Шардара ауданының туристік әлеуетін анықтау және туризмнің жағдайы мен даму мүмкіншіліктерін талдау

КІРІСПЕ
1 ШАРДАРА АУДАНЫНЫҢ ТУРИЗМ ДАМУЫНЫҢ АЛҒЫШАРТТАРЫ
1.1 Ауданның табиғи.географиялық ерекшеліктері
1.2 Туризм дамуының тарихи алғышарттары
1.3 Ауданның әлеуметтік.экономикалық дамуы
2 ШАРДАРА АУДАНЫНЫҢ ТУРИСТІК ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ
2.1 Туризм дамуының қазіргі жағдайы
2.2 Тарихи.мәдени нысандары
2.3 Әлеуметтік.экономикалық нысандары
2.4 Шардара су қоймасында туризмді дамыту
3 ШАРДАРА АУДАНЫНЫҢ ТУРИЗМ ДАМУЫНЫҢ БОЛАШАҒЫ
3.1 Шардара ауданында туризмді дамуының негізгі мәселелері
3.2 Туризмді дамыту жолдары
3.3 Шардара ауданы бойынша туристік маршрутты құрастыру
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Қазіргі таңда Қазақстан маңызды табиғи әлеуеті және әлеуметтік – экономикалық мүмкіншіліктері бар дамып жатқан жаңа туристік бағыт болып табылады. Қазақстанды әлемдік туристік нарыққа өткізудің басты талабы – ішкі нарыққа ұсынуға болатын тартымды туристік өнімді қалыптастыру. Аймақтық туристік саясаттың даму мәселесі Қазақстанның көптеген облыстары үшін өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Қазақстанда туризмді дамытудың негізгі алғышарттарының бірі – алдымен ішкі туризмді дамыту. Осыған орай, еліміздің туризмді ұйымдастыруға болатын аймақтарын анықтап, оларды дамыту, әрі зерттеу қажет екендігі айқын. Алайда, еліміздің көптеген жерлері назар аударылмай қалады, сондықтан диплом жұмысымның негізі болып отырған Шардара ауданының туристік мүмкіншілігін анықтап, зерттеу жүргізу мәселесі бүгінгі күні өте өзекті мәселе болып отыр.
Осы өлкенің табиғи-туристік мүмкіншіліктерін бағалай отырып аймақты үлкен демалыс орнына айналдыру. Қазіргі мүмкіншіліктер мен келешекте болуға тиісті мүмкіншіліктерге ұсыныстар жасалды.
Қазақстан Республикасының өкіметінің қабылдаған республика туризмнің даму концепция мен бағдарламасы жұмыстың өзектілігін анықтайды.
Жұмыстың зерттеу нысаны –Оңтүстік Қазақстан облысының Шардара ауданының туристік орындары .
Жұмыстың мақсаты – Шардара ауданының туристік әлеуетін анықтау және туризмнің жағдайы мен даму мүмкіншіліктерін талдау.
Жұмыстың міндетері:
-Шардара ауданының туризм дамуының алғышарттарын сипаттау;
-Шардара ауданының туризм шаруашылығының жағдайын анықтау;
-Шардара ауданының туризм дамуы болашағы мен мәселелерін талдау;
Зерттеу барысында келесі мәселелер қарастырылды:
-туристік объект ретінде Шардара ауданының туризм дамуының алғышарттары көрсетілген. Оның ішінде, табиғи, тарихи және әлеуметтік-экономикалық алғышарттары берілген.
-ауданның туризмнің қазіргі жағдайына талдау жасалынған. Негізгі туристік нысандарына сипаттама жасалынған.
-туристер потенциалы, туристік саладағы жағажай бағытының маңыздылығы, даму мәселелері, ішкі туризмінің көрсеткіштері анықталған. Жұмыстың соңында қорытынды және әдебиеттер тізімі келтірілген.
Жұмыстың негізгі дерек көздері ретінде бүгінгі таңға дейін туризм саласындағы зеттеулер мен аудандық, облыстық туризм басқармасының еңбектері жатады.
Зерттеу жұмысының барысында келесі әдістер пайдаланды: тарихи, салыстырмалы, сипаттау, статистикалық және картографиялық.
1 Бейсенова А.С Физико- географическое исследования Казахстана. Алма-Ата: Казахстан, 1982. – 256 с.
2 Әбдірахманов Ә. Т. Қазақстанның жер-су аттары.– Алматы. 1959-236 б.
3 Абдуллин А.А Геология Казахстана. Наука Казахской ССР, Алма- Ата, 1981. - 278 с.
4 Геология СССР. Южный Казахстан. Геологическое описание. Книга 2. – М.: Недра, 1982. – 450 с.
5 Абдуллин А.А. Геология и минеральные ресурсы Казахстана. - Алма- Ата: Ғылым, 1994. - 276 с.
6 Қазақ Совет энциклопедиясы, 12 том. - Алматы, 1984. 564 б.
7 Биғалиев А, Жамалбеков Е, Білдебаева Р. Қазақстан топырағы және оның экологиясы. – Алматы: Санат, 1995. – 385 б.
8 Вавилова С.И (Под общ. ред., С.И Вавилова) Казахстан. Общая физико- географическая характиристика. –М.: Академия Наук, 1950. – 426 с.
9 Қалиев Б. Өсімдік атаулары орысша- қазақша сөздік. – Алматы: Ана тілі, 1993. – 358 б.
10 Бабаев А. А., Гаривани Г. М. Сравнительный анализ опустынивания в Туркменистане, Иране и Афганистане // Проблемы освоения пустынь. 1997. №6. С.3-14.
11Бабаев А. Г. Опустынивание можно предупредить и остановить // Проблемы освоения пустынь, 1991, №1, С.3-8.
12 Қызылқұм метеостанциясының мәліметтері. – Алматы, 2011. - 25 б.
13Бекенов А. Қазақстан сүтқоректілері. – Алматы: Ғылым, 1995. – 210 б.
14 Состояние водных ресурсов Южно-Казахстанской области. Ш. Сейтжанова. // Аль- Пари, 2001. №3. – 20 с.
15 Төребеков Қ. Шежірелі Шардара. – Алматы: Қайна, 1999. – 320 б.
16 Семенова М.И Природа и хозяйство Южно-Казахстанской области. - Алма-Ата: Наука, 1969. – 450 с.
17 Гомолицкий П.А. Некоторые археологические наблюдения на левом берегу р.Сыр–Дарьи в Южном Казахстане // Труды Ташкентского государственного университета. Выпуск 172. Ташкент, 1960. – С. 203
18 Максимова А.Г., Мерщиев М.С., Вайнберг Б.И., Левина Л.М. Древности Чардары. – Алма-Ата, 1968. – 261 с.
19 Буряков Ю.Ф., Ростовцев О.М. Работы в Ташкентской области // Археологическая открытия 1971 года. – М. 1972. – С. 523-524.
20 Ортағасырлық Үтіртөбе қаласы / Ғылыми–зерттеу жобаның 2009 жылғы (аралық) есебі. – Жетісай - Алматы, 2009. – 37 б.
21 Голодная степь. Первостроители / Южный Казахстан, 1990. 5- октябрь. – 16с.
22 Мерщиев М.С. Раскопки цитадели Актобе–1 // Вестник АН КазССР. 1964. – №12(237). – С. 74-77.
23 Маргулан А.Х. Бегазы-дандыбаевская культура Центрального Казахстана. – Алматы, 1976
24 Шардараның әлеуеті жоғары // Түркістан 2006. – 12 б.
25 Шаруасы оңға басқан Шардара / Оңтүстік Қазақстан, 2006. - 12б.
26 Мұқанов Ж.О. Шағалалы шардара.– Алматы, 2009. – 520 б.
27 Жер жағдайы. Ж. Отарбаев / Өскен өңір, 2002. 1- ші қаңтар. – 9 б.
28 Ахметов Ә.Т. Шежірелі Шардара. Алматы: Қайнар, 1993.– 320 б.
29 Шардара аудандық дене шынықтыру және спорт туризм бөлімінің есебі
30 Оңтүстік Қазақстан облысындағы көлік, байланыс және туризм қызметі 2006-2010. Статистикалық жинақ. – Шымкент, 2011. – 37 б.
31 Оңтүстік Қазақстан облысындағы көлік, байланыс және туризм қызметі 2006-2010. – Шымкент, 2011. – 37 б.
32 Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 3 желтоқсандағы № 1241 Жарлығымен мақұлданған Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауiпсiздiгi тұжырымдамасы/Егемен Қазақстан, 2010.- 12б.
33 Сырдария археологиялық экспедициясының 2004 жылғы Мақтарал ауданындағы Үтіртөбе қаласында жүргізген ғылыми-зерттеу жұмысы туралы есебі. – Жетісай, 2005 (Сырдария университетінің архиві). – 16 б.
34 Тұран археологиялық экспедициясының 2010 жылы ортағасырлық Үтіртөбе қаласы мен Хантағы төрткүлінде жүргізген зерттеулері / Ғылыми – зертеу жұмысының 2010 жылғы (аралық) есебі. – Алматы, 2010. – 42 б.
35 Сырдария бойы: кешегі қалың қамыс, ну тоғай қайда. Р. Шырақбаев. / Ауыл, 2002. №3 23- наурыз. – 11 б.
36 Географический Атлас. 4-ое издание. Главное управление геодезии и картографии при Совете Министров СССР. - М., 1981. – 202 с.
37 Шардара ауданының сайты. www.chardara.kz/ihtour43/23р
38 Оңтүстік Қазақстан облысы, Шардара аудандық дене шынықтыру және спорт бөлімінің құжаттық базасы
39 Шардара ауданында туризмді дамытудың 2008 – 2010 жылдарға арналған бағдарламасының іс-шаралар жоспары. – Шымкент, 2008. – 12б.
40 Шардара аудандық дене шынықтыру және спорт туризм бөлімінің 2011-2015 ж.ж.стратегиялық жоспары
        
        КІРІСПЕ
Қазіргі таңда Қазақстан маңызды табиғи әлеуеті және әлеуметтік –
экономикалық мүмкіншіліктері бар дамып жатқан жаңа ... ... ... ... әлемдік туристік нарыққа өткізудің басты талабы ... ... ... болатын тартымды туристік өнімді ... ... ... даму мәселесі Қазақстанның көптеген облыстары
үшін өзекті ... бірі ... ... ... ... ... алғышарттарының бірі – алдымен
ішкі туризмді дамыту. Осыған орай, еліміздің туризмді ұйымдастыруға болатын
аймақтарын анықтап, ... ... әрі ... қажет екендігі айқын.
Алайда, еліміздің көптеген жерлері назар аударылмай қалады, ... ... ... ... ... ... ауданының туристік
мүмкіншілігін анықтап, зерттеу жүргізу мәселесі бүгінгі күні өте ... ... ... ... табиғи-туристік мүмкіншіліктерін бағалай отырып аймақты
үлкен демалыс орнына айналдыру. Қазіргі мүмкіншіліктер мен келешекте болуға
тиісті мүмкіншіліктерге ... ... ... ... қабылдаған республика туризмнің
даму концепция мен бағдарламасы жұмыстың өзектілігін анықтайды.
Жұмыстың зерттеу нысаны –Оңтүстік ... ... ... ... ... .
Жұмыстың мақсаты – Шардара ауданының туристік әлеуетін анықтау және
туризмнің жағдайы мен даму ... ... ... ... туризм дамуының алғышарттарын сипаттау;
-Шардара ауданының туризм шаруашылығының ... ... ... ... дамуы болашағы мен мәселелерін талдау;
Зерттеу барысында келесі ... ... ... ... ... ауданының туризм дамуының
алғышарттары көрсетілген. Оның ішінде, табиғи, ... және ... ... ... туризмнің қазіргі жағдайына талдау жасалынған. Негізгі
туристік нысандарына сипаттама жасалынған.
-туристер потенциалы, туристік ... ... ... маңыздылығы,
даму мәселелері, ішкі туризмінің көрсеткіштері анықталған. Жұмыстың соңында
қорытынды және әдебиеттер тізімі келтірілген.
Жұмыстың ... ... ... ... бүгінгі таңға дейін ... ... мен ... облыстық туризм басқармасының еңбектері
жатады.
Зерттеу жұмысының барысында келесі әдістер ... ... ... ... және ... пәні ... ... туризм шаруашылығының даму
мүмкіншіліктері.
Жұмыстың тәжірибелік маңызы. Жұмыс зерттеулерінен алынған нәтижелер
аймақта ... ... ... береді. Таңдап алынған аудан автор үшін
тек қана ... ... ... ... ... ... ... географиялық ерекшеліктерінің аудан туризмін дамытуға ... ... ... ... ... ауданы бойынша жаңа ... ... ... ... ... арналған Халықаралық жас
ғалымдар мен студенттер конференциясының жинақтарында жарияланғанды.
1 ШАРДАРА АУДАНЫНЫҢ ТУРИЗМ ДАМУЫНЫҢ ... ... ... ... ... ... плитасы Оңтүстік және Батыс Қазақстан
территорияларында ... ... ... ... Тұран плитасында
орналасқан.Тұран плитасының шекарасын әр ... ... ... ... ... ... былай қабылдаған: плита батысында Каспий
теңізінің акваториясымен шектелген, солтүстік -батысы, яғни Оңтүстік ... ... ... ... ... маңы ... ... мен солтүстік – шығысында оның контуры Орал және ... ... ... ... ... ... ... шыға
беріспен сөйкес келеді де Тұран иілімімен жалғасады; оңтүстік-шығысы мен
оңтүстігінде ... ... ... мен ... ... және таулы
ойыстарынан тұратан альпі орогенді белдеуімен шектеседі.
Тұран плитасының фундаменті құрамы мен жасы әр түрлі болып ... ... ... ... формациялардан кұралған
күрделі гетерогендік кұрылым. Бұлар әр ... ... ... және ... ... ... ... жоғарғы триастан төрттікке дейінгі шөгінділерден құралған.
Қаратау жотасы мен Қызылқұмның орталык ... ... ... ... т.б.) басқа плитаның барлық жерінде
дерлік мезозой-кайназой қаптамасы дамыған. Қызылқұм мен ... ... ... ... ... ... сұр ... ақ және
сұр кварцты кұмдармен көмкерілген: карбонатты жыныстардың маңызы ... ... 20-400 метр ... ... ... олигоцен-төрттік шөгінділер (жоғарғы құрылымдық қабат) Тұран
плитасының барлық ... ... ... тек ірі ... ... ғана жоқ. Олардың жалпы калыңдығының таралуында айқын
зандылық байқалады, олар алғашқы жүз ... ... ... ... ... ... орта олигоцен-төменгі миоцен, орта миоцен-төменгі плиоцен
және жоғарғы плиоцен-төрттік. Олардың арасындағы шекаралар айқын ... ... ... ... ... де бар, ... ... маңызы
айтарлықтай емес.Жоғарғы плиоцен-төрттік ... ... ... ... Ол ... ... қабатга жатады, ал негізінен үлкен
аумақтарда жоқ немесе аз қалындықта болады. Қызылқұмда ... ... ... ... ... сұр және далалық карбонатты және
құмды саздар, сұр және ... ... ... ... ... ... Солтүстікте Қарақтау тауына қарай төменгі ... және сұр ... ... сұр жұқа ... ... құмдақтардан
тұратын шұбар түсті шөгінділер (қалыңдығы 4-26 м ... ... ... ... ... қалыңдығы 85 м-ге дейін ұлғаяды.
В.П. Нижегородовтың анықтауы ... ... олар ... сары ұсақ ... және ... ... саздардан тұрады. Солтүстік-батысқа
Арыс ойысына қарай қалыңдығы 400 м-ге дейінгі құмдақты, карбонатты ашық-
қоңыр ... мен ... ... ... ... ... ... тауы аумағында палеонтологиялық материал орта миоценді
жоғарғыдан бөлуге мүмкіндік бермейді. Бұл ... кей ... ... ... бар ашық және ... ... ... Сырдария өзенінің
аңғарындағы төрттік жыныстар көбінесе көлдік, аллювийлік, эолдық (сұр және
жасыл сұр ... ... ... ... ... ... Шардара территориясының беткі бөлігі негізінен бор және ... ... ... ... ... ... ... конгломерат,
галечник сияқты континенттік және теңіздік шөгінділерден құралған. Теңіз
шөгінділері плиоценнен кейін бұнда қалыптаспады. Үштік және бор ... лесс ... ... мен ... ... әр ... аллювиалдық
үйінділермен жабылған [3].
Тұран плитасының ... ... ... ... ... ... ... кұрылымдық қабаттардың әрқайсысына құрылымдық жоспар
ерекшеліктері тән, ... ... ... жоғарғы горизонттан төменге ... ... ... байқалады. Басты құрылымдық
элементтері ... ... ... ірі ... ... ... ... аралық кұрылымдық элементтер - моноклиналдар,
ойыстар және қүрылымдық террасалар (сатылар) жатады. Сырдария ойысы ( Шығыс
Қызылқұм ) Шығыс ... ... ... ... және одан ... ойпатымен бөлектенген. Сырдария ойысының ішкі ... ... Оның ... алты иілу - ... Жауғаш, Берді, Арыс-Байырқұм,
Ерғашқұдық және Келес -үш ...... ... ... ... Осы ... элементтер арасындағы шекаралар әдетте
флексуралар мен жарылулар арқылы жүргізіледі.Иілімдердегі фундаменттің жату
тереңдігі 3 шақырымға жетеді, ал ... мен ... ... ... ... метрге дейін төмендей береді.
Шөгінді қабаттардың қалыңдығының анализі құрылымдардың морфологиясы
мен даму ерекшеліктерін бағалауға мүмкіндік береді. Қаптаманың ... ... ... сияқты кайназой шөгінділерінен де жақсы байқалады.
Қаптама құрылымдарына фундаментгщ сынулармен бөлшектенген және мезозой мен
кайназой шөгінділерінен де ... ... ... құрылымдарына
фундаменттің сынулармен бөлшектенген және мезозой мен ... ... ... ... ... және ... түскен.
Солтүстік бөлігінде ойыстар шартты түрде Үрмеқұм ... және ... ... ... ... ... ... бірнеше
брахиантиклиналдармен күрделіленген қүрылымнан түрады. Кемпір көтерілімі
солтүстік-батысқа ... ол ... ... ... ... батқан моноклиналын қиындата түседі. Жауғаш иілімі ойыстың
орталык ... ... ... шығыс бөлігінің ... ... ... ... ... ... ... ірі
қүрылымына Балтакөл-Басаға мен Қарақтау бүйраты және ... ... ... иілімі, сонымен қатар Арыс-Байырқұм иілімдері жүйесін Келес иілімінен
бөліп ... ... ... тобы ... Балтакөл-Басаға
бұйраты ойыстың орталық бөлігінде орналасқан. Берді ... ... ... ... Оның ... ... әр түрлі
горизонтында әрқалай болып келеді. Иілімнің солтүстік-батыс бөлігінде Айдар
антиклиналы табылған. Оның ... ... ... ... сұр түсті, шұбар түсті шөгінділері табылған. Қарақтау
бұйраты ойыстың ... ... оның ... ... ... бөліп
тұрады. Жоспарда оның формасы дұрыс эллипс тәрізді, оның оңтүстік ... ... ... ... ... күрделіленген. Арыс-
Байырқұм иілімдер жүйесі Қарақтау бұйратының шығысына қарай орналасқан. Ол
солтүстік-шығысында ... ... ... ... ал ... ... жотасының солтүстік-шығыс
беткейінің моноклиналына біртіндеп ауысады [5].
Жүйе шөгінді қаптаманың барлық горизонтынан ... ... ... Қарақтау дуалы мен Шулы көтерілімінен ірі сынулармен бөлектенген.
Жүйе Арыс және Байырқұм иілімдеріне бөлінген : ... ... ... ... жүргізіледі.Изометрлі Арыс ... ... ... Оның ішкі бөлігі ірі антиклиналь жөне ... ... ... Арыс антиклиналы т.б.) күрделіленген. Иілімнін
солтүстік-батыс қанатында Шығыс-Қоскүңгір ... ... ... ... ... ... орналасқан. Иілімнің
солтүстік бөлігінде Байырқұм ... бар. ... тобы ... ... ... Ол Шулы ... көтерілімдерінен түрады. Алғашқысының формасы бұрыс ... ... және ... ... Палеозой
фундаментінің беткі бөлігінің изосызықтарынан оның бөлігінің ... ... ... ... ... Арыс-Байырқұм
көтерілімдер жүйесімен шекарада ірі ... ... ... ... ... шекарада фундаменттің сынуымен байланысқан ірі
флексурамен ... ... ... ... ... және одан ... ойпат арқылы бөлінген. Ол бұрыс күрлелі формалы
бірақ жалпы алғанда солтүстік-шығысқа қарай аздап созылған. Ол ... ... ... ... беткейінің моноклиналына
акырындап ... ... ... ... қанаттары
жарылулармен күрделіленген ірі Жаусымқұм моноклиналы бар. Келес иілімі
ойыстың ... ... ала, ... ... ... жатыр.
Иілім шөгінді қаптаманың барлық горизонтында жақсы көрінеді. Ойыстың
оңтүстік-батыс ... ... ... мен ... ... ... бұлар өте аз зерттелген [6].
Аллювиалды төрттік үйінділердің ұшуынан пайда болған ... ... ... кең ... аймақтарға мыналар жатады: 1) солтүстік-шығысынан
Аралға тақалып ... Арал маңы ... 2) ... маңы жазығының
оңтүстік жағалаулық үлкен бөлігін алып жатқан Қызылқұм және 3) Үлкен ... ... ... Көбінесе бұл құмдардың қалыңдығы аса үлкен
емес және ... ... ... ... ... да бор ... шөгінділер
әлгі құм жалдарының арасында жиі кездесіп отырады. Көпшілік бөлігі ... ... де ... кездегіге қарағанда бүрынғы кездердегі,
бастауын ... ... ... ... ... жиі ұшырасатындығымен
байланысты пайда болған төбешікті бұйратты жер бедерімен ... ... ... ... ... бөлік тілімденуі үштік
шөгінділердің борпылдақ құрылымымен, ... ... ... етілген басқа типтерін табуға болады. Борпылдақ жыныстардың
тығыздануы, сонымен қатар тұздың сумен бірге тереңге сіңуі ... ... ... өте ... ... ... ... жағдай жасайды. Шығу тегіс сол
немесе басқа тегіс ... ... ... көлдердің таралуы осыған
байланысты.
Тұран ойысының ... ... ... ... ... ... ... аудандарында алғашында кәдімгі жайылмалық жер
бедері болған аллювиалды ... кең ... ... ... ... құм ... жел әрекетінің әсерінен түбегейлі өзгерістерге
ұшырады. Сырдария маңы ... ... ... ... ... ... ... жиналған үштік және бор жыныстары бұнда
өте көп кездеседі. Сондықтан аллювиалдық құмды жазықтардың пайда болуы үшін
өзендер тек ... ... ... материалдарды алып келіп, түбірлі
жыныстардың үстіне, ең ... ... ... бетіне жұқа
қаптама етіп төсей салса болғаны. Осындай жолмен пайда ... ... ... ... маңы жазығы жатады. Ол Сырдария өзенінің ... ... ... ... жазық. Сырдариядан кейінгі Қызылорда
қаласынан төмен оңтүстік-батыс пен батысқа қарай кететін көптеген ежелгі
кұрғақ ... ... ... бұл өзен ... бағытқа, сосын
батысқа, ең соңында барып солтүстік-батысқа (қазіргі кездегісіндей)
бағытталған жаңа ... ... ... шығар деп ойлауыңыз мүмкін
(Герасимов 1943). Сырдария ... ... ... ... ... байтақ территориясының аллювиалды жазыққа айналуына жағдай жасады.
Түбегейлі зерттелмесе де бұл аудандағы ... ... ... ... ... сипаттап айтуға болады. Бұндағы құмдардың арасында сазды
шөлдердің (тақырлар) көптеп кездесуі оның бір ерекшелігі ... ... ... ... өзенінің әкелген және әкеліп ... өте ... ... ... ... суы ... ... бұл лайлар
саз үйінділеріне айналады екен. Герасимовтың ... , ... өте ... сонымен қатар Сырдария маңы жазығында ойыстар мен көлдердің жоқ
болуына себеп болады. И.П. Герасимов бұны ... ... ... жер ... түскен элементтерін су өткізбейтін тақырлардың ... ... ... жазығы оңтүстік-шығысында тегіс Оңтүстік Бетпақдала
жазығына өтеді. Бұл жерде ... ... ені онша кең ... ... жақындаған солтүстік-батысына таман өзен арнасы өте кеңейе
түседі [7].
Оңтүстік Қазақстандағы өзен торабының ... бір ... ... жоқ. Дамудың кейінгі альпілік неотектоникалық этабының анализі таулы
бөліктердегі ... жер ... ... жазықтардың беткі
бөлігінен ежелгірек екендігін көрсетеді. Таулардағы өзен ... ... ... ... ... бірінші кезекте жауын-шашын көп
түсетін жерлерде, яғни көтеріңкі ... ... мен ... ... емес ... ... ... қозғалыстар
жағдайында дамыды. Таулы көтерілімдердің өзен торабы жазықтардың ... және ... ... ... ... ... ... Қазақстан өзендерінің арналары мен аңғарлары тау алды шлейфтері
мен аллювиалды жазықтардың ... ... олар ... ... ... орналасса ; соншалықты жас болады. Кейбір өзендердің
арналары (Сырдария, ... ... ... ... өзен маңылық
жер-телімдерінен асып кетеді. Су толған кездерде апатгы су ... ... ... Өзен ... мен аңғарлары В.М.Девистің айтуы бойынша
(1899) негізінен регрессивті эрозия ... ... ... ... ... жж) сипаттауынша Оңтүсік Ферғанада күрғақ атырау
миграциясы кеңінен танымал. Бүл қүбылыс Оңтүстік Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... оңтүстіктен
солтүстікке қарай миграция болғандыгын Б.А.Федорович (1946) сипаттап жазды
[8].
Шардара ауданыны территориясының қазіргі кездегі беткі бөлігіне өзен
арналары мен ... ... ... тән. Олар өзен ... мен
аңғарларына қарай аздап еңгіш ... ... ... ... ... ... әр ... формалары тән. Аралық зонаның
батып, шөгіп кеткен жер-телімдеріне Қызылқұм ойысы (депрессия) жатады. Оның
жер бедері Сырдария ... ... ... ... ... ... жазыктан тұрады. Бұл жазық тектоникалық
қозғалмалы аудандарда ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... және ... ... бұралаңдап ағып отырды.
Сырдария өзеніндегі бұл кұбылысты Б.Н.Федорович (1946,1952) сипаттап ... ... ... ... ... ... биік те
ежелгі террасалар желдің ... ... ... Бұндай жазықтардағы
эолдық жер бедерінің пайда болуы мен дамуын Б.Н.Федорович (1952, ... ... ... ... шығу тегі ... ... бір ... пікір
айтылмады; оларды мезозой және үштік жастағы жыныстардың үгілуіне немесе
кейінгі борпылдақ ... ұшып ... ... ... ... қызғыш-сары эолдық құмдары неоген және одан да ежелгі палеозой
және бор шөгінділерінен қүралғандығы дәлелденді. Құмдардың эолдық формалары
әр ... - ... ... тізбекті, қуысты, дөңесті құмдарға дейін
барады. Ылғалданудың әр ... ... ... Э. Мамедов кұм
типтерінің бойлық заңдылығын атап көрсетеді: 1) бөліну ... ... ... 100 ... ... ... бүзылған үстірттер мен қазаншұңқырлар
түлғасындағы қазаншұңқырлы- қуысты қүмдар, 2) сақиналы ... ... м ... ... және 3) ... ... ... 40-45
м-ге дейінгі қуысты құмдар. Құм рельефінің барлық формалары өсімдік
жамылғысымен бекіген. ... ... ... ... айналуының негізгі
себебі болып табылады. Қызылқұмның құмды рельефі ежелден-ақ (мезолит, ... ... ... ... Бұл ... ... кайтадан
түзілуіне алып келді [9].
Климат жағдайларының ерекшеліктері ең алдымен географиялық орнына
байланысты. Шардара ... ... ... ... оңтүстігіндегі шөл
зонасында орналасқан. Аудан климатының қалыптасуына сонымен қатар Қызылқұм
кұмдары, жазда тропиктік ауа ... әсер ... Бұл ... ... ... континенталдығымен, құрғақтығымен және жылудың
молдығымен сипаттталады. Жоғарғы континенталдық күн мен түннің, қыс ... ... ... ... ... Ауаның орташа
тәуліктік температурасы 0°-тан жоғары жылы ... ... 10 айға ... ... ұзақ және ... ... ... мәліметтері
бойынша ең ыстық ай шілденін, орташа температурасы ... ... ... +46° С. ... ... ыстық Иран жақтан соққан желге
байланысты. Ондай күндері ауа құрғап, температура ... ... ... ыстық егінге, бау-бақшаға үлкен зиян тигізеді. Маусым айының 25-
інен тамыз айының 5-іне ... ... ... Бұл 40 күн ... жылдың ең
ыстық мезгілі. Күннің ыстығы соншалық ... ... ... ... ... ... қызу енбек, тіршілік тоқтап қалғандай болады. Жаздағы болып
түратын желдің ... 3-5,5 ... ... жиі ... ... Қыс аудан
территориясында ұзаққа созылмайды және коңыржай суық болады. Қыстағы ауаның
абсолюттік ... -35°С. ... ... қар ... ... ... жетеді. Қыс катты, ұзақ болған жылдары 25-30 см-ге барады. Жылдың
суық мезгілдерінде ... ... ... пен ... жел басым келеді. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 3-5 м ... ... ... ... 30-40 см-і ... ... Көктайғақ
болатын күндер саны 1-7 аралығында. Жылдың көп мезгілінде күн ашык болады.
Жыл бойьгаа ... ... ... ... ... көктемнің соңында және жаз
айларында шаңды дауылдарды көруге болады. Құрғақшылық - бүл ... ... ... ... көп ... ... айларына
тура келеді. Территорияға түсетін атмосфералық жауын-шашын көп ... ... ... ... 170 ... ... Бұның өзі маусым бойынша әрқалай
таралады. Жауын-шашынның 2 максимумы байқалады: бастысы, шүғыл көрінетін-
көктемгі, ... - ... Жазы өте ... ... ... ... құрайды. Температурасы 10 -тан ... ... ... дефицитінің жиынтығы 2600-3200 мм-ге тең. Ылғалдану коэффициенті 0,3-
ке дейін өзгереді.
Шөлдердің топырағында ылғал аз ... ... ... ... ... ... қатты күйде болады. Күн
көзінен қызған, қүрғақ ауада су буы да аз ... ... ... ... ... жарық жеткілікті. Бірақ топырақтағы минералдық
тұздар өсімдік тамырына өте ... Шөл ... ... аз ... ... сұр ... деп ... Аудан жерінде сұр және ... ... ... ... және оның ... ... ... етеді. Солардың ішінде климаттьң маңызы зор. Жауын-шашын аз ... ... әрі ... жерлерде сирек өсетін шөптесін өсімдіктерден
шірінді аз ... Ал еріп ... ... тұз жер ... ... ... [11].
Топырақтың беткі қабатына шірінді көктем мен ... ... ... ... түзілуіне жер бедерінің де әсері көп. Топырақтың
түзілу процесі өте баяу ... әрі әр ... әр ... ... құрамы да әр түрлі болып келеді. Онда өте ұсақ ... ... ірі ... (тау ... мен ... үгінділері
кездеседі. Топырағы минералдық құрамына қарай сазды, саздақты, құмдауытты
және құмды ... ... ... ... ... олардың топырақта
қалдыратын қалдықтары да мардымсыз.
Сондыктан ... ... аз. ... ... ... түсі
бозғылт тартып, өзін түзген тау жынысына ұқсайды.
Шардара ауданы ... ... ... ... ... ... көп емес. Территориясының көпшілік бөлігін
құмдар алып жатыр. Тек ауданның ... ... яғни ... ... ... ғана топырақ түрлері өзгереді. Бүл ... ... екі ... ... ... ... шалғынды және ашық
сұр топырақ. Жайылмалық ... ... ... ... ... аңғары мен
жайылмасын алып жатыр. Бұл ... түрі ... ... ... біршама кұнарлы , себебі бүл топырақта ... мен ... ... Бұл ... ... топырақ түзуші жыныстары аллювилік
шөгінділер ... ... ... ... ... ... яғни
қабаттар әр түрлі механикалық құрамы жағынан кезектесіп ... Әр ... ... ... ... Сырдария өзенінің ағынын реттегеннен бері топырақ
одан да бетер тұздана түсуде [12].
Шардара даласын ... ашық сұр ... алып ... ... ... ... Осы ... таралған аумақта құм төбелер мен
тақырлар, сонымен қатар сортаңдар кездеседі.Төбелі және тізбекті ... ... кей ... ... келеді. Құмдары көбінесе
псаммофильді өсімдікпен толықтай және жартылай бекіген ... ... ... ... 0,3-1%. Осы топырақ түрі ... ... ... ... ... топырақ түрлеріне карағанда осы топырақ ауыл
шаруашылығы, оның ... ... ... ... қосар үлесі өте зор.
Аудан жерінде осы топырақ түрі ғана суармалы егіншілікке ... ... ... ... . Осы екі топырақ типінен басқа аудан
жерінде сортаңдар мен сорлар және тақырлар жиі кездесіп отырады. Топырақтың
бүндай түрлері ауыл ... ... ... ... ... ... ... құмды шөлдерінің өсімдіктері
біршама көп және алуан түрлі болып ... ... ... ... ... ... су төмен қарай тез ... ... ... ... үстінде жиналады: бұдан су өте алмайды. Қазақстанда кұмды
шөлдер көп. Соның ... ... шөлі ... ... ... мен ... өзенінің аралығында жатыр. Шардара ауданындағы құмды
өсімдік алдымен құм төбелер арасындағы ойпаттарда, беткейлерде, содан кейін
ғана құм ... ... ... ... жерлерде ақ сексеуіл кездеседі.
Құм төбелер мен құм жалдарының ... ... ... әр ... кездеседі. Құмды шөлдерде бетегеге ұқсас селеубояу деген шөп ... ... ... ... ... да өсе алады. Құмдарында майда шөл кияқтары
көп өседі. Кәдімгі қияк әдетте саз ... ... мен өзен ... ... өседі. Қияқтардың жапырақтары ұсақ болады да олар жазда кеуіп
кетеді, сол кепкен күйінде ... ... ... ... ... деп ... Шөл ... қой үшін негізгі азық.
Жануарлар дүниесі. Шөлде дала ... ... жер ... ... ... ... ... сирек, селдір өседі. Мүндай жағдайда
жануарлар түрінің аз болуы өзінен өзі түсінікті: ... ... ... ... азық та аз, ... да кем, ... қатаң. Дегенмен,
шөлді жерлерді мекендейтін ... ... өте ауыр ... Шөл ... ыстыққа да төзімді келеді. Кейбіреулері күннің
ыстығы ... ... ... ... ... ... ... кұмды қазып,
астына көміліп жатады не бұтаға өрмелеп шығып тыныстайды. Шөлді жерлерде
топырақ бетін күн ... ... оның ... 1,5-2 ... ауа ... ... ... болады. Ал топырақтың
төменгі қабатына қарай тереңдеген ... ... ... жарты метр
тереңдікте топырақ қабатының температурасы, топырақ бетіндегіден екі есеге
жуық төмен болады [13].
Аудан территориясындағы бауырымен жорғалаушылар өте ... ... ... көп, ал ... ... көп ... Бүл жерлерде
тұяқтылар кем тараған, ал жыртқыш ... мен ... жоқ ... ... ... ... жерлері мен өсімдіксіз жалаңаш тақырлы кең алаптар
кезектесіп келетін сазды және ... ... ... өте ... ... ... аңғарында ну тоғайлар өседі. Ол тоғайларда зәулім
ағаштар жайқала өсіп түрады. Тоғайларға ... өзен ... ... ... осындай алуан түрлі болуына байланысты бүл
жерлердегі ... ... де көп ... ... ... ... тоғай бұгасы деп аталатын бұғының бір түрі ... ... бұл ... кездестіру қиын, Амудария жаққа ауып кетті деседі.
Даласында құм ... ал ... ... ... қосаяқтар мен
шисаусақ сарышұнақтар мекендейді. Жануарларының арсында ... ... ... ... қарсақ, шүйе бөрі, шағал ірілері болып саналады.
Жабайы шошқаны түрғылықты халық қабан деп ... ... ... ... болады . Аймақта жиі ұшырасатын ондатр - терісі бағалы аңдардың
бірінен саналады. Оның ... ... ... Солтүстік Америка. Сыр өңіріне
1935 жылы әкелініп, ... ... ... ... шаруашылықтары
құрылған. Кірпі, тасбақа, жылан, кесіртке сияқты бауырымен жорғалаушылар
жиі ... ... ... құр, ... ... үкі, ... бөктергі, шағала, үйрек, кекілік, қаз, қырғи, балықшы, бозторғай,
қараторғай, тоқылдақ, қырғауыл т.б. ... ... еті өте ... жергілікті тұрғындар оны атып, аулап тауысуға жақын қалғандықтан,
облыстық атқару комитетінің шешімі бойынша қорғауға алынған.
1.2 Туризм дамуының ... ... ... ... ... ... батыс сілемдері мен Тұран
ойпатының шығысын алады, 117,3 мың шаршы шақырым аумаққа орналаскан. Оның
солтүстік бөлігін Бетпақдала шөлі, ... қиыр ... ... куаң ... ... Қазақстан облысының шағын ғана аумағын салыстыра ... ... ... ... бояу тақтасын еске салатын алуан түрлі
ландшафты ... ... Бір ... ... ... атам
заманғы дала суреті, сондай-ақ сирек ұшырасатын, әдеттегі ... ... әсем ... ... бір ... - ... куан
көрінгенмен де, оның дәл қасында жануарлар үшін таптырмас жұмақ жер ... ... ... ... дала мен Мойынқұм Қаратау қырқаларына
иек артқан. Нақ осы тұста, бұлақтар мен дала қайнарларының ... сан ... мал ... пайдаланылатын жерлер
қалыптасқан.Жалпы Оңтүстік Қазақстан облысында 11 ... бар, олар ... ... ауданы, Мақтаарал ауданы,Ордабасы ... ... ... ... ... би ауданы,Түлкібас
ауданы ,Шардара ауданы.
Шардара ауданы - облыстың оңтүстік-батыс бөлігіндегі ... ... жері ... Сырдария өзенінің сол ... ... ... ала, ... ... ... орналасқан. Ол 1965 жылы Қызылқұм ... ... ... ... аумағы 13 мың км2 (облыстың 11,1%-ын құрайды). Әкімшілік
орталығы- Шардара қаласы [14].
Шардара ауданының жаңа ... ... ... ... ... Мырзашөл тыңының бірінші кезеңі (Ильич ауданы) игеріліп, ... ... ... үшін 1940 жылы ... ... ... Ал, 1956 ... ауданы таратылып, шаруашылықтары Киров ауданының құрамына берілді.
Негізгі міндеттері- ауданды ... ... ... ... бұл ... ... өйткені, су мен кішкентай канал көп жерді игеруге
мүмкіндік бермеді- ау деймін. Мақта ... ... ... ... ауданындағы инженерлік жүйеге негізделіп ... ... ... ... суармалы жерді игеріп, мақта егу ісін ... ... 1963 ... қаңтарында Қазақ КСР жоғарғы ... ... ... ... ... қала іргесіндегі құрылысшылар поселкесі
Қызылқұм ауданына берілді. Бұрынғы Шәуілдір ауданы кезінде Қызылқұм ауданы
болып ... Бұл ... сол ... ... (Москва) солақай
саясатына байланысты болды. Өйткені ... ... ... ... ... ... Ильич, Киров) Өзбекстан ... 1963 ... ... ... Ол үш ... 1971 жылы ... ... Қызылқұмның алқабы, Шардара құрылысшылар поселкесінің
төңірегі мен совхоздары («Шардара», «Көксу», ... ... ... ... берілді.
Ал, Шардара ауданын құруға қандай негіздер болды, қандай жұмыстың
атқарылғандығы ... ... ... ... ... ... ... алқаптарды игеріп,
суландыру аркылы ел қоныстандыру үшін 1958 жылы ... ... ... Кеңестер одағының әр түпкірінен келген ... ... ... ... мамандар, осы өлкенің жас кадр мамандары
бірлесіп жұмыс істеді. 1987 жылы 15 ... ... ... 5 млрд 700 млн метр ... ... мен су ... станциясының
құрылысының аяқталған жөнінде актіге қол қойылды. Сырдария өзенінің бойлай
ұзындығы 130 шаршы Қызылкұм магистральды каналы іске ... ... ... ... ... ... 1967 жылы мұнда 60-
мың гектарға жуық суармалы жер, ... 130 ... ... ... шаруашылық аралық инженерлік су жүйелері және ... ... ... ... ... мәдени обьектілері бар, 2 жаңа ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығында шешуші
маңызы бар дақылдың бірі күріш өсіруге мамандырылып, 1969 жылы қазан айында
құрылды. Сол ... ... ... ... күріш дақылын
өсірумен қатар бау-бақша ... ... ... мен ... кұрылды.
Шардарамен бірге ірге көтерген су электр станциясымен катар, кұрылыс
материалдары комбинаты, жөндеу механикалық ... ... ... ... ірі өндіріс орындары Одақ тұсында бүкіл елімізге ... ... ... алып өз ... ... көтергелі бері, Шардаралықтар
нарық қыспағынан өтіп, ... пен ... жаңа ... ... ... Қазір аудан негізінен мақта дақылын өсірумен айналысады. Аудандағы
мыңдаған шаруа қожалықтары, осында орналасқан мақта ... ... ... өткізу арқылы еңбегінің жемісін көруде. Мақта өсіру өркендеген
сайын ірі шаруашылық ... ... ... жұмыс істеуде. Қазір мұнда
Шардара мақта зауыты мен НИМЕКС-корпорациясы зауыты жұмыс істеуде. Ауданда
10-ауыл округі мен ... ... ... жуық ... тұрады.
Ондаған құрылыс ұйымдары транспорт кәсіпорындары құрылыс материалдар
комбинаты жұмыс істейді.
Аудандағы тұңғыш күріш өсіретін шаруашылық – ... ... ... ... болатын. 1968 жылы «Октябрьдің 50- жылдығы» атындағы совхоз
құрылды. Одан кейін ... ... ... ... совхоздары,
ал, 1977 жылы «Достық», одан кейінгі жылдары «Ақ алтын», 1980 жылдары
«Қазақ КСР- нің 60- ... ... ... ... Шардараның атақ-абыройын шартарапқа танытқан жаңа тарихы - ХХ
ғасырдың 50-60 жылдары кең канатты ... ... өріс ... ... Жаушықұм алқаптарының аясындағы тың жерлерді игеруден бастау алады.
Бүкілодақтың екпінді құрылыс атанған Шардараға сол ... кең ... ... ... ... ... ... мұғалімдер басқа да сан-салалы мамандық иелері жинала бастады
[16].
Шардараның бүгінгі келбетінде-құла түзде бой ... әсем ... ... ... бен ... кең ... суармалы жерлер мен
егістік алқаптар, бірнеше жүздеген ... ... ... мен ... ... мен ... ... жайлар мен
жағажайлар, бір сөзбен айтқанда, ауыз толтырып айтуға тұрарлық ұлан ... ... қас ... майталмандарының, құрыштан құйылған
құдіретті тұлғалардың да мәңгілік қолтаңбалары ... ... ... ... ... мен елді ... ... дамуын, олардың тарихи-топографиялық құрылымын, ... және ... ... ... ... отыр. Себебі,
Оңтүстік Қазақстан облысында археологиялық ... аз ... ... Шардара өңірі болып табылады. Сондай-ақ, Шардара су қоймасы аймағында
орналасқан, ортағасырлардан сыр ... ... ... бар ... ... ... су ... бұзылып жатыр және бірнеше археологиялық ескерткіш
су қойманың астында қалған.
1884 жылы ... А.П. ... ... сол ... ... туралы жазып, Шардара, Сүткент, Байырқұм қалалар ... атап ... жылы ... ... ... ... мүшесі А.О.
Руднев Сырдарияның сол жағалауы мен Қысты аймағында орналасқан, бұрынғы
Түркістан және ... ... ... ... ... ... он бір
ортағасырлық қалалар мен елді мекендерді тіркеп, Шардара ... ... және ... ... ... ... ... жүйесі, қираған қаланың орындары, ... ... ... жазады [18].
1914 жылы шыққан В.В. Бартольдтың «К истории орошения Туркестана» атты
еңбегінде Түркістан маңындағы ... ... ... соның ішінде
Сырдарияның оң жағалауындағы Сүткент қаласы ... да ... ... ... ... ... институты Ленинград бөлімшесінің
қатысуымен Қазақ ССР Ғылым академиясы Ш.Ш. ... ... ... және ... ... ... Қазақстан археологиялық
экспедициясын ұйымдастырды. Экспедицияны 1947 жылдан 1951 ... ... ... басқарды.
Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы 1949 жылы Шардара
өңіріндегі Сүткент қаласында екі ... ... ... ... 2,5 км ... Сырдария өзенінің сол ... ... ... ... шахристанның оңтүстік-шығыс жағында, екінші қазба
цитадельде жүргізілді [4, с. 340]. Осы жылы экспедиция Көксу ауылынан 1 ... ... ... елді мекенін ашып, зерттеу жүргізді.
Экспедиция Шардара өңірінде 1951 жылға дейін зерттеу жұмыстарын
жалғастырды. ... ... ... 1950 ж. ... ... ... Шардара елді мекенін ашып, оның тарихи-топографиялық
құрылымын ... ... жылы ... (А.Н. ... Г.И. ... Ақтөбе (Ұзыната),
Байырқұм қалалары және Сүткент елді мекенінде зерттеу жұмыстарын жүргізді,
ал Е.И. Агеева және Г.И. ... ... ... ... жоспарын
қысқаша суреттеп, табылған заттардың негізінде оны ІХ-ХІ ғғ. ... ... 1 ... Н.Н. ... барлау жұмыстарын
жүргізіп, ол көтерілген материалдарға байланысты, оны ортағасырдың аяғы деп
мерзімдейді [20].
1958 жылы Сырдарияның сол ... ... ... ... археологиялық барлау жүргізген П.А. Гомолицкий ... ... ... ... ... қатарында құмның жиегінде
орналасқан көне қамалдың орнын көрсеткен, осы ... ... 1 ... ... Ш. Ш. Уәлиханов атындағы Тарих, археология және этнография
институты Шардара экспедициясын ұйымдастырды, оның ... ... ... ... территорияда археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізу
болды.
Экспедиция өзінің жұмысында ортағасырлық Ақтөбе-1, ... ... ... және ... ... зерттеу
жұмыстарын жүргізуге баса назар аударды.
Бүгінгі күнде Шардара су қоймасының ... ... ... ... жж. М.С. Мерщиев ... ... ... тобы ... ... ... Қала үш ... цитадель,
шахристан, рабадтан тұрады. Шахристан трапециялық үлгіде шығыстан батысқа
қарай 300 м ... ... ... ... 2 м-ден 7 м-ге дейін болып
келетін төбе. Цитадельдегі негізгі қазба жұмысы ... ... биік ... жүргізілді. Қазба – 340 м² аумақты қамтиды. Қаланың ... ... ... ... ... белгілі болды. Соның
нәтижесінде М.С. Мерщиев қаланың өмір ... ... ІV – ХІІІ ғ. басы ... су ... 15 км ... Сырдарияның ескі арнасының
жоғарғы оң жағалауында орналасқан Ақтөбе-2 елдімекенінде ... ... ... ... (Б.И. ... Л.М. ... ... жүргізді.
Ол үш бөліктен тұрады: қала, цитадель және сарай. Бірінші ескерткіштің
ең биік жерінде қазба жүргізіліп, кейіннен ... ... ... ... Ескерткіштің әр түрлі бөліктерінде стратиграфиялық кесік
салынды. Кесік цитадель ... ... ... ... ... ... ... жүргізілді. Сыртқы қабырғаларын анықтау үшін
бекіністің оңтүстік бұрышында үшінші ... ... ... ... төртінші қазба ... ... ... ... ... келе Ақтөбе-2 елді мекені – бірқабатты ескерткіш болып
келеді, өйткені, ... ... ... ... ... кесік
бойынша сарай, цитадель және қала бір мезгілде салынғаны анықталды.
1960 жылы «Археологическая карта Казахстана» атты ... ... ... шықты. Қазақ жерінде бір ғасырға жуық жүргізілген
археологиялық ... ... ... бұл жинаққа Шардара
өңіріндегі он ортағасырлық қала мен елдімекендер енген. Бұл ... ... 2, ... ... ... ... қалалары
мен Ақтөбе-2, Көксутөбе елдімекендері аталады.
Мақтаарал ауданының орталығы Жетісай қаласынан 30 км солтүстік-
шығыста, ... ... сол ... ... ... ... Үтірлітөбе (Үтіртөбе) қаласын 1971 ж. Өзбек ССР ҒА ... ... тобы ... оның тарихи-топографиялық құрылымын
анықтап, әртүрлі бөліктерінде қазба жұмыстарын жүргізген.
1994 жылы баспадан ... ... ... ... и ... ... область» атты энциклопедиялық ... ... ... бойынша он бір ортағасырлық қала мен ... ... ... ... ... ... Байырқұм,
Сейіттөбе, Сүткент ортағасырлық қалалары, Ақтөбе-2, Шардара, Көксутөбе,
Сүткент елдімекендері және Ұзыната мазары енгізіліп, ... ... ... ... береді [22].
2004 жылы 5-20 тамыз күндері аралығында «Сырдария» университетінің
археологиялық экспедициясы ортағасырлық ... ... ... жүргізді. Экспедиция жетекшісі М. Қасенов ортағасырлық қаланың
үштен бір бөлігін су шайып кеткенін айта келіп Үтіртөбенің шығыстан ... 388 м, ... ... ... 180 м ... ... ... ені 40 м бөлігін «қала», оның шығыс бөлігінде орналасқан биіктігі
шығысында 3-3,5 м, батысында 1-1,5 м ... ... деп ... ... ... көлемі 300х150 м, биіктігі 1,5 м ... ... ... аймағы», одан батыста 0,3 км жерде ... ... ... ... ... Шардара суқоймасы шайып, бұзылып
жатқан ортағасырлық Үтіртөбе қаласында экспедиция ... мен ... оның ... ... бес қазба жүргізді.
2009 жылы тамыз айында Мырзашөл археологиялық экспедициясы (М. Елеуов)
Оңтүстік Қазақстан облысының Мақтаарал ауданында орналасқан, 1969 ж. ... ... суы ... ... ... қазіргі күнде апатты
жағдайда тұрған ортағасырлық Үтіртөбе қаласында далалық зерттеу жұмыстарын
жүргізді.
Тұран ... ... 2010 жылы ... ... ... ... ... Үтіртөбе қаласындағы зерттеу ... ... су ... ... солтүстік бөлігінде 2009 ж.
басталған қазбаны жалғастырып, ұзындығы шығыстан батысқа қарай 20 м, ... 6 м, ... 13 м ... ... оны 1,5-2 м ... Қазбаны 0,2-0,3 м тереңдікте қазған кезде оның ... ... ... ... олар ... дейін қазылды .
Қазбаны онан әрі тереңдету кезінде 2009 ж. ашылған бөлмелердің астында
жатқан, онан бұрынғы құрылыс ... алты ... ... ... ... ... ... бұйымдар табылды. ... ... ... ұшы мен қола ... ... ... ... Шардара өңірінде он екі ортағасырлық қала мен елдімекен
анықталып отыр. Олар: Ақтөбе 1, ... ... ... ... ... ортағасырлық қалалары, Ақтөбе-2,
Шардара, Көксутөбе, Сүткент елдімекендері және Ұзыната ... ... ... ... Ақтөбе-1, Шәушіқұмтөбе, Үтіртөбе, Сүткент
ортағасырлық қалалары мен Ақтөбе-2 елдімекенінде ... ... ... орай 1969 ж. ... ... іске қосылуына
байланысты ортағасырлық Ақтөбе 1 қаласы мен Ақтөбе 2 ... су ... Ал ... ... суы шайып бұзылып жатқан Үтіртөбе қаласында
2009 ж. бастап ... ... ... (М. ... ... бүгінгі күнге дейін жалғастырып келеді.
1.3 Ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуы
Шардара ауданы 1969 жылы, Қызылқұм өлкесін ... ... ... ... 10 ауыл ... кіреді.
Әкімшілік орталығы – Шардара қаласы
Ауданның халық саны - 70000 адам, ... ... ... ... ... құрайды, қалғаны орыс, өзбек, әзербайжан, украин,
тағы басқа ұлт өкілдері.
Аудан территориясы 13000 шаршы километрді құрайды
Аудан экономикасының негізін ауыл шаруашылығы ... 65 мың ... ... ... бақша дақылдары, жемістер мен жидектер өсіріледі.
Аудан бойынша ауылшаруашылық ... ... ... 54% ... ... ... сонымен бірге мал шаруашылығы мен балық шаруашылығы да бар.
Ауданда 116 заңды және 5185 шағын жеке ... ... ... 18530 адам ... ... 4725,3 млн. ... өнім өндіреді.
Қызылқұм өңіріндегі мыңдаған гектар шөлейт алқаптарды игеріп,
суландыру арқылы ел ... үшін 1958 жылы ... ... ... ... ... құрылыс материалдары барланған. Кеңестер Одағының
әр түкпірінен келген ... ... ... ... ... мамандар, осы
өлкенің жас кадр мамандары бірлесіп жұмыс істеді. 1967 жылы 15 қазанда
Мемлекеттік комиссия ... 5 ... 700 млн. м3 ... бөгені мен су
электр стансасының құрылысының аяқталғаны жөнінде актіге қол ... ... ... ... ... ... 130 км ... магистральды каналы
іске қосылды [24].
Аудандағы ірі елді мекендер: Шардара қаласы, Көксу, ... ... ... ... ... ... ... күріш, қаракөл
қойы, оған қосымша мақта, сүтті, етті мал, жылқы, түйе, ... ... ... 14 кеңшар, 1 күріш өсіру тәжірибелік шаруашылығы ... жылы ... ... ... ... «Ақ-қала»,
«Байырқұм» кеңшарлары Арыс ауданына ... ... ... ... кооперативі, жауакершілігі шектеулі серіктестігі, 4186 шаруа
қожалықтары ... Елді ... ... ... мен ... өзенінің
бойын жағалай орналасқан. Шардара ауданы бойынша ауыл шаруашылығының жалпы
өнім көлемінің 67,7% мақта ... ... ... ... 58,8% ... 30,2 мың ... мақта егістігі, қой басының 23,9%-
ын қаракөл қойы құрайды. Аудан шаруашылығының негізін ... ... ... ... өндірістік кооперативі, «НИМЕКС»
корпорациясының зауыты, «Мырзакент», «Достық» мақта ... ... ... ... ... ... ... тағы басқа
құрайды.
Шардара ауданы бойынша 1 аудандық мәдениет сарайы, 8 ауылдық ... және ... ... ... ... қызмет көрсетіп келеді.
Шардара аудандық орталықтандырылған кітапханалар жүйесіне қарасты 16
кітапхана бар. Олар:
- 1 ... ... ... 1 ... балалар кітапханасы;
- 2 қалалық кітапхана;
- 12 ауылдық кітапхана
Шардара аудандық медицина бірлестігінің құрылымында 12 ... ... ... ... ... ... ... Ғимараты
1982 жылы пайдалануға берілген. Аурухана ғимараты күрделі ... ... ... ... ... ... Жалпы 180 төсек-орын. Медициналық
қызметкерлер саны 100 дәрігер, 197 орта буын қызметкер. Оның ... ... 40 ... ... 2 ... 12 ... қызмет көрсетеді.
Акушер-гинекологиялық бөлімшесі 50 төсек. 6 ... 26 орта ... ... ... ... ... 20 төсек. Қызметкерлер саны
1 дәрігер, 6 медбике. Терапиялық бөлімшесі 35 төсек. ... саны ... 9 ... ... ... бөлімшесі 20 төсек. Қызметкерлер саны
1 дәрігер, 10 медбике. ... ... ... 15 ... саны 1 ... 3 ... Және 6 төсек-орынды жандандыру
бөлімшесінде 5 дәрігер, 19 медбике ауруларға ... ... ... ... ... аурухананың құрылымында 1 аудандық
емханамен 1 балалар кеңесінде 71 дәрігер, 81 орта буын ... ... ... жәрдем бөлімшесінде 2 бригада халыққа ... ... ... 1 ... 14 орта буын ... ... ... биохимиялық, рентген, СПИД, бактериялогиялық зертханаларда 4
дәрігер, 16 лаборант-зерттеушілер жұмыс жүргізуде [25].
Оңтүстік Қазақстан облысына ... ... ... ... ... ... Шөкеев өңірге қатысты бірнеше өзекті мәселелер
бойынша көшпелі мәжіліс ... Ең ... ...... су ... 3 миллиард текше метр суға толады және ол суды қабылдай бастады.
Өңір ... ... ... ... ... ... жатыр.
Ол үшін асыл тұқымды мал шаруашылықтарына баса ... ... ... ... 164 ... болса, биыл тағы осындай 10 ... Ал, ... ... ... ... үшін суармалы алқаптарды
қалпына келтіріп, осы саланы дамыту ... ... ... ... ... ... жолының құрылысы да ... ... ... жер ... ... ... әлі де ... таппаған түйткілдер бар. Жергілікті құрылыс
материалдарының бағасы бойынша да кәсіпкерлермен толыққанды келісімге ... ... ... бірі – Сырдарияның бойындағы ауылдарды сел алып
кетпеу жағын қарастыру. Биылғы жылы ... ... ағын ... ... тиіс. Ол үшін Шардара су қоймасынан сорғышпен тартып,83
мың гектар алқапқа су жеткізетін жоба жазға салым ... ... ... ... ... Қазақстан
халқына арнаған «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Жолдауындағы басымдықтарды
жүзеге асыру мақсатында ауданымызда үстіміздегі жылдың 1 ... ... ... ... ... ... болсақ,2011 жылғы
аудан бюджетiнiң жалпы көлемi 7746 млн. ... ... ... оның ... ... ... 1 266,9 млн. ... жетiп отыр. Өткен 8 айдағы
аудан бюджетi кiрiстерiнiң жоспары 103 пайызға орындалды (жоспар 931,4 млн,
орнына 957,3 млн теңге). Бюджетке 25,9 млн ... ... ... ... ... мерзiмiмен салыстырғанда 424,0 млн теңгеге ұлғайып отыр. (2010 жыл
533,2 млн - 2011 жыл 957,3 ... ... ... өнеркәсiп
өнiмдерiнiң көлемi 2011 жылдың 7 айында 1648,7 млн. теңгенi құрады, бұл
2010 ... осы ... ... 101 пайызды құрайды. (2010 жылы
2094,4 млн.теңге).
Инвестиция. Негiзгi қорға бағытталған инвестиция көлемi 2011 жылдың 7
айында 7844,6 ... ... ... ... ... 178,2 ... отыр. (2010 жылы 4401 млн.теңге). Жалпы, соңғы 3 жыл ... ... 51217,4 млн. ... ... тартылған.
Ауылшаруашылығы. 2011 жылғы 7 айда 1845,7 млн.теңгенiң ауылшаруашылығы
өнiмi өндiрiлiп, өнiм ... 2010 ... ... ... (2010 ... млн. ... ... 131 пайыз артық болып отыр.
2011 жылы ауданда 4 канал механикалық тазалаудан өттi, нәтижеде 1375
га жер айналымға ендiрiлiп, ... 275 адам ... ... ... ... егiс көлемi жоспардағы 51700 гектардың орнына 54500 гектарды
құрады.
Мал дәрiгерлiк нысандар туралы: Аудандық бюджеттен ... 17,8 ... ... 8 мал ... ... ... мен 21 мал шомылдыратын
ванналар салынып, iске қосылса, ал 2 мал өлекселерiн ... ... ... ... ... ... ... 1 беккери 13 мал
өлекселерiн тастайтын шұңқырлар мен 21 мал ... ... ... ... 2011 жылы ауыл ... жерлерiн түгендеу
жұмыстары жүргiзiлiп, 10 ауылдық округте бұл ... ... ... ... ... ауыл ... жарамды жер көлемi 239 470 га,
оның iшiнде егiстiгi 63 495 га, 175 975 га жайылым. ... ... ... 6 мың га, оның iшiнде 1 ... ... ... нақты
ауданның арнайы жер қорына қайтарылғаны 3353 га (57%), оның iшiнде ... ... ... алынғаны 1318 га. Бұдан бөлек Сүткент ауылдық округi
аумағынан 10 000 га ... ... ... ... 1713 га егiстiк
жерлердi ауданның арнайы жер қорына қайтару ... ... ... ... ... Түгендеу жұмысының қорытындысы бойынша аудан
көлемiнде 4 666 га егiстiк, 10 400 га ... жер ... ... жер ... ... Бұл ... ... орындалады.
Тұрғын үй салуға және қосалқы шаруашылығын жүргiзуге Шардара қаласы
аумағынан жер сұрап, ... ... саны 3336 ... оның ... ... 623-не қала әкiмiнiң шешiмi шығып, ... ... ... ... ... ... жер бөлу ... жалғасуда. Ауылдық елдi
мекендерде тұрғын үй мәселесi туындап отырған жоқ. ... ... үй ... ... ... жер ... кезексiз бөлiнуде.
Архитектура. 2011 жылы ... ... ... ... 180,0 га. жер ... ... үй ... егжей-тегжейлi
жоспарлау жобасын жасауға 3,500 млн. теңге ... ... ... ... ... ... саласы бойынша 2007 жылдың 1 ... ... ... 243 млн. 982 мың ... ... ... 143 млн. 146
мың теңге кіріс болып, контингент жоспары 103 пайызға, жергілікті бюджет
жоспары 105 ... ... ... ... ... ... мерзімімен
салыстырғанда контингент бойынша 59 млн 220 мың теңге, жергілікті бюджетке
36 млн 490 мың теңге артық түсті. Салықтардың ... түрі ... ... ... ... ... өндіруден - 2007 жылдың жартыжылдығында 1 млрд. 748
млн. 436 мың ... ... ... ... ... ... ... 100 пайыз болды. Оның 665,2 млн теңгесін «Шардара су электр
стансасы» АҚ-нан ал, ... және ... ... ... осы маусымда жиналған мақтаның өңдеу ... ғана ... ... ... ... ... өнімдері көлемінің едәуір
төмендеуіне себеп болып отыр.
- 2007 жылдың 6 айында 633 млн. ... ... ... ... тиісті мерзімімен салыстырғанда 6,7 пайызға ... Оның ... ... ... 18 млн. 279 мың ... ... және
жергілікті бюджет есебінен 325 млн. 567 мың ... ... және ... ... 263 млн. 689 мың теңге және шетел инвесторлары есебінен
25 млн. 839 мың ... ... ... ... су ... ... ... аяқтау» нысанына
2007 жылға облыстық бюджеттен бөлінген 236 млн. 250 мың ... ... 80 млн. ... ... ... ... су жүйелерін жөндеудің жобалау-сметалық құжаттарын
дайындауға бөлінген 2,1 млн. ... ... ... құжаттарының
уақытылы дайындалмаунан игерілмей қалды.
- сонымен қатар, жалпы алаңы 7676 шаршы метрлі 68 ... ... ... ... жылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда 4 тұрғын
үй, немесе 672 шаршы ... ... 2007 ... 6 ... ... ... жылжымайтын мүлікті жария ету
жөнінен 7482 өтініш келіп түскен болса, оның ... ... ... ... баяу ... әсіресе Жаушықұм, Ұзын-ата және Достық
ауылдарында. Ауыл әкімдері бөлген ... ... ... қадағалау жеткіліксіз, халыққа түсініктеме өз деңгейінде
жүргізілмеуде.
- ауылшаруашылығы ... ... 6 айда 1 ... 372 млн. 900 ... құрап, өткен жылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда 144 млн. 100
мың теңгеге немесе 11,7 пайызға және ет ... 6,3 ... сүт ... жұмыртқа 5,7 пайызға, мал басы: ірі қара мал 4,4 ... қой ... 6,0 ... жылқы 3,8 пайызға артты.
- ауданда жұмыс істеп жатқан 6335 ... ... ... ... 6190 жеке тұлғалар. Осы есепті мерзімде 613,7 млн. теңгенің
өнімі өндірілді, бұл ... ... ... осы ... ... ... ... артық. Шағын кәсіпкерлік субъектілерде 20071 адам ... ... ... ... 21,8 млн. ... шағын кәсіпкерлік
субъектілерінен түсіп отыр, бұл көрсеткіш жергілікті салықтың 15,2 пайызын
құрап, өткен жылдың тиісті мерзімімен салыстырғанда 4,4 ... ... ... мерзімде жаңадан 32 заңды тұлғалар құрылып, 55 адамға жаңа
жұмыс орандары ашылды.
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық ... ... ... ... ... ... іске ... жөніндегі
Оңтүстік Қазақстан облысының 2006-2008 жылдарға арналған өңірлік іс-шаралар
жоспарын орындау мақсатында ... ... іске ... ... өндіріс
және халыққа қызмет көрсету орындарын ашу ... ... ... ... көгалдандыру және санитарлық тазалық жөнінде атқарылуға
тиісті жұмыс көлемі анықталып, бекітілген ... ... ... аудан бойынша 62500 түп ағаш отырғызылып, оның 54150 түбі немесе
86,6 пайызы ... ... ... салу 3 ... ... Шардара қаласында 3
алаңша, Шардара, Көксу ауылдық округтерінде бір алаңшадан салынды.
- ауданда 12381 отбасы ... ... оның 58 ... 279 ... мың ... атаулы әлеуметтік көмек ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда 68 отбасының 352
мүшесіне 1104,8 мың теңге кеміді.
- 18 жасқа ... ... ... мемлекеттік жәрдемақы 841
отбасының 3478 баласына 20512,6 мың теңге төленді. ... 36734 мың ... 25900 мың ... ... ... қалған 10834 мың теңгесі
аудандық бюджеттен қаралғанымен, әлі де 4725 мың ... ... ... бұл қаржыны аудан бюджеттінің тапшылығына байланысты қосымша қаржы
бөлуге мүмкіншілік болмай отыр [27].
- мүмкіндігі шектеулі үйінде оқытылатын және ... 55 ... 239,9 мың ... жәрдемақы тағайындалып төленді.
- есепті мерзімде 5 отбасыға 46,0 мың теңге тұрғын үй жәрдемақысы
тағайындалып ... ... ... ... 744 мың ... мүгедектерге
гигиеналық заттар таратылды. І топтағы 6 мүгедектерге жеке ... ... ... ... ... маманы қызмет көрсетді.
- жасы 80-нен асқан жалғызбасты қарттарға ай ... ... ... ... ... 16 қарияға 31700 таңге төленді.
- ресми тіркеуге тұрған жұмыссыздар саны 251 адамды құрап, оның ... 92 ... ... орналасты. 280 жұмыссыз ақылы ... ... 2084 мың ... ... ... ... ... жұмыссыздар
деңгейі 0,6 пайызды құрап, өткен жылмен салыстырғанда 0,4 ... Ал бала ... 7 ... ... ... 1 ана ... жол
берілді. Бала шетінеуі Қазақстан ауылында 2 балаға, Қызылқұм ауылында 2
балаға артты [28].
Жұқпалы ... ... ауыз су ... төмендігі себеп болып
отыр. Аудан бойынша 6 айда 7324 адам ... ... ... 33 науқас анықталды. Туберкулез ауруның ... ... көп ... ... үй-тұрмыстық жағдайлары төмен адамдардың
арасында туберкулезге шалдыққандар кобеюде. Жұқпалы аурулардың алдын ... ... ... ... АҚ-ы мен ... шарт ... орталық ауруханаға су ... ... ... ... ... ... ... 33 мектепте 18547 оқушы білім алады,
оларға 2017 мұғалім ... ... ... барлық оқушының 70 пайызы, яғни
12983 оқушы ыстық тамақпен, тегін тамақпен 1250 ... ... 6,7 ... ... тамақпен оқушылардың 98 пайызы қамтылған. ... ... саны 608, яғни ... ... 30 ... келеді. Бұл
көрсеткіш өткен оқу жылымен салыстырғанда 20 оқушыға артты
Ауданда Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... атты Жолдауын насихаттау және түсіндіру
мақсатында аудан әкімінің 2007 жылғы 6 наурызындағы №1-40 өкімімен ... ... ... ... ... ... қала ... округтердегі елді мекендерде
Жолдаудың басым бағыттары бойынша үгіт-насихат жұмыстарын жүргізді.
Бүгінгі ... ... ... 24 ... ... ... Бұдан бөлек қала және ауыл ... ... ... мен ... нышандардың пайдалануының заңдылығына
бақылау жүргізілді.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мен ... енгізу туралы реформаларды
қала және ауылдық округтерде, бөлімдерде, мекемелерде насихаттау мақсатында
арнайы 3 топ құрамы ... ... ... айтқанда, 1-ші тарауда біз ауданның ... ... оның ... ... және жер ... ... ... және жануарлар әлеміміен, сонымен қатар ауданның
қалыптасу тарихымен таныстық.
Шардара ... ... ... ... табиғи географиялық
ерекшеліктері, тарихи-мәдени құндылықтары және ауданның әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... ... ... АУДАНЫНЫҢ ТУРИСТІК ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ
2.1 Туризм дамуының қазіргі жағдайы
Шардара ауданының тарихы орта ғасырлардан басталады. Оған куә ... ... ... ... Ұзын Ата ... ... мен ... қалашықтары. Аудан 1969 жылы құрылды. Мұндағы елді
мекендер Сырдария ... мен ... ... ... ... Қазақстан облысының Сырдария өзені көктей ... ... ... ... алып ... Аудан көлемінде Жетісай-Арыс-
Түркістан, ...... - ... автомобиль жолдары түйіскен.
Шығысында – Сарыағаш стансасы (130 шақырым), солтүстігінде тоғыз ... Арыс ... ... ... ауданы Мақтарал, Арыс, Сарыағаш
және Өзбекстан Республикасымен шектеседі.
Кезінде өркендеген өндіріс орындарымен Одақ ... ... қала ... 5,7 млрд ... ... ... тұщы суда ... түріне бай атақты Шардара су қоймасының жағалауына орналасқан.
Энергетика және ирригация ... ... ... ... ... Сырдария өзенін бөгеу арқылы салынған бұл су қоймасы ... ең ... ... ... ... ... географиялық
орналасуы, бай табиғаты экономиканың басым секторы ретінде қазіргі заманға
сай, ... ... ... ... ... ... ... етуге
өте қолайлы [29].
Туристік ағымның өсуі өңірдің туристік тартымдылығы мен тиісті
инфрақұрылымның ... сол ... ... ... ... ... ... сипаттайды.
Келу және шығу туризмінің дамуы туристік қызмет саласындағы ең маңызды
мәселе болып табылады. Бүгінгі таңда, келу туризмін ынталандыру ... ... ... ... қолданылады: туристік қызметті
экспорттаумен айналысатын фирмалар мен ұйымдар ҚҚС-ты төлеуден босатылған,
арнайы экономикасы тұрақты ... ... ... ... ... ... ... Облыста 1111 тарихи және мәдени
ескерткіштері орналасқан, оның ішінде: 931-і ... 44-і ... ... ескерткіштері болып саналады. Облыста туризмді дамытуда
төмендегі басымдық бағыттарда жұмыстар ... ... ету ... ... ... емдеу-сауықтыру туризмі;
- балық, аң аулау туризмі.
Облыс өзінің туристік мүмкіндігін халықаралық туристік іс-шараларға,
көрмелерге, жәрмеңкелерге қатысуын қамтамасыз етуде.
Негізгі түсетін табыс ... ... ... ... ... ... көрсеткіші берілген.
Сурет 1. Шардара ауданы бойынша көрсетілген қызметтерден түсетін табыстың
пайыздық көрсеткіші ... 1- де ... ... ... ... ... ... түсетін табыстың пайыздық көрсеткіші көрсетілген.
2009 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы жылда ... ... ... ... туристік жәрмеңкесіне қатысып қайтты. ... ... ... жоспарына еніп, орта-азиялық регионның басты
туристік іс-шарасына айналды, бұған ... 33 ... ... ... ... куә болап табылады.
2010 жылы облыс бойынша қонақ ... ... ... ... ... ... салыстырғанда 11,5% өсті.
Туристерге қызмет көрсетудегі едәуір үлесті (96,2%) жеке меншік қонақ
үйлері құрады.
2010 жылы қонақ үйлер көрсеткен ... ... 548484,7 мың ... 2009 ... ... ... өсті. Көрсетілген қызмет
көлемінің едәуір бөлігі заңды тұлғаларға (орналас-тыру ... ... және жеке ... – 30,1%) ... келетін туристер саны 2009 жылы 5200 адамнан, 2010 ... ... ... 6600 яғни жыл ... ... ... саны 700
адамға көбеюде (кесте 1).
Кесте 1
Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша 2010 жылғы ... ... ... мың ... ... | ... ... көлемі |
| | | |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... | | ... |н |н ... | | ... | ... |
| | | ... ... | | |ен | |н ... ... ... ... |165 258,9 |
|бойынша |8 | | | | |
| | | | | | ... ... ... ... ... |
| |3 | | | | ... қ.ә. ... |- |- |- ... ... ... |- |- |- ... ... | | | | | ... |- ... ... |
|ә. | | | | | ... ... |- | ... |
|Отырар |3 386,0 |- |- | ... ... ... |- | 9 ... ... |5 381,0 |- |1 375,0 | ... ... |891,0 |- |- |- |891,0 ... |799,0 |- |- | 757,0 |42,0 |
1 ... ... отырғандай аудан бойынша туризмнен негізгі табыс
799,0 мың теңгені құрады. Облыс бойынша туристерге ұсынылатын ... ... ... ... ... Сайрам және Мақтаарал қала
әкімшіліктерін келеді. Шардара ауданынан түсетін табыс ... ең ... ... ... ... ... ... туристік
қызметпен айналысатын туристік фирмалардың жоқ болуы және бар ... ... ... деңгейде болуы. Мысалы, Түркістан қала
әкімшілігінде туристік фирмалар жоқ ... да, ... ... ... ... 31 374,0 мың теңгені құраса, Шардара ауданы бойынша тек
қана 799,0 мың теңгені құрады.
Қазіргі ... сай ... ... ... және басқа да
орналастыру нысандарының ... мен ... салу ... ... ... ұсынылатын түрлі тағам мен демалыс орындары, ... ... ... ... ... ... ... басты бағыттың бірі
Қазақстанның туристік имиджін қалыптастыру және ұлттық ... ... ... ... ... ... потенциалы мол ... су ... ... ... аулау, аңшылық және басқа да туризм
түрлерін дамытуды ... ... ... ... дамыту мақсатында
Қазақстан ауылы аумағында керемет көлдің ... ... ... ... ... ... үйі ... [31].
Шардара қаласының шағын демалыс және туризм объектілерін салуды
ұйымдастыру бағытында ... ... ... саябағына 2005-2008
жылдар аралығында аудандық бюджеттен 12,7 млн. теңге, ... ... млн. ... ... 79,1 млн. ... ... ... жұмыстары
жүргізілді. Саябақтың теңіз жақ бетінен жеке ... ... ... ... «Ақ ... атты неке ... ... кәсіпкер А.
Бердешовтің екі қабатты люкс қонақ үйі салынып, пайдалануға ... ... ... ... есебінен 16 млн.теңгеге
аттракциондар орнатылды.
Шардара ауданында 4 орналастыру объектісі бар, оның ішінде 2 ... атап ... ... ... үйі, «Бақдаулет» қонақ үйі, 2 ... ... Одан ... 6 кафе және 3 мейрамхана.
Теңіз жағасында 2 демалыс аймағы жұмыс жасауда. «Алтын жағажай» және
«Ақ қала» ... ... ... ... аймағында «ТОО Солс Петролеум» 8 номер 16
жатақ орын (15000 ... ... ... 5 номер 15 жатақ орын (3000 тн.).
«Ақ шағала» демалыс аймағында жеке кәсіпкер Б.Батыров 10 ... ... орын (3000 ... ... мынадай қызмет көрсету түрлері бар: (Суға ... ... ... ... жатақ жаймен қамтамасыз ету, би кештерін
ұйымдастыру, су жағасына демалыс тапшандарын орналастырып, өзге де ... ... ... ... саны ... 2009 жылы 5200 ... жылы 5900 адамға, яғни жыл сайынғы келетін ... саны 700 ... ... ... 6 маусымында ішкі саясат, ауылшаруашылық
және кәсіпкерлік бөлімдерімен бірлесе отырып, ... ... ... ... ... ... онда ... көрсете
отырып, (балық аулау, аңшылық, атпен ... ... ... ... суда ... су ... ... т.б) іс-шара ұйымдастырылды. Бұл іс-
шара жөнінде «Шымкент-Қазақстан», «Айғақ-ТВ» телеарналарында ... ... ... ... ... Осы ... нәтижесі
ауданға өз бетінше келіп жатқан ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығын тудыру мақсатында аудандағы тарихи-
мәдени орындар, ... және т.б ... ... ... материалдар жинақталып шығарылды.
Шардара ауданы республикада тарихи-мәдени қорлары жағынан ... ... ... ... ... ... ... Ежелгі Сүткент,
Шардара қалашықтары мен Жаушықұм төбе секілді тарихи-сәулет ескерткіштері,
туристер мен зиярат етушілердің ерекше назарын ... және ... ... белгілі қазыналары болып табылады.
Сондай-ақ қала орталығында Ұлы Отан соғысында қаза ... ... ... ... су ... 40 ... мерекесіне
арналған тың игерушілер монументі және Шопан ата, ... үш ... ... Әйтеке билердің, сондай-ақ ауданнан ... үш ... ... С. Әшіровтердің ескерткіштері бар.
Ішкі және сырттан келу туризмін дамыту үшін ... су ... ... ... ... және ... жағажайдағы қонақ
үйлер қызмет көрсетуде.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың бүгінгі таңда көтеріп ... ... бірі – ... ... өмір ... қалыптастыру. Соның бір
бағыты туризм саласы болып табылады. Көлемі жағынан Қазақстанда екінші орын
алатын Шардара ... ... ... саласын дамытуға өте қолайлы.
Кезінде өркендеген өндіріс орындарымен Одақ көлеміне белгілі ... ... 5,7 млрд ... ... ... тұщы суда өсетін
көптеген түріне бай атақты Шардара су қоймасының ... ... және ... ... ... ... мәселелерін шешу
мақсатында Сырдария өзенін бөгеу арқылы салынған бұл су ... ... ең ... су ... ... ... Қаланың географиялық
орналасуы, бай табиғаты экономиканың басым секторы ретінде қазіргі заманға
сай, бәсекеге қабілетті туризм саласын тұрақты ... ... ... ... ауданында 4 орналастыру объектісі бар, оның ішінде 2 қонақ үй,
атап айтқанда: «Шардара» қонақ үйі, ... ... үйі, 2 ... ... Одан ... 6 кафе және 3 мейрамхана.
Теңіз жағасында 2 демалыс аймағы жұмыс жасауда. «Алтын жағажай» және
«Ақ қала» демалыс аймақтары.
«Алтын жағажай» ... ... «ТОО Солс ... 8 ... ... ... Жеке ... Е.Қарымсақов 5 номер 15 жатақ орын.
«Ақ шағала» демалыс аймағында жеке кәсіпкер Б.Батыров 10 номер ... ... ... ... ... ... түрлері бар: (Суға жүзу,
қайықпен серуендеу, балық ұстау, жатақ жаймен қамтамасыз ету, би ... су ... ... ... ... өзге де ... ұсыну)
Шардара қаласының өзге де туризм объектілерін атап ... ... үшін ... ... ... ... ... теңіз жақ
бетінен жеке инвесторлар есебінен төрт қабаттан тұратын «Ақ босаға» ... ... ... ... ... ... әйгілі Ұзын ... ... мен ... ... ... айта ... жаз айларында жоспарлы түрде аудандық ішкі саясат бөлімі және
спорт мектептерімен бірлесе ... ... ... ... насихаттау
мақсатында стенд дайындалып, мүмкіншіліктерімізді көрсете отырып, (балық
аулау, атпен ... ... ... және ... суда ... ... ... ұйымдастырылып тұрады. Осы іс-шараның нәтижесі ауданға
өз бетінше ... ... ... ... ... ... игі әсерін
тигізері сөзсіз.
Ағымдағы жылдың 16 сәуірінде ОҚО туризм, дене ... және ... ... ... ... өткізілген «Оңтүстік көркі-
Красота Юга» қолөнер шеберлері мен қолданбалы заттарды жасаушылардың 1-ші
облыстық ... ... ... ... ... ... ... Нышанкүл қатысып, басқарма бастығы П.Н.Қырықбаевтың алғыс
хаттарымен ... ... ... туристік базада ... ... ...... мен ... ... өсетін коммуникациялық
сұранымын қамтамасыз ететін, серпінді түрде дамып отырған ... ... ... ... ... дамыту, жетілдіру, жаңа
технология-ларды өмірге енгізу – ... ... ... жылдардағы
тенденция болып табылады.
2010 жылы почталық және курьерлік кәсіп-орындар 447,0 млн. теңгеге,
байланыс ... – 7440,6 млн. ... ... ... бұл
салыстырмалы бағаларда 2009 жылғы көлемнен – тиісінше – 16,1%-ға артық ... кем. ... ... ... ... (37,9%), сымсыз
желілер және спутник, кабельді инфрақұрылым арқылы бағдармаларды тарату
қызметтерінде (16,1%-ға) белгіленді.
2010 жылы 24803,4 мың ... ... ... бұл 2009 жылғы
деңгейден 2,7%-ға көп, 2735,5 мың ... ... ... артық).
Қалааралық, халықаралық телефондармен сөйлесу трафигі өткен жылдан 11,9%-ға
кеміп, 155,5 млн. минутты ... ... саны 2010 жылы 42,3 мың ... құрап, 2009
жылмен салыстырғанда 25,2%-ға өсті. 2010 жылы кең ... ... ... ... Интернет абоненттері 36,2 мың бірлікті
құрады (Интернет абоненттерінің жалпы санына 86,0%).
Көлік кешені – ... ... ... ... ішкі және
сыртқы сауданы кеңейтуде маңызды рөл атқарады (сурет 2).
Сурет 2. 2006-2010 жылғы аудан бойынша халық ... ... 2- де ... ... ... ауданының 2006-2010 жылғы
аудан бойынша халық тасымалы берілген. Облыс ... ... ... ... барлығы дерлік (100,0%) және жолаушылардың ... 3. ... ... ... ... [32]
Сурет 3- те Шардара ауданның жолаушы тасымалының ... ... ... Облыс бойынша жүк айналымының жоғары көрсеткіші Сарыағаш,
Сайрам аудандары мен Шымкент және Түркістан қала ... тиіп ... ... ... ... ... ... есепке алғанда, облыс автокөлігімен 2010 жылы 77468,8 ... жүк ... жүк ... – 4510,0 млн. ткм ... 2009 ... бұл ... тиісінше, 11,8%-ға және 12,1%-ға өсті.
13367,0 млн. ... ... ... ... – 7913,4 млн. ... 2009 жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіштер, ... 19,9% ... ... ... ... ... ... дамыған. Бұл көлік
желісінің дамымауымен, орналастыру құралдарының ... ... ... байланысты. Ауданның туризм және спорт басқармасының жоспары
бойынша 2011-2012 жылға әуежайды қайта қалпына ... ... ... жоба орындалмаған.
2.2 Тарихи-мәдени нысандары
Шардара су қоймасы бассейінінде орналасқан ... мен елді ... ХХ ... ... ... Әсіресе, негізгі көлемді түрде зерттеу
жүргізген 1959-1963 жылдары арнайы Шардара археологиялық ... ... Бұл ... ... 2 елді мекені, Шәушіқұмтөбе, Ақтөбе ... ... ... ... ... ... ... су қоймасы
бассейінінде орналасқан ортағасырлық қалалар мен елді ... ... ... ... ... ... ... Кең байтақ Қазақстан жерінде орын тепкен осы ... ... ... ... ... ... бай деректермен толықты.
Осы деректерге сүйеніп Шардара өңіріндегі ортағасырлық елді ... ... және қала ... ... ... ... ... орталықтары болған ірі-ірі қалалар, тұрақты мекендер салынған.
Мақтаарал ауданының орталығы Жетісай ... 30 км ... ... ... сол ... өзектің баурайында орналасқан
ортағасырлық Үтірлітөбе (Үтіртөбе) қаласын 1971 ж. Өзбек ССР ҒА Археология
институтының Шаш-Илак тобы ... оның ... ... ... ... ... жұмыстарын жүргізген.
1994 жылы баспадан шыққан «Свод ... ... и ... ... ... атты ... үлгідегі
жинаққа Шардара ауданы бойынша он бір ... қала мен ... ... ... Ақтөбе (Ұзыната), Шәушіқұмтөбе, Байырқұм,
Сейіттөбе, Сүткент ортағасырлық қалалары, Ақтөбе-2, ... ... ... және ... ... енгізіліп, аталған ескерткіштер
туралы толыққанды мәліметтер береді [33].
2004 жылы 5-20 тамыз күндері аралығында ... ... ... ... ... ... ... жүргізді. Экспедиция жетекшісі М. Қасенов ортағасырлық ... бір ... су ... ... айта ... Үтіртөбенің шығыстан батысқа
қарай 388 м, солтүстіктен оңтүстікке қарай 180 м созылып жатқанын, ... ені 40 м ... ... оның шығыс бөлігінде орналасқан биіктігі
шығысында 3-3,5 м, батысында 1-1,5 м бөлігін «цитадель» деп атаған. Қаланың
батыс бөлігіндегі ... 300х150 м, ... 1,5 м ... ... ... ... одан батыста 0,3 км жерде «қала зираты»
орналасқанын көрсеткен. Сонымен қатар, Шардара ... ... ... ... ... ... ... тарихи-топографиялық
зерттеу мен қатар оның әртүрлі бөліктерінде бес қазба жүргізді [34].
| |
| ... 4. ... су ... ... ... ескерткіштердің |
|сызбасы [34] ... 4-те ... ... орналасқан ескерткіштерінің ... ... ... ... ... он екі ортағасырлық қала мен
елдімекен анықталып отыр. Олар: Ақтөбе-1, Шәушіқұмтөбе, Үтіртөбе, ... ... ... ортағасырлық қалалары, Ақтөбе-2,
Шардара, Көксутөбе, Сүткент елдімекендері және Ұзыната ... ... ... ішінде Ақтөбе-1, ... ... ... ... мен ... ... ... қазба
жүргізілді.
2009 ж. тамыз айында Мырзашөл археологиялық ... (М. ... ... ... ... ... орналасқан, 1969 ж. бері
Шардара суқоймасының суы шайып бұзылып жатқан, ... ... ... ... ортағасырлық Үтіртөбе қаласында далалық зерттеу жұмыстарын
жүргізді.
1969 ж. Шардара суқоймасының іске ... ... ... 1 ... мен ... 2 ... су ... қалды. Ал Шардара
суқоймасының суы шайып бұзылып жатқан Үтіртөбе ... 2009 ж. ... ... ... (М. ... қазба жұмыстарын бүгінгі күнге
дейін жалғастырып келеді.
Тұран археологиялық экспедициясы 2010 ж. ... ... ... ... ... Үтіртөбе қаласындағы зерттеу жұмыстарын
жалғастырды. Шахристанның су ... ... ... ... 2009 ... қазбаны жалғастырып, ұзындығы шығыстан батысқа қарай 20 м, ... 6 м, ... 13 м ... ... оны 1,5-2 м ... Қазбаны 0,2-0,3 м тереңдікте қазған кезде оның батыс бөлігінен 5
шұңқыр ашылып, олар түбіне ... ... онан әрі ... ... 2009 ж. ... ... ... онан бұрынғы құрылыс кезеңінің алты бөлмесі ашылды. Қазба жұмыстары
барысында көптеген керамикалық бұйымдар ... ... ... жебенің ұшы мен қола сақина табылды.
Ұлы Жібек жолының бір тармағының бойында ... ... ірі ... бірі ... Бұл қалада 1949 ж. А.Н. Бернштам
қазба жүргізгенімен, бүгінгі күнде археолог-ғалымдар ... тыс ... ... ... ... ... төбеге айналған. Ойдағыдай жүзеге
асып жатқан ... ... ... ... бойынша қаржы
бөлініп, ортағасырлық Сүткент қаласында және ... ... ... ... ... күнде апатты жағдайда тұрған Шәушіқұмтөбе, Үтіртөбе
қалаларында қазба жұмыстары жүргізілсе археология ғылымы үшін маңызы зор ... ... ата ... Ескі аңыз ... Ұзын – ... шын аты Асан ... Асан ата Ақсақ Темірдің бас кеңесшісі болса керек. Ақсақ ... ... ... ... ... ... бас идіруге аттанбақшы
болғанда Асан – Ата ... ... ... ... ... ... ... қайырым болмас, ыза – кегі кеудесін кернеген елді уысында
ұстап тұра алмассың”, - деп ... ... ... ... ... ... айтқаны келіпті. Кейін Асан ата қайтыс болғаннан соң әмірші
Асан атаға ... ... ... ... ... ... ... 1,5-2 метр, ені 25–30 см келетін қайрақ ... ... бар ... ... олар ... ... ... Ақсақ Темірдің Сырдария бойында жүргізген ... ... Ұзын ата елді ... аяқ ... ... болған.
Сондай-ақ, Халел – Сұлтан Отырарға бара жатқан жолында Ұзын – атаға ... ... ... ата күмбезінің маңдайшасындағы керамика тақтайында араб әрпімен
Шермухаммед Халім Дурманұлы деген ... 1377 жылы ... ... ... ... ... Ташкендидің “Темірнама” кітабында Ташкент
төңірегін мекендеген беделді діни ғұлама ... ... – Сеит ата, ... ... ата және Ұзын ... ата ... төрт ... болғаны баяндалады.
Зеңгі ата өзінің үздік шәкірті Сеит атаны ... ... ... ... ... ... ... мұсылман дініне кіргізесің ... ... ... тапсырма Асан атаға да Сыр бойына ... ... ... ... [35].
Ақтөбе (Ұзыната) қаласы, ІV–Х ғғ. 1900 ж. Н.В. Руднев, 1951 ж.
Оңтүстік ... ... ... Г.И. ... 1982 ж.
Шымкент пединститутының археологиялық экспедициясының отряды(А.Н. Подушкин)
зерттеу жұмыстарын жүргізді. Жобасында шеңберленіп ... ... ... 60х50 м, ... 10–12 м. ... құрылыстарының, шаруашылық
кешендерінің, тұрғын үйлердің қалдықтары сақталған алаңның барлық жағының
өлщемдері: негізгі 260х290 м, ... 3–5 м. ... ... ... керамикалық материалдар әр түрлілігімен ерекшеленеді. Шаруашылық-
асханалық типтегі қолмен және станокпен жасалған құмдардың, ... ... ... ... ... ... ... қызыл
ангобпен жылтыратылып, көлденеңінен оюланып сызылған.
Ақтөбе қаласы. Алыстан аппақ болып көрінген соң Ақкент деп, кейін қала
қираған соң Ақтөбе деп аталыпты ... ... көп, ... пен ... үлкен жолы болыпты. Сырдария өзені ол кезде қаланың түбінен ағады
екен. Қаланы жаудан ... үшін ... ... 6 метр ... ... айнала ор қазылып, оны сумен толтырған. Халықтары батыр,
өжет болған екен. Аңыз бойынша:Бұл халықты бір уақытта өте ақылды, ... ... ... ... әйел ... ... қыз атанған)
басқарыпты. Парсының патшасы Кир ... және Сыр ... ... ... көп ... ... қоршайды. Томирис басқарған қол дұшпан әскерін
Сырдан өткізбей үлкен соққы ... ... ... ... ... шөлден қырылады. Өзін өлтіріп: «Кир қанқұмар едің, енді ... деп қан толы ... ... ... ... дейді. Ақтөбені монғол
әскері Отырарға ... ... ... ... ... де ... ... дейді
[36].
Ортағасырлық Сүткент Отырар оазисінен алыс емес, сырдарияның Сол
жағасында орналасқан ірі қоныс. Х-ХІІ ... ... бай ... ... және ... ... ... мал шаруашылығымен тығыз байланысты
болған. Шаруашылық даму деңгейі бойынша араб саяхатшылары, соның ішінде Ибн-
Хаукаль (Хғ.) Сүткентті Фараб ... және ... ... бір ... Ол: «Сүткент – Сырдария өзенінен батысқа қарай орналасқан, қалада
мешіт бар, әр ... ... ... жиналады және олар ислам дінін
қабылдаған ержүрек, батыл өздеріне бағынбаған ... ... ... – деп ... ... ... деген белгілі жылнамашының
деректерінде «Сүткент – өзен жағасында орын тепкен, бай және ... ... оның ... батыр және ержүрек» – деген жазулар кездеседі.
Басқа да ... көне ... ... ... ... ... ... енеді. Ал Истахри жазбалары бойынша, ... ... ... қала ... ... ... ... тарихшылардың дәйектемелеріне сүйенсек, Махмұт Қашқари Сүткент
қаласын ... ... деп, қате ... жасаған. ХІ ғасырдың аяғы мен ХV
ғасырдың басындағы ортағасырлық араб-иран ... ... ... ... ... Сол ... ... шахы Мұхаммедтің жаулап
алған қалалары сапында да ... жоқ. ... ... ұшыраған Орта
Азия қалалары құрамында да Сүткент атауы айтылмайды. Тек қана ... Әмір ... ... ... ... ... «Сүткент қаласы
арқылы өтті» – деген деректер кездескен. Сүткент қалашығы, І–ХV ғғ. ... 2 км ... ... 1900 ж. Н.В. Руднев, 1949 ж. ... ... ... ... зерттеді. Соңғы жылдары
«Мәдени мұра» бағдарламасын жүзеге асыру барысында ... ... ... ... ... сол ... жүргізілген
археологиялық барлау жұмыстары өңірдің осы бөлігі ... ... ... ... ... айналғандығын көрсетті. Онда ауыл шаруашылығы
мен сауда қатынастары қатар дамыған, қайнаған тіршіліктің орталығы болған
қаншама қалалардың ... ... сол ... ... ... ... ... бірнеше
қалалардың (Сүткент, Құжан, Аркук, Аққорған, және Өзкент) ... ... ... аты алғаш айтылатыны Сүткент. Қаланың орны қазіргі Шардара
ауданына қарасты Сүткент ауылының ... ... ... ... 1900 ж. Н.В.
Руднев тапқан. 1949 ж. Оңтүстік Қазақстан археологиялық ... ... ... ... ... Сол ... ... екі кесінді
қазбадан шаруашылық және тұрмыстық ... орны ... ... ... ... ... Сол жылғы зерттеулер Сүткент қаласының
екі орыны болғанын көрсеткен. Алғашқысы Сүткент І ... ... ... екі ... ... ... ... Шыңғыстөбе деп атайды).
Екіншісі ауылдың оңтүстік шетінде орналасқан Сүткент ІІ ... Ол ... ... ... ... Экспедиция мүшелері 1949 жылы салынған
қазбаның материалдары ... ... І ... ... ... ... ІІ қалашығы ХІХ ғасырға дейін тіршілік кешкен деген
болжам жасаған ... ... 1960 жылы ... шыққан «Археологическая
карта Казахстана» атты жинақта ... ... ... Сүткент І ХІV-
ХVІІІ ғғ. Аралығында өмір сүрген деп берілген. Ал 1994 жылы ... ... ... истории и культуры Казахстана» атты жинақтағы мәліметтер
ОҚАЭ мүшелері Е.И. Агеева мен Г.И. Пацевичтің (Из истории оседлых ... ... ... Казахстана) еңбегінен көшіріліп берілген. Демек Сүткенттің
орнында алғашқы зерттеу ... бері 60 жыл ... және ... ... көлемдегі жан-жақты зерттеу жасалмаған. Алынған мәліметтер толық емес,
көп жағдайда шындыққа сәйкес келмейді.
2009 жылы «Қазақ хандығы қалалары» отряды Сырдарияның сол ... ... ... аты ... деректерде Х ғасырдан белгілі
Сүткент қаласының шын мәнінде уақыт жағынан кезектесіп ... үш ... ... ... Яғни қала үш дүркін орын ауыстырған. Қаланың
алғашқы кезеңінің орны Ақтөбе қала ... ... Бұл ... осы ... ... болып, зерттелмей келген. Сүткенттің ертедегі өмірі жайлы
мәлімет ешқандай жазба деректерде кездеспейді. Бірақ ... сол ... ... ... ... ... ... батысында 3 шақырым жерде
сақталған. Қалашықтың географиялық координаттары: ... ... ... ... 207 ... орталық бөлігі төрт бұрышты келген, ... ... ... ... Жалпы ауданы 7,6 га алып ... ... ... ... ... ... ерекшелігі мен үстінен
жиналған қыш ыдыс сынықтарының сипаты шамамен ІV-VІІІ ғғ. аралығына ... елді ... ... ғғ. ... ... 3 км ... сол жағасында орналасқан. 1900 ж. Н.В. Руднев, 1951 ж. ... ... ... ... ... ... Жобасында әлемнің төртбұрышына бағытталған төбенің биіктігі 1,5–3
м, ұзын жағын 200–250 м. ... ... ... ... іздері мен
қорғаныс қабырғаларының қалдықтары жақсы сақталған. Елді мекенде жанасып
орналасқан ... ... жеке ... ... бар. ... ... ... көшелер, алаңдар орнының іздері сақталған. Елді
мекенге кіретін қақпаның ... ізі ... ... ... қабаттан керамикалық материалдар – асханалық-шаруашылық ыдыстардың
сынықтары жинап алынды [37].
Сүткент елді мекенінің орны бұл ... ... деп ... ... ауылдың солтүстік-батыс шетінде жатыр. Қалашықтың географиялық
координаттары: С.41°56'261"; Ш.68°05'560", теңіз деңгейінен биіктігі 208 ... ... ... түзілген ұзын қабырғамен қоршалған бұл
қалашықтың жобасы сопақша келген. Жалпы ... 45 ... ... ... ... Ұзын ... ... жағынан терең ор қазылған. Сыртқы
қабырғаның солтүстік және оңтүстік-шығыс шеттерінде ... ... ... ... ... ... болған көптеген жеке құрылыстардың
қирандылары да ... ... ... 4-5 м биіктікте сақталған
қаланың цитаделі батыс қабырғаның орта тұсында орналасқан. Оның ... ... 128 м, ... ... 108 м, оңтүстік қабырғасы 98 м,
батыс қабырғасы 108 м. Салыстырмалы ... ... ... ... ... орта тұсы мен бұрыштарында дөңгелек ... ... ... ... орта ... Қақпаның екі шетінде
болған мұнаралар ... ... ... ... ... Үстінен
жиналған қыш ыдыстардың әртүрлі сынықтары, сырланған және сырланбаған ыдыс
қалдықтары және басқа да заттар, қалашықтың VІІІ-ХІІІ ... ... ... ... Біз салған барлау ... ... ... ... ... ... ... темір қортпалары, шыны
ыдыстардың қалдықтары, өте нашар ... ... ... Х ... ... мен Әл ... ... мен авторы белгісіз шығарма «Худуд ... ... ... ... орны осы ... ... болар деп
шамаладық.
2.3 Әлеуметтік-экономикалық нысандары
Бүгiнгi таңда Шардара қаласында заманауи технологиямен жабдықталған
күрiш өңдеу зауыты (жобаның құны 92,0 млн ... мен құны 151,0 млн ... ... ... зауыты iске қосылып, 252 адам жұмыспен қамтылып отыр.
2011 жылы Үдемелi индустриалды-инновациялық дамытудың мемлекеттiк
бағдарламасы аясында ... 7 ... жоба iске ... ... ... ... ... қант қызылшасын өңдеу зауыты;
3) Балық өңдеу зауытын қазiргi заман талабына сай кеңейтiп, iске қосу;
4) Май-жем комбинатын iске қосу;
5) Мақта ... ... ... Күрке тауық фермасын ұйымдастыру;
7) Жiп иiру және мата тоқу комбинаты құрылысы.
Ауылдық округтерде 17 мал бордақылау пунктi мен 2 мал сою ... ... 36 адам ... ... ... ... 3300 га жерге агроаймақ ұйымдастыру ... ... ... ... инфрақұрылымдармен қамтамасыз ету
жұмыстарының жобалық- ... ... ... 6,5 млн. ... ... ... жұмыстар атқарылуда. Шардара қаласындағы көп жылдардан
жұмысы тоқтап тұрған құрылыс бұйымдары комбинаты ... ... ... ... ... инфрақұрылымдармен қамтамасыз етiлiп, бұл
жерде құрылыс және ауылшаруашылығы саласындағы бiрқатар ... ... деп ... Осы ... iске қосылғанда, қосымша 3510 адам
жұмыспен қамтылады.
Бiлiм саласы. Бүгiнгi таңда Шардара аудандық бiлiм бөлiмiне қарасты 32
мектеп бар және ... 17 385 бала бiлiм ... 2011 жылы ... Ұлттық
бiрiңғай тестiлеу (ҰБТ) көрсеткiшi бойынша облыста 6-шы орынды иеленiп, 40
оқушы «Алтын белгi» иегерi атанды.
2011 жылы бiлiм саласындағы 28 ... ... ... және
ағымдағы жөндеуден өткiзуге 260,6 млн теңге қаржы бөлiндi.
Аудан мектептерi толық телефон байланысымен ... 24 ... ... жүргiзiлген.
Аудан бойынша 2011 жылы Шардара қаласындағы 280 орындық ... ... ... ... ... ... жөндеу
жұмыстары жүргiзiлiп, пайдалануға берiлдi. Бүгiнгi таңда аудандағы мектепке
дейiнгi жастағы 3765 баланың 1612-i, яғни, 42,8 ... ... ... ұйымдарында тәрбиеленуге мүмкiндiк алып отыр.
Энерго үнемдегiш ... ... ету үшiн 400 мың ... ... ... саласы. Аудан тұрғындарына көрсетiлетiн ... ... ... ... емдеу, алдын алу мекемелерiнде 7 айда
бiрқатар жұмыстар атқарылды. Жұқпалы аурулар есептi мерзiмде ... ... ... ... осы ... ... 26 ... ауруы 1 адамға, сарып ауруы 8 адамға, өткiр iшек 25 адамға
кемiген. ... ... де ... ... ... 7 нәрестеге
кемiп отыр.
Аудан бойынша есептегi мерзiмде 1118 сәби ... ... 217 ... ... ... өсiм 901 адам болды.
2011 жылы денсаулық саласындағы мекемелердi ... және ... 177,1 млн ... ... 7 ... ғимараты жөндеуден өткiзiлдi.
Бұдан бөлек 6,0 млн теңгеге 1 санитарлық автокөлiк сатып алынды.
Әлеуметтiк қорғау саласы. 2011 ... 8 ... ... ... қамту
және әлеуметтiк бағдарламалар бөлiмiнiң жолдамасымен 778 адам жұмысқа
орналасты. 157 жұмыссыз кәсiби ... өтiп, 470 ... ... ... ... саласы. Соңғы 3 жыл көлемiнде ауылдық округтерден 23 жазғы
спорттық ... ... ... дене ... ... ... саны ... көбейiп келедi, қазiргi таңда олардың саны 14 217
адамды құрап отыр, оларға 119 спорттық ғимараттар қызмет көрсетуде.
2011 жылы ... ... ... ... күрделi жөндеуден
өткiзу үшiн 54787,0 теңге қаралып, жұмыстар кестеге сай жүргiзiлуде, бұған
қоса аудандық №2 балалар мен ... ... ... 2,3 млн ... сатып алынды.
Аудан спортшылары облыстық туризм, дене шынықтыру және ... №102 ... ... ... ауданының 28 спортшысына «Спорт
шеберлiгiне үмiткер» атағы берiлсе, ҚР туризм және спорт министрлiгiнiң ... ... ... 5 ... ҚР ... ... 4 ... дәрежедегi спорт шеберi атағы» берiлдi.
Шардара ауданы 2011 жылдың 6 айының қорытындысымен спорттық атақтар
нәтижелерi ... ... I ... иелендi.
Шардара ауданын газдандыру. 2011 жылы Алатау батыр ауылын табиғи
газбен қамтамасыз етуге облыстық бюджеттен 453 млн. ... ... ... ... ... ... қаласын табиғи газбен қамтамасыз ету
үшiн ГРС-18 газ бөлу ... ... ... қаласы, Қоссейiт және
Жаушықұм ауылдарын газдандыру нысандарына ... ... ... ... ... ... құрылыс жұмыстары
2012-2014 жылдарға жоспарланып отыр.
Автокөпiр құрылысы. Шардара ауданы үшiн аса стратегиялық маңызы бар
бұл көпiр ... ... ... 2009 жылы ... өтiп, ... сараптама қорытындысы алынды. ... ... құны ... 019 млн. ... ... құны 972,5 млн.
мың тенге. Көпiр құрылысы 2010 жылы қыркүйек ... ... ... ... және 2011 ... 1 ... тапсырылды
[38].
Елдi мекендердi құбыр суымен қамтудың жағдайы. 2011 жылы 7 ... ... ... ... ... ... ... 550,1 млн.
теңге қаржы бөлiнiп, жұмыстар жүргiзiлуде. ... 23900 ... ... суымен қамтылатын болады. Қалған елдi мекендердiң
ауызсу ... ... ... ... ... ... ... жылдардың бюджетiне ұсынылып отыр.
Үстiмiздегi жылы қаланың Сол жағалау елдi мекенiн орталықтандырылған ... қосу ... ... ... ... Бұл
мақсатқа аудандық бюджеттен 12,0 млн теңге бөлiнген.
«Шардара ауданы бойынша елдi мекендердiң «Таза су» ... ... ... облыстық бюджеттiң қаржыландыруымен 2008-2009
жылдары 18 елдi мекендерде 25 бiрлiк ... су» ... ... ... ... ... 2011 ... 108,0 млн. теңге қаржы
бөлiнген.
2011 жылы Шардара қаласын абаттандыру ... ... ... 000,0 мың ... ... аумағы 3 гектар болатын «Тәуелсiздiктiң 20
жылдығы» саябағы ашылып, аумағын қоршау, ... ... мен ... ... ... ... және ... жұмыстары
жүргiзiлуде. Оңдасынов, Саттарханов, Ұзын ата, Қолдасов, Түгелбаев, Қазыбек
би көшелерiнде 5 шақырымнан астам аяқ ... ... және ... ... ... Қаладағы және Жаушықұм ауылындағы
мектептер аумағындағы көшелер бойында 18 ... ... ... арналған
резиналы көлденең белдеулер орнатылды. Конституция күнiне орай «Үш ... ... ... Республикасының рәмiздер алаңы» ашылып,
абаттандырылды.
Полигондар ... ... ... тұрмыстық қалдықтарды тастауға
арналған полигон құрылысы аяқталып, 2009 жылдан берi пайдаланылуда. ... ... ... ... үшiн жер ... ... 2011 жылы
облыстық табиғи ресурстар және табиғатты реттеу ... ... ... ... ЖСҚ ... ... қатар, аудандық
бюджеттен 2300,0 мың ... ... ... ... ... ... Одан бөлек аудандық бюджеттен 11 ауылдық елдi мекендердегi
полигондардың ... ... ... қақпасын орнату, көгалдандыру
жұмыстарына 14 000,0 мың теңге бөлiнiп, игерiлу үстiнде.
Шардара су ... жеке ... ... ... ... ... су қоймасының жағалауын табиғи құм, ... ... ... ... ... ... ... тамаша теңіздегі жағажайда күн
сәулесін қабылдау, суға шомылу, құмға қыздырыну адамды сергітіп, тонусын
көтереді, ... ... ... ... Организмнің дертке қарсы
иммунитетін ұлғайтады. Бұл жерлерде демалу адам организміне өте ... орай ... ... ... ... Шардара су қоймасы
жағалауынан бөлінетін 100 га ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету орталықтары, спорттық іс-шаралар өтетін
ойын алаңдары және т.б туристік нысандар ... деп ... ... аудандық мәдениет үйінің алдындағы қазақтың ұлы
ақыны Абай Құнанбаев атамыздың ескерткіші 2006 жылы қайта ... Оның ... ... ... ... ... әнші Н.
Нүсіпжанов пен композитор М. Маңқытаев қатысты.
«Алты Алаш» алаңы бұл жерде бұрын қала көркін бұзып, ... ... сұлу да ... ... ... ... ... ғимараты тұратын. Ол көзден таса болуы үшін бетон плиталармен
қоршалған болатын. 2006 жылы ... ... ... оны ... алынып, орнына аз ғана уақыт ішінде осы алаң ... ... ... мәден-көпшілік шаралар өткізіліп тұрады. Алаң қалаға көрік беріп,
қоршаған ортамен үйлесімін тапқан демалыс орнының біріне ... ... ... ... жылу ... ... ... орны тазартылып, онда шырша, арша, қараағаш және т.б ағаштар
отырғызылды. Болашақта киіз үй тігілетін ... жаяу ... ... әсем де, ... ... ... ... Аға буын өкілдерінің
өзінен кейінгі ұрпағына аманаты. Саябақ 2007 жылы ... ... ... ... ... ... айналған саябақ
аудан, қала халқының мақтанышы. Неке сарайы, мұражай, ашық аспан астындағы
мұражайлар, қонақ үйлер, ... ... орын ... ... ... қала ... тек мереке күндері ғана емес, күнделікті
дем алатын орынына айналды. Саябақ ішінде орналастырылған түрлі жануарлар
мен ертегі кейіпкерлері бейнеленген тас ... дем ... ... тәрбиесі мол(сурет 5).
Сурет 5. «Тұңғыш президент саябағы» [автормен түсірілген]
Cурет 5- те ... ... ... ... ... көрсету нысандары «Ақ шағала» ... ... бос ... ... ... дүкенінің ғимараты қайта жаңартылып қазақтың
ұлттық ... ... ... 80 ... «Ақ шағала»
мейрамханасына айналды. Қазіргі таңда халыққа ... ... ... жылы ... ... ... Шардара су электр стансасының төменгі
ағысында ... ... ... ... қызмет
персоналдарымен қала тұрғындары мен қонақтарға қызмет көрсетіп келеді.
Ұлттық ... ... ... ... ... ... мен
дәмділігіне берер баға жетпес.
Шардара ауданының тарихын халыққа танытатын тарихи ... асар ... ... ... 110 ... метрді құрайтын 3
бөлмеден тұрады. 2006 жылы 24 мамырда ашылды.Мұражай қорындағы экспонат
саны 972,оның 665 ... ... 307 дана ... ... көмекші қорға
жинақталған.Жалпы мұражай 3 бөлімнен тұрады.Бірінші бөлімі Қызылқұм өңірі
тарихы,Шардара су ... ... ... ... ... (фото
суреттер,ресми құжаттар,газет материалдары ... ... ... Ұзын Ата ... ... яғни ерте орта ... өмір ... қазіргі кезде үйінді төбе
күйінде сақталған тарихи-мәдени нысандарға тоқталған.Ал үшінші бөлімінде
Кеңес Одағы тұсындағы ... даму ... ... күнге дейінгі
уақытты қамтитын экспонаттардан тұрады.Шардара ... ... ... президент» саябағының ішінде, Шардара ауданының тарихын
халыққа танытатын тарихи ... ... асар ... салынып, 2006
жылы пайдалануға берілді. Қазіргі таңда мұражайда тарихи-құнды экспонаттар
қойылған.
«Ауыл» ... ... ... әсем де ... ...... ... Алғашында 30-40 адамға қызмет көрсетіп келген
бұл мейрамхана қазіргі таңда 300-350 ... ... ... ... демалыс
аймағының біріне айналды. Сонымен қатар демалушылардың бос ... ... үшін ... ... ... ... кинотеатр, би алаңы,
теннис корттары бар [39].
Балалар бағы Алғашында «Пионерлер үйі» болып тың игерушілер күшімен
салынған бұл ... ... ... ... ... бүлдіршіндер мен
балалардың думанды орталығы. Ауданымызда болып жатқан мәдени-көпшілік іс-
шаралардың өтенін орны. ... бағы 1970 жылы ... Отан ... оралмаған бауырластар ескерткіші Шардара
ауданынан соғысқа ... ... ... 67 ... ... Бұл ... боздақтар есімін мәңгілікке есте қалдыру,
жастарды отан сүйгіштікке, патриоттық және ... ... ... зор. Ескерткіш жылы орнатылған.
Неке сарайы «Тұңғыш президент» саябағының ішінде, ... ... ... ... сай, ... неке қию салтанаты
мазмұнды да мәнді, ұлттық дәстүрлер мен жаңашылдықтың ұнасымды, үйлесімді
композициясы. Неке ... 2007 жылы ... ... ... ... «Тұңғыш президент» саябағының ішінде Кеңес
Одағының Батырлары С. Әшіров пен А. ... ... ... ... ... ... Ендігі жерде жас жеткіншектеріміз
тас мүсіндерге тәу ... ... ... ... болады. Мүсіндер
2006 жылы орнатылған.
«Шежіре» саябағы қаладағы Қазбек би мен Әйтеке би ... ... ... үш кеменгері Төле, Қазыбек, Әйтеке ... ... ... ... ... ... 6. ... саябағы [автормен түсірілген]
6-суретте Шежіре саябағы көрсетілген. «Шежіре» саябағы қаладағы Қазбек
би мен Әйтеке би көшелерінің тоғысқан тұсына ... үш ... ... ... ... ескерткіш қойылып «Шежіре» ... ... ... ... ... ... туристік бизнес
дамуының ең маңызды бағыты болып табылады. Оларға- ... ... ... жаңа ... ... ... ... ету, түрлі
тағамдар ұсыну жатады.
2.4 Шардара су қоймасында туризмді дамыту
Шардара су қоймасында туризм саласын дамытуға қолайлы ... ... аса ... ... орталығы – Шардара қаласы, халқының саны 30
мыңға ... ... 13 мың ... ... Кезінде өркендеген ... Одақ ... ... болған қала сыйымдылығы 5,7 млрд текше
метрлік, балықтың тұщы суда ... ... ... бай ... ... ... ... орналасқан (сурет 7). Энергетика және ирригация
саласындағы ... ... ... шешу ... ... өзенін
бөгеу арқылы салынған бұл су қоймасы еліміздің ... ең ... ... ... ... 1987 жылы 15 ... ... комиссия
сыйымдылығы 5 млрд 700 млн метр Шардара бөгені мен су электр станциясының
құрылысының аяқталған жөнінде актіге қол.
Сурет 7. ... ... ... ... ... дамыту мақсатында теңіз жағасынан демалыс аймағын салу үшін
орман ... ... 245 га жер ... Осы ... аумақта жағажай
шомылу, жағажай су спорты, балық аулау, аңшылық, құм ішінде атпен, түйемен,
серуендеу, аудандағы тарихи орындарға саяхатқа ... құм ... ... ... ... ... ашу ... бірнеше бағыттарды
ұйымдастыруға болады. Бұл мақсатқа инвесторлардың ... ... орай ... ... бас ... ... ... туризмін
дамыту мақсатында арнайы орман шаруашылығы жер қорынан Шардара су ... 245 га жер ... ... бөлу ... жүргізілуде.
Инвесторлардың қызығушылығын тудыру мақсатында аудандағы тарихи-
мәдени орындар, ескерткіштер және т.б көрікті жерлері бейнеленген буклетке
материалдар ... ... ... ... ең ірі су ... ... Азиядағы ірі өзендердің бірінен саналады. Ол Қырғызстан,
Өзбекстан, Тәжікстан және ... ... ... ... ... 300-ге жуық кіші қайық ресми тіркеуге
алынған. Ауданда табиғи ... ... мол ... су қоймасы
орналасқандықтан, жағажай, балық аулау, аңшылық және басқа да туризм
түрлерін ... ... ... ... ... дамыту мақсатында
Қазақстан ауылы аумағында ... ... ... ... ... ... ... аңшылар үйі орналасқан. «Яхта» клубы Шардара
қаласының маңында сыйымдылығы 5 млрд.250 млн.текше метр қыс ... ... ... су ... ... 8) және ... далалы алқаптар
аңшылық кәсіпті, демалыс және туризмді дамытуға өте ... ... 8. ... ... [автормен түсірілген]
Шардара су қоймасында жазғы маусымда су ... ... ... ... ... ... ... жасауға
зор мүмкіншіліктер бар. Яхта клубы ашылған жағдайда аталған ұсыныстар
жүзеге ... су ... ... ... қала берді ... ... ... ... ... ... Шардара су қоймасын
жеке туристік нысан ретінде қарастыруға болады. Шардара су қоймасының
жағалауын табиғи құм, ... ... ... ... ... ... жасалған тамаша теңіздегі жағажайда күн сәулесін ... ... ... ... ... ... ... көтереді, денедегі тұзды,
суықты кетіреді. Организмнің ... ... ... ... Бұл
жерлерде демалу адам организміне өте пайдалы. Осыған орай жағажай ... ... ... су ... жағалауынан бөлінетін 100 га арнайы
демалыс аймағына түрлі нысандағы ... ... ... ... ... ... ... ойын алаңдары және т.б туристік
нысандар салынады деп ... ... ... ... ... екінші орын алатын Шардара
суқоймасы туризм саласын ... өте ... ... өлкесінде туризмді
дамытудың мүмкіншілігі мол.
3 ШАРДАРА АУДАНЫНЫҢ ТУРИЗМ ДАМУЫНЫҢ БОЛАШАҒЫ
3.1 Шардара ауданында туризмді дамуының негізгі мәселелері
Аудан ... ... ...... - ... жолдары түйіскен. Шығысында – Сарыағаш стансасы (130 шақырым),
солтүстігінде тоғыз жолдың торабы-Арыс стансасы орналасқан. ... ... ... және ... Республикасымен шектеседі.
Аудан бойынша келесі туризм мен спорт дамуында келесі ... Дене ... және ... ... мен ... деңгейінің төмендігі
- Жаппай және балалар мен жасөспірімдер спортының даму ... ... ... жауап беретін спорттық материалды-техникалық
базасының жоқтығы
- Туристік және транспорттық инфрақұрылымның даму ... ... Ұлы ... ... қазақстандық бөлігінде тарихи орындарға жетудің
қиындығы мен қызмет көрсету деңгейінің төмендігі
- Туристік кадрларды дайындау және ... ... ... төмендігі
- Туризмнің ғылыми базасының жоқтығы
- Өңірдің туристік базасының аз танымдылығы
80000 аса халық мекендейтін ...... ... ... саны
30 мыңға жуық, аумағы 13 мың ... ... ... өркендеген өндіріс
орындарымен Одақ көлеміне белгілі болған қала сыйымдылығы 5,7 млрд ... ... тұщы суда ... ... ... бай ... Шардара су
қоймасының жағалауына орналасқан. Энергетика және ирригация ... ... ... шешу мақсатында Сырдария өзенін бөгеу арқылы
салынған бұл су ... ... ... ең үлкен су айдыны болып
саналады. Қаланың географиялық орналасуы, бай табиғаты ... ... ... ... ... сай, ... ... туризм саласын
тұрақты дамытуды қамтамасыз етуге өте қолайлы. ... су ... ... ... ... ... бар. Осы ... дамыту мақсатында теңіз
жағасынан демалыс аймағын салу үшін ... ... ... 245 га ... Осы ... ... ... шомылу, жағажай су спорты, балық
аулау, аңшылық, құм ішінде ... ... ... ... ... саяхатқа шығу, құм қойнауын көлікпен ... ... ... ... ашу ... ... бағыттарды ұйымдастыруға болады.
Бұл мақсатқа инвесторлардың қаржысы керек
Осыған орай Шардара қаласының бас ... ... ... туризмін
дамыту мақсатында арнайы орман шаруашылығы жер қорынан Шардара су қоймасы
жағалауынан 245 га жер ... ... бөлу ... ... ... тудыру мақсатында аудандағы тарихи-
мәдени орындар, ескерткіштер және т.б ... ... ... ... ... ... ... Оңтүстіктегі ең ірі су айдыны-
Шардара теңізі. Мұнда 300-ге жуық кіші қайық ресми тіркеуге ... ... саны көп ... іске ... ... ... тозығы жеткен. Заң бойынша олар жыл сайын техникалық байқаудан
өткізілуі тиіс. ... де ... бұл іске ... ... ... ... кезінде олардың тең жарымынан астамын пайдалануға тиым
салынды. Таңат Үмбетаев, Оңтүстік Қазақстан, ... және ... ... ... көлік бақылауинспекциясының бас маманы Олардың
135 ғана ... ... ... ... ... Қайықтары ескірген,
ішіне су кіреді. Құтқару кеудешесі, құтқару шеңбері болуы керек. Сонан соң
аптечка болып қайықтың айналасы пластикамен ... ... ... ... ескі қайықтарымен айдынға шығып, тор құратындардың жолын кесуге
соңғы кездері көліктік бақылау инспекциясы ... ... ... балық
зауыттары өкілдері де көмектесіп отыр.
Аудандағы туризм дамуының негізгі міндеттері келесілер болып табылады:
1) ... ... ... ... ... ... жаңа ... құрылысын жандандыруға жәрдемдесу жөніндегі іс-
шаралар әзірлеу;
2) туристік ... ... ... ету жөнінде шаралар
қабылдау, туризм саласындағы кадрлар біліктілігін арттыру жүйесін ... ... және ... ... ... ... ... қол жетушілікті қамтамасыз ету, туристік
қызмет көрсетуге деген сұранысты барынша қанағаттандыру;
4) ... ... ... ... көтеру;
5) қазақстандық туристік өнімдерді әлемдік туристік рынокқа көтеру;
6) ауданымыздағы туризм және қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ынталандыру;
7) туристік саладағы субъектілерді кредиттендіру, ... ... ... ... үшін ... жасау;
8) ішкі және сырттан келу туризмін дамыту;
9) туризм саласындағы статистикалық ... алу және есеп беру ... ... оның ішінде туризм саласындағы ұйымдар мен
мекемелер жұмысының қаржылық нәтижелерін сипаттайтын көрсеткіштерді
пайдалану;
10) ұлттық ... ... ... және ... саласындағы
халықаралық ынтымақтастықты дамыту стратегиясын әзірлеу;
11) ұлттық туризмның қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
12) әртүрлі әлеуметтік-демографиялық санаттар мен ... ... ... ... ... ыңғайлы жағдай жасау;
13) ішкі және сыртқы рыноктағы туристік өнімнің жылжуын ... ... ... ... стандартқа сай қонақ-үй қызмет көрсету кешендерін, сондай-
ақ этнографиялық мұражай және демалыс аймақтарын құру;
15) ... ... ... ... мен ... ... ат салысу.
Қажетті ресурстар және оларды қаржыландыру көздері
Бағдарламаны жүзеге асыруда пайдаланылатын негізгі ресурстар қаржылық,
материалдық-техникалық және еңбек ресурстары болып ... ... ... ... ... ... инвестициялық жобаларды немесе мемлекеттік мақсаттағы
бағдарламалар ... ... ... ... ... ... бюджет қаражаты;
3) инвестициялық қаражат;
4) екінші деңгейдегі банктер қаражаты;
5) халықаралық ұйымдардан алынатын гранттар;
6) туристік фирмалардан алынатын қаражат;
7) жеке инвестициялар.
Қаражат ... ... ... ... іс-шараларының
орындалу барысы ескеріле отырып, жыл сайын ... ... ... ... бағдарламаны жүзеге асырудан белгілі бір нәтижелер күтіледі.
Бағдарламада көзделген туризмді дамыту жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыру
қызметі ішкі және ... келу ... ... бағытталған туристік
бизнестегі субъектілер санын айтарлықтай көбейтуге мүмкіндік береді,
қазіргі заманға сай ... ... ... ... ... ... ... жұмыс орнын көбейтеді.
Бағдарламаны іске асыру- халықтың әр түрлі топтарына, оның ... ... ... ... мен ... ... ... қызмет
көрсетуге және демалыс орындарының жағдайын жақсартуға мүмкіндік туғызады.
Жалпы алғанда туризм аудан экономикасына үш пайдалы әсерін тигізеді:
1) Шетел валютасының ... ... ... ... мен ... сияқты экономикалық көрсеткіштерге оң әсерін тигізеді;
2) Туризм экономиканың 32 саласының дамуына жанама немесе ... ... ;
3) ... ... инфрақұрылымының дамуына ықпалын тигізеді.
Ауданның геосаяси географиялық және ... ... ... осы ... ... даму ... айналдыру. Оңтүстік
Қазақстан өлкесі Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан, сол ... да ... ... ... ... ... ... және аймақтың қол өнері түрлерін,
салт дәстүрлерін, тұрмыстық, көліктік және ... ... ... ... және орта ... ... аймақтық экономиканың дамуын ынталандыру, тұрғындарды ... ... ... республикада тарихи-мәдени қорлары жағынан айрықша
аймақтардың бірі болып табылады. ... ... ... ... ... кесенесі, Ежелгі Сүткент, Шардара қалашықтары мен Жаушықұм төбе
секілді ... ... ... мен ... етушілердің ерекше
назарын аударады. Бұлар аудандағы ортағасырлық сәулет өнерінің белгілі
қазыналары ... ... ... ... ... жағынан потенциалы мол
айрықша аудандардың бірі. ... ... ... өзен ... бар Шардара
су қоймасы орналасқан. Осы байлықтарды пайдалана отырып, жағажай туризмін,
аңшылық туризмін ... ... ... Ол үшін ... су ... ғимараттар мен арнайы демалу, шомылу аймақтарын, ішкі және сырттан
келетін туристер үшін ... ... ... сай барлық сервистік қызмет
көрсететін арнайы демалыс орындарын көптеп ашу.
3.2 Туризмді дамыту жолдары
Шардара қаласының бас ... ... ... ... ... арнайы орман шаруашылығы жер қорынан ... су ... 245 га жер ... ... ... жұмыстары жүргізілуде.
Бүгінгі күні туристік саланы дамыту үшін «Қазақстан Республикасын
үдемелі ... ... ... ... ... жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламасы негіз болып табылады (Қазақстан
Республикасы Президентінің 2010 ... 19 ... № 958 ... ... - ҮИИДМБ).
ҮИИДМБ аясында Қазақстан Республикасының 2010-2014 жылдарға арналған
болашағы бар туристік бағыттарды дамытудың салалық ... ... 2010 ... 11 ... № 1048 ... ... Оңтүстік Қазақстан облысы Шардара ауданының ... ... ... ... ... жасалып, бекітілген.
Аудан туризм, дене шынықтыру және спорт басқармасының қызметі туризмді
дамыту мақсатында келесі стратегиялық бағыттары дамытуға қолға алуда:
1-стратегиялық бағыт. ... ... ... ... ареналарындағы
бәсекеге қабілеттілігін арттыру.
2-стратегиялық бағыт. Ауданның бәсекеге қаблетті және ... ... ... ... жылы ... бар ... үй қызметінің көлемі 269,3 млн теңгені
құрап, жылдық өсім 4℅ -бен 2010 жылы бұл ... 291,3 млн ... жылы 303 млн ... 2014 жылы 341,1 млн ... ... ... бойынша жұмысшылардың саны 2008 жылы 428 адамды, ал
келесі жылдары жылдық өсім 5-6℅ -бен 2014 жылы 573 ... ... ... ... бұл ... ... есебінен төмендегі нысандар
салынады деп күтілуде:
Демалыс үшін ... ... ... 100 ... ... кешені,
күнделікті қызмет көрсету орталықтары, мейрамханалар, супермаркеттер, яхта
клубтар, жастар мен балалар демалатын орын, кафе-бар, ... ... ... ... ... ... ... аквасаябақ,
теннис корты, прокат орталығы.
Бұл жерде демалушыларға жағажай демалысынан бөлек тарихи және ... ... ... аңшылық және балық аулау, ... ... ... ... ... ... ауданындағы «Алатау» туристік
базасында бие саумалымен емдеу тәжірибесін бастады.
Емдеудің арнайы курсы 10 күн ... бие ... ... ... ... биологиялық құндылығы өте жоғары және сіңімді. Оны асқазан
жарасына, бауыр ауруына, ... тері ... ... жүйе ... ... ... болады. Созылмалы гепатитпен ауырғандарды емдегенде
де бие саумалы оң нәтиже көрсетті. Мұндай ... ... ... ... ... жоғарылығы ас қорытуды жақсартады.
Бие саумалын Қытайда бұдан 3 мың жыл бұрын емдік қасиеті бар, қадірлі
тағам деп санаған. Онымен ... ... ... да кең ... ... мұз қылып қатырылған сүтті пайдаланады.
Осы тәжірибелерді қолдансақ ауданымызда ... ... үшін ... ... ... ... жоқтығы, ең
жақын санаториялар Сарыағаш ауданындағы «Сарыағаш» курорты мен Мақтаарал
ауданындағы «Жылы су» ... ... ... бұл ... ... ... жаз айларында мүлдем жетпейтіндігі
Шардара ауданының аумағында бір профилактикалық ... ... ... қажет
етеді. Шардара ауданының Арал теңізімен шектес аумаққа жатуы бұл мәселенің
маңызды екендігін ... ... 2008 ... ... халқының әл-ауқатын арттыру
–мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты ... ... ... ... сақтау бөлімінің екінші бөлімінде «Ауруды емдеуден
гөрі оның ... ... ... түсетіндігін» атап тұрып, нақты бағыттар
нұсқауы емдеу саласының бағытына жаңа ... ... ... ... ауданынан тасымалданған балшықпен және
Сарыағаш ауданынан ... ... ... ... ... ... Бұл ... мекемесінде бір мезгілде 20 адам стационарда, 20 адам емді
келіп қабылдайды. Ем қабылдау ... – 10 күн. Бұл ... бір айда ... ем ... деп күтіледі.
Жолдама құнына демалушылардың жатын орынының бағасы, ... ... ... ... ... ... ... емделушілер саны
Стационар 20 х 3 х 9 = 540 ... 20 х 3 х 9 = 540 ... 1070 ... ... ... ... –30000 теңге.
540 х 30000 = 16 200 000 теңге.
Келіп емделушілерге жолдама бағасы –15000 теңге.
540 х 15000 = 8 100 000 ... 24 300 000 ... ... ... ... ... барысында физкабинеттерде шамамен
5000 теңгенің көлемінде ... ... ... ... қызметтер
көрсетіледі: 1070 х 5000 = 5 350 000 теңге.
Жалпы бір жылдағы кіріс ... 24 300 000 ... ем 5 350 000 ... 29 650 000 ... жылда көрсетілетін ем шараларына қажетті емдік заттар:
Жаңақорған балшығы 1070 адам х 5 күн х 10 кг = 53 ... ... суы 1070 адам х 5 күн х 120 л = 642 ... ... ... саны ... 4 000 000 ... бір айлық және жылдық жалақы мөлшері берілген. Жалпы
санаторий бойынша ... ... ... ... 825 000 х 12 = 9 900 000
теңге ≈ 10 000 000 ... ... ем ... ... ... және ... танысу, т.б. мәдени-ұйымдастырушылық шаралары ұсынылады.
ауданымызда емдік ... үшін ... ... ... ... жоқтығы, ең жақын ... ... ... ... мен ... ... «Жылы су»
санаторийі, соның өзінде бұл ... ... ... жаз ... ... жетпейтіндігі Шардара ауданының аумағында бір
профилактикалық емдеу мекемесін ашуды қажет етеді.
Емдеу мекемесінің нысандарын ... ... ... тапсыруға
дейін кететін шығын 25 000 000 теңге көлемінде болады деп күтілуде.
3 ... ... ... ... ... ... ... жоспар
| ... ... |
| ... ... |
|бір жылда емделушілер саны 1070 адам | | ... ... ... ... орынының | |24 300 000 ... ... және ... шараларының| | ... ... | | ... ... кірмейтін емдік қызметтер | |5 350 000 ... ... ... |1 000 000 | ... ... суы |3 500 000 | ... түлік |7 200 000 | ... ... |10 380 000 | ... ... ... т.б. ... |1 000 000 | ... ... ... ... ... |25 000 000 | ... тапсыруға дейін кететін шығын | | ... ... ... | ... салығы |832 000 | ... ... |416 000 | ... ... |180 000 | |
| |52 508 000 |29 650 000 ... ... ... бойынша барлық кіріс және ... ... ... ... қоса ... ... мекемесінің
шығындары шамамен 2 жылда ақталып, мекеме 3-ші жылы таза пайдаға жұмыс
істей бастайды.
Шардара су ... ... ... демалыс орындарының
сыйымдылығы берілген. Шардара су қоймасының жағасынан демалуға арналған ... ... ... 64 ... ... Маусым кезінде ұлттық нақышта
әрленген 20-ға тарта киіз үй қойылады. Бұл ... бір ... ... 436 адам ... деп ... ... 100 ... – 64 х 4 адам =256 адам.
Ұлттық киіз үйлер – 20 х 4 адам =80 ... ... ... ... дамыту мақсатында Шардара су
қоймасының алтын жағажайынан демалыс сауықтыру ... ашу ... ... ... ... ... дамытуға толығымен
мүмкіншілік бар. Дегенмен, бірнеше ... ... ... инфрақұрылымын дамыту, туризмнің материалдық базасын
жаңғыртуға, жаңа объектілер құрылысын жандандыруға ... ... ... ... әзірлеу;
2) ұлттық туристік өнімдерді қалыптастыру және оның ... ... ... ... ... және табиғи-рекреациялық ... ... ... қол жетушілікті қамтамасыз ету, туристік қызмет көрсетуге
деген сұранысты барынша қанағаттандыру;
4) ... ... және ... ... ... шағын кәсіпкерлікті
дамыту, тұрғындардың жұмыспен қамтылуын ынталандыру;
5) туристік саладағы субъектілерді несиелендіру, инвестицияландыру
және қаржыландырудың басқа ... үшін ... ... ... табылады.
Жоғарыда атап өткен мәселелерді шешу мақсатында Шардара ауданның
туризмнің ... іс ... ... ... іс ... ... ... ауданы Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша туризм кластерін
дамытуға бірден-бір ... ... ... ... ... ... қорлары жағынан айрықша аймақтардың
бірі. Мұнда есімдері бүкіл республикаға белгілі Ұзын ата кесенесі, ежелгі
Сүткент, ... ... мен ... төбе ... ... туристер мен зиярат етушілердің ерекше назарын аударады.
3.3 Шардара ауданы ... ... ... ... жүргізілген талдау негізінде, шетел және Қазақстан
туристерін ... ... және ... ету ... ... ... ... монумент мемориалдық комплекс аумағында ... ... ... ... киелі өңірімізге келіп зиярат
етушілеріміздің саны күннен күнге көбеюде.
Осыған байланысты ... ... ... алып оларға сервистік
қызмет көрсету үшін туристерге ... ... ... спорт, табиғатқа
серуендеу т.б. жұмыстар жүргізуге төмендегі жұмыстарды жүргізу және ... су ... ... ... ... 1 үлкен демалыс
комплексі, 64 коттедж салынады. Маусым кезінде ұлттық нақышта әрленген 20-
ға тарта киіз үй ... Бұл ... бір ... орта ... ... ... деп ... жағажай демалысынан бөлек тарихи және ... ... ... ... және ... аулау, экстремальды
туризм түрлері ұсынылады.
Демалушылардың 50% осы қызметтер түрлерін пайдаланған жағдайда;
1920 адам х 600 ш.б. = 1 152 000 ... адам х 1400 ш.б. = 1 050 000 ... адам х 600 ш.б. = 240 000 ... 2 442 000 ... ... бір түрі- қармақпен балық ... ... ... ... ... ... ... ғаламат көріністері балық
аулауды онан әрі әсерлендіре ... ... ... ... ... және көктемгі балық
аулауды көбірек қалайды.
Шардара ірі жайын балығымен, дөңмаңдай және ақбалығымен, сонымен ... ... ... үшін жағажай волейболы, футбол және тағы ... ... ... ... болады.
Кесте 4
Жолдама құнына кірмейтін қызметтер ақысы:
|Қызметтер ... |100 ш.б. |50 ш.б. ... |100 ш.б. | ... |250 ш.б. |150 ш.б. ... ... |150 ш.б. |75 ш.б. ... және мәдени ескерткіштермен танысу |150 ш.б. |75 ш.б. ... ... ... немесе түйемен саяхат |200 ш.б. |50 ш.б. |
|автокөлік (прокат) |200 ш.б. |100 ш.б. ... ... ... |250 ш.б. |100 ш.б. ... |1400 ш.б. |600 ш.б. |
е с к е р т у: ... бірлік
Кесте 4-те аудан бойынша туристік маршруттағы қызметтер ... ... ... демалушылардың Шардараның атын әлемге паш
ететін, шардаралық шеберханаларда ... сан ... ... ... ... болады.
Әрбір туристен орта есеппен 5 000 000 : 6540 = 765 ш.б. кіріс кіреді.
Туристік ... ... құны және ... да ... бір ... ш.б. құраған жағдайда – таза табыс 2 000 000 ш.б.
Демалыс нысандарын салуға, оларды пайдалануға тапсыруға дейін кететін
шығын 4 000 000 ш.қ. деп ... ... 1 000 000 ... ... ... ... қоса ... демалыс аймағының шығындары
шамамен 4 жылда ақталып, сала 5-ші жылы таза ... ... ... ... ... ... ... түрі – дайвинг өте қарқынды дамып
келеді. Дайвинг – суға сүңгу, су асты әлемін ... ... ... ... жасалған жасанды теңіз болғанымен, 50 жылдың ішінде өзіндік
өсімдіктер мен су жәндіктері әлемі қалыптасқан керемет орта.
Ауданның туристік ... ... ... ... ... ... табу ... Ауданда турагенттік (ЖШС) мекемесін ұйымдастырып, ... ... ... ... Облыс орталығындағы туристік агенттікпен тығыз байланыста жұмыс
жасау;
3) Сарыағаш шипажайымен тұрақты байланыста болып ... ... ... ... орындармен таныстырып, «Алтын жағажайда» екі
күндік демалыс ұйымдастыру;
Келуші туристерді төрт қақпада күтіп алып, Жаушықұм төбенің тарихымен
таныстырып, ... ... ... алып жүру: орталық аудандық мешіт,
қазақтың үш кеменгері ... ... ... би ... яғни ... ... ... саябағы», аудандық мұражай, үш батыр ескерткіші.
Сол арқылы «Махаббат» аралына түсіп, катерлермен ... ... ... ... ... ... ... тамақ ұйымдастыру;
5) Жексенбі күні шағын автобустармен шипажайға жеткізіп салу.
Аудан бойынша туризм инфрақұрылымы төмен деңгейде ... ... ... ... туристік маршруттарды ұйымдастыруға ... бар. ... ... дамуының бағдарламасына сәйкес
жағажайда су ... ... ... ... ... мақсатында:
катамаран, гидроцикл, қайық сияқты арнайы жағажай құралдары алынды.
Жұмыста жүргізілген зерттеулер нәтижесінде келесі туристік маршрутты
енгізуге ... тур ... ... шипажайы Шардара ауданының орталығы Шардара қаласынан 100
шақырым ара қашықтықта ... ... ... Сарыағаш курортына
келетін демалушылардың бос уақытын өткізу мәселесі туындайды. ... ... 4000 ... ... ... ... туризм және спорт басқармасының
зерттеу мәліметтері бойынша).
Тур маршруттың мақсаты: келушілердің бос ... ... ... мәнімен өткізу, Шардара қаласының тарихымен, әсем жерлерімен,
мәдени орталықтарымен танысу.
Туристік маршрут 15 адамға арналған.
Маршрут бағыты: Сарыағаш-Шардара
Маршрут ... ... ... төрт ... күтіп алып,
Жаушықұм төбенің тарихымен таныстырып, төмендегі маршрут бойынша алып жүру:
орталық аудандық мешіт, қазақтың үш ... ... ... ... ... яғни ... саябағы, «Тұңғыш Президент саябағы», аудандық
мұражай, үш батыр ескерткіші. Сол ... ... ... ... ... жағажайдағы» демалыс үйлеріне жайғастыру;
4) Демалыс үйінде тұрақты тамақ ұйымдастыру;
5) Жексенбі күні шағын автобустармен ... ... ... ... ... (авто, жаяу.
-турдың ұзақтығы: 2 күн, 1 түн.
-қашықтығы: 100 шақырым.
-мезгілі: жаз айларында
6)Тур маршруттың құндылығы: Ұйымдастырылып отырған «Сарыағаш-Шардара»
атты тур маршрут арқылы ... ... ... ... мен Шардара
қаласының туристік нысандарын тамашалай аламыз.
Кесте 5
Маршруттың бағдарламасы
|Күні ... және ... ... |
| |08:30 ... ... алу |
| |09:00 - ... ас |
| |09:40 - ... қала атты шолу ... |
| |13:30 - ... ас ... күн |14:30- Шардара жағажайында ... |
| |19:00 - ... ас |
| |09:00 - ... ас ... күн |09:00 ... және ... ... танысу |
| |13:30 - ... ас |
| |14:40 – ... салу ... шолу ... ... орталық аудандық мешіт, «Шежіре»
саябағы, аудандық мұражай, үш батыр ескерткіші, Тұңғыш ... ... және ... нысандарымен танысу барысында Сүткент, Жаушықұм,
Ұзыната кесенелері көрсетіледі.
Жағажай серуен кезінде демалушыларға таңдау бойынша балық аулау, атпен
серуен, сафари қызметтері ... ... 15 ... бағытталған. Турдың құны ... ... ... |1 ... кететін |Жалпы құны,тг |
| ... | ... ( ... үй) |2000 |30000 ... |1500 |22500 ... | | ... (3 мерзімді) |3000 |45000 ... ... (2 |3000 |45000 ... гид ... | | ... ... ... | ... | | ... бөлім қызметтері |1000 |15000 ... ... |700 |10500 ... |11200 |168000 ... ... ...... бос уақытын кызықты
өткізу, патриоттық сезімдерін ояту, ... ... ... ... мен ... ... ... тамашалай аламыз.
Шардара ауданы бойынша арнайы туристік маршруттар құрастырылмаған. Бұл
ұсынылп отырған маршруттың өзектілігін анықтайды.
Шардара ауданының туризм ... ... мен ... ... ... ... туризм дамуына ұсыныстар жасалды. ... ... ... ... ... ... ... дамуының
алғышарттары анықталды. Ауданның физикалық-географиялық орналасқан орны
мен оның табиғат жағдайымен және жер ... ... ... оң әсер етеді,
сонымен қатар ауданның қалыптасу тарихы да туризм дамуына ыңғайлы ... Бұл ... Ұлы ... ... ... ... түсіндіріледі.
Шардара ауданының туризм дамуына ауданның ... ... ... ... және ... ... жағдайы негізгі алғышарт болып табылады.
Шардара ауданының туристік шаруашылығының ерекшеліктеріне тоқталдық.
Онда ауданның туризм дамуының қазіргі ... ... ... ... ... ... ... нысандарына
сипаттама берілді. көлемі жағынан Қазақстанда екінші орын ... ... ... ... ... өте қолайлы.
Шардара ауданы республикада тарихи-мәдени қорлары ... ... ... ... ... белгілі Ұзыната кесенесі, Ежелгі Сүткент,
Шардара қалашықтары мен Жаушықұм төбе секілді тарихи-сәулет ескерткіштері,
туристер мен зиярат ... ... ... ... және ортағасырлық
сәулет өнерінің белгілі қазыналары болып ... ... ... ... ... ... шешімін
табуы тиіс:
- инфрақұрылымды дамыту үшін қажетті ... ... атап ... ... ... жолдарды, жол бойындағы сервис, жол
инфрақұрылымын, мейманхана және көңіл ... ... ... және ... т.б.;
- демалыс аймақтарын соңынан оларға құрылыс салудың бас жоспарларын
әзірлеу үшін түгендеуді жүргізу;
- Сырдария ... ... ... ... ... және ... ... бағдарларды дамыту және жаңаларын ашу;
- рекреациялық аймақтарда мейманханалар, қонақ ... және ... ... ... тарихи және мәдени ескерткіштерін сақтау;
- ауданның табиғат ... мен ... ... ... ... жеке ... капиталды тарту үшін жағдай
жасау, инфрақұрылымды ... ... ... ... туристік фирмалар ашу үшін арнайы білімі
бар мамандарды тарту.
Туризмді дамыту көлік инфрақұрылымының жағдайымен тікелей байланысты
болғандықтан, әуе және ... жол ... ... шектеулілігі, ішкі
және сыртқы туристердің топтық сапарлары үшін көліктің барлық түріне ... ... ... ... ... ... проблемаға айналып
отыр.
Туризмді дамытуға кедергі жасайтын негізгі проблемалардың бірі қызмет
көрсететін салада мамандандырылған туристік ... ... ... Бұл ... ... объектілерінде білікті мамандардың болмауы
проблемасына ғана емес, сонымен қатар туристік сала үшін ... ... да ... Осы ... шешу арқылы ғана аудан туризмін
дамытуға мүмкіншіліктер туады.
Жұмыста ... ... ... ... ... ... ... 2011-2015 жылдарға арналған даму бағдарламасы бойынша ... іс ... ... ... ... ... туризмінің дамуының
өзіміздің жоспарымызды ұсындық.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1 Бейсенова А.С Физико- географическое исследования Казахстана. Алма-
Ата: Казахстан, 1982. – 256 ... ... Ә. Т. ... ... ... ... 1959-236 б.
3 Абдуллин А.А Геология Казахстана. Наука Казахской ССР, Алма- Ата,
1981. - 278 с.
4 Геология СССР. Южный Казахстан. ... ... ... 2. ... ... 1982. – 450 ... Абдуллин А.А. Геология и минеральные ресурсы ... - ... ... 1994. - 276 с.
6 Қазақ Совет энциклопедиясы, 12 том. - Алматы, 1984. 564 ... ... А, ... Е, ... Р. ... ... және оның
экологиясы. – Алматы: Санат, 1995. – 385 б.
8 Вавилова С.И (Под общ. ред., С.И ... ... ... ... ... –М.: ... Наук, 1950. – 426 с.
9 Қалиев Б. ... ... ... ... ... – Алматы: Ана
тілі, 1993. – 358 б.
10 ... А. А., ... Г. М. ... ... ... ... Иране и Афганистане // Проблемы освоения пустынь. 1997. №6.
С.3-14.
11Бабаев А. Г. Опустынивание можно ... и ... ... ... ... 1991, №1, С.3-8.
12 Қызылқұм метеостанциясының мәліметтері. – Алматы, 2011. - 25 ... А. ... ... – Алматы: Ғылым, 1995. – 210 б.
14 ... ... ... Южно-Казахстанской области. ... // Аль- ... 2001. №3. – 20 ... ... Қ. ... ... – Алматы: Қайна, 1999. – 320 б.
16 Семенова М.И Природа и хозяйство Южно-Казахстанской области. - ... ... 1969. – 450 ... ... П.А. ... ... ... на левом
берегу р.Сыр–Дарьи в Южном ... // ... ... ... ... 172. ... 1960. – С. 203
18 Максимова А.Г., Мерщиев М.С., Вайнберг Б.И., Левина Л.М. ...... 1968. – 261 ... ... Ю.Ф., Ростовцев О.М. Работы в Ташкентской области //
Археологическая открытия 1971 года. – М. 1972. – С. ... ... ... ... / Ғылыми–зерттеу жобаның 2009 жылғы
(аралық) есебі. – Жетісай - Алматы, 2009. – 37 ... ... ... ... / ... ... 1990. 5- октябрь.
– 16с.
22 Мерщиев М.С. Раскопки цитадели Актобе–1 // ... АН ... ... ... – С. ... ... А.Х. ... культура Центрального
Казахстана. – Алматы, 1976
24 ... ... ... // ... 2006. – 12 ... ... оңға басқан Шардара / Оңтүстік Қазақстан, 2006. - 12б.
26 Мұқанов Ж.О. ... ... ... 2009. – 520 б.
27 Жер жағдайы. Ж. ... / ... ... 2002. 1- ші ... – 9 ... Ахметов Ә.Т. Шежірелі Шардара. Алматы: Қайнар, 1993.– 320 б.
29 Шардара аудандық дене шынықтыру және спорт туризм бөлімінің есебі
30 Оңтүстік ... ... ... ... және ... ... ... жинақ. – Шымкент, 2011. – 37 б.
31 Оңтүстік Қазақстан облысындағы ... ... және ... ...... 2011. – 37 ... ... Республикасы Президентінің 2003 жылғы 3 желтоқсандағы №
1241 Жарлығымен мақұлданған Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға
арналған ... ... ... Қазақстан, 2010.-
12б.
33 Сырдария археологиялық экспедициясының 2004 жылғы ... ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмысы туралы
есебі. – ... 2005 ... ... ... – 16 б.
34 Тұран археологиялық экспедициясының 2010 жылы ортағасырлық Үтіртөбе
қаласы мен Хантағы төрткүлінде жүргізген зерттеулері / ...... 2010 ... ... ...... 2010. – 42 б.
35 Сырдария бойы: кешегі қалың қамыс, ну тоғай қайда. Р. Шырақбаев. /
Ауыл, 2002. №3 23- ... – 11 ... ... ... 4-ое ... Главное управление геодезии и
картографии при Совете Министров СССР. - М., 1981. – 202 ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысы, Шардара аудандық дене шынықтыру және
спорт бөлімінің құжаттық ... ... ... ... дамытудың 2008 – 2010 жылдарға
арналған ... ... ...... 2008. – 12б.
40 Шардара аудандық дене шынықтыру және спорт туризм бөлімінің ... ... ... А
Шардара ауданның туризм шаруашылығының нысандары
Кесте 1
Мейрамханалар мен кафелердің ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... авто |
| | | ... |
|1 ... ... ... көшесі н/ү |100 ... |
| | | ... бар |
|2 ... ... ... ... 29 |20 ... |
| | | ... бар |
|3 ... ... ... ... 12 |30 ... |
| | | ... жоқ |
|4 ... ... ... көшесі н/ү |50 орындық, |
| | | ... бар |
|5 |«Ақ ... ... ... би ... н/ү |80 орындық, |
| | | ... жоқ |
|6 ... ... ... көшесі |100 ... |
| | | ... бар |
|7 ... ... ... ... |80 ... |
| | | ... бар |
|8 ... ... ... ... |500 ... |
| | | ... бар |
Қосымша Б
Кесте 2
2011 жылғы наурыз 5-іне Шардара ауданы аумағында орналасқан
қонақ үйлер мен басқа да ... ... ... ... атауы|Мекен-жайы, |Іске |Маусым|Негізгі ... | ... ... ... |жыл |
| | ... ... |қызметтері |бойы |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... | | | | | |р саны ... | ... | |1975 |Жыл ... ... |210 |
| |қонақ үйі ... | ... ... қарсы | |
| | ... | | |алу, ... ... |
| | ... | | ... ... | |
| | ... | | ... ... | |
| | ... | | ... | |
| | |2-22-03 | | | | |
| | | | | | | ... | ... |2006 |Жыл ... ... |170 |
| ... | ... ... ... | |
| ... үйі ... | | |алу, ... салу| |
| | ... н/үй, | | ... ... | |
| | |2-12-28 | | ... атқару | |
| | | | | ... | ... ... |Шардара |2000 ... |60 |
| ... үй ... ... |-дық ... келген | |
| | ... | | ... ... | |
| | ... ... | ... | |
| | | | | ... ету.| |
|4 ... үй. ... ... |Жыл ... әр|160 |
| | ... жағажай | ... ... ... | |
| | ... ... | ... ... |
| | | | | ... ... | |
| | | | | ... | |
| | | | | ... ету. | |
|5 ... үй. ... су |2008 |Жыл ... |230 |
| | ... | ... ... ... | |
| | ... | | ... | |
| | | | | ... ... | |
| | | | | ... ету . | |
|6 ... |15 июнь|3 ай |Балаларды |225 |
| ... ... |2007 | ... | |
| ... ... орта | | |демалдыру | |
| | ... | | ... | |
| | ... | | ... | |
| | ... | | | | |
| | |2-15-03 | | | | ... ... ... ... 2011-2015 жылдарға арналған даму бағдарламасы
бойынша туризмді ... ... ... ... ... ... ... |
| | | ... |
|1 |2 |3 |4 |
|2 | ... қайта қалпына келтіріп, |Қабылдау-тапсыру |2012-2015 ж.ж |
| |іске қосу ... | |
|3 ... ... және су ... ... ... |Аудандық бюджет|
| |дамыту мақсатында «Яхт ... салу ... | |
| ... ... ... ... | |
| | ... шынықтыру | |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | ... | |
|4 ... экономикалық индикаторлық |Аудандық дене | |
| ... ... ... ... және | |
| ... ... ... және |спорт бөлімі | |
| ... ... | | |
|5 ... ... ... көрсететін|Облыстық туризм, |Инвесторлар |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... | |
| | ... | |
| | ... ... | |
| | ... | |
|6 ... демалушыларды тарту ... ... ... ... |
| ... ... жұмыстарын|ақпарат |етілмейді |
| ... ... ... ... | | |
| ... жариялау (тарихи орындар| | |
| ... | | |
|8 ... ... ... мен |Облыстық туризм, ... ... |
| ... ... ... төбе, |дене шынықтыру |етілмейді |
| ... ... ... т.б.). ... ... | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... | |
| | ... | |
|9 ... ... ... және ... |1,0 млн. теңге |
| |басқа да ... ... | | |
| ... ... фото ... | | |
| ... ... ... | |
| ... агенттерге жарнамалау | | ... 1. ... су ... ситуациялық сызбасы

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағатай батыр8 бет
ОҚО шардара ауданына тарихи- географиялық және әлеуметтік, экономикалық сипаттама65 бет
Шардара аудандық бюджеттің экономикалық мәні мен ролі86 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы туралы мәлімет6 бет
Салықтардың экономикалық мәні және қызметі39 бет
Сырдария арнасын реттеу және Солтүстік Арал теңізін сақтау жолдары23 бет
Тасқын сулармен күрес56 бет
Шардара су қоймасында балық шаруашылығын дамытудың облыс экономикасындағы орны40 бет
Шардара су қоймасының суының сапасы17 бет
Шардара суқоймасындағы сазан (Сyprinus carpio aralensis) балығының морфологиясы26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь