Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қатынасының психологиялық ерекшеліктері туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1 БӨЛІМ. ПСИХОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНДАҒЫ ТҰЛҒААРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1. Психология ғылымындағы тұлғааралық қатынас мәселелеріне теориялық шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2. Тұлғааралық қатынастың психологиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.3. Бірлескен танымдық диалогтық іс.әрекет тұлғааралық қатынас формасы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2 БӨЛІМ. ЖОҒАРҒЫ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ТҰЛҒААРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ..25
2.1. Жоғарғы білім беру жүйесіндегі тұлғааралық қатынас субьектілерінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
2.2. Тұлғааралық қатынас . оқытушылар мен студенттердің өзара әрекеттесу формасы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
2.3. Жоғары білім беру жүйесіндегі тұлғааралық қатынас стильдері мен оның өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
3 БӨЛІМ. ОҚЫТУШЫЛАР МЕН СТУДЕНТТЕРДІҢ ТҰЛҒААРАЛЫҚ ҚАТЫНАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭМПИРИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ ... ... ... ... ...54
3.1. Эксперименттік зерттеудің мақсаты, ғылыми болжамы, міндеттері ... ... ... 54
3.2. Зерттеу әдістемелерінің сипаттамасы мен барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54
3.3. Зерттеу мәліметтерінің сандық және сапалық өңделуі ... ... ... ... ... ... ... ... .58
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .75
Жұмыстың өзектілігі. Бүгінгі таңда еліміздегі бүкіл білім беру жүйесі, соның ішінде жоғарғы білім беру жаңа реформалар негізінде жүзеге асырылуда. Жоғары оқу орны әлеуметтік маңызды институттардың бірі ретінде өз қабырғасындағы студенттердің тұлғалық және кәсіби дамуына, ішкі дүниетанымының кеңеюіне өз септігін тигізеді. Сонымен бірге, әрбір студенттің бойында өз мамандығына сәйкес оқытушылардың бейнесі қалыптасады. Студенттердің оқытушылар мен тұлғалық қатынастарындағы өзара қабылдауына сыртқы ортамен қатар олардың меңгеріп жатқан кәсібінің қалыптастыратын кәсіби біліктілік ұғымдар жиынтығы әсер етеді. Себебі студент кәсіп әлеміне енген сайын оның кәсіби сана сезімі, қоршаған ортаға, болашаққа және оқытушыларға деген көзқарасы күрделі өзгерістерге ұшырайды. Бұл мәселенің қазіргі жоғарғы білім беру жүйесіндегі жаңа кредиттік технология әдісінің талаптарына сай студенттердің тек оқу пәнін ғана емес, сондай-ақ оқытушыларды таңдау мүмкіндіктері аясында өзектілігі арта түсіп отыр.
Қазақстан демократиялық қоғам ретінде , әлемдік білім кеңестігіне шығу және алдыңғы қатарлы дамыған 50-мемлекеттің қатарына еру бағытын айқын ұстанғандықтан білім беру жүйесін дамытудың жаңаша стратегиялық жоспарларын өңдеуді талап етеді. Осыған сай қазіргі уақыттағы білім жүйесінде бірқатар елеулі өзгерістер орын алуда. Білім жүйесіндегі өзгерістер тек оқытушыға ғана емес, сонымен бірге студенттерге де әсер етуде. Қазіргі кезде студенттер жан-жақты сапалы білім алуға тырысады. Ал, оларға бұл мақсатқа жету үшін сапалы әрі қазіргі заман талабына сай білім беретін оқытушы қажет екені бәрімізге белгілі.
Қазақстан республикасының президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің 2005 жылғы Қазақстан халқына жолдауында: “21 ғасырда білімін дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық. Біз мұғалім мамандығының беделі мен абыройын қайтаруға міндеттіміз” деп бұл мәселенің мемлекеттік деңгейдегі маңыздылығының атап көрсетті.
Бұл арада жоғарғы білім беру жүйесіндегі оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қарым-қатынас мәселелерінің бірінші кезекті сипаты анықталады. Жалпы психология ғылымында адамдардың бір-біріне деген қарым-қатынасы мәселесі әртүрлі зерттеу аймағында өзекті болып табылады. Мысалы, еңбек ұжымдарын басқарудағы тұлға аралық қатынас, (Е.С. Кузьмин; И.П. Волков; В.Н. Панферов); педагогикалық жүйені қалыптастырудағы тұлғалық қатынастың ролі (З.Ф. Есарева; С.В. Кондратьева; Д.Б. Эльконин); медициналық тәжірибелердегі тұлға аралық қатынастың өнімділігі (А.И. Захаров; В.К. Мягер; Б.Д. Карвасарский); құқық қорғау жүйесі қызметкерлерінің кәсіби қызметіндегі қатынастар (В.Л. Васильев; Л.Р. Ратинов) және т.б.
1. Нартова-Бочарев С. Психология личности и межличностных отношений. М., ЭКСМО-Пресс; 2001. - 416с.
2. Ночевник М.Н. Человеческое общение. М., Политиздат., 1988. - 126с.
3. Обозов Н.Н. Межличностные отношения. Л., 1979.-651с.
4. Бодалев. А.А. Восприятие и понимание человека человеком. - М., 1982.
5. Крижанская. Ю.С., Третьяков Г.П. Грамматика общения. - Л., 1997.
6. Петровская Л.А. Обратная связь как феномен социально - перцептивных процессов в группе. Межличностное восприятие в группе. - М., 1981.
7. Ломов Б.Ф. Общение как проблема общей психологии. Методологические проблемы социальной психологии. М., 1975.
8. Ломов Б.Ф. Проблема общения в психологии М., Наука, 1981. – 278 с.
9. Мясищев В.И. Психология отношений. – М., 1995. – 356 с.
10. Обозов Н.Н. Межличностные отношения. Л., 1979.-651с.
11. Петровская Л.А. Обратная связь как феномен социально - перцептивных процессов в группе. Межличностное восприятие в группе. - М., 1981.
12. Андреева Г.М., Донцова А.И. Межличностное восприятие в группе. М., МГУ, 1981.- 295с.
13. Кузьмина Н.В. Очерки труда учителя. – Л., ЛГУ., 1987. – 164 с.
14. Рубинштейн С.Л. Принципы и пути развития психологии. - М., 1960.
15. Бодалёв. А.А. Психология общения. - М., 1996. - 236 с.
16. Кон И.С. Открытие "Я". - М., 1978.
17. Соковкин В.М. О природе человеческого общения. - Фрунзе, Мектеп, 1973.
18. Брудный А.А. Понимание и общение. М., 1989.
19. Панферов В.Н. Психология общения //Вопросы философии. 1992. №7. С. 25-28.
20. Леонтьев А.А. Психология общения. 2-ое изд., испр.и доп. М., 1997.
21. Леонтьев А.А. Лекция как общение. М., 1974.
22. Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности. - Алма-Ата, 1992. - С.123-136.
23. Степаненка. Т.Г. Социальные стереотипы и межличностные отношения // Общение и оптимизация совместной деятельности. - М., 1987.
24. Данилин К.Е. Формирование внутригрупповых установок и рефлексивной структуры группы. Межличностное восприятие в группе. - М., 1981.
25. Шибутани.Т. Социальная психология/ Пер. с англ. - М., 1961.
26. Секун. В.И. Индивидуально-психологические особенности и взаимоотношения студентов. - Минск, 1976.-188с.
27. Ломов Б.Ф. Методологические и теоретические ппроблемы психологии. М., 1984.
28. И.А. Зимняя Педагогикалық психология. Алматы, 2005 436 б
29. Андреева Г.М. Социальная психология. М., 1980
30. Березовин. Н.А. Адаптация студентов и НОТ. Учеб.метод. пособ. - Минск: Университетское, 1990. - 150с.
31. Профессиональное ориентирование студентов в условиях информатизации образования. Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 с.
32. Актуальные проблемы общей, социальной и педагогической психологии. Сб. научн. тр. / Под ред. Давыдова. – М., 1980. – 159 с.
33. Соловьева О.В. Обратная связь в межличностном общении. - М., 1992.
34. Коломинский Я.Л. Психология взаимоотношений в малых группах. Бишкек, БГУ., 1976. - 121с.
35. Личность студента и успешность его обучения в вузе. / Б. Аверин, под рук. Шкарин В.В. – М., НПУ, 1991.
36. Цуканова Е.В. Психологические особенности затрудненного общения в условиях совместной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. канд. психол. наук. М., 1980
37. Профессиональное ориентирование студентов в условиях информатизации образования. Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 с.
38. Вербицкий А.А. Активное обучение в высшей школе: контекстный подход. - М.: Высшая школа, 1991. - С. 87-96.
39. Выготский Л.С. Детская психология // Собр. Соч.: В 6т. М., 1984. Т.4.
40. Ананьев Б.Г. Педагогические приложения современной психологии // Хрестоматия по возр. и пед. психологии. /Под. Ред. И.И. Ильясова, В.Я. Ляудис. М., 1981.
41. Лисовский В.Т. Актуальные проблемы нравственного воспитания будущих специалистов. Л., 1978.
42. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. М., 1987.
43. Роджерс К. Взгляд на психотерапию. Становление человека. М., 1984.
44. Психолого-педогогическое проблемы формирование личности в учебной деятельности. – М., 1988.
45. Маркова А.К. Психология усвоения языка как средства общения. М., 1974.
46. Артемов В.А. Курс лекции по психологии. 2-е изд., перераб. и доп. Харьков, 1958.
47. Психолого-педогогическое проблемы формирование личности в учебной деятельности. – М., 1988.
48. Путляева Л.В. Психологические аспекты проблемного обучения / Под. Ред. А.А. Вербицкого. М., 1983.
49. Цукерман Г.А. Совместная учебная деятельность как основа формирования умения учиться: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. докт. психол. наук. М., 1992
50. Рубцов В.В. Организация и развитие совместных действий у детей в процессе обучения. М., 1987.
51. Панюшкин В.П. Функции и формы сотрудничества учителя и учащихся в учебной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. канд. психол. наук. М., 1984
52. Климов Е.А. Индивидуальный стиль деятельности в зависимости от типологических свойств нервной системы. Казань, 1969.
53. Маркова А.К. Психология труда учителя. М., 1993.
54. Кан-Калик В.А. Учителю о педагогическом общении. М., 1987.
55. В.И, Мясищев Психология отношений.- М., 1995.¬ - С. 162-180.
56. Психологическое воздействие на личность и группу. М., МГУ., 1989.-136с.
57. Майерс Д. Социальная психология. - СПб. 2000.- 688с.
58. Муздыбаев. К. Психология ответственности. - Л., 1983.
59. Методы социальной психологии. /Под. ред. Е.С. Кузьмина, В.Е. Семенов. - Л., ЛГУ, 1989.-136 с.
60. Петровская Л.А. Компетентность в общении. - М., 1989.
61. Методика изучения межличностного восприятия. - М., МГУ, 1989.
62. Петровская Л.А. Обратная связь как феномен социально - перцептивных процессов в группе. Межличностное восприятие в группе. - М., 1981.
63. Вопросы психологии межличностного познания и общения. – Куба, Кубанский унив. 1983.-175с.
64. Соковкин В.М. О природе человеческого общения. - Фрунзе, Мектеп, 1973.
65. Бодалев. А.А. О разработке психологии познания людьми друг друга.// Психологический журнал, №1. 1980. т. 1, С 25-29.
66. Степаненка. Т.Г. Социальные стереотипы и межличностные отношения // Общение и оптимизация совместной деятельности. - М., 1987.
67. Данилин К.Е. Формирование внутригрупповых установок и рефлексивной структуры группы. Межличностное восприятие в группе. - М., 1981.
68. Психология. Словарь. / Под общей редакцией А.В. Петровского, М.Г. Ярошевского. – М.,Политиздат. 1990.-494с.
69. Петренко В.Ф. Экспериментальная психосемантика: Исследование индивидуального сознания // Вопросы психол., № 5. 1982, С. 19-23.
70. Бодалев. А.А. Формирование понятия о другом человеке как личности. - Л., 1970. - 136с.
71. Богомолова. Н.Н.; Данилин.К.Е. Спецпрактикум по социальной психологии. - М., 1979, 298 с.
72. Налчаджян А.А. Социально-психологическая адаптация личности. - Ереван, 1988.-262с.
73. Кондратьева С.В. Межличностное понимание и его роль в общении / Автореферат дисс. доктор пс. наук. - Л., 1976.- 367с.
74. Активизация личности в системе общественных отношений. М., 1989. -136 с.
75. Данилин К.Е. Восприятие межличностного предпочтений в группе. / Автореферат дисс. доктор психол. наук. - М., 1984. – 43 с.
76. Гофман Л.Я. Психология эмоциональных отношений.- М., 1987.
77. Кроник Л.В. Установки и эталоны межличностного оценивание. Социальная психология личности. - М., 1987.
78. Сиомичев. А.В. Психологическое особенности адаптации студентов в сфере общения в вузе./ Автореф. дис.докт.пс.наук. – Алматы - 1985.
79. Тильман. Ф., Робер. М.А. Психология индивида и группы. - М., Прогресс, 1988. - 255с.
80. Щепаньский. Я. Элементарные понятия социологии./ Пер. с полского. - М., 1969.
81. Келли Г. Процесс каузальной атрибуции / Современная зарубежная социальная психология. Тексты.- М., 1984.
82. Столин В.В. Самосознание личности. - М., 1983. – 283 с.
83. Анцыферова Л.И. Эпигенетическая концепция развития личности Эрика Г. Эриксона. - М., 1998.
84. Кун М., Макпартленд Т. Эмпирическое исследование установок личности на себя / Современная зарубежная соц. психология. Под ред. Андреевой Г.М. - М., 1984.
85. Щубин В.И. Начало пути проблемы молодежи в зеркале социологии и литературы. - М., Молодая гвардия. – 1997.
86. Березовин. Н.А. Адаптация студентов и НОТ. Учеб.метод. пособ. - Минск: Университетское, 1990. - 150с.
87. Соловьева О.В. Обратная связь в межличностном общении. - М., 1992.
88. Коломинский Я.Л. Психология взаимоотношений в малых группах. Бишкек, БГУ., 1976. - 121с.
89. Поршнев. Б.Ф. Социальная психология и история. - М., 1968.
90. Уманский Л.И. Психология организаторской деятельности школьников. - М., Просвещение, 1990.
91. Левитов Н.Д. Детская и педагогическая психология. - М., 1964. – 477 с.
92. Кузьмина Н.В. Педагогическое мастерство учителя как фактор развития способностей учащихся // Вопросы психологии. – М., №1, 1984. – С. 20-26.
93. Никиреев Ё.М., Асадулин Ф.М. К вопросу изучения мотивов общественной деятельности студентов / Студенческий коллектив и формирование личности будущего учителя: сб.научн.тр. – М., 1981.С.25-33.
94. Лисовский В.Т., Дмитриев А.В. Личность студента. - Ленинград: Л., ЛГУ, 1974.- 324 с.
95. Рубинштейн С.Л. Принципы и пути развития психологии. - М., 1960.
96. Петровская Л.А., Соловьева О.В. Обратная связь в межличностном общении. / Психол. журнал, №3, 1982, С. 28.
97. Шорохова Е.В. Психология личности и образ жизни. - М., Наука, 1997.
98. Түңлікбаева Э.М. Психологиялық зерттеулерде қолданылатын негізгі ықтималды – статистикалық әдістер. - Алматы, 1999. – 43 б.
99. Сидоренко Е.В. Методы математической обработки в психологии. - СПб., 1996. – 349 с.
100. Шакурова З.А., Казанцева Э.Р. Основы математической статистики для психологов / Под ред. Ю.С. Багимова - Челябинск, 1993. – С. 5-30.
        
        ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ПСИХОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
Бітіру жұмысы
Оқытушылар МЕН СТУДЕНТТЕРДІҢ ТҰЛҒА АРАЛЫҚ ҚАТЫНАСЫНЫҢ ... ... ... ... ... ... ... 2008
РЕФЕРАТ
Бітіру жұмысы тақырыбы: Оқытушылар мен студенттер арасындағы ... ... ... ... ... педагогикалық психология саласынан жазылған. Жұмыс кіріспе,
теориялық ... ... ... ... ... ... ... тізімінен тұрады.
Жұмыстың мақсаты: Оқытушылар мен студенттер арасындағы тұлға ... ... ... ... ... Оқытушылар мен студенттердің тұлға ... ... ... ... бағыттылығы мен бірлескен ... ... ... ... ... объектісі: ҚазҰПУ-нің педагогика және ... ... мен ... ... оқытушылар мен студенттер арасындағы тұлға аралық қатынас
жағдайлары.
Зерттеу ... ... - ... нормативті таңдауды зерттеу методикасы.
2. “Менің идеалды оқытушым” – Кун М. және ... Т. ... ... ... өзіндік модификациясы.
3. Тұлғааралық қатынастағы кері байланыс әдістемесі (О.В.Соловьев)
Зерттеу мерзімі: 5 ақпан – 30 ... 2007 ... ... ... ... 78 бет
Кесте: 6
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................4
1 БӨЛІМ. ПСИХОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНДАҒЫ ТҰЛҒААРАЛЫҚ ... ... ... ... ... қатынас мәселелеріне теориялық
шолу........................................................................
......................................................6
1.2. ... ... ... ... ... диалогтық іс-әрекет тұлғааралық қатынас формасы
ретінде.....................................................................
....................................................21
2 БӨЛІМ. ... ... БЕРУ ... ... ҚАТЫНАСТЫҢ
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ..........................25
2.1. Жоғарғы білім беру жүйесіндегі тұлғааралық қатынас ... ... ...... мен студенттердің өзара әрекеттесу
формасы
ретінде.....................................................................
...................................36
2.3. Жоғары білім беру жүйесіндегі тұлғааралық қатынас стильдері мен оның
өнімділігі..................................................................
..................................................48
3 ... ... МЕН ... ... ҚАТЫНАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН
ЭМПИРИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ...................54
3.1. Эксперименттік ... ... ... болжамы,
міндеттері............54
3.2. Зерттеу ... ... ... ... мәліметтерінің сандық және ... ... ... ... ... ... еліміздегі бүкіл білім беру жүйесі,
соның ішінде жоғарғы білім беру жаңа реформалар негізінде жүзеге ... оқу орны ... ... ... бірі ... ... ... тұлғалық және ... ... ... ... өз ... тигізеді. Сонымен бірге, әрбір
студенттің бойында өз ... ... ... ... қалыптасады.
Студенттердің оқытушылар мен тұлғалық қатынастарындағы өзара қабылдауына
сыртқы ... ... ... ... ... ... ... біліктілік ұғымдар жиынтығы әсер етеді. Себебі студент кәсіп әлеміне
енген сайын оның ... сана ... ... ... ... және
оқытушыларға деген көзқарасы күрделі өзгерістерге ұшырайды. Бұл ... ... ... беру жүйесіндегі жаңа кредиттік технология әдісінің
талаптарына сай студенттердің тек оқу ... ғана ... ... ... ... ... ... арта түсіп отыр.
Қазақстан демократиялық қоғам ретінде , әлемдік ... ... шығу ... ... ... ... ... еру бағытын ... ... беру ... ... жаңаша стратегиялық
жоспарларын өңдеуді талап етеді. ... сай ... ... білім
жүйесінде бірқатар елеулі өзгерістер орын алуда. ... ... тек ... ғана ... ... бірге студенттерге де әсер
етуде. Қазіргі кезде студенттер жан-жақты сапалы білім алуға тырысады. ... бұл ... жету үшін ... әрі ... ... талабына сай білім
беретін оқытушы қажет екені бәрімізге белгілі.
Қазақстан республикасының президенті Н.Ә. ... ... 2005 ... ... жолдауында: “21 ғасырда білімін дамыта алмаған елдің
тығырыққа тірелері анық. Біз ... ... ... мен ... міндеттіміз” деп бұл мәселенің мемлекеттік ... атап ... ... ... ... беру ... оқытушылар мен студенттердің тұлға
аралық қарым-қатынас мәселелерінің бірінші кезекті сипаты анықталады. Жалпы
психология ғылымында адамдардың ... ... ... ... ... ... өзекті болып табылады. Мысалы, еңбек ұжымдарын
басқарудағы тұлға аралық қатынас, (Е.С. ... И.П. ... ... ... ... ... тұлғалық қатынастың ролі
(З.Ф. Есарева; С.В. Кондратьева; Д.Б. ... ... ... аралық қатынастың өнімділігі (А.И. Захаров; В.К.
Мягер; Б.Д. Карвасарский); құқық қорғау ... ... ... ... (В.Л. ... Л.Р. ... және т.б.
Мақсаты: студенттердің қандай әлеуметтік-психологиялық параметрлерге сүйене
отырып оқытушыларды ... ... ... жаңашылдығы - жоғарғы білім беру жүйесіндегі оқытушылар мен
студенттердің тұлға ... ... ... ... мен ... ... бағыттылығы мен бірлескен танымдық іс-
әрекетті ұйымдастыру стилдерінің эмпирикалық ... ... ... ... ... ... осы ... зерттеу мәліметтерін жоғары
білім беру жүйесіндегі оқытушылар мен студенттердің бірлескен танымдық ... ... ... ... ... ... және ұқсас
эмпирикалық зерттеулерге салыстырмалы мәлімет ретінде пайдалануға болады.
І БӨЛІМ ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1. Психология ғылымындағы тұлғааралық қатынас ... ... ... ... адам ... ... ... және процесі ретінде немесе субъектілердің түрлі белгілер жүйесі
арқылы өзара әркеттесуі ретінде түсіндіріледі. Психология ғылымында ... ... іс ... ... ... ... ақпаратпен
алмасуды, өзара әрекеттің бір стратегиясын ... ... ... ... және ... процесі ретінде сипатталады.
Бұл анықтама қарым -қатынастың негізгі мазмұнын бөліп шығарады: адамдардың
ақпаратпен алмасуы, ... ... ... ... Мазмұнның осы 3
сипаттамасын ... ... ... ... ... беру ... интерактивті аспектісі ретінде
қарастырылады; ... ... ... және тануы қарым -қатынастың
перспективті аспектісі ретінде қарастырылады. Қарым - ... ... ... ... ... ... мүмкін, бірақ феноменді
талдауда әрбір аспектіні жеке ... ... ... ... және ... ... ... қызметтері ретінде
зерттелінеді [1]. Қарым -қатынас мәнін түсінуде байланыс, өзара әрекеттесу,
біріктіру т.б. ... ... ... ... ... ретінде қарым -қатынасты нақтырақ сөзбен
белгілеу үшін контакт, яғни жанасу сөзін алуға ... ... ... тіл жән ... арқылы жүзеге асады. Сөйлеу ... ... ... ... ... Ол адам ... ... жүйелер арқылы
объективтену ретінде қарастырылуы мүмкін. Сөйлеу пайда болушы санының
көріну ... бірі ... ... ... және адамның жоғарғы
психикалық қызметтерінің бірі ретінде филогенетикалық және онтогенетикалық
деңгейлерде дамудың күрделі ... ... ... ... адамның
дүниетану жөніндегі түсінігін, оның мәдениетін анықтайды. Сөйлеу сапасы
мазмұн, ... және әсер ... ... ... ... қатынасы - адам өзі сөйлеуге енгізетін эмоционалды контекстке
құрамымен байланысты; әсер ... ... ... анықталады.
Мысалы, біз сөйлеушінің сөйлеуінің әлеуметтік-психологиялық сапасын
бағалауымыз керек. Бұл жағдайда оның ... ... ... ... сөйлеушінің өзіне қызықты ма және оның хабарламасы басқа ... ... ме, соны ... керек. Сөйлеу тіл арқылы жүзеге асады. Тіл - ақпаратты
қандай да бір кодпен хабарлайтын белгілік жүйе.
Қазіргі қоғамда белгілік жүйелер өте көп, ... ... ... ... ... ... тенденциясы толық анық. Сөйлеудің
маңызды факторы болып ... ... ... ... Оларға мыналар жатады: сөйлеу қаттылығы, темпі (шапшандығы),
дыбыстарды айту ерекшеліктері, дауыс тембрі, жесттер, мимика, дене ... - ... қоса ... ... ... жинағы оның
контексін анықтайды. Паралингвистикалық тәсілдер айтылғанның ... ... ... ... оны ... ... мүмкін. Айтылған мән
паралингвистикалық тәсілдер арқылы ... ... ... ... ... емес ... ... ретінде қарастыруы керек
[2].
Адамның әлеуметтік талдауда ... ... ... роль ... -әрекет жайлы ілімге сүйене отырып, кеңес ұрпағы психологиялық ... ... мен оны ... әдістері мәселесінің барлығын ... ... ... және ... зерттеулердегі іс-
әрекет талдамалы адам психологиясының әлеуми себептелуі, тұлға психологиясы
және оның ... ... ... іс -әрекетпен ... ... ... ... ... ... ... кейбір
белгілі нормативті зерттеуді білдіреді, оның ішінде экспериментальды
зерттеу деңгейінде. ... ... бірі ... - ... ... ... ... оның мазмұны көзқарасынан зерттеу ... Бұл ... ... ... ... тән, коммуникативті
процесті зерттеу дәстүрімен ұштасады. Коммуникация бұнда лабораториялық
эксперимент арқылы зеттеулерді - не ... ... не ... не оның ... не ... ... де ... де құрылымы талдауға түсетіндігі дәл ... ... ... қарым -қатынас іс -әрекет жағы ... ... ... ретінде түсінілсе, онда бұл процестің бір ғана формасын
талдау жеткіліксіз болып табылады.
Қарым-қатынас "іс -әрекет" ... ... ... А.А. ... ... ... қарым-қатынас амалына,тәсіліне, мақсатына және мотивіне
назарды шоғырлау арқылы оның материялды ... ... ... -қатынас
үшін қарым-қатынас" жағдайын қоспағанда қарым-қатынастың мазмұнды жағы ... ... ... ... ... ... дәл ... келеді, партнер
де, оның қарым-қатынас та ... іс ... ... жету ... ... табылады[4].
"Бейне" және "қатынас" категориялары арқылы қарым ... ... ... ... ... идеалды жағы көрсетілді. Адамдардың
біріккен өмір әрекетінде бейнелеу процесі 2 ... ... ... партнерлардың тұлғалық мәнін тану өтеді. Екінші кезең қарым-қатынас
процесінің спецификалылығын сипаттайды. Бұл таным адамды қабылдау ... ... ... ... ... ... келбетін, әрекетін,
қылықтарын, мінез-құлықтарын оның тұлғалық мәні жайлы ... ... ... өнімдерін). Осы және вервальды, сонымен қатар ... ... ... ... партнерлер бір-біріне өздерінің іс-әрекеті,
идеялары ... т.б. ... ... ... ... ... ... анықтамасына "бейне" категориясы көзқарасынан қарау, қарым-
қатынас - партнерларының өзара әрекеттінің мазмұнды жақтары туралы ... ... ... ... ... ... болып табылады деген
тұжырымға әкеледі.
Ақпараттық іс-әрекет құбылыстармен ... ... ... ... Егер партнерлер өзара әрекет процесінде алмасатын реалды
құбылыстардың абстрактілі формаларын ... ... ... ... онда ... ... өзін ... санасынан адам болмысының
салыстырмалы өз бетінше мәні ... ... ... ... формалар
өздерінің практикамен ақиқат немесе жалған қарама-қайшылықтарын көрсетпейді
[2]. Сондықтан, Б.Д.Паригиннің жазуынша : "Қарым ... бір ... ... ... ... ... де, адамдардың бір-біріне
қатынасы ретінде де, олардың бір-бірін өзара түсіну процесі ... ... ... ... және көпқырлы процесс ретінде қарастырудың барлық
негіздері бар.
Қарым-қатынас - адамдардың біріккен өмір ... ... ... жән ... ... әрекет тәсілімен әлеуметтік реттеу
процесі. Қарым-қатынас бірнеше ... ... олар кері ... ... ... Қарым-қатынас жанама және ... және ... ... ... қарым-қатынас - бұл тікелей
"бетпе-бет" кәдімгі қарым -қатынас, ... ... ... ... ... арқылы және паралингвистикалық тәсілдер ... ... ... Тікелей қарым-қатынас ең толық өзара әрекет түрі болып
табылады, өйткені ... ... ... ... ... ... формалары және тұлғааралық болады. Тікелей ... ... ... және бір ... ... ... субъектілер арасында
өтуі мүмкін. Бірақ тікелей қарым-қатынас кіші топтар үшін ғана реалды болуы
мүмкін, яғни өзара әрекет субъектілерінің ... ... ... ... қарым-қатынас индивидтер бір-бірінен уақыт бойынша немесе қашықтық
бойынша алшақтаған жағдайда ... ... ... ... ... немесе бір-біріне хат жазады. Жанама қарым-қатынас толық емес
психологиялық байланыс болып ... ... кері ... ... қарым-қатынас та субъектілер арасында және топта жүзеге асады.
Бұқаралық қарым-қатынас ... - ... ... ... ... ... жатады. Бұқаралық қарым-қатынас бейтаныс
адамдардың көптеген байланыстарын, сонымен ... ... ... ... ... ... Бұқаралық қарым-қатынас
тікелей және жанама болуы мүмкін [6].
Әртүрлі контекстерде қарым-қатынасты кең ... ... ... мен ... ... ретінде, және тар ... ... ... тікелей немес жанама байланысы
ретінде анықтайды.
Қажетті және перспективті ... Б.Ф. ... ... ... ... ... ... деңгейлі тұрғыдан келу табылады. Б.Ф.
Ломов пікірінше, қарым-қатынас ... ... ... 3 ... ... ... деңгейді макро деңгей деп атайды. Бұл ... ... ... ... тұлғаның бүкіл өмір жолы бойындағы
оның өмірінің бір жағы ретінде қарастырылады.
Б.Ф.Ломов бойынша, ... ... ... ... ... ... жүйесінің кейбір логикалық орталығына айналып барады". Бұл
қорытындымен келісуге ... ... ... ... ... ... ... кезде ғана
адамның қасиеттерін тұлға ретінде тани ... ... ... психологияда түсіну аспектісі ... ... ... ... ... ... ... тән белгілері
болады: жасы, жынысы, ұлты, ... Осы ... біз ... ... ... болжай аламыз; жеке бір адам қатысса. Осылай қағамдық
қатынас жекеленеді, ал бұл арқылы сен ... ... ... ... ... Ломов қарым-қатынасты іс-әрекеттің жалпы жобасымен және оның ... ... ... ... Ол бұл ... қарым-қатынасты
талдау үшін жеткіліксіз екенін көрсетеді. Қарым-қатынас міндетті құрама
бөлігі ретінде, онтогенезде ... ... ... ... іс-
әрекет кез-келгеніне кіреді, яғни ойынға, оқуға және еңбекке.
Б.Ф. Ломовтың қорытындысы бойынша, қарым-қатынасты ерекше категория ... ... Б.Ф. ... ... үш функциясын сипаттады:
ақпараттық-коммуникативті, реттеуші-коммуникативті және ... ... ... ... коммуникативтік компонент, мінез-
құлықты реттеу және ... ... ... ... Мясищевтің тұлғаның қатынас концепциясы бойынша былай түсіндіріледі:
шынайылықпен немесе оның басқа жақтарымен адамның уақытша байланыс жүйесі.
Тұлғалық ... ... ... бір түрі ... ... Ол
әрекеттерден, уайымдардан және нақты тұлғалық ұмтылыстардан, іс-әрекетті
бағалауынан және түсінуінен ... ... ... (Г.М. ... А.А. Бодолев; И.С. Кон; Е.С. Кузьмина;
В.Н. Мясищев; Н.Н. ... Б.Д. ... С.Л. ... В.А. ... ... ... ... тұжырым жасауға болады[10-16].
Адамның адамға деген жеке қатынасы субъектінің басқа адаммен таңдаулы,
саналы ... ... ... ... ... ойлар, ниеттер арқылы
бейнеленеді. Жеке қатынас бір адамның басқа адамға ... ... ... ... ұйымдасу жүйесін объективті көрсетеді.
Өзарақатынас бір-біріне деген объективті және ... ... ... ... ... байланыс арқылы анықталады. Өзара
қатынас - адамға деген жеке қатынастың қорытынды және соңғы кезеңі.
Жеке ... ... ... ... және ... ... ... басқа адамға бағытталған спецификалық ... ... ... ... және ... әрекет процессі барысында сыртқы
және ішкі ... ... ... ... ... [17].
Жоғарыда айтылып кеткендерден шығатын қорытынды қатынас дегеніміз – субъект
пен субъекттің арасындағы таңдаулы, саналы ... оның ... ... кезеңі өзараәрекет болып табылады, өзара әрекет пен қарым-
қатынастың ішкі ... ... ... ... ... ... ... реалды және идеалды жүріс-тұрыс ... мен ... ... ... бойынша қарасақ - аффективті, когнитивті және жүріс-тұрыстық
компоненттері зерттеледі; қалыптасу, өзгеру, ... ... ... ... және даму ... суреттелген. Сондықтан
да қатынасты қарастырғанда осы екі аспектіні де ұмытпау ... ... және ... ... ... ... жеке психологиялық тар рамкада қарастыруға
болады, В.Н. Мясищев бойынша: а) ... ... ... б) ... ... в) ... ортаның заттарына деген қатынас және кең ... ... ... ... ... ... ... үш
векторы (өзіңе, басқа адамға, сыртқы ортаға) басқа қоғамдық ... ... ... бәрі ... бұл қатынастың деңгейі, мазмұны әр адамда әртүрлі:
әрбір ... ... ... ... та ... топтар да қатынасқа түседі,
осылай адам көпқырлы және әртүрлі ... ... Осы ... ішінен қатынастың негізгі екі ... ... ... ... қатынастарды В.Н. Мясищев тұлғаның “психологиялық” қатынасы деп
атады ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасты
түрлі аспектілерде қарастыру жүйесінде әрқашан болатын барлық психикалық
процестермен және тұлғамен ... ... ... ... ... ... әлеуметтану ғылымы зерттейді.
Қатынастың әртүрлі түрінің анықталған ... ... ... және ... да ... осы ... көре ... Осының
бәрінің жиынтығы қоғамдық қатынастарды құрайды.
Әлеуметтік роль индивидтің қоғамдық қатынастар жүйесіндегі алатын ... ... ... ... ... бір ... ... мақұлданған жүріс-тұрысының үлгісі. Әлеуметтік рольдің жалпы
контурын ... ... ... ... ... да ... ... іс-әрекеттің қажетті түрі және тұлғаның жүріс-тұрысының тәсілі.
Сонымен бірге, қоғам кез-келген әлеуметтік рольді қолдай ... ... мән ... ... ... адамның өзін емес, іс-әрекетінің түрін
мақұлдамайды. Рольді көрсете отырып біз ... да ... ... ... ... Шынайы қарасақ индивид бір ғана ... ол ... ... орындай алады (әке, мұғалім, профкеңес
мүшесі және т.б.). ... туа ... ... ... да ... ер кісі ... туылды), қалған рольдер өмір барысында қалыптасып
отырады.
Қазіргі ... ... ... интерактивті және
перцептивті жақтардан тұрады деп қарастырушы бағыт кең ... Оның ... ... ... Коммуникативті жағы ақпарат алмасуда жүзеге асады,
интерактивті – партнерлердің ... ... ... ал ... ... ... идентификация, апперцепция, рефлексия сияқты
психологиялық механизмдер көмегімен “тану” арқылы жүзеге асады.
Қарым-қатынас субъектілерінің өзіндік ... ... бар. ... ... ... ... үш бастапқы функциялар бар:
белсендіруші-әрекетке итермелеуші; интердиктивті – тиым ... ...... ... тиер ... және т.б, және ... төрт ... функциялары: инструменталды – іс-әрекетті қарым-
қатынас арқылы коордтнациялау; синдикативті – қауым, топ қалыптастыру; өзін
көрсету; тасымалдаушы функциялары ... ... ... ... үшін ... ... ... “бұл функция оқыту негізінде
жатыр: тұлғаны оқыту қарым-қатынас арқылы ... ... [18]. ... ... ... ... байланыстың, ақпараттың, итермелеуші,
координациялаушы, түсіну функциясын қатынас орнатудағы эмотивтілік
функциясын және әсер ету ... ... ... береді.
Қарым-қатынас мәнін анықтау үшін, соңғы он жылдарда дамытылған, оның
функционалдық және ... ... ... ... ... ... ... Г.М.Андреева, А.А.Бодалев, А.А.Брудный, А.А.Леонтьев,
Б.Ф.Ломов, Л.А.Карпенко, В.Н.Панферов, Е.Ф.Тарасов, ... және ... ... ... бірлескен іс-әрекет үшін қолайлы түрлі
қатынастар көмегімен ақпарат алмасу мен ... ... ... ... өзара әрекеттесу» ретінде анықтай отырып ... ... төрт ... ... ... өзара әрекет, таным, өзара қатынас
және осыған ... ... ... ... ... гностикалық, реттеуші бағытты ұйғарады [19].
Б.Ф.Ломов қарым-қатынастың үш жағын сипаттайды: ақпараттық-коммуникативтік
және де аффективтік-коммуникативтік және де ... ... ... алу мен беру ... ... ... мен
қабылдаудың, бастан кешірулердің болуы ретінде, яғни аффективті компонент
ретінде міндеттілігін атап көрсетеді.
Қазіргі ... кең ... ... ... ... оның
коммуникативтік, интерактивтік және перцептивті жақтары ... осы ... ... бәрі бір ... көрінеді.
Коммуникативтік жағы ақпарат алмасуда интерактивті – ... ... ... мен ... бір ... ... әрекеттерін реттеуде перцептивті болса – әңгімелесушіні салыстыру,
сәйкестендері, апперцепция, рефлекция сияқты
Механизмдердің көмегімен «оқу» ... ... ... ... әсерінен студенттер тобының ... ... осы ... ... да жағы ... айқындалуы мүмкін. Қарым-
қатынас субьектілері өзіндік функционалды жүктемені алып жүреді ... бері ... ... функцияларын жүзеге асырушылар ретінде
қарастырылады. ... ... ... ... ... үш бастаптқы функциялар:
Активациялық – әрекетке түрткілеу,
Интердиктивті – тыйым салу, тежеу,
Дестабилизациялаушы – қоқан-лоққы, қорлау т.б. және де ... ... ... ... мүмкін, инструменталды іс-әрекетті қарым-
қатынас жолымен үйлестіру, синдикативті – ... ... ... ... ... ... үшін ... қызықты,
себебі «бұл функция оқыту негізінде жатыр.
Қарым-қатынас арқылы тұлға оқытылуы жүзеге асады, ... ... ... және ұйымдастырылған да қайталана беретін
адамдармен контакт процесінде болатын берілген кісіге өз ... ... ... ... ... ... ... емес те». Қарым-
қатынастың функциясының ... жете ... ... ... ... үйлестіруші, түсіну функциясын, қатынастар ... және әсер ... ... ... ... ... ... терминологиясы бойынша осыған байланысты қарым-қатынастың екі
түрін ажыратады: ... және ... ... «Контактілік» белгісімен
көз алдында әңгімелесушінің болуын, не жоғын белгілейді. Осы тұжырымдама
терминінде педагогикалық қарым-қатынас ... ... ... ауыспалы, бұқаралық және ахсиалды-ретиалды ретінде сипатталуы
мүмкін [18].
Қарым-қатынасты қалай дегенмен де ... ... ... ... ... ... тура немесе қайсы бір құралдармен
жанамаланған контакт орнату және қолдау процесі ретінде ... ... оның ... ... ... Контактілік
бағдарланғандық, бағыттылық, арнайы семиотикалық пен ... ... ... ... ... ... және
жанамалылық дәрежесі, қарым-қатынас бағдарымен психологиялық ... ... [20, ... ... ... ... сипаттамалардың кейбіреуін ол жаңа мазмұнға
толтырады. Мысалға, ... екі ... ... белгіленеді,
адамдардың өзара әрекеттесу ерекшеліктерін өзгертуге және олардың өздерінің
өзгеруіне бағыттылық. Бағдарды анықтау ... ... ... ... ... бағдарланудың өзінің бағыттылығының әлеуметтік немесе тұлғалық
табиғаты да белгіленеді. Осы негізде ... ... ... бөліп көрсетеді:
– тұлғаға бағдарланған және әлеуметтік бағдарланған. Олар ... ... және ... құрылыммен ажыратылады.
Әлеуметтік бағдарланған қарым-қатынастағы айтулар көптеген ... және ... де ... ... керек. Сондықтан да оларға
толыққандылық, дамығандық, ашықтық, дәлдік және жоғары ... ... ... семиотикалық мазмұны барлық ... ... және ... ... ... – тілдік әсер ету тиімділігін
жоғарылату үшін маңыздылығын айрықша көрсетеді. Контактілер ... ... ... пен ... ... ... мен оның ... дәрежесі
бойынша қарастырылады. Қарым-қатынастың ... ... ... ... болып табылады ол сөздік әсер ету ерекшеліктерімен
анықталады. Сөздік ақпараттың адам психикасына әсер ету ... ... ... ... ... ... хабарлау, сенімін жеткізу
және сендіру.
Осы сипаттамалар бойынша ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік жанамалануы бойынша тұлғааралық ... таяу ... ... ... ... бағдарланған
қарым-қатынас ретінде анықтауға болады. Аталғандарға ... екі ... ... ... Тұлғалық, өкілділік, көрнекіліктік
және көп ақпараттық. Біріншісімен сөйлесушінің мәтініндегі субьектілік
көрінісі ... ...... ... ... белгіленеді мұнда бір мезгілде оның ... ... ... ... ... ... ... мағыналық т.б.).
көрнекіліктің әлеуметтік табиғаты былайша анықталады, ... ... ... ... Ол ... мазмұнды, тарихи нақты болып
келеді және де ... ... ... пен қатынастардың белгілі бір
түрінде – ... ... ... ... ... бір нақты себеп бойынша бола алады» [21, 12б].
Іс-әрекеттің осы түрлеріне қарым-қатынас әсер етеді және одан ... ... ... араласушылардың, мысалы, мұғалімнің
және студенттердің даралық-тұлғалық ерекшеліктерін ... ... ... ... және қызығушылықтарын, қажеттіліктерін,
талғамдарын, бейімділігін және т.б. бейнелейтінін ... ... ... оның ... ... ... өнімін талдау ерекше мәнге
ие. Ол осы қарым-қатынасты жүзеге асырушы адамдар ... ... ... да ... ... ... де ... мүмкіндік
береді.
Қарым-қатынастың көп ақпараттылық сипаттамасының да маңыздылығы кем ... ... ... ... процесінде берілетін тілдік хабарлама
күрделі коммуникативтік пәндік мазмұнға ие, ол ... ... және ... ... ... айтулардың бірлігі болып табылады.
Әрине олардың әрқайсысы азды ... ... ... ... ... ... ішкі бірлігі вербалды қарым-қатынастың ... ... ... көп ... ... ... ... кем дегенде жеті сипаттамамен суреттеледі: ... ... ... ... көп ... ... Ñ.Ì.Æàқûïîâ өç åңáåêòåðiíäå бірлескен танымдық диалогтық
іс-әрекет бағытының негізінде өçiíiң êөï æûëғû ... ... ... ... æåêå ... ... ... ñõåìàñûí
ұñûíàäû [22, 163 áåò,]. Áұë ñõåìàíûң әäiñíàìàëûқ ... ... ... ... À.Ð.Ëóðèÿ æәíå
Ä.Í.Óçíàäçåíiң áàғäàð òåîðèÿñû ìåí Ê.Ëåâèííiң ... "өðiñ ... ... ... ... íåãiçií À.Í.Ëåîíòüåâòiң æåêå àäàì æәíå
îíûң "iøêi ñәòi" ... ... ... ... ... ... өç îéûí ... òүéiíäåéäi; ... àäàì ... ... - îíûң ... ... ìåí ... ... iñ-әðåêåòòiң ýíåðãåòèêàëûқ òîíóñûí ... ... ... ... ìåí ... ... ... [22, 169 áåò,].
Îñûғàí îðàé, àâòîð îқûòóøû ìåí ñòóäåíòòåðäiң æåêå àäàì ... ... ... ... æәíå ... áàғäàðäûң 3
äåңãåéií; ìàғûíàëûқ, ìàқñàòòûқ æәíå îïåðàöèîíàëäûқ æүéåñií ... ... åãåð ... æүéå ... ... ... æүéåñi îíû òåïå-òåңäiãií қàìòàìàñûç åòñå, îíäà îñû ïðîöåñêå
èêåìäiëiê áåðóøi ìåõàíèçì қàæåò. Îñû ... ... ... ... ... äåңãåéi æәíå өçiíäiê ... ... ... æåêå ... ... ... áàðëûғû äà
iñ-әðåêåòòiң "iøêi ñәòi", ÿғíè қàíäàé äà áið ... ... ... өç ... ... ... ... өçàðà әðåêåòòåñòiêòåí
áiðëåñêåí îéëàó iñ-әðåêåòiíå өòó үðäiñiíäåãi, îñû iñ-әðåêåòòiң ìîòèâàöèÿëûқ-
ìàғûíàëûқ құðûëûìûíûң қàëûïòàñóûí êөðñåòåòií ... ... ... ... áiði ... ... [22, 29 áåò].
Îқûòó үðäiñiíäå áàñòûñû - îқó ñàáàқòàðûíûң ìàçìұíûí æәíå ñòóäåíòòåðãå áiëiì
áåðåòií әäiñ-òәñiëäåðií àíûқòàéòûí îқûòóøûíûң ... ... ... ... ... êөï ... îғàí äàéûíäûқ êåçiíåí áàñòàëàäû.
Ìұíäàғû åң ìàңûçäûñû-ñòóäåíòòåð èãåðóãå òèiñ áiëiìäåð қîðûíûң құðûëóû ìåí
æүéåëåíói, ÿғíè îқûòóøû ... áiëiì қîðû ... ... ... òàíûìäûқ iñ-әðåêåòòiң ïәíi íåìåñå әðåêåò åòóøi ìîòèâi áîëàäû.
Ñ.Ì.Æàқûïîâ өç çåðòòåóëåðiíiң íәòèæåñiíäå; "òîïòûқ îқûòó ... ... ... ... ... ... àëғûøàðòû-îëàðäàғû ìîòèâàöèÿëûқ ìàғûíàëûқ құðûëûìûí қàëûïòàñòûðó.
Ìұíûң áàñòû øàðòû ... ... òåê áiëiì ғàíà ... ... ... ... æåòêiçå áiëó" äåãåí òұæûðûì æàñàéäû [22, 65 áåò].
Îқûòóøû ìåí ñòóäåíòòåðäiң áiðëåñêåí iñ-әðåêåòiíiң; "ìåòà íåìåñå ôîðìàëüäû",
"ìàêðî íåìåñå æåêå ... ... ... iñ-әðåêåòòiê" äåңãåéëåðiíäå
áàñòàïқûäà әð èíäèâèäêå òәí æåêå ... ... ... ... ... æàғûíàí òàíûìäûқ, ôîðìàñû áîéûíøà áiðëåñêåí-
äèàëîãòûқ iñ-әðåêåòêå àéíàëóû өòåäi.
Ғàëûì ïiêiðiíøå, ... ... ... ... - ìàçìұíû áîéûíøà ïðàêòèêàëûқ, ôîðìàñû áîéûíøà æàëғàí áiðëåñêåí
ìàқñàòòàðäûң ïàéäà áîëóûíàí ... ... ... áiðëåñêåí ïðàêòèêàëûқ
ìàқñàòòàð ìàғûíàëûқ құðûëûì æәíå ìîòèâ құðûëûì àðқàñûíäà áiðëåñêåí îéëàó
ìàқñàòòàðûíà àéíàëà îòûðûï, ... ... æàңà áið ... ... ... құðûëàäû… Қàëûïòàñқàí áiðëåñêåí ïðàêòèêàëûқ iñ-әðåêåòòiң
íåãiçãi áåëãiñi-îқûòóøû ìåí ... ... ... ... ðåòiíäåãi
îðòàқ ïðàêòèêàëûқ ìàқñàò-ìîòèâòåðäiң құðûëóû" [22, 112 áåò].
1.2. Тұлғааралық қатынастың психологиялық сипаттамасы
Адам ... ... ... критериі - достарымен, әріптестерімен,
туыстарымен, таныс және ... емес ... ... қарым-қатынас
жасау.
Тұлғааралық қарым-қатынас - іс-әрекетпен орындалатын ... ... ... ... ... мен ... беру және
саналы түсінуге негізделген адамдардың бір-бірімен ... ... ... ... ... ... ... түрінен тыс қарым-қатынас болуы
мүмкін емес.
Тұлға тұлғааралық қарым-қатынаста ... ... ... жүзеге
асырып және бұл кезде ол дұрыс тыңдалған, түсінікті болуды ... ... ... ... қатынасына қоғамның жалпы мәдениет ізін
қалдырғанын сезбейді де. Бұл ... ... ... ... әсер етеді. Егер, адам екіншісіне бір ... ... ... ол ... түсіне алмаушылығын айтып, өзіне емес құрбысын
кіналауға бейім болады.
Қарым-қатынастың ... мен ... мән ... оның нақты
стратегиясы мен тактикасын өңдеу керек. Айқайлау, ... ... жете ... және демократиялық өзара қарым-қатынасты құрудың
тәсілдік қызметін атқара алмайды.
Қарым-қатынас – ... ... ... және терең негізі болып табылады және
мәдениет деңгейін бейнелейтін қоғамдық тарих ... ... ... ... ... бір адам топтарының әрекет бірлігі
қамтамасыз ... ... ... және ... ... ... ... еңбек пен таным субъектісі ретінде адамның
қасиеттері қалыптасады, адам мінез-құлқын регуляциялауды және адамның бір-
бірімен ... ... ... ... ... ... ... деген сұрақтар кездеседі, бәрінен бұрын қоғамдық қатынастар жүйесі.
Тұлғааралық қатынастардың қатынастың әртүрлі формаларында ... ... ... жеке қатынастарды өзараәрекет және ... ... ... ... ... ... ... адамдар арасындағы қатынастар қайта жаңғырады. Басқаша айтқанда,
бұл қоғамдық қатынастардың объективті ұлпасы индивидте саналы ... ... ... бар ... ... Дәл осы ... ... әлеуметтік және
психологиялық. Сондықтан да әлеуметтік қойылым үшін ең ... ... ... екі не ... ... топ ... ... тікелей байланыстары тұлғааралық ... ... ... жақындығы, бір-бірінің ерекшелігін білуі,
бірге күйзелуі, өзара түсінушілігі, орта қызметтілігі ... ... әсер ету ... ... де қарастыруға да болады.
Бұл жағдайда ... ... ... өмір ... ... ... керек және керісінше тұлға қарым - қатынастың факторы бола
алады.
Қарым-қатынаста тұлға ... ... ... ... болып келеді. Ең
бастысы ... ... ... қажеттілігі, яғни ... ... және ... ... ... Қарым-қатынассыз
адамның өзін-өзі іске асыру, көрсету және орнықтылу ... ... ... ... ... ... Бұл жерде басқа адамдардың
зейіні олардың тұлғаның көрсететін әртүрлі ынта ықыласымен белсенділігін
түсіну қалай.
Қарым-қатынас – адамзат қатынасының ... ... ... ... ... арасындағы жай байланыс емес, одан да терең функцияны
білдіреді. “Оқытушы - студент” жұбындағы қарым-қатынастың кез-келген түрі
жағдайға тәуелсіз ... ... ... қарым-қатынасын “оқудағы”
және “оқудан тыс” деп бөлуге құқығы жоқ.
Әрине басқалармен қарым-қатынас деңгейі тұлға үшін әртүрлі. Бұл ... ... ... деңгейіне байланысты болып келеді. Осымен
де тұлғаның психологиялық генетикасының ... ... ... сонымен қатар соған ілесетін ол ... ... ... ... бұл жағдай да қарым- қатынас, ... ... ... ... ... ... ол оның ... минус таңбалы фактор ретінде шыға алады. Екіншіден, ол басқалармен
қарым -қатынас ретінде орны толтырылуы мүмкін.
Қарым-қатынас ... ... өзі және ... үшін ... ... ... ... түсінеді. Адамның
психологиялық қасиеттері қарым-қатынас нәтижесінде пайда болады, ... ... ... жасағанда адам қоғамдық ережелерді,
нұсқаларды, білім мен іс ... ... ... ... тәжірбиені өз
бойына сіңіреді. Қарым-қатынас ... адам жеке ... ... ... ... ... ... және мінезінің алғышарттары,
негізі. Сонымен,қарым-қатынас адамның психологиялық дамуының факторы.
Топтық контакт ... ... ролі ... ... ... ... авторитетінің күшімен мінез-құлыққа, стильге қарым-қатынастың
орындалуының ойына да шешуші ықпал тигізеді.
Отандық және шетелдік психологтар бойынша ... ... ... ... ... ... Қарым-қатынас формалары әртүрлі. Адамдардың тікелей
индивидуалдық байланысында көрген қарым -қатынас, әрқашан белгілі ... ... және ... ... коммуникация формаларына сәйкес
келеді және әлеуметтік қолайлы, қабылданған мінез-құлық ... ... ... ... кейбір жеке кезеңдері тұлғааралық өзараәрекет
ретінде көрінеді: бір адам “қатал” ... ... ... “айлакер сатушы”
және т.б. болып көрінеді. Қарапайым сана ... ... ... ... Тұлғааралық қатынас шынайы қоғамдық қатынас екенін белгілі
болған кез ең қиыны: ол ... ... ... жоқ. ... да ... ... ... екі қасиетімен көрінеді: тұлғасыз жай ... ... және ... ... ... роль” адамның қатынастар жүйесіндегі орнын тіркеу емес, тек
индивидуалды психологиялық тұлға негізінде ... ... ... ... тіркеу. Мұндай тұлғааралық рольдерге мысалдар көптеп
кездеседі, ... жеке ... ... былай айтады: “өз адамымыз”,
“сүмелек”, “жұмыскер”. Жұмысты орындау ... ... ... топ мүшелерінің жауап реакциясын қалыптастырады, соның ... ... ... жүйесі қалыптасады [25].
Тұлғаарлық қатынастардың табиғаты қатынастар табиғатынан ... ... ... ... ... қатынастарды топ “климатына” әсер етуші фактор ретінде көруге
болады. Тұлғааралық ... ... ... бір-біріне қатынаста
пайда болатын белгілі сезімдер негізінде ... ... ... ... ... көріністер де жатады.
Тұлғааралық эмоциялық қатынастары ... мен ... ... қабылдау, олармен сан қилы қатынастар (тұлғалықтан ісерлікке
дейін) жасау кезінде адамдар бір-бірімен не ... ... ... ) ... ... ... эмоциялық қарым-қатынас орнатылады. Заманауи
адамдардың әлеуметтік байланыстары тек ... ... ... ... ... ... де, эмоциялық қатынастар іскерлік,
ұжымдық, рөлдік қарым-қатынастарға өз әсерін тигізеді.
Бірақ та әлеуметтік психологиядағы ... ... - ... термин өз
мағынасында қолданылмайды. Әрине, бұл сезімдердің “жиынтығы” шексіз, бірақ
та ... ... ... топтастыруға болады:
Конъюнктивті — бұл жерге әртүрлі біріктіруші сезімдерді жатқызуға болады.
Бұл жағдайда ... ... ... түсе ... ... ... жасауға
дайын болу, біріккен әрекеттер жасау.
Дизъюнктивті сезімдер – бұл жерде ... ... ... ... ... ... бірігіп жұмыс жасай алмау және т.б [26].
Сонымен бірге, тұлғааралық қатынастардың бұл талдамы топқа мінездеме беруге
жеткіліксіз: ... ... ... жанама эмоция арқылы пайда
болады.
Мақсатына қарай ... ... ... ... ... ... императив, манипуляция, диалог (қоссөз, қостіл).
Императивтік немесе әміршіл қарым-қатынас - өзара қарым-қатынас ... мен ... ... ... ... әсер ... директивтік формасы. Қарым-қатынас партнері тек әсер етудің
нысанасы, пассив ретінде қарастырылады. Императивтіліктің ... ... ... негізгі мақсатының жасырынбай айқын көрініп
тұратындығында, әсер етудің құралдары ретінде бұйрық, ... ... ... нұсқау пайдаланылады (отыр, тұр, әкел) сонымен, ... ... ... ... ... ... ... күшпен бағдарлау.
Қоғамдық қарым-қатынастарда императивтік қарым-қатынастың өз орны ... ... ... ... ... бастық қызметкер
қатынастары, қиын-қыстау, зілзала, операция кезіндегі ... ... ... ... ... ... әлі қолайлы.
Сонымен қатар, мұндай қарым-қатынасты мүлде қолдануға болмайтын салалар ... Ең ... ... бұл ... достар және жұбайлар
арасында, ата-ана мен бала арасында, тәрбие мен ... ... ... әрі ... Бұйрық, тиым көмегімен ұстаздар мен ата-
аналар балаға өз сөзін өткізе алады. Бала өз ... ... ... ... ... ... ережелері, қағидалары, қоғамдық нормалары
санасының тез тез жойылып кететін мазмұны болмақ. Бұйрық ретінде берілетін
тілектер ... ішкі ... бола ... алдап-арбау қарым-қатынасы жиі кездесетін тұлғааралық қарым-
қатынас түрі, қарым-қатынас партнерін өзінің жасырын ... ... ... өз ... жету үшін ... қарым-қатынас
басқаны өз мақсатын жасырып өзіне қажетті іс-әрекетке баулу.
Императив пен ... ... ... ... ... ... серігінің ойы мен бойын ... ... ... ... ... ... ... жасырылады не
ауыстырылады, алдап-арбау қарым-қатынасының қоғамдағы ресми ... ... ... ... ... табылады. Бұл түрдегі қарым-
қатынастың демеу берушісі, жаршысы Дейл Карнеги.
Оқыту барысында (тәрбиелеу емес) сабақты ... ... ... ... ... көрсету үшін манипуляцияны пайданануға болады. Кейде осыған
дағдыланған оқытушылар басқаларға түсіндіру, дәлелдеу, үйрету үшін ... ... ... ... ... Оқытуға нәтижелі болған бұл
жайт, тәрбиелеуде, жеке ... ... ... ... ... да, ... еңбегі өз мақсатында жетудің орнына зиян келтіреді.
Жұмысында манипуляцияға әдеттенген адам сондай ... ... ... ... ... ... достық, ізгілікке ... ... жолы ... де ... ... тенденция болып қарым-қатынас мәселесі ролінің өсу фактісі,
әлеуметтік-психологиялық дисциплиналардың және ... ... ... оның ... ... ... ... мәселесі қазіргі жағдайында тән ... ... ... ... ... ... контекстіне
енгізуге, психикалық құбылыстардың жалпы жүйесіндегі оның орнын анықтауға,
оның түрлі деңгейлеріндегі ерекшеліктерін ... ... ... мәселесі арқылы жалпы психология, ... ... заң ... және т.б. ... ... шешілетін
көптеген басқа да психологиялық мәселелердің "бетіне шығу".
Әлеуметтік психологиялық ғылымның дамуы ... ... ... ... ... ... әртүрлі мектеп өкілдерінің тұлға құрылымы
туралы айтқандары ұқсастана бастады. Тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... Ортақ шарттар,
қоғамдық формация, микроорта тұлға қырларымен шынайы қатынас ... ... ... ... Бұл ... ... шартта
қырға ауысуы мүмкін.
Тұлға қырларының қалыптасуында орын ... ... ... адамдардың өзара
қатынасы, осы арқылы әлеуметтік тәжірбиелердің біраз бөлігі қалыптасады,
бекінеді және ... ... ... ... ... ... қарым
қатынасының нәтижесі тұлға қырларына байланысты.
Жоғарғы оқу орындарында оқу студенттердің топтық іс-әрекетке қосылуымен
байланысты. ... ... ... топта белгілі официальды
рольдер болады. Олардың саны шектеулі. Студент әр жағдайда группаларда бір
официалды ... ... ... ... ... ... ... бұл рольде әртүрлі
жетістіктер көрсетеді. Тұлғалардың өзіндік образы жалпы талаптар рамкасында
оқудың ... ... ... ... ... ... ... пен оқытушыны кіші топ деп қарастырсақ, онда осылардың арасындағы
тұлғааралық ... ... ... ... болады.
Топты бағалаудағы ең басты критериі оның функционалды тағайындалуы. Бұл
жерде топтың ең басты мақсаты, міндеті және ... ... ... ... ... ... мақсатты жүйе – Е.С. Кузьмин бойынша, - ең басты
орында тұрады. ... мен ... кіші ... ... ... оның ... құрамын, ұйымдасу құрылымын. ” Әлеуметтік психология
тұрғысынан адам мен адамның қарым-қатынасы ... ... пәні ... ... өмір және ... ... ... компонентті бөліп шығара алу маңызды нәрсе [13].
Жалпы мақұлданып көрсетілген келесі ... ... ... ... ... (жүріс-тұрыстық,
регулятивті) болып бөлінеді. Қазіргі заманғы әлеуметтік-психологиялық
зерттеулердің көрсетуі ... адам мен ... ... ... ... осы ... кездестіруге болады.
Тұлғаның үшкомпонентті типологиясы. ... ... ... ... көреді,
түсінеді, уайымдайды, қоғамдық қатынастардың тығулы потенциалын осылай
ашады. Субъект жайлы таным, ... ... және ... ... субъектісі ретінде айта аламыз. Тұлғаның үш
типіндегі мақсат және ... ... Оқу ... тұлғааралық
қатынасты қарастырсақ, төмендегідей болады. Оқу шарттарында қалыптасатын
тұлғааралық қатынас бәрінен де бұрын осы іс-әрекеттің ... ... ... - ... ... атқару үшін керекті білімдермен
дағдыларды белгілі бір уақыт аралығында игеру. Оқудың негізгі ... ... ... ... тануға деген қажеттілік болуы мүмкін. Оқу іс-әрекетінің
негізінде дифференцияланбаған белсенділік жатуы мүмкін, келесі шарттар мен
“заттанған”: үлкендермен қойылған ... оқу ... ... ... арналған оқу бағдарламасы. Басқаша сөзбен айтқанда әлемді ... ... ... мен ... әсерінен түрлі өзгеріп отырады.
Сондықтан да оқу іс-әрекетімен айналысып жүрген баланы бір жағынан бақылап,
бір ... ... ... ... ... бір оқу пәніне деген қызығушылық, тануға ... ... ... ... ... ... оның өз ... деген қатынасы
арқылы қалыптасады.Оқу іс-әрекетінің субъектісі еңбек ... ... ... қанағаттануды тудырмайды, сол себепті оқытушыны таңдау үлкен
жауапкеркершілікті талап ... ... оқу ... ... ... жоғарыда айтылған тұлғаның үш типіне сүйенсе болады. Осы үш
типтегі лекторлардың сипаттамасы төмендегідей болады:
Информатор ... ... ... тыңдаушылардан
өзарасезімнің қалыптасуын күтеді, агитатор ... ... ... ... ... ... ... формасы, пікірлердің нақтылығы
кездесіп отырады, сөйлеудің бұл формалары информатор мен ... ... ... көбіне риторикалық сұрақтар
кездесіп отырады, бұл сұрақтар кезінде тыңдаушы өзін ... ... ... ... ... сезінеді.
Материалды түсіндірудегі лектор-әңгімелесушінің полемикалық формасы, ... ... ... контактіні жоғарылатады, көзқарастардың
жалпылығын, талданушы құбылыстардың қатынасын ... ... ... ... ... ... форма байқалмайды,
себебі ол лекциялық материалдың логикасын ... ... ... ... мен ... мимика мен жестекуляцияны жақсы қолданады. Ал,
инфарматор болса, қатынаста өз сезімдерін байқатпайды. Сендіру эффектісіне
ол дәлелдеу ... ... ... ... ... ... үшкомпонентті типіне берілген сипаттаманы қорытындылай келе,
бірінші типті “ойшыл”, ... ... ... ... болады. Адам мен адамның қарым-қатынасында бұл ... ... көре ... ... бірінші тип әлемді сырттай және ерекше
іштей тануға бағытталған, екінші ... ... ... ... Үшінші типтегі адамдарға “практикке”басталған істі
аяқтау өмірінің мәні болып табылады.
“Ойшыл” үнемі өмір, ғылым, ... ... ... ... қиялшыл
келеді. Бұның бәрі оның өзінің ішкі пікірлеріне ... ... ... шеше ... ... тез тіл
табыса алмайды. Мұндай адамдар туралы кейде “бұл жақтың адамы емес” деп те
айтып жатады. Шынымен де ... ... ... олар басқа әлемде
жүргендей.
“Әңгімелесуші” де мынадай қасиеттер басымырақ: контактіге тез түседі, ... ... ашық ... Оған топта жүру, басқалармен қалжыңдасқан
ұнайды, кейде өзінің кемшіліктеріне де күліп ... ... ... ... ... Оған ... әрекеттерді
талап ететін міндеттер ұнайды. Ол еш қиындықсыз таныс емес ... ... ... алады және жақсы ұйымдастырушы бола алады. Іс-әрекеттің
міндеттерді нақты ... ... ... белгілі бір облыстарында “практик”
өзін жақсы сезінеді.
Тұлғаның типтері бәрінен де бұрын үш түрлі міндетті шешу кезінде ... ... және ... Үш типтегі адамдар, ереже бойынша
бұл мәселені де шеше алады, бірақ осы тырысудың ... ... ... бір ... ... болса, екіншісіне басқа нәрсе жеңілірек
болады. Мысалға “ойшыл” интеллектуалды есептерді өзі ... ... ... ... ... ... жолын есептейді. “Әңгімелесуші” болса оны
шығару жолдарын басқа адамдармен араласу арқылы біліп ... ... тез ... жұмысқа кіріседі немесе есепті шеше ... ... ... ... ... да ол ... қалай шығару керек деп өз
уақытын құртпайды.
Егер де берілген типологияға тұлғаның ... ... ... ... варианты адам бойында қажетті жерде үшеуінің де кездескені дұрыс.
1.3. Бірлескен ... ... ... ... ... формасы
ретінде
Қарым-қатынас іс-әрекеттің тұрғысынан бұл бірлескен іс-әрекетке деген
қажеттіліктен туындайтын және ақпарат алмасуды ... ... ... ... мен ... ортақ стратегиясын өндіруді қамтитын адамдар
арасында байланыс орнату мен оны дамытудың күрделі көп ... ... ... ... ... іс-әрекет бірлігіне негізделеді. Ол қарым-
қатынастың кез-келген формалары бұл ... ... ... ... деп ... ... ... педагогикалық процесс
ерекше болып табылатын қарым-қатынасты субьектілердің ... оқу ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Іс-әрекет қарым-қатынас бірлігі жайлы пікір, ... ... осы ... ... ... ... ... Олар
адамның әлеуметтік болмысы жағынан (Б.Ф.Ломов) қарым-қатынас іс-әрекет түрі
сияқты тек түр қатынасында болатын құбылыс ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) соңғы
жағдайда ол қандай іс-әрекет, даралық па әлде ... па ... ... Біз ... екі ... да мүмкін дегенді негізге аламыз,
бірақ қарым-қатынастың өзі іс-әрекетпен айналысатын ... ... ... ... ... Мұндай түсіндірме Б.Ф.Ломовтың жалпы
позсциясымен ... ... Бұл ... ... ... (бір-бірімен
қатарлас дамушы іс-әрекеттердің бірінің үстіне бірі қосылуы жапсырылуы
емес, ол оған ... ... ... ... өзара әрекеті»
[27, 252б].
Алайда түсіндірмелерден айырмашылық мынада: Б.Ф.Ломов үшін ... ... ... ... оқулықта келтірілген анықтама бойынша қарым-
қатынас оның формасы болып табылады. Өзара ... ... ... ... басқа адамдармен өзара әрекеттесуінің үш жоспарының бірі
ретіндегі адамдар ... ... ... ... ... тәуелді. Адамзаттың іс-әрекетінің аясы ең алдымен
адамның өмірлік іс-әрекетінің мақсаттарының бағыттылығының ... ... ... ... ... өзінен тыс нәрсені басқалар
үшін жасау, жарату сияқты ... ... ... ... мақсаттардың үш тобы бөлінуі мүмкін материалдық және рухани мәдениет
өнімдерін жарату, ... ... ... меңгеру және ой алмасу,
мақсаттардың алғашқы екі тобын қарым-қатынастағы рухани қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... байланысты және өзара шартталған үш саласын реттеуге болады.
Қоғамдық өндірістік (еңбек), ... ... ... және ... (қарым-қатынас). Іс-әрекеттің осындай формаларын
Б.Г.Ананьев оған субьект ... ... келу ... бөлгені
мағызды. Бұл келіс бойынша адамда еңбек, таным мен ... ... ... ... жалпы іс-әрекет субьектісі және
тұлға ретінде ... ... ... ... да ... бар. Мысалы, вербалды қарым-қатынасқа
деген келістердің бірі ... ... ... ... және өз ... Ч.Остуд, Дж,Миллер, Д.Б.Родбенттң жалпы
психология ... ... ... Д.Берлрның және т.б.
коммуникация бойынша жұмыстарынан табады. Бұл ... ... ... ... міндеттерін «кім нені, қай арна бойынша, кімге ... ... ... ... еңбектеріне дейін өрлей ... ... ... ... ерекшеліктерін коммуникатор мен
аудиторияның сипаттамаларын, қарым-қатынас шарттарын, құралдарын және т.б.
зерттеуге бағытталған.
Коммуникация модельдеріне ... ... ... ... ... – хабар – арна – алушымен аймақтары ... ... ... ... ... ... ... және т.б. қарым-
қатынастің тілдік құрылымы, ұйымдасуы және стилі, оның ... ... ... т.б.) ... зерттеулерден алынған
қорытындылар негізінде аудитория ... ... мен ... яғни кері ... әсеріне, аудиторияның өзінің сипатына және де
коммуникацияның реципиенттерінің ... ... ... ... ... зерттеулерден алынған қорытындылар негізінде
аудитория реакцияларының әсерлері мен ... ... яғни ... ... аудиторияның өзінің сипатына және де коммуникацияның
реципиенттерінің әлеуметтік ұстанымдар ... ... ... әсер ету ... ... ... «кері байланыс» түсініктері осы келісте ... ... ... ... ... ... ... арналарымен беру жағдайында психикалық ... ... ... алу ... ... тиімділігінің
критерилерін, жағдайларын және тәсілдерін анықтауда мүмкіндік береді. Бұл
жерде жүйе ретінде өзара әрекеттесуші субьектілер түсінігі нақтыланады.
Ю.А.Шерковиннің ... ... ... ... ... ... ол олардың күйлерінің тәуелділігін білдіреді. Бұл жағдайда
функционалды келісімделген жүйелер-коммуникатор психикасы мен ... ... ... ... ... осындай жүйелер
бірдей күйде болып және әрекеттене ...... қозу ... ... ... ... ... біліміне сенімділік
күйлері. Олар бағыттылығы мен қарқындылығы бойынша ұқсас ие ... ... ... ұқсас таптаурындарды пайдалануға қабілетті [28, 364 б].
Осы ... ... ... ... үшін ... ... екі жағы ... оның субьектілерінің интерпсихологиялық
өзара әрекеттесу болады. Мысалы, егер осы процесті лектор А-ның лекция оқуы
мен тыңдаушы Б-ның ... ... ... ... онда А – Б өз
тарапынан күрделі ... ... ... ... табылса А-ның,
Б-ның да әрқайсысы жүйе ретінде өз ішінен ақпаратты алуды ... ... ... ... ... ... ... Б тек А-дан ақпарат қаьылдап
қана қоймайды, ол қабылданғаг шешім негізінде сөйлеуге ... қоса ... оны ... ... Сонымен бірге тыңдаушы Б басқа
тыңдаушылардан да ақпарат ... Яғни ... ... ... жүйесіне түседі. Лектор А – тек ақпарат көзі емес ол сонымен ... кері ... ... арқылы келіп түскен ақпараттарды
қабылдаушы және т.с.с. болады.
Басқаша айтқанда ... жүйе тек бір ғана ... беру ... ... ғана емес ... оның ... коммуникативтік өңделуін
іске асырады. Бірақ бүкіл қатарға кері ... яғни ... беру ... ... А – Б ... ... макрожүйе болып келеді, оның
ішінде әр жүйе ... ... ... және ... қабылдау жүреді. «Сынып»
немесе «аудитория» болып табылатын Б ... бұ ... ... ... көп ... байланыс орнату есебінен, одан сайын
күрделенеді /29,123/.
Коммуникативтік бағыт ... ... ... ... өзара
әрекеттесу схемасын, оған енетін буындардың бүкіл алуан түрлілігімен
(бастау, ситуация, ... ... кері ... т.б.) ... көрсетуге
мүмкіндік береді. Бірақ берілген келіс ... осы ... ... ... оның оьектілерінің екі жақты белсенділік сипатын және т.б.
ашпайды. Осы табиғатты ашу үшін ... мен ... ... ... емес ... бірге оның психологиялық механизмдерінде анықтай ... ... Мұны тек ... ... мен ... ... оның психологиялық құрылымын, субьектілер ... ... ... ... ... ... келіс
негізінде ғана жасауға болады.
Сондай-ақ, ... ... ... ... ... тұрғысынан түсіндіруге неғұрлым ортақ ... ... та бар. Осы ... ... ... мен ... кең тұрғыдан адамдар өзара әрекеттесулерінің байланыстарының
үздіксіздігі атап көрсетіледі.
ІІ БӨЛІМ ЖОҒАРҒЫ БІЛІМ БЕРУ ... ... ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі тұлғааралық қатынас ... ... ... ... жүйесіндегінің ең күрделісі –
оқытушы іс-әрекеті. Сонымен бірге, оқытушының педагогикалық белсенділігін
былай қарастырады: 1) ұйымдастырушы әрекет ... (оқу ... ... ... 2) ... ... студенттің санасын түсінуші ретінде.
Оқытушы іс-әрекетінің ең маңызды ... ... және ... жағдайын
түсіну болып табылады. Түсіну, яғни, бұл ... ... ... ... ішінен түсіну, санамен жұмыс жасау. ... ... ... ... Соның ішінде біздің атап айтып кететініміз арнайы
қабілеттің бірі педагогикалық қабілет.
Педагогикалық қабілеттер деп ... ... ... ... және ... жетістікті анықтайтын тұлғаның индивидуалды
психологиялық ерекшеліктерінің жиынтығын ... ... ... ... – бұл тұлғаның ерекшелігі, екіншісі – бұл
педагогикалық ... жеке ... ... ... ... қабілеттің келесі турлерін бөлуге болады:
Дидактикалық – осы арқылы оқытушы мазмұны және оқыту әдістерін ірктеуді
жүзеге асырады, оқу ... ... етіп ... – бұл материалды біреудің ең жақсы эмоционалды, мәнерлі
формасын ... ... ... – олар ... ішкі ... ... енуіне жастық және
индивидуалды ... ... ... оқытушының өткір
бақылампаздығынан да көрінеді.
Ұйымдастырушылық – осы арқылы оқу орындарындағы тәртіп ... ... ... ... етіледі, студенттердің достық және біртұтас ұжымы
құрылады.
Суггестивті – бұл оқытушының студенттерге ... ... әсер ету, ... ... ... танымдық – олар ғылымның және іс-әрекеттің сәйкес
облысынан дағды, ептілік және ... ... ... – бұл оқытушының студенттермен жылдам, дұрыс және ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Адаммен қарым-қатынастың кез-келген түрі обьективті және ... ... ... ... ... қарым-қатынастың алуан түрлерінің терең негізін адамдардың
білуі – оның ... ... ... болып табылады. Бірақ, бұл білімге
күнделікті, сағат ... өсіп келе ... ... ... ... ... жүзеге асыруға міндетті тәрбиешілер, мұғалімдер, ата-
аналар және ... оқу ... ... қажетсінеді. Тәрбие,
тәрбиеленуші мен тәрбиеші арасындағы рухани қауымдастықтың нәтижесінде
жүзеге ... ... ... қарым-қатынастағы ерекше дағды
мен қабілеттілікті талап етеді. Сол кезде ғана ... ... ... ...... берілуді, адалдықты, кейде құрбандықты талап ететін
ең күрделі мамандықтардың бірі. Қоғам ... ... ... ... ... ... ... еңбегі – бұл:
• Студенттермен жоғары оқу орнындағы ... ... ... ... (білім, дағдыларды жинау және жаңарту);
• Өзін жүйелік бақылау (түсінікті айту);
• Әр түрлі қабілеттегі және ... ... ... Әрқайсысы өз баласын идеалды деп санайтын, бір-біріне ұқсамайтын
ата-аналармен қарым-қатынас ...... ... ... ... Пән мұғалімдері, методикалық бірлестіктің мүшесі;
Шығармашылықпен айналысатын оқытушы – бұл ... ... ... ... ... ... ... оқытушы ең алдымен өз басында құратын қарым-
қатынастың әр түрлі ... мен ... ... ... ... оның кәсіби мәдениетінің деңгейін анықтауға қиын
болатын үлкен ... ... ... де, ... әсер
ететін қарым-қатынастың жалпы заңдылықтары мен принциптері бар. Оқытушының
кәсіби қатынасы ... ... және ... оның ... ... ... ... Педагогикалық іс-әрекет көлемі іс-әрекет
жағынан қаншалықты мазмұнды болса, соншалықты қарым-қатынас көпқырлы және
әртүрлі болып ... ... ... ... ... мен тәсілдерін анықтайды. Оның ... ... ... ... ... педагогикалық іс-әрекет, оның мәдени деңгейін
негіздейтін қарым-қатынасқа қойылатын талаптарды құрады.
Оқытушының кәсіби қарым-қатынасында әрқашан ... ... ... ... ... болады. Біріншіден, бұл оқыту мен тәрбиелеудің бірдей
мақсатын, оқытушының педагогикалық іс-әрекетін ... ... ... ... ... сипатымен қатар салынған қарым-қатынастың
жалпы принциптері. Екіншіден, ... ... ... стилі, яғни жеке білімдер, кәсіби тәрбиелер, ... ... ... ... асыратын оқыту мен тәрбиелеудің нақты шарттары мен
мүмкіншіліктеріне тәуелді, ... ... мен ... ... ... мазмұнында қандай да бір звеноның ... ... ... ... ... ... мәдениетінің болмауын
куәламайды.
Оқытушы қарым-қатынасының кәсіби мәдениеті – оның қабілетінің ... ... ... адамдармен өзара қарым-қатынасын жүзеге асыра алуы,
педагогикалық ... ... ... ... шешу ... ... ... мазмұнын қабылдап, түсініп, игеріп бере
алуы. Ал, педагогикалық іс-әрекет жағдайлардың жүзеге ... ... ... ... ... ... ... шешуде қарым-
қатынастың құралдары мен тәсілдерін қолданудағы шығармашылық диапозоны
қаншалықты кең ... ... оның ... ... ... ... ... қарым-қатынасының кәсіби мәдениеті – бұл ең алдымен барлық
қатынаста оқыту мен тәрбиелеудің қойылған мақсаттарына жету [30].
Педагогикалық ...... ... ... ... мен ... беру ретінде өз мазмұнын міндетті түрде қосатын
рухани іс-әрекеттің түрі, сонымен қатар ... ... құру – ... ... ... бейімді адам ... Бұл ... ... ... ... үшін ... ... және тұлғаның дамуын басқара алуы (қажетті білім ... ... ... ... ... ... ... дағдылар
жинау) оны мұғалім етеді.
Оқытушы кәсібилігінің маңызды ... ... ... мен ... да бір ... ... ... олардың әрқайсысына өз жеке қатынасын
көрсете алу ... ... ... ... тани ... ... дұрыс бағалауы, олардың мінез-құлқына адекватты жауап беруі,
олардың жеке ... ... ... тәрбиелеудің әдістер жүйесін
таңдауы – оқытушының кәсіби ... ... Жеке ... ... ... ... ... танымдық қызығушылықтар
және тәрбиелеушінің мінезіне айналса, онда мұғалім ... ... ... ... ... ... ... құрып, қойылған
тапсырмаларды шешуге жеткен ... ... ... ... ... ... құралдар мен тапсырмалардың негізділігін, бірізділігін
болжайды.
Кәсіби қарым-қатынасқа оқытушының кәсіби міндетімен сәйкес ... ... ... және ... ... тілектерін,
талпыныстарын басқара алуы тән. ... ... ...... ... ... ... құрылатынын ескеру маңызды. Оқытушы жағынан
әділетсіздік, авторитарлық көрсету оқушыда келіспеушілік пен ... ... бір ... ... ғана оқытушы сыртқы тыныштыққа қол
жеткізеді, бірақ ол құрмет көрсету, ішкі ... ... ... ... ие ... Тек деклоративті емес, шынайы ... ... ... демократизм, адалдық және теңдік мұғалімді жетістікке
әкеледі және оның кәсіби мәдениетінің көрсеткішіне айналады.
Оқытушының ... ... тағы бір ... ...... құру үшін әр ... тұлға аралық байланыстарды қолдану. Жеке
және ұжымдық қызығушылықтардың ... үшін ... ... және ... ... ретінде студенттердің ұжым мен ... ... құра алуы ... ... ие. ... жағдай - өз көз алдынан
бір студентті жібермей оқытушының ұжыммен қарым-қатынасы [31].
Қарым-қатынаста барлық студенттер тең құқылы ... бола ... екі ... ... ... қажет. Бұл деңгейге жетудің қиындығы өмір сүру
образының, тәрбиенің, мінездің, қабілеттің, ... әр ... ... кедергілерді игеруден тұрады.
Әлеуметтік құндылықтардың жүйесі ретінде оқытушының қарым-қатынас ... ... ... ... ... байланысты кейбір үнемі болатын
белгілермен ... ... сол ... оқытушы қарым-қатынасы иілгіш
болып, үнемі жаңа ... ... ... Оқытушы қарым-
қатынасының кәсіби мәдениеті ... ... де ... ... өз ... сыбайласының мүмкіндігімен өлшеп көруі, өз
тәжірибесін екіншісімен салыстырып көруден ... Сол ... ... ... ол осы ... ... ... бағдарлаушы жағы
болып қалады. ... ... ... ... ... ... оқу
дисциплинасы аумғында білімдерді толықтыруды, ... мен ... ... да ... ... ... әр түрлі ептілік пен
дағдыларды талап етеді. Кәсіби ... ... ... бірізділікті, принципиалдықты, табандылықты, тәртіп сақтауды
талап етеді.
Педагогқа ... ... ... ... ... ... және мейірімділік, ақыл-кеңес берушілік, өзінің
өте қиын міндетін орындаудағы намыс.
Әрбір оқытушыда барлық осы қасиеттер оның ... ... ... көрінеді. Егер оқытушы кәсібін таңдаған адам өз ... ... – бұл сол адам үшін ғана ... ... ... үшін бақытсыздық.
Егер қызығушылықтар, оптимизм, адамдарға деген сенім болмаса, алда болуға
деген талпыныс болмаса, ... ... ... ауысып, сөзі мен ісі ... ... ... ... ... жоқ, одан да ... басқа
өрісін таңдауы керек. “Зиян келтірмеу” – бұл тек дәрігерлердің ғана емес,
сондай-ақ оқытушылардың да принципі ... ...... ішкі жұмысы, олар да тірі адамдар
сияқты, оларға тән өз эмоцияларын көрсетуге құқықтары бар деп кей ... ... Бұл ... шындықтың бір жағы бар, бірақ бұл эмоциясын шынайы
көрсеткенде өз сыбайласының кім екендігіне тәуелсіз, ... ... ... ... ... ... ... көруге
болады.
Диалогта, бізге қажет болса да, болмаса да, әңгімелесуші адамға ең ... ... және ... ... ... ... ... етіледі.
Педагогикалық іс-әрекет бірқатар іс-әрекеттердің ұйымдасқан күрделі ... ... ... ең ...... оқытатын ұстаздың іс-
әрекеті. Пәнгер-педагог тұтастықтың функциясы мен мағынасынан ... ол тек ... ... берілген функцияларды атқарады. Оқыту
тәжірбибесін жалпылауды оқытудың ... ... ... ... ... мен ... ... сәйкес қоюдан құралатын ... ... ... ... те әдістемелік, бірақ оқу құралдары мен
оқулықтарды ... ... ... бағдарламау іс-әрекеті, оқу
бағдарламаларын құру сияқты, іс-әрекеттерді, оқу бағдарламаларын ... ... оқу ... бір тұтастыққа жинайды. ... ... ... үщін ... мақсаттары туралы неғұрлым анық
түсініктер қажет дегенімен, мақсаттардың жалпы жобасына қарап, ... құру жиі ... ... ... әлеуметтік – мәдени жағдай және білім беру міндеттері
оқытудың проективті ... мен ... ... ... ... Бұл, ... қазіргі заманғы өндірістік-
практикалық іс-әрекет өзінің алдына арнайы дайындалған адамдар ғана ... ... бір ... жиі ... ... ... ... ойлау оқу процестерін өте жиі проекциялауы мүмкін, бірақ, ол
тапсырыс берушіден ... анық ... ... талап етеді. Үшіншіден,
қазіргі заманғы ... ... тез және ... ... ... және ... де соны талап етеді.
Әдетте, оқытуды былай сипаттайды: адамға белгілі бір білімді беру. Алайда,
білімді жай ғана ... ... ... ... Олар ... ... іс-әрекетінің нәтижесінде ғана қалыптасады. Егер де ... ... онда ... ешқандай білім, іскерлік, дағды пайда
болмайды. Бұдан шығатын қорытынды “оқытушы-студент” арасындағы тұлғааралық
қарым-құатынас ... ... ... ... ... екі жақтың да жоғары белсенділігі болуы шарт. ... ... ... ... ... бір ... ... қалыптастыруының нәтижесіндегі, оқытушымен студент арасындағы
белсенді іс-әрекет процесі ретінде ... ... Ал, ... ... үшін ... ... оны бағыттайды,
бақылайды, оған қажетті ... мен ... ... Оқытудың функциясы
адамдарда іс-әрекетке деген қабілеттің қалыптасуы үшін керек белгілі және
заттық құралдарының максималды ... ... ... ... дамуы іс-әрекеттердің күрделі түрлерінің ... ... ... ... даму ... іс-әрекеттің талдауын оның элементтерін
бөлуді ұсынады.
Мұндағы ... ... ... ... кәсіби іс-әрекет түрлерінен
қарапайым түрлерін бөліп ... ... ... ... ... іс-әрекеті және оның ... ... ... ... ... ... келеді. Себебі, іс-әрекетті аяғыа ... ... бөлу ... ... ... неғұрлым күрделі
байланыстар мен қатынастар да кездеседі. ... да, ... ... ... Ол ... ... құралатын күрделі іс-әрекетті құруға
мүмкіндік беретін белгі құралдарын проекциялаудан және ... Бұл ... ... ... ... ... процесті технологиялық
жағынан, оқу процесі, оқу іс-әрекетінің жүйесі технологиялық ... ... ... ... ... оқыту жүйесі, басында
қарапайым іс-әрекеттердің оқытудағы рефлексивті ... ... ... ... ... ... педагогикалық практикада мәдени талаптар деңгейінде ғылыми
психологиялық білімдерді ... ... ... өз ... ... құрау мүмкін емес. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... өзара
байланыс орнатудан тұрады. Педагог мамандығы психологияға неғұрлым жақын,
сезімтал болып келеді, өйткені ... ... ... адамға, оның
дамуына бағытталған [34].
Оқытушылардың кәсіби іс-әрекет саласы өте күрделі, көп деңгейлі жүйе ... ... ... ... көп ... байланысты қалыптасып,
кәсіби іс-әрекетінің өзгертетін және ... ... ... ... кәсіби іс-әрекетке байланысты ішкі түрткі ... ... даму ... ... ... ... түрткінің
жағымды жағы өзіне, борыш сезімін, мамандықты игерудің мәнін ... ... ... қызығушылық және мамандыққа ұмтылыс, оқу кезіндегі ... ... және оны іске ... ... ... жетуге тырысуы, мамандандырылған түрткі
ретінде түсіндіріледі, яғни, ол ... жету ... ... ... ... – бұл іс-әрекеттің әртүрлі бөліктеріне деген ... ... ... жағдайында пайда болып, ол арқылы ... ... ... білімдерді алуына байланысты болады. Жеке адам бағыттылығы
өз мүмкіндіктерін жұмсауынан көрінеді. ... ... ... ... бола ... оны ... Студенттермен тұлғааралық қарым-қатынасты
жасағанда оларға маманға қажетті сапалар, оқу ... ... ... ... Адам ... мазмұны мен құрылымының
өзгеруі ғылыми-техникалық прогресс негізінде болып жатыр. Адамның ролі
қоғамды басқаруда және ... ... ... зерттеу шеңбері ретінде бірлескен әрекет жетістігін
анықтауға көңіл ... ... ... бұл ... ... мәселе екі
тұлғаның оқытушы мен студенттің өзара бірлескен іс-әрекетіндегі қарым-
қатынасының жемісінде болып ... Оны ... ... ... ... және ... ... бірлескен іс-әрекеттің жемісті болуына
әсер етеді [35].
Көптеген қазіргі заманғы ... ... ... ... мен ... коммуникация барысындағы қатысушылардың
көріністерімен шешіледі. Бұл ... ... ... ... нұсқауы, оның кәсіби компетенттілік туралы белшгілібір деңгейде
қалыптасқан ойы, қарым-қатынастың қандай процесін оның ... ... ... ... ... жағдайы бұл өзараәрекет кезінде, формальды-динамикалық және
коммуникативті процесстің құрылымдық мінездемесі ... ... ... ... бағалау, коммуникацияға қатысушы адамдар қарастырылмайды.
Мұндай маңызды аспектіні еске алмау дұрыс болмайды. Қиындық туғызған қарым-
қатынастың психологиялық спецификасын еске ала ... оны ... ... айту тек ... ... зерттеушінің айтуы бойынша ғана емес
сонымен бірге ... ... яғни бұл ... ... ... ... қобалжуына да көңіл бөлінген кезде ғана болатын
сияқты.
Осыған байланысты Е.В. ... ... ... ... ... ... мен ... талдауға
арналған, нақтырақ айтқанда оның пайда болу себептерін ... ... ... ... ... ... ... Екіншіден, экспериментальды стадияның өзі қарым-қатынастың бұзылуын
зерттеуге арналған. Өзараәрекет барысындағы қарым-қатынастың өзгеруіне
реалды ... ... ... ... психологиялық
комфорт деңгейі, сонымен қатар бірлескен іс-әрекет өнімділігі де әсер
етеді.
Нақты ... ... ... ... отырып, бірнеше
авторлардың айтуы бойынша, ... ... ... ... қарым-
қатынасқа кейбір жағдайлық факторлар атап ... ... аз ... ... және ... ... ... қысым күйі әсер
етеді. Төмен курстағылар бірінші ... ... ... ... қойса, жоғары курстағылар компетенттілікті бағалайды. Меніңше,
бұл дұрыс ... ... ... келгендегі бейімделу төменгі курстағылар
үшін қиын, сондықтан да оларға ... ... ... Ал, ... тек студентті түсінетін және сыйлайтын оқытушы ғана көрсете алады.
Ал, студент ортаға үйреніп, өз ... өзі шеше ... ... ... ... қасиетіне аз мән ... оның ... ... ... ең ... ... тәртіп дейтін оқытушылар азайып,
“идеал студент” өз ойын толық, ашық айта алатын адам деп ... ... та, бұл ... де ... тек ... ... ... практикада
студенттердің пікірімен санаспады. Студент пен оқытушы арасындағы конфликт
саны азая бастады, өкінішке орай толығымен ... ... ... ... ... тәрбиелік әсері, оның жастар
сеніміне, ... ... ... ең ... ... ... ... білім деңгейімен және қоғамдағы өзгерістерді
терең түсінуімен анықталады.
ЖОО-ның оқытушысының жоғары ... ... ... оның студентке
жағымды әсері болып, ... ... ... мен компетенттілігі болып
табылады. Студенттер оқытушыдан өзінің ісінің ... ... ... ... ... адамды көруі керек. ЖОО-дағы
оқытушылар – бұл жаңа ұрпақты дайындау мен ... ... ... ... ... ... Оқытушы еңбегі білім беру мен
тәрбиелеудің мақсат-міндеттерімен, еңбек ... мен ... ... ... ... студент болып табылса, іс-әрекеті
студенттің рухани өмірін тәрбиелеу болып табылады. Оқытушы студенттерге
қажетті мәлімет ... олар ... ... ... және ... ... ... тұлға ретінде қалыптасуына әсерін тигізетін абзал жан
[37].
Бұл жерде айтқымыз келгені, қаттылық, жек көрушілік, ыза емес, студенттерді
оқытушылардың ... ... ... ... Бұл ... болсақ, педагогикалық көзқарастың өзгеруі тек ... ғана ... ... ... бойынша шығармашылық іс-
әрекеттің бірден-бір қажетті шарты ойлаудың оригиналдылығы және өз ... ... ... бере ... әлі де ... педагогика стилі қолданылып келеді немесе басқаша
айтқанда талап қоюдың тотальды педагогикасы. Яғни, егер тапсырмасаң, ... және т.б. ... ... ... ... тек ғылыми жаңа
ақпарат беру ғана емес, оның тікелей міндеті – студенттің ғылыми-зерттеулік
жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... төменгі курстан бастап-ақ студенттер зерттеулік жұмысқа қатысып қана
қоймай одан алынған нәтижені өндіріске енгізуге үлес ... ... ... ... үшін ... адамгершілік мектебі болуы
керек. Оқытушылармен студенттердің қарым-қатынасын бірнеше ... ... ... ... ... ... ... тану спецификасы қарым-қатынастың
құрылуы мен сақталуына тығыз байланысты. Осы таным ... ... адам ... ... оның ... ... мен сипатына
тәуелді болады. Ал, бұл қарым-қатынас өз кезегінде адамдарды біріктіретін
іс-әрекет, оның мазмұны, барысы және ... ... ... ... ... ғана ... ... нағыз ғалымдарды, шығармашылық ойлауы
қалыптасқан мамандарды тәрбиелеу ... ... оқу ... ... ... пен ересектік кезеңнің арасында ... жеке ... ... және ... ... ... шақ. Балалықтан
ересектікке өту екі этаптан ... ... ... және ... жас ерекшеліктік және әлеуметтік мүмкіншіліктерінің арасында
өзара тәуелділік бар. Индивидтің даму ... оның ... ... ... ... ... анықтайды.
“Студенттік шақ” деген сөздің өзі балалық шақ жеке өмір ... ... өту ... ... ... ... ... жеке
адамның алғышарттарына ие болады. Нақтырақ айтқанда, ... ... ... кеңеюі және оның жекелігі жоғарылайды. Студенттік ... ... ... ... ... ... және ақиқат шындыққа
деген қарым-қатынасына, материалды негізге ие. ... да, оның ... ... сана-сезімін практикалықтан ақиқат шындықтағы оның өмірлік
әрекетінен ... ... ... керек. Яғни, әлеуметтік психологиялық
қасиеттері мен сәйкестенімдерді байланыстыра білу керек.
Студенттік шақ немесе балалықтан ересектікке өту кезеңі американ ... ... 11 ... 21 ... ... жалғасады. Он жыл Гезелл бойынша,
бұл алтын жас, балалық өмірді тез қабылдауы, сенімді, ата-анасымен ... ... ... ... аз ... ... ... шақ кезеңінің артықшылығы Шпанглер бойынша —“Меннің” – ... ... ... ... оның ... ... ... құрылуы, жекелік өмірінің саналы ... ... ... ... өсу ... Бюллер өмір фазаларын жеке адам қасиетінің негізінде өзін-өзі ... ... фаза – 16-20 ж.ж. ... ... ... ... және ... анықтаусыз болады. Екінші фаза – 20-дан 30-ға
дейін өзін ... ... ... байқап көреді. Бұл байқаулар арқылы
диффузды мінезге ие бола ... ... ... ... ... фаза – адам өзінің ... ... ... пайда болады.
Кемелдікке жеткен кезде өзін-өзі анықтаудың специфаикасы пайда ... адам ... ... ... ... оған жету ... ... өмір жетістігін бейнелейтін жеке адамның өзін-өзі бағалауы
құрылады.
Студенттік шақтың өмірлік ... ... үшін өте ... ... ... ... алғы шарттары жетіледі. Болашаққа деген өз
әрекетінің бағдарламасын құруда болашақ мамандықты ... және т.б. ... ... ... “мен”—идеалды, “мен” – болашақта образдарының дамуы
туралы объективті ... ... ... ... ... ... ... нормалардан ауытқуларына ие еместігі әртүрлі адамдарда бұл
процесстер болатындығын және оптималды индивидуалды типтік варианттарының
ажыратылуының мүмкін ... ... шақ - ... болашақ көзқарасының құрылуының шешуші этапы.
Сондықтан да, дәл осы ... ... жеке ... ... ... ... ... өзіне бағдарлауды, өзінің
жекелігін сезінуді, әлеуметтік жалпылықтың элементті, ... ... ... ... және оған жету ... таңдауы кіреді.
Осы ізденіс барысында студенттер жеке өзінің бар екенін және ... ... ... ... Студенттік шақтағы жастардың
сипаттамасы - өмірлік болашақтың жоспары. Болашақтың жоспары бір жағынан
жеке ... ... ... қойған мақсаттарының жалпылық нәтижесінде,
жекелікке ұмтылатын ... ... ... ... құрылуын
қарастырады. Екінші жағынан, мақсат пен мотивтердің нақтылануы.
Студенттік шақ – жеке адам ... ... ... өзгерістер мен
өзіндік қиындықтарға толы кезең. Адам өмірінің бұл кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... бір статусты игереді.
Себебі, қоғам өмірінде, саяси-экономикалық өзгерістер жағдайында студенттер
тобы әлеуметтік жағынан маңызды роль атқарады.
Сондықтан да, жастық шақтағы ... ... ... ... ... ... және мәдени-рухани жағдайының нақты тарихи
кезеңдерге негізделеді. Бұл жайттардың барлығы да жеке адам ... ... ... ... ... 4-5 ... ішінде жеке адамда күрделі
өзгерістер болады. Жеке адам дамуының бас кезінде адамның ... ... ғана ... ... ... ... ... мен
интеллектуалдылық және моральдық көрсеткіштерінің де ... ... ... тағы бір ... – бұл ... жеке адамның белгілі бір
қоғамдық ортадағы, әлеуметтік статусқа ие ... және ... ... ... ... мен ... ... көзқарастық тұғырын
бекітетін кезең екендігімен сипатталынады.
Студент тұлғасының ... өз ... оқу ... ... мен ... ... туындайтын ішкі және сыртқы жағдайларда үлкен
әсерін тигізеді. Студенттің танымдық ... ... жеке ... ... ... ... да – осы ... түрлі
жағдайларға байланысты қалыптасады [38].
Қорыта айта кететін болсақ, студенттердің ... ... ... ... олар жақсы, білікті маман болып шығуы керек. Студенттің өмірлік
жоспары - бұл ... ... ... ... ... ... ... онтогенетикалық дамуының осы жас ерекшеліктік
этапында қаралған. Ол үшін ең алдымен оқу орындарындағы оқытушылар да ... ... және ... ... психологиялық ерешеліктерін
білуі керек.
Студенттік жас (18-25 жас) адам өміріндегі ерекше кезең болып табылады,
себебі ... мәні ... және ... заңдылықтары бойынша 1-25 ке
дейінгі жас, балалық даму кезеңдері қатарындағы ақырғыдан ... ... ... қатырында бастапқы буын болып табылады [39, 255 б].
Студенттік кез – бұл ерекше ... ... ... ... ... ... біріктірілген адамдардың ерекше қауымдастығы.
Бұл ... ... ... ... ғ.ғ. ... ... пайда
болғаннан бері тарихм құрылған. ... шақ ... мен ... ... жүйелі игеруші, ұйғарылғандай, табанды ... ... ... ... ... топ ... кәсіби
бағыттылығымен болашақ мамандыққа тұрақты қатынастың қалыптасқандығымен
сипатталады.
Бұның өзі кәсіби таңдаудың дұрыстығының студенттің ... ... ... ойының барабарлығы мен толықтығының мәні болып табылады. ... ... ... ... ... білуді қамтиды.
Зерттеулер нәтижелерінің көрсетуінше студенттердің ... ... ... оның ... ... ... ... теңестіріледі.
Студент мамандық жайлы неғұрлым аз білсе, ... оның ... ... ... ... ... ... студенттердің көпшілігі оқуға
жағымды қатынаста екені көрсетілген.
Әлеуметтік-психологиялық аспектіде ... ... ... ... ... неғұрлым жоғары деңгейімен және танымдық және
мотивациясының жоғары деңгейімен ерекшелінеді. ... ... ... ... ... ... яғни ол аса жоғары әлеуметтік белсенділік пен
интеллектуалдық және ... ... ... ... ... ... ... осы ерекшелігін есепке алу
оқытушының әр ... ... ... партнері ретінде,
оқытушы үшін қызықты тұлға ретінде ... ... ... ... тұрғыдан студент белсенді өз әс-әрекетін өз бетінше
ұйымдастыратын педагогикалық ... ... ... ... Оған ... және коммуникативті белсенділіктің нақты,
кәсіби бағдарланған ... ... ... ... бағыттылық тән.
Студенттік кез үшін оқытудың негізгі формасы таңбалық контекстік ... ... ... ... ... үшін ... дамуының осы ... ... ... ... ... ... кетіп, өзінің отбасын құруымен байланысты
болуы.
Студенттік кез ... ... ... ... сан ... ... орталық кезеңі. Бұл спорт рекордтарын
орнату, көркемөнер, ... және ... ... жету ... ... ... ретінде қарқынды және белсенді ... ... ... оқу ... ... жоғары оқу орнындағы
педагогикалық қарым-қатынасты ұйымдастыру мазмұнында, міселесінде ... де ... ... мектебінің зерттеушілері алынған мәліметтердің көрсетуінше
студенттік жас – бұл интеллектуалдық құрылымданудың күрделі ... ол ... және әр ... Осы ... адам ... мнемологиялық
«ұйытқысы» бір жағынан үнемі «шыңдардың» немес ... ... [40, 346 ... ... осы ... ... функциялармен сипатталады. Бұл – оқу
тапсырмалары үнемі бір ... ... ... ... ... және студенттің есінде қалу мен құрылымдануына ... ... мен ... ... бағытталған мәселені осылайша қою
бірқатар оқу әдістемелік зерттеулерде беунелеуін ... ... ... ... оқу ... ... ... қалуының,
түсінілуінің және бекәп ... ... ... ... ... ... үнемі оқу ақпаратының есте сақталуы және
қайта жаңғыртылуы мен ... ... ... көрнекілігі бола отырып студент ең ... оқу ... ... ... ... Оның өзі ... ... ең
алдымен түрткілермен анықталады. Түрткілердің екі типі көбінесе ... ... Олар ... түрткісі және танымдық түрткісі. Соңғы
өз тарапынан адамның ой әрекетінің табиғатына ... ... оның ... ... ... ... ... Бұл іс-әрекет ... да ... ... және ... мен ... ... ... әрекеттесулері дұрыс болғанда дамиды. Оқуда ... ... және ... ... ... оқу ... оқу ... еңбек кәсіби іс-әрекетінің негізі
қалыптасады. «Оқытуда білімдерді, ептіліктерді, дағдыларды меңгеру енді оқу
іс-әрекетінің пәні ретінде ... Ол ... ... ... ... [38, 146 б]. ... үштен бір бөлігінен көбі ... ... ... ... ... ұнатпайды. Студенттің оқу
әс-әрекетінің субьектісі ретінде елеулі көрсеткіш оның осы ... ... мен ... ... ептілігі болады.
Алайда арнайы зерттеулер нәтижелерінің көпшілігі лекцияларды тыңдауды және
жазуды ... ... ... Мысалы, В.Т.Лисовскийдің
мәліметтері бойынша студенттердің тек 28,8% ғана ... ... ... ... ... талас жүргізуді 18,%, проблеманың аналитикалық ... 16,% ғана ... ... ... ... ... студенттердің тек 37,5% –і жақсы оқуға тырысады. 53,6 ... ... ... ал 8% мүлдем жақсы оқуға ұмтылғандардың ... оқу ... ... ... ... он ... осы ... жалпы
оқуға деген қатынастардың сапалық көрсеткіштерінің өзгеру тұсында олардың
толықтай қалыптасуының жалпы бейнесі сақталып қалды [41].
Оқытушылар ... ... оқу ... ... ... ... ... міндеті тұр. Бұл ең алдымен оны
өз ... ... ... ... ... оқу, ... жасау іскерлігіне үйретуді ұйғарады. Мәселені осылайша қою табысты
оқуға қажетті оқу іс-әрекеттерін оларды нақты оқу ... ... ... және ... ... ... ... нақты
ұйымдастыруды талап етеді. Бұл жерда осы әрекеттерді орындауды оқытушы
студенттердің ... ... ... ... қиындығын есепке ала
отырып өзі ... ... ... жаңа ... ... және ... ... даралық қасиеттерініңі қалыптастырған
оқытушының әсеріне баға ... ... ... ... ғылыми дүниетанымды тасымалдаушы
ретінде ... ... – бұл ... тек ... ғана емес ... ... орнына деген көзөарастар жүйесі ... ... ... Басқаша сөзбен айтқанда студенттің дүниетанымын қалыптастыру
дегеніміз оның ... ... ... ... ... ... Өз
кезегінде бұл оқытушыны оқытудың диалогтығңы күшейту ... ... ... ... ... ... үшін өз ... өмірлік позицияларын сақтап қалуға оқу орнындағы оқу-тәрбиелеу
процесінде ... ... ... ... ... ... ... – оқытушылар мен студенттердің өзара әрекеттесу
формасы ретінде
Жоғары оқу орындарындағы ... ... ... ... ... ... өзара әрекеттесу, ынтымақтастық формасы ... ... ... ... ... ... және ішкі ... жүргізілген талдау жалпы түрде, осы
аталған позициялардан ... ... ... ... мүмкіндік береді. Педагогикалық қарым-қатынас вербалды бейнелі
символдық және кинетикалық құралдардың бүкіл жиынтығын пайдалана отырып ... ... ... және ... ... ... ... – бұл білім беру процесінің барлық субьектілерінің
қатынастарын ... ... ... ... болушылық, үйлестіруші
өзара әрекеттесу. Ол көп ... ... көп ... жоғары дәрежесімен сипатталады. Онда құрылатын оның ... ... ... ... білім беру процесінің
субьектілерінің ... ... жаңа ... ... көрінеді. Ол
осы субьектілер қатынасын қатынастар жүйесінің немесе «педагогикалық жүйе»
ерекшеліктерімен анықталады.
Н.В.Кузьминаның көрсетуінше, ... ... әр ... типі ... ... ... ... мақсаттарға жетуге бағытталған.
Бұл жүйе ... ұжым ... ... тұлғасын оған мақсатты
жүйелілік және ұзақ мерзімді әсер ету ... ... мен ... асырады.
Педагогикалық жүйенің өзінің мақсаты, міндеттері, мазмұны, құрылымы бар
және мұның өзі ары ... ... ... функционалдық,
мазмұндық сияқты түрлі бірліктерді талдау үшін айырықша маңызды. Осы ... ... ... ... ... ... оқу іс-әрекетінің шығармашылық сипаты үшін мектеп ... ... ... үшін ең ... жағдай жасайтын, оқытудың
эмоционалдықиқолайлы ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы» ретінде анықталады [20, 20 б].
Осыған педагогикалық қарым-қатынастың оқудағы әріптестік ... ... мен ... ... ... ... оңтайландыру шарты екенін
қосайық.
а) педагогикалық қарым-қатынастың бағыттылығы педагогикалық ... ... ең ... оның көп обьектілі бағыттылығынан
көрінеді. Ол тек ... ... ... өзінде олардың тұлғалық
даму мақсатына бағытталмаған, сондай-ақ педагогикалық жүйенің өзіне негіз
болып табылатын оқу білімдерін ... ... және осы ... іскерліктерді қалыптастыруға бағытталған.
Осыған орай педагогикалық қарым-қатынас кем ... үш ... ... ... ... ... үйренушілерге және игеру
пәніне. Сонымен қатар педагогикалық қарым-қатынас оның субьектілеріне үш
жақтық бағдарлануымен де ... ... ... және ... ... да бір оқу ... ... бір ғана үйренушімен жұмыс істей
отырып, үнемі оның ... ... ... ... ... жұмыс істей отырып әр ... әсер ... ... ... ... ерекшелігі аталған сипаттамалардың
бүкіл жиынтығымен айқындала отырып тұлғалық бағдарланған.
Әлеуметтік бағдарланған және ... ... ... ... ... көрінеді. Бұл жерде аталған
элементтердің бәрін қамтитын педагогикалық қарым-қатынас ... ... ол ... жаңа ... ие ... педагогикалық қарым-қатынастың ерекшелігі педагогикалық қарым-қатынастың
екінші сапасы оның оқытушы функциясымен шартталады. Ол өзіне тәрбиелеуші
функцияны ... ... ... беру ... ... ... және дамушы сипатқа ие. Қарым-қатынастың оқытушы функциясы
А.А.Брудный бойынша ... ... ... ... ... ... ... көрінісі сияқты ол адам үйренуінің
барлық формаларына тән білім беру жүйесінің кез-келген деңгейінде, ... ... ... оқу ... ... ... ... асады.
Педагогикалық қарым-қатынастың оқытушы функциясы жетекші болғанмен де ол
өктемдік жүргізуші емес, бұл – ... мен ... ... ... әрекеттесуінің органикалық бөлігі А.А.Брудный атап көрсеткендей
мұғалімнің студенттермен қарым-қатынасы инструменталды. Өйткені ... оқу ... ... ... ... Бұл ... ... тасымалдаушы функцияны орындайтыны орынды [18].
Нағыз педагог үшін шәкірттермен қарым-қатынас жасау бұл ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас
Е.А.Климов бойынша «Адам-Адам» схемасымен суреттелген ... ... ... ... ... Еске ... бұл ... студенттердің тұрмыстық ... ... ... ... ... пен ... және т.б. ... кәсіби
өзара әрекеттесетін анықтайды.
Педагогикалық қарым-қатынас жоғарыдағы аталған өзара әрекеттесудің барлық
түрлерімен ұқсас сипатқа ие. ... оған ... пен ... ең жақынырақ «шынында мұғалім қай пәнді жүргізсе де ол
студентке ең алдымен ... ... ... сенімді танымға деген
қарымды ұмтылысты ... ... ... және ... ... ... ... қатынастың жоғары және кемеліне жеткен мәдениеттің
кіршіксіз ... ... ... ... ... ... серпілісін көрсете алса – онда осындай педагогқа еріксіз еліктей
отырып кіші ұрпақ рухани үйлесімді ... жиі ... ... ... адамгершіліктік тұрғыда шеше алуға ... ... [42, 4 ... ... осы түрлері үшін ортақ ... ... ... ... жеңілдету фацилитациялау функциясының маңызы бар.
Бұл функцияның ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас фацилитаторы деп атады. Бұл мұғалім студентке өзін
көрсетуге өзінің бойындағы жақсы ... ... ... ... ... табысына, қызығушылығына, қарым-қатынас
ахуалының жайлылығына ... ... ... өзара
әрекеттесуді жеңілдетеді, студенттің өөз маңыздылығын көтеруіне және ... ... ... ... ... педагогикалық қарым-қатынас жайлы айта отырып, онда студент мен
қатар тәрбиеленуші және фацилитативті ... бар ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың педагогикалық және
өзіндік коммуникативтік бірліктері түсініктерінің жігін айрып алған жөн.
Бұл түрлі ... ... ... ... да ... ... арқылы
жүзеге асады. «Коммуникативті міндеттің педагогикалық міндетке әсер етудің
таңдалған ... ...... ... және жалпы
педагогикалық әсер ету өнімділігінің ... ... /44,22 ... ... ... белгілі бір оқу материалын игеруге
байланысты (мысалы, осы ... ... оның ... ... ... тәсілдерін өндіруді ұйымдастыру және
т.б. ), ал коммуникативтік ...... әсер ... ... мен, оны ... ... іске ... болады деген сұраққа жауап.
Осы жерде педагогикалық ... ... ... белгілі бір
коммуникативтік міндетті жүзеге ... ... ... ... ... оған ... ... мен коммуникативтік акт сипаты
жатады.
Педагогикалық ситуация оқу ... ... ... пен дәрісті анықтау
контексінде қарастырылады. Ол сабақ ... ... оның ... оқу ... ... ... ... әрекеттесу сипатымен сипатталады. Негізіне
байланысты, педагогикалық ситуацияны түрліше бөлуге болады. Қатынас ... ол ... ... ... (ресми емес), формалдық (формалдық емес)
болуы мүмкін.
Сабақ (дәріс) кезеңдері, ... ... ... ситуация оқу
материалы мен таныстыру ситуациясы (онда бағдарлану, ... ... ... т.б.), ... ... ... ... жалпыланған тәсілдерін
өндіру), бағалау және бақылау әрекет тәсілдерін ... ... және ... бола ... ... ... араласу, серікпен жұмыс істеу,
еңбектестіктен шығу, оны аяқтау ... ... ... ... әрекеттесу сипаты бойынша, бұл еңбектестік, бәсекелестік, қақтығыс,
конфронтация ... ... ... ... мүмкін. Орындалатын оқу
міндеттерінің сипаты бойынша ситуация бейтарап ... ... ... ... ... ... ... формалды критериий
бойынша, оны етене жақын қарым-қатынас ситуациясы ретінде анықтайды ... ... ... ... әлеуметтік (2м дейін) және бұқаралық (3-
7м). Педагогикалық қарым-қатынас ситуациясын саралап жіктеу үшін ... ... ... ... ... ... мұғалімнің бірінші сыныппен, бірінші
сабақта, бірінші-қыркүйектегі қарым-қатынас жасауының ... ... ... ... формалды емес; өмірдегі, ЖОО
жағдайындағы жалпы бағдарлану; өзара әрекеттесуге ену; ... ... және ... қарым-қатынас, тұлғалық танысу және т.б.
ретінде анықтала аланыды. Әр ситуация белгілі бір ... ... ... міндеттер түрінде белгілі бір коммуникативтік
актілер мен іске ... Бұл ... атап ... жағдай жалпы қарым-қатынаста
және педагогикалық қарым-қатынаста құрылымдық және функционалдық бірліктер
ретінде коммуникативтік актілер және коммуникативтік міндеттер болады.
Қарым-қатынастың ... ... ... ... қарастырады. Мысалға,
А.К.Маркова қарым-қатынас іс-әрекетінің құрылымдық белгі деп адамның ... ... ... ... ... бірлікте тек сөйлеуші ғана
есепке алынады және ... ... ... тыңдаушы әрекеті
қамтылмайды. Егерде екі жақты өзара ... ... ... ... ... ... деп ... өз пікірін құрастыруын
есептейді. Бірақ мұндай бірлікте тек ... ғана ... ... және
жалпы қарым-қатынас процесінде тыңдаушы әрекеті ... Егер де ... ... ... формасы ретінде қарым-қатынастың құрылымдық бірлігі
коммуникативтік акт ең аз мөлшерде ары қарай бөлінбейтін түрде болса ... ... деп ... ... Бұл ... (жай ... жайлы, жай ғана бір обьектінің екіншісіне әсері жайлы емес, дәл
өзара әрекеттесу жайлы сөз болып отыр» [45, 249]. Осы ... ... екі ... ... ... ... коммуникативтік теорияның тек
жарияланушы теоретикалық постулаты болып табылатыны рас.
Іс жүзінде қарым-қатынастың барлық схемалары ... ... ... ... ... ... (С1 – Т2) ... ол тек бір бағыттағы, бір
жақты коммуникативтік акт схемесына ол тек ... екі ... ... ... ... Егер де қарым-қатынасты шынымен де
ойлармен алмасу процесі ретінде «түйіндес акт» ... ... ... оның схемасы С1–Т2 түрінде болу керек, мұнда функция болып табылатын
С1–Т2 және С1–Т2 ... ... ... шарты ретінде
қарастырылады. Осы ... ең ... рет ... ... ... шынайы
бірлігі ретінде анықтай отырып айтқан. Ары қарай ... ... ... және оның ... педагогикалық қарым-қатынас жайлы айта отырып, оның
құрылымдық бірлікте – коммуникативтік актіде іске асуын ... ... ... ... студенттің коммуникативтік акт құрылымын анықтай
отырып біз ... ... ... ... ... ... ... атап өту қажет ... бұл ... ... ... ... ... В.А.Артемов және т.б.)
элементтерге дейін кіретіні белгілі, мысалға ... ... ... алты элементтерді бөледі. Жіберуші (сөйлеуші), алушы (тыңдаушы),
код ... ... ... және ... ......... іс жүзінде тіл функциясымен теңестірілген, коммуникативтік акт
элементінен гөрі әрекеттен кейінгі фактор ретінде қарастырыла ... ... ... ... ... бұрыннан белгілі
блоктарымен қатар яғни ... көзі ... ... ... (тыңдаушы) байланыс арнасы алынған хабарламалармен қатар, жаңа
блок – ... ... ... Айта кетейік, бірінші (Р.О.Якобсон) және
екінші (В.А.Артемов) жағдайда қарым-қатынас ...... ... қарастырылады.
Қарым қатынастың түрлі жақтарының (Функцияларының) ... ... ... ... ... ... деңгейлік схемасында
бірінші деңгейіңде коммуникация өз тарапынаң ақпарат беру мен ... ... ... бастанқы ақпараттылығында болатын
айырмашылықтарды түзететін оның кодталуы мен декодталуын білдіреді. ... ... ... коммуникация тек ақпарат алу мен ... ... ... ... ол ... ... қатынастарын да қамтиды.
Мысалға сөйлеуші ... ... ... ... ақпаратты қалай
қабылдауының антиципациясы орын алады. Өз кезегінде реципиент өзі алған
ақпараттың контектісін ... ... ... ... ниеті оның
тәжірибесі, білімдері және т.б. осы деңгейде бірлескен іс-әрекетпен тікелей
байланыс жоқ. Коммуникация екінші деңгейде нақ ... ... ие ... ол ... ... ... ... мен қабылдауын көрсетеді.
Осы деңгейде коммуникация олардың ортақ міндеттерді орындаудағы ... ... ... тек қана ... емес ... сонымен байланысты коммуникациядағы функциялардың сараланып жіктелінуіне
әкеледі. Соңғысы бұл жағдайда ақпараттау, сұрастыру, оқыту, нұсқа ... және т.б. ... ие бола ... ... ... ... етеді. Берілген білімдермен, ойлармен шешімдермен алмасу ... ... ... ... бағынған-қажет мәліметтерді алуға, оқу
материалын меңгеруге және т.б.
Үшінші деңгейде алдыңғы шепке ... үшін ... ... ... ... мен басқалардың пікіріне құлақ асу ... ... және т.б. ... Осы ... ... ... қосқан үлестерін табыстарын жалпы бағалаудың қалыптасуына
бағытталады жалпы бағалауға ұмтылу кедергілерге тап ... ... ... ... ... жекелеген қатысушылардың негізгі
мақсаттарының әр түрлілігінде болады. ... осы ... ... ... ... ... байланысты.
Қарым-қатынастың функционалдық бірлігі коммуникативтік міндет болып
табылады, ол коммуникативтік актінің ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық міндет, мұғалім мен
сыныптың ... ... ... ... үйренушілердің
даралық ерекшеліктерін есепке алу, өзінің даралық ерекшеліктерін есепке алу
жұмыс әдістерін есепке алу ... ... ... ... ... ... оған ... қарым-қатынас процесінде
жасалынатын түрлі әрекеттер бағытталған қарым-қатынас міндетін ішкі және
сыртқы ... ... ... өз ... қарым-қатынасының
функционалды бірлігі ретінде ерекшеліктерін бөлейік.
Біріншіден коммуникативтік міндет бұл продуктивті-рецептивті бірлік, яғни
ол сөйлеушінің де ... да ... ... ... ... ... ... міндеттердің келесі топтары бөлінуі
мүмкін 1. ақпаратты беру (хабарлау), 2. ... ... ... ету, ... ... болу (вербалды немесе вербалды емес) және 4. педагогикалық
қарым-қатынас серігінің ... ... ... ... ... ... емес ... қатынастарының көрінуі осы
топтарда ... ... ... ... ... ... ... Бірқатар жұмыстарда ... ... ... т.б.) ... мен ... болу» сияқты
әрекетердің барлық саналуандығын бөлуге тырысқан.
Бұл зерттеулер негізінен ... ... ... ... ... бағытталғандықтан олардың атауларда
төрт коммуникативтік түрлері бейнелейді баяндау, сұрақ, ... ... үн ... ... ... сәйкес сөйлешінің хабарлау сияқты жалпы
коммуникативтік міндетті баяндау ретінде ... оның кем ... ... ... ... өзі, хабарлау, атау, хабарлама санап, ... ... ... ... ... ... ертегі, тілдік әрекеттің
түрткі болу сияқты түрінің спектрі одан да кең. ... ... ... оған кем ... он алты түрі ... – бұйрық, әмір,
талап, бұйыру, ескерту, қоқан-лоқы, тыйым, ... ... ... ... ... ... айту, жалыну [46, 265-270].
Зерттеушілер тарапынан сөйлеушінің коммуникативтік міндеттері бөлінген
олар ... ... ... көп ... ... Бұл коммуникативтік міндеттер мен оларды жүзеге асырушы әрекеттер
мен ... ... ... студенттердің – болашақ педагогтардың арнайы
игеру обьектісі болу керектігіне куәландырады.
Қарым-қатынас оқыту құралы мен мақсаты ... ... ... оны игеру төрт кезең ретінде берілген, олардың ішінде
алғашқы екеуі ерекше қызықты. ... ... ... ... өз ... ... жеткізуге үйрету. Екінші кезеңде студент ... әсер ... ... ... дәлелдеу мен аргумент келтіруді үйрену
керек ... ... осы ... ... ... бір коммуникативтік
міндетті орындауда үйренуі керек. Бұл жерде иерархияны анықтау мен ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Сөйлесушінің коммуникативтік міндеттері тыңдаушының коммуникативтік
міндеттеріне қарағанда көп ... ... ... ... ... келесі коммуникативтік міндеттер бөлінген
«түсіну», «есте сақтау», «жаттау», «меңгеру», «қорытынды жасау», ... ... ... ... Бұл ... біртекті емес, бірі
күрделірек, екіншісі ... ... ... ... ... үш ... бірімен байланысқан, танымдық, мнемикалық немесе
коммуникативтік ұстаным «хабарды алу және басқаға беруә – ... ... ... ... ... көп ... қамтамасыз етеді.
Мұны мұғалім қарым-қатынасты, оқытуды ... және ... ... тұжырымдау кезінде есепке алуы тиіс, осыған сәйкес
коммуникативті актінің функционалды бірлігі ретінде ... ... ... ... ... бола ... ... мен
тыңдаушы жүзеге асыратын қарым-қатынастың екі жақты бірлігі ... ... ... араласа және сипаты бойынша түрлі
коммуникативті міндеттерді орындай ... бір ... осы ... ... ... ... ... асырады.
Зерттеушілер фукциялардың төрт тобын бөледі: 1) ынталандырушы, 2) елеп
ескеруші, оларға: а) ... және б) ... ... 3) ... 4) ... оларға а) студент зейінін қабылдауға, есте
сақтауға және қайта жаңғыртуға бағыттаушы, б) студенттің ... ... ... ... дайындалған қамтамасыз етуші, в) міндеттерді
нұсқауларды орындау бірізділігі мен сапасына сілтеуші, г) ... ... ... топтық, даралық жұмыстарды ұйымдастырушы, д) оқушының сабақ
кезіндегі ... ... ... ... ... асырады.
Оқу процесінде мұғалімнің бағалаушы соның ішінде мақылдаушы ... ... ... әрине педагогикалық қарым-қатынасты жұпыны етіп, оны оқу
материалын игеруге жағымды ... ... ... ... ... мақсатты орындау іскерлігі тіпті педагогикалық
жоғары оқу орны ...... ... қалыптаспайды. Бұл
туралы оқулықтардың өзінің құрылымындағы жаттығулардың 70 ... ... ... ... бағытталғаны куә болды
тіпті олардың жартысынан көбі бір ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Тек 1,2 ... ... ... ... арналған және 3,5 пайы-ы кейбіреулері –
қарым-қатынас стиліннің өзін қарастыру – ... ... ... ... ойлау міндеттері мұғаліммен бірлесе отырып қойылады және
орындалады.
Қарым-қатынас стилінен а) мұғалімнің ... ... б) ... студенттердің қалыптасқан өзара қатынас
сипаты, педагогтың шығармашылық даралығы, г) ... ... өз ... ... ... стилі адамдардың бір-бірімен
өзара әрекеттесу тәсілдері мен ... ... ... ... ол ... ... әрекеттесу.
Оқытушы өзінің қарым-қатынас стилін 1) студенттің ойлау процесіне аса ... ... қалт ... қозғалысы дереу қолдауды талап етеді тіпті кейде
ойды байқадым деген белгі де жеткілікті, 2) ... ...... ... қоя білу ... оның іс-әрекетінің мақсаттарын
түрткілерін және оның өзін ... бұл ... бір ... ... ... болжауға және оны « post faktum» емес, ... ... ... 3) ... ... ... ... деген
қызығушылық позициясы, 4) рефлекция – ... ... ... ... ... өз ... ... түрде үздіксіз талдау және
оқу процесіне неғұрлым мол жылдам түзетулер енгізу [47, 61 б].
Қарым-қатынас ... ... ... бет ... ... келетін
осы көрсеткіштермен танысу олардың бұрын көрсеткендей іс-әрекеттік келіс
негізінде оқытуды ... ... ... ... сапаларымен
ұқсастығын көруге мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... жоғары да қарастырылған қарым-қатынас стилінен
туған мәнез-құлығының студентердің жауап реакциялары ең алғаш рет ... ... ... ... еркіндік, қорқыныштың болмауы
айқалау, кекету, мұғалімнің мінез-құлығы мен оның қарым-қатынас стилінде
орын ... ... ... ... ... жүйесі қаншалықты мазмұнды
және әдістемелік ұйымдастырылса да оны жоққа шығарады [48].
Қарым-қатынасқа жүргізілген талдау ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жайлы оқудағы өзара әректтесу
педагогпен студенттің еңбектестігінің ... ... ... ... бір ... оның үш ... ... интерактивтік және перцептивтік жақтарының болуы
педагогикалық қарым-қатынаста вербалды қатар болса да тәсілдердің,
яғни көркемдік кинетикалық, символикалық тәсілдердің кең ... ... пен ... ... мен ... ... ... әрекеттесуі ретіндегі психологиялық талдауы осы ... оқу ... ... ... және ... де ... ... Оларды сипаттаушының бірі бұл іс-әрекеттің мақсаты
мен түрткісі әр түрлі. Екінші ... ... пен ... ... де ролдік позицияларымен теңестіріледі, бірінші
позиция мұғалімнің, ... ... ... ... екеуінде анықтайтын үшінші ... – оқу ... ... бір жағынан олардың даралық психологиялық
ерекшеліктері мен шартталуы, екінші жағынан олардың ... ... ... ұжымында қатысатын қатынастармен шартталуы.
Г.А.Цукерман әлемде жүргізілген зерттеулерді жалпылау негізінде ... ... ... ... көрсетеді
1. меңгеріліп отырған материалдың көлемі және түсіну тереңдігі
ұлғаяды.
2. Студенттердің танымдық белсендігі мен ... ... ... ... мен ... ... аз уақыт жұмсалады.
4. оқу мотивациясының ақауларымен шартталған ... ... ... ... ... ... ... алады, мектепте өздерін еркін
сезінеді.
6. студенттер арасындағы өзара қатынас ... ... ... ... күрт ... бұл ... ... қатар өзін-өзі
және өзара сыйласу өзінің және өзгелердің мүмкіндіктерін сәйкес
бағалай алу қабілетімен қатар өседі.
8. студенттер ... ... ... ие ... әдеп,
жауапкершілік, басқалардың позициясын есепке ала отырып өз мінез-
құлқын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... балалардың өзара бейімділіктерін
олардың дайындық деңгейлерін, жұмыс қарқындарын есепке ала отырып,
оқытуда даярландыру мүмкіндігі алады.
9. оқытушының тәрбиелік жұмысы топтық оқыту үшін ... шарт ... ... ... ... ... қалыптасуында қақтығыстық
қатынастар сатысынан өтеді [49, 20 б].
Еңбектестіктің осы ... ... оның ... ... өзі үшін ... жағымды жәрдем алатын мұғалім іс-әрекетке тінде яғни
өзі үшін мәнді жағымды жәрдем алатын ... ... ... ... ықпал ететінін көрсетеді. Оқудағы еңбектестік проблемасының өзінде
екі жақ ұйғарылады: а) біріккен іс-әрекеттің баланың ... оның оқи ... ... ... ... ықпалы және, б) біріккен әрекеттің
өзін және оның балаларда жаңа іс-әрекет ... ... ... ... ... екінші жағы азырақ зерттелген алайда ол топ мүшелерінің
әрекеттерінің обьектілермен және осы ... ... ... ... ... ... ... мен алмастырылуы
кезіндегі байланыс арқылы ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда жаңа іс-әрекет пайда болуының алғы шарты ретінде
бірлескен ірекеттің өзін ... де ... ... болады, бірақ ол
субьектілерге емес іс-әрекеттің өзіне ықпалын зерттеуді ұйғарады.
В.В.Рубцовтың зерттеу белгілері арқылы ... ... ... ... ... ... зерттеу белгілері арқылы ... ... ... қалыптасудағы ролін эксперименталды тұрғыдан
дәлелдеуге бірлескен бөліскен іс-әрекетті ұйымдастыру тәсілдері ... ... ... ... ... ... оқытудың бірлескен, бөліскен шынайы генетикалық
эвристикалық формасы оқу ... ... үшін ... келесі
іскерліктерді тұжырымдауға мүмкіндік береді:
1. міндетпен қайта құру жүйесін көру,
2. ... ... ... ... отырған құбылыс
ерекшеліктерімен байланыстыру.
3. бірлескен іс-әрекеттің жалпыланған моделін құру.
4. ... ... ... өз ... ... ... ... өзі рефлекцияның жеткілікті ... ... ... [50, 133 ... оқу ... ... оқу ситуациясы ретінде ... ... және ... оның ... талаптарға жауап беруі керектігін
атап өтеді. Мақсаттың ортақтығы, әр қатысушының өзінің ... ... ... ... ... яғни іс-әрекеттерді жай
ғана қосу емес, ортақ ... ... ... ... ... тек жеке ... ... сондай-ақ тұтас мәтінді құрастыруына тигізетін әсерін зерттеуі ... ... ... ... ... жеке ... ... айқындайды. Барлық зерттеушілер тұлғааралық өзара әрекеттесуді
реттеуші күрделі психологиялық ... ... ... ... ... ... Студент мен тұлғасы мен оқу тобының
ұжым ретінде қалыптасуына ... ... ... айта келе ... ... атап ... рефлексивтілігі ойлауының дамуы үлкен тәрбиелік жалпы
дамытушы мәнге ие. Өйткені ... ... ... іс-әрекеттің
өзіндік рефлексивті сәттері және де бақылау мен бағалау әрекеттері қажетті
түрде пайда болады, және ... ... ... еңбектестік даралық оқу
әрекеттерінің оның компоненттерінің бірлігінде толыққанды қалыптасуына ғана
емес сондай-ақ студент тұлғасының дамуына да ықпал ... ... ... ... бірлескен жағдайындағы «шартты
динамикалық позицияның» қалыптасуымен шартталған. Ол ... өзін ... ... ... ғана ... ... іс-әрекеттегі айқындалады.
Ағымдағы еңбектестікте тапсырманы орындау ... ... ... бірлесіп орындалады.
Бірлескен іс-әрекетте тапсырманы орындау проблемасының теоретикалық талдауы
кез-келген міндет еңбектестікке сәйкес еместігін көрсетті: белсенді диалог
және ... шеім ... ... өзара талдауды және түрлі
көзқарастарды өзара бағалауды талап ... ... ... ... ... ... оны ... мазмұны мен тәсіліне аз дегенде бір
көзқарастың болуын ұйғарады.
Еңбектестікке неғұрлым проблемалық оқу ... ... ... ... роцестердің басымдылығының өлшемдері бойынша, оларды ... ... ... ... ... ... жағдайында
міндетті бірлесе орындау қатысушылардың пәндік-танымдық, ... және ... ... ... шағын міндеттерді
талқылауны ұйғарады. Біріншілері тікелей топқа ... ... ... ... ... ... пен бірлескен іс-әрекетті
ұйымдастырушымен, үшіншілері ... ... ... ... ... серіктестерінің міндеттер пәні ... ... ... жайлы сәйкес түсініктердің қалыптасуы мен
байланысты.
Міндеттерді орындау үш сатылы кезеңдерден өтеді: шарттармен ... ... ... ... ... жағдайында міндетті біргіп орындау
барысында барлық кезеңдерді жеке тұрғыдан шешумен салыстырғанда белгілі бір
дер ерекшелік тән. ... жеке ... дер ... ... бақылауда
ерекше маңыздылыққа ие болады. Оның тиімділігінің төменділігі немес мүлдем
болмауы топ жұмысын ... ... ... ... етуі ... ... ... үшін оның ұйымдастырылуы сипаты соның ішінде
қатысушылар іс-әрекетінің ... ... бір ... ... ... ие. Бұл ... ... барысында реттеуге тиісті жетекшіні
тағайындау оқудағы әріптестікке қатысушылардың ... ... ... ... болу ... ... ... айта отырып еңбектестік формаларының өзі ғана
емес сондай-ақ Т.К.Цветкованың зерттеу лері көрсеткендей міндетті ... ... ... де ... ... ие екенін атап өту қажет.
Студенттер триадасының ... ... ... ... негізінде вербалды тапсырманы бірлесе орындаудың алдын-ала
өңделген ... ... ... тәсілі ретінде бірлескен
жұмыс өнімділігін артыратыны көрсеткен. Бұл ... ... ... ... де ұсынады.
Студенттердің оқудағы топішілік өзара әрекеттесулерінің ... ... ... ... ... ... субьект болып табылатын мұғалім мен оқу ... ... ... ... ... ... сұрақты туындатты. Осы
сұрақтың шешімі П.П.Панюшкиннің осы ... ... ... және жүйелі түрде ұсынылған.
В.Я.Ляудис ұсынған мұғалім студент еңбектестігінің ... ... ... В.П.Панюшкин олардың бірлескен іс-әрекетінің қалыптасу
динамикасын жетілдірді [51, 162 б]. Бұл процестің алты ... ... алты ... ... Олар ... жаңа ... ... процесінде өзгеріп отырады. Бірінші фаза – іс-
әрекетке қатыстыру. Ол келесі формаларды қамтиды: 1. ... мен ... ... ... 2. ... ... әрекеттері, 3.
студенттердің еліктеуші әрекеттері, бірлескен іс-әрекет динамикасының
екінші фазасы – студенттердің ... ... ... Бұл ... формалар енеді: студенттердің өздігінен реттелуші әрекеттері,
студенттердің өздігінен ұйымдастырушы ... ... ... ... әрекеттері.
В.П.Панюшкин іс-әрекетті жетілдірудегі серіктестік деген үшінші фазаны
жорамалдайды [51]. Ол ... ... осы ... ... ... тең ... оның ... мен қалыптаса байланысуының
нәтижесі болып табылады. үйренушілер неғұрлым ересек болса, соғұрлым ... ... ... жолы ... өтеді және оқу ... ... тең ... субьект-субьектілік өзара әрекеттесу
схемасы бойынша және мұғаліммен ... ... ... ... ... даралық іс-әрекет алдында нәтижелік артықшылығы
бар олар еңбектестікті ұйымдастыру формасына еңбектесуші адамдардың санына
олардың бірлескен іс-әрекетке қатынасына ... ... ... беру ... ... қарым-қатынас стилдері мен
оның өнімділігі
Оқытушының педагогикалық іс-әрекеті ... ... ... сияқты
белгілі бір стилмен сипатталады. Кең мағынада іс-әрекет (мысалы, басқару,
өндірістік, педагогикалық) стилі – оны ... ... ... ... әдістердің тұрақты жүйесі. Ол іс-әрекеттің өзінің
ерекшелігімен субьектінің даралық-психологиялық ерекшеліктерімен шартталады
(И.В.Страхов, Н.Р.Левитов, В.С.Мерлин, Е.А.Климов және т.б.).
Психологиялық ... ... ... ... – бұл ... ... ... орнықты жүйесі. Ол берілген іс-
әрекетті ... ... ... ... ... адамда қалыптасады, өзінің
даралығын іс-әрекеттің сыртқы заттық шарттарымен неғұрлым жақсы ... адам ... ... стихиялы түрде әрекет жасауға мәжбүр болатын
психологиялық құралдардың даралық өзіндік жүйесі [52, 49 б]. ... оның ... ... жақсы орындалуын қамтамасыз етуші
амал-тәсілдердің жеке өзіндік ... ... ... атап ... Іс-әрекет стилі обьектінің өзінің қабілеттерін айқындай
отырып және оның даралық-психологиялық, тұлғалық ерекшеліктерімен ... оның ... ... ... мен ... ... стилі өзін-өзі реттеу стилімен байланысты. Екеуі де адамның тұтас
даралық белсенділік стилінің екі өзара ... ... ... ... ... ... он ... бұл
құрылымға танымдық іс-әрекеттің ерекшелігін анықтаушы және ... ... ... сипатталатын когнитивті стиль
түсінігі қосылады. Қазіргі кезде «стиль» түсінігі өте кең контексте ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас стилі,
когнитивті стилі т.б. ретінде айтылады [29, 28 б].
Г.М.Андреева атап көрсеткендей ... ... ... стилдері ең
алдымен жетекшілердің шешім қабылдау түріне жатқызылады. Жетекшілік етудің
өктемшілдік, демократиялық және ... ... үш ... белгіленді.
Кейінгі зерттеулерде оның директивті, алқалық және ... ... ... ... ... ... өзара әрекеттесуге, қарым-
қатынасқа қатысты көбінесе К.Левин ұсынған көрсетулер қолданылады. Стильдің
екі жағы ... ... және ... яғни ... ... ... Г.М.Андреева бойынша үш стилдің формалдық және мазмұндық
жақтарының толық сипаттамасы келтірілген [29, 282-284, 222-224 бб].
Кесте 1 – Г.М.Андреева ... ... ... ... ... жағы
|Қарым-қатынас | Формалдық жағы ... жағы ... | | ... ... ... ... әмірлер. |Топтағы істер алдын-ала |
| ... ... ... ... ... Тек |
| ... ... сөз ... ... ... ғана |
| |үн. ... мен сөгу |анықталады, алыстары – |
| ... ... ... Жетекшінің |
| ... ... ...... |
| ...... емес. Лидер| |
| ...... тыс. | ... ... |Нұсқаулар ұсыныс түрінде. |Шаралар алдын-ала емес |
| ... сөз ... ... ... ішінде жоспарланады.|
| ... ... ... іске ... ... мен тиымдар – ... ... ... |
| ... ... ... барлық |
| ... – топ ... ... тек қана |
| | ... талқыланады. |
|Бетімен жіберу |Үн-конвенционалды мақтау мен|Топтағы істер өздігінен |
|стилі ... ... ... ... ... ... |
| ... жоқ. ... |лар ... ... |
| ...... топ |тың ... жеке мүд- |
| ... ... ... ... |
| | |се жаңа ... тарапы- |
| | |нан ... ... ... ... компенсаторлық жүйе құраушы және
интегративті сияқты әртүрлі функцияларын (Е.А.Климов. В.С.Мерлин және т.б.)
және оның ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір құрылымы бар, оынң ұйытұысына
даралық – психологиялық ерекшеліктер ... Олар ... ... ... ... не кері әсер етеді.
Мінез-құлықтың жалпы стилдерін анықтай отырып зерттеушілер адамдар қысылшаң
қақтығыстық жағдайда мінез-құлықтың онға жуық ... ... атап ... Олар ... ... ... ... стилі, басу, бәсекелестік, және қорғаныс стилі ... ... бұл ... ... ... ... іс-әрекеттің кез-келген даралық стилдерімен қатарласып жүреді
және ол оның ... ... ... сәйкес эмоционалдық реңк береді. Олар
педагогикалық ... ... ... ... ... да ... келе ... іс-әрекетке қарым-қатынасты неғұрлым ортақ стилі
– К.Левин ұсынған стилдер ... ... және ... ... болып табылады. стильдің саралап жіктелінуі адамдардың ... ... ... және ... даралық психологиялық
ерекшеліктерімен мысалы мінез акцентуациясымен ... ... ... оның ... ... отырып, басқару
стилін де өзін-өзі реттеу стилін де ... ... де және ... ... де ... іс-әрекет стилі кем дегенде үш ... әсер ... а) осы ... ...... ... ерекшеліктері, ол даралық типологиялық, тұлғалық, мінез-
құлықтық ерекшеліктерді қамтиды.
Б)іс-әрекеттің өзінің ерекшеліктері ... в) ... ... жынысы, мәртебесі, білім деңгейі т.б.). бұл факторлар оқушылардың
нақты оқу іс-әрекеттерін басқаруда субьект-субьектік өзара ... ... ... а) өзара әрекеттесу сипатымен, б)
іс-әрекетті ұйымдастыру сипатымен, в)мұғалімнің пәндік кәсіби ... ... ... де байланыстырылады. Бұл жерде ... ... ... деп ... пен оқушының ... ... ... ... ерекшеліктері
түсіндіріледі.
Педагогикалық іс-әрекет стилдерінің түрлеріне сипаттама. ... ... ... ең алдымен жоғарыда қарастырылған жалпы үш түрге бөлінеді:
өктемшілдік, демократиялық және либералды бетімен жіберу, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... А.К.Маркова
берген сипаттамаларын келтірейік [53, 30-34 б б].
Өктемшілдік стилі. ... тең ... ... ... ... ... обьектісі ретінде қарастырылады. Мұғалім бір жақты ... ... өзі ... ... ... қатаң бақылау орнатады,
қалыптасқан жағдайлар мен ... ... ... ... ... ... ... пайдаланады, шәкірттерінің аладында өз әрекеттерін
негіздемейді. Осының салдарынан шәкірттер белсенділіктерінен айрылады ... тек ... ... ролі ... ғана ... ... Өзін-өзі
төмен бағалайды, бойларында агрессия ... ... ... стил
барысында оқушылардың күші білімдер игеру мен өзін-өзі қорғауға ... ... әсер ... ... ... ... ақыл айту болып
табылады. мұғалімге өз кәсібіне қанағаттанудың ... және ... тән. ... етудің осындай стилін ұстанған мұғалімдер
басты назарды әдістемелік мәдениетке аударады, ... ... ... ... келеді.
Демократиялық стиль. Оқушы қарым-қатынастағы тең ... ... ... ... ретінде қарастырылады. Оқытушы студенттерді ... ... ... пікірлерін есепке алады. Ой-пікір білдіруін
бағалайды, студенттердің тек оқу үлгерімін ғана емес ... ... ... да есепке алады. әсер ету әдістеріне әрекетке түрткі
болу кеңес өтініш ... ... ... ... ... ... байыпты, қанағаттану өзін-өзі жоғары бағалау
күйін сезінеді. Осы ... ... ... психологиялық
іскерліктеріне көбірек назар аударады. Мұндай оқытушылар үшін ... ... өз ... қанағаттану тән.
Либералдық стиль. Оқытушы шешім қабылдаудан қашып бастаманы студенттерге,
әріптестеріне береді. Студенттердің іс-әрекетін ұйымдастыру мен қадағалауды
жүйесіз орындайды. ... ... ... ... ауытқымалы
микроклимат жасырын қақтығыстар байқалады [53, 30-34 б б]. Осы стилдердің
әрқайсысы өзара әрекеттесу ... ... ... ... ... оның
сипатын анықтайды. Бағынудан-серіктестікке және бағытталған әсер ... Осы ... ... ... не монологтық, не
диологтық формаларын ұйғаратыны маңызды.
Педагог іс-әрекетінің қарым-қатынасында ... ... ... ... ұсынған [54, 97-100 б б].
• педагогтың студенттермен бірлесіп шығармашылық ... ... бұл ... өз ... өз ... деген
қатысының әлпеті болып табылады.
• достық ықылас стилі, ол мұғалімнің аудиториямен өзара әрекеттесу
табыстылығының жалпы фоны және ... ... ... ... достық ықылыстың тұрпайылыққа ағайынгершілікке айналу
қаупіне оның жалпы педагогикалық іс-әрекетке зиянды болуы ... ... ... «Достық педагогикалық тұрғыдан мақсатқа
сәйкес болып бірақ педагогтың өзара ... ... ... ... ... [54, 98 б]. ... ... ... ... қарым-қатынас стилінің түрі – дистанция,
ол студенттердің тәртіптілігі мен ... ... ... әсер ете ... тұлғалық өзгерістерге
конформизмге, фрустрацияға, өзін-өзі сәйкес бағалай алмауына,
талаптану деңгейінің төмендеуіне т.б. әкелуі ... мен ... ... ... – оның өзі ... ... ... көрсетеді.
Мұғалімнің мінез-құлқындағы келтірілген стилдердің әрқайсысының басымдылық
тарту жағдайын талдау негізінде В.А.Кан-Калик сегіз моделді қарастырады.
Педагогикалық іс-әрекеттің стильдері туралы неғұрлым толық ... ... мен ... ұсынды [53]. Осы авторлардың ... ... ... ... негізіне келесі негіздемелер
жатқызылған: стилдің мазмұндық сипаттамалары (мұғалімнің өз ... ... ... ... ... беруі, мұғалімнің өз
еңбегіндегі бағдарланушы және ... ... ... ... динамикалық сипаттамалары (икемділік, тұрақтылық, ауысқыштық т.б.)
нәтижелілік (студенттердің білім мен оқу дағдыларының деңгейі және ... Осы ... ... ... заман мұғалімін сипаттаушы
даралық стилдердің төрт түрін бөледі.
Эмоционалды-импровизациялық стиль
Эмоционалды-импровизациялық стильді мұғалімді оқыту процесіне ... ... ... мұғалім жаңа материалды педагогикалық, қызықты
түсіндіреді. Алайда түсіндіру процесінде көп жағдайда оның ... ... ... ... ... ... ... барысында студенттердің көп санымен негізінен, ол ... ... ... ... ... ... тез ... жауап
алып нақты сұрақтар қояды. Студенттердің өздерін аз ... ... ... ... ... ... ... Эмоционалды-импровизациялық стильді
оқытушыға оқу ... ... ... ... ... ... өту үшін ол неғұрлым қызықты материалдарды таңдайды, қызықтылығы
аз бірақ маңызды материалды шәкірттердің өз бетімен ... ... ... ... ... оқу материалын
бекітумен қайталау шәкірттердің білімін бақылау жеткіліксіз орын алады.
Эмоционалды-импровизациялық ... ... ... сан ... үлкен арсеналын пайдалану ерекшелендіреді. Ол ... жиі ... ... ... пікір айтуларын
ынталандырады. Эмоционалды-импровизациялық стильді оқытушыға ішкі түйсік
тән, ол сабақ ... ... ... ... мен ... жасай алмауынан көрінеді.
Эмоционалды-әдісқойлық стиль.
Эмоционалды-әдісқойлық стилді оқытушы үшін оқу тәрбие ... ... ... ... рефлексивтіліктен ішкі түйсіктің басымдылығы
тін. ... ... мен ... ... ... отырып мұндай
оқытушы оқу-тәрбиелеу процесін сәйкес жоспарлайды, ... оқу ... ... ... ... ... деңгейін мұқият
қадағалайды, оның іс-әрекетінде үнемі оқу материалын бекіту мен қайталау,
шәкірттердің ... ... орын ... ... ... жоғары
шапшаңдықпен ерекшеленеді. Ол сабақ үсьіндегі жұмыс түрін жиі ауыстырып
отырады. Ұжымдық ... ... Оқу ... өтуде эмоционалды-
әдісқойлық стилді оқытушы соңғыға ... ... ... ... ... ... өз пәнінің ерекшелігімен біржолата
ұмтылады.
Пайымдаушы импровизациялық стиль.
Пайымдаушы импровизациялық стилді оқытушыға ... ... мен ... оқу ... ... сәйкес жоспарлау тән. Эмоционалдық
стилді оқытушылармен ... ... ... ... ... әдістерін таңдау мен түрлендіруде аз ойлап тапқыштық
көрсетеді. Жоғары қарқынды жұмысты үнемі ... ете ... ... ... пайдаланады, оның шәкірттерінің сабақ барысындағы
спонтанды пікір айтуының салыстырмалы ... ... ... қарағанда азырақ. Пайымдаушы импровизациялық стилді оқытушылар
әсіресе сауалнама барысында өзі аз ... ... ... түрде
(нақтылау, жауап беруге көмектесу т.б. арқылы) әсер ете ... ... ... жете ... ... беруді қалайды.
Пайымдаушы әдісқойлық стиль.
Оқыту нәтижесінде басымырақ бағдарлана отырып және оқу-тәрбие процесін
сәйкес жоспарлай ... ... ... ... ... педагогикалық
іс-әрекет құралдарымен тәсілдерін пайдалануда ескішілдікті танытады. Жоғары
әдісқойлық (оқу материалын ... ... ... ... жүйелілігі) оқыту әдістерінің шағын стандартты жиынын
пайдалану мен, ... ... ... ... ... ұжымдық талқылауды сирек жүргізумен үйлеседі. Сұрастыру процесінде
пайымдаушы әдісқойлық стилді мұғалім студенттердің аз ... ... ... ... стилді мұғалімге жалпы рефлексивтілік тән
Педагогикалық ... ... ... ... ... ... мінез-
құлық стилімен оқытушының когнитивті стилін бейнелеуші оның интегративті
сипаттамасы бұл ... ... ... оқытушы еңбегі стилінің
төрт түрінде неғұрлым толық ... [54, 180-190 б ... ... ... МЕН ... ТҰЛҒААРАЛЫҚ ҚАТЫНАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН
ЭМПИРИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ
3.1.Эксперименттік зерттеудің мақсаты, ғылыми болжамы, міндеттері
Мақсаты: Оқытушылар мен студенттер ... ... ... ... ... айқындау.
Болжамы: Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық ... ... ... ... мен ... ... іс-
әрекетті ұйымдастыру жағдайларына тәуелді.
Зерттеу ... ... ... ... оқытушылары мен
студенттері.
Зерттеу пәні: оқытушылар мен студенттер арасындағы тұлға ... ... ... ... аралық қатынастағы нормативті таңдауды зерттеу әдістемесі
(О.И.Комиссаров).
2. Оқытушының кәсіби бағыттылығы әдістемесі
3. Коммуникативтілік және ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... ... Т. Макпарлендтің “Мен кіммін?”
әдістемесінің модификациясы.
Зерттеудің міндеттері:
1. Оқытушылар ұжымына зерттеу жұмыстарын жүргізу.
2. Әр ... ... ... ... ... ... аралық қатынастағы типтерін айқындау.
4. Студенттер тобына зерттеу жүргізу және мәліметтердің сапалық
талдауы
5. ... ... ... ... ... ... ... талдау жасау.
3.2. Зерттеу әдістемелерінің сипаттамасы мен барысы
1. Ұстаздардың кәсіби бағыттылығын анықтау әдістемесі
Бұл әдістеме ... ... ... ... ... áàғûòòûëûғûн
àíûқòàó мақсатында кеңінен пайдаланылатын әдістемелердің бірі. Әдістемелік
мәліметтерді талдау негізінде бірнеше ïåäàãîã òèïòåði бөліп шығарылады.
Ìұíäà êөáiíåñå ... ... ... ... àøûқòûқ - (коммуникатор)
-ұéûìäàñòûðóøûëûқ, басқарушылық - (ұйымдастырушы)
-ïәíãå äåãåí áàғûòòûëûқ - (пәнгер)
-èíòåëëèãåíòòiëiê- ... ... ... - ... ... òұëғàëûқ құðûëûìûíà òәí íåãiçãi ñàïàëàð: òàëàï
қîéғûøòûқ, ... ... қûçó ... êåëãiøòiê. Ұéûìäàñòûðóøû-
ìұғàëiì áàëàëàðäà ғàíà åìåñ, ñîíûìåí áiðãå ïåäàãîãèêàëûқ ұæûìäà äà áàñøûëûқ
åòåäi. Ñàáàқòàí òûñ òүðëi øàðàëàð êåçiíäå өç қàáiëåòòåðií áàéқàòàäû. Îë ... ... ... ... ... ... òâîð÷åñòâîëûқ, êәñiáè èêåìäiëiê òәí áîëàäû. Ïәíгер
òèïiíiң åðåêøåëiãi, ìұíäà студенттердің ïәíäi ... ... ... iñ-
әðåêåòòåðií îñû íåãiçäå ұéûìäàñòûðó êөçäåëåäi. Êîììóíèêàòîð ... ... ... ... ... ... æîғàðû
àäàìãåðøiëiê ñàïàëàðûíàí òұðàäû. Ìұíäà ìiíåç-құëûқòûң ýìîöèîíàëäûқ ... ... îðûí ... òèïi ... ... æîғàðû ìәäåíèåò, æîғàðû
àäàìãåðøiëiêïåí ñèïàòòàëàäû. Èíòåëëèãåíò-ìұғàëiì ... ... ... ... ñàқòàó àðқûëû îқóøûëàðäû àäàìãåðøiëiê, ðóõ, åðêiíäiê
ñåçiìií ñiңiðóãå ұìòûëàäû.
Êîììóíèêàòîð ... ... ... ... ... жақсы
көруімен åðåêøåëåíåäi. Îë өçiíiң òәðáèåëiê әñåðií студенттердің ... ... ... ... ... ... ìåõàíèçìi íåãiçiíäå æүçåãå
àñûðàäû. Áiëiìíiң қàæåòòiëiãi ìåí îíûң өìiðäåãi ìàңûçäûëûғûíà ... ... үøií ... ... ... ... құðàìûíà åíåäi.
Ұñòàçäàðäûң әð òүðëi òèïòåðiíäå äå ïәíäiê áiëiì қîðûíà íåãiçäåëãåí àðàëûқ
òèïòåð ... Áұë ... ... äà ... òәí ... әäiñ-
òәñiëäåði ìåí қàòàð òәðáèåëåó ... îñû ... ... ... ... және ұйымдастырушылық бейімділікті зерттеу әдістемесі
(КОС-2)
Êîììóíèêàòèâòi æәíå ұéûìäàñòûðóøûëûқ ... ... ... тұлға
аралық қàðûì-қàòûíàñ äàìó äåңãåéi æәíå ... ... ... ... ... ... íåìåñå òîïòûқ æàғäàéäà æұðãiçiëói
ìұìêií. Қàðûì-қàòûíàñòûқ æәíå ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòiëiê äåңãåéiíiң ... ... ... ... øêàëàñûíûң êөìåãi ìåí àíûқòàëàäû.
Áàғàëàó øêàëàñû 5-áàëëäûқ áàғàëàóäàí òұðàäû.
Áiðiíøi øêàëàëûқ áàëë àëғàí ... ... ... ... ... ... ... äәðåæåäå áîëàäû.
Åêiíøi øêàëàëûқ áàëëғà èå áîëғàí çåðòòåëóøiëåðäiң áîéûíäà қàðûì-қàòûíàñòûқ
æәíå ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòåði îðòàäàí òөìåíãi äәðåæåäå êөðiíåäi. Ìұíäàé
àäàìäàð ... ... æàңà ... өçií ... ... ... ... Òàíûñòûқòà øåêòåóëi, æàңà àäàìäàðìåí қàðûì-қàòûíàñ
êîíòàêòûñûí îðíàòóäà қèûíøûëûқ òàðғà ... ... ... ... өç ... қîðғàé àëìàéäû, ðåíiø ñåçiìäåðií àóûð
өòêåðåäi. ... æәíå ... äà ... ... øåøiì, áàñòàìàøûëäûқ
èäåÿëàðûíàí àóëàқ æұðóãå òûðûñàäû.
Үøiíøi øêàëàëûқ áàғàëàóғà èå áîëғàí çåðòòåëóøiëåðäiң òұëғàñûíäà ... æәíå ... ... ... îðòà äәðåæåäå
êөðiíåäi. Ìұíäàé àäàìäàð қàðûì-қàòûíàñқà æàқûí, өçiíiң ... ... өç ... ... ... өç ... ... àëàäû.
Àëàéäà áұëàðäûң қàðûì-қàòûíàñ æәíå ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòåði ... ... ... áiëiì àëó ... ... ... áàðûñûíäà ìұíäàé
àäàìäàðäûң àòàëғàí қàáiëåòòåðiíiң òұðàқòûëûғû ìåí äәðåæåñií äàìûòóғà ... ... ... áàð äåï ... ... ... ... èå áîëғàí çåðòòåëóøiäå қàðûì-қàòûíàñ æәíå
ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòåði æîғàðû äәðåæåäå êөðiíåäi.
Ìұíäàé ... æàңà ... өçií ... ñåçiíåäi, êåç-êåëãåí æàңà àäàìäàð
ìåí òåç ... ... ... Æàңà ... òàíûñòàð òàáóғà áåéiì,
өçiíiң òàíûñòûқ øåңáåðií ұíåìi ... ... ... Áұë àäàìäàð
êөáiíåñå, қîғàìäûқ æұìûñòàð ìåí ... ... ... ... ìәäå íè øàðàëàðäû ұéûìäàñòûðóғà áåëñåíå àò ñàëûñàäû,
қèûí ... ... ... ... ... ... áәði æåêå áàñûíûң
æàí äұíèåñiíiң ұìòûëûñûìåí ұøòàñòûðà æұðãiçåäi.
Áåñiíøi ... ... èå ... ... ... æәíå
ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòåði өòå æîғàðû äәðåæåäå êөðiíåäi.
Ìұíäàé àäàìäàðäà қàðûì-қàòûíàñ æàғäàéëàðûíà қàæåòòiëiê áàñûì æәíå ... ... èå. Қèûí ... äà òåç áåéiìäåëåäi, äåðáåñ
øåøiì øûғàðó ìåí áàñòàìàíû өç қîëûíà àëóғà ұìòûëғûø, өç ... ... ... қîðғàé àëàäû. Êåç-êåëãåí æàңà îðòàíû æàíäàíäûðûï, iñ-
әðåêåòêå ұéûìäàñ òûðóғà, æàңà äîñòàð òàáóғà, өç ... ... ... ұìòûëàäû. Қîғàìäûқ øàðàëàð ìåí ìåðåêåëiê æàéòòàðäû, òұðëi îéûí
ұéûìäàñòûðûï, êөңiëäi ... ... àò ... ... iñ-әðåêåòòå
áîëìàñûí äåðáåñ øåøiì øûғàðóғà, ұòûìäû æàғäàé ұéûìäàñòûðóғà, өçiíäiê
êөçқàðàñòàðû ìåí ... ... ... àñà êөï êұø æұìñàìàé-àқ
қîë æåòêiçóãå áåéiì êåëåäi.
Æàëïû àëғàíäà, ұéûìäàñòûðóøûëûқ iñ-әðåêåòïåí ... ... íèåò ... ... ... ... ... iñ-әðåêåò íәòèæåñi
æåòiñòiãiíiң àëғûøàðòûí құðàéäû.Áұë қàáiëåòòåð êөáiíåñå, ... ... ... ìåí ... ... ñóüåêòèâòi ñåçiíó æәíå ñîғàí
îðàé æåêå áàñòûқ áåëñåíäiëiê äåңãåéiìåí àíûқòàëàäû.
3. Топтағы нормативті таңдауды зерттеу әдістемесі. (О.И. ... ... ... ... ... ... типтерінен қайсысын
таңдайтынын зерттейміз, бұл топтағы қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... арқылы
нормативті таңдаудың екі типін бөлуге болады: коммуникативті және іскер.
Жоғарыда ... ... ... ... топта индивидтер арасында
қалыптасқан екі нормативті ... ... ... субъектісне ұсынамыз:
коммуникативті және функционалды. Нормативті күтімді білу ... ... ... ... ... бағалауда және басқаны
қабылдау кезінде кездесетін қателікті ... ... ... ... ... ... және ... тұрады.
Нұсқау:“Сіздің алдыңызда бірнеше пікір жазылған сұрақтама жатыр. Егер де
сіз жазылған пікірмен келіссеңіз ... ... ... егер ... ... белгісін қойыңыз.Егер де сіз жауап беруге ... ... ... ... ... ... саны ... реті: Зерттеу жұмысын жеке немесе топқа жүргізуге болады.
Зерттеуші зерттелінушерге нұсқауға сай ... ... ... өз ... ... ... ... өңделуі:
Сыналушының жауаптарын дишифраторға салып, сәйкес келген коммуникативті,
іскерлік және жалғандық таңдауларын жеке-жеке есептеп ... ... ... ... ... ... жауаптар саны 22)
2+ 22+ ... 24+ ... 27+ ... 29+ ... 31+ ... 33+ ... ... ... ... ... ... (барлық дұрыс жауаптар саны 22)
|1+ |18+ |32+ ... |21+ |34+ ... |23+ |36+ ... |25+ |39+ ... |26+ |42+ ... |28+ |44+ ... |30+ |49+ ... және ... ... ... алғаннан кейін екеуінің
қорытындыларын мына формула арқылы теңдестіру ұсынылады:
__Д - К_ *100 ... + ... ... ... ... (Кун М. және ... Т. “Мен кіммін?”
әдістемесінің модификациясы)
Бұл әдістеме арқылы студенттердің оқытушыға деген ... ... ... ... ... әдістемесінің модификациясы болып табылады. Осы
әдістемеде зерттелушіден 12 минут ішінде өзінің оқытушысын ... ... ... ... ... ... ... бола береді. Сонымен
қатар, зерттелушіден логикаға берілмей, мазмұндама сияқты болып кетпеуін
талап ету керек.
“Менің ... ... ... оқытушылар мен тұлға аралық
қатынасындағы сипаттау пікірлерінің тіркелген нәтижесні бойынша төмендегі
категориялаға топтастырамыз. ... ... ... ... және ... ... ... ерекшеліктер
категориялары.
Әлеуметтік мінездемелер – бұл студенттің ... ... ... статусына, профессионалды тиістілігіне, ұлтына және т.б.
қасиеттеріне мән бергенде
Профессионалдылық ... - ... ... ... ... ... ... көзқарасын және оны кәсіби біліктілігі бойынша
нағыз маман ретінде ... ... ...... ... ... ... көңіл бөлуі
Физикалық ерекшеліктер – сол кездегі студенттердің өз оқытушыларына берген
физикалық мінездемелерін сыртқы келбетімен, әдемілігімен және тағы да ... ... ... ... ... және ... ... 2 – Оқытушылардың тұлғалық áàғûòòûëûғының òîïòûқ êөðñåòêiøòåðі
|( ... ... ... ... ... |
| 1 | 10 | 6 | 8 | 9 | 9 |
| 2 | 9 | 7 | 7 | 10 | 5 |
| 3 | 5 | 6 | 8 | 9 | 8 |
| 4 | 8 | 6 | 6 | 8 | 6 |
| 5 | 7 | 8 | 9 | 9 | 8 |
| 6 | 7 | 7 | 7 | 9 | 4 |
| 7 | 7 | 9 | 8 | 7 | 5 |
| 8 | 8 | 6 | 7 | 10 | 6 |
| 9 | 10 | 10 | 6 | 9 | 9 |
| 10 | 8 | 8 | 7 | 8 | 4 |
| 11 | 6 | 7 | 6 | 6 | 6 |
| 12 | 9 | 7 | 8 | 9 | 9 |
| 13 | 6 | 9 | 7 | 8 | 8 |
| 14 | 7 | 8 | 7 | 8 | 7 |
| 15 | 8 | 7 | 6 | 5 | 5 |
| 16 | 6 | 5 | 8 | 6 | 4 |
| 17 | 7 | 4 | 6 | 7 | 7 |
| 18 | 9 | 6 | 8 | 7 | 6 |
| 19 | 5 | 9 | 9 | 9 | 9 |
| 20 | 7 | 8 | 6 | 5 | 8 |
| 21 | 6 | 7 | 6 | 6 | 6 |
| 22 | 9 | 7 | 8 | 9 | 9 |
| 23 | 6 | 9 | 7 | 8 | 8 |
| 24 | 7 | 8 | 7 | 8 | 7 |
| 25 | 8 | 7 | 6 | 5 | 5 ... 3 – Оқытушылардың ÊÎÑ-2 әдістемесі ... ... ... |Êîììóíèêàòèâòiëiê |Ұéûìäàñòûðóøûëûқ |Áàғàëàó øêàëàëàðû ... | 0,60 | 0,65 | 3 ... | 0,55 | 0,60 | 2 ... | 0,45 | 0.55 | 1 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,65 | 0,70 | 3-4 ... | 0,55 | 0,65 | 2 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,65 | 0,70 | 3 ... | 0,70 | 0,75 | 4 ... | 0,70 | 0,76 | 4 ... | 0,61 | 0,78 | 4 ... | 0,58 | 0,67 | 3 ... | 0,75 | 0,81 | 5 ... | 0,70 | 0,78 | 4 ... | 0,69 | 0,71 | 4 ... | 0,55 | 0,62 | 2 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,70 | 0,74 | 4 ... | 0,75 | 0,80 | 4 ... | 0,68 | 0,74 | 4 ... | 0,61 | 0,78 | 4 ... | 0,58 | 0,67 | 3 ... | 0,75 | 0,81 | 5 ... | 0,70 | 0,78 | 4 ... | 0,69 | 0,71 | 4 ... æәíå ... ... ... ... êәñiáè iñ-әðåêåò áàðûñûíäàғû қàðûì-қàòûíàñ äåңãåéiíiң äàìó
äәðåæåñi ìåí ... ... ... ... ... ... ÊÎÑ-2 ... ñòàíäàðòòû áàғàëàó øêàëàñûíûң
êөìåãiìåí àíûқòàëäû.
Æàëïû òîïòûқ îðòàқ ìәëiìåòòåðäi òàëäàó.
Çåðòòåó æүðãiçiëãåí ... ... ... ... ... ... (4-5). Áұë çåðòòåëóøiëåðäiң áîéûíäà ... ... ... ... ... ... êөðñåòåäi.
Ìұíäàé ұñòàçäàð êәñiáè îðòàäà өçií åðêií ñåçiíåäi, iñ-әðåêåò áàðûñûíäà êåç-
êåëãåí æàңà àäàìäàðìåí òåç àðàäà қàðûì ... ... ... ... бірлескен танымдық іс-әрекетті ұйымдастыруда көбінесе демократиялық
стилдегі өзара ынтымақтастық позицияны ... ... ... ... ... ... оқытушының iñ-әðåêåòiíiң
íîðìàäàí òûñ æàғäàéû ìåí бірлескен танымдық іс-әрекетті ... ... èãi ... ... ... ... ... æәíå ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòåðiíiң æîғàðûëûғû êәñiáè iñ-
әðåêåò æàғäàéûндағы студенттермен өçàðà áiðëåñêåí ... ... æәíå ... ... ... ... áàéқàëàäû.
Çåðòòåó ìәëiìåòòåði áîéûíøà ұñòàçäàð ... ... ... ... ... æàí-äүíèåñiíå åíå áiëó, ... ... ... îñû ... ... ... ... àñàòûíûí áàéқàóғà áîëàäû. Çåðòòåëiíãåí îñû åêi қàáiëåò ұñòàçäàðäûң
êәñiáè iñ-әðåêåòiíiң òàáûñòûëûғûíûң áàñòû àëғûøàðòû ... ... ... ... ... ... ... iñ-әðåêåò
òәæiðèáåñiíäå ұñòàçäàðäûң àқûë-îé äåңãåéií êөðñåòåäi.
Үøiíøi áàғàëàó øêàëàñûíà æàòқûçûëғàí ұñòàçäàð áîéûíäà ұéûìäàñòûðóøûëûқ æәíå
кîììóíèêàòèâòiëiê қàáiëåòòiëiê äåңãåéiíiң îðòà äәðåæåñií ... ... ... ... ... ... øåңáåðií øåêòåìåéòií,
êәñiáè îðòàäà êөçқàðàñòàðûí ... ... ... ... ... ... ... ұéûìäàñòûðà àëàäû. Áұë қàáiëåò ... ... ... ... ... ... ... iñ-әðåêåòòi
жағымды ұéûìäàñòûðó, өçàðà òүñiíiñòiê, өíiìäi àқïàðàò àëìàñóäû қàìòàìàñûç
åòåäi.
Çåðòòåëóøiëåð ... ... ... øêàëàñûíà æàòқûçûëғàí оқытушылар
áîéûíäà кîììóíèêàòèвòiëiê æәíå ... ... ... ñәë
òөìåí äәðåæåäå áàéқàëàäû. Ìұíäàé ұñòàçäàð қàðûì-қàòûíàñқà үíåìi ұìòûëìàéäû,
æàңà êәñiáè îðòàäà өçií æàéñûç ... ... ... ... ... ... ... äåðáåñ øåøiì, áàñòàìàøûëäûқ,
ұéûìäàñòûðóøûëûқ ... ... ... ... áîëàäû.
Çåðòòåëóøiëåð àðàñûíäà 1-ұñòàç áiðiíøi áàғàëàó øêàëàñûíà æàòàäû. Áұë ... ... ... æәíå ... қàáiëåòòåðiíiң
òөìåíãi äåңãåéií êөðñåòåäi.
Æàëïû òîïòûқ êөðñåòêiøòåðäi ìàòåìàòèêàëûқ ñòàòèñòèêà әäiñòåði àðқûëû өңäåï,
òîïòàñòûðóäà áàðëûқ çåðòòåëiíãåí оқытушылардың ... ... ... ... ... æәíå ... қàáiëåòòåðiíiң оқытушылардың тұлғалық
кәсіби бағыттылық ерекшеліктерімен ұøòàñûï, оның êәñiáè әðåêåò ... ... ... Áұë ... êөáiíåñå êәñiáè iñ-
әðåêåòòiң íәòèæåñi ìåí ... ... ... ... ... ... іс-әрекетті ұйымдастырудағы æåêå áàñòûқ
áåëñåíäiëiê әðåêåòiíiң äåңãåéiìåí áàéëàíûñòà àíûқòàëàäû.
Æàëïû ïñèõîëîãèÿëûқ çåðòòåóëåðäå ... äà áið åêi ... ... ... ... àíûқòàó қàæåòòiëiãi òóûíäàéäû. Êîððåëÿöèÿ òåðìèíi өçàðà
áàéëàíûñ, өçàðà òәóåëäiëiê ìàғûíàñûí áåðåäi. ... ... ... ... åêi ... áiðíåøå (êөïìүøåëiê êîððåëÿöèÿëûқ áàéëàíûñ)
áåëãiíiң áið-áiðiìåí ñәéêåñòåíå өçãåðói. Өçàðà ... ... ... ... äåï ... ... êîýôôèöèåíò øàìàñû -1
( r ( +1 àðàñûíäà ғàíà ... æәíå îñû ... ... ... æàëïû òүðäåãi 5-äåңãåéi àíûқòàëûíàäû: өòå æîғàðû, ... r ( 0,70; ... ... ... 0,50 ( r ( 0,69; ... 0,30 ( r ( 0,49; ... áàéëàíûñ 0,20 ( r ( 0,29; өòå әëñiç
áàéëàíûñ r ( 0,19.
Áiç ... ... ... үшін ... ... ×.Ñïèðìåííiң ðàíãiëåð
êîððåëÿöèÿñû êîýôôèöèåíòi ïàðàìåòðèêàëûқ åìåñ әäiñòåð қàòàðûíà æàòàäû. Áұë
êðèòåðèé êөìåãiìåí қàíäàéäà áið åêi áåëãiíiң àðàñûíäàғû áàéëàíûñòûң ... -) æәíå ... ... àëàìûç. Áàéëàíûñ äәðåæåñi àéқûíäàëó үøií
çåðòåëóøiëåð òîáûíäàғû åêi áåëãiíiң áàðëûқ ìәíäåði ... ... ... ... ... ... ìûíà ôîðìóëà áîéûíøà åñåïòåëiíåäi:
( (((2)
(((1( (((( (2)
( ((2-1) ... (-åêi ... åêi ... ... ... ìәíäåðäiң, ÿғíè çåðòòåëiíóøiëåðäiң ñàíû.
Зерттеу болжамын қалыптастырамыз:
Н0 – Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қатынасының
ерекшеліктері мен олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін
ұйымдастыру жағдайлары ... ... ... ... ... - ... мен студенттердің тұлға аралық қатынасының
ерекшеліктері мен олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін
ұйымдастыру жағдайлары арасында ... ... ... ... болжамын дәлелдеу áàðûñûíäà ×. Ñïèðìåííiң ðàíãiëiê êîððåëÿöèÿ
êîýôôèöèåíòi әäiñi ... ... ... ... ... ... мен ... қатынастардағы өзара таңдау әдістемесі ... ... ... ... тұлға аралық қатынастағы кәсіби ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
ìәëiìåòòåðiíiң өçàðà áàéëàíûñûí;
3. Оқытушылардың коммуникативтік және ұйымдастыру қабілеті әдістемесі
мәліметтері мен ... ... ... ... ... ... ... өçàðà тәуелділік áàéëàíûñûíың
статистикалық сенімділігін тексереміз.
Кесте 4 – Оқытушының кәсіби бағыттылығы мен ... ... ... ... көрсеткіштерінің байланысын анықтау.
|№ |Аøûқòûқ |Ранг |Коммуника- |Ранг |d |d2 |
| ... | ... | | | ... |5 |5.5 |6 |9.5 |- 4 |16 ... |7 |15 |5 |4.5 |10.5 |110.5 ... |5 |5.5 |5 |4.5 |1 |1 ... |6 |10.5 |7 |16 |5.5 |30.25 ... |5 |5.5 |7 |16 |- 10.5 |110.25 ... |8 |19 |6 |9.5 |3 |9 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 ... |5 |5.5 |3 |1.5 |4 |16 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 ... |6 |10.5 |7 |16 |1 |1 ... |4 |1.5 |5 |4.5 |- 4 |16 ... |7 |15 |5 |4.5 |2.5 |6.25 ... |11 |25 |8 |22 |3 |9 ... |7 |15 |7 |16 |- 1 |1 ... |5 |5.5 |6 |9.5 |- 4 |16 ... |7 |15 |6 |9.5 |5.5 |30.25 ... |8 |19 |7 |16 |3 |9 ... |4 |1.5 |6 |9.5 |- 8 |64 ... |5 |5.5 |4 |2 |3.5 |12.25 ... |6 |10.5 |7 |- 16 |- 5.5 |30.25 ... |7 |15 |6 |- 9.5 |- 5.5 |30.25 ... |10 |24 |9 |25 |- 1 |1 ... |8 |19 |8 |22 |3 |9 ... |6 |10.5 |7 |16 |- 5.5 |30.25 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 |
| | |325 | |325 | |558 ... ... рангілік корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = ... ... ... rs ... ... ... (В. Урбах).
0.72 (P ≤ 0.05)
Qkp = {
0.88 (P ≤ 0.01)
яғни Н0 терістеліп, Н1 қабылданады.
Жауап: Оқытушылардың тұлға ... ... ... ... ... бірлескен танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ... бар және ол ... ... жетеді.
Кесте 5 – Оқытушылардың тұлға аралық қатынастағы кәсіби бағыттылығы ... ... ... ... ұйымдастыру көрсеткіштерінің
байланысын анықтау.
|№ |Ұéûìäàñòûðóøû |Ранг ... ... |d |d2 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 3,5 |12,25 ... |5 |5,5 |4 |5 |0,5 |0,25 ... |5 |5,5 |4 |5 |- 1 |1 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 3,5 |12,25 ... |8 |21,5 |6 |21,5 |0 |0 ... |6 |12,5 |4 |5 |7,5 |56,25 ... |6 |5,5 |4 |5 |- 0,5 |0,25 ... |8 |21,5 |6 |21,5 |- 0,5 |0 ... |5 |5,5 |5 |15 |9,5 |90,25 ... |7 |18 |5 |15 |3,5 |9 ... |4 |2 |5 |15 |- 13 |169 ... |6 |12,5 |5 |15 |- ... ... |8 |21,5 |6 |21,5 |0 |0 ... |6 |12,5 |45 |5 |7,5 |56,25 ... |3 |1 |4 |5 |- 4 |16 ... |5 |5,5 |4 |15 |0,5 |0,25 ... |8 |21,5 |8 |25 |3,5 |1 ... |10 |25 |7 |24 |1 |56,25 ... |6 |12,5 |4 |5 |7,5 |12,25 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 3,5 |9 ... |7 |18 |5 |15 |3 |169 ... |7 |18 |4 |5 |13 |6,25 ... |9 |24 |6 |21,5 |2,5 |90,25 ... |5 |5,5 |5 |15 |- 9,5 |0,25 ... |5 |5,5 |4 |5 |- 0,5 |7945 ... | |325 | |325 | |90,25 ... ... ... корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = 0.70
ә) Таблица бойынша rs критикалық ... ... (В. ... (P ≤ ... = {
0.88 (P ≤ 0.01)
яғни Н0 терістеліп, Н1 қабылданады.
Жауап: Оқытушылардың тұлға аралық қатынастағы ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру ... ... ... ... бар және ол ... ... жетеді.
Кесте 6 – Оқытушының кәсіби бағыттылығы мен тұлға ... ... ... ... ... ... ... |Ранг |Интелигент |Ранг |D |d2 |
| ... | | | | | ... |5 |5 |7 |18,5 |- 13,5 |182,25 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |7 |16,5 |6 |12,5 |4 |16 ... |9 |23 |6 |12,5 |10,5 |110,25 ... |7 |16,5 |6 |12,5 |4 |16 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |8 |21 |8 |23 |- 2 |4 ... |5 |5 |6 |12,5 |- 7,5 |56,2 ... |5 |5 |4 |1,5 |3,5 |12,25 ... |4 |1,5 |5 |5 |3,5 |12,25 ... |6 |10,5 |6 |12,5 |- 2 |4 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |6 |10,5 |6 |12,5 |- 2 |4 ... |8 |16,5 |7 |18,5 |2,5 |6,25 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |6 |10,5 |6 |12,5 |- 2 |4 ... |11 |25 |8 |23 |2 |4 ... |5 |5 |4 |1,5 |3,5 |12,25 ... |10 |24 |9 |25 |- 1 |1 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 | 4 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |8 |21 |8 |23 |- 2 |4 ... |5 |5 |6 |12,5 |7,5 |56,25 ... |4 |1,5 |5 |5 |- 3,5 |12,25 ... | |325 | |325 | |621 ... Спирменнің рангілік корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = ... ... ... rs ... мәнін анықтаймыз (В. Урбах).
0.72 (P ≤ 0.05)
rkp = {
0.88 (P ≤ 0.01) яғни Н0 ... ... ... ... ... аралық қатынастағы кәсіби бағыттылығы ... ... ... іс-әрекетін ... ... ... ... байланыс бар және ол статистикалық мәнділік
деңгейіне жетеді.
Кесте 7 – ... ... ... ... ... бағыттылығы мен
олардың бірлескен танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру ерекшеліктері арасындағы
өзара байланысты анықтаймыз.
|№ |Қолдаушы ... ... ... |d |d2 |
| |тип | ... ... | | | ... |8 |20,5 |6 |22,5 |- 8,5 |72,25 ... |4 |2,5 |5 |12 |- 11,5 |132,25 ... |6 |11,5 |4 |2 |9,5 |90,25 ... |7 |16,53 |5 |12 |4,5 |20,25 ... |5 |5,5 |4 |2 |3,5 |12,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 2 |0,25 ... |8 |20,5 |6 |22,5 |- 6,5 |4 ... |5 |5,5 |5 |12 |- 0,5 |42,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |4 |2,5 |5 |12 |- 11,5 |132,25 ... |3 |1 |4 |2 |- 1 |1 ... |10 |25 |6 |22,5 |2,5 |6,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |9 |24 |7 |25 |- 1 |1 ... |5 |5,5 |5 |12 |- 6,5 |42,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |8 |20,5 |5 |12 |8,5 |72,25 ... |8 |20,5 |6 |22,5 |- 2 |4 ... |5 |5,5 |5 |12 |- 6,5 |42,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |7 |16,5 |5 |12 |- 4,5 |20,25 ... |8 |20,5 |5 |12 |- 8,5 |72,25 ... |8 |20,5 |5 |12 |8,5 |72,25 ... | |325 | |325 | |840 ... ... ... корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = 0.68
ә) Таблица бойынша rs ... ... ... (В. ... (P ≤ ... = {
0.88 (P ≤ 0.01)
яғни Н0 терістеліп, Н1 қабылданады.
Жауап: Оқытушылардың ... ... ... ... ... ... бірлескен танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру ... ... ... ... бар және ол ... ... ... мәліметтерін сандық және ... ... ... ... ... жүргізілген әдістемелердің мәліметерін талдаймыз. “Менің
оқытушым” әдістемесіің мәлімететрін өңдеу үшін біз ... ... Осы ... ... ... ... ... оқытушылар тұлғалық ... ... ... ... ... зерттелушілердің оқытушыларды
сипаттауының тіркелген нәтижесі бойынша, біз мынандай талдау ... ... ... ... қасиеттер, мінез-
құлықтық және физикалық (дене бітімі) ерекшеліктер категориялары.
Әлеуметтік ... – бұл ... ... ... ... ... профессионалды тиістілігіне, ұлтына және т.б.
қасиеттеріне мән бергенде
Профессионалдылық қасиеті - ... ... ... кәсібилігі,
болашаққа деген жоспары, көзқарасын жәнеоны кәсіби біліктілігі бойынша
нағыз маман ... ... ... ... – студенттің оқытушы мінез-құлқына, көңіл-күйіне,
қылықтарына көңіл бөлуі
Физикалық ерекшеліктер – сол кездегі студенттердің өз оқытушыларына ... ... ... келбетімен, әдемілігімен және тағы да басқа
қасиеттерімен бейнелеуі.
Кесте 8 – “Менің оқытушым” әдістемесі бойынша студенттердің топтық
мәліметтері
|№ ... ... ... ... категориясы % |
| |сипаты ... | |
| | | ... ... ... | | |к | | | |
|1 | ... |20 | | | | |
| ... | |48 |16 |14 |22 |
|2 | ІV курс |20 | | | | |
| ... | |21 |62 |10 |7 ... ... ... ... зерттеу жүргізуде біз зерттеушілердің
әрбір тобы бойынша келесі нәтижелерді алдық.
Зерттелушілер ... ... ... ... ... оқытушым”
әдістемесі бойынша 1-курс студенттері тұжырымдардың мазмұнын ... ... ... ... ... ие ... Бұл
топтағы әлеуметтік мінездемесі тексттің 48 %, профессионалдылық қасиеті
–16%, мінез-құлық ... – 14 %, ... ... – 22 %.
Бұл көрсеткіштер бізге төмендегідей маңызды тұжырым жасауға негіз болады: 1
курс ... ... мен ... ... ... ... ... бірінші - әлеуметік мінездемелер, ... ... ... ... ... болса, екінші - физикалық ерекшеліктеріне
көп көңіл аударады. Басқаша айтқанда, ... курс ... ... ... ... аралық қатынаста
олардың сыртқы түріне, әдемілігіне үлкен мән беріп, керісінше оқытушылардың
кәсіби біліктілігіне көңіл ... ... жайт ... ... ... ... жете біле ... мен ЖОО
жағдайындағы бірлескен ... ... ... ... байланысты болуы мүмкін. Бұл өз ... ... ... ... ... ... ... қарағанда эмоционалды – ... ... ... курс ... ... ... әдістемесі бойынша бірқатар маңызды
мәліметтерге ие ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мінездеме – 21 %, профессионалдылық қасиеті –61
%, жүріс-тұрыс ерекшелігі – 10 %, ... ... – 7%. ... ... сүйене отырып, жоғары курс ... мен ... ... іс-әрекет жағдайындағы тұлға аралық
қатынаста мінез-құлықтық және физикалық ... ... ... ... ... қасиеттеріне басым көңіл аударатыныны туралы
тұжырым жасауға болады.
Бұл әдістемедегі сұрақтарға студенттердің ... ... ... ... қалай қабылдайтынын және олармен арасында кері байланыстың бар-
жоқтығын білуге тырыстық.
Студенттер пікірлерін негізгі екі категорияға ... ... ... ... ... Төменгі курс студенттері ... кең ... ... ... курс ... ... ... пікірлерді жиі кездестіруге болады.
Қорыта келгенде, зерттеу барысында қол жеткізген көрсеткіштеріміздің сандық
және сапалық талдауы - біздердің жоғарғы білім беру ... ... ... ... ... ... ... тұлғааралық
қатынас ерекшеліктері олардың кәсіби тұлғалық бағыттылығы мен ... ... ... ... ... ... сенімділігін нақтылай түседі.
Қорытынды
Оқытушылардың студенттермен өзараәрекеттесу мәселесіндегі ең ... ... ... ... болып табылады. Осы ерекшеліктерді
А.Б. Николаева өз жұмысында қарастырған. Оқытушының тұлғасын ... курс ... ... ... ... сайын олар оқытушы тұлғасын
рационалды ... ... ... бұл ... ... ... практикалық тәжірбиенің болмауы оларды ... сырт ... ... ... немесе балалық шақта қалыптасып қалған бейнемен
салыстыруға әкеп соғады. Оқытушы ең бірінші ... ... ... ... әсер ... және ... оған еліктейтінін
білуі керек. Оқытушының “Мен-бейнесінің” ... ... ... ... ... және ... ... еңбек жемістілігінен
көруге болады. Персонификация тәсілінің реализациясы субъектіні бейнелейтін
принципке негізделген, оқытушыны ... ... ... қабылдауы
прототиптердің белгілі деңгейінде айырылады. ... ... ... ... және ... ... ... тәсілінің қолдануы жағдайында байқағанымыз ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық іс-әрекетінің жағымды және ... ... ... А.Б. ... өз ... бөліп көрсеткен “араласу
эффектісі” студенттердің жағымсыз көріністерге гиперболизациясын, жағымды
құбылыстарды бағаламауын көрсетті. ... ... ... ... өз жұмысында студенттерге өздерінің тұлғасының
индивидуалды-спецификалық аспектісінің әсер ... ... ... ... студент тұлғасының оқу барысындағы ... ... ... ... ... келді. “Әлеуметтік белсенділік” ұғымы
философия, әлеуметтану, педагогика және ... ... ... ұғымы болып келеді. Бірақ та, зерттеушілер арасында ... ... ... бір ... жоқ. ... нәтижесінде әр автор оның
құрылымын және компонентін өзінше қарастырады.
Бірақ та, ... ... ... жері ... ... кезінде
тұлғаның қасиеттері белсенеді. Осыған байланысты, әлеуметтік белсенділікті
оқығанда тұлғалық қасиеттерді де зерттеу басталады, ол ... бұл ... және ... ... ... ... ... осы феноменді толық ашу үшін студенттердің
әлеуметтік белсенділігінің жоғары және ... ... ... ... келгенде, зерттеу барысында қол жеткізген көрсеткіштеріміздің сандық
және сапалық талдауы - біздердің жоғарғы білім беру жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... тұлғааралық
қатынас ерекшеліктері олардың кәсіби тұлғалық бағыттылығы мен ... ... ... ... ... зерттеу
болжамымыздың сенімділігін нақтылай түседі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Нартова-Бочарев С. Психология личности и межличностных отношений. М.,
ЭКСМО-Пресс; 2001. - ... ... М.Н. ... ... М., ... 1988. - 126с.
3. Обозов Н.Н. Межличностные отношения. Л., 1979.-651с.
4. Бодалев. А.А. ... и ... ... ... - М., ... ... Ю.С., Третьяков Г.П. Грамматика общения. - Л., 1997.
6. Петровская Л.А. Обратная ... как ... ... - ... в группе. Межличностное восприятие в группе. - М., 1981.
7. Ломов Б.Ф. Общение как проблема общей психологии. ... ... ... М., ... ... Б.Ф. ... ... в психологии М., Наука, 1981. – 278 с.
9. Мясищев В.И. Психология отношений. – М., 1995. – 356 ... ... Н.Н. ... отношения. Л., 1979.-651с.
11. Петровская Л.А. Обратная связь как феномен социально - ... в ... ... ... в ... - М., ... Андреева Г.М., Донцова А.И. Межличностное восприятие в группе. М.,
МГУ, 1981.- 295с.
13. ... Н.В. ... ... учителя. – Л., ЛГУ., 1987. – 164 с.
14. Рубинштейн С.Л. ... и пути ... ... - М., ... ... А.А. Психология общения. - М., 1996. - 236 с.
16. Кон И.С. Открытие "Я". - М., 1978.
17. Соковкин В.М. О ... ... ... - ... Мектеп, 1973.
18. Брудный А.А. Понимание и общение. М., 1989.
19. Панферов В.Н. Психология общения //Вопросы ... 1992. №7. С. ... ... А.А. ... общения. 2-ое изд., испр.и доп. М., 1997.
21. Леонтьев А.А. Лекция как ... М., ... ... С.М. ... ... деятельности. - Алма-Ата,
1992. - С.123-136.
23. Степаненка. Т.Г. Социальные стереотипы и ... ... ... и ... совместной деятельности. - М., 1987.
24. Данилин К.Е. Формирование внутригрупповых установок и рефлексивной
структуры ... ... ... в ... - М., ... Шибутани.Т. Социальная психология/ Пер. с англ. - М., 1961.
26. ... В.И. ... ... ... ... - Минск, 1976.-188с.
27. Ломов Б.Ф. Методологические и теоретические ппроблемы психологии. М.,
1984.
28. И.А. Зимняя Педагогикалық психология. Алматы, 2005 436 б
29. ... Г.М. ... ... М., ... Березовин. Н.А. Адаптация студентов и НОТ. Учеб.метод. пособ. - Минск:
Университетское, 1990. - 150с.
31. Профессиональное ... ... в ... ... Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 с.
32. Актуальные проблемы ... ... и ... ... Сб.
научн. тр. / Под ред. Давыдова. – М., 1980. – 159 ... ... О.В. ... ... в ... ... - М., 1992.
34. Коломинский Я.Л. Психология взаимоотношений в малых группах. Бишкек,
БГУ., 1976. - ... ... ... и ... его ... в вузе. / Б. Аверин, под
рук. Шкарин В.В. – М., НПУ, 1991.
36. Цуканова Е.В. Психологические ... ... ... ... совместной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ.
канд. психол. наук. М., 1980
37. Профессиональное ориентирование студентов в ... ... ... ... ... - А., 2003. – 133 ... Вербицкий А.А. Активное обучение в высшей школе: контекстный подход.
- М.: ... ... 1991. - С. ... Выготский Л.С. Детская психология // Собр. Соч.: В 6т. М., 1984. Т.4.
40. Ананьев Б.Г. Педагогические ... ... ... //
Хрестоматия по возр. и пед. психологии. /Под. Ред. И.И. ... ... М., ... ... В.Т. Актуальные проблемы нравственного воспитания будущих
специалистов. Л., 1978.
42. Добрович А.Б. ... о ... и ... ... ... ... К. ... на психотерапию. Становление человека. М., 1984.
44. Психолого-педогогическое проблемы формирование личности в ... – М., ... ... А.К. Психология усвоения языка как средства общения. М.,
1974.
46. Артемов В.А. Курс лекции по ... 2-е изд., ... и ... ... Психолого-педогогическое проблемы формирование личности в учебной
деятельности. – М., 1988.
48. ... Л.В. ... ... ... ... / Под.
Ред. А.А. Вербицкого. М., 1983.
49. Цукерман Г.А. ... ... ... как основа формирования
умения учиться: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. докт. психол. наук.
М., 1992
50. Рубцов В.В. ... и ... ... ... у ... в
процессе обучения. М., 1987.
51. Панюшкин В.П. ... и ... ... ... и ... в
учебной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. канд. психол.
наук. М., 1984
52. Климов Е.А. ... ... ... в зависимости от
типологических свойств нервной системы. Казань, 1969.
53. Маркова А.К. ... ... ... М., ... ... В.А. ... о педагогическом общении. М., 1987.
55. В.И, Мясищев Психология отношений.- М., 1995. - С. 162-180.
56. Психологическое воздействие на личность и ... М., МГУ., ... ... Д. ... ... - СПб. 2000.- ... ... К. Психология ответственности. - Л., 1983.
59. Методы социальной психологии. /Под. ред. Е.С. Кузьмина, В.Е. Семенов.
- Л., ЛГУ, 1989.-136 ... ... Л.А. ... в ... - М., ... ... ... межличностного восприятия. - М., МГУ, 1989.
62. Петровская Л.А. Обратная связь как феномен социально - ... в ... ... ... в группе. - М., 1981.
63. Вопросы психологии межличностного ... и ...... ... 1983.-175с.
64. Соковкин В.М. О природе человеческого общения. - Фрунзе, ... ... ... А.А. О ... психологии познания людьми друг друга.//
Психологический журнал, №1. 1980. т. 1, С ... ... Т.Г. ... ... и межличностные отношения //
Общение и оптимизация совместной деятельности. - М., 1987.
67. ... К.Е. ... ... ... и ... ... Межличностное восприятие в группе. - М., 1981.
68. Психология. Словарь. / Под общей ... А.В. ... ...... ... ... В.Ф. ... психосемантика: Исследование
индивидуального сознания // Вопросы психол., № 5. 1982, С. ... ... А.А. ... ... о другом человеке как личности. -
Л., 1970. - 136с.
71. ... Н.Н.; ... ... по социальной психологии.
- М., 1979, 298 с.
72. ... А.А. ... ... личности. -
Ереван, 1988.-262с.
73. ... С.В. ... ... и его роль в ... /
Автореферат дисс. доктор пс. наук. - Л., 1976.- 367с.
74. Активизация ... в ... ... ... М., 1989. ... Данилин К.Е. Восприятие межличностного предпочтений в группе. ... ... ... ... наук. - М., 1984. – 43 с.
76. ... Л.Я. ... ... ... М., ... ... Л.В. ... и эталоны межличностного оценивание. Социальная
психология личности. - М., 1987.
78. Сиомичев. А.В. Психологическое особенности адаптации студентов в сфере
общения в ... ... ...... - ... ... Ф., Робер. М.А. Психология индивида и группы. - М., Прогресс,
1988. - 255с.
80. Щепаньский. Я. ... ... ... Пер. с ... -
М., 1969.
81. Келли Г. Процесс каузальной атрибуции / ... ... ... ... М., ... Столин В.В. Самосознание личности. - М., 1983. – 283 с.
83. Анцыферова Л.И. ... ... ... ... Эрика Г.
Эриксона. - М., 1998.
84. Кун М., Макпартленд Т. Эмпирическое исследование установок ... ... / ... ... соц. психология. Под ред. Андреевой Г.М.
- М., 1984.
85. Щубин В.И. Начало пути проблемы ... в ... ... ... - М., ... ...... Березовин. Н.А. Адаптация студентов и НОТ. Учеб.метод. пособ. - ... 1990. - ... ... О.В. ... ... в межличностном общении. - М., 1992.
88. Коломинский Я.Л. Психология взаимоотношений в малых ... ... 1976. - ... ... Б.Ф. ... ... и ... - М., 1968.
90. Уманский Л.И. Психология организаторской деятельности школьников. -
М., ... ... ... Н.Д. Детская и педагогическая психология. - М., 1964. – 477 с.
92. Кузьмина Н.В. Педагогическое мастерство ... как ... ... учащихся // Вопросы психологии. – М., №1, 1984. – С. 20-
26.
93. Никиреев Ё.М., Асадулин Ф.М. К вопросу изучения ... ... ... / ... ... и формирование
личности будущего ... ... – М., ... ... В.Т., ... А.В. Личность студента. - Ленинград: Л., ЛГУ,
1974.- 324 ... ... С.Л. ... и пути развития психологии. - М., 1960.
96. Петровская Л.А., Соловьева О.В. ... ... в ... / ... ... №3, 1982, С. ... ... Е.В. Психология личности и образ жизни. - М., Наука, 1997.
98. Түңлікбаева Э.М. Психологиялық зерттеулерде ... ...... әдістер. - Алматы, 1999. – 43 б.
99. Сидоренко Е.В. ... ... ... в ... - ... – 349 ... Шакурова З.А., Казанцева Э.Р. Основы математической статистики для
психологов / Под ред. Ю.С. Багимова - ... 1993. – С. ... ... ... ... ... сұрақтама
1. Адамдар өз жұмысына жоғары баға алған кезде ғана ең ... ... ... тек нағыз достары бар адамдар ғана бақытты.
3. Барлық спортсмендер атақты болуға ұмтылады.
4. Рационалды адамдар қарым-қатынас ... ... Мен ... арам ... деп айта ... ... оқытушы дегеніміз өз пәнін жақсы білетіндер.
7. Әрбір адам басқа адамдарды ренжітпейтіндей жүру ... ... өз ... ... ... ... байланысты.
9. Ұнайтын ісің де адаммен қарым-қатынастың орнын баса алмайды.
10. Маған кейде әңгіме айтқан ұнайды.
11. Басқаларға ұнау үшін өз ... ... ... керек.
12. Көптеген адамдарға ортамен қарым-қатынас жасау өнерін үйрену керек.
13. Жұмыста жұмыстастар арсында тек іскерлік қатынас болу керек.
14. Адамға ең ... ... ... Маған бала кезімде мені мақтаған ұнайтын.
16. Көптеген адамдар топта жұмыс жасауды өзін ... ... баға алу деп ... Адам ең ... досы деп өзін ... айтады.
18. Университеттің негізгі ролі - студенттерді мамандықты игеруге дұрыс
бағыттау болып табылады.
19. Адам өзіне ... ... ... ... ... ерекше күштің пайда
болғанын байқайды.
20. Мен өзім жақсы қарым-қатынаста болатын адамдарыма ғана көмектесемін.
21. Мен телефонмен тек ... ... ... ... ... ... деп ... ұмытып кететін ұйымдар ұнамайды.
23. Айналамдағы адамдардың айтқан сыны менің жұмысыма кері әсерін тигізеді.
24. Бос ... ... ... ... ... Мен ... ... жоспарлап қоюға тырысамын.
26. Жақсы басшы- ең алдымен өз ісінің маманы.
27. Көп адамдар үшін топтағы жұмыс- жаңа адамдармен ... тағы ... ... атақты адамдардың өмірі туралы кітаптар ұнайды.
29. Жұмыстағы ... ... ... болу ... ... өз ... игере алмайтын адамдармен жұмыс істеу қиын.
31. Университет ең ... ... ... ... қасиеттерді
қалыптастыру керек.
32. Менің жақсы достарым көп нәрсе білу керек.
33. Мен ... жиі ... ... қызығушылығыма қатысы жоқ нәрселер
туралы айтамын.
34. Адамның қабілеті ... ... егер оның ... дұрыс бағаласа.
35. Жұмыста достық қарым-қатынастың әлсіреуі, жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... үшін ... қатынасты үзуге болады.
37. Таныс емес ортада мені ең алдымен ашық адамдар қызықтырады.
38. ... ... ең ... ... ... ... Бос ... өзіңді жетілдіруге және ұнататын істерің үшін қалдырған
дұрыс.
40. Студенттің табысы көп жағдайда оның ... ... ... ... Мен тік және ашық ... ... ... шарты бірдей жағдайда мен конкурсты ұйымдастырушы емес, оған
қатысушы болар едім.
43. Адам өз ... ... ... ... ... ... Адамдар қарым-қатынасты талдауға көп уақыттарын жібереді.
45. Мен жиі адамдарды бір ... ... ... Адам ... тек өзіне ғана сену керек.
47. Педагогтың негізгі міндеті- оқушылардың арасында жақсы өзарақатынас
қалыптастыру.
48. Маған өз ... ... ... Өмір бойы өз ... ... адамдар құрметке лайық.
50. Топтың жаны болу- адам үшін керек нәрсе.
51. Мен адамдардан қатты көңілім қалады.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 92 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қатынасының психологиялық ерекшеліктері59 бет
Оқытушылар мен студенттер арасындағы тұлға аралық қарым-қатынастың психологиялық ерекшеліктерін айқындау59 бет
«ҚР Білім саласындағы лицензиялар беру мәселелері»13 бет
Жоғарғы оқу орны жүйесіндегі өзгерістер жағдайындағы кәсіби стресс78 бет
Менің университетім3 бет
«Бала мазасыздығына ата-анамен бала қарым-қатынасының әсері»24 бет
«Станциялардың түрлері. Аралық станция»7 бет
Адам аралық қатынас31 бет
Адам аралық қатынастар психологиясы10 бет
Адам аралық қатынастар психологиясы туралы түсінік15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь