Франция Республикасының қабырғалық физикалық картасын құрастыру және жобалау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1ҚАБЫРҒАЛЫҚ КАРТАЛАР: ЖАЛПЫ,ТҮСІНІКТЕР,АНЫҚТАМАСЫ, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Карта элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Карта қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.3 Физикалық карталарды жобалаудың жалпы мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
2 ҚАБЫРҒАЛЫҚ КАРТАЛАРДЫҢ МАТЕМАТИКАЛЫҚ НЕГІЗІ ЖӘНЕ КАРТОГРАФИЯЛЫҚ ПРОЕКЦИЯЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
2.1Карта масштабтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
2.2 Картографиялық проекциялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
3 Қабырғалық физикалық карталардың мазмұны, құрастырылуы және безендірілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
3.1 Карталардың арнайы мазмұнының элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
3.2Карталарды құрастыру, жобалау (ақпарат жинау және талдау) ... ... ... ... ... ..39
4 АЛЫНҒАН КАРТАЛАРДЫ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54
Пайдаланылған әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55
Жұмыстың маңыздылығы: Қойылған тақырыптың өзектілігі қазіргі мемлекеттік органдарда,оқу орындарында кеңінен пайдаланылады. Кейінгі уақытта қабырғалық карталар,оның ішінде физикалық карталар ғимараттардың көркін ашып тұратын дизайн ретінде кеңінен пайдаланылады. Карталарды құрастыру барысында қазіргі заманауи ГАЖ технологияларының бірі ArcGIS бағдарламасы қолданылады.
Құрастырылған карталар яғни гипсометриялық карталарды жасаған кездегі картографиялаудың негізгі нысаны жер бетінің рельефі болып табылады. Бұларда биіктіктердің сатылары бойынша қабат-қабатпен бояай отырып, горизонтальдармен рельефтің бейнесі беріледі. Рельеф, сонымен қатар ажырамастай байланысты гидрография осы карталардың негізгі мазмұны болып табылады. Гипсометриялық карталар жер бетінің биіктік белдіктері туралы түсінік беруге, сондай-ақ оның негізгі пішіндерін, олардың морфологиялық ерекшеліктерін көрнекі түрде көрсетуге болады.
Физикалық карталарды жасаған кезде гидрография және рельеф элементтерін толық және егжей-тегжейлі көрсету қарастырылады, ал елді мекендер мен жолдар екінші планмен, үлкен іріктемемен көрсетіледі.
«Карта» термині Орта ғасырларда, Қайта жаңғыру дәуірінде пайда болған. Оған дейін tabula және descriptionis (бейне) сөздері қолданылған. Термин гректің «хартес» (хартес – папирустан жасалған қағаз) сөзінен туынды латынның "charta" (парақ, қағаз) сөзінен шыққан.
Ресейде бастапқыда карта «чертеж» (сызба) деп аталған, бұл жердің бейнесін сызықтармен, сызумен бейнелеуді білдіретін және тек Петр І заманында ғана алдымен «ладкарта», одан кейін «карта» термині пайда болған. В.Дальдің (1881) Түсіндірме сөздігінде карта дәл осылайша, «жердің, теңіздің, аспан әлемінің қандай да бір бөлігін сызу» ретінде анықталатындығы қызықты болып отыр. Қазіргі таңда «карта» сөзі әлемнің көптеген елдерінде, оның ішінде Қазақстанда да қолданылып отыр: француз тілінде - carte, неміс тілінде — karte, итальян және португал тілінде — carta, голланд тілінде — kaart, швед тілінде — karta, дат тілінде — kort, украин тілінде— карта, грек тілінде — , түрік тілінде – harita. Бірақ латынның «тарра» сөзінен туынды термин одан кем таралмаған, бұл кездеменің кесегін білдіреді: ағылшын тілінде т а р , испан тілінде — тара, поляк, чех, словак тілдерінде — тара. Кейбір тілдерде екі термин де қолданылады, мысалға, ағылшын тілінде "chart" терминімен теңіз және аэронавигация карталарын белгілейді, испан тілінде "carta" сөзін жоспарлар, теңіз және астрономия карталары үшін пайдаланады. Картаның таза ұлттық атаулары да бар: жапонша - tizu, венгерше — terkep (сөзбе-сөз — аумақтың бейнесі), литовша — zemelapis (Жердің парағы).
1. Билич Ю.С., Васмут А.С. Проектирование и составление карт 1984 6-26беттер,29-33беттер,135-161беттер.
2. Берлянт А.М. Картография. М.,2010. 167-169беттер, 34-64беттер.
3. Берлянт А.М. Картографический метод исследования. М.,1978. 8бет
4.Салищев К.А. Картоведение.М.,1990. 22-52беттер.
5. Картоведение/ Под ред. А.М.Берлянта.М.,2003.52бет
6. Заруцкая Карта природы
7.www.ststistic.rz
8.Кошкарев А.В.,Тикунов В.С. Геоинформатика.М.,1993 70-85беттер
9.Репина Л.П. «Новая историческая наука» и социалная история.М.,1993
10.Акашева А.А., Пространственный анализ данных в исторических науках.
Применение геоинформационных технологии.Учебно-методическое пособие, Нижний Новгород 2011.22-34беттер
11.Дүниежүзі картасы
12. Заруцкая Карта природы 55-61беттер
13. Энциклопедия физ.геог. Франции
14. Информационный бюллетень АИК.N30. Специаиальный выпуск: Материалы 4конференции АИК.М.,2002 9-11беттер
15.Подушкин А.Н. «Кангюй» 2006 99-115беттер
16.Қазақ ұлттық энциклопедиясы
17.Тикунов В.С., Цапук Д.А. Устойчивое развитие территорий: картографо-геоинформационное обеспечение. М.-Смоленск,1999. 40-50беттер
18.Бородкин Л.И. Информатика,математика.М.,1994 100-114беттер
19.Гарскова И.М. Базы и банки данных в исторических исследованиях
        
        РЕФЕРАТ
Жұмыстың тақырыбы: Франция Республикасының ... ... ... және ... мақсаты мен міндеті: ... ... ... картасын құрастыру және жобалау,оның ішінде физикалық карталардың
мектеп оқушыларына арналған,гипсометриялық карта және ... ... ... жаңа ... ... ... ... атқаратын
міндеттерін,мазмұн элементтері туралы түсініктеме беру;
2) физикалық карталар ғимараттардың көркін ашып тұратын дизайн ... ... құру ... ... ... түріне қарау;
Зерттеу әдістемесі. Қабырғалық карталар туралы түсініктер жіне ГАЖ
бағдарламасының көмегімен ақпараттарды ... ... ... бастапқы мәліметтері. Франция Республикасының ... және ... ... ... ... оқушыларына арналған карта жасалды, сондай-ақ
гипсометриялық және саяси-әкімшілік картасы құрастырылды.
Дипломдық жұмыс ... ... ... ... ... ... Физикалық карталарды ... ... ... ... МАТЕМАТИКАЛЫҚ НЕГІЗІ ЖӘНЕ КАРТОГРАФИЯЛЫҚ
ПРОЕКЦИЯЛАР..............................................................
....................................10
2.1Карта
масштабтары.................................................................
.............................10
2. ... ... ... карталардың мазмұны, құрастырылуы және
безендірілуі..............................................................
.............................................16
3.1 ... ... ... ... жобалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... өзектілігі қазіргі мемлекеттік
органдарда,оқу орындарында кеңінен ... ... ... ... ... ... карталар ғимараттардың көркін
ашып тұратын дизайн ретінде кеңінен ... ... ... ... ... ГАЖ технологияларының бірі ArcGIS бағдарламасы
қолданылады.
Құрастырылған карталар яғни гипсометриялық карталарды жасаған ... ... ... жер ... рельефі болып табылады.
Бұларда ... ... ... ... ... отырып,
горизонтальдармен рельефтің бейнесі ... ... ... ... ... ... осы ... негізгі мазмұны болып
табылады. Гипсометриялық карталар жер ... ... ... ... ... ... оның ... пішіндерін, олардың морфологиялық
ерекшеліктерін көрнекі ... ... ... ... ... кезде гидрография және рельеф элементтерін
толық және егжей-тегжейлі көрсету қарастырылады, ал елді ... ... ... ... үлкен іріктемемен көрсетіледі.
1 Жалпы түсініктер,анықтамасы
«Карта» термині Орта ғасырларда, Қайта жаңғыру ... ... ... ... tabula және descriptionis (бейне) сөздері қолданылған. Термин гректің
«хартес» (хартес – ... ... ... ... ... латынның
"charta" (парақ, қағаз) сөзінен шыққан.
Ресейде бастапқыда карта «чертеж» (сызба) деп ... бұл ... ... ... ... ... және тек Петр І ... ғана
алдымен «ладкарта», одан кейін «карта» термині ... ... ... ... ... ... дәл осылайша, «жердің, теңіздің, аспан
әлемінің қандай да бір бөлігін сызу» ретінде анықталатындығы қызықты болып
отыр. Қазіргі ... ... сөзі ... ... елдерінде, оның ішінде
Қазақстанда да қолданылып отыр: ... ... - carte, ... ...
karte, итальян және португал тілінде — carta, голланд ... — kaart, ... — karta, дат ... — kort, ... тілінде— карта, грек тілінде —
, түрік тілінде – harita. Бірақ латынның «тарра» сөзінен туынды ... кем ... бұл ... ... ... ағылшын тілінде т а
р , испан тілінде — ... ... чех, ... ...... Кейбір
тілдерде екі термин де қолданылады, мысалға, ағылшын тілінде "chart"
терминімен теңіз және ... ... ... испан тілінде
"carta" сөзін жоспарлар, теңіз және астрономия карталары үшін пайдаланады.
Картаның таза ... ... да бар: ... - tizu, ...... — аумақтың бейнесі), литовша — zemelapis (Жердің парағы).
Картографияның халықаралық көп тілді техникалық терминдер ... ... ... ... береді: Жер бетінің, басқа аспан денелерінің
немесе аспан сферасының математикалық заң ... ... ... ... ... ... осы беткейлермен байланысты
орналасуын және қасиеттерін көрсететін кішірейтілген, жалпылама ... ... ... мынандай.Карта — бұл Жер бетінің, басқа аспан
денесінің немесе ғарыш ... ... ... анықталған,
азайтылған, генерацияланған, оларда орналастырылған немесе ... ... ... ... ... ... ... Карта элементтері
Картаның элементтері — бұл өзіне ... ... ... және
картаның жақтаудан тысқары безендірілуін қосатын, картаның ... ...... ... ... ... құбылыстар туралы, олардың орналасуы, қасиеттері, өзара байланыстары,
динамикасы ... ... ... ... ... ... ие: елді ... әлеуметтік-экономикалық мәдени
нысандар, қатынас жолдар байланыс тораптары, ... ... ... ... шекаралар. Тақырыптық және арнайы ... ... екі ... ... ... ... Біріншіден, бұл
географиялық негіз,мазмұнның тақырыптық немесе арнайы ... ... мен ... ... картада бағдар алу үшін
қызмет ететін жалпы географиялық бөлігі. Екіншіден, ... ... ... ... аса ... элементі - легенда, яғни картада
пайдаланылған шартты ... ... ... ... Олар ... және ... ... барлық карталарда
қолданылуға міндетті. Тақырыптық карталардың көпшілігінде ... ... ... ... ... ... Күрделі карталарда легенданың ақпараттылығын арттыру ... ... ... ... ... ... Сонда легенданың жолдары
бойынша бір көрсеткіш,ал бағандары бойынша – екінші бір көрсеткіш беріледі.
Картографиялық бейне ... ... ... ... ... ... пен ... негіз болып табылатын математикалық негізде
құрылады. Ұсақ масштабты карталарда ... ... ... ... ... компоновкасы, жақтаудың шегінде бейнеленіп
отырған аумақтың өзінің, картаның атауының, легенданың, қосымша карталардан
басқа да ... ... ... да ... байланысты.Картаның көмекші
жарақтандырылуы оны оқуды,пайдалануды жеңілдетеді. Ол ... ... ... ... ... ... зерттелгендік
схемасын, пайдаланылған материалдардың схемасын, алуан түрлі анықтамалық
мәліметтерді ... ... ... кірістірілген карталарды,
фотосуреттерді, диаграммаларды, графиктерді, профильдерді, мәтіндік ... ... ... Олар тікелей картографиялық бейнеге немесе
легендаға тиесілі емес, бірақ тақырып ... ... ... оны ... түсіндіріп отырады.
1.2 Картаның қасиеттері
Картаның анықтамасының өзінде оның негізгі қасиеттері белгіленген:
1) ... ... заңы — ... ... ... картаның
жазықтығына көшуге мүмкіндік беретін, арнайы картографиялық проекцияларды
пайдалану;
2)бейненің таңбалылығы – картографиялық символдардың ерекше ... ... ... ... — бейнеленетін нысандарды іріктеп алу ... ... ... ...... және ... ... беру, геожүйелердің иерархиясын бейнелеу.
Картаның қасиеттері аэро және ғарыш суреттерімен салыстырып қарағанда жақсы
түсінікті болады. ... ... ... ... шартты белгілерсіз береді. Суреттерде аумақ қандай
болса, сондай етіп көрінеді. Картографиялық шартты белгілер бейнені ... ... Олар ... ... және ... сипаттамаларын
беруге,адамның көзі жетпейтін нысандарды (мұхит түбінің рельефін, үлкен
тереңдіктердегі жер қыртысының құрылысын және т.с.) ... ... ... ... ... ... ... (магниттік
ауытқуларды, ауырлық күштерінің аномалияларын және т.б.) көрнекі түрде
көрсетуге, процестердің ... ... ... жүруін және кеңістікте
орын ауыстыруын (атмосфералық құйындар, жүк ... ... ... ... ... ... шартты белгілердің көмегімен картада
есептік көрсеткіштерді және ... ... ... ... ... ... табиғи ландшафттардың химиялық ластануға
орнықтылық дәрежесін көрсетуге болады. ... ... ... өзі таңдап алады, картада ненің қалайша ... Бір ... ол ... ... ... және жиынтықтауды
жүргізеді, осы карта үшін ненің маңызды екендігін,ненің онда міндетті түрде
болуы керектігін, ал ... ... ... ... толығымен немесе ішінара
алынып тасталуы мүмкін екендігін ... Бұл ... ... ... бір ... ... ережелерді, нұсқауларды басшылыққа алады,
өзінің ... ... ... ... ... оның ... картографияланып отырған геожүйедегі маңыздылығының мәнісін ... ... ... ... ... көптеген шешімдер әрбір
нақты жағдайда дербес болып келеді сондықтан қиын ... ... ... жердің көшірмесі болып табылмайды, бұл картографтың басы,
қолы арқылы өткізілген нақты жердің бейнесі.
Табиғат карталарының ... ... ... ... ... ... нысандары, құбылыстары, процестері,
олардың кеңістіктік заңдылықтары бейнеленетін карталар табиғат карталары
деп аталады.Бұл ... ... ... ... ... алып ... бұл ... мазмұнын географиялық ортаның және
географиялық қабықтың, ... ... ... ... ... ... және т.б.) және ... заңды
үйлесімдерінің – табиғи аумақтық кешендердің бейнесі ... ... ... (тақырыбы) бойынша классификациясына
тоқтала кетейік. Бұл ... ... ... ... ... ... литосфера, атмосфера, гидросфера, биосфера, Жердің
физикалық өрістері және т.б. бойынша ... ... ... Осылайша
келу Жер туралы ғылымдарды бөлу қағидасымен үйлесімін табады табиғи
нысандар мен ... ... ... ... көрсетуге мүмкіндік
береді: геологиялық, жер бетінің рельефі, ... және ... ... мен ... ... ... ... сулардың), топырақ, геоботаникалық, зоогеографиялық карталар,
сондай-ақ геофизикалық (жер магнетизмі, ... және т.б.) ... ... ... ... ... ... карталар ретінде
ландшафттардың, табиғи аудандастырудың және т.с. карталары көрініс табады.
Карталарды ... бөлу ... ... құбылыстар, процестер,
элементтер бойынша (ормандардың, ... ... ... карталары, сейсмикалық карталар, жауын-шашын карталары және
т.с.), зерттеліп ... ... ... ... бойынша
(гипсометриялық, морфометриялық) жүргізіледі. Табиғи ... ... және жаңа ... ... мұхиттың
тақырыптық карталарын, ғарыш кеңістігін зерттеуге және игеруге арналған
карталарды, ресурс-бағалау бағытындағы ... ... ... ... және жетілдіру карталарын жасау болып табылады.
1.3 Физикалық-географиялық ... ... ... ... ... ... құбылыстарды және процестерді картографиялық ... ... ... ... ... ... ... ландшафттың
жекелеген элементтерінің суретінің орналасуының және геометриялық
ерекшеліктерінің өзіндік келбетін және ... ... ... айқындауға,
сондай-ақ құбылыстардың өзара байланыстарының түрлерін және типтерін
анықтауға негізделеді. Байланыстардың төмендегідей ... ... ... болады:
1) негізінен алғанда ландшафт компоненттерінің ендік табиғи аймақтар
бойынша өзгерістерін ескеруге ... ... ... ... ... ... теңіздер мен мұхиттардың су массаларының әсерімен ... оның ... ... жер мен ... ... ... аймақтарындағы (жағалаулық) байланыстар;
3) ландшафт элементтерінің әртүрлі биіктіктегі белдіктерде орналасқан
табиғи ... ... ... ... биіктік-белдіктік
байланыстар;
4) ландшафт элементтерінің рельефтің ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерімен және құраушы
жыныстардың литологиялық-петрографиялық құрамымен байланысты құрылымдық-
литологиялық байланыстар;
6) өсімдіктер мен ... ... ... ... ... ... ... байланыстар.
Карталарды жобалаудың негізгі ерекшелігі олардың мазмұнын, түрлерін
типтерін ... ... ... ... ... ... ... шығару болып табылады. Бірқатар ... мен ... ... ... жасау үшін қоланылады. Олардың арасында
жетекші орын бұларды құрудың географиялық ... әр ... ... ... ... ... ... көрсетуге, салыстырып
қарауға болатын аналитикалық карталардың сериялары ... ... ... ... карталар бойынша құбылыстардың тұтас және жан-
жақты сипаттамасын алу мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... ... бейнесін
жекелей алғанда табиғаттың құрамдас бөліктерінің және жалпы геокешендердің
негізгі белгілері бойынша географиялық рас ... ... ... маңызға ие бола бастайды.
Гипсометриялық карталар.
Гипсометриялық карталарды жасаған ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұларда биіктіктердің сатылары бойынша
қабат-қабатпен ... ... ... ... бейнесі беріледі.
Рельеф, сонымен қатар ажырамастай байланысты гидрография осы ... ... ... ... ... ... жер ... биіктік
белдіктері туралы түсінік беруге, сондай-ақ оның негізгі пішіндерін,
олардың морфологиялық ерекшеліктерін ... ... ... тиіс. Бұларда
жергілікті жердің орографиялық құрылымының негізгі белгілері, абсолюттік
және салыстырмалы биіктіктер, ... ... ... ... және сипаты беріледі.
Рельеф қимасының шкаласын таңдап алу – гипсометриялық картаны жобалаудың
аса маңызды мәселесі. Бұл ретте ... ... ... масштабы және
рельефтің аймақтық ерекшеліктері көрсетеді. Рельефті бейнелеу үшін ... ... ... ... оларда горизонтальдар арасындағы
қашықтықтар биіктіктің артуына қарай өзгеріп отырады, орографияны ... ... ... ... алу және ... қағидалары, жасап
шығарылады, орографиялық және гидрографиялық нысандарды жазу ережелері
белгіленеді. Осылардың ... ... ... рельефімен байланысты
бірқатар өзге карталардың егжей-тегжейлілігі гипсометриялық картада
рельефтің бейнеленуініе байланысты ... ... ... рельефті құрастырудың әдістемесі басқа карталар
үшін де ортақ болып табылады, ... оны ... ... ... амал-тәсіл гипсометриялық және жалпы географиялық картографиялық
туындыларда рельефтің бейнеленуінің бірыңғайландырылуын ... ... ... ... алу, ... ... таңдап алу және қолдану
дербес маңызға ие. Соңғы кездері осыларда сұр-жасыл, сары сұр-қоңыр ... ... ... ... ... бірегей шкалалар пайда
болды. Осы карталарды жасап шығарудағы өзге ... ...... ... ... ... орналастырылуын ескере
отырып көрсету, алдыңғы қатарға рельефтің орографиялық құрылымдарын беру
үшін бояумен ... ... ... ... ... Гипсометриялық
карталар табиғаттың тақырыптық карталарын жасау үшін кешенді картографиялау
үшін негіз болып қызмет етеді, ... ... және ... ... ... Бұл ... ... қатар
инженерлік-геологиялық карталар, бағалау типіндегі ... ... ... ... ... ... Бұл карталар бойынша жер бетінің
пішіндерін зерттеуді жүргізеді, басқа да ғылыми және инженерлік міндеттерді
шешеді.
2 Карталардың ... ... және ... проекциялар
Картаның математикалық негізін құрастыру. Картаның математикалық
негізіне: картографиялық проекцияны ... ... ... ... ... ... анықтау, карта масштабын, форматын,
компоновкасын және графикасын жоспарлау кіреді.
Проекцияны ... ең ... ... ... географиялық орналасуы, картаның қолданылуы, сызықтық,
алаңдық және ... ... ... ... ... әр
бөлігіндегі таралуы, картографиялық тор мен масштабының түрі ескеріледі.
Карта ... үшін ... ... ... талаптарды
қанағаттандырылған бірыңғай проекцияларды таңдайды.
1. Карталардың масштабтары.
Картаның масштабы — олардың жер бетіндегі ... ...... өлшемдеріне қатысты, нысандардың картада кішірейтілу дәрежесі.
Географиялық карталарда ол жерден ... ... және ... бір ... ... ... – әртүрлі бағыттар бойынша ... ... ... ... ... ... бейнеге көшумен байланысты. Сондықтан
карталардың негізгі және жекелеген ... ... ... ... картада сызықтық өлшемдердің эллипсоидқа немесе шарға қатысты қанша
есе азайтылғандығын көрсетеді. Бұл ... ... ... ... оның ... ... ... жоқ жекелеген сызықтар және нүктелер үшін ... ... есте ... ... ... масштаб нысандардың өлшемдерінің
картадағы және аталған нүктедегі эллипсоидтағы ара ... ... ... масштабтан көбірек немесе азырақ болуы мүмкін. Ұзындықтардың μ
жекелеген масштабы картадағы ds’ ... ... ... ... ... ... бетіндегі ds шексіз шағын үзіктің ұзындығына
қатынасын көрсетеді, ал аудандардың ρ жекелеген масштабы картадағы dp' ... ... ... dp ... ... ... ... ұқсас ара
қатынастарын береді:
μ = ds'/ds және ρ = dp'/ dp.
Жалпы жағдайда, ... ... ... ... ... ... аумақ неғұрлым ауқымдырақ болса, негізгі және ... ... ... соғұрлым күштірек білінеді.
2.2 Картографиялық проекциялар
Картографиялық проекция— бұл ғаламшар ... ... ... бетінің картаның жазықтығына математикалық белгіленген
бейнеленуі.
Проекция нүктелердің геодезиялық координаталары (ендігі В және ... ... ... ... ... ... (Х және Ү) ... сәйкестікті белгілейді. Проекциялардың теңдеулері ... ... ... ... және f2 ... ... іске ... көбінесе айтарлықтай күрделі
математикалық тәуелділіктермен көсетілген, олардың саны шексіз, ал демек,
картографиялық проекциялардың алуан ... іс ... ... ... ... ... математикалық картографияның
негізгі мазмұнын құрайды. Картографияның бұл бөлімінде ... ... ... ... үшін жаңа ... ... ... әдістері
жасап шығарылады, проекцияны талдаудың, бұрмаланулардың бөлінуін ... ... ... мен ... ... Міндеттердің
ерекше аясы бір проекциядан екінші біріне және т.с. өте отырып, карталар
бойынша ... ... осы ... ... байланысты болып
отыр.Кез келген картографиялық проекцияларды іздестіру кезіндегі бастапқы
аксиома Жер шарының ... ... ... ... ... бұрмалануларсыз бұруға болмайтындығынан тұрады. Міндетті түрде
деформацияланулар – шамасы мен бағыты бойынша әртүрлі қысылулар ... ... ... ... ... ... Кей ... олар көзге қатты түседі, мысалға, материктердің ... ... ... ... ... ... ... шығады. Бейненің
кейбір бөліктері дәл бір қомпайған секілді, ... ... мен ... ... ... және ... көрсетеді, ал үлкен осьтің меридианға және ... ... алуы – ең көп ... бағытын көрсетеді. Бұрмаланулардың
эллипсінің үлкен осі аталған нүктедегі ең көп ... ... ал ... – ең көп ... ... ... ... проекциялар — аудандарды бұрмалануларсыз сақтайды. Мұндай
проекциялар нысандардың аудандарын ... үшін ... ... ... ... ... мен формалар айтарлықтай бұзылған, бұл әсіресе үлкен
аумақтар үшін өте ... ... ... ...... ... кескіндердің пішіндерін
және бұрыштарды бұрмалануларсыз қалдырады (бұрынырақта мұндай проекцияларды
конформды деп ... ... ... ... ... ... болып қалады.Мұндай проекциялар белгіленген азимут бойынша
бағыттарды ... және ... салу үшін ... ... ... ... оларды әрқашан навигациялық карталарда пайдаланып отырады
Тең аралықты проекциялар — осыларда негізгі бағыттардың бірі ... ... ... және әдетте картаның негізгі масштабына тең
болатын еркін проекциялар. Мұндай проекцияларда аудандар мен ... ... ... ... олар ... ... ... – бұл осыларда аудандар да, бұрыштар да қандай да бір
еркін ара ... ... ... проекциялардың барлық қалған
түрлері. Оларды тұрғызған кезде, қандай да бір ымыраға қол ... ... ... ... үшін ... ең тиімді бөлінуін табуға ұмтылады.
Айталық, картаның шеттеріне қарай барлық қысылуларды және ... ... ... ... ... бөлігінде минималды бұрмаланулары ... ... ... ...... цилиндр проекцияның жаймалануы (жанама цилиндрге проекциялау);
2 – қиюшы цилиндрге қалыпты цилиндр проекция; 3- ... ... үшін ... ... ... келетін, қиюшы цилиндрге қиғаш цилиндр
проекция.
Конусты проекцияларда шардың беті жанама ... ... ... ... проекцияланады, осыдан кейін ол түзуші ... ... ... және ... жайылады. Дәл алдындағы жағдайдағы секілді, конустың
осі Жердің осімен сәйкес келетін ... (тік) ... ... ... осі ... ... ... қиғаш конусты проекцияны
айырып таниды.
Азимуттық проекциялар – Жер ... ... беті ... ... жазықтыққа көшіріледі. Егер жазықтық Жердің айналу ... ... онда ... ... ... алынады Оның
параллельдері – концентрациялық шеңберлер, ал меридиандары – ... ... Бұл ... әрқашан біздің және өзге
ғаламшарлардың полюсті облыстарын картографиялап отырады.
Егер проекцияның жазықтығы экватор ... ... ... ... (экваторлық) азимуттық проекция алынады. Ол әрқашан ... ... үшін ... егер ... ... кез келген бұрышта тұрған жанама ... ... ... ... болса, онда қиғаш азимуттық проекция алынады.
Сурет 2.2.1-азимуттық проекциялар
а — жазықтыққа қалыпты немесе полюсті проекциялау; б — ... ... в — ... ... ... ... тор; г — ... азимуттық
проекциядағы тор.
Азимуттық проекциялардың, конустың ұшының маңындағы бұрыш 180° тең бола
бастағандай, конусты проекциялардың шекті жағдайы ... ... ... проекциялардың арасында осыдан шарды жазықтыққа
проекциялау жүргізілетін нүктенің орны ... ... ... түр
тармағын бөліп көрсетеді
Шартты проекциялар — осылар үшін қарапайым геометриялық ... ... ... ... ... ... да бір ... мысалға, географиялық тордың ниет етілген ... ... ... ... да бір ... ... ... бір
түріне және т.б. сүйене отырып тұрғызады. Жекелей ... ... ... ... псевдоазимуттық және бір
немесе бірнеше бастапқы ... ... ... ... өзге
проекциялар жатады.
Сурет 2.2.2-азимуттық проекциялар үшін проекциялау орталығының қалпы
Сурет ... ... ... ... ... ... ... — цилиндрлік; б — конустық; в — азимуттық; г — ... ... д ... е — ... ж — ... ...... параллельдер – тік сызықтар
(қалыпты цилиндрлік проекциялардағыдай), ортаңғы меридиан – ... тік ... ал ... ...... меридианнан
қашықтаған сайын қисықтығын арттыратын қисықтар. Көбіне көп ... Әлем және ... ... ... үшін ... тор – бұл осылардың есебі бастапқы Гринвич ... ... ... және ... ... ... есептелетін
ендіктердің мәндерін ... ... мен ... ... ... тор ... географиялық мәнге ие,
ол «солтүстік-оңтүстік» және ... ... ... ендік
белдіктер туралы, нысандардың дүниенің бұрыштарына қатысты ... ... ... ... ... Меридианның солтүстік бағытынан сағат тілі
бойынша географиялық азимуттар есептеледі, ал екі пункттің бойлықтарының
айырмасы уақыттағы ... ... ... ... ... әдетте тең аралықтар: бірнеше ондаған градустар, бірнеше
градустар, ... және ... ... ... ...... ... және атқаратын міндетіне байланысты болып келеді.
Сурет 2.7- Глобустағы ендік (φ) және ... (λ) және ... ... ... ... ... ... карталардың мазмұны,құрастырылуы және безендірілуі.
Карталарды жобалау және құрастыру – теориялық тұрғыдан да, практикалық
тұрғыдан да ... ... ... ... ... ... аса маңызды міндеті болып ең алдымен осы ... ... ... ... ... ... табылады. ArcGIS – бұл 3
өзара байланысты ArcMap, ArcCatalog, ArcTooLbox базалық мүмкіндіктердің
жиыны. Бұлар ... ... ... ... кеңістіктік
анализ, мәліметтерді редакторлау және оларды географиялық ... ... ... ... ... ГАЖ – ... ... мүмкіндік
береді.ArcGIS геоақпараттық бағдарламада өңдеу ... ... ... ... ... ... ... болады. Алынған растрлық форматты
векторлық форматқа ... ... ... территорияның жер бедерін
бейнелейтін векторлы-полигональды қабат аламыз. Карта ... ... ... ... ... ... картадағы барлық
объектілер кеңістіктік объектілер түрінде ... Олар үш ... ... ... және ... Осы ... ... көптеген табиғи
және әлеуметтік феномендерді бейнелеуге болады. Нүктелік ...... бір ғана ... ... ... Мысалы,
бұлар құдық, бұрғылау орындары, биіктік ... және т.б. ... ... ... ... ... мен ені жоқ деп
есептеледі, бірақ олардың әрқайсысы өзінің ... ... ... ... ... ... бір өлшемді объектілер–жолдар, өзендер,
шекаралар, горизонтальдар. Жалпы барлық жіңішке сызық пішінді объектілер
болуы ... ... ... ауданның объектілері деп ... екі ... ... ені мен ... бар ... ... – көл, ... кез-келген объект шекарасы және т.б. ArcMap–ArcGIS-тің
негізгі қосымшасы. Мұнда ... ... ... ... ... ... ... шығару, картаны ... ... ... қосымшасы барлық ГАЖ мәліметтерді құрайды және
басқарады. Оған кіретін ... ... ... ... ... географиялық мәліметтер базасын құрастыруға және экспорт жасауға
мүмкіндік береді. Мәліметтер түрі - ... ... ... ... ... анықтауға, анализ жасауға мүмкіндік береді. Мұнда
негізгі картографиялық ... ... ... ... мәліметтер
түрлерінде жасалған картаны безендіру, яғни легенда құрастырылады, тақырыбы
жазылады, мәліметтер базасы, қағаз көлемі, масштабы және т.б. көрсетіледі
Франция,оның ішінен ... ... ... ... ... ... картаны кеңістікте орналастыру үшін сканерден өткізіп,
TIFжәне JPEG форматында Франция→ ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... ашып, тышқанның оң жағын
басып, қасиеттеріне (Propertis) кіреміз. Оның ішінде таңдау (Select) ... ... ... ... ... ... түрі жеке ... жасалады. ArcCatalog - тан
Франция ішіндегі vector ... ... оң ... ... ... ... ... яғни геоақпараттық мәліметтер базасын
құрамыз. Бұл базадан (Персоналды ... ...... ... ... ... ... яғни обьектілер жиынтығын
құрып, оның ішінде қабаттар ашамыз.
Сурет 3- Қабат құру
Обьектілер ... ... ... деп отырған картаның
координаттарын көрсетеміз. Ашылған қабаттардыArcMap-қа ... Ол ... + ... енгізу тетігін басамыз. Ашылған терезеден vector
папкасындағы қажетті қабаттарды ... ... Мой ... арқылы
ашқан кезде ғана көре аламыз.
Сурет 3-ArcMap-қа қабаттарды шақыру
Кез-келген қабатпен жұмыс істегенде барлық обьекттерді ... ... ... ... ... барлық объекттер
салынып болған соң, ... ... өз ... ... категорияға
бөліп, жеке-жеке символ береміз. Яғни, пішінін, түсін, сызықтық ... ... және т.б. ... ... ... ... ... бойынша белгілі бір шартты белгіге ие болады.Карта бетіндегі
обьектілерді жазу технологиясы, тексттік баған ... ... ... ... ... объекттерді категорияларына қарай атауларына шрифт
өлшемдерін таңдау. Кез-келген географиялық объектілер белгілі бір ... ... ... ... ... ... тән мәліметі (атауы,
морфометриясы, морфологиясы) болады. Мысалы, таудың атауы, ... ... ... ... көлемі және т.б.Барлық географиялық карталарды
құрастыруда карта ... ... ... ... ... ... беріледі.Карта бетіндегі объекттерді бейнелеу
барысында, оның аттарын жазғанда, масштаб ... ... ... ... ... алады.
Аннотация және оны құру жолы. Аннотация дегеніміз – обьекттердің сандық
және тексттік мәліметтерден тұратын жеке қабаты. ... құру ... ... ... ... соң, мысалы, елді мекендердің
атауы name жолы арқылы категорияға бөлініп, ... ... ... ... тек бір ... ғана ... ... оң жаққа, бірнеше
қабаттың мәліметтері осы әдіспен жазылған жағдайда бір – бірімен ... ... ... ... жеке аннотация кабатын құрып, олардың
орнын ауыстыруға болады. Осы ... іске ... үшін ... ... ... сол ... барып, оң жағын ... ... ... ... (Convert labels to ... ... терезеден осы аннотацияға қажетті мәліметтер болады( байланысты
объектілер (feature linked).
Сурет 3-Аннотация құру
Аннотация ... ... ... ... масштабын көрсету керек;
2)аннотациямен жұмыс жасағанда ... ... ... ... ... сақтау керек.
Аннотация қабатында объектілерқанша класқа бөлінсе,сонша кластан
тұратынкатегорияны көрсетеді. Кез-келген уақыттабір ... ... ... ... ... ... ... өлшемін өзгертуге
болады.Объектімен байланысты аннотация, яғни сол объектімен тікелей
байланыста, ... алып ... ... өшіп ... ... ... ... қабаты қосылады.Енді кез-келген объектіні
белгілеп, орнын ауыстырып ... ... емес ... алып ... ... ... ... болады.Карталарды безендіру. Қағаз бетіне басып
шығаруға әзірлеу. Мәліметтер түрінде (Data view) – кеңістіктегі ... ... ... ... ... ... немесе жалпы
мәліметтерін жазу, яғни редакциялау ... ... ... түріндегі (Layout view) – картаны безендіру, қағаз бетіне
басып шығаруға дайындау жұмысы жүзеге асырылады. Өзімізге қажетті объекттер
редакцияланып ... соң, ... ... үшін ... ... ... ауысамыз. Ең бірінші байқайтынымыз: панельде қағаз өлшемі
көрсетіледі(сурет 2.14)
Сурет 3-Қағаз өлшемін көрсету
Өзімізге ... ... ... ... ... ... ... қағаз
өлшемін үлкейтеміз.Ол үшін Бет пен баспа параметрі (Page and print set up)
командасын ашу керек. Оны екі ... ... ... Файл ... Картадан бос кеңістікте тышқанның оң жағын басу арқылы.
Ашылған терезеде бірнеше операциялар орындалады. Мұнда ... ... ... қағаз бетіне басып шығару жұмысы жүзеге асырылады
1. Nameкомандасында ... ... ... атын көрсетеміз.
2. Рарег – қағаз өлшемін таңдаймыз.
З. Orientetion:
1) Портрет (Portret)
2) Альбом ... ... ... ... ... ... картаның тақырыбы мен қолданылуына, оның
форматы мен ... ... ... Масштабты
картографияланатын аумақтың ... ... ... ... оның ... картада бейнеленетін учаскелерінің көрінісінің
жақсы оқылуына байланысты таңдайды.
Картаның масштабын 2 түрлі жолмен анықтауға болады: ... ... ... ... мүмкіндігі бар масштаб. Ең ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Екіншісінде картаның нақтылығы маңызды емес. Бұл жағдайдаоны ... ... ... және ... ... байланысты
таңдайды. Карта бетінде масштабты 2 жолмен көрсетуге болады: сызықтық және
сандық.
Сызықтық – Scale ... – Scale ... ... (Scale text)
Карта легендасын құрастыру. Картографиялық шартты белгілер деп картада
әртүрлі объектілер мен ... ... ... үшін ... ... ... Осы терминніңмемлекеттік стандартта қойылған
қысқаша формасы – шартты белгілер. Осы белгілер мен олардың ... ... ... – яғни ... тілін құрайды. Олар картаның мазмұнын, яғни
картаның ішіндегі нақты ... ... ... ... ... ... құбылысты, процесстерді (мұнай мұнарасы, электр желілері,
батпақ, елді мекен, жер бедері, ауа ... су ... және ... ... ... және ... объектілер үшін, мысалы, нақты
елді мекенді және абстрактылы түсінік беретін халық тығыздығын көрсету үшін
пайдаланылады. Олай ... ... ... ... және мағыналы
мәнге ие. Олар бейнеленетін объектімен нақты байланысты болады. ... ... мен ... анықтауға болады. Бір пішінді белгілер
(мысалы, дөңгелек) әр ... ... әр ... ... ... елді ... орындары және т.б.) беруі мүмкін, бірақ нақтылы карталарда әрбір
белгінің мағынасы ... – оның ... ... ... ... ... әр ... бірақ қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... орталықтары үшін,
екі рельсті темір жол, өтпелі батпақ және т.б. үшін ... ... ... ... түсінік формасын беретін белгінің мағыналы мазмұны
болатын нақтылы қорытынды тиіс. ... ... үшін ... ... ... ... яғни ... заттармен,
құбылыстармен, процесстермен байланысын меңгеру тиіс
Қою (Insert) ( Легенда (Legend) ( ашылған терезеде 2 баған
бар:
1) Мар layers
2) Legend Items ( ... ( Аты ( ... ... ( ... ... ... мен ... ( Дайын картаны қағаз бетіне басып шығару.
Картаны безендіру жұмыстарынан кейін ... ... ... ... ... ... үшін ... операциялар орындалады:Карта өлшемін
тексереміз. Оның 3 түрі бар. Ол ... яғни ... оң ... басып:
1. Бет пен баспа параметрі (Page and print set up)( Use printer paper
settinge (Show printer margins on ... Ғі1е ( Print ... Print( Number copies ... ... ... ... ... көлемі. Карта форматын
таңдауда сол картаның ішкі және сыртқы рамкасының көлемін, ... ... ... ... ... форматын ескереді.
Картаны жобалауда картаның компоновкасының жобасы өңделеді. Карта
компоновкасы–картаның ... ... ... ... ... ... және ... тақырыбының орналасуымен, ... ... ... графиктер және мәтіндер, карта схемасымен
түсіндіріледі.
Картаның рамкасы–картадағы бейнені қоршап тұратын сызықтар жүйесі болып
табылады. Соған байланысты ішкі және ... ... ... ... картографиялық бейнелермен шектеледі. Ішкі рамада қималарға ... ... ... мен ... бөліктері көрсетіледі. Барлық ішкі
рамкаларды қоршайтын сыртқы рамка декоративті болып табылады.
3.1 Карталардың арнайы ... ... ... ... жол ... гидрология(өзен,көлдер, теңіздер, су қоймалары
және т.б.) ... ... және ... ... және ... ... ... және оны
генерализациялаудың ортақ мәселелері
карталарда:
1) теңіздердің, ... ... су ... және өзге ... ... ... ... жары бар жағалаулар, жағалаудағы
жалдар және өзге де жоталар, судың ағып ... ... ... таяз жерлері, қайырлар, қайраңдар;
2) өзендер, жылғалар, арналар мен арықтар;
3) ... және ... су ... ... ... ... барлық
түрдегі құдықтар, минералды және ыстық су көздері, гейзерлер, су ... ... және ... ... ... рифтер, сарқырамалар және табалдырықтар;
5) плотиналар, шлюздер, дамбалар және жасанды жалдар, су ... және ... ... қатынас жолдары және оларға жататын нысандар;
7) теңіздер мен ірі су тоғандарының түбінің рельефі көрсетіледі.
Осы ... ... ... және ... ... көлік жолдары, сумен
жабдықтау көздері және бағыт-бағдарлар ретінде ... ... ие. ... пен ... ... ... сондай-ақ елді мекендер мен
жолдарды кеңістікте орналастырудағы ролі де зор. Міне, дәл сондықтан да
гидрографиялық торапты ... ... оның ... орналасуын
және бағыт-бағдарларды дәл ... ... ... пункттерді
түсіргеннен кейін бірінші кезекте бейнелейді.
Гидрография элементтерін құрастыру барысында, генерализациялауға ... ... ... ... ... ... нысандардың
мазмұндық белгілерін және олардың кеңістіктік құрылымын анықтайды.
Мазмұндық ... ... ... ... ... ... ... Кеңістіктік құрылым олардың рішінін, кеңістікте
оқшаулануын сипаттайды. Мазмұндық белгілерді ... ... ... ... ... ... ... кеме жүрісін, өзендердің арналары
және сулардың ... беті ... ... ағу ... ... ... туралы мәліметтерді анықтайды; өзендердің, олардың сағаларының
және өзен аңғарларының түбінің сипаты және ... ... ... ... және ... ... анықталады.
Одан кейін гидрографиялық нысандардың ... ... ... ... нысандардың (өзен желісінің) сыртқы пішінін, ішкі
кеңістіктік ... ... ... және ... жиілігін зерттейді.
жағалау сызығының ... ... ... жағалауының түрін,
көлдер мен ... ... өзен ... жиілігін, көлдер мен
аралардың орналасу ... және ... ... ... ... ... ерекшеліктерін және
гидрографиялық нысандардың ... ... ... нәтижесінде
гидрографиялық немесе орографиялық схемалар құрастырылады. Гидрографиялық
нысандарды құрастыру теңіздер мен ірі ... ... ... аса ... ... ... ... жағалау сызығын
бейнелеуден басталады. Одан кейін барлық ... ... ... ... ... ... және сандық сипаттамалары, әдетте,
нысандардың өздерін бейнелегеннен кейін жазылады.Гидрография элементтерін
бейнелеу және оларды генерализациялау ... ... ... және ... ... және ... ерекшеліктері
Теңіз жағасы (жағалауы) – бұл осының шегінде теңіз бен ... ... ... ... жер ... ... ... құрамына: жаға аймағы
– құрғақ жердің теңізге жапсарлас ... және су ... ... ... ... маңы – теңіздің құрғақ жерге жапсарлас жатқан суы
таяз бөлігі кіреді. ... ... ... ... ерекше маңызға ие. Су
тасуы жоқ теңіздердің жағалау сызығы карталарда бір ... ... ... ... ... қайту тербелістеріне ұшырап отыратын
теңіздер үшін ... ... екі ... ... кезінде қабылданады.
Жағалаудың негізгі сызығына толық су (су ... ... ... ... су ... ... ... құрғау жолағы деп
аталатын учаскесі осылайша бейнеленеді.
Теңіздердің түбін сипаттау және жағалаулардың қол ... ... ... ... теңіз карталары бойынша навигациялық қатерлер (құздар,
рифтер, тастар, ... ... ... кеме ... ... ... тасу-кері қайту ағындары, тереңдіктердің ... ... ... ... ірі масштабты карталарда картаның масштабы жол беретін ең
көп егжей-тегжейлікпен ... ... ... ... ... осы кескіннің типтік қасиеттерін
және өзіне тән ерекшеліктерін (бұрыштық, тісті, бірқалыпты, сопақ, тік ... ... ... ... ... ... кеңістіктік жалпылаудан,
өзінің шығу тегі және құрылысы бойынша жағалаудың аталған түріне тән ... ... ... ... және ... ... ... Бұл
ретте жағалаудың аса маңызды нүктелерін – бұрылыс, мүйіс, бұғаз нүктелерін
дәл беру ... ... ... ... ... ... жағалаулардың түрлерін бейнелеген маңызды.
Фьордты жағалауды бейнелеген кезде оның ұзын, ... ... ... ... ... берген маңызды.
Шхерлік жағалаулар фьордтық жағалауларға қарағандатереңдігі ... ... жиі және ұсақ ... ... және жағалау
маңындағы аралдардың, тасты қайраңдардың және ... су ... мен ... ... көптігімен сипатталады.
Далмат жағалауды бейнелеген кезде оның құзды сипатын, сопақ пішіні бар және
жағалауға параллель орналасқан ... ... және ... ... ... ... болып келеді.
Картада арал жағалауларын бейнелей отырып, олардың аралдардың, түбектердің,
тар да ирелеңдеген шығанақтардың, ағыстардың және ... ... ... ... ... ... ... керек.
Лиман жағалауларды лимандардың сағаларын тұйықтайтын немесе ... ... ... ... ... бар болуы ерекшелендіреді. Оларға
өзінің сыртқы түрі бойынша лагуна жағалаулары көбірек жақын болып келеді.
Оларға жағалаудың ... ... ... ... суы таяз ... тән.
Топографиялық карталарда жағалау аймағының ... ... ... ... ... тік, ... жағажайдың бар-жоқтығы
және ені, жағалаудың грунты (тасты, малта тасты, құмды), жағалау жалдарының
бар-жоқтығы беріледі.
Теңіз жағалауын ... көше ... ... ... ... ... ерекшеліктерін зерттейді, негізгі картографиялық
материал және географиялық анықтама бойынша жағалаудың түрін және ... ... ... Одан кейін жағалау ... ... ... және ... аймағының әртүрлі құрылымы бар
учаскелерге бөлінеді. ... ... ... ең тән ... ... ... айлақтардың және т.с.) орнын атап көрсетеді ... ... ... ... ... ... әртүрлі учаскелердегі
жағалау сызығының тілімделуіндегі айырмашылықтарды, сонымен қатар жағалау
пішіндерінің ... ... ... және ... тән ... ... ... Жағалауды құрастыру жағалау маңындағы аралдарды,
құздарды, ... және суы таяз ... ... ... көлдерді және жасанды ашық су тоғандарын бейнелеген кезде
генерализациялау ... ... ... ... сипаты, су
деңгейінің тұрақтығы, қоректену және кеме жүзу жағдайлары, ... ... даму ... ... секілді (мазмұндық және кеңістіктік-
құрылымдық) белгілер бейнеленеді. Аталған ауданға тән ... ... ... бүкіл көлдер жүйесінің типтік ... ... ... ... басқа элементтерімен байланысын және көлдің (көлдердің)
даму динамикасын бергеннің маңызы одан кем түспейді.
Карталарда теңіздердің, ірі ... және су ... ... ... ... ... навигациялық теңіз карталары және
лоциялар пайдаланылады.Өзендерді, өзен ... сулы ... ... ... ... бейнелеудің ерекшеліктері
Карталарда өзендерді көрсеткен кезде өзен жүйесінің және су ... ... ... оның кеме ... су ... ... және ... өзеннің
ағу жылдамдығы, өзен сағасының түбінің және жағалауларының құрылысының
ерекшеліктері, өзеннің ... өзен ... ... ... мазмұнды белгілер бейнеленеді. Карталарда бейнеленетін кеңістіктік-
құрылымдық белгілерге өзендердің айналымдылығы, олардың ені, ... су ... ... өзен ... жоспардағы пішіні, су
ағысының ұзына бойғы ... ... ... ... өзендер мен арналар карталарда кеме жүзетін және кеме
жүзбейтін болып бөлінеді. Өзендердің кеме ... ... және ... ... карталарда олардың атауларын жазудың қарпімен ерекше көзге
түсіріледі. Кеме жүзудің басталуы арнайы шартты белгімен көрсетіледі. Кеме
жүзетіндерге осылар ... ... ... өзен ... ... ... ... мен арналарды жатқызады. Ең суы мол және бірінші
кезекте кеме жүзе алатын ағыстар бөліп көрсетіледі.
Су ағынының тұрақтылығы ... ... ... және ... ... болып
бөлінеді. Тұрақты өзендер бүкіл жыл ішінде, құрғап кететін ...... бір ... су ... ие ... ... Мерзімді су ағысының
арналары құрғақ арналар белгісімен көрсетіледі.
Өзендердің жағалаулары жадағай, жарлы, жағажайы бар, жағажайсыз және ... ... ... ені және ... ... Ені бойынша картаның
масштабында олардың арасында белгіленген аралығы бар екі параллель ... ... және ... ... ... ... ... бар
бір сызықпен бейнеленетін өзендер көзге түседі.
Ирелеңдік дәрежесі және басқа белгілері бойынша таулы, жазықтықтық ... ... ... түрлердегі өзендерді айырып таниды. Таулы
өзендерге тән белгілер ... ... аз ... су ... ... сарқырамалардың бар болуы табылады. құрастыру кезінде аталған
түрдегі өзеннің арнасының ... өзен ... ... келістіруге
ерекше назар аударылып отырады.
Жазықтықтағы өзендер арнасының ... ... ... ... аса баяу ... ... ... көрсеткіш болып ирелеңдік
көрсеткіші табылады, ол өлшемдік ... ... ... ... алар ... ... ... ретінде Ки
коэффициентін қабылдауға болады, ол аталған учаскенің ... ... ... ... ... тік ... ... тең. Ирелеңдік коэффициентінің мәніне байланысты тік арналарды
(К = 1), иілген (К = 1 —1,5), ... (К=3,5) ... ... ... ... ... ... бейнесінің ирелеңдігінің
болмай қоймайтын тегістелуі жүріп отырады.
Жоспардағы (кескіні ... ... ... ... барлық өзен жүйелері
жергілікті жердің рельефінің сипатына және ... ... ... ... ... параллель, радиаль, лабиринт
тәрізді, желпуіш тәрізді ... ... ... ... ... биіктігін анықтау үшін олардың
межелік деңгейге келтірілген ... ... ... отырады.
Карта масштабында бейнеленетін, өзендердің (су шептері және қатынас жолдары
ретіндегі) қосымша сипаттамасы ретінде оның ... ... ... ... және су түбі ... сипатының жазулары беріліп
отырады. Олардың тереңдігін және енін көрсете ... ... ... су ... ... ... су ... және өзен түбі
грунтының сипаттамалары келтіріліп отырады.
Карталарда арналар (жұмыс істеп тұрған, салынып жатқан, ... ... ... ... ... ... байланысты бір немесе екі
сызықпен бейнеленеді.
Су көздері ... ... ... және ... етіп бөле ... Табиғи су көздерінен карталарда бұлақтар, қайнарлар және
гейзерлер бейнеленіп отырады.
Өзен ... ... ... және су көздерінен өзге,
карталарда теңіз жолдары және ... мен ... ... су ... ... ... ... кезде мыналар бөліп көрсетіледі:
1) халықаралық және каботаждық маңызы бар теңіз ...... және ... ... ... ... қол жетімді өзендер бойынша су жолдары (тек 1:500 000
және 1:1 000 000 масштабтағы карталар үшін);
3) өзендер бойынша ... кеме ...... мен кеме ... ... сондай-ақ кеме жүзетін өзендерді жазу қарпімен бөліп
көрсете отырып.
Карталарда сондай-ақ қатынастың су ... ... ... ... теңіз айлақтары және тұрақтары, айлақтар мен якорь тұрақтары,
теңіз арналары және кеме ... ... ... ... өзен және
теңіз паромдары, өткелдер, толқын бәсеңдеткіштер және ... ... ... сигнализациясы белгілері мен т.б. көлдер мен су қоймалары бойынша
теңіз және су ... ... ... суы таяз ... және ... ... орағыта өтіп, пункттер арасындағы бірқалыпты сызықтармен ең
қысқа ... ... ... ... ... ... шыққан карталар
мен кезекшілік мәліметтері бойынша қабылданатын, байланыстырылып отырған
пункттердің атауларын және олардың ... ... ... ... ілесіп отырады.
Өзендердің, өзен жүйелерінің, арналардың және су көздерінің бейнеленуін
генерализациялауӨзендердің, өзен ... ... және су ... ... ... ... белгілерін және сандық
көрсеткіштерін қорыта талдау арқылы жүзеге асырылады. бұған ... ... бар ... алып ... және өзге өзендердің кескіндері
жиынтықтаумен қол жеткізіледі.Өзендер мен ... ... ... ... ... келесідей негізгі
міндеттер шешіледі:
1) өзен жүйелерінің (бассейндерінің) ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... тән ерекшеліктер және олардың
жергілікті жердің басқа да элементтерімен ... ... ... ... ... мен арналардың негізгі мазмұндық және кеңістіктік-құрылымдық
сипаттамалары бейнеленеді.
Осы нысандардың ... ... ... генерализациялау
кезінде негізгі назар жекелеген ... ... су ... және ... ... бөлініп отырады. Өзеннің ... ... ... ... және оның ... ... ... сақтап отырған жөн.
Генерализациялау алдында жалпы алғанда өзен жүйесін сипаттайтын ... өзен ... ... ... ... ... ... жоспарда орналасу сипаты анықталады, жүйеге кіретін өзендердің
кеңістіктік оқшаулану ... ... өзен ... су ... бір ... ... су ... арасындағы қашықтықтар айқындалады.
Өзен желісін көрсеткен кезде әдетте жиілік коэффициенті пайдаланылады, ол
өзен желісінің жиынтық ... оның ... ... ... ... ... ... Р бассейннің ауданы. Бұл ретте
1:500 000 және 1:1 000 000 ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы жиілігі көрсетіледі.
Жиілігі бойынша өзен желісінің бес тобы бөлініп көрсетіледі.
Әр топ үшін басылып ... ... ... ... су ... эмпирикалық әдіспен анықталған.Жалғыз ғана сала болып табылатын
өзендер және ... су ... ... ... ... ... ... жиілігінің ауданның өзен ... ... ... ... ... ... ... бір
тәуелділігі анықталған. Өзен желісінің аз жиілігі ұзын өзендер басым ... ... тән. ... ... өзен ... жиілігімен
қатар сондай-ақ өзендердің ұзындығы бойынша ... ... ... ... дәл сол бір мәні ... өзен ... ... өзендердің аз немесе көп ... ... ... ... ... ... ... бейнелеу өзен желісінің
жиілігі бойынша бір типті аудандарды бөліп алу ... және ... үшін ... ұзындығы бойынша іріктеп алудың өз ... ... ... Бұл ... ұзындығы бойынша шағын өзендері
(тармақтары) бар ауданның ... ... үшін ... ... ... бар ... де көрсетіліп отырады. Осылайша, өзендердің табиғи
көрсеткіштерінің бірі және ... ... ... ... ... олардың
ұзындығы табылады.Өзендердің (арналардың) және өзен жүйелерінің бейнелерін
генерализациялаумен қатар, топографиялық және ... ... ... ... бейнелерін генерализациялау
да жүзеге асырылады. Мысалға, құдықтар мен бұлақтар судың сапасын және
дебитін ... ... ... тек ... (шөлді, далалық) аудандарда
көрсетіледі. Ирригациялық жүйе егжей-тегжейлі бейнеленеді. Су ... ... ... бірінші кезекте олардың сумен жабдықтау үшін маңызды
болып отырғандары, бағдарлар ... ... ... жолдарында
орналасқандары түсіріледі.Қорытындылай келе, карталарда ... ... ... ... және ... ... ... теңіздердің, шығанақтардың, ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
мүйістердің, аралдардың және басқа нысандардың өз атаулары ... ... ... ... өзінде нысандардың түрі, олардың сандық
және сапалық сипаттамалары туралы ақпаратты ұстап тұрады. Атауларды іріктеп
алу үшін негізгі көрсеткіштер ... су ... ... және маңызы қызмет
етеді. Гидрография нысандарын бейнелеу ... ... ... алу ... ... және ... топографиялық карталарды құрастыру
және басып ... ... ... ... ... және ... баяндалған.
Елді мекендерді бейнелеу және оларды ... ... ... ерекшеліктеріТопографиялық карталардың мазмұнының
аса маңызды элементтерінің бірі үлкен ... ... ... бар ... ... ... ... Көптеген елді мекендер саясаи,
әкімшілік және шаруашылық басқару орталықтары, ... және ... ... ... ... Елді ... әсіресе ірі қалаларда
өнеркәсіп кәсіпорындары шоғырланған, оларда теңіз және өзен ... ... ... орналасқан.1 : 10 000—1 : 200 000
масштабтағы топографиялық ... ... елді ... типі ... олардың саяси-әкімшілік маңызы және
олардағы тұрғындардың (аулалардың) саны;
2) елді мекеннің ... ... ... және ... ... ... табылатын атақты ғимараттары мен құрылыстары, сондай-ақ олардың
жергілікті ... ... ... ... ... елді ... ішік ... құрылымы, оның көшелерін және
кварталдарын ... ... ... және ... ... мен ... ... ғимараттар салудың сипаты мен
тығыздығы; отқа төзімділік ... (1:50 000 ... ... ... кедергілер (жыралар, арықтар, тоғандар және т.с.), ... ... ... ... ... елді ... келетін жолдарды егжей-тегжейлі және ... ... ... ... ... ... елді ... типі (категориясы), олардың саяси-әкімшілік маңызы және
тұрғындарының саны ... ... ... ... ... аса ... ... көрсете отырып, жергілікті жердегі елді
мекендердің орналасуының ... ... ... ... ... ... ... кескіні және
жоспарлануының жалпы ... ... ... 1:500 000 масштабтағы
карталарда) көрсетіледі.
Елді мекендердің бейнелерін генерализациялаудың ... ... ... ... ... анықтау жүреді.
Типтері бойынша елді мекендер қалаларға, ресми түрде осы ... ... ... ... ... ... және т.б.); ресми
түрде кенттерге жатқызылмаған, өнеркәсіп кәсіпорындары, ... ... ... ... ауылдық және саяжай типіндегі
кенттерге бөлінеді.Елді мекендерді қалаларға және ... ... ... ... ... ... ... осыларда тұрғындардың көпшілік бөлігі ауыл шаруашылықтық емес
өндірісте жұмыс істейтін ірі жұмысшы және теміржол, кен орны және ... ... ... осыларда тұрғындардың көпшілігі
ауыл шаруашылығында еңбек ететін елді мекендер, оның ішінде кеңшарлардың
поселкелері және ... ... ... ... ... ... аулалар, сондай-ақ қыстақтар, киіз ... ... және т.с. ... ... осыларда үйлердің
көпшілігіне маусым кезінде демалысқа келетін қала тұрғындары қоныстанатын
елді мекендер ... Бұл, ... ... ... орналасқан
және қала сызығына кірмейтін, бытыраңқы жоспарлануы бар мекендер.Елді
мекеннің типі ... оның ... ... ... ... ... бейненің өзінің сипатымен көрсетіледі.
Барлық масштабтардағы топографиялық карталарда қалалар үшін 1 000 ... және одан көп — 2000 және одан аз ... ... тұрғындар саны
бойынша жеті градация қарастырылған; ауылдық және ... ... ... үшін 1 : 2 5 ... 000 ... ... 1000 ... одан көп және тұрғындар саны 10-нан аз аралықта бес ... және 1:1 000000 ... ... үшін — ... ... одан да
көп және 500-ден бастап одан аз аралықта үш градация ... ... ... ... ... ... елдің
мемлекеттік және әкімшілік құрылысына ... ... ... ... маңызы бойынша мыналар бөліп көрсетілген
болатын:
1) КСРО астанасы; ... ... және ... ... АКСР ... ... мен облыстардың орталықтары, сондай ақ шетел
аумағына 1-ші реттік әкімшілік орталықтары;
3) автономиялық ... және ... ... : 100 000 ... топографиялық карталарда арнайы белгімен аудан
орталықтарына дейін қоса алып, барлық астаналар және әкімшілік ... ... 000, 1:1 000 000 ... ... тек ... және бірінші
реттік әкімшілік орталықтары бөліп көрсетіледі, ал тұрғындардың саны тиісті
нұсқауларда көрсетілген градацияларға бөле отырып бейнеленеді.
Елді ... ... саны және ... ... ... ... ... жазылу қарпінің кескінімен және мөлшерімен бейнеленеді.
1:25000—1:100000 масштабтағы ... ... ... елді ... ... ... мың ... тұрғындардың саны көрсетіледі
және АК (аудандық Кеңес), ПК ... ... АуК ... ... ... 000 және одан ... ... топографиялық карталарда отқа төзімжі
құрылыс сарғыш түстегі бояумен, отқа ... ... – сары ... ... Бұл ... 1:10 000 ... ... барлық тұрақты
отқа төзімді және отқа төзімсіз құрылыстар көрсетіледі; 1 : 25 000—1 :50
000 масштабтарындағы ... ... аса отқа ... бар құрылыстар
тығыз салынған кварталдар көрсетіледі. 1:100 000 масштабтағы карталарда
отқа төзімділіктің ... ... ... саны 50 ... ірі қалалар үшін тығыз құрылысы бар кварталдар сарғыш түстегі фондық
бояумен ... ... ... ... олардың жоспардағы орналасуын, сыртқы кескінін, ішкі
кеңістіктік құрылымын, ... ... ... орнының және жерде
орналасуының сипатын жатқызады. Елді ... ... ... елді ... алып келетін жолдардың сипаты мен санын және елді
мекендердің жоғары сыныптағы жолдардан ... ... ... ... ... алғышарты болып табылады. Елді мекендер бір ... ... ... ... ... тұрақты емес немесе
аралас жоспарлауға ие болуы мүмкін. Қазіргі қалалар үшін тән болып тұрақты:
тікбұрышты, радиалды немесе ... ... ... ... ... ... тік көшелер және кварталдардың белгілі бір (қатаң)
пішіні тән болып келеді. Тұрақты емес ... ... ... ... ... болмауымен, қисық та тар көшелердің
болуымен ерекшеленеді. Құрама жоспарлау – бір ... ... және ... ... ... ... ... ландшафттардың әрқайсысына елді мекендердің жерде орналасуының
өз сипаты, сондай-ақ әрбір елді мекенге – өзінің ... ... ... өзен ... ... ұзын ... ... конфигурациясымен байланысты болып келеді. Рельефтің құрылымы
кварталдардың жоспарлану сипатына және оларға ... ... ... ... ... ... қоныстанған кезде қатарлы құрылыс салу
басым келеді. Теңізі бар жерлерде елді мекендер төбелерге орналасады, қатаң
радиалды ... ... ие ... сыртқы пішіні, жоспарлану мен құрылыс салыну ... ... және ... сызықтық пішіндері бар, топтасқан, кварталдық
пішіндері бар және ... ... бар елді ... ... ... ... генерализациялау елді мекендердің
анықталған мазмұндық және ... ... ... алу
және қысқарту арқылы жүзеге асырылады. Елді ... ... ... ... ... ... елді ... сапалық көрсеткіштерін және сандық сипаттамаларын
жиынтықтау;
2) елді мекендерді айқындау және ... ... елді ... ... пішінін және ішкі кеңістіктік құрылымын
жиынтықтау;
4) елді мекннің құрылымын қалыптастыратын ... ... ... ... түсініктерімен алмастыру.
Елді мекендердің сапалық ... және ... ... ... ... ... көшкен кезде елді мекендер
осылар бойынша сипатталатын белгілердің санын ... ... ... ... ... ... тұрғындарының саны секілді мазмұндық
белгілер бойынша шкалалар аралығын ірілендірумен ... ... ... ... ... ... ... Жұмыстарды орындау
барысында оларды басшылыққа ала отырып, ... ... ... да
болсын елді мекеннің қандай градацияға жататындығын анықтайды.
Елді мекендерді айқындау және ... алу ... ... ... ... ... редакциялық жоспарына) сәйкес жүзеге
асырылады және елді мекендердің қоныстану типін және шамасын сақтай ... ... ... ... ... ескере отырып жүргізіледі. Елді
мекендерді іріктеп ... ... ... ... үшін ... ... ... Аудандастырудың нәтижелері редакциялық
жоспарға ... ... ... елді ... ... ... ... схемасы түрінде ресімделеді. Карталарды елді
мекендермен жүктеу ауданның сипатына, елді мекендердің жиілігіне, ... ... және ... ... ... Бұл карталарда
бірнеше парақпен қамтылатын ірі аудандардың да, осы аудандардың бір ... ... ... ... де қоныстануының сипатындағы
айырмашылықтар көрсетілуге ... Елді ... ... ... ... карта мазмұнының басқа элементтерімен: бұрынырақта жасалып отырған
картаға енгізілген өзен желісімен, жолдармен, басқа елді ... ... ... ... ... алу нормалары басып шығарылған ... ... ... ... және ... зерттеулердің
негізінде белгіленген. Олар бес ауданға қатысты ... ... және 1 : 1 000 000 ... ... елді ... ... (1 ... 140 пунктке дейін) орташа және ... ... бар жиі ... ... ... ... кезінде қолданылады. Қалаларының саны көп, жиі қоныстанған
аудандар үшін елді ... ... ... ... ... ... ... шамамен 10—15%-ға азайтылады, ал орташа
шағын елді мекендері бар аудандар үшін ... ... Аз ... ... ... ... картографиялық материалда бар
барлық дерлік елді ... ... 1:1000 000 ... ... ... картаның масштабында 5 мм2 азырақ болатын елді мекендер
пунсондармен бейнеленеді.
Практикалық жұмыстарды орындаудың ... ... ... ... мекендердің маңыздылығын анықтайды ... ... ... ... ... басшылыққа ала отырып, елді мекендердің тиісті санын
көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... ал одан кейін барып, ... елді ... ... ... дейін жеткізе отырып, аталған аудан үшін аса
маңызды және типті ауылдық ... ... ... ... пішінін және ішкі кеңістіктік құрылымын жиынтықтау
ұсағырақ масштабтағы карталарға көшкен кезде былайша ... 1:10 ... одан ... масштабтағы карталарда елді мекендер көшелердің,
қиылыстардың, өтетін ... ... және ... кескіндерін
және орындарын дәл сақтай отырып бейнеленеді, барлық құрылыстар беріледі.
1:25 000 масштабтағы карталарда ... ... ... ... ... ... жоспарлаудың сипатын баса көрсететін құрылыстар көрсетіледі, ал
одан кейін – іріктей отырып, барлық қалған құрылыстар беріледі. 1 : ... ... елді ... ... ... ... ... кварталдарды ірі кварталдарға біріктіру ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар
көшелер алынып тасталады, негізгі көшелер, әсіресе ... ... ... ... ... торабын бейнелеу және генерализациялау
Топографиялық карталарда жолдарды қозғалу тәсілі, жамылғысының ... ... және ... қабілеті бойынша бөледі. Топографиялық карталар
үшін ... ... ... ... ... және ... ... байланысты жиынтықтаудың әртүрлі дәрежесімен
пайдаланылатын бірыңғай классификация қабылданған. ... ... ... релсьті және рельссіз болып бөлінеді. Рельсті ... ... ... және ... жолдар, фуникулерлер ... ... ... және ... ... ... учаскелері жатқызылады. Рельсті жолдар өз кезегінде ... ... ... және ... міндетіне байланысты бірнеше
типке бөлінеді. Бұларды бір,екі және көпжолды деп классификациялай отырып,
теміржолдарды жолдар саны бойынша бөледі. ... ... ... 1524 мм ... ... жолтабаны бар және тар жолтабаны бар ... ... түрі ...... және ... ... ... істеп тұрған, тұрғызылып жатқан, бөлшектенген деп бөледі.
Рельссіз ... ... ... техникалық жетілгендік
дәрежесі және атқаратын міндеті алынған.
Келесі ... ... ... ... ... негізі және берік жамылғысы бар, өтетін бөлігінің ені кемінде 15 м
болатын ... ... ... ... ені ... 7 м болатын және қатты ... ... бар ... ... ... шоссе);
3) негізі байланыстырғыш заты бар тастан, қиыршық тастан тұратын жамылғысы
бар автомобиль ... ... ... ені 5-6 ... ... ... және ... жоқ, профильденген және тұрақты жөнделіп
отыратын, ... ... ... ... ... ... ... ені кемінде 4,5 м;
5) профильденбеген және жамылғысы жоқ, бірақ үнемі пайдаланылып отыратын
грунт (сүрлеу) ... ... ... тек ... және ... ... ... кезінде
пайдаланылатын далалық және орман жолдары.
Жол құрылыстарының ішінен карталарда мыналар көрсетіледі:
1) теміржол ... және ... ... ... тиеу-түсіру алаңдары;
2) теміржол вокзалдары, деполары, блокпосттары, жол бекеттері, ... ... ... ... тұйық жолдар, су айдайтын ... ... ... ... ... виадуктер, үйінділер және қазындылар;
4) құбырлар, жолаушылар көпірлері, жолдардан түсетін жамылғысы бар жерлер,
жолдардың фашинді учаскелері, гати;
5) тау өткелдері, жолдардың ... ... және ... ... генерализациялаудың негізгі міндеті – келесі белгілерді:
1) жол ... ... және ... ... ... ... ... санатын, күйін және конфигурациясын;
3) жолдардың қиылыстарын, түсетін жерлерін, жолдардың өткелдерге, асуларға
және осында айналып өтуі ... ... ... ... ... олардың сипаттамаларымен бірге, жол құрылыстарын дұрыс және ... ... ... ... ... және т.б. ... ... жолдардың
өзара және карта мазмұнының басқа элементтерімен: елді ... ... беру ... бейнесін генерализациялау, негізінен алғанда, оларды іріктеп ... тән ... ... ... және, ұсағырақ масштабтағы карталарға
көшкен кезде – ... ... ... ... ... ... ... кезеңінде, жиі қоныстанған аудандар үшін алдын ала, құрастырылып
отырған картадағы жолдарға күш түсуін ... ... ... ... ... ... ... және редакциялық-
техникалық құжаттарда ... ... ... ... ... жолдардың жалпы ұзындығының осы
учаскенің ауданына қатынасымен көрсетіледі және картадағы см/см2 өлшемімен,
жергілікті жерде ... ... ... ... ... торабын генерализациялауға кірісе отырып, картограф оның кеңістіктік
құрылымын айқындайды, картографияланып отырған ... ... ... тән екендігін анықтайды.
Жекелеген жолдардың бейнесін генерализациялау кезінде, жолдардың жоспарлы
орынын сақтаумен қатар, картографияланып отырған ... ... ... ... сыртқы пішінін, оның жергілікті жердегі басқа нысандарға
қатысты ... ... ... ... ... түрде бағдарлар маңызы бар
негізгі бұрылыстардың, қиылыстардың және басқа нүктелердің орнын көрсетіп
отырады. Жолдардың ... ... ... ... мөлшерлері (ені) жолдардың жергілікті жерлердегі енінен көп
есе асып түседі. Осындай ұлғайту карта масштабында ... ... ... ... мүмкіндік бермейді. Жолдың жанында ... ... ... ... ... ... өзеннің ұзына
бойына немесе жағалау сызығына параллель созылған жолдарды) ... ... ... ... ... дәл көрсету ірі масштабтағы карталарда,
бұл ... оның ... ... бар ... ... негізгі
бұрылыстарының, айырықтарының, қиылыстарының дәл жоспарлық ... ... ... ... ... сыза отырып жүзеге асырылады.
Жолды дұрыс сызу (конфигурация) тік сызықты және басқа да тән учаскелерді
берумен іске ... Жол ... ... ... ... рельефтің
және гидрологияның ерекшеліктерімен байланысты болып келеді.
Картографиялық генерализациялау процесінің ... ... және ... ... ... тән ... айқындау жұмысы жүргізіледі.
Жазықтықтағы ашық жерде жолдар әдетте тік сызықты кескінге ие; жыралы-сайлы
және ... ... ... шамалы ғана иректігімен сипатталады,
теңіз ландшафтындағы жолдардың ирелеңдігі көп, ал ... ... ... ең көп ... ... ... ... төменгі санаттарға қарай реттілікпен бейнеленеді.
Ең алдымен жоғары санаттардың барлық жолдары ... ... ... түсірген кезде жолдарды іріктеп алудың белгілі ... ... ... Басымдық:
1) елді мекендердің теміржол станцияларымен, ... ... ... ... жолдармен байланысын қамтамасыз ететін;
2) елді мекендердегі негізгі өтетін жолдардың жалғасы болып табылатын;
3) су көзіне, өткелдер мен асулар ... ... ... ... шекаралардың ұзына бойына созылатын;
4) елді мекендерді ең қысқа қашықтық бойынша байланыстыратын;
5) өтудің ең ... ... және ... ... ... ... беріліп отырады.
Жолдарды іріктеп алған кезде, елді мекендердің оқшаулана бейнеленуіне ... ... ... ... мақсаты болып олардың салыстырмалы жиілігін, жалпы бағытын, ... ... және елді ... ... ... ... дұрыс көрсету табылады. Бұл карталарда ... ... ... ... ... ... бар ... көрсетіп отырады. Қалған жолдарды жергілікті жердің ... ... ... ... ... көрсетеді.
Топографиялық карталарда жолдарды, оның ішінде төменгі санаттағы жолдарды
іріктеп алу дәрежесі азаяды. 1:25 000—1:200 000 масштабтардағы ... ... ... елді ... апаратын жалғыз ғана жолдар болып
қызмет еткенде немесе осылар негізгі қатынас ... ... ... бейнелеген кезде ғана көрсетіліп оытрады. 1:500 000 және 1:1000
000 ... ... ... ... ... ... екінші реттік маңызы бар ирек жолдарды тегістеу және ... ... баса ... ... ... асырылады. Бұл ретте картада жолдың
жалпы ұзындығын сақтап қалуға тырысады. Жол ... ... ... ... ... және ... тиісті нұсқауларда және құралдарды
берілген.Карталарды ... ... ... және ... ... және ... – бұл ... қасиеттерін және сапасын,
алға қойылған міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... қызмет ету мүмкіндігін зерттеу. Бұл ... ... ... ... ... ... алынған масштабтың және
проекцияның мақсатқа лайықтылығы;картаның ... оның ... және ... құрудың қисындылығы;мазмұнының толықтығы
және қазіргі ... ... ... және биіктік бойынша орналасуының геометриялық
дәлдігі;картаның ... ... ... және ... және ... талдау мен бағалау әрқашан мақсатқа бағытталған,
сондықтан бағалау критерийлері, мысалға, картаның көрнекі құрал ... ... ... үшін ... ... ... байланысты немесе мәліметтер базасын құру үшін ... ие ... ... ... ... масштабтың мақсатқа лайықтылығын,
пайдаланылатын проекцияның бұрмаланулардың шамасы және бөліну ... ... және ең ... – аталған картаны белгіленген
дәлдікпен сандық анықтаулар үшін пайдалану мүмкіндігін айқындаудан тұрады.
Өз кезегінде, ... және ... ... алу ... Жер ... ... ... мақсатына және тақырыбына, оны пайдалану
жағдайларына және т.с. жауап беріп отыруға тиіс.
Тізіп ... ... бір ... ... картаның тақырыбымен,
оның құрастырылуымен, аумақтың ... ... ... ... ... ... бірі ... алып
келеді және бағалау ешқашан да тек ... ... ... ... ... ... және ... критерийлерді назарға алып отыруға тура келеді.
Картаның ғылыми растылығын бағалау оның қабылданған ғылыми ... ... ... бар ... ... ... заңдылықтардың
және байланыстардың, құбылыстың өзіне тән белгілерінің дұрыс берілуін
анықтайды. Бұл ... ... ... классификациялардың ғылыми
негізделгендігіне және легенданың дұрыс құрылуына байланысты болып келеді.
Бірақ, сірә, ... ... ... ... ең ... фактор –
генерализациялаудың географиялық ережелерін, жекелей алғанда, бейнеленіп
отырған құбылыстардың генетикалық және ... ... ... ... мен ... ... ... сақтап отыру. Әрі
бұл бағалаудың осылардың ... ... ... ... соғатын сан
көптеген факторлармен берік байланысты ... тағы да ... ... ... ... ... ... картографиялаудың қабылданған
концепциясымен анықталады.Тектоникалық карталар ... ... ... ... теориясының негізінде
құрастырылуы мүмкін: осының ... ... ... бейнелер алынады
және оларды бағалаған кезде міндетті түрде авторлардың қандай да бір ғылыми
мектепке ... ... ... ... ... ... классификациялардың жаңашылдығын немесе ескіргендігін
ескеріп отыру керек болады.
Карталардың идеологиялық бағытталғандығын ... да ... ... ... ... бұл ... ... мазмұнына құрастырушыларының
саяси мүдделері елеулі ықпалын тигізуі мүмкін әлеуметтік-экономикалық
карталар мен атластарға ... ... ... ... және ... ... сәйкестігін бағалау.
Аталған бағалаудың картада бар көлемге және формацияға, оның жүктемесіне
қатысы бар. ... ... екі ... құбылыстың зерттелгендігі және
картаның атқаратын міндетінің өзі ойнайды. Картографияланатын нысандарды
таңдап алу, генерализациялаудың ... ... ... осы ... ... ... келеді. картаның жүктемесі
сандық тұрғыдан, мысалға, карта ауданының бірлігіне нысандар санын есептеп
шығу арқылы бағалануы ... Ал енді ... ... келер
болсақ, ол сандық тұрғыдан бағалауға келмейді және ...... ... ара ... ... болып келеді. Бір
оқырманға карта көп ақпарат беруі, екінші біріне – аз ... ... ... ... ... ... ... істеу дағдысына және
т.с. байланысты. Картаның ... ... ... оның белгілі бір
датаға, кезеңге, ... ... ... ... синоптикалық
картаның нақты күнге және сағатқа ... ... ... ... ... көрсетілуі. Картаның әртүрлі элементтері әртүрлі ескіреді:
табиғи элементтер баяуырақ, әлеуметтік-экономикалық элементтер – ... Көп ... ... ... даму ... ... байланысты болады. Мысалға, мұнай кен орындарын зерттеу,
пайдалану немесе гидростанциялар салу ... ... ... ... ... ... өзгертіп жіберуге қабілетті.
Топографиялық карталардың ескіру дәрежесін анықтау үшін арнайы кезекшілік
жүргізеді ... ... ... ... (жаңа кенттердің, жолдардың
пайда болуын, әкімшілік шекаралардың өзгеруін, жаңа атаулардың ... т.с.) ... ... ... ... ... Тақырыптық
карталардың ескіруі көбінесе нысан туралы жаңа білімдердің жинақталуына,
концепцияның (мысалға, аудандастыру ... ... ... ... (айталық, бұрынырақта аз зерттелген
аумақтардың ... ... ... ... жүріп
отырады. Кезекші карталармен оқтын-оқтын салыстырып отыру аталған картаның
қазіргі уақытқа сәйкестігін ... және оны ... ... ... геометриялық дәлдігін бағалау карталар бойынша
ұзындықтарды, аудандарды, бұрыштарды және өзге де ... ... ... ... ... шамаларын
анықтайды. Қателіктер:
геодезиялық негіздің пункттерінің орнының қателіктерінің;
картографиялық проекциялау енгізетін бұрмалаулардың;
дереккөздердегі ... және ... ... және ... ... құрастыру процесінің ... ... ... әсер етуінің
нәтижесінде пайда болады.
Картаның безендірілуінің және басылуының сапасын бағалау оның ... ... және ... ... ... ... ... қабылдау үшін белгілердің, ... ... ... ... анық ... жақсы ажыратылуы және
легендамен бірмәнді ұқсастырылуы маңызды болып келеді. Автоматты ... үшін ... ... ... ... ал олардың
суретінің геометриялық жағынан қарапайым ... ... ... және ... ... «бейнелілігімен», танылып-білінуінің
оңайлығымен, бейнеленіп отырған нысанмен ассоциативтік ара ... ... ... ... ... ... ... нысандардың иерархиясын, олардың өзара ... ... ... ... ... ... ... фонында өлшемі, суреті,
түсінің қанықтығы бойынша көзге ... ... ... ... ... ... біртекті нысандарды топтастыруға мүмкіндік беруге
тиіс.
Кез келген картамен жұмысты пайдаланушы оны визуалды бағалаудан бастайды.
Жақсылап ... ... ... және тамаша етіп басылып шығарылған
карта назарды өзіне тартады, көз жауын алады және оның ... ... ... Сондықтан картографиялық туындының үйлесімділігі,
яғни композициялардың ... ... ... өлшемділігі және
салмақтылығы, тұтастың және бөлшектердің үйлесімділігі ерекше маңызға ие
болып келеді.
Үйлесімділік талабын ... өнер ... ... оны нормативтер
жүйесіне сыйыстыру қиынға соғады. Эстетикалық бағалаудың критерийлері әр
замандарда өзгеріп ... Олар ... ... ... және
тәжірибесіне, оның көркемдік талғамының дамығандығына, ал ең ... ... ... ... және нақты атқаратын міндетін түсінуіне
байланысты болып ... ... ... және ... ... нәтижесінде картография өнімінің негізгі бөлігі –
жасалып отырған ... ... ... және ... құрастырушы негізгі түп нұсқасын жасайды.
Аталған пәннің теориясы:
1) нысандар мен құбылыстарды картографиялық бейнелеу;
2) картографиялық үлгілеу;
3) картографиялық шартты белгілерді ... құру ... ... ... ... ... жасап шығару;
4) картографиялық ақпарат, оның мәнісі, пайдалану, оның көлемін анықтау
мәселелері бойынша түсініктерді және ... ... ... ... бір ... картографиялаудың жалпы теориясы мен
карталарды жобалау құрастырудың теориялық практикасы ... ең ... ... ... ... ... болып табылатын бөлігінде
байланыстырушы буынның ролін ойнайды. Осы ортақ бөлікке:
1) карталардың геодезиялық және ... ... ... ... ... және ... ортақ ережелері;
3)картографиялық генерализациялаудың негізгі ережелері;
4) ақпаратты картографиялық ... ... ... ... құрастырудың жалпы мәселелері;
5) картографиялау міндетін шешу үшін пайдаланылатын аспаптар мен техника
жатады.
Карталарды жобалаған ... ... ... ... бағалау
Карталарда бейнеленетін ақпараттың үздіксіз ... ... ... ... ... ... ... Картографиялық ақпаратты
информатика тұрғысынан сипаттайтын категориялар мыналар: ақпарат бірлігі,
картаның жан ... ... ... ... ақпараттың мөлшері
картаның графикалық жүктемесі.
Ақпарат бірлігі – қандай да бір стандартты ... бар ... ... онда ... ... мен ... жоғары дәрежесі, картаның жақсы оқылатындығы және одан
нысан туралы қызықтырып отырған ... ... ... алып ... ... ... ақпараттың максималды мөлшерін беруге
потенциалды қабілеттілігі ... ... ...... ... ... ... кездегі
мазмұнды картографиялық ақпараттың максималды ... ... ... ақпараттың мөлшері – картаның көмегімен
алуға ... ... ... ақпараттың мөлшері.
Ақпараттың мөлшері (формальды аспект) – ... ... ... ... жүйесі осылардан құрылатын конструктивтік
элементтердің және ... ... ... ... - ... ... ... белгілермен жазулармен
толтырылғандығы (карта парағының штрихты бейне алып ... ... ... ... ... сантиметрлермен өлшенеді.Карталарды жобалаған
кезде картада бейнеленетін ақпараттың мөлшерін картаның мазмұнын беру үшін
пайдаланылған бейнелеу ... ... ... ... ... ... ... бағалау үшін қазіргі кезде екі
негізгі ... ... ... мен ... ... ... теориялық
негіздері картографияның жалпы теориясының бір бөлігін ғана құрайды және
оның тек ... ... ... ғана ... Олар ... ... ... толығырақ ұғынуға мүмкіндік береді.
Жоғарыда баяндалғанның барлығы ... ... мен ... ... мен ... ... ... береді.
Карталарды жобалау мен редакциялау – бір бірімен байланысты және ... ... ... ... Редакция жұмыстары – бұл өзіне редакциялық-
дайындау процестерін және ... ... ... ... ... ... жасау жөніндегі жұмыстардың түрі.Карталарды
жобалау осының нәтижесінде редакциялық ... ... ... жұмыстарының аса маңызды кезеңі болып табылады.
Жиынтығында барлық осы ... ... ... ... редакциялық-
техникалық жобасының негізгі бөлігін құрайды. ... ... ... ... басталады және өзіне ... ... ... және ... ... ... кешенін қосады.Жобалаудың нәтижесінде жобаланып ... ... ... жасалады және нақты редакциялау жұмыстарын
орындау үшін негіз жасалады.Карталарды жобалаудың негізгі кезеңдері
Карталарды жобалау картаның ... ... ... және оның
тақырыбын ашып көрсетуден басталады. ... ... ... ... ... ... кезде болашақ пайдаланушылардың аясы дәлдеп
тексеріледі.Картаның мақсатты пайдаланылуын, оны пайдаланудың ... ... дәл ... алу ... рет қарастырған кезде оның мазмұнының
элементтерінің тізімін, оны егжей-тегжейлі ... ... ... ... ... талаптарды, безендіру ерекшеліктерін анықтауға
мүмкіндік береді.
Картаның тақырыбын ашу және картаның атауын белгілеу де маңызды. ... ... ... ... ... картаның классифакцияның қандай
түріне жататындығын ескеру керек. Карталарды классификациялау мәселелеріне
жұмыстың келесі ... ... ... және геодезиялық негіздерін жобалау өзіне
мәселелердің айтарлықтай ... және ... ... ... ... ... жобалаған кезде мыналарды:
1) нақты болмыстың қандай элементтері және ... және ... ... мақсаттағы, тақырыптағы және масштабтағы картада
бейнеленуге тиіс екендігін;
2) болмыстың нысандар мен ... ... және ... ... көрсетудің дәрежесін анықтау қажет.
Тақырыптық және арнайы карталардың, әсіресе алғаш рет жасалынып отырған,
яғни бірегей карталардың мазмұнын жобалаған кезде ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ережелерді ескере
отырып, толық көлемде іске асырылады.
Осы карталардағы ... пен ... ... мен ... ... және ... ... тақырыптық
карталардың және арнайы карталардың ... ... тән, ... бірі ... ... ... мазмұнының толықтығы және егжей-тегжейлігі, басқа
карталардікіне ... ... ... бейнеленетін нысандардың,
пайдаланылатын ... ... ... ... тәсілдерінің және шартты белгілердің жүйелерінің
ерекшеліктеріне байланысты болып ... ... ... ... ... ... міндетіне және
тақырыбына сәйкес, басқа элементтердің азырақ толықтықпен көрсетілуінің
немесе мүлдем бейнеленбеуінің есебінен, ... ... және ... көрсетіледі.
Әлеуметтік-экономикалық анықтамалық карталарда негізгі элементтер болып
елді мекендер және жол торабы ... ... осы ... ... ... елді ... және жол ... айтарлықтай толық және
егжей-тегжейлі көрсету қарастырылады. Ландшафттвқ негіздің функцияларын
орындайтын гидрография және ... ... ... ... планмен
көрсетіледі. Бұл кезде рельеф горизонтальдармен емес, бұлыңғыр сызықтармен
бейнеленеді. Физикалық карталарды жасаған ... ... және ... ... және ... ... ... ал елді
мекендер мен жолдар екінші планмен, үлкен ... ... ... ... ... ... екі негізгі топқа:
1) ғылыми-техникалық;
2) жалпы пайдаланыстағы карталар деп бөлуге болады.
Ғылыми-техникалық карталар нақты техникалық және ғылыми ... ... ... ... ... ... қажетті, кеңінен пайдаланылатын
карталарды: оқу ... ... күн ... ... ... міндеттерді орындауға арналған оперативтік (бір ... ... (ауа райы ... ... газеттердегі карта-
схемалар және т.с.); көркем графика және көркемсурет элементтері ... ... ... ... физиографиялық бейнесі бар үгіт-
насихат, келешектік карталар – ... ... ... ... және ... ... үшін ... қандай да бір тәсілі қолданылады. Бұл ... ... фон, ... ... ... ... ... кардиаграммалар және т.б. секілді тәсілдер.
Картада картографияланатын нысанның бейнеленуінің дұрыстығы мен ... ... ... картографиялық бейнелеу тәсілін дұрыс таңдап
алуға байланысты болып келеді. Бейнелеу тәсілін таңдау картаның атқаратын
міндетіне және ... ... ... ... ... ... мен ... сипаты
(мәнісі) секілді факторларға байланысты болып келеді.Бұл факторлардан ... ... ... ... ... ... оның
оқшаулану дәрежесі (нүктеде, сызықта немесе ... де ... ... ... ... ... ... оны практикада іске асырудың
мүмкіндіктері, қолда бар ... ... және ... мен бастапқы дереккөздердің толықтығы және егжей-тегжейлік
дәрежесі, сондай-ақ оны ... іске ... ... ... ... көрсетілген факторларды білу картографиялық бейнелеудің ең
мақсатқа лайықты, үнемді тәсілін таңдап ... және оны ... ... ... ... оның ... ... артық тұстарын
және кемшілік жақтарын ескеруге мүмкіндік береді.
Картографиялық бейнелеудің ... ... ... кезде олардың оңды
немесе теріс ерекшеліктерін, олардың өз ... жеке де, ... ... де ... шектерін және шарттарын, жағдайларын назарға алып
отыру керек. Әдетте амал-тәсілдердің бірі негізгі ретінде, қалғандары ... ... ... ... ... ... амал-
тәсілдерін шеберлікпен үйлестіріп ... ... ... ... ... көрнекі түрде беруге мүмкіндік береді. Бірақ картографиялау
тәсілдерінің кез ... ... ... бола бермейді. Мысалға,
картаның дәл сол бір ... ... ... және ... фон ... ... ... ақылға сыйымды болмайды, өйткені осындай
үйлесім кезінде фонның бояуы және ... ... ... ... және сандық сипаттамалар сәтсіз үйлеседі. Картаның дәл сол бір
учаскелерінде сапалық фон және ... ... ... ... ... ... ... алған кезде сонымен бірге
осылардың біреулері аудандарды, ал ...... ... ... ... ... жақсырақ келісімін табады.
Мысалға, сапалық фон және картограммалар ... ... ... ... ... жақсы үйлеседі.
Карталарды жобалау кезінде көп көңіл картографиялық шартты ... ... ... ... бөлініп отырады.
Картаны безендіруді жобалау өзіне:
1) картаны басып шығаруға дайындаудың жекелеген тәсілдерін таңдап алуды;
2) картаның мазмұнын ... ең ... ... жағдайларын, оның
көрнекілігін, көркемдігін, сондай-ақ картаны ... ... ең ... ... ... ... ... және қаріптік) және
бояулық безендіруді жасап шығаруды қосады.
Картаны басып шығаруға дайындау пластиктерде граверлеу немесе сызу ... ... ... ... ... ... негізге
желімделген қағазға сызу арқылы, ұлғайтылған масштабта немесе басылым
масштабында ... ... ... ... ... ... Картаны басып шығаруға дайындаудың оптималды тәсілін
жобалау ... ... ... ... ... ... ... материалдар мен жабдықтардың
бар болуына, осы жұмыстарды орындауға кететін уақытқа байланысты болып
келеді.
Картаның штрихтық, ... және ... ... ... ... және оны пайдаланудың жағдайларына эстетикалық жетілген түрде, ең
жақсы сәйкес келуге тиіс болады. Басқаша ... ... олар ... ... ... ... бойынша өндірістік өнер –
«пішіннің пайдасы және жетілгендігі» ... ... ... ... етіп отыруға тиіс.
Картографиялық әсемдеу карталардың ... және ... ... ... ... ... қарапайымдығынан, қатаңдығынан, үнемділігінен, құрастырылуының және
қабылдануының ыңғайлылығынан, көрнекілігінен көрінісін табатын практикалық
бағытталғандығынан көрінісін тауып отыруға тиіс болады.
Картаның ... ... ... ... және штрихтық
элементтері үшін түстің гармониялы үйлесімдерін қолданумен қол жеткізіледі.
Картаның графикалық безендірілуі шекті қарапайым, стильденген және ... ... ... ... ... ... негізгі қағидалары
карталарды безендіру жөніндегі практикалық оқу құралдарында егжей-тегжейлі
баяндалған.
Картаны безендіруді жобалау ғылыми-техникалық ... және ... ... ... және ... ... ескере
отырып іске асырылады.
Визуалды оқуға арналған ғылыми-техникалық карталарды безендіруді жобалаған
кезде мүмкіндігіне қарай ... ... және ... ... ... керек. Бейнелеу құралдарының, амалдарының көмегімен нысандар мен
құбылыстардың картографиялық ... ... ... және ... барысында картада орындалатын барлық графикалық құрылымдардың
жақсы оқылғыштығын қамтамасыз етіп ... жөн ... ... әсемдеу
бейнелеу құралдарының, амалдарының графикалық безендірілуінің қатаңдығынан,
түстерің ... ... ... ... ... Осы түрдегі карталарды безендірген кезде бірінші қатарға белгілік
жүйенің ... және ... ... шығады.
Тек визуалды оқуға ғана емес, ЭЕМ-да машиналық оқуға да арналған ... ... ... ... кезде ерекше назар қазірде
бар картографиялық белгілерді модификациялаудың негізінде машинаға бағдар
алған белгілерді жасап шығаруға бөлініп ... ... ... ... ... кезде графиканың
және түс үйлесімінің эстетикасы көрнекі, картиналы ... ... және оңай есте ... ... шартты белгілермен үйлесіп
отыруға тиіс екендігін ескеру қажет. Түстер картада бейнеленетін нысанмен
немесе құбылыспен: жер ... ... ... және ... ... ... ... жолы пайдаланылатын карталарды безендірудің негізгі ... ... бір ... (ақ-қара вариант) басып шығару, белгілер мен қаріптердің
салынуының шекті қарапайымдығы және ... ... ... ... үшін әр алуан текстураларды пайдалану табылады. ... ... ... ... ... ... ... карталарын безендіруді жобалаған кезде көркемдік
аспекттер нысандарды картиналық (перспективалық) бейнелеуден, ландшафттың
түрлі-түсті ... ... ... ... және ... ... көрінісін табуға тиіс. Бұл карталар үшін картаны
оқушылардың назарын өзіне ... ... ... ... ... пайдаланған мақсатқа лайықты, ақылға сыйымды болып келеді. Мұнда
дизайн максималды дәрежеде көрінісін табады.
Осылайша, жалпы мақсаттағы карталардың безендірілуін ... ... ... ... ... ... ... картографиялық шартты белгілердің
жүйесін жобалаған кезде олардың көрнекілігін және оларды есте сақтап
қалудың ... ... ... ... максималды ескерілуге тиіс,
яғни белгілік жүйенің ... ... ... ... ... жағынан, картаның мазмұнын, екінші жағынан – осы мазмұнды бейнелеу үшін
картографиялық бейнелеудің және ... ... ... ... ... ... легендасын қалыптастыру қамтамасыз етеді.
Легенда бірінші екі міндетті ... бір ... ... және ... ... ... жасап шығарыла отырып, легенданың картаны құрастыру
процесіне қызмет көрсететіндігінен тұрады. Ол картаның ... және ... ... ... ... ... ... картаның мазмұнының негізгі
элементтерінің толықтығын анықтауға, олардың ... және ... ... ... ... ... классификациялау
принциптерін және картаны безендірудің сипатын анықтауға көмегін береді.
Легенданың екінші ... ... ... ... ... ... шығады және
картада пайдаланылған шартты белгілерді оларға қажетті түсіндірмелермен
түсіндіруден тұрады. ... ... ... оның түпкі ойын және мазмұнын
ашып көрсетуге және жүйелік байланыстарын айқындауға мүмкіндік береді.
Карталар мен атластарды жобалаудың аса ... ... бірі ... ... картаның редакторы жүзеге асыратын, оларды жасаудың
ең тиімді технологиясын жасап шығару (таңдау) болып ... ... ... ... ... және оның ... артуын,
еңбек өнімділігінің артуын, тиісті сапаны, өндірістік ... ... оның ... ... қамтамасыз ететін, карталардың оригиналдарын
жасаудың ең тиімді, озық және ... ... ... ... тұп ... ... және оны ... құрастыру жұмыстың ең күрделі және еңбекті көп қажет ететін
бөлігі болып келеді. Бастапқы ... ... ... ... ... бастапқы картографиялық ... ... Бұл ... ... ... картаның атқаратын міндетіне
және масштабына сүйене отырып, картографияланатын нысандарды (құбылыстарды)
зерттеу, олардың ... ... ... және кеңістіктік құрылымын
айқындау жүргізілетін, ең күрделі ... ... Әр ... ... үшін ... өз ... ... құрастыру біртекті картографиялық материалдар бойынша да,
әртекті ... ... ... да жүзеге асырылуы мүмкін.
Картаны ... ... ... ... ... өз
ерекшеліктері бар. Бұл картографиялық материалдың ... ... ... ... ... айырмашылығы,
дереккөздердегі мазмұн элементтерін генерализациялаудың әртүрлі дәрежесі,
картографиялық материалдың және ... ... ... ... материалдардың дәлдік бойынша әртектілігі және
т.с.
Красовскийдің эллипсоидына және координаталардың қабылданған жүйесіне көшу
пункттердің геодезиялық координаталарына ... ... шығу ... ... ... ... Дереккөзде картографиялық тордың
параллельдерінің және меридиандарының сызықтары ... ... ... шығарылған түзетулердің орташа мәндеріне ығыстырылады.
Түзетулерді анықтау ... ... ... ... ... ... ... жаңадан жасалып жатқан картаның
легендасына көшу ... ... ... қосуы мүмкін. Олардың бірі –
картографияланатын құбылыстардың жаңа классификацияларына көшу. Мысалға,
рельссіз жолдарды олардың техникалық жабдықтары бойынша ... ... ... ... ... ... тән операциялардың бірі, егер бастапқы бейне шамалардың басқа
жүйесінде (футтармен, ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл үшін арнайы қосарланған шкалалар пайдаланылады. Типтік
болып сандық бағалаулар шкаласын ... ... ... ... ... ... өзгерту табылады. ... ... ... ... ... ... ... классификацияларынан, ... және ... ... жасалынып отырған карта үшін
белгіленгендеріне ... ... ... ... ... ... материалдарға сондай-ақ осылар төмен дәлдікпен (мысалға,
құрастырудың ... ... ... ... ... ... да жатқызылады. Дәлдігі төмен материалдар пайдаланылған кезде,
жақсы сападағы материалдармен тоғысқан ... ... ... ... нысандардың орнындағы өзгерістердің ... ... ... ... ... іске ... ... және басқа да картографиялық емес ... ... ... ... ... үшін ... ала өңделіп отырады.
Карталарды құрастыру барысында ерекше ... ... ... ... ... ... тұрақты кезекшілік жүргізілетін карталарға
беріліп отырады. Кезекші карталарға жергілікті жерде жүріп ... ... ... ... ... және ... карталарды құрастыру процесінің өз ... Олар ... ... ... ... бейнелеу
тәсілдерін және картографиялық шартты белгілер жүйесін таңдап алумен және
генерализациялаудың ерекшеліктерімен байланысты болып келеді. Осы ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір (картаның атқаратын міндетіне ... ... ... ... ... көрсетеді.
Дәл сол бір аумаққа тақырыптық және арнайы карталардың сериясы үшін типтік
географиялық ... ... ... ... ... ... ... жасалады. Арнайы мазмұнның оригиналының және географиялық негіздің
бар болуы тақырыптық немесе ... ... ... ... жасап
шығаруға мүмкіндік береді. Карта мазмұнының жекелеген ... реті және ... ... картаның және пайдаланылатын
картографиялық дереккөздердің түріне ... ... ... ... ... картаны құрастыру кезінде әр ... оның ... ... ... ... ... ... бойынша белгілі бір ретпен жүргізіп отырады. Карта мазмұнының
элементтерінің ... ... ... кезде негізгі
элементтердің және нысандардың ең дәл және ... ... ... ... оның ... ... ... элементтерімен жетерліктей
жүктеме беруді, картографиялық нысандарға тән қасиеттерді және оларға тән
ерекшеліктерді дәл бейнелеуді ... ... Әр ... ... ... ... ... ал содан кейін олардың маңыздылығының
ретімен барлық қалған нысандар бейнеленеді. Топографиялық, ұсақ масштабты
жалпы ... және ... ... құрастырудың тәртібі тиісті
нұсқауларда және оқу құралдарында баяндалған.
Өндірісте, әдетте, карталарды құрастырудың екі ... ... ...... ... бастап, бүкіл парақ шегінде карта
мазмұнының әрбір ... ... ... ... одан ... ... реттік
нысандарды құрастыруға көшеді.
Екінші нұсқа – мазмұнның элементтерін және нысандарды картаның учаскелері
бойынша құрастыру. Картаның бір ... ... ... нысандар
құрастырылады, ал одан кейін келесі учаскеге көшеді.
Құрастыру әдістемесінің бірінші варианты ... ... ... ... көрсету қарастырылған жағдайда қолданылады.
Екінші нұсқада, әдетте, ірі масштабты топографиялық ... ... ... ... осы екі әдістемесін комбинациялау варианты
да қолданылуы ... және ... ... ... ... ... толығымен
картография өндірісінде жасалған кезде) алдымен негізгі жалпы географиялық
элементтерді құрастырады. Одан әрі географиялық негізде ... ... ... түп ... оның ... ... ... (сулардың,
өсімдік жамылғысының және т.с. бетін) қосымша фондық бояй отырып, штрихты
сурет түрінде орындалады. Құрастырушылық оригиналдың ... және ... ... ... ... жасау үшін көшірмелер алудың
сапасы байланысты ... ... ... ... ... ... ... басып шығару үшін қабылданғанға жақын шартты ... ... ... ... ... сызу үшін репродукциялық фотосурет жақсы
қабылдайтын түстерді пайдаланумен (мысалға, гидрография элементтерін жасыл
түспен сызумен);
3) фондық ... үшін ... ... ... ... ... (мысалға, орманды бояу үшін жасыл түстің орнына күлгін-қызғылт
бояуды пайдаланумен);
4) құрастырылатын ... ... ... ... және жазулардың
белгіленген пішіндерін және өлшемдерін сақтаумен қамтамасыз етіледі.
Құрастырушылық оригиналды безендірудің маңызды құрамдас бөлігі ... және ... ... және ... ... ... мәтіндерді сызу болып табылады. Онымен қоса,
оригиналдың ашық жиектерінде картаны басып шығаруға дайындау үшін ... ... ... және ... ... ... ... беріледі.
Құрастырылуын жылдамдату мақсатында аталған карта үшін қабылданған ... ... ... ... жол ... ... кескіндемелерде
толтыратын белгішелерді сирегірек орналастыруға немесе оларды фондық
бояумен алмастыруға, жақтаудан тыс ... ... жол ... ... ... ... оның нұсқаулардың,
басшылық құжаттардың, редакциялық құжаттардың ... ... ... ... ... тұрғысынан тексеріледі және оны бақылаушы
тұлғалар:түзетуші, редактор, аға ... ... ... ... ... ... қажетті кезең жасалып жатқан картаны дәл
осы аумаққа бұрынырақта басып шығарылған карталармен келісу болып ... ... бар ... классификациялары және атаулары бойынша
жүргізіледі. Бар ... ... ... егер ... бар ... ... ... расталып отырса, ұсағырақ масштабтағы картада
бар нысандардың ... ... ... ... ... тұрады. Нысандардың классификациясы және ... ... ... егер ... ... (типінің) немесе оның
күйінің ... ... жаңа ... болмаған кезде жүргізіледі.
Географиялық ... ... тек бар ... ... ғана ... ... ... да келісіледі. Жалпы географиялық карталар кейбір арнайы
карталармен, мысалға, ... ... ... ... ... келісіледі. Жағалау маңындағы жолақтағы және акваториядағы
жергілікті жердің элементтері ... ... ... ... ... ... карталардың (геологиялық, топырақ) және
арнайы карталардың ... ... ... кейбір түрлері осындай
болып табылатын көп парақты карталар үшін ... ... ... ... ... туындайды. Карталардың жапсарлас парақтары ... ... ... ... желімдеген кезде парақтардың блогында
бейнеленетін жергілікті жердің, ... ... ... ... ... ... үшін, олар өзара ... ... ... ... тиіс болады. Құрастыруды орындау барысында
парақтардың ортақ жағының сызығы бойынша ... ... ... ... ... екі парақтың тоғысында орналасқан
классификацияларын және сипаттамаларын, ... ... ... ... ... ... ... шыққаннан кейін,
қиюласпаған жерлер әр парақта, карта мазмұнының элементтерін ... ... ... ... жойылып отырады.Аяқталған
құрастырушылық түп нұсқадан ... ... ... барлық
атауларды жазып алу жүргізіледі.
4Алынған карталардың ... және ... ... ... жасаған кездегі картографиялаудың негізгі нысаны
жер бетінің рельефі болып табылады. Бұларда биіктіктердің сатылары бойынша
қабат-қабатпен ... ... ... ... бейнесі беріледі.
Рельеф, сонымен қатар ажырамастай байланысты гидрография осы карталардың
негізгі ... ... ... ... ... жер ... ... туралы түсінік беруге, сондай-ақ оның негізгі пішіндерін,
олардың морфологиялық ерекшеліктерін көрнекі ... ... ... ... жердің орографиялық құрылымының негізгі белгілері, абсолюттік
және салыстырмалы биіктіктер, баурайлардың салыстырмалы тіктігі, қиылысудың
тереңдігі және ... ... ... ... таңдап алу – гипсометриялық ... ... ... ... Бұл ... ... ... картаның масштабы және
рельефтің аймақтық ерекшеліктері көрсетеді. Рельефті бейнелеу үшін ... ... ... ... ... горизонтальдар арасындағы
қашықтықтар биіктіктің артуына қарай өзгеріп отырады, орографияны бейнелеу
әдістемесі, рельеф пішіндерін іріктеп алу және ... ... ... ... және ... нысандарды жазу ережелері
белгіленеді. Осылардың мазмұны жергілікті жердің рельефімен ... өзге ... ... ... ... бейнеленуініе байланысты болып келеді.Гипсометриялық карталарда
рельефті құрастырудың әдістемесі басқа карталар үшін де ... ... ... оны ... тәсілмен көрсетеді. Мұндай амал-тәсіл
гипсометриялық және ... ... ... туындыларда рельефтің
бейнеленуінің бірыңғайландырылуын қамтамасыз етеді. Бояу шкаласын ... ... ... ... алу және қолдану дербес маңызға ие. Соңғы
кездері ... ... сары ... ... ... ... үйлесімдері қолданылған бірегей шкалалар пайда болды. Осы
карталарды жасап ... өзге ... ...... ... ... ... орналастырылуын ескере отырып
көрсету, алдыңғы ... ... ... ... беру ... ... ... күшейту болып отыр. Гипсометриялық
карталар табиғаттың ... ... ... үшін ... ... ... болып қызмет етеді, ... ... және ... ... жеңілдетеді. Бұл карталарды сонымен ... ... ... ... ... ... үшін
негізгі материал ретінде пайдаланады. Бұл карталар бойынша жер ... ... ... басқа да ғылыми және инженерлік міндеттерді
шешеді.
Физикалық карталарды жасаған кезде гидрография және рельеф элементтерін
толық және егжей-тегжейлі ... ... ал елді ... ... ... планмен, үлкен іріктемемен көрсетіледі.
Карталарды талдау олардың карталардың сапасына – олардың ... ... ... сәйкес белгіленетін қажеттіліктерді ... ... ... ... ... және
қасиеттерін жан-жақты зерттеуден тұрады. Картаның ... ... ... ... ... да элементтерін мақсатқа лайықты таңдау;
мазмұнының ... ... ... және ... ... сайлығы;
безендірілуінің әбден ... ... ... ғылыми
негізделгендігі және идеялық бағытталуы үлкен ... ... ... және бағалау: картографқа жаңа картографиялық туындыларды
жобалаған және құрған кезде; географқа және басқа мамандарға – ... ... ... ... ... жалпы карталарды пайдаланушыларға
– карталар бойынша нақты практикалық міндеттерді шешкен кезде қажет болады.
Алдымен жаңа картаны жасау ... ... ... ... және ... кез келген карта ... ... ... ... ... ... мәліметтердің толықтығы, растығы,
дәлдігі және жаңашылдығы болашақ картаның артықшылықтарын көбіне көп алдын
ала ... ал ... ... ыңғайлылығы карталар құрастыру
жөніндегі шығындарға әсерін тигізеді. Тек дереккөздерді іріктеп алу ғана
емес, сондай-ақ ... ... ... қарауды, бағалауды жүргізген
және ақыр соңында ... ... ең ... ... ... ... ... талдау және бағалау. Ақпарат
көлемін бағалау туралыКартаның мазмұнының толықтығын және оның ... ... ... анықтау үшін бәрінен де елеулі ... ... ... яғни ... бар ... жан-жақтылығы мен көлемі
оның картаның мақсатына және ол ... ... ... ... ... құбылыстарды сипаттау үшін жеткіліктілігі бойынша
бағаланады. Картаның атқаратын міндетінен: мазмұнның ... ... олар үшін ... ... ... бейнелеу тәсілдерін
таңдауға, генерализациялаудың ценздеріне және нормаларына, ... ... ... ... және ... ... ... себепші
болатын, оған қойылатын ... ... ... ... алу ... ... ... өзінде түр өзгертіп отыруы
мүмкін. Мысалға, олардың кейбірі әртүрлі варианттарда ... ... ... ... карталарды пайдаланушылардың белгілі бір
топтарын қызықтыратын элементтерді ғана ... ... ... ... ... ... классификацияларын жасап шығаруға ... ... ... ... да, ... де көрінісін табады. Мысалға, ... ... ... ... ... алғанда өсімдіктердің өмірлік
түрлері бойынша классификацияланады (ормандар, бұталар, бұташалар, шөптесін
өсімдіктер және т.с.), ... жер ... ірі ... ... карталарында ол пайдаланылатын жерлер: егістік жерлер, тыңайған
жерлер, шабындықтар, жайылымдар, бақшалар және т.с. ... ... ... ... атқаратын мақсатымен келістіру орта
мектептің әртүрлі сыныптарына арналған, дәл сол бір ... ... анық ... ... ... ... ... арналған
саяси-әкімшілік карта облыстық бөлінуді көрсетеді, дәл сол кезде бастауыш
сыныптарға ... ... ... ... көрсетумен
шектеледі.Жекелеген элементтердің маңызындағы айырмашылықтар ... ... бір ... немесе олардың кейбір сипаттамаларына
берілетін басымдылықтарға негізделген тақырыптық карталарда ең ... 1:2 500 000 ... ... ... ... елді ... аса ... элементін құрайды, дәл сол кезде дәл сол масштабтағы
гипсометриялық картада олар бағыт-бағдар ретінде көмекші роль ғана ойнайды.
Безендірілудің картаның атқаратын ... ... ... ... ... ... да тән болып келеді. Осының ... ... ... және ... ... ... ... береді.Ақпараттың бірдей емес көлемі, мысалға, бір
масштабтағы анықтамалық және оқу карталарын ... ... анық ... ... ... ... ... мүмкіндігінше көбірек
санының орналасқан орындары (және ерекшеліктері) туралы анықтамалар алынуын
қамтамасыз етуді көкейде ... және ... да ... максималды
толықтыққа ие болып келеді. Керісінше, ... ... ... ... оқу картасы әрқашан ... ... ... көп ... ... отырған аумақтың
географиялық жағдайлары ... ... Ақыр ... ... аумақтық деңгейін анықтайтын, картаның мазмұны мен оның
масштабы арасында тығыз байланыс бар. Жоғарырақ ... ... ... масштабтың азайтылуы өзінің маңызынан айырыла бастаған ақпаратты
кетірумен, алып тастаумен ілесе жүреді. ... оның ... ... ... ... бағалаған кезде картаға қойылатын талаптарды
нақты тұжырымдау, оны одан әрі пайдаланудың ерекшеліктерін ұғыну керек, осы
алғышарттарға, ... ... және ... ... сүйене
отырып, картаның мазмұнының элементтерінің тізімін (номенклатурасын); осы
элементтердің әрқайсысын классификациялау үшін белгілерді ... ... ... және логиканың талаптарына сәйкестігін (жалпы
түсініктерден жекелеген түсініктерге көшудің ... ... оның ... ... ... сәйкестігін және т.с.) және,
ақыр соңында, классификацияның ... ... ... ... ... ... ... арасындағы тиісті ара қатынасты;
бейнелеудің таңдап алынған тәсілдерінің мақсатқа ... ... ... ... ... ... шығу керек. Картаны ақпарат көзі ретінде
бағалау кезінде өзекті болып келетін ... ... ... ... ... ... ... қарапайым және бірмәнді шешімге ие емес.Бастапқыда
картаның орографиялық жүктемесін, яғни картада шартты белгілер және жазулар
алып ... ... ... ... ... %-бен ... ... және осы шаманы картаның толықтығының жанама көрсеткіші ретінде
қарастыру ... ... ... ... көру ... ... дәл сол бір мазмұны кезінде белгілеулердің өлшемдерінің
өзгеруі квадраттық дәрежедегі жүктеменің шамасына әсерін тигізеді ... 2 есе ... ... ... 4 есе арта ... ... бұл
амал-тәсіл ұқсас карталардың толықтығын салыстырып көру үшін мән-мағынаға
ие болады.Ақпарат теориясы міндетті ... ... ... ... Осындай жолдардың бірі – ақпараттың мөлшері әр ... ... ... саны ... ... бар ... ақпараттық
маңызын сипаттайтын шамалардың жиынтығы ретінде есептеп шығарылатын,
ақпараттың құрылымдық шамасын ... ... ... ... ... бірлігі ретінде олардың әрқайсысының орындағы және белгілердегі
айырмашылықтары қабылданады. Мысалға, елді ... көп ... ... ... ... сипаттай отырып, пунсондармен белгілеген кезде,
әрбір пункт үшін ... саны ... 3 ... ... ... ... көрінетін болады. Ақпараттың абсолюттік санын осылайша
есептеп ... ... және ... ... ... ... ... мүмкін. Жекелеген нысандарды (мысалға, ... және ... ... ... ... ... кезде, бұл
міндет сызықтық және аудандық ... ... үшін ... ... нысандарда бар ақпаратты есептеп шығу үшін геометриялық шаманы
қолдануға – одан ... әр ... ... ... ... ... көбейте отырып, олардың ұзындықтарын өлшеуге болады.
Сызықтық ақпаратты жиынтықтағаннан кейін оның қандай да бір ... ... ... ... ... оңай алуға болады.Осыған
ұқсас амал-тәсілді аудандық ... ... ... ... ... де ... ... өйткені олардың аумақтық айырмашылықтары ... ... ... ... көрініс табады. Нысанның
сипаттамаларының санына көбейткен кезде, бұл шама оның ақпараттық мәні
бойынша біршама түсінік ... ... ... ... ... аудандық және т.с.) нысандардың категориялары бойынша ақпаратты
құрайтындарды жиынтықтау үшін, ... ... ... ... бір ... ... қажет болады.
Картада, дәлірек айтар болсақ, онда көрсетілген белгілерде бар ақпараттың
көлемін ... ... ... ... ... нүктелік-векторлық жазуда
тіркеліп отыратын сандық мәліметтер банкінің негізінде ... ... ... ... ... көмегімен жүзеге асыруға болады.
Ақпаратты ... ... тағы бір жолы ... ... ... енгізудің нәтижесінде
ашылады.Ақпараттың мөлшерін анықтаудың осы ... ... ... ... варианттары өзінің мәнісі бойынша формалды. ... ... ... ... орналасумен берілетін, құбылыстардың
орналасуының ... және ... ... ... ... ... және топтасуымен алынатын ауқымды ақпаратты
есепке алмайды және ақпараттың сапасын: оның шынайылығын, ... ... ... ... талдаудың табысы және нәтижелігі көбіне көп
картаны оқушының картографиялық дайындығына және оның ... ... ... түсінуіне байланысты болып келеді.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Франция Республикасының қабырғалық физикалық карталары ... ... ... ... ... зерттеліп,келесі типтері талданды:
1) Карта элементтері, карта қасиеттері
2) Физикалық-географиялық карталарды жобалаудың жалпы мәселелері және
ерекшеліктері. Олардың ортақ белгілері, ... ... ... ... ... ... физикалық математикалық негізі және ... ... ... геодезиялық координаталары, теңдеулері есптеп
шығарылды. Проекция түрлері туралы жалпы мәліметтер берілді.
4) Карталарды жобалаудың, құрастырудың ... және ... ... ... ... мен ... көрсететін құрастырушы
негізгі түп нұсқасы жасалынды.
5) Қабырғалық ... ... ... ... ... ... ... негізгі қағидалары, карталарды
безендіру жөніндегі мәліметтер жан-жақты баяндалды. Карта құрастырудың
түп нұсқасы жасалды. Карталардың ... ... ... ... ... қарастырылды.
6) ArcGIS бағдарламасының мүмкіншіліктері. ... ... ... ... ... талдау және бағалау. Жаңа карталарды жасау
процестеріне тоқталдық. ... ... ... туралы түсінік берілді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Билич Ю.С., Васмут А.С. Проектирование и ... карт 1984 ... ... А.М. ... М.,2010. 167-169беттер, 34-64беттер.
3. Берлянт А.М. Картографический метод исследования. М.,1978. 8бет
4.Салищев К.А. Картоведение.М.,1990. 22-52беттер.
5. Картоведение/ Под ред. А.М.Берлянта.М.,2003.52бет
6. Заруцкая ... ... ... В.С. ... ... Л.П. ... ... наука» и социалная история.М.,1993
10.Акашева А.А., Пространственный анализ данных в исторических науках.
Применение геоинформационных технологии.Учебно-методическое ... ... ... ... ... Карта природы 55-61беттер
13. Энциклопедия физ.геог. Франции
14. Информационный ... ... ... ... ... АИК.М.,2002 9-11беттер
15.Подушкин А.Н. «Кангюй» 2006 99-115беттер
16.Қазақ ұлттық энциклопедиясы
17.Тикунов В.С., Цапук Д.А. Устойчивое развитие территорий: ... ... ... ... Л.И. ... ... И.М. Базы и ... данных в исторических исследованиях

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай өндіру47 бет
Сұлулық салонының жұмысын автоматтандыру34 бет
Геодезияның даму тарихы5 бет
Дүниежүзінің саяси картасының қалыптасуы23 бет
Полигонометриядағы бұрыштық өлшеулер. Мемлекеттік геодезиялық жүйелерге полигонометрия жүрістерін байланыстыру тәсілдері. Триангуляция жобасының дәлдігін бағалау5 бет
Қисық бет бойымен таралатын қабырғалық ағыстардың жылуалмасуы мен аэродинамикасын зерттеу25 бет
Қисық сызықты бет бойымен таралатын ағыстардың аэродинамикасы зерттеуге арналған жұмыстарға қысқаша шолу27 бет
11-15ғғ. франция, англия, германия, италия23 бет
1840 – 1860 ж Франция13 бет
Borland Delphi-де калькулятор бағдарламасын құрастыру11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь