In vitro жағдайында стевиядан оқшауланып алынған жапырақ экспланттарының каллусогенез және морфогенез ерекшеліктері

ҚЫСҚАРТЫЛҒАН ТЕРМИНДЕР МЕН СӨЗДЕР ... ... ... ... ... ... . 3

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 4

1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ

1.1. In vitro жағдайында стевиядан оқшауланып алынған экспланттардың каллусогенез белсенділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ...
6
1.2. In vitro жағдайында өскен стевияның каллустық ұлпаларында тәтті гликозидтердің түзілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
9
1.3. Стевияның клеткалар мен ұлпа культураларындағы морфогенез белсенділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
12

2 ЗЕРТТЕУ ОБЪЕКТІСІ МЕН ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 17

3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫ ТАЛДАУ

3.1 In vitro жағдайында өскен стевия жапырақтарының каллус түзу қарқынына жарық пен қараңғының және қоректік орта құрамындағы гормондардың тигізетін әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ...

19
3.2 Жапырақ экспланттарынан түзілген каллус ұлпаларының морфогендік қабілеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

28
3.3 Жапырақтың жас бөлігі мен сағағынан және сабақ экспланттарының каллус түзу белсенділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ...

29
3.4 Жапырақтың жас бөлігі мен сағағынан түзілген каллус ұлпаларының морфогенездік қабілеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

33
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 36
Дүниежүзілік Денсаулық сақтау сараптамалық комитетінің болжамы бойынша 2010 жылы бүкіл әлемде 239,4 миллионға жуық адамның қант диабетіне шалдығу қауіпі төнуде. Бүгінгі таңда жүргізілген санақтың соңғы нәтижесі бойынша, әлемде қант диабетімен ауыратын адамдардың саны 175,4 миллионға жеткендігі белгілі.
Соңғы жылдары бірқатар елдерде тамақ өнеркәсібі мен медицинада қанттың орнына тәтті синтетикалық заттарды қосу кең өріс алған. Алайда бұл заттар химиялық жолмен алынатындықтан, адам денсаулығына зиян келтіретіреді. Осының негізінде бірқатар өркениетті елдерде тәтті синтетикалық қосылыстарды қолдануға тыйым салынды. Есесіне бүгінгі таңдағы жүргізіліп жатқан қарқынды ізденістерге - қантты және оны алмастырғыш тәтті синтетикалық қосылыстарды табиғи тәтті және төмен калориялы заттармен алмастыру проблемасы мұрындық болды.
Осының негізінде дитерпенді гликозидтерге өте бай стевия (Stevia rebaudiana Bertoni) өсімдігіне аса назар аударылып, бірқатар елдерде ауыл шаруашылық дақыл ретінде стевияны көп мөлшерде өсіріп, өндіру жұмыстары алға басты.
Стевияның жер үсті бөлігінде құрғақ салмаққа шаққанда 6,5-11% дейін тәтті гликозидтер синтезделеді. Олар: стевиозид (7 %); ребаудиозид (A, B, C, D); олардың ішінде ребаудиозид A (2%), ребаудиозид (0,07%); стевиолбиозид (іздері). Олардың тәттілігі сахарозадан 150-400 есе артық болып келеді. Солардың ішінде ең тәттісі стевиозид. Стевиозид адам және жануар организміне зиянсыз төмен калориялы қосылыс. Осы қасиетіне байланысты стевия өсімдігін медицинада (қант диабеті, атеросклероз, панкреатит, кариес), тамақ өнеркәсібінде (печенье, кекс, сусындар, т.б.) және парфюмерияда кеңінен қолданылады.
Стевия тропикалық өсімдік болғандықтан, біздің республикамыздың қысқы төменгі температурасына төзімсіз, әрі дәні нашар жетіліп өнуге бейімсіз келеді. Осы себептерге байланысты қысқа мерзім ішінде вегетивті жолмен көбейту әдістерін жасау және оларды тәжірибеге ендіру мәселелері туындайды. Әдетте стевияны өсіру табиғи жағдайда вегетативті жолмен қалемшелеу арқылы, ал in vitro жағдайында микроклондық көбейту әдістерімен жүзеге асырады. Алайда, стевияны өсіріп, көп мөлшерде өнім алу және жерсіндіру бірқатар қиындықтар тудыруда. Осы мәселелерді шешу үшін стевияның көбею физиологиясының заңдылықтарын жан-жақты зерттеу қажет.
Біздің зерттеу жұмысымыз in vitro жағдайында стевиядан оқшауланып алынған әр түрлі экспланттардың каллусогенез және морфогенез ерекшеліктерін айқындау арқылы стевияның көбейту коэффициентін жоғарылататын әдістемелердің қатарын толықтыру мақсатында өрбіді.
1. Батыгина Т.Б., Васильева В.П. Прикладные аспекты эмбриологии. Автономность зародыша и эмбриокультура цветковых растений // Ботанический журнал, -1987. -№ 2. -С. 155-160.
2. Валиханова Г.Ж., Рахимбаев И.Р. Культура клеток и биотехнология растений. Учебное пособие. Алма-Ата: изд. КазГУ. -1989. - 80 с.
3. Батыгина Т.Б. Эмбриология пшеницы. Л. -1974. - 206 с.
4. Дмитриева Н.Н. Проблема регуляции морфогенеза и дифференциации в культуре клеток и тканей растений // Культура клеток растений. -М.: Наука, 1981. -С.113-123.
5. Бондарев Н.И., Носов А.Н., Корниенко А.В. Влияние факторов культиви- рования на рост и продуктивность каллусной и суспензионной культуры клеток стевии // Биотехнология, -1978, №7-8. –С.30-37.
6. Mahady G.B., Swanson S.M., Beecher C.W. Stevioside biosinthesis by callus, shoot and rooted-shoot cultures in vitro // Plant Cell, Tissue and Organ Culture. -1992.-Vol.28.-P.151-157.
7. Дзюба О.О., Горботенко Л.Е. Изменчивость признаков у клонов стевии, полученных из каллусной ткани // Проблемы ботаники на рубеже веков. Тезис.докл. - Санкт-Петербург, -1998, 26-28 мая, -Т.1., -С.115.
8. Handro W.F., Hell K.G., Kerbauty G.B. Tissue culture of Stevia rebaudiana a sweetening plant // Planta medica.-1977.-Vol.32.-P.115-117.
9. Асрандина С.Ш. Стевия экспланттарынан түзілген каллустық ұлпалардың морфологиялық және гистологиялық ерекшеліктері // Междунар. конф. “Развитие ключевых направлений сельскохозяйственных наук в Казахстане: селекция, биотехнология, генетические ресурсы”. -Астана, -2004. –С.314-318.
10. Сарсенбаев Б. Стевиозид - природный заменитель сахара, перспективный подсластитель диетических продуктов питания//Пищевая технология и сервис. -1997.32.-С.24-25.
11. Крутошикова А., Угер М. Подслащивающие вещества в пищевой промышленности. Москва, Агропромиздат, -1988. -130 с.
12. Зубенко В.П., Ковальчук М.И. Выращивание рассады стевии // Сахарная свекла. -1992. №6.-С.28.
13. Brendle J.E., Starrat A.N., Gijzen M.N. Stevia rebaudiana:It’s agricultural, biological and chemical properties // Canadian journal of Plant Scoenae. -1998.-Vol.78. №4. -P.527-536.
14. Ouyang X., Hong W., Chen M., Wang D. The growth and differentiation of callus cultures of Stevia rebaudiana in relation to the stevioside accumulation // Journal of Tropical and Subtropical Botany. -1998.-Vol.6(1).-P.8-14.
15. Lee K.R., Choi B.S., Oh SL, Yamada Y. Studies on the callus culture of Stevia as a new sweetning sourse and formation of stevioside// Hanguk Sikp’um Kwahakhoe Chi.-1982.-Vol.14.-P.1749-183.
16. Komatsu K., Nozaki W., Takemura M., Nakaminami M. Production of natural swetner//Jon Kokai Tokyo Koho.Chem.Abstr.84:16317h.-Vol.19.-P.169.
17. Hsing YI., Su WF., Chang W.C. Accumulation of stevioside and rebaudioside A in callus culture of Stevia rebaudiana // Bot Bull Acad Sin. -1983. –V.24. –P 115-119.
18. Czygan F.C., Geissler S.A., Striedner J., Branunegg G. Contribution to the biotechnological production of sweetners from Stevia rebaudiana Bertoni III. Accumulation of secondary metabolites by means of a precursos and by elicitation of cell cultures // Acta Biotechnological. -1991. –Vol.11 (5). –P.505-509.
19. N.Sugyama, H.Yasuyki, F.Runnsuke, W.Mitsuru, W.Takanuri Growth condition of callus directed for accumulation of some useful components in carrot, kiwi, tomato and stevia plants // Scientific-Reports of the Faculty of Agriculture Meijo University.March.-1998.-Vol.34.-P.1-5.
20. Юртаева Н.М., Лобов В.П. Физиологическая и морфологическая характе- ристика каллюсов, полученных из различных форм Stevia rebaudiana Bertoni // Физиол. и биохимия культ.растений.-1998. –Т.30. №3. С.219-225.
21. Асрандина С.Ш. In vitro жағдайында өскен стевияның ұлпаларында тәтті гликозидтердің түзілуі // Ізденіс-Поиск, № 4, 2009, С.32-35.
22. Катаева Н.В., Бутенко Р.Г. Клональное микроразножение растений. –М.1983. -97 с.
23. Высоцкий В.А. Клональное микроразмножение растений // Культура клеток растений и биотехнология. -М.: Наука, 1986. - С. 91 - 102.
24. Батыгина Т.Б. Хлебное зерно. -Наука, 1989. - 103 с.
25. Батыгина Т.Б., Васильева В.Е., Маметьева Т.Б. Проблемы морфогенеза in vivo и in vitro эмбриоидогенез у покрытосеменных растений // Ботанический журнал., -1978, -№ 1, -С. 87-95.
26. Уалиханова Г.Ж. Өсімдіктер биотехнологиясы. -Алматы.- 2009.- 34-46 б.
27. Асрандина С.Ш., Шакенова А. Жағдайында стевияның жапырақ және сабақ каллустарының эмбриоидогенез белсенділігі // Зерттеуші-Исследователь, №4(48), 2010, С. 10-16.
28. Андронова В., Лемешев Н.К. Особенности микроклонального размноже- ния Stevia rebaudiana Bertoni //Бюллетень ВАСХНИЛ №204. –Р.55-60.
29. Ferreria C.M., Handro W. Stevia rebaudiana: production of natural sweetners // Biotechnology in Agroculture and Forestry 7. Medicinal and Aromatic Plants II. -1989. –P. 468-487.
30. Bespalhok F.J., Kozumi H. Embryogenetic callus formation and histological studies from Stevia rebaudiana Bertoni floret explants // Revista Brasilereira de Fisiologia Vegetal.Dec.-1997.-V.9(3). –P.185-188.
31. Bespalhok F.J., Hoshimoto J., Esteves L.G. Induction of somatic embryogenesis from leaf explants of Stevia rebaudiana // Bras.Fisiol.Veg.-1993.-V.5 (1). –P.51-53.
32. Wada Y., Tamura T., Kodama T., Yamaki T., Unchida Y. Callus culture and morfogenesis of Stevia rebaudiana Bertoni //Chem.Abstr. -1981. –V.36 94). –P.215-219.
33. Mroginski L., Flachsland E., Davina J. Regeneration of plants from anther of Stevia rebaudiana Bertoni cultivated in vitro // Biocell. -1996. V. 2091). P.87-90.
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Биология факультеті
Биотехнология, биохимия, өсімдіктер физиологиясы кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
IN VITRO ЖАҒДАЙЫНДА СТЕВИЯДАН ОҚШАУЛАНЫП ... ... ... ЖӘНЕ ... ... - курс студенті: ____________________________________А.С. Шакенова
( қолы, күні )
Ғылыми жетекші
б.ғ.к., доцент: ... ... ... күні ... бақылаушысы
ассистент: __________________________________________С.Б. Оразова
( қолы, күні )
Қорғауға жіберілді:
Кафедра меңгерушісі
б.ғ.б., профессор: ____________________________________Т.А. Карпенюк
( қолы, күні ... ... ... ... МЕН ... |3 |
| |КІРІСПЕ......................................................|4 |
| ... | |
|1 ... ШОЛУ | ... vitro ... стевиядан оқшауланып алынған | |
| ... ... |6 |
| ... | ... vitro ... ... ... каллустық ұлпаларында | |
| |тәтті гликозидтердің түзілуі |9 |
| ... ... ... мен ұлпа культураларындағы морфогенез | |
| ... |
| ... | |
|2 ... ... МЕН |17 |
| ... | |
|3 ... НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫ ТАЛДАУ | ... |In vitro ... ... ... ... ... түзу | |
| ... ... пен ... және ... орта құрамындағы| |
| |гормондардың тигізетін |19 |
| ... | ... ... ... ... ... ... | |
| ... |28 |
| ... |
| ... | ... ... жас ... мен ... және сабақ | |
| ... ... түзу ... |29 |
| ... | ... ... жас ... мен сағағынан түзілген каллус | |
| ... ... |33 |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... |36 |
| ... | ... ... МЕН ... ... ... Д ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... сірке қышқылы ... ... ... ... |Линсмайер-Скуг ортасы ... ... ... ... |эмбриогенді клеткалар кешені ... ... ... сараптамалық комитетінің болжамы бойынша
2010 жылы бүкіл әлемде 239,4 миллионға жуық адамның қант ... ... ... Бүгінгі таңда жүргізілген санақтың соңғы нәтижесі ... қант ... ... ... саны 175,4 ... ... ... бірқатар елдерде тамақ өнеркәсібі мен медицинада қанттың
орнына тәтті синтетикалық заттарды қосу кең өріс алған. ... бұл ... ... ... адам ... зиян ... негізінде бірқатар өркениетті елдерде тәтті ... ... ... салынды. Есесіне бүгінгі таңдағы жүргізіліп
жатқан қарқынды ізденістерге - қантты және оны ... ... ... ... ... және төмен калориялы заттармен
алмастыру проблемасы мұрындық болды.
Осының негізінде дитерпенді гликозидтерге өте бай ... ... Bertoni) ... аса ... аударылып, бірқатар елдерде ауыл
шаруашылық дақыл ... ... көп ... өсіріп, өндіру жұмыстары
алға басты.
Стевияның жер үсті бөлігінде құрғақ салмаққа шаққанда 6,5-11% дейін
тәтті ... ... ... ... (7 %); ... (A, B,
C, D); олардың ішінде ребаудиозид A (2%), ... ... ... ... ... ... 150-400 есе артық
болып келеді. Солардың ішінде ең тәттісі стевиозид. Стевиозид адам және
жануар ... ... ... ... қосылыс. Осы қасиетіне
байланысты ... ... ... ... ... ... ... тамақ өнеркәсібінде (печенье, кекс, сусындар, т.б.)
және парфюмерияда кеңінен қолданылады.
Стевия тропикалық ... ... ... ... ... ... төзімсіз, әрі дәні нашар жетіліп өнуге бейімсіз
келеді. Осы себептерге байланысты ... ... ... вегетивті жолмен
көбейту әдістерін жасау және оларды ... ... ... ... ... ... ... жағдайда вегетативті ... ... ал in vitro ... ... ... әдістерімен
жүзеге асырады. Алайда, стевияны өсіріп, көп мөлшерде өнім алу ... ... ... ... Осы ... шешу ... ... физиологиясының заңдылықтарын жан-жақты зерттеу қажет.
Біздің зерттеу жұмысымыз in vitro жағдайында ... ... әр ... экспланттардың каллусогенез және морфогенез ерекшеліктерін
айқындау арқылы ... ... ... ... ... толықтыру мақсатында өрбіді.
Бітіру жұмысы 37 беттен, 8 кестеден, 11 суреттен, 33 ... ... in vitro, ... ... эксплант,
клетка культурасы, ұлпа культурасы, каллусогенез, ... ... ... эмбриогенез, Мурасиге-Скуг ортасы, фитогормондар
(ауксиндер: НСҚ, 2,4 Д; ... БАП, ... ... ... ... in vitro ... өскен Stevia rebaudiana
Bertoni оқшауланып алынған жапырақ; жапырақтың жас ... мен ... ... ... экспланттар.
Зерттеу әдістемелері: in vitro жағдайында стевиядан оқшауланып алынған
оқшаулап алынған ұлпалар мен мүшелерді өсіру Р.Г.Бутенконың, Ф.Л.Калинин,
В.В. ... және В.Б. ... ... ... ... ... Мурасиге-Скуг нұсқасы бойынша дайындалды. ... ... ... ... мен ... ... объектілері температурасы 25±20С, 16 сағаттық фотопериодтық
жарық және қараңғы ... ... ... ... 55-60 % ... in vitro ... стевиядан оқшауланып алынған әр түрлі
экспланттардың каллусогенез және морфогенез ерекшеліктерін айқындау арқылы
стевияның көбейту ... ... ... ... In vitro ... стевиядан оқшауланып алынған әр түрлі
экспланттардың (толық ... ... және ... жас ... ... ... ... каллусогенез белсенділігіне қоректік орта
құрамындағы экзогенді фитогормондардың және жарық пен ... ... ... Әр ... экспланттардан түзілген каллус ... ... ... ... беру және ... өсу қарқындылығын
анықтау.
- Каллустық ұлпалардың моргогендік белсенділігіне қоректік орта
құрамындағы ... ... және ... ... ... ... in vitro жағдайында стевиядан оқшауланып алынған әр
түрлі экспланттардың (толық жапырақ тақтасының және жапырақтың жас ... ... ... кесіндісі) каллусогенез және морфогенез белсенділігі
эксплант тегінен, жас ерекшелігінен, ... орта ... ... ... және олардың концентрациялары мен өзара
қатынасынан, сондай-ақ, жарық пен қараңғыдан тәулді болатыны анықталды.
1 ӘДЕБИЕТКЕ ... In vitro ... ... ... ... экспланттардың
каллусогенез белсенділігі
Өсімдік клеткаларын, ұлпаларын және мүшелерін жасанды ортада өсіріп,
олардың ... ... ... ... ... және ... негізін ашуға және оларды бақылауға мүмкіндік туатыны белгілі.
Клеткалар мен ұлпалар тіршілігіндегі регуляция механизмдерін анықтау
мақсатында in vitro ... ... ... даму ... орта ... ... орта құрамы, жарық, ылғал ... ... ... Бұл ... негізіне өсімдік
клеткаларына тән - тотипотенттік қасиет жатады.
Тотипотенттік – жекешеленген ... ... ... ... ... ... қабілеті. Көп ... ... ... ... ... ... жиынтығы болады. Тотипотенттік
осыған негізделген.
Теориялық тұрғыдан қарастырғанда өсімдік организмінің әр бір клеткасы
тотипотентті, яғни кез ... ... ... бір ... ... ... түсіруге болады. Оқшауланып алынған клеткалардың ... ... ... ... қолайлы модель болып
табылады /1/.
Кез келген өсімдіктің оқшауланып алынған мүшелері мен ... ... ... олардан маманданбаған клеткалар тобы – каллус
түзіледі. Ал таби ... ... ... ... ... ... қорғаныштық және бұзылған анатомиялық құрылымдарды қалпына
келтіру үшін қоректік заттарды жинау қызметін атқарады / 2/.
Каллус деп ... ... ... түзілген
ұлпаларды атайды. Пролиферация – бастапқы клеткалардың бөліну жолымен жедел
көбеюі. Маманданған клеткалардың ... ... ... Бұл ... ... гендердің дифференциалды активтілігі
жатады. Клеткалардың құрылымы мен қызметі ... ... ... ... ... мен атқаратын қызметінің
өзгеруіне себепші әр түрлі гендердің экспрессиясы болып ... ... ... ... ... ... ... барлық клеткаларында гендері бірдей боса да, олардың бәрі бір
мезгілде әрекеттенбейді. ... ... ... ғана (5%) ... ... vitro жағдайында каллус ... ... ... ... ... болады. Сондай-ақ, меристемаға немесе өткізгіш ұлпаларға
жанасып жатқан паренхимадан да ... ... ... жұқа ... ... құрылысы жоқ паренхималық клеткалардан тұратын аморфты
масса. Каллус ұлпаларының бәрі ... ... ... ... ... ... ... түктенуі, түсі) және өсу
қарқындылығы мен көгеру қабілеті жағынан әр алуан болады. Каллустың ... ... сұр, ... ... ... ... Каллус құрамында
хлорофилл немесе антоциан пигменттері болуы мүмкін. Шығу тегіне және өсіру
жағдайына байланысты каллустар ... ... ... ... ... келеді.
Каллус клеткаларының құрылуы, бөлінуі және көбейіп өсуі фитогормондар
(ауксиндер мен цитокининдер) ... ... ... ... ... ... ... каллус ұлпаларының түзілуі
ауксин мен цитокининнің әсерімен жүзеге ... ... ... ... ... ... тежейтіндіктен
каллустың түзілуі көбінесе тек ауксин әсерімен жүреді. Сонымен қатар,
каллус клеткаларының түзілуі мен өсу ... ... орта ... оның рН ... және ... ... ... қысымытағы басқа
жағдайлар әсер етеді. Сондай-ақ, өсімдік түрі, жасымен физиологиялық күйі,
экспланттың тегі мен оның ... ... оны ... ... ... де байланысты болады.
Сонымен, кез келген өсімдіктің мүшелері мен ұлпаларынан жасанды
қоректік ... ... ... алуға болады. Каллус клеткаларында
морфогенездің әр ... ... өтуі ... ... сомалық эмбриогенез
немесе органогенез жолдарымен даму қабілеті тән. Соның арқасында ... ... ... ... ... ... болады. Бұл
регенерация процесі өсімдіктің тотипотенттілігін дәлелдейді /4/. Осы жолмен
тез, ... ... ... ... ... ... алу ... жолмен көбейтуге негіз болады.
Соңғы жылдары бірқатар ТМД және ... ... ... ... ... және ... ... жоғарылату
мақсатында ізденіс жұмысатарын жүргізуге белсенді кіріскен.
Стевиядан оқшауланып алынған ... ... ... ... ... өсімдік алудың түрлі жолдары жасалған.
Бірқатар ... ... ... ... жапырақ
экспланттарынң каллус түзу белсенділігіне және олардың өсу ... ... ... ... ... және ... тигізетін әсерін анықтау көзделген.
Мәселен, Н.И.Бондарев, А.Н.Носов және А.В.Корниенко /5/ стевияның
жапырақтарынан түзілген ... ... өсу ... ... ... трофикалық (көмірсу, витамин және
минералды заттар), гормоналды факторлардың ... ... ... қаллустың өсу қарқынына 25±10С температура қолайлы ... ... өсу ... ... түрліше әсер еткен. Яғни, ... ... өсуі ... жүрсе, екіншілерінде бәсеңдеп,
үшіншілерінде жарыққа тәуелділік байқалмаған.
Сондай-ақ, каллус ұлпаларының өсу ... ... ... ... ... ... түрліше жүретіні де
байқалған. ... ... және ... ... ... каллустардың
түршілігі жойылатыны, ал рамноза мен сорбит қосылған ортада ... өсу ... өте баяу ... ... ... ... ... қосылған ортада каллус ұлпаларының өсуі елеулі ... ... мен ... ... ортада едәуір жоғарылайтыны (51 %)
айқындалған. Ең жоғары ... 60,8 % ... ... ... ... Қоректік орта құрамындағы сахарозаның мөлшерін азайтқанда
каллус биомассасының жинақталуы едәуір бәсеңдеп, ұлпа ... ... ... Ал ... ... ұлпа ... тығыздығын арттырғанымен, оның тәжірибеге
қолдану тиімділігін төмендеткен. Сонымен, каллус ... ... ... орта ... ... едәуір әсер ететіндігі
байқалған. Стевияның каллус культурасы көптеген өсімдік клеткаларына ... ... ... мен глюкозаны сіңіретіні айқындалған. Әйтсе де,
фруктоза мен глюкозаға қарағанда сахарозаны қолдану тиімді ... ... ... ... стевия жапырақтарының каллус түзу ... ... әр ... ... ... гормондар табиғаты мен олардың лайықты
концентрациялары айқындалған. Мәселен, G.B.Mahady, ... ... ... ... каллус түзу белсенділігін қоректік ... ... ... (0,5 мг/л) ... НСҚ мен БАП ... ал
О.О.Дзюба мен Л.Е.Горботенко /7/ тек БАП (2мг/л) әсерімен ... ... ... ... /8/ ... ... ... мен сабақ кесінділерінің каллус түзу қабілеті бірқатар өсу
гормонларының (ИСҚ, 2,4Д, ... ... ... ... ... ... ... өсу қарқыны әр түрлі гормондар
қатынасында (2 мг/л НСҚ мен 0,4 мг/л БАП /8/ ; 0,2 мг/ ИМҚ мен 0,3 ... Д /6/; 2,4 Д (800 мМ) мен ... ... ... жоғары көрсеткішке ие болған. Ал 0,8 мг/л 2,4 Д мен 0,5 ... /6/; ИСҚ ... ... ... ... /8/ ... ... қарқыны едәуір төмен болатыны байқалған. Каллус ... ... (20 мг/л) мен ... ... ... ... байқалған
/8/.
С.Ш. Асрандинаның /9/ зерттеулерінде стевияның әр ... ... ... гүлшоғы) оқшауланып алынған экспланттардың каллусогенездік
қабілеті бірдей емесжәне олар әр ... ішкі және ... ... ... жас ... ... қоректік орта құрамына, өсу
гормондарының ... мен ... ... ... ... ... болатындығын зерттеген.
1.2. In vitro жағдайында өскен стевияның каллустық ұлпаларында тәтті
гликозидтердің түзілуі
Өсімдіктер медицина мен ... ... кең ... ... қосымша метаболиттерді синтездейтіні белгілі. In vitro ... ... ... мен ... да қосымша метаболиттерді түзуге
қабілетті болады. Олардың синтездеу қабілеті жыл мерзімінен ... жыл бойы ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, өсірілген клеткалар биотрансформацияны жүзеге асыруға
қабілетті болады, яғни кейбір ... қоры мол ... ... ... ... ... in vitro ... өсімдіктердің клеткалар мен ұлпа
культураларын өсіру арқылы олардың ... ... ... өсімдіктің көбейту коэффициентін жоғарылатуға болады. Сонымен
қатар, клеткалар мен ұлпа культуралары ... ... зор ... ... көзі болып табылады.
Соңғы жылдары бірқатар шетел және ТМД елдерінде ауыл шаруашылық дақыл
ретінде дитерпенді гликозидтерге өте бай стевия (Stevia ... ... аса ... ... Оны көп ... ... ... сапалы өнім
алу өндірісі дамыған.
Stevia rebaudiana Bertoni өсімдігін дитерпенді гликозидтерге өте бай
табиғи қант алмастырғыштардың перспективті альтернативасы ретінде ... ... ... мен Парагвайдың жергілікті көпжылдық шөптесін
өсімдігі. Оның жапырақтарында 6,5-11% ... ... ... ... тәттілігі сахарозадан 150-400 есе артық. Солардың ... ... ... Стевиозид адам және жануар организміне зиянсыз төмен
калориялы қосылыс. Осы қасиетіне байланысты стевия өсімдігі ... ... және ... ... қолданылады /10-12/.
Дитерпенді гликозидтердің өсімдік мүшелерінде таралу ... /13/ ... ... ең көп ... ... 3-8 %, ал ... 0,9 % және сабағында 0,3% жинақталады.
Стевияның жапырақ ... ... ... ... ... ... ... пікірталас бар. Мәселен, қытай
ғалымдары X.Ouyang, W.Hong, M.Chen, D.Wang /14/ жапырақ экспланттарынан
түзілген ... ... 2 мг/л БАП және 0,5 мг/л НСҚ ... ... 6 ай бойы өсіріп, олардың өсуі мен дифференциациясын бақылаған.
Сондай-ақ, түзілген әр ... ... ... ... ... зерттеген. Зерттеу нәтижесінде: жасыл, тығыз, баяу өсетін
каллустар құрамында стевиозид концентрациясы жоғары (5,37 %) ... ... ... бұл ... ... ... ... толық дамыған ... ... ... ... Ал сары, тығыз, баяу өсетін ... ... аз (2,13 %) ... ... ... ... ... крахмал дәндерімен бірнеше ыдыраған
ламаллалардан, ал кейбір пластидтері крахмал дәндеріне толы ... ... ... ... ... тез ... каллустардың құрамында
стевиозид өте аз (0,96 %) түзілетінін және бұл каллустардың ... ... ... ... пластидтердің болатындығы дәлелденген.
Сондай-ақ, геммогенез процесі жүрген жасыл, ... ... ... 5,78 % - ке ... ... да ... ... K.R.Lee, B.S.Choi, SL Oh, Y.Yamada /15/ және
жапон ғалымдары K.Komatsu, W.Nozaki, ... ... ... WF.Su, W.C.Chang /17/ стевияның каллустық клеткаларында
гликозидтердің түзілетіндігін көрсеткен.
F.C.Czygan, S.A.Geissler, ... ... /18/ ... ... ... стевиозидтің із ашарымен (гиббереллин
А) қоректендірудің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... Стевиозидтің көп мөлшерде түзілуі бір
аптадан кейін жүзеге асатындығын көрсеткен. Ал ... із ... ... ... ... 2-7 апта ... түзілетіндігін
анықтаған.
Жапон ғалымдары: N.Sugyama, H.Yasuyki, F.Runnsuke, W.Mitsuru,
W.Takanuri /19/ өз зерттеулерінде ... ... ... каллустың
өсу белсенділігі мен олардың ... ... ... ... ... ... әр ... факторлардың тигізетін әсерін
зерттеген. Нәтижесінде, каллус ұлпаларының өсу қарқыны жарық ... ... ... ең ... ... ие ... ... қатар, каллустарды
өсіру мерзімінде қоректік ортадағы қант мөлшерінің кемуі ... ... ... ... ... ... өнімдерінің синтезделуін
тежейтінін байқаған. Ал ... мен ... ... анықтаған. Сондай-ақ, қоректік ортада NO3 NH4 (4:2)
қатынасында және жоғары концентрацияда ... ... ... ... өсу ... ... ондағы синтезделетін өнімдердің
мөлшері едәуір жоғарылайтынын байқаған. Н.М.Юртаева мен ... ... ... ... іздері ғана болатындығын байқаған.
Алайда бірқатар ғалымдардың: ... ... ... ... ... /6/ зерттеулерінде стевияның каллус
культурасында ... ... ... ... сұйық
хромотография (ЖТСХ) және табақшалы хроматография (ТХ) ... ... 0,5 мг/л БАП пен 0,5 мг/л НСҚ ... МС ... ... ай бойы өсірілген жасыл, борпылдақ каллус ұлпаларын қолданған.
С.Ш. Асрандинаның /21/ ... ... ... ... K.G.Hell, G.B.Kerbauty зерттеулеріне сәйкес,
стевияның жапырақ және ... ... ... ... ... ... және сабақ экспланттарынан түзілген калус
ұлпаларында тәтті гликозидтерді ... ... ... ... Ал ... ... ... сабақтың тәтті болуы
олардағы стевиозидтің синтезделу қабілеті қайта ... ... ... ... жасаған.
С.Ш. Асрандинаның пікірінше алынған нәтижелер бірқатар қытай
ғалымдарының мәліметтеріне қайшы ... әр ... ... ... ... ... стевия өсімдігінің жас ерекшелігі мен эксплант алынған
орны, эксплант тегі, каллус жасы, өсіру жағдайы сәйкес келмеуі. ... ... ... ... орта ... және өсу ... мен ... концентрацияларының сәйкес келмеуіне байланысты болар
деген ... ... С.Ш. ... зерттеуінде стевияның жапырақ және сабақ
экспланттарынан пайда ... ... ... түзілмейтіндігі
анықталған. Ал керісінше, геммогенез процесі жүретін морфогенді каллустарда
және олардан өсіп шыққан өркендерде стевиозид түзілетіні анықталған. ... ... ... тек ... ... ғана тән деген тұжырым жасалған.
Қорыта айтқанда, жоғарыда келтірілген деректер ... ... ... ... зерттеушілер ұлпаның генетикалық сипаттамасына көңіл қояды. Бірақ,
кей жағдайда өсіруге алынған ұпада қажетті заттардың мөлшері ... ... осы ... ... тек ... ... тасымалданып
жеткізілгенін көрсетуі мүмкін. Сондықтан өсіруге алынған экспланттың ... ... ... ... клеткалардың қосымша метаболизмінде толыққанды өсімдікпен
салыстырғанда едәуір өзгерістер пайда болуы мүмкін. Ретсіз ... ... ... заттың мөлшері шамалы болатыны әдебиет мәліметтерінде
кездеседі.
Сондай-ақ, кейбір өсімдіктерден (оймақгүл Digitalis Lanata) алынған
каллус ... ... ... жоғалып, ал регенерант -
өсімдікте биосинтездік қабілеті қайта жанданатыны ... ... ... ... ... дамуы дифференциалдану процесімен
тығыз байланысты. Дифференциалданған клеткалар ... ... ... ... ... ... синтездейді. Әйтсе де, бұл біріңғай
заңдылық ... ... ... ... ... көшу салдарынан өзінің генетикалық ... ... ... ... ... қоректік ортада өсірілген клеткаларда генетикалық
ақпарат сақталады, бірақ оның жүзеге асуы үшін ... ... ... ... ... мен ұлпа ... ... /22/ жасаған классификациясы ... ... ... ... түрге бөлінеді. Олар: 1) өсімдікті меристемалар
(сабақтағы ... ... мен ... бойындағы тыныштық күйінде
жатқан қолтық бүршіктер, жер асты ... ... ... ... ... көбейту. Бұл ... ... ... формалармен генетикалық табиғаты бірдей болады.
2) өсімдіктерді бүршік немесе эмбриоидтың түзілуі нәтижесінде алу. Бұл
жолмен көбейтілген өсімдіктер ... ұлпа ... ... каллус клеткаларынан түзіледі. Оларға генетикалық өзгергіштік
тән, сондықтан олар ата-анасынан ... ... Бұл ... өсімдіктен
түзілген каллус клеткалары ... ... ... ... табиғи өзгергіштік деңгейінен аспайтын ... ... ... ... әдістің екінші түріне қысқаша шолу жасайтын болсақ,
in vitro жағдайында көптеген өсімдіктерден алынған экспланттардан тікелей
мүше түзілетіні әдеби ... ... ... бұл ... ... ұлпаның бірлі – жарым клеткалары дедифференциалданып,
меристемалық оқақтар түзеді. Ал келешекте осы меристемалық ошақтар ... ... ... ... ... ... ... бүйір және латеральды меристемалардан да қалыптасуы мүмкін. Әйтсе
де, В.А. Высоцкийдің /23/
пікірінше бұл жолмен ... ... ... ... алу ... суспензиясы арқылы жүзеге асатын органогенез индукциясы мен
сомалық эмбриоидогенез процесі микроклондық көбейту ... бірі ... ... ... ... ... жарақаттанған аймағында
клеткалардың дедифференциалдануы нәтижесінде бағытсыз бөлініп, өзара ретсіз
орналасқан паренхималық клеткалардан құралған каллус ұлпасы ... ... ... ол ... ... клеткалар торптары кірме (адвентивті)
бүршікке, өркенге немесе тамырға бастама болады. Екінші жағдайда, сомалық
ұрықтың пайда ... ... ... және ... ... ... ... да жарақаттанған бөлікте каллус түзіледі. Оның жеке
клеткаларының бөлінуінен сомалық ... ... ... ... регенерация процесі арқылы олардан біртұтас организм дамиді.
Т.Б.Батыгинаның /1/ зерттеулерінде эмбриогенді каллустағы эмбриогенді
клеткалар ... (ЭКК) ... ... ... ЭКК перифериялық
(3-6 қабат) клеткалар ірі ядролы, тығыз цитоплазмалы, майда вакуольдері
ядроны қоршай орналасады және ірі ... ... ... ... ... ... арасында сопақша келген, крахмалдан бос клеткалар
кездеседі, олардың цитоплазмалары қатты вакуольденгендіктен бос ... ... ... ... мен цитоплазмалары тығыз, ірі
орталық вакуолі мен көптеген майда ... ... ... Орталық
клеткалардың сыртқы қабықшалары перифериялық клеткаларға қарағанда ... ЭКК ... ... ... ... ... клеткаларға қарағанда
жоғары дегидрогеназалық ырықтығымен ... және ... РНҚ ... болады /24/.
Т.Б.Батыгинаның, В.Е.Васильеваның және ... ... ... ... ... горонсыз ортаға көшіру
нәтижесінде ЭКК-нің перифериялық қабатында асинхронды бөлінетін көптеген
эмбриоидтар ... ... ЭКК ... қабатында немесе сыртқы
жағында оқшау жатқан ... ... ... ... оның
полярлық қасиетіне байланысты болады. Инициаль клеткасы ... ... ... келеді. Ондағы заттар белгілі бір градиентпен тарайды. Оның
апикалды полюсы протеин синтезделетін және өсу мен ... ... ... Ал ... ... ... ... заттарға бай болады. Апикалды
клетканың бөлінуінен түзілген клеткалар эмбриоидқа бастама ... ... ... ... ... ... клеткалар суспензорды
қалыптастырады. Осының негізінде инициаль клеткасының біркелкі бөлінбеуі
оның полярлық ... ... ... бөлінуі қатты вакуольденген базалды клеткада жүзеге асырылады.
Бірқатар ғылыми ізденістерде клеткалардың ... ... ... ... ... кездеседі /26/.
Осындай бөлінудің нәтижесінде 15 ... ... ... Ол ... ұшымен меристемалық аймаққа бекініп тұрады. Оның
келесі дамуы барысында қалың ... ... ... және ... эмбриоидтар қалыптасады. Бұл даму сатыларында эмбриоидтар ... ... ... ... өз бетінше ЭКК-дан тәуелсіз даму
жолына түсетіні бірқатар ғалымдардың зерттеу жұмыстарында көрсетілген /25/.
Эмбриоидтардың ... ... ... ... ... ... бос
клеткалардың қалыптасуы көбейеді. Мұндай крахмалдан бос клеткалардың түзілу
табиғаты толық зерттелмеген. Әйтсе де ... ЭКК ... ... және клеткалардың қалың қабатында да пайда болатындығы жөнінде
бірқатар ... бар ... ... ... ... ЭКК –дегі өзгеріске
ұшырамаған, цитоплазмаға бай майда клеткалар қайта ... ... ... ... дәлелденген. Осыған байланысты перифирияда ... екі ... яғни бірі ... ... ал ... тек ... пролиферацияға қатысатындарға бөлінетіні айқындалған.
Осы екі түрге жататын клеткалардың арасында ... ... ... реакциялары бойынша айтарлықтай ерекшеліктер байқалмаған.
Эмбриогенді каллустарды гормонсыз ортаға немесе ... ... ... ... көшіргенде каллус ұлпасынан эмбриоидтар дамитыны
немесе бүршіктердің өсіп шығатыны әдеби мәліметтерден белгілі.
Н.В.Катаеваның /23/ пікірінше бұл әдіс ... ... ... көбейту коэффициентін едәуір ... ... ... бір ... ... ... ... жуық клеткалардан тұратын
болса, клеткалардың әрқайсысы біртұтас өсімдікке бастама беруі мүмкін.
Алайда, ... ... ... ... ұлпасының
маманданбаған клеткаларына айналу кезінде ... ... ... ... ... ... клеткаларда хромосомалардың
плоидтық жиынтығы өзгеріске ұшырап, біртекті емес ұрпақ алу қауіпы туады.
Сонымен, микроклондық көбейту әдістерінің ... ... мен ... ... ... бұл әдістерді қолданылатын
тәжірибенің мақсаты мен міндеттеріне сай таңдайды.
Стевия экспланттарынан ... ... ... ... ... реттеуге болатыны белгілі. Мәселен, бірқатар
ғалымдардың зерттеулерінде каллустардың геммогенезі 1-2 мг/л БАП ... /7/ МС және 1 мг/л БАП ... ... /6/ орталарында, ал
ризогенезі 2,4 Д мен кинетин қосылған агарлы /8/ және 1 мг/л НСҚ ... /7/ ... ... ... ... ... ... орта негізіне МС ортасы қолданылған.
О.О.Дзюба мен Л.Е.Горботенко зерттеулерінде /7/ жапырақ каллустарынан
алынған стевия – ... ... ... ... ... Олардың зерттеулерінде стевия –регенерантары
8 түрге ... ... ... ... ... тағы
бір айғағы ретінде жапырақтарының морфологиялық белгілерінің түрленуі дәлел
болатынын айтқан. Қорыта айтқанда, жапырақ ... ... ... ... ... белгілермен ерекшеленетіндігі
анықталған. Авторлар осы әдіс ... ... ... ... ... ... ... атап кеткен.
Е.В.Андронова мен Н.К.Лемешевтің /28/, C.M.Ferreria мен ... ... ... ... экспланттарынан тікелей адвентивті
бүршіктердің түзілуі жарық камерада 2 мг/л БАП қосылған МС ... ... ... ал ... ... 2 мг/л БАП және 2 мг/л ... ЛС ... ... ... асатындығын байқаған. Сонымен қатар,
жапырақ экспланттардан тікелей адвентивті бүршіктердің ... ... (30 %) ... жарықта (50%) жоғары болатыны айқындалған.
Стевиядан оқшауланып алынған әр түрлі мүшелерден түзілген ... алу ... ... ... ... ... ... гүлдері, жапырақтары мен сабақ кесінділері қолданылған.
Мысалы, Бразилия ... ... H.Kozumi /29/ ... 2,4 Д мен кинетин қосылған МС орталарында өсіру нәтижесінде, ... ... ... және гүл ... ... ... алған.
F.J.Bespalhok, J.Hoshimoto және L.G. Esteves Vieira ... ... ... ... ... ... ... ортаға (МС) 2,4Д, БАП қосқан.Зерттеу барысында, ... бойы ... ... ... ... 16 сағаттық
фотопериодты жарық камераға ауыстырып, 7 тәулік бойы ... ... ... ... ... ... ... Түзілген эмбриоидтардың
дамуын зерттеу мақсатында сахарозаның мөлшері азайтылған, гормонсыз ... ... ... санын стериомикроскоп көмегімен
санаған. Нәтижесінде, жапырақ экспланттардан түзілген ... ... ... ... ... ... жүзеге асқан.
Y.Wada /32/ стевия жапырақтарынан сомалық эмбриоидтарды цитокинин
қосылған қоректік ортада алған. ... мен W.Handro /30/ 2,4 ... ... ... ... ... ... сомалық эмбриоидтар өсіріп алған. Әйтсе де, осы
аталып отырған ... ... ... ... ... ... өсімдік алу тәжірибелері нәтижесіз аяқталған.
С.Ш. Асрандинаның /9/ ... ... ... БАП және НСҚ ... МС ... ... ... алған. Эмбриогенді каллус алу мақсатында гормонсыз МС және
кинетин қосылған ЛС орталарын қолданған.
Стевияның ... ... ... ... ... пен ... ... Стевияның жекеленген клеткаларының суспензияда өсу
мен даму қарқынына әр ... ... ... ... ... Н.И.Бондарев, А.Н.Носов және А.В.Корниенко /5/ зерттеулерінде
стевияның ... ... ... ... өсуіне 25±10С
температура қолайлы болатынын анықтаған. Сондай-ақ, стевияның клетка
культураларының өсуі мен ... ... ... ... бірі екенін айқындаған. Яғни, қоректік орта ... ... ... клеткаларының биомассаларының төмендеуіне
несесе ... ... ... ... ... Ал ... 2-5% ... клеткалардың өсу кезеңінің ұзаруына
байланысты өсу ... ... ... және ... ... ... түрде артатыны байқалған.
Клеткалардың өсу қарқыны МС ортасындағы минералды тұздар мөлшеріне де
тәуелді болады. Мысалы, минералды тұздардың концентрацияларын ½ ден 2 ... ... ... өсу ... мен ... ... Алайда клеткалардың өсу циклі қысқарған.
L.Mroginski, E.Flachsland, J.Davina /33/ ... гүл ... ... ... ... МС ортасында борпылдақ каллус ұлпасын алған.
Сол каллус ұлпасын суспензияда өсіру ... ... ... ... ... ... стевия клтекаларының суспензияда өсуі мен
биомассасының жинақталу қарқыны ... ... ... ... әсеріне тәуелді болатыны айқындалған.
Сонымен, жоғарыда айтылған зерттеулердің нәтижелерін талдай ... vitro ... ... ... және ... ... зерттеу
және микроклондық көбейту мәселелерінің ... әлі де ... ... ... бірнеше пікірталастың орын алатынын байқауға болады.
Демек, аталған мәселелерді шешу үшін әлі де ... ... ... ... туындайды. Сол себептен, біз өз зерттеуімізде,
стевияның оқшауланып алынған ұлпалар мен мүшелерінің ... және ... ... ... ... түсуді көздедік.
2. ЗЕРТТЕУ ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН ӘДІСТЕМЕЛЕРІ
Зерттеу объектілері: in vitro жағдайында ... Stevia ... ... ... ... ... жас бөлігі мен ... ... ... экспланттар.
Оқшаулап алынған ұлпалар мен мүшелерді өсіру Р.Г.Бутенконың (1964)
/41/, ... В.В. ... және В.Б. ... (1980) ... ... ... ... Мурасиге-Скуг нұсқасы бойынша дайындалды (кесте 1).
Қоректік орта құрамына ... ... ... витаминдер,
фитогормондар, амин қышқылдардары ... ... in vitro ... мұқтаж, себебі олар гетеротрофты қоректенеді. Көмірсугегі
ретінде сахароза немесе глюкоза қосылады.
Кесте 1- Мурасиге-Скуг ... ... ... ... мг/л. ... ... |1900 ... |160 ... × 7H2O |370 ... × 2H2O |440 ... |170 ... ... × 4H2O |22,3 ... |0,83 ... |6,2 ... × 7H2O |8,6 ... × 5H2O |0,025 ... 2H2O |0,25 ... × 6H2O |0,025 ... ... ... × 7H2O |27,8 ... |37,3 ... ... ... |100 ... - HCl |0,1 ... қышқылы |0,5 ... - HCl |0,5 ... |30000 ... |5,6-5,8 ... ... ... ... ... (2,4 Д, НСҚ) мен
цитокининдер (БАП, кинетин) қосылды.
Зерттеу объектілері ... ... 16 ... ... және қараңғы камераларда өсірілді. Ауаның ылғалдылығы 55-60 % болды.
In vitro жағдайында өскен ... ... ... ... каллус түзу белсенділігін анықтау мақсатында төмендегі
қоректік орталар қолданылды:
1) МС+ 0,5 мг/л 2,4 ... МС +1,0 мг/л 2,4 ... МС +1,5 мг/л 2,4 ... МС+ 0,5 мг/л 2,4 Д және 0,1 мг/л ... МС+1,0 мг/л 2,4 Д және 0,3 мг/л ... МС+ 1,5 мг/л 2,4 Д және 0,5 мг/л ... жас ... мен сағағының каллус түзі қабілетін зерттеу үшін
келесі қоректік орталар ... МС+ 2 мг/л ... МС+2 мг/л БАП және 2 мг/л ... МС+1 мг/л 2,4 Д және 2 мг/л БАП;
4) МС+2 мг/л 2,4 Д және 1 мг/л ... жас ... мен ... каллус түзі қабілетіне
салыстырмалы түрде in vitro жағдайында ... ... ... ... ... см ... кесінділерінен алынған экспланттар қолданылды. Олардың да
каллугогенезін анықтау үшін алдыңғы эксплант түріне ... төрт ... ... пайдаланылды.
Экспланттардан түзілген каллус ұлпалары 2 ай сайын ... ... ... ауыстырылды. Каллус ұлпаларының өсу қарқындылығын
анықтау ... әр ... ... ... ... ұлпаларын
салмағы 30 ± 5 мг ... ... ... ... ... көшірілді және жарық ортаға қойылды. Апта сайын ... ... ... ... ... ... ламинар бокстың ішінде жүргізілді.
Каллустарды өсіру барысында олардың сыртқы ... ... ... ... ... ... (геммогенез,
ризогенез) процесі арқылы бағаланды. Ол үшін ... және ... ... саны мен жаңа мүшелер пайда болу мерзімі анықталды.
Зерттеу жұмысы нәтижесінде алынған мәліметтер Н.Л.Удольскаяның (176)
//, ... (1990) /43/ ... ... ... ... ... ... МЕН ОЛАРДЫ ТАЛДАУ
3.1 In vitro жағдайында өскен стевия ... ... ... ... пен ... және қоректік орта құрамындағы гормондардың
тигізетін әсері
In vitro жағдайында ... ... ... ... ... ... орта ... ауксин (2,4 Д) және цитокинин
(кинетиннің) гормондарының және жарық пен ... ... ... ... көрсетілген (сурет 1, 2).
Зерттеу нәтижесінде жапырақ экспланттарынан каллустың ... ... ... ... ортаға ... және ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты болатыны анықталды.
Жарық ортада каллустардың түзілуі ... ... ... ... ... ... түзілуі 2,4 Д – ның әр ... ... ... ... ... Ал осы ... өзара салыстырғанда,
неғұрлым гормон концентрациясы жоғарылаған сайын, соғұрлым каллустың
түзілуі ... ... ... ... 2,4 Д ... мг/л) ... ... түзілу қарқыны аздап төмендейтіні
байқалды.
Сурет 1. ... ... ... түзу ... ... ... ... 2,4 Д-мен бірге кинетинді қосқанда каллустың түзілу
қарқыны едәуір ... ... ... ... ... 1 мг/л 2,4 ... 0,3 мг/л ... қосылған ортада орта шамаға жетті.
Екінші аптада қараңғы ортадағы экспланттарда каллустардың түзілуі
байқалмады, ... ... ... ... ... жиектерінде көзге әрең көрінетін өте тығыз калустың алғашқы
нышандары ғана байқалды. Каллус ... ... тек 3-ші ... ... 2. ... экспланттарының каллус түзу белсенділігі (қараңғы орта).
Сонымен, жапырақ экспланттарынан каллус ұлпаларының ... ... ... ... ... ... ... каллус ұлпаларының
қарқынды түзілуі қоректік ортаға 1 мг/л 2,4 Д ... ... ал 2,4 Д мен ... ... қоректік ортаға қосқанда, каллустың
түзілу қарқыны едәуір ... ... ... ... барлық
орталарда каллус бір аптаға кеш түзілетіні айқындалды.
Үшінші аптаның соңында әр түрлі ... ... және ... ... ... өскен каллустар сыртқы морфологиялық жағынан түрлі
сипаттамаларға ие ... ... 3). ... ... ... түсімен,
тығыздығымен, борпылдақтығымен, түіршіктілігімен, ылғалдылығымен, сонымен
қатар кейбір каллус ұлпалардың ... ақ ... ... ... ... ерекшеленді.
Кесте 3. Каллустардың сыртқы морфологиялық сипаттамалары
|№ |Вариант ... ... ... |
| | ... орта ... орта |
|1 |2 |3 |4 |
|1 |0,5 мг/л 2,4 ... |а) ... ... |
| | ... орташа, |аймақтары (түйіршікті) бар, |
| | ... ... ... тығыз, ылғалдылығы |
| | | ... |
| | | |б) ақ, ... ... ... |
| | | |в) ... ақ аймақтары бар, |
| | | ... ... ... |
|2 |1,0 мг/л 2,4 ... |а) ... ... |
| | ... орташа, |аймақтары (түйіршікті) бар, |
| | ... ... ... ... ... |
| | | ... |
| | | |б) ақ, ... ... ... |
| | | |в) ... ақ ... бар, |
| | | ... ... ... |
|3 |1,5 мг/л 2,4 ... аздаған |сарғыш-жасыл, сұр аймақты, |
| | ... ... бар, ... ... ... |
| | ... ... құрғақ. |аралас, үстінде ақ үлпегі бар,|
| | | ... |
|4 |0,5 мг/л 2,4 ... өте ... ... ... |
| ... 0,1 мг/л |және сұр, орташа тығыз |және құрғақ аймақты, |
| ... ... ... ... |
| | ... ылғалды. | |
|5 |1,0 мг/л 2,4 ... өте ... сұр, ... |
| ... 0,3 ... сұр, орташа тығыз |тығыз және құрғақ аймақты, |
| ... ... ... үстін|каллустың сыртқы бетін ақ |
| | |ақ ... ... ұлпа ... ұлпа ... |
| | ... ... ... |
|6 |1,5 мг/л 2,4 ... сұр қанық|сарғыш-жасыл, сұр, тығыз және |
| |және 0,5 мг/л ... ... ... ... тығыз аймақтары аралас.|
| |кинетин |тығыз, ... | |
| | ... ... | |
| | ... орташа | |
| | ... | ... ... 2,4Д ... ... ... сайын
жарық ортада сарғыш-жасыл түстен басқа ақшыл түс пайда болатыны байқалды.
Ал қараңғы ортада ... түсі әр ... ... ... ... ... бетін ақ немесе жылтыр қырау басатыны байқалды, ... ... ... ... ... ... құрғақтау әрі тығыздау
келетіні көрсетілді.
Қоректік ортаға ауксинмен бірге цитокинин ... ... ... ... ... және ылғалдылығымен ерекшеленді. ... ... ... каллустардың тығыздығы артатыны, сондай-
ақ, гормондардың концентрациялары орташа қосылған ортада каллус бетін ... ... ... ... ие ... ... ... олардың
метаморфозданып бір түстен ... ... ие ... сонымен қатар
тығыздығы мен ылғалдылы жағынан өзгерістерге ұшырайтындығы және каллустың
үстіңгі ... ... ақ ... сұр, ... ... қырау тәрізді үлпек
басатыны байқалды (сурет 3,4).
Сурет 3. ... ... ... ... ... өсу ... 4. Жарық ортада пайда болған каллустардың өсу барысында
метаморфоздануы.
Бақылау жұмыстарын 2 – ші ... ... ... ... ... ... (кесте 4).
Кесте 4. Каллустардың өсу барысында метаморфоздануы
|№ |Вариант ... ... ... |
| | ... орта ... орта |
|1 |0,5 мг/л 2,4 Д ... ... ... сұр ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... және ... ... тығыз, орташа |
| | ... ... |
|2 |1,0 мг/л 2,4 Д ... ... |
| | ... ... ... |орташа-тығыз, орташа |
| | ... сұр, ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... | |
|3 |1,5 мг/л 2,4 Д ... ... ... тығыздау, ылғалды|
| | ... ... ... | |
| | ... | |
|4 | 0,5 мг/л 2,4 Д ... сұр ... ... аймақтары |
| |және ... ақ ... бар, ... ... ... |0,1 мг/л ... |орташа ылғалды, орташа |айқын глобулалар ... | ... ... және |
| | | ... тығыздау, |
| | | ... ақ ... ... |
| | | ... аралас, тығыздау,|
| | | ... ... |
|5 |1,0 мг/л 2,4 Д ... ... ақ |сарғыш-жасыл, сұр, |
| ... ... ... ұлпа ... ... және ... |0,3 мг/л ... |орташа тығыз, орташа ... ақ ... |
| | ... ... ... |
|6 |1,5 мг/л 2,4 Д ... ... ақ |сарғыш-жасыл, ақ, сұр |
| ... ... ... ұлпа ... бар, ... |
| |0,5 мг/л ... ... ... ... ... орташа тығыз |
| | ... ... ... ... нәтижесінде, қоректік ортаға ауксин мен ... ... ... ... ... және ... ... каллус бетін ақ,
кейде жылтыр қырау, үлпек тәрізді ... ... ... ... әсіресе қараңғы ортада каллустардың түіршікті, кедір-бұдырлы
болып келетіні байқалды. Ал тек ауксиннің орташа ... ... (1,0 мг/л 2,4,Д ) ... басқа варианттармен (төменгі және жоғарғы
концентрациялары) ... ... ... ... келетіні
байқалды.
Осындай қасиетке ие каллустардың өсу белсенділігін зерттеу ... ... ... көшіру жұмыстары жүргізілді. Әр бір жаңартылған
қоректік ортаға салмағы 30 ± 5 мг каллус отырғызылды. ... әр бір 2 ... апта ... ... Яғни ... ... өсу ... анықтау
мақсатында олардың ылғал салмақтары өлшенді. Нәтижесінде ... ... ... ... ... жарық ортада каллустардың өсу қарқыны қоректік
орта құрамынан тәуелді болды. Барлық орталарда ... өсуі S- ... ... ... ... Каллус өсуінің латентті фазасы 3-7 ... ... ... ... ... 7-14 ... ... Мұнда ауксиннің жоғары концентрациялары қосылған (1-1,5 мг/л 2,4
Д) орталарында және ауксин мен ... ... ... (0,5 мг/л ... 0,1 мг/л кинетин) ортада қарқынды жүрді. Ал қалған ... ... ... алдыңғыларға қарағанда едәуір төмен болды.
Соңғыларын өзара салыстырғанда, яғни ... ... 2,4 Д ... (0,5 мг/л) қосылған орта, ауксин мен ... ... ... (1,0 мг/л 2,4 Д және 0,3 мг/л ... 1,5 ... Д және 0,5 мг/л кинетин) орталардың ішінде 1,0 мг/л 2,4 Д және ... ... ... ... ... ... ... байқалды. Ауксиннің
төменгі концентрациясы қосылған қоректік ортада латенттік фаза ... ... ... Каллус ұлпаларының өсуі үдеу мен ... ... ... ... ... ... фаза 56-80 ... аралығында созылды. Бұл фазада да жоғарыда
айтылған заңдылық сақталды. Алайда, 1,5 мг/л 2,4 Д және 0,5 мг/л ... ... ... ... ... каллустардың өсуі (56-70 тәулік
арасында) күрт ... ... ... өсу ... 84 –ші тәулікте байқалды.
Сурет 5. Жапырақ каллустарының өсу белсенділігі ... ... ... каллустардың өсу қарқыны жарықтағы каллустарға
қарағанда анағұрлым төмен болды ... ... 6. ... ... өсу ... ... ... өсу қарқыны 2,4 Д төмен концентрациясы қосылған ортада
жоғары болды, гормон концентрациясы ... ... ... өсу
қарқыны соғұрлым төмендейтіні анықталды. Ал гормондарды (2,4 Д мен кинетин)
бірге қосқан орталарда ... өсу ... ... ... ... едәуір төмен болды. Бірақ осы ... ... ... гормондардың концентрациялары жоғарылаған сайын
(1,5 мг/л 2,4,Д және 0,5 мг/л ... ... өсуі ... ... ... жарық ортада каллустардың өсу қарқыны 2,4 Д ... (1,0 - 1,5 мг/л) ... ... шарықтау шегіне жетті.
Ал, ауксин мен цитокининді бірге қосқан орталардың ішінде концентарциялары
төмен (0,5 мг/л 2,4 Д және 0,1 мг/л ... ... ... ... жүрді.
Әйтсе де, осы орталарды өзара салыстырғанда, гормондарды бірге қосқан
қоректік ортаға қарағанда тек 2,4 Д қосылған ... ... ... ... ... тек 2,4 Д ... концентрациясын қосу және 2,4 Д мен
кинетиннің жоғары концентрацияларын қоректік ... ... қосу ... өсу ... ... төмендететіні белгілі болды.
Қараңғы ортада ауксиннің төменгі концентрациясы каллустардың белсенді
өсуіне әсер ететіні айқындалды. ... ... өсу ... 2,4 Д мен
кинетиннің жоғары концентрациялары едәуір жоғарылататыны ... ... де ... каллустары қараңғы ортаға қарағанда жарық ортада қарқынды
өсетіні белгілі болды. ... және ... ... ... болған
каллустарды жарық ортада екі жарым ай өсіру барысында төмендегідей сипатқа
ие болды (сурет 7).
Сурет 7. ... ... ... каллус, Б-қараңғы ортада өскен каллус.
3.2 Жапырақ экспланттарынан түзілген каллус ұлпаларының ... ... ... ... ... қабілетке тек жарық
ортада пайда болған каллустар ие болды (кесте 5).
Кесте 5. Жарық ортада өскен каллус ұлпарларының ... ... ... ... ... ... мг/л 2,4 Д |7 ± 0,2 |- |- ... мг/л 2,4 Д |3 ± 0,05 |8,2 ±0,09 |- ... мг/л 2,4 Д |- |12 ±0,8 |- ... мг/л 2,4 Д |- |6 ±0,05 |- ... 0,1 мг/л | | | ... | | | ... мг/л 2,4 Д |- |- |15 ±0,8 ... 0,3 мг/л | | | ... | | | ... мг/л 2,4 Д |- |25 ±0,8 |- ... | | | ... мг/л кинетин | | | ... ... ... ... ... ... тек
1,0 мг/л 2,4 Д және 0,3 мг/л ... ... ... ғана ... Ал осы ... ... біршама жоғарылатқанда
каллустарда геммогенез процесі жүретіні байқалды. Осы ... ... ... ... ... ... ... төмендейтіні айқындалды. Яғни, бұл ортада каллустардың геммогенезі
ең төмен көрсеткішке ие болды.
Қоректік орта құрамына тек ауксин (2,4 Д) қосу ... ... ... белгілі болды. 2,4 Д-нің ... 0,5-1,0 мг/л ... ... тудыратынын көрсетті.
Сондай-ақ, гормон (2,4 Д) концентрациясы жоғарылаған сайын 1,0-2,0
мг/л каллустарда ... ... ... ... 2,4 ... ... ... геммогенез көрсеткіші де соғұрлым жоғары
болатыны анықталды. ... ... ... 8-ші суретте
бейнеленген.
Сурет 8. Каллус ұлпаларының ... А- ... ... мг/л 2,4 Д); В- ... нәтижесінде каллустың бүршіктенуі
(МС+1,0 мг/л 2,4 Д және 0,3 мг/л кинетин); Г- ... ... ... ... мг/л 2,4 Д және 0,5 мг/л ... Жапырақтың жас бөлігі мен сағағынан және сабақ экспланттарының
каллус түзу белсенділігі
Келесі зерттеу жұмысымызда in vitro ... ... ... жас ... мен ... ... ... ретінде қолдандық. Әдеби
мәліметтерден өсімдік жапырағында ауксин гормондарының ... ... ... ... ... сағағы арқылы тасымалданатыны (таралатыны)
белгілі. Яғни біздің алынған эксплантта (жапырақтың жас бөлігі мен ... ... ... алғашқы зерттеуге алынған эксплантқа (тұтас
жапырақ тақтасы) қарағанда анағұрлым жоғары болатыны ... ... ... келесі зерттеу жұмысымыз жапырақтың жас ... ... ... бен ... процестері қаншалықты қарқынды
жүретінін анықтауды ... ... ... түзу белсенділігіне
қоректік орта құрамындағы ... ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде сабақ кесінділері (1-1,5
см) алынды.
Зерттеу нәтижесінде, алынған экспланттардың ... жас ... ... ... ... каллус түзу белсенділігі барлық орталарда жоғары
екені байқалды. Каллустардың түзілуі жапырақтың жас бөлігі мен сағағында 3-
5 ... ... ... ... ... ... 10-ші ... МС+
2 мг/л БАП ортасында каллустың түзілуі ең жоғары көрсеткішке (58,3±0,9 % )
ие болды. Ал ... мен ... ... орталарды өзара салыстырғанда,
МС+ 2 мг/л 2,4 Д және 1 мг/л БАП қосылған ... ... ... (50±0,7 % ... ... Осы ... концентарциялары жоғары ортада (МС+2 мг/л БАП
және 2 мг/л НСҚ) каллусогенез орташа (46,2±0,8 % ) мәнге ие ... ... ... ... (1 мг/л 2,4 Д) ... керісінше
цитокинин концентрациясын жоғарылатқанда (2 мг/л БАП) ... ... ... анағұрлым төмен (40±0,5 %) болатыны байқалды.
Сабақ экспланттарында каллустың ... баяу ... ... ... тек бір ... ғана ... ... айқын байқалды. Яғни, аукин
мен цитокининнің концентрациялары жоғары қоректік ортада ғана каллустың
түзілуі (83,3±1,5 % ) ... ... ... екі ... ... ... ... белсенділігі жапырақтың жас бөлігі мен сағағында қарқынды
жүрді, яғни барлық орталарда ... орын ... Ал ... ... ... ... ... болды, каллусогенез тек
бір ғана ... ... ... ... ... ... де, ... каллусогенез қабілеті жоғары мәнге ие болды.
Екінші аптаның соңында алынған экспланттардың (жапырақтың жас ... ... ... кесіндісі) барлығында каллусогенез жүргені ... ... 6. ... жас ... мен сағағынан және сабақ
экспланттарының ... түзу ... ... % ... | |
| ... жас бөлігі |сабақ |
| |мен ... | ... 2 мг/л БАП |95,8 ± 1,5 |100 ±1,7 ... мг/л БАП |100 ±1,2 |100 ±1,8 ... 2 мг/л НСҚ | | ... мг/л 2,4 Д |100 ±0,9 |100 ±1,5 ... 2 мг/л БАП | | ... мг/л 2,4 Д |100 ±1,7 |66,7 ±1,8 ... 1 мг/л БАП | | ... ... жас ... мен ... ... түзу
белсенділігі қоректік ортаға ауксин мен цитокининді бірге ... ... ... Яғни қос ... қосылған барлық орталарда каллусогенез
шарықтау шегіне жеткен. Қоректік ортаға тек ... (БАП) ... ... ... ... ... ... байқалды.
Сабақ экспланттарында каллусогенездің қарқындылығы қоректік ортаға
цитокининді жеке қосқанда немесе қоректік ... ... мен ... ... ... ... жететіні байқалды. Алайда қоректік ортада
ауксин концентрациясы жоғары (2 мг/л 2,4 Д), ал ... ... (1 мг/л БАП) ... ... ... төмендейтіні айқындалды.
Каллустардың өсу белсенділігін анықтау нәтижесінде ... ... ... 9, 10).
Сурет 9. Жапырақтың жас ... мен ... ... жарық ортада өсу белсенділігі. 1) МС+2 мг/л БАП; ... БАП; 2 мг/л НСҚ; 3) МС+ 1мг/л 2,4 Д; 2мг/л БАП; 4) МС+2 ... Д; 1мг/л ... ... ... жас ... мен сағағынан түзілген
каллус ұлпаларының ... өсуі МС+2 мг/л 2,4 Д; 1мг/л БАП ... ... ... ... ... салыстырғанда каллустар МС+ 1мг/л 2,4
Д; 2мг/л БАП ортасында едәуір қарқынды өсті, ал МС+2мг/л БАП; 2 мг/л ... ... ... ... қоректік ортаға тек БАП қосылған
ортада едәуір төмен белсенділік көрсетті.
Қорыта ... ... ... ... мен ... ... мөлшерде қосқанға қарағанда, екі ... ... ... ... арқылы каллус ұлпаларының өсу
қарқындылығын жоғарылатыуға болатындығы анықталды. ... ... ... ал цитнкинин концентрациясы төмен қоректік ортада
каллус ұлпаларының өсу жылдамдығын анағұрлым артатыны анықталды.
Сабақ экспланттарының түзілген ... ... өсу ... жас ... мен сағағынан түзілген каллус ұлпаларының өсу
қарқынына сәйкес ... 10. ... ... ... ... өсу ... МС + 2 мг/л БАП; 2) МС + 2 мг/л БАП; 2 мг/л НСҚ; 3) МС+ 1 мг/л ... 2 мг/л БАП; 4) МС+2 мг/л 2,4 Д; 1мг/л БАП.
Алынған ... ... ... ... сыртқы
салыстырмалы түрде морфологиялық сипаттамалар жасалды (кесте 7).
Кесте 7. Әр ... ... ... каллус ұлпаларының
сипаттамасы
|№ |Қоректік орта ... жас ... ... ... |
| | ... ... каллус|түзілген каллус |
|1 |МС + 2 мг/л БАП ... ... ... ... |
| | ... ... бетінде ақ |отрташа ылғалды |
| | ... ... ... | |
| | ... | |
|2 |МС+2 мг/л БАП ... ... ... ... ... |
| |2 мг/л НСҚ ... ақ ... басқан, |аралас, орташа тығыз, |
| | ... ... ... ылғалды |
|3 |МС+1 мг/л 2,4 Д |сарғыш - ақ, ... ... ... ... |
| ... 2 мг/л БАП ... борпылдақ |тығыз, ылғалды |
|4 |МС+2 мг/л 2,4 Д ... ... ... ... жасыл |
| |және 1 мг/л БАП ... ... ... |
Кестеде көрсетілгендей түзілген каллус ұлпалары өскен қоректік
орталарына ... ... ... ие болды. Және олар өзара
өзіндік түсімен, ... ... ... ... ... әр түрлі құрылымдардың пайда болуымен сипатталды.
3.4 Жапырақтың жас бөлігі мен сағағынан түзілген каллус ... ... ... 2-2,5 ай ... ... ... ... жапырақтың жас
бөлігі мен сағағынан түзілген ... ... ... ... ... 8. ... жас ... мен сағағынан түзілген каллус
ұлпаларының морфогенезі.
|Вариант ... ... БАП |27,3 ±0,5 ... БАП; 2мг/л НСҚ |22,2 ±0,4 ... 1мг/л 2,4Д; 2мг/л БАП |5,6 ±0,1 ... мг/л 2,4Д; 1мг/л БАП |8,3 ±0,2 ... ... каллустардың геммогенезі МС+2мг/л БАП қосылған
ортада ең жоғарғы көрсеткіш көрсетті. Ал қос ... ... ... ... 2мг/л НСҚ ... ... ... төмен болды (сурет 11).
Қоректік ортаға НСҚ ның орнына 2,4 Д қосылған ... ... ... ... айқындалды.
Сабақ экспланттардан түзілген каллустарда ... ... ... бұл ... ... кеш ... болар деген болжам
жасадық
Сурет 11. Жапырақтың жас ... мен ... ... ... ... А - ... БАП; Б - МС+2мг/л БАП; 2мг/л НСҚ.
ҚОРЫТЫНДЫ
1. Зерттеу нәтижесінде іn vitro жағдайында өскен стевиядан оқшауланып
алынған экспланттарының ... ... ... және ... жас
бөлігі мен сағағының, сабақ кесіндісінің) каллусогенез және ... ... орта ... ... ... және олардың концентрациялары мен өзара қатынасынан, сондай-
ақ, жарық пен қараңғыға тікелей ... ... ... vitro ... ... ... ... каллус түзу қарқыны
қараңғы ортаға қарағанда жарық ортада қарқынды жүретіні айқындалды. Жарық
ортада каллустың ... 2-ші ... ал ... ... 3-ші аптада
басталатыны анықталды.
Каллустың қарқынды түзілуі ... ... ... - 2,4 Д әр ... ... орталарда байқалды. Неғұрлым гормон
концентрациясы жоғарылаған сайын, соғұрлым ... ... ... ... ... орта ... ... (2,4 Д) қоса
цитокинин ... қосу ... ... ... ... байқалды.
2. Каллустардың сыртқы морфологиялық сипаттамалары қоректік орта
құрамынан, жарық пен қараңғыдан ... ... ... орта ... ... ... ... жоғарылаған сайын жарық ортада сарғыш-жасыл,
ақшыл түсті каллус пайда болатыны ... Ал ... ... ... әр түрлі, аралас, сонымен қатар ұлпаның үстіңгі бетін ақ немесе жылтыр
қырау ... ... ... ... барысында каллус ұлпалары
метаморфозданып, бір түрден екінші түрге ауысатыны анықталды.
Каллус ұлпаларын өсіру барысында ауксин мен ... ... ... ... ... және қараңғы жағдайларда каллус бетін ақ, ... ... ... ... басатыны және каллустардың түіршікті,
кедір-бұдырлы болып келетіні ... Ал тек ... ... ... ортада (2,4 Д ) каллус борпылдақ болып келетіні
анықталды.
3. Каллус ұлпаларының өсу ... ... ... ... табиғаты мен концентрацияларынан және жарық пен қараңғыдан
тәуелді болатыны анықталды. Жапырақ ... ... ... қарағанда
жарық ортада қарқынды өсетіні айқындалды.
Жарық ортада каллустардың өсу ... 2,4 Д ... ... орталарда жоғары болатыны анықталды. Ал ауксин мен ... ... ... ортада каллустардың өсуі қарқынды жүретіні
байқалды. Осы орталарды өзара салыстырғанда, ... ... ... ... қарағанда тек 2,4 Д қосылған орталарда каллустардың өсуі
анағұрлым қарқынды ... ... ... ... ... өсуіне қоректік орта құрамындағы
ауксиннің төменгі концентрациясы, сондай-ақ, 2,4 Д мен ... ... ... ... ... ... ұлпаларының ішінде морфогендік қабілетке тек жарық ортада
түзілген каллустар ғана қабілетті болатыны ... және ... ... ... ... ... орта құрамынан тәуелді жүрді.
Қоректік орта құрамындағы ауксин мен цитокинин концентрациялары неғұрлым
жоғары болса, каллустардың ... ... ... ... ... ... Ал гормондардың төменгі концентрациялары каллус
ұлпаларындың морфогендік қабілетін тежейтіні айқындалды. ... ... тек ... (2,4 Д) қосу ... ... ... тұдыратыны
анықталды.
5. Жапырақтың жас бөлігі мен ... және ... ... түзу ... ... ... салыстырғанда (толық жапырақ
тақтасы, сабақ кесіндісі) өте жоғары болды. Бұл эксплант табиғатынан әрі
қоректік орта құрамынан ... ... ... жас ... мен ... ... барлық орталарда қарқынды жүрді. Ал сабақ
экспланттарда каллусогенез қарқыны бір ... кеш ... ... жас ... мен сағағынан және ... ... ... ... өсу ... ... ... ал цитнкининнің
төмен концентрациясы қосылған қоректік ортада қарқынды жүретіні анықталды.
Қоректік ортаға тек ... қосу ... ... өсу ... ... ... Алайда, каллустардың морфогендік қабілеті баяу
өсетін каллустарда жоғары болатыны анықталды.
6. Жапырақтың жас ... мен ... ... каллус ұлпаларының
морфогендік қабілеті цитокинин (БАП) қосылған ... ... ... ... ... Ал ... ... БАП пен НСҚ қосқанда каллустардағы
геммогенез біршама төмендететіні байқалды. ... ... НСҚ – ... 2,4 Д ... геммогенезін едәуір тежейтіні анықталды.
Сабақ экспланттардан түзілген ... ... ... бұл ... ... кеш ... болар деген болжам жасадық.
Тұжырым:
In vitro жағдайында стевиядан ... ... әр ... ... және ... ... эксплант тегінен,
жас ерекшелігінен, қоректік орта құрамындағы экзогенді фитогормондардың
табиғатынан және ... ... мен ... ... ... ... пен ... тәулді болатыны анықталды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Батыгина Т.Б., Васильева В.П. ... ... ... зародыша и эмбриокультура цветковых растений // ... -1987. -№ 2. -С. ... ... Г.Ж., ... И.Р. Культура клеток и ... ... ... ... изд. ... -1989. - 80 ... Батыгина Т.Б. Эмбриология пшеницы. Л. -1974. - 206 с.
4. Дмитриева Н.Н. Проблема регуляции ... и ... ... клеток и тканей растений // Культура клеток растений.  -М.:
Наука, 1981.  -С.113-123.
5. Бондарев Н.И., ... А.Н., ... А.В. ... ... ... на рост и продуктивность каллусной и суспензионной ... ... // ... -1978, №7-8. ... Mahady G.B., Swanson S.M., Beecher C.W. ... biosinthesis by
callus, shoot and rooted-shoot cultures in vitro // Plant Cell, Tissue and
Organ Culture. ... ... О.О., ... Л.Е. ... ... у ... стевии,
полученных из каллусной ткани // Проблемы ботаники на ... ... - ... -1998, 26-28 мая, -Т.1., ... Handro W.F., Hell K.G., Kerbauty G.B. Tissue culture of ... a ... plant // Planta medica.-1977.-Vol.32.-P.115-117.
9. Асрандина С.Ш. Стевия экспланттарынан түзілген каллустық ... және ... ... // ... ... “Развитие
ключевых направлений сельскохозяйственных наук в Казахстане: селекция,
биотехнология, генетические ресурсы”. -Астана, -2004. ... ... Б. ... - ... ... ... перспективный
подсластитель диетических продуктов питания//Пищевая технология и ... ... А., Угер М. ... ... в пищевой
промышленности. Москва, Агропромиздат, -1988. -130 с.
12. Зубенко В.П., Ковальчук М.И. Выращивание рассады ... // ... -1992. ... Brendle J.E., Starrat A.N., Gijzen M.N. Stevia ... ... and chemical ... // Canadian journal of
Plant Scoenae. -1998.-Vol.78. №4. -P.527-536.
14. Ouyang X., Hong W., Chen M., Wang D. The growth and ... ... cultures of Stevia ... in relation to the ... // Journal of Tropical and ... Botany. ... Lee K.R., Choi B.S., Oh SL, Yamada Y. Studies on the callus culture ... as a new ... sourse and ... of ... ... Kwahakhoe Chi.-1982.-Vol.14.-P.1749-183.
16. Komatsu K., Nozaki W., Takemura M., ... M. ... ... ... Kokai Tokyo ... Hsing YI., Su WF., Chang W.C. ... of ... ... A in callus culture of Stevia ... // Bot Bull Acad ... –V.24. –P 115-119.
18. Czygan F.C., Geissler S.A., Striedner J., Branunegg G. Contribution to
the biotechnological production of sweetners from Stevia ... ... ... of secondary metabolites by means of a precursos and by
elicitation of cell cultures // Acta Biotechnological. -1991. ... ... ... H.Yasuyki, F.Runnsuke, W.Mitsuru, W.Takanuri Growth
condition of callus directed for ... of some useful ... ... kiwi, tomato and stevia plants // ... of the Faculty
of Agriculture Meijo University.March.-1998.-Vol.34.-P.1-5.
20. Юртаева Н.М., Лобов В.П. ... и ... ... каллюсов, полученных из различных форм Stevia rebaudiana Bertoni //
Физиол. и биохимия культ.растений.-1998. ... №3. ... ... С.Ш. In vitro ... ... ... ұлпаларында тәтті
гликозидтердің түзілуі // Ізденіс-Поиск, № 4, 2009, С.32-35.
22. Катаева Н.В., ... Р.Г. ... ... ... -97 ... ... В.А. ... микроразмножение растений // Культура клеток
растений и биотехнология. -М.: Наука, 1986. - С. 91 - 102.
24. Батыгина Т.Б. ... ... ... 1989. - 103 ... Батыгина Т.Б., Васильева В.Е., Маметьева Т.Б. Проблемы морфогенеза in
vivo и in vitro ... у ... ... // ... -1978, -№ 1, -С. ... Уалиханова Г.Ж. Өсімдіктер биотехнологиясы. -Алматы.- 2009.- 34-46 б.
27. Асрандина С.Ш., Шакенова А. ... ... ... және ... ... белсенділігі // Зерттеуші-Исследователь,
№4(48), 2010, С. 10-16.
28. Андронова В., Лемешев Н.К. Особенности микроклонального ... ... ... Bertoni ... ... №204. ... Ferreria C.M., Handro W. Stevia ... production of natural
sweetners // Biotechnology in Agroculture and Forestry 7. ... ... Plants II. -1989. –P. ... ... F.J., Kozumi H. Embryogenetic callus ... ... studies from Stevia ... Bertoni floret explants ... ... de ... ... –P.185-188.
31. Bespalhok F.J., Hoshimoto J., Esteves L.G. Induction of ... from leaf explants of Stevia ... // ... (1). ... Wada Y., Tamura T., Kodama T., Yamaki T., Unchida Y. Callus culture ... of Stevia ... Bertoni ... -1981. –V.36 94).
–P.215-219.
33. Mroginski L., Flachsland E., Davina J. ... of plants ... of Stevia ... Bertoni ... in vitro // Biocell. ... 2091). P.87-90.
-----------------------
А

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Күріш сорттарының тозаңқаптарынан гаплоидты өсімдіктер алу35 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
Астық тұқымдасының соматикалық ұлпасының дақылында морфогенез және регенерация мәселелері38 бет
Атырау облысы топырағынан бөлініп алынған көмірсутегін тотықтырушы микроорганизмдерді зерттеу52 бет
Ағын судан бөлініп алынған гетеротрофты микроорганизмдерді идентификациялау32 бет
Банк несиелері мен қарызға алынған қаражаттардың есебі мен аудиті95 бет
Ерекше қорғауға алынған аймақтар4 бет
Ерекше қорғауға алынған территориялар24 бет
Жалға алынған негізгі құралдар қозғалысы және есепке алу есебі66 бет
Жалға алынған негізгі құралдардың есебі72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь