Нарықтық қатынастарға сай қызмет ететін несиелік жүйенің мазмұны мен құрылымдық элементтеріндегі өзгерістерді сараптай отырып, Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктердің несиелеу тәжірибелері мен даму ағымына талдау жасау

Кіріспе
1 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНДЕГІ
ОРНЫ МЕН РӨЛІ
1.1 Несиелік механизм: мазмұны, элементтері және ерекшеліктері
1.2 Қарыз алушының несиелік қабілеттілігін бағалау
1.3 Несие операциясындағы тәуекел деңгейін анықтау
2 «ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ БАНКІ» АҚ.НЫҢ НЕСИЕЛІК ПОРТФЕЛІН ТАЛДАУ
2.1 « Қазақстан Халық банкі» АҚ.ның қаржы нарығындағы соңғы жетістіктері
2.2 «Қазақстан халық банкі» АҚ несиелеу жүйесінің жағдайы
2.3 Банктегі проблемалы несиелерді басқару тетіктері
1. ҚАЗАҚСТАН ҚАРЖЫ НАРЫҒЫНЫҢ НЕСИЕЛЕУ ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАСЫ
3.1 Несиелік операцияларын сақтандыру стратегиялары
3.2 Несие жүйесін жетілдірудің шетел тәжірибесі
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
Тақырыптың өзектілігі. Экономиканың толығымен нарықтық қатынастарға өтуі, қазіргі кезеңде жұмыс жасап отырған несиелік механизмнің жаңаша-қызмет етуін талап етуде. Себебі, өткен жүйеге қызмет еткен несиелік механизм жоспарлы экономика талаптарына сай негізде жасалғандықтан да, нарықтық қатынастар талаптарына толық жауап бере алмауы мүмкін.
Бүгінгі отандық банктердің кез келгенінің несиелік қоржынының жағдайы өте төмен, өйткені, ондары проблемалық несиелердің үлесі 35-40% шамасын қүрайды. Ал, бұл көрсеткіш Германия және Американдық банктер тәжірибесінде 5-6 % мөлшерінде. Салыстырып қарасақ, біздің банктеріміздің несиелік қоржынындағы проблемалық несиелердің 6-7 есе жоғары болуы, банктік тәжірибеміздегі ондай несиелермен жасалатын жұмыстың жеткіліксіздігін көрсетеді. Сондықтан да, алдағы уақыттарды жедел түрде бұл мәселелерді шешу барысы өз кезегінде, көптеген ғылыми тұрғыдағы ізденістерді қажет етеді.
Коммерциялық банктердің несиелік қоржынындағы экономиканы несиелеуге бағытталған несиелердің шамамен 20-30% - і орта және ұзақ мерзімді несиелер үлесіне тиетін болса, ал қалған 70-80% қысқа мерзімді несиелерді құрайды. Бұл жерде банктердің несиелік ресурстарының жұмсалуы тек қысқа мерзімділік сипатқа ие болады. Мұнда да әлі де болса, өз шешімін таппаған мәселелер аз емес. Банктердің қысқа мерзімді несиеге көп кеңіл бөлуі, біріншіден, ондағы жинақталатын ресурстардың басым бөлігінің қысқа мерзімде тартылуы; екіншіден, узақ мерзімді несиелеудегі орын алар несиелік тәуекелдің болуы және т.б. байланысты. Банктердің ұзақ мерзімді несиелеуге ынталы болмауы банктік несиенің өндіріспен байланысының жоқтығын дәлелдейді. Себебі, өндіріс үшін қай кезде болсын, ұзақ мерзімде берілген несиенің маңызы жоғары. Бұл айтылғандар да, бүгінгі күні өз шешімін таба алмай отырған өзекті мәселелерді қозғайды.
Банктердің экономиканы несиелеуге ынталы болмауы, тек төменгі деңгейде табыс алуына байланысты емес, сол сияқты несиелердің қайтарылмау ықтималдығынан олардың жоғарғы тәуекелге баруына да байланысты болуда. Басқаша айтқанда, біздің елімізде алдағы уақытта Қазақстан экономикасына жұмыс жасайтын банктер жүйесін құру міндеті тұр. Бұл да бүгінгі күннің басты мэселесі болып табылады.
Банктік несиелеудегі шешімін күтіп тұрған келесі бір мәселе – бұл несиелеуге байланысты арнайы зандылықтар мен нормативтік актілердің, сондай-ақ ережелердің, нұсқаулардың, жеткіліксіздігі және әрекет етіп отырған ережелер мен нұсқаулардың ескіруінен олардың дер кезінде жаңартылмауы.
Қазіргі несиелік механизмнің осы уақытқа дейін қолданылып келген несиелік механизмнен мүлде айырықша деп айту қиын. Дегенмен де, қазіргі несиелік механизмнің қызмет етуінің өзіндік ерекшеліктері болуға тиіс.
1. Қазақстан Республикасының заңы «Қазақстан Республикасының банктері және банктердің қызметтері» от 31 тамыз 1995 г. № 2444 (РК Президентінің жарлығымен өзгертілген 27.01.96 ж, № 2830; ҚР заңы 27.09.96 жылдан. № 37-1; 07.12.96 ж. № 50-1; 06.03.97 ж. № 83-1; 11.07.97 ж. № 154-1; 08.12.97 ж. № 200-1, 29.06.98 ж № 236-1; 10.07.98 ж. № 282-1; 16.07.99 ж. № 436-1; 29.03.00 ж. № 42-II; 18.12.00 ж. № 128-II; 02.03.01. ж. № 162-II; 25.04.01 ж. № 179-II; 09.08.02 ж. № 346-II; 28.03.03 ж. № 399-II; 08.05.03ж. № 411-II; 16.05.03 ж. № 416-II; 03.06.03ж. № 427-II; 09.07.03ж. № 482-II;10.07.03ж. № 483-II.
2.Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер», Алматы: Экономика, 2001ж;
3. «Казкоммерц банк» Акционерлік Қоғамның есеп беру материалдары;
4.«Халық банк» Акционерлік Қоғамның есеп беру материалдары;5. Правила краткосрочного кредитования экономики РК, утвержденного Правлением Национального банка от 11 февраля 1994 года.
5. Положение Национального Банка Республики Казахстан О классификации активов банка и условных обязательств и расчете провизий по ним банками второго уровня РК, от 23 мая 1997г.
6. Балабанов И.Т. Банки и банковское дело. – Питер, 2002г.
7. Бекболатулы Ж.К. Коммерческие банки Казахстана: проблемы и приоритеты // Экономика Казахстана, 2001г., № 9-10.
8. Белоглазова Б. Н., Толоконцева Г. В. Денежное обращение и банки. – М.: «Финансы и статистика», 2001г.
9. Булат Рахматуллин. «Потребительское общество нуждается в кредитовании». - «Деловая неделя» №44 (622), 12 ноября 2004г.
10. Дробозина Л.Т. Деньги, Кредит, Банки. - М., Инфра-М., 2002г.
11. Жукова Е. Ф. Банки и банковские операции. – М.: Банки и биржи – Юнити, 2003г.
12. «Интервью с Ж. Ертаевым». – «Панорама» №3, 28 января 2005г.
13. Калиева Г.Т. Коммерческие банки в Казахстане и проблемы обеспечения их устойчивости: Автореферат. – Алматы: 2003г.
14. Казимагомедов А.А. Банковское обслуживание населения. М., «Финансы и статистика», 1999г.
15. Колесников В. И. Банковское дело. - М: Финансы и статистика, 2002г.
16. Лаврушин О.Н. Банковское дело. - М: Финансы и статистика, 2004г.
17. Майдагуль Шаймердинова. «Стабильно и позитивно». – «Казахстанская правда» №20, 28 января 2005г.
18.Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер», Алматы: Экономика, 2001ж;

19. Напольских М.А. «Скоринговый метод оценки кредитоспособности частных лиц». – Банки Казахстана №4, 2003г.
20. Нигмат Рамазанов. «Кредитные бюро узаконили». – «Деловая неделя» №29 (607), 30 июля 2004г.
21. «Новое поколение», Жизнь кредитом не испортишь. 11 апреля 2003г.
22. «Панорама». «Президент Назарбаев подписал Закон о кредитных бюро» №27, 9 июля 2004г.
23. Паперная Инесса. Потребительское кредитование: в бой рвутся все, 20.10.2003
24. «Послание Президента Республики Казахстан Н. Назарбаева народу Казахстана». – «Казахстанская правда» №39 (24649), 19 февраля 2005г.
25. Питер С. Роуз. Банковский менеджмент. Перевод с английского. М., «Дело Лтд». 1995г.
26. Положение о предоставлении потребительских займов в АО «Альянс Банк», 13 сентября 2004г.
27. Положение о предоставлении потребительских займа на приобретение автотранспорта в АО «Альянс Банк», 13 сентября 2004г.
28. Политика управления кредитным риском АО «Альянс Банк», 23 августа 2004г.
29. Перечень документов, необходимых для оформления потребительских кредитов в АО «Каспий банк», 23 сентября 2003г.
30. Сейткасимов Г.С. Банковское дело. – Алматы: Каржы-Каражат, 1998г.
31. Сейткасимов Г.С. Деньги, Кредит, Банки. - Алматы: Экономика, 1999г.
32. Смагулова Ш. А., Толеубеков Е. А. Управление рисками при потребительском кредите, 2004г.
33. «Стандарты жизни станут выше» - Караван №8 (772), 25 февраля 2005г.
34. Талгат Ергалиев. «Рейтинг банковского обслуживания – вторая волна». – National Business №1 (15), январь 2005г.
35. Усоскин В. М. Кредит потребительский, предоставляемый населению для покупки потребительских товаров или оплаты бытовых услуг, 2004г.
36. Правила краткосрочного кредитования экономики РК, утвержденного Правлением Национального банка от 11 февраля 1994 года.
37. Положение Национального Банка Республики Казахстан О классификации активов банка и условных обязательств и расчете провизий по ним банками второго уровня РК, от 23 мая 1997г.
38. Чацкис, Е.Д. Толковый словарь финансово – бухгалтерских терминов и поня¬¬тий. Д: “Сталкер”, 2004г.
39. Щиборщ Кирилл. Потребительский кредит, 05.09.2003г
40. www.panorama.kz
41. www.alb.kz
42.«Финансы, денежное обращение и кредит» Архипова, Сенчегова К Москва «Проспкет; 2000г
43. «Денежное обращение и банки» Г.Н. Белоглазова – Москва «Финансы и статистика»; 2000г
44. «Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие», Алматы: Қазақ университеті, 2009 ж;
45. Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктердің операциялары», Алматы: Қазақ уневирситеті, 2002 ж;
46. Мақыш С.Б. «Банк ісі», Алматы: Қазақ уневирситеті, 2008 ж;
47. Саниев «Ақша, несие, банктер», Алматы: АЭСИ., 2001 ж;
48. http://www.halykbank.kz/
49. http://www.nbk.kz/
        
        Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Экономиканың толығымен нарықтық қатынастарға
өтуі, қазіргі кезеңде жұмыс жасап отырған несиелік механизмнің ... ... ... ... ... ... жүйеге қызмет еткен несиелік
механизм жоспарлы экономика талаптарына сай ... ... ... ... ... толық жауап бере алмауы мүмкін.
Бүгінгі отандық банктердің кез келгенінің ... ... өте ... ... ... ... несиелердің үлесі 35-40%
шамасын қүрайды. Ал, бұл ... ... және ... ... 5-6 % ... Салыстырып қарасақ, біздің банктеріміздің
несиелік қоржынындағы проблемалық несиелердің 6-7 есе ... ... ... ... несиелермен жасалатын жұмыстың ... ... да, ... ... ... ... бұл мәселелерді
шешу барысы өз ... ... ... ... ... қажет
етеді.
Коммерциялық банктердің несиелік қоржынындағы экономиканы несиелеуге
бағытталған ... ... 20-30% - і орта және ұзақ ... ... ... ... ал қалған 70-80% қысқа мерзімді несиелерді құрайды.
Бұл жерде банктердің несиелік ресурстарының жұмсалуы тек ... ... ие ... ... да әлі де ... өз ... ... мәселелер аз
емес. Банктердің қысқа мерзімді несиеге көп ... ... ... жинақталатын ресурстардың басым бөлігінің қысқа ... ... узақ ... ... орын алар несиелік тәуекелдің болуы
және т.б. байланысты. Банктердің ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейді. Себебі,
өндіріс үшін қай кезде ... ұзақ ... ... ... ... Бұл ... да, ... күні өз шешімін таба алмай отырған
өзекті мәселелерді қозғайды.
Банктердің экономиканы несиелеуге ынталы ... тек ... ... алуына байланысты емес, сол сияқты несиелердің қайтарылмау
ықтималдығынан олардың жоғарғы тәуекелге ... да ... ... ... біздің елімізде алдағы уақытта Қазақстан экономикасына
жұмыс жасайтын ... ... құру ... тұр. Бұл да ... ... ... болып табылады.
Банктік несиелеудегі шешімін күтіп тұрған келесі бір ...... ... арнайы зандылықтар мен нормативтік актілердің, сондай-
ақ ережелердің, нұсқаулардың, жеткіліксіздігі және әрекет етіп ... мен ... ... ... дер кезінде жаңартылмауы.
Қазіргі несиелік механизмнің осы уақытқа дейін қолданылып келген
несиелік механизмнен мүлде айырықша деп айту ... ... де, ... механизмнің қызмет етуінің өзіндік ерекшеліктері болуға тиіс.
Жалпы, ... ... ... ... ... ... ескі ... түрлерін толық қамтитын механизмді, басқаша айтқанда, өтпелі кезеңдегі
механизмді білдіреді.
Қазіргі несиелік жүйені жетілдіру тек өркениетті әлемде ... ... ... сүйене отырып, несиелік мекемелердің бұрынғы
несиелік механизмнің қызмет ету ... ... ... ... ... ғана ... болады.
Сондықтан да жаңа да, сапалы несиелік механизмді ... ... ... осындай механизмді жасай отырып, әлемдік ... ... ... ескеруге негізделеді.
Сондай-ақ несиелік механизмді жетілдіру жолдарын қарастыра ... ... ... ... ... қатынасқа қатынасушылардың
объективтік экономикалық мүдделерінің: бір жағынан ... және ... ... ... ... жататындығын, несиелік механизмнің
жетістіктермен қызмет етуінің өзі осы ... ... ... естен шығармаған дұрыс. Керісінше жағдайда, яғни несиелік қатынас
қаншалықты ... ... ... ... ... олар
банктер мен қарыз алушылардың объективті экономикалық мүдделеріне аз сәйкес
келіп, соғұрлым несиелік механизм ... ... ... ... несиелік механизм және оның қызмет етуін жетілдіру
барысындағы орын алатын шешімін ... ... ... бүгінгі күнге
дейін, отандық ғылыми жұмыстарда жеке зерттелмей ... бұл ... ... ... ... болды.
Несиелік механизмнің қызмет етуіндегі мәселелерін теориялық
түрғыдан оқып-білу, ... ... ... бүгінгі күн талаптарына
қаншалықты жауап беретіндігі туралы өзекті мәселелер, өз ... ... ... және ... ... ... отыр.
Диплом жұмысының мақсаты нарықтық қатынастарға сай қызмет ететін
несиелік жүйенің ... мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктердің
несиелеу тәжірибелері мен даму ағымына талдау жасау, ... ... ... жетілдіру жолдарын іздестіру болып табылады.
Мақсатқа жетуде келесідей міндеттерді шешуді қажет етеді:
- Қазіргі несиелік жүйенің тұжырымын ұсыну;
- ... ... ... құрылымдық элементтерін және өзіндік
ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... баға беру;
- Әлемдік тәжірибедегі банктік несиелеу ерекшеліктерін ... ... ... ... ұсыну;
- Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктердің несиелеу
тәжірибелеріне және даму ағымына талдау ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелік механизмнің жетілдіру жолдарын аңықтау
және олардың тиімділігін ... пәні « ... ... ... АҚ мен қарыз алушылар
арасындағы қалыптасатын несиелік қатынас болып табылады.
Зерттеу нысаны ҚР-ғы екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... құрылымы жатады.
Зерттеу жұмысының әдістемелік және теориялық негізіне қазіргі ... және ... ... ... ... орын ... ... және несиелік механизмнің экономиканың дамуындағы рөлін
сипаттайтын зерттеулері пайдаланылды.
Статистикалық және ақпараттар базасы ... ... ... ... ... бөлімшелерінің ... ... ... қужаттары, Қазақстан Республикасындағы
екінші деңгейдегі ... ... есеп ... және ... әр ... ... түрлі деңгейдегі ғылыми-тәжірибелік
конференция материалдары, ... ... ... ... ... ... және шетелдік басылымдардағы мақалалар және ... ... ... ... жұмыстың мақсаты мен
міндеттері, зерттеу объектісі мен зерттеу заты берілген.
1. Тарауда - ... ... ... ... және ... ... ... механизміне теориялық түрғыдан баға ... ... ... ... ... ... ... механизмінің» өзгерген мазмұны, олардың құрылымдық элементтері
сипатталады. Сонымен қатар, бұл тарауда ... ... ... ... - ... деңгейдегі банктердің, соның ішінде АҚ Қазақстан
Халық ... ... баға ... нақты жобалар алынып
зерттеледі. ... ... ... ... ... ... ... АҚ Халық банктің сонғы үш жылдағы
экономиканы несиелеу тәжірибелері және несиелік ... ... ... - ... ұзақ мерзімді несиелік жүйені жетілдіру ... ... ұзақ ... несиелік механизмді ипотекалық бағалы
қағаздар нарығын дамыту арқылы жетілдіру, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... несиелеу формасы лизингтік
несиелеудің артықшылықтар мен тиімділіктері қарастырылып, оларды дамыту
жолында ... ... ... ... ... негізі нәтижелері және несиелеу
жүйесін жетілдіру барысында туындаған ұсыныстар айтылады.
1 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕ ... МЕН ... ... ... мазмұны, элементтері және ерекшеліктері
Қазіргі отандық банктік тәжірибеде, сондай-ақ «Банктік бухгалтерлік
есеп», «Ақша, несие, банктер» және «Банк ісі» ... ... ... оқу орындарының оқулықтарында «несиелік жүйе» немесе «несиелеу
механизмі» деген түсінікті ... ... Ал ... ... аталған үғымға деген көзқарас бірдей емес. Шындығында да,
несиелік ... ... ... ягни ... ... ... өзгерген
ұгымы жайлы арнайы жүргізілген зерттеулер жоқ десе болады.
Механизм дегеніміз не? «Механизм» термині өзінің шығу тегі техникалық
болғандықтан да, оны ... ... ... ... ... ... – бұл белгілі бір ... және бір ... іске ... ... құралды білдіреді. Бұл
мағынасында «механизм» термині басқаруда жиі қолданылады. Яғни, оның мәні
экономикалық, оның ... ... ... ... ... ... ... субъектінің әрекет ету мазмұнымен
байланысты ... ... ... ... ... ... ... қарастырудан
бұрын, жоспарлы экономика және қайта құру ... ... ... ... нарықтық экономикаға қызмет ету байланыстарын ескеру қажет.
Несиелік механизм 70-ші ... ... ... ... ... ... ... үйрену затына айналғанды. Авторлар несиелік механизмнің сипаты туралы
тікелей ... ... ... де, олардың ... олар ... бұл ... ... және ... араласуы туралы бірдей көзқараста болады. Бірақ та бұл
экономистердің позицияларының ... ... ... ... де ... ... деп жазады: «банктік несиелік – есеп-айырысу механизмі
терминін біртұтас пайдалану қажет. Жалпы, «несиелік механизм» ... ... ... ... ... ... ... бұл механизм тек несиенің
қызмет ету ауданында ғана әрекет етпейді, сондай-ақ несиеге негізделетін
басқа да ... ... ... ... ... Мұндай банктің
экономикалық механизмі туралы түсінігі, ... ... да ... тікелей
байланысты қызметтер қатынастарын (ақша айналысын ұйымдастыру және реттеу,
ақшалай ... ... ... ... ... ... несиелік механизмнің мұндай ауқымды түсінігімен келісу
қиын.
Д.А.Аллахвердиянның ойынша социалистік қоғамның қаржы-несие ... ... ... біртұтас қаржы саясатын жүргізуді қамтамасыз етуге,
барлық өндіріс ...... ... және
олардың ұжымдарының, салалардың және жалпы мемлекеттің ортақ экономикалық
мүдделерін жасауға ... ... ... ... түрде басқару
әдістері мен формаларының жиынтығын білдіреді».
Д.А.Аллахвердиянның берген ... ... ... қатынастар кірмейді, себебі, ол несиені қаржының құрамдас элементі
ретінде қарастырады.
Осыған байланысты М.А.Пессельдің берген ... ... ... ... «Қаржы-несие механизмі социалистік шаруашылықта қолданылатын
қаржыландыру және несиелеу формалары мен әдістерінің, қаржы қатынастарының
жиынтығын білдіреді. Ол өндіріске ... ... ... тұтқа ретінде
тауар-ақша қатынастарын пайдалануға ... ... да ... ... тапсырмаларын орындау бағыттарында әрекет етуге тиіс».
Әрине, жоғарыда келтірілген пікірлердің барлығы, қаржы мен несиенің
өзара байланысындағы аталған мәселелерді ... ... ... ... бұл ... ... отырған экономикалық ... ... ... ... ... ... ... да, несиені зерттеуге өздерінің жұмыстарын арналған ... ... ... жеке ... оның мазмұнына,
элементтеріне және мақсатына көңіл аударады.
Несиелік механизмді дербес бір зерттеу ... ... ... ... айта ... М.С.Атлас былай жазады: «КСРО-дағы шаруашылық
механизм – күрделі басқару жүйесін білдіреді. Бұл жүйеге оның ... ... ... ... ... бағаны басқару, қаржы және несиелік
механизмдер кіреді». Бұл ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті олардың
спецификалық механизмдерімен қарастырылумен байланыстыруға болады.
В.И.Рыбин бұл позицияны ... ... ... ... ... ... өзіндік қызмет ету және даму механизмі болады,
мысалға, қаржы-қаржы механизмі», несие-несиелік ... ... ... және ... сөздігі бойынша «несиелік механизм бұл
несиелеу принциптерін, несиені жоспарлауды және несиені басқаруды қамтитын,
шаруашылық ... ... ... ... ... Несиені
басқару банктікнесиелеу әдістерін және ... оны ... ... ... үшін ... ... қамтиды. Несиелік механизм
социализмнің экономикалық зандарымен, мемлекеттің ... ... ... ... ұлғаймалы ұдайы өндірістің мақсаттарымен, халық
шаруашылығының тиімділігін арттыру міндеттерімен ... ... ... ... ... ... ... механизмнің бұл түсінігімен келісе отырып, мұндай тәсілдің,
қазіргі нарыққа өту ... ... бір ... ... ... ... ... қатынасын ұйымдастыру көзқарасынан толық бағалауға
жеткіліксіздігін айта кеткен жөн. Сондықтан да ... әр ... ... баға берудің маңызы арта түседі. Екінші ... ... ... ... ... ягни оны ... жасап
жүргізгендігін ескерсек, қазіргі коммерциялық банктердің жеке ... ... ... ... ... ... керек. Үшіншіден, кешегі
жүйеге тән несиені бір орталықтан жоспарлау сияқты ... ... десе ... ... ... несиенің экономикалық категория ретіндегі рөлі
болған жоқ. Өйткені, ескі жүйе тұсында бір орталықтан ... ... ... ... ... қор құрылып, сол қордың қаражаты
жоспарға сай банктер арқылы шаруашылық ... ... ... ... ... принципі сақталмады, көптеген несиелер
жоспар орындалса болды деген ұранмен ... ... да, ... жағдайларда шегеріп тастап отырды. Демек, несие мен қаржы
арасында ешқандай да айырмашылық болмады. Несиелік ... ... ... үшін қажетті несиенің көлеміне байланысты анықталды да, ал
банктің қалған ресурстары қаржы ресурсы деп ... Міне ... ... ... беру ... ... тәуекел деген түсінік те болған жоқ.
Э.А.Уткиннің авторлығымен дайындалған Банктік терминдер сөздігінде:
«несиелік механизм-несиелеу принциптерін, несиелік ... және ... ... ... ... мен әдістерін, оны сандық реттеуді,
несие үшін ... ... ... ... ... ... элементі»
деп беріледі.
Бұл пікір де, алдындағы түсінікті қайталайды. Ягни, екеуі де несиелік
механизмнің мазмұнында өткен жүйеге ... ... ... ... ... ... қайталап қарастырады. Әрине, ол уақыттарда несиені
жоспарлаудың қажеттігі социалистік экономиканың жоспарлы, ... ... ... ... ... болатын [1].
Ал, профессор Ғ.С.Сейтқасымовтың жалпы редакциясын басқарумен
дайындалған «Банк ісі» ... ... ... ... ... ... ... қамтиды: несиелеу объектілері, несиенің жоспарланған
мөлшері, оның мақсатты ... ... беру және өтеу ... ... ... ... міндеттемесі, несиелеу үшін қажетті есепайырысулар
және мәліметтер тізімі, қарыз алушыға экономикалық әрекет ету шаралары ... деп ... ... оның ... ... ... олардың тағы да элементерінің бар болуына сілтеме береді. Бұл жерде
несиелік механизмнің ... ... ... ... ... ... айтуға болады. Жалпы, несиелік механизм элементтерінің
шексіз ... ... ... ... бұл ... ... ... Дегенмен де, бұл пікірден, несиелік механизмді несиелеу жүйесінің
негізі немесе оның басты буыны ... ... ... ... тұжырым
жасаура болады.
__________________________________
[1, Под ред. Сейткасымова Г.С. Банковское дело. Учебник, Алматы, 1998г.]
В.И.Колесников, Л.П.Кроливецкая «Банк ісі» ... ... ... несиелеу жүйесі деп несиелеу процессін үйымдастыруды ... ... және оны ... ... ... реттеуді
түсіндіреді». Мұндағы несиелеу процессін ұйымдастыру деп несиелеу техникасы
мен ... ... ... ... ... халық шаруашылығы
деңгейіндегі және оның ... ... ... механизмнің іс
әрекетін, қызмет етуін көрсетеді. Ендеше, несиелік механизмнің несиелік
процесстің ... ... ... оның несиелеу жүйесінің басты
буыны болып табылатындығын дәлелдейді.
Келтірілген пікірлер, несиелік механизм мазмұнының ... ... ... ... мәніне, қізметіне және ... ... ... ... Бұл ... ... ... көмегімен ұдайы өндірістің дамуын ынталандыру
мақсатында уақытша бос ақшалай ... ... және оны ... ... ... ... шараларының жиынтығы»
ретінде қарастыруға болады. Себебі, банктер ғана несие жүйесінің басты
буыны ... ... ... іске қоса ... [2].
Жоғарыда келтірілген пікірлерді негізге ала отырып, ... ... сай ... ... ... ... ... беретін, қазіргі
несиелік механизмнің тұжырымын жасауға болады.
Біздің ойымызша: «қазіргі несиелік механизм нарықтық ... ... ... ... ... ... ... түрлерін, несиелеу
принциптері мен шарттарын, несие беру және қайтару әдістері мен ... ... ... ... ... ... экономикалық
механизмнің бір бөлігі болып табылады».
Кез келген экономикалық механизм өзара байланысқан, ягни оның ... ... ... ... ... ... немесе
өзгеруін туғызатын элементтер жиынтығынан тұрады. ... ... ... ... да ... ... сияқты, өзіне тән
ішкі құрылымдық элементтері болады.
Несиелік механизмнің бірінші элементіне несиенің нақты ... ... ... категория ретінде өзіндік түрлері болады.
Несиенің түрлері - бұл ... ... ... олардың негізгі
қызметтерінің яғни, әр алуан сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... мен қарыз алушылар
арасындағы байланыстар қалай өзгергенімен де, несиенің түрлері сол ... ... ... тәжірибеде несиенің мынадай түрлері болады:
коммерциялық, банктік, ... ... ... және ... ... - бұл ... ... алушыға сатқан тауары
немесе көрсеткен қызмет үшін төлейтін уақытын ... ... ... Под ... ... В.И. – М, ... ... несиенің іске асырылу құралы вексель болып
табылады.
Коммерциялық несие Италия, ... мен ... ... ... ... ... саудадағы мәмілелердің 80%-ке жуығы ... 60 ... ... ... несие жағдайында жүзеге асырылады.
Жапонияның ... ... ... ... ... ... ... ал Француз фирмаларының 25%-ін коммерциялық
несиелер құрайды. Коммерциялық несиені пайдалану жағынан кейінгі орындарға
ағылшындық, американдық және ... ... ... болады.
Қазақстанда коммерциялық несие 30-шы жылдардың басындағы несиелік
реформаға дейін ... ... ... несие сол уақыттарда ... ... көп үлес ... ... ... басты қүрады-вексель
айналысы ол уаққыттарда болды. Кейіннен ... ... ... ... айналыстан алынып тасталынған. Сөйтіп, коммерциялық
несие КСРО ... ... Оның ... реформалауға сәйкес
коммерциялық-акционерлік банктердің мемлекеттік банктерге айналуына
байланысты ... бері ұмыт бола ... ... бұл формасы елімізде соңғы
уақыттарда қайта көрініс тапты. Бұл несиелеуді 1996 жылы ... ... ... ... ... ... ... жинауға
арналған вексельдік бағдарламасына» ... ... ... ... асырды. Кейіннен «Мемлекеттік азық-түлік корпорациясы» да ... ... ... ... бұл ... формасының дамуын
тежеп отырған факторларға: инфляция деңгейінің өсуі, ... ... ... сенімсіздігі және нақты зандылықтардың
жеткіліксіздігін жатқызуға болады. ... ... ... осы ... шеше ... үкімет және Ұлттық банк тарапынан коммерциялық
несиелеудің қазіргі ... ... ... ... қажет.
Банктік несие – бұл банктердің және арнайы несие-қаржы мекемелерінің
қарыз алушыларға ақшалай түрде берілетін ... ... ... Банктік
несие әмбебап болып келеді. Өйткені, ол банктер арқылы қайта ... ... ... ... ... ... кеңінен қолданылады.
Бұл ерекшелігі, оның жылдам даму себебін түсіндіреді. ... ... ... ... басқа формаларымен салыстырғанда отандық банктер
тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... бұл
несиенің даму барысында орын алып отырған ... ... Осы ... ... орын алып ... шешуін табар мәселелер де жоқ емес.
Банктік несие бүгінгі ... тек ... ... ғана жеке ... отыр десе
болады. Ал оның орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... ресурстардың қысқа мерзімділік сипатта басым болуы;
қарыз алушылардың ... және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудегі тұрақты құралдардың
жеткіліксіздігі; инфляцияның жоғарғы деңгейі.
Тұтыну несиесі – ... ... ... сатып алу үшін және тұрмыстық
қызметтерді өтеугеберілетін коммерциялық ... ... ... ... ... несиесі бөлшек сауда орындары арқылы тауарларды төлейтін уақытын
кешіктіріп сатуда коммерциялық несие формасында және тұтыну ... ... ... ... ... ... ... тағайындалуы
халыққа тауарлар сатуды ынталандыруға бағытталады. Тұтыну несиесі бөлшек
саудамен тығыз байланысты: бір ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, тауарды несиеге – алу ... ... ... ... ... ... сұраныстың төлем
қабілетіндігін ұлғайтады. Мұндай тәуелділік, әсіресі бүгінгі ... ... ... ... болуда.
Мемлекеттік несие – мемлекет және жергілікті билік ... ... ... ... ... беруші болып табылатын занды түлғалар мен
азаматтарға қатысты несиелік ... ... ... ... формаларына: мемлекеттік облигациялық ... және орта ... ... ... және ... да мемлекеттің
бағалы қағаздары жатады. Бүгінгі танда, мемлекет тарапынан қысқа және орта
мерзімді қазыналық ... ... ... жабу ... ... ... түрлеріне: мемлекеттің ... ... ... ... – 3 ай, ... қысқа
мерзімдік қазыналық міндеттемесі (МЕКАМ) – 6 ай, ... ... ... міндеттемесі (МЕКАМ) – 12 айлық, сол сияқты таяуда шыға
бастаған: мемлекеттің инфляциялық қазыналық міндеттемесі ... ... ... ... ... облигациялары, және Ұлттық банктің қысқа
мерзімді ноталары ... ... ... ... ... ... ... дамуын одан әрі арттыра түседі. Бұл несиенің
артықшылығына оның табысының төмендігіне қарамай олар бойынша тәукелдің өте
төмендігін немесе ... ... ... ... ... ... тарапынан мұндай бағалы қағаздарды сатып алу ынтасы арта түсуде.
Халықаралық несие – ... ... ... ... және тауар ресурстарын қайтару және пайыз төлеу шартында берумен
байланысты болатын қарыз капиталының ... ... ... қаржылық ұйымдарға мүше болуы, экономикалық реформаларды
түбегейлі жүргізу үшін ... ... ... ... қол ... несие кебіне банктік несие негізінде жүзеге асырылуда. Әрине,
бұл жерде жасалатын мәмілелер негізінен коммерциялық сипатқа ие. ... ... ... ... ... төленетін пайыз мөлшері 3-4 ... ... ... Халықаралық несие қарыз беруші елдің ... ... ... валютаралда беріледі. Халықаралық несиенің
қозғалысында біздің еліміз басты қарыз алушы болып ... Мұны ... ... ... әр ... ... ... ұйымдардың
несиелерінен көруге болады. Атап айтсақ, бізге басты ... ... ... қүру және даму ... ... ... қор,
Еуроазиялық қайта қүру және даму банкі, Азия даму банкі және т.б. ... ... – бұл ... ... ... ала ... ұзақ
мерзімге берілетін несиені білдіреді.
Ипотека бұл салынған мүліктің несие берушіде ... ... ... қалатын кепілдің түрі болып табылады.
Классикалық түсінікте, ипотека – бұл тек ... беру ғана ... ... ... ... ... актілермен қамтамасыз етілген облигациялар
шығарумен байланысты қосымша несиелік ресурстар тарту тәсілін ... ... ... екі ... ... асырылуы мүмкін:
-Тұрғын үй құрылысын несиелеу;
-Халықтын тұрғын үй сатып алуына ұзақ мерзімді несие беру.
Тұрғын үй құрылысын салуға ... ... ... қысқа мерзімде
арнайы немесе коммерциялық банктерден берілуі мүмкін [3].
Несиелік механизмнің екінші элементіне несиенің мәнін және ... ... ... ... ... объективті
экономикалық заңдардың талаптарын бейнелетін несиелеу ... ... ... ... ... ... яғни ... несиелердің
берілуі, пайдаланылуы және қайтарылуы ... ... ... ... ... ... ... басты шарттары:
несиенің мақсаты және ... ... ... айналымы шеңберінде
қатынасу нәтижелілігі және т.б. ... 90-шы ... ... біздің
елімізде банктік несиелеу 1930-1932 жылдардағы несие ... ... ... ... негізінде жүзеге
асырылды: несиелеудің жоспарлық-мақсаттылық сипаты, мерзімділік, несиенің
тауарлы-материалдық бағалылармен қамтамасыз етілуі және ... ... ... ... ... ... ... несиенің банктің
несиелік жоспарында қарастырылған және өндірістік ... ... ... ... ... ... бір нақты қажеттілікті
қанағаттандыру мақсатында берілуін сипаттайды. Несиелеу ... ... ... принципі тауарлы-материалдық бағалылықтардың
болуын, яғни оларды сатқаннан ... ... ... несиені
қайтаруға арналатынын білдіреді. Жоспардың нақты ... ... ... беру ... ... көздеген мақсатқа пайдалануға, және
сондай-ақ оны ... үшін ... ... ... Несиенің
қайтарымдылығы шаруашылық үйымды ... ... ... ... ал ... ... әр ... нақты қайтарылу мерзімін
анықтады.
_________________________
[3, Давлетов М.Т. Кредитная ... в ... ... ... ... ... ... бір-бірімен тығыз байланыста
болды. Мысалға, ... ... ... етілу принципінің бұзылуы
несиенің мақсатты пайдалануында қайшылықтар ... ... ... ... ... ... жол береді. Несиенің жоспардың
орындалу мөлшеріне байланысты ... ... ... ... мен оның ... ... ... принципін бұзуы мүмкін
болды [4].
Экономиканың нарықтық шаруашылық – ... өтуі ... ... қалған ғылыми көзқарастарды нарықтың талабына сай
қайта бағалауды қажет санайды.
Қазіргі несиелік қатынастарды ұйымдастыру принциптері екі ... ...... ... тәртіптегі принциптер:
-несиенің мақсаттылығы;
-несиенің дифференциялдығы;
2. топқа – несиенің мәнін бейнелейтін принциптер:
-несиенің мерзімділігі;
-несиенің қайтарылымдылығы;
-несиенің қамтамасыз етілуі;
Несиелеудің мақсаттылығы несиенің ... ... ... ... ... ... бағытталуын білдіреді. Объектілердің
қазіргі кездегі жіктелуі нормаланған активтер мен ... ... ... шеңберіне тиістілігін қамтиды. Айналым шеңберінің
бірінші сатысының (А-Т) ... ... ... ... ... арналған қосалқы бөлшектер және басқадай бағалылықтар
жатады. Олар өндірістік қызметті жүргізу үшін өндірістік ... ... ... ... ... ... ... аяқталмаған өндіріске
айналып екінші саты - өндіргіштік сатыға (Т…Ө…Т′), яғни өз құндарын дайын
өнімге береді. Бұл ... ... ... ... жалақы төлеуге
байланысты еңбек шығындары да несиеленеді.
Несиелеудің ... ... ... ... ... ... да,
осыған байланысты дайын өнімдер, сатып алушылардың тиеп жіберген тауарлары
және т.б. несиеленеді.
Қазіргі ... ... ... ... өзерген десе
болады. Біріншіден, ол мерзімділік принципімен байланысты, яғни ... ... ... ... ... беріледі. Сондықтан да
несиелеудің дифференциациялануы тек несиелік ... ... ... ғана жүзеге асырылады. Екіншіден, бұл принцип
несиелік келісім жасалғанға дейін және банктер несиелік ресурстарға ... ... ... ... ... ... ... және сұралып отырған ссуданың қамтамасыз етілу сипатын ... банк үшін ... ... ... ... С. Б. Ақша ... және несие. Алматы, 2004ж.]
жұмсалу ұзақтығын жетекшілікке ала отырып бастапқы несиенің ... іске ... ... несиелік қабілеттігіне байланысты
несиелеудің дифференциациялануы, оның ... ... ... ... болып табылады.
Мерзімділік – ол белгілі экономикалық категория ретіндегі мәніне
негізделген несиенің ерекше бір ... Ол, яғни ... ... қарыз
алушыға берілген қаражаты белгілі бір уақыт ішінде келісілген тәртіпке сай
қайтарылуға тиістілігімен қорытындыланады. ... ... ... ... туындайды.
Несиенің қайтарымдылығы оның экономикалық категория ретінде, басқадай
тауарлы-ақшалай қатынастардың экономикалық категорияларынан ажыратылатын
ерекшелігімен сипатталады. Сондықтан да, ... – бұл ... ... ... ... нарықтық қатынастарға өтуіне байланысты несиелеудің бұл
принципіне ерекше берілген. Біріншіден, оның сақталуынан, ұдайы өндірісте
ақшалай қаражаттармен ... ... ... тәуелді. Екіншіден, бұл
принципті сақтау коммерциялық банктердін өтімділігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың қайтарымсыз жұмсалымдарға салынуына жол бермейді.
Үшіншіден, әр жекелеген қарыз ... үшын бұл ... ... ... ... алу барысында мүмкіндік береді.
Несиенің ақылылығы – бұл несие беруші қарыз алушыға берілетін қаржатты
қайтару барысында бастапқы сомадан өсіп қайтарылатындығын ... ... ... бұл ... ... үшін ... сыйақы (бұрынғыша
пайыз) түрінде беріледі.
1988 жылдарға дейінгі Мемлекеттік банктен жүргізілген пайыз саясатының
бірқатар ... ... ... ... ... барлық
түрлері және шаруашылықтың барлық салалары бойынша пайыз мөлшері үкімет
деңгейінде де орталықтандырылған түрде ... ... ... ... ... мерзімі объективті ... ... ... ұзақ мерзімді несиелерге белгіленген пайыз
мөлшері қысқа мерзімге қарағанда төмен болды. Үшіншіден, банктік ... ... ... деңгейі өте төмен болып саналды. Сондықтан да,
қазіргі пайданы бөлу жүйесімен ... ... ... банк ... ...... ... әсер етпейді. Сондай-ақ
несиенің басқа көздерімен салыстырғанда арзан болуы, шаруашылықта ... ... ... тудырды.
1988 жылдан бастап, банктік пайыз ... ... ... ... ... ... ... несиелерге қарағанда біршама жоғары
мөлшерде ... ... ... ... ... ... ... мөлшері қайта қаралуды талап етуімен қатар
олардың ... ... ... ... ... Н.Н. ... ... Алматы, 2005г.]
Демек, жоғарыда айтылғандардың бәрі өткен жүйедегі несиелеудің ... ... ... сипаттаса, қазіргі уақыттарда да бұл
принциптің төңірегінде кемшіліктер аз емес. Ең ... ... ... нарықтағы несиеге деген сұраныс пен ұсынысқа байланысты емес,
керісінше Ұлттық банктің сыйақы ... ... ... болуы,
сондай-ақ бұл сыйақы мөлшерінің қымбаттығы өндіріс саласының дамуына кері
әсер етеді, ... ... ... күні тек ... табу ... ... қоя ... несиені саудаға да, ондіріске де, халыққа да және т.с.с.
барлығына бірдей ешқандай да ... ... ... ... ... ... та, ... мерзімдік сипаттағы банк
өнімінің сауда салаларынан басқалары үшін тиімсіз ... ... ... ... ... ... келесі бір принципі, берілетін несиелердін ... ... ... ... ... ... ... күнгі
мәні өзгеше. Қазіргі кездегі несиені қамтамасыз етілуі құралдарына: ... және ... ... ... ... ең бір ... ... ету құралы – кепіл. Кепілге
берілетін несие – бұл қарыз алушының активтерімен қамтамасыз ... ... ... ... ... алушының иелігінде қалып, оның
пайдалануында болады.
Демек, нарық экономикасына өту ... ... ... ... ... ... ... құрайтын несиелеу принциптеріне үлкен
көңіл бөлінуін талап етеді. М.А.Сыргтың көзқарасымен ... ... ... ... және субъективті деп бөліп қарауға
болады. Несиелеудің объективті принциптеріне ... ... ... ... ал ... ... несиенің дифференциалдылығы,
мақсаттылығы және қамтамасыз етілуі жатады.
Сонымен қатар, еліміздегі ... ... ... ... ... ... несиелік механизмнің тигізер әсерін
практикада іске асыруды ... ... ... ... ете
алмайтындығын айта кету қажет.
Несиелік механизмнің үшінші элементіне несиелеу шарты жатады. Несиелеу
шарты – деп несиелеудің базалық элементтері, ... ... ... және ... ... ... ... талаптарды түсінуге
болады.
Несиелеу шарты, біріншіден, несиелік мәміле жасайтын екі ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігін қанағаттандыруға бағытталады. Несиелеу шарты,
сондай-ақ несие беруші-банктердің мүдделерінің қорғалуын да ... ... ... несиелеу принциптерінің: мақсаттык
мерзімділігі және ... ... ... Егер де, ... ... біреуін бұзатын болса, онда ... ... ... ... ... коммерциялық мүддесі сақталатын
негізде жүзеге асырылады. Несиелеу арқылы түрде жүргізіледі. Оның ақысы
көбіне несиелік тәуекелге, орталық ... ... ... ... ... ... шарты, банк пен қарыз алушы арасындағы жасалатын
несиелік келісімді қамтиды. Несиелеу, несиелік мәмілеге ... ... бір ... мен қүқықтарын, сондай-ақ
экономикалық жауапкершілігін көздейтін келісім негізінде іске асады.
Несиелік механизмнің ... ... ... ... тәсілдері жатады. Бұл элементтін көмегімен несиені беру
әдістері немесе айналым ... ... ... ... сондай-ақ несиені беру және банкке қайтару жолдары анықталады.
Несиелеуді экономикалық-ұйымдастыру ... ... әр ... банктік операциялардың ерекшеліктерімен байланысты келеді.
Бұл тәсілдерді ... ... ... беру ... ... азайту және банк қызметкерлерінің жұмысын біріктіру үшін маңызы
бар.
Несиелік механизмнің бесінші элементіне несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... ... элементтеріне жататындар:
-несиелік қызметті ұйымдастыру;
-лимиттер белгілеу;
-несиелік ұсынысты бағалау және қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау;
-несиелік тәуекел денгейіне байланысты ... ... қою ... лимиттермен салыстыру;
-несиелер бойынша мүмкін болар зияндарды есепке ала отырып, сыйақы мөлшерін
анықтау;
-несиелік шешімді ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру.
Кез келген банктік несие белгіленген мөлшер шегінде (лимит) беріледі.
Несиенің мөлшерін, банк ... ... ... бірлесе отырып,
материалдық қорлардың ... ... ... ... шығындарды,
өндіріс көлемі мен өнімнің өтімділігін, ауыл ... ... ... ... және ... шығындарды ескере отырып анықтайды.
Қарыз алушыға берілетін ... ... әр ... ... ... ... Біріншіден, қарыз алушыға берілетін несие шамасы
қарыз алушының жасаған өтінішіне байланысты. ... та, бұл ... ... ... ... ... мүмкіндіктермен, сондай-ақ банктің
нақты есебімен де сәйкес ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде:
-қарыз алушының төлем айналымындағы алшақтық шамасына;
-несиені қамтамасыз ететін нақты тауарлы материалды бағалылар қорына, және
олардың өтімділік дәрежесіне;
-маржа деңгейіне.
Несие ... ... ... ... ... клиент үшін банк жасап
қоймайды. Әр жекелеген жағдайларда ... ... ... ету ... ... клиентке сеніміне байланысты анықталады.
Несиелерді авторизациялау – несиелік тәуекелді төмендету ... ... және ... процессін білдіреді.
Несиелік мониторинг – несие бойынша мәселе туындай қалған жағдайда,
қарыз алушының несиелік қабілетінің өзгерісін қадағалап ... ... ... ... ... ... басқарудың тиімді банктік жүйесін қүрудың кілті,
қарыз алушымен жеке қарым-қатынастары дұрыс бағалауда, сондай-ақ несиелік
қоржынды басқаруда абайлап және ... ... ... ... ... несиелеуге консервативтік қадам жасау деп жиі аталады, бірақ та
өтпелі экономика жағдайында, банк жүйесіндегі тұрақсыздық пен ... ... ... ... ... атау ... көрінеді. Сонда да болса,
консервативті қадам ... ... өзі ... ... және
отандық экономика жағдайларына сай келетін ... ... ... ... ірге тасын қалайды.
Несиелік қоржынды басқару бұл банк қабылдауға дайын болып отырған
тәуекел ... ... ... және олардың ең жоғарғы жететін
деңгейін анықтауды талап ... ... ... ... ... ... қоржынды басқаруды іске асырудың ортақ алғы ... ... ... ... мен ... топтары үшін несиелеудің ішкі банктік
шегін ... ... ... рейтингпен байланысы болатын, жекелеген ... ... ... ... несиелік тәуекелді талдау формасын жасау;
- әр түрлі салалар бойынша ... ... ... тәуекел деңгейі бар ең маңызды салаларды анықтау
- жоғарғы ... ... бар ... ... ... ... несиеге баға белгілеу саясатын дайындау.
Проблемалық несиелерге:
-несиелік келісім шартта көрсетілген уақытта ... ... және ... ... берілген несиелерді;
-сақтандыру, кепілдеме немесе тапсырмамен қамтамасыз етілген ... ... ... ... және ... ... ... міндеттемелері орындалмағандары;
-несиелерге есептелетін пайыздың несиелік келісім шартта көрсетілген күннен
30 күн өткенге дейін қайтарылмаған несиелер жатады.
Сондай-ақ ... ... ... ... алушының қызметін қайта қүру;
-несиені қайтару графигін өзгерту;
-пайыз (сыйақы) төлеу тәртібін өзгерту жатады.
Несие үшін төлейтін сыйақы мөлшері – несиенің бағасын білдіреді. ... ... ... сырттан тартылған ресурстарға төлем мен ... ... ... ... ... элементіне банктің несиелік саясатын
жатқызуға ... ... ... ... ... ... саясат
жүргізіледі. Несиелік саясат банктің несиелік қызметінің міндеттерін
белгілеп, оларды іске ... ... мен ... сол ... ... ... ... және тәртібін белгілейді.
Несиелік саясат – бұл банктің несиелік жұмысын ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... шарттарын білдіреді
Кең мағынасында, несиелік саясатты несие беруші банк пен ... ... ... Тар ... ... ... ... процессті ұйымдастыру барысындағы банктің стратегиясы ... ... ... үшін ... несиелік саясат болмайды. Әрбір банк елдегі
экономикалық, саяси, әлеуметтік жағдайды ескере отырып, өзінің ... ... ... ... ... жасау барысында банктер
олардың қызметтеріне тікелей әсер ... ... ... талдайды.
Олардың ішінде макроэкономикалық –барлық банктерге әсер ететін, және
микроэкономикалық, яғни нақты бір ... ... ... ... ... ... сонғы элементіне несиелік қатынастың бір ... ... ... ... ретінде банктерді жатқызуға болады.
Қайта құру кезеңіне дейінгі сияқты несиелік механизмнің ... ... ... қалғанына қармай-ақ, шаруашылықтың
нарықтық жағдайына өтуіне байланысты аталған ... әр ... ... ... десе ... ... қатар, несиелік механизмде
ең басты буын ретінде болатын оның барлық элементтерінің өзара байланысты
мен біртүтастығын қамтамасыз етіп отыратын, несиелеу принциптерінің ... ... ... қазіргі несиелік механизмнің қызмет етундегі өзіндік
ерекшеліктерді қарастырайык:
1. Жұмыс жасап отырған несиелік ... ... ... ие. Осыған
байланысты сауда-саттық және үнемдеу мотивтері ерекше маңызды болып келеді.
2. Қазіргі несиелік механизмнің маңызды бір ... оның ... ... ... ... Өткен несиелеу жүйесінде клиент пен банк арасында
қарыз алу ... ... ... ... ... ... төмен
болғандықтан да оны жәй формалдық сипатта ғана болды деп айтуға болады.
Кейіннен, коммерциялық ынталандыру туындағаннан ... ... банк пен ... ... ... шарт ... ол шар ... берушінінде, сол
сияқты қарыз алушының да жауапкершілігін нығайта түсті.
3. Қазіргі несиелік механизмдегі басты ерекшелік несиенің жаңа ... ... ... ... ... көп ... ... несиенің түрлерін қамтиды.
4. Қалыптасып отырған, қазіргі несиелік механизмнің ең маңызды ... ... ... ... ... өтуімен сипатталады. Бұл
несиелік механизмнің жаңа эәне ... ... ... ... механизмнің тек объектіні несиелеуге ғана
негізделендігі бізге белгілі. Тауарлы-материалдық ... қоры ... ... ... ... алуға құқық берді де, ссуданың
қайтарылу барысына терең талдау ... ... үшін ... ... қайтарылуына автоматты түрде кепіл болады.
5. Казіргі несиелік механизм дәстүрлі және ... бір ... оның ... ... және ... ету принциптері, сол
сияқты несиенің ақылылық сипаты да ескіреледі. Бүгінгі тандағы қалыптасқан
жүйенесиенің ... ... ... ... клиенттің несиелік
қабілетін ескереді. Алғаш рет, қарыз алушына ... ... ... коммерциялық банк оның қайта ұйымдастыруы және жойылуы ... ... ... ... ... механизмнің сонғы бір ерекшелігіне, банк несиелерін
жоғарғы дәрежеде ... ... өру ... ... ... етуі ... ... әлемдік тәжірибеде кеңінен
қолданылатын біршама сенімді формаларына: кепіл құқығы ... ... ... ... ... ... кепілі) жатады. Осындай формаларды
қамтитын несиелік механизм банкке өзінің тәуелсіздігін нығайту, сонымен
қатар несиелік тәуекелді төмендетуге ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін бағалау
Қазіргі несиелеу жүйесі қарыз алушының несиелік қабілетін ... де ... Айта кету ... қарыз алушының несиелік
қабілеті –бұл коммерциялық банк балансының өтімділігін ... ... ... ... ... мерзімде сауданың қайтарылмай қалуға
себепкер болатын көптеген тәуекел ... іс ... ... ... ... да, банк несиесінің берілуі алдын ала ықпал ететін
факторларды оқып-үйрену арқылы несиелік қабілетті оқып ... ... ... ... ... ... қарыз алушынын өзінің қарыздық
міндеттемелері бойынша ... және ... есеп ... ... ... ... қабілетінің, оның төлем ... ... — онда ... ... немесе қандай да бір күндсгі
төлемсіздікті ... ... ал ... ... ... өтеу
қабілетін болжайды. Өткен ... ... ... ... ... ... несиелік қабілетін бағалау барысында
иек артатын ең бір формальды ... ... ... Егер де ... мерзімі өткен қарызы болып, ал балансы өтімді және меншікті
капиталдың мөлшері ... ... онда ... ... ... бір рет ... клиенттің несиелік қабілетсіздігі туралы
қорытынды үшін нсгіз болып табылмайды. ... ... бар ... ... ... ұзақ ... болуын жібермейді.
1- кесте - Ұқсас клиенттердің несие қабілеттілігіне әсер ... ... ... ... ... ... ... тұлға-2 |
|Несие қабілеттілігін |Несие қабілеттілік бір әдіспен ... ... ... | ... ... ... келе ... ... ... жасап |
| ... ... ... ... басқару |Жақсы дайындалған ... ... ... ... бар | ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... мен |Қазақстандықтар |Қазақстан және ... | ... ... анықталған |Төмен ... ... ... | | ... - Зерттеу материалдары негізінде автормен құрастырылды. ... ... ... ... ... нақты қарыз алушыға
беретін нақты несиесімен байлансты ... ... ... көрсетеді.
Қарыз алушының қаржылық тұрақтылығын объективті бағалау және несиелік
операцияларға ... ... ... ... есепке алу банкке
несиелік ресурстарды тиімді басқаруға және ... ... ... ... 1 - ЕДБ ... ... бойынша несиелеу көрсеткіштері
Әлемдік және отандық банктік тәжірибе ... ... ... мынадай критерийлерін бөліп қарайды: ... ... ... ... алу ... ... ... барысында
қарызды өтеу үшін қажетті қаражатты табу ... ... ... ... ... ... ... мәміле жасалатын жағдай,
бақылау (қарыз алушының қызметіыің заңдылық ... банк ... ... ... несиенің сипатының дәл келуі).
Қарыз алушының мінездемесі деп оның ... ... ... ... және
менеджерлерінің беделі, қарызды қайтарудағы жауапкершілігі және несиенің
мақсатының банктің несиелік саясатына сай келуі түсіндіріледі.
Қарыз алушының ... ... ... ... оның сол аяда ұзақ ... етуінен, экономикалық көрсеткіштерінің орташа салалық керсеткіштерге
сай ... оның ... ... оның ... ... ... несие берушілері) іскерлік әлеміндегі
беделінен тұрады. Менеджерлерінің беделі олардың ... ... ... ... моральдық сапасына, жеке қаржылық және отбасылық
жағдайына, оның ... ... мен банк ... ... ... негізделеді.
Қаражатты қарызға алу қабілеті қарыз алушының несиеге өтініш беруге,
несиелік келісімшартына қол ... ... ... жүргізуге құқының
болуын, яғни кәсіпорынның немесе фирманың өкілдерінде белгілі ... ... ... ... несиелік қабілетінің ең негізгі критерийлерінің бірі
–оның ... өтеу үшін ... ... ... ... қаражат табу
қабілеті болып табылады.
Қарыз алушының капиталы оның несиелік қабілетінің ... ... ... ... Оны ... мынадай екі шарттың маңызы зор:
-оның жеткіліктілігің яғни Орталық ... ... ... (акционерлік капиталдың) ең төменгі
мөлшеріне қойылатын талабы және қаржы левераж коэффициенті
негізінде ... ... ... ... ... яғни ол банк пен ... алушының арасында тәуекелдің
бөлінуін куәландырады. Қаншалықты меншікті ... ... ... ... ... алушының несиелік
тәуекеліне ықпал ... ... ... ... ... ... ... –қарыз алушының активтерінің құны және
несиелік келісімшартта көрсетілетін қарызды ... ... ... ... ... кепілдеме, сақтандыру қағаздарының) болуы. Мұндағы
қосымша көздер ... ... ... ... ... туу ... банк ... міндеттемелерін уақтылы орындауына кепілдік береді.
Кепілдік сапасы, кепілхат беруші, ... мен ... ... ... ... ... қаражатының жеткіліксіздігі жағдайнда аса
маңызды.
Несиелік ... ... ... елдегі, аймақтағы,
салалардағы ағымдық немесе болжанған экономикалық жағдай, саяси ... Бұл ... ... сыртқы тәуекел дәрежесін анықтайды.
Соңғы критерий –бақылау, бұл мынадай сұрақтарды ... ... ... етуі және ... ... ... асырылуы үшін заңды
және нормативтік негіз бар ма? Заңдардағы ... ... ... ... ... ... қызметінің нәтижесіне қалай әсер етеді? Несиелік
өтініште көрсетілген қарыз алушы және несие туралы мәліметтер, ... ... ... ... белгіленген банктің стандартына, сол
сияқты, ... ... ... ... банктік қадағалау
ұйымдарының стандарттарына қаншалықты сәйкес келеді?
Аталып өткен, банк клиентінің несиелік қабілетін ... ... ... ... ... мазмұнын анықтайды. Ондай тәсілдер
қатарына жататындар:
-іскерлік тәуекелді бағалау;
-менеджментті бағалау;
-қарыз алушының ... ... ... ... бағалау;
-ақша тасқынын талдау;
-қарыз алушы туралы акпарат жинақтау;
-орналасқан жеріне бару арқылы қарыз алушыньң жұмысын қадағалап
отыру.
Отандық ... ... ... ... ... қабілетін
бағалаудағы басты факторға оның қаржылық жағдайы жатады. Ол ... ... ... ... ... ... ете ... меншікті және
заемдық қаражаттарды орналастыру және пайдалану құрылымдарымен, сондай-ақ
пайданы алу, бөлу және тиімді пайдаланумен сипатталады.
Екінші деңгейдегі ... жеке ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі
Қазіргі кезде екінші деңгейдегі банктердің жеке тұлғаларға беретін
несиелсріне тұтыну және ... ... ... ... түрлері қолданылуда:
-автомобильдік несие;
-ұзақ мерзімді пайдаланылатын тауарлар сатып алуға берілетін несие:
-тұрғын үйді жөндеу жұмыстарына берілетін несие;
-кейінге ... ... (оқу, ... ... ... ... несие.
Мұнда автомобильдік несие бойынша жаңа және жүрілген автомобильдерді
банк несиесі көмегімен алуға болады.
Ұзақ мерзімде пайдаланылатын тауарларға мыналар жатады:
-жиһаз; ... ... және ... ... ... оргтехника; басқа да тұтыну тауарлары
Тұрғын үй жөндеу жұмыстарына: үйдің ішінде және сыртында құрылыс ... да ... ... ... ... Несие операциясындағы тәуекел деңгейін анықтау
Кез келген банктің қызметінің табыстылығы банктің берген ... яғни оның ... ... ... ... ... қайтарылмауы банктің зиян шегуіне итермелейді. Сондықтан да банктер
несиелік тәуекелді басқару шараларымен уақтылы ... ... ... тәуекел –Қарыз алушының банктен алған несиесі бойынша қарызын
немесе оған есептелінген сьйақысын өз уақытында қайтара ... ... зиян ... ... ... ... ... негізгі элементтеріне жататындар:
-несиелік қызметті ұйымдастыру;
-лимиттер белгілеу;
-несиелік ұсынысты бағалау және ... ... ... ... ... байланысты несиелерге рейтинг қою және
белгіленген лимиттермен салыстыру;
-несиелер бойынша ... ... ... ... ала
отырып, сыйақы мөлшерлемесін анықтау;
-несиелік шешімдерді қабылдау барысында құзіретті бөлу – несиелерді
авторизациялау;
-несиелік мониторинг;
-несиелік ... ... ... ... ... келген банктік несие белгіленген мөлшер шегінде (лимит) беріледі.
Несиенің мөлшерін банк ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігін зерттеу негізінде шығындарды, өндіріс көлемі
мен өнімнің өтімділігін, ауыл шаруашылық өнімдерін, оның қайта ... ... да ... ... ... ... алушыға берілетін несиенің мөлшері әр ... ... ... ... ... ... ... берілетін несие шамасы
қарыз алушының жасаған өтінішіне байланысты. Бірақ та бұл ... ... ... ... ... мүмкіндіктермен, сондай-ақ банктің нақты
есебімсн сәйкес келмеуі мүмкін.
Екіншіден, несиенің мөлшері экономикалық жағдайларға байланысты, ... ... ... ... айналымындағы алашақтың шамасына;
2. несиені қамтамасыз ететін нақты ... ... ... және ... ... ... ... несиелік тәуекел дәрежесіне және банктің клиентке деген
сенім дәрежесіне;
4. банкте бар ресурс ... және ... ... ... ... ... жүзеге асыру және
несие тәуекелділігін басқару бойынша бірнеше әдістер мен ... ... 2 - ... ... және ... ... басқару
бойынша қолданылатын тәсілдемелер (шаралар)
Ескерту - Зерттеу материалдары негізінде автормен құрастырылды.
Несиелерді авторизациялау – несиелік тәуекелді төмсндету ... ... және ... ... ... ... – несие бойынша мәселе туындай қалған жағдайда,
қарыз алушының ... ... ... ... ... ... жүйесі болып табылады.
Несиедік портфельді басқару –бұл банк қабылдауға дайын болып отырған
тәуекел түрлерінің барлығын айқындауды және ... ең ... ... ... ... ... ... жетекшілср қызметі болып табылады.
Несиелік портфельді басқаруды іске асырудық ортақ алғы ... ... ... ... мен ... ... ушін ... ішкі
банктік лимитін белгілеу;
2. несиелік рейтингпен байланысты болатын, ... ... ... ... көрсететін несиелік тәуекелді талдау
формасын жасау;
3. әр ... ... ... ... ... ... ... деңгейі бар ең маңызды салаларды анықтау;
5. жоғарғы тәуекел деңгейі бар ... ... ... ... ... бага ... саясатын дайындау.
Несиелеу лимиттерін белгілеу – несиелік портфельді құруға бақылау
жасауда тәуекелдерді төмендету және ұзақ ... ... ... үшін пайдаланылатын басты тәсіл.
Проблемалық несиелерге:
-несиелік келісімшартта көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты
кешіктірілген және қосымша келісім ... ... ... ... ... ... ... бойынша сақтандыру компанияларының, кепіл -хатты және
кепілдеме берушілердің банк ... ... ... ... иесиелік келісімшартта көрсетілген
күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған ... ... ... ... ... шараларға мыналар жатады:
-қарыз алушының қызметін кайта құру;
-несиені ... ... ... ... төлеу тәртібін өзгерту.
Несие үшін төлейтін ... ... ... ... ... Оның мөлшері, жалпы жағдайда тартылған ресурстарға төлем
мен сыйақы маржасының қосындысынан құралады.
Екінші деңгейдегі ... ... ... 919,0 млрд. теңгеге немесе
9,9%-ға көбейді. Стандартты займдар 1 057,7 млрд. ... ... – 388,3 ... ... (-8,0%) ... ... – 2 ... теңгеге (6,9 есе) өсті. Екінші деңгейдегі банктерге берілген займдар
бойынша провизиялар 2 473,2 ... ... (3,4 есе) ... ... ... ... іске ... процесінде
проблемалық ссудалармен жасалатын жұмысқа ерекше көңіл бөлініп және қосымша
бақылау ... ... 10 ... ... ... көрсететін қызметтерінің шеңбері
кеңейе түсті және көлемі де айтарлықтай ... ... ... ... ... операциялар бойынша үлкен белсенділік танытқан болатын.
Несиелеу көлемінің және банк жүйесінің активтерінің өсу ... ... өсу ... ... озды.
2- кесте - Банктік сектордағы несие портфелінің көлемі және ... ... ... ... |
| |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл ... портфелі, |1 813,4 |3 062,0 |5 991,8 |8 868,3 |9244,54 |9558,9 ... ... | | | | | | ... ... |66,8 |68,9 |95,7 |48,0 |4,2 |4,3 ... %-бен (оң | | | | | | ... шкала) | | | | | | ... - ҚҚА ... ... ... есептелді. | ... ... ... ... пен құрылыс секторларын несиелеу көлемі
төмендеді, сондай-ақ өз ... банк ... ... белгілі бір
деңгейдегі тұрақтылық жағдайында демеу көрсетіп отырған ... ... де ... біршама азайды. Жылжымайтыне мүлік нарығындағы
тұрақсыздық және бағаның өзгеруі, іскерлік белсенділігінің ... ... ... қайта қарау арқылы ЕДБ тәуекелдерін ... ... ... ... алу ... кемуі банк
секторының тұрақты ... ... ... ... ... ... ... табылатын банктердің несиелік портфелінің сапасына кері әсер етті .
Қазақстанның банк ... ... ... ... (2, 4, 5 ... және ... несиелердің деңгейі бірыңғай несиелерді ... ... банк ... 10% тең ... параметрлерінен төмен,
бұл ретте әрі қарай өсу үрдісі ... бұл ... ... және ... ... ... бағаның жағымсыз өзгеруінің
нәтижесі болып табылады. Несие банктің негізгі қызмет түрі болып ... ... банк үшін ... де ... ... ... ... несие
портфелінде мерзімі өткен ... ... ... отырғанын
көруімізге болады. Коммерциялық банктердің несие тәуекелдерін ... ... ... және ... портфелінің басым бөлігінің
доллармен толығуы, трансшекаралық несиелер мен ... ... ... мерзімі өткен берешектердің өсуін арттырды.
2006-2011 жылдар аралығында жылдан-жылға ... келе ... ... ... ... ... ... көптеген ішкі және сыртқы
факторларға байланысты, ... күні оның ... ... Әлемдік
экономиканың бұдан әрі бәсеңдеуі, ірі экономикалық державалардың рецессиясы
және әлемдік қаржы институттарының тұрақсыздығы ... тек ... ... ... қатар тауар нарықтарының да қолайсыз конъюнктурасы
Қазақстанда экономикалық өсудің бұдан әрі ... ... және ... ... ... тапшылығына әкелуде, бұл елдің
ішкі ресурстарымен қатар халықаралық резервтеріне де әлеуетті жүктемені
ұлғайтуда (3-кесте).
3- кесте - ЕДБ ... ... ... ... ... млн ... |Барлығы |Ұлттық |Шетел |Қысқа |Ұзақ |Банктік ... |
| | ... ... ... ... ... заңды|тұлға |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... |ғы | | ... | |
| | | ... | | | | ... |30043 |16412 |13631 |17796 |12247 |27796 |2247 ... | | | | | | | ... |33135 |15147 |17988 |17323 |15811 |28612 |4523 ... | | | | | | | ... |77859 |30583 |47276 |53486 |24373 |69608 |8251 ... | | | | | | | ... |121395 |74143 |47252 |58897 |62498 |91397 |29998 ... | | | | | | | ... |318120 |203910 |114210 |89623 |228498 |228324 |89787 ... | | | | | | | ... |1048130 |515835 |532295 |585154 |765976 |449583 |82713 ... | | | | | | | ... - ҚР ҰБ ... деректері негізінде. ... ... ... қабілеттілігін талдау барысында, «Қазақстан халық
банкі» АҚ-ң клиенті - «Жаңа-Олжа ұн ... ЖШС ... ... ... ... ЕДБ ... дамыту және олардың жай-күйі туралы қазіргі
теориялық және практикалық ережелерді зерттеу, несие жүйесін басқарудың
тәуекел ... ... ... ... ... және ... ... дамығанын анықтады.
Банктердің ішкі жүйесіндегі несие тәуекелдерін басқару ... құру ... ... ... ішкі ... ... және керекті
элементке айналуы тиіс. Осы элементтің дұрыс қызметі арқылы ЕДБ халықаралық
талаптарға жауап беретін ... және ... ... ... алады.Банк
қызметіндегі несие тәуекелдері жүйесін басқару және оның ішінде қарыз алушы
несие қабілеттілігін жүйелі ... ... ... ... ... ... көп еңбектерде жазылған теориялық материалдардың іс жүзінде
практикадан алшақтығы сезіліп жатады.
Несие жүйесіндегі тәуекелдерді ... ... және ... ЕДБ үшін ғана ... банк ... пайдаланушылар үшін де
мәні зор. ЕДБ мен қатар пайдаланушылар үшін де ... ... ... екі ... ... ... жойылуына,
төлемсіздік, несие қабілетсіздік сияқты факторлардың алдын алуға мүмкіндік
береді. Несие портфеліне жасалған талдау оның сапасының ... ... ... ... ... ... ... алға тартады.
Несие тәуекелділігін туындататын факторлардың бірі ... ... ... ... есептелмеген пайыз
мөлшерлемесі. Банктер өз ... ... ... уақытта пайыз
мөлшерлемелерін ырықтандыра алмайды, себебі оған көптеген ішкі факторлармен
қатар ... ... да ... бар. ... ... ғана ... несие портфелін теңдестірп қаржыландыру саясатын жүргізулері мүмкін.
Пайыз мөлшерлемесінің деңгейі несиелер мен инвестициялардың деңгейіне,
меншікті қаражаттар мен ... ... ... ... ... көлемі мен ... ... ... ... ... ... ... болады,
өйткені, еркін пайыздық ... ... де ... ... ... ... ... сақталуын бақылауға тиіс. Кез
келген жағдайда банктің пайыздық мөлшерлемелер тәуекелінің бөлігін ... ... ... ... «басқыншылық» деп аталатын осындай
саясаттың орындылығын ... екі ... ... алу ...... ... ... қарқынына қатысты. Егер
клиентке банкті ауыстыру қиынға түссе, онда ... ... ... ... бойынша межеленген пайыздық мөлшерлеме
белгіленеді, ал пайыздық мөлшерлеменің өсуі күтілгенде – ... ... ... ... ... ... ... белгіленеді. Екіншісі
– пайыздық мөлшерлемелердің өзгеру тәуекелінің көбірек ... ... ... ... банк оның ... ... етуі және осының
салдарынан анағұрлым көп жоғалтуы да мүмкін. ... және ... ... банк ... осы ... ... ... көбірек.
Бүгінгі күні Қазақстан шикізат отаны болып санала отырып, оны өндіруге
қаржыны шетелдік инвестиция көздерінен алып ... ол ... күні ... ... қаржы төлеу арқылы дайын өнім алу мүмкіндігіне ие боламыз. Осы
тұрғыда ... ... ... ... ... ... ашуға
жұмсасақ, еліміздің қаржыларын молайтуға, арзан ресурс пен қатар арзан
өнімге, әлеуметтік тұрғыда ... ... қол ... ... ал ... ... күні заңды және жеке тұлғалардың несие қабілеттілігін
арттыруға септігін тигізері сөзсіз.
Несиелер бойынша мөлшерлеме белгілеу ... ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады оған пайда
маржасы мен тәуекел үшін үстеме (негізінде шетел ... ... ... ... ... бойынша мөлшерлеме «құнға ... ... ... ... ... мөлшерлеме = Тққ + Нс + Қмот + Ош + Пм ...... ... ...... байланысты сыйақы;
Қмот – қарызшының міндеттеме орындамау тәуекелі бойынша сыйақы;
Ош – ... ...... маржасы.
Осы үлгіні ЕДБ қалауы ... ... ... біз ... есептеуде төмендегі формуланы ұсынамыз:
Несие бойынша мөлшерлеме = Тққ + ...... ... ...... саясатындағы тәуекелдер құны.
Тартылған қаражаттың құны (Тққ) несиелік ресурстың банк үшін арзан
немесе қымбат ... ... ... болса, несие саясатындағы
тәуекелдер құны (Нстқ) осы несиенің банк үшін ... ... ... ... ... ... байланысты анықталуы қажет және
банктің саясатымен белгіленгені дұрыс деп есептейміз.
ҚР Ұлттық банк және ҚР ҚҚА қолданатын ... ... ... ... келе ... ... бірнеше түрі бар. Соның бірі құпия
жүргізілетін яғни респондент аты-жөні ... ... ... тексеру сауалнамасы - «Несие нарығының жағдайы және өлшемдерінің
болжамы» деп аталады (4-кесте).
Нәтижелерді сондай-ақ ... ... ... ... ... табылатын «диффузия индексінің» көмегімен де бағаланады.
Индекс мәндерінің шкаласы -100%-дан 100%-ға дейін өзгереді. ... ... мәні ... ... ... ... ... өткен зерттеулермен
салыстырғанда өзгермегендігін көрсетеді. Респонденттердің пікірі оң немесе
теріс жаққа өзгергенде, бұл ... ... ... ... ... ... ... мынадай формула бойынша есептеледі:
«Диффузия индексі» = («айтарлықтай ... деп ... ... ... + «шамалы қатайды» деп ... ... ... - ... ... деп жауап берген
респонденттердің пайызы + «шамалы жұмсарды» деп ... ... ... *0,5).
ҚР Ұлттық Банкі жүргізген 2010 жылғы қаңтарда «Несие нарығының жағдайы
және өлшемдерінің болжамы» тұрақты тексеру нәтижелері 2011 ... ... ... сапасының нашарлауы қарқынының төмендегенін 2-сурет көрсетіп
тұр. Қаржылық емес ұйымдар несиелік ... ... ... ... ... ... несиелерді қайта құрылымдау үшін тартады. ... ... ... ипотекалық қарызға қарағанда, тұтынушылық
несиелеуге біршама көбірек басымдық беруді жалғастырып отыр.
4- кесте - ... ... ... және ... ... ... ... параметрлер негізінде: несиелік ресурстар |
| |мақсаты ... және ... ... ... |
| | ... ... ... банк секторын |
| | ... ... ... ... баға ... |
| | ... өзара байланыс жүйесін талдау, стресс-тестинг |
| | ... және ... ... индикаторларын |
| | ... үшін ... ... алу. |
| ... ... |Сауалнама жүргізу арқылы тұтас әдіс (екінші деңгейдегі |
| | ... ... |
| ... топ |Сауалнама банктің жалпы ... ... ... |
| ... |және (немесе) тәуекелдерді басқаруға жауап беретін банк|
| | ... ... ... ... ... банк |
| | ... ... |
| ... ... ... - ... 4 рет ... ... ... қазан)|
| |жиілігі | |
| ... ... 3 ... ... ... ... ... |
| |құрылымы |егжей-тегжейлі ақпарат әдістемелік ұсынымдар ... |
| | ... |
| | ... ... нарығы; |
| | ... ... ... |
| | ... мен ... ... бағалауға арналған |
| | ... және ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... сапасы» |
| ... ... ... ... ... ... |
| |секциялары |несиелік ресурстарға ұсыныс және ... ... ... |
| | ... ... ... ... оның ішінде |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... тұтыну және ипотекалық несиелеу бойынша |
| | ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... |респонденттер үлестерінің және оның «азаюын» |
| | ... ... ... үлестерінің |
| | ... ... ... ... ... ... | ... ... - ... банк ... ... негізінде автормен |
|құрастырылды. ... ... ... кезеңде қаржылық емес ұйымдар тарапынан
несиелік ресурстарға сұраныстың шамалы өсуі ... ... ... респонденттердің үлесі 2011 жылғы 1-тоқсандағы 18%-дан 4-
тоқсанда 30%-ға ... ... ... ... 67% ... Сұраныстың өткен тоқсанның нәтижесі бойынша 12%-дан 3%-ға дейін
қысқарғанын көрсеткен ... ... ... төмендеуі байқалды.
Банктер өздерінің қарыз алушыларын оларға айналым ... ... ... ... сатып алу үшін жұмыс істеп тұрған несие
желілері бойынша ... үшін ... бере ... ... отыр (2 ... 3 - ... ресурстарға сұраныстың өзгеруі
Ескерту – ҚР Ұлттық банк сайты.
5-кесте-Бактік ... ... ... (млн, ... ... |2010 жыл |2011 жыл |
| ... ... % ... ... ... саласы |1 548,4 |21,3 |2 089,6 |35,2 ... |1 246,2 |17,2 |961,6 |16,2 ... |705,1 |9,7 |852,5 |14,4 ... ... |262,2 |3,6 |321,4 |5,4 ... ... |135,1 |1,9 |134,6 |2,3 ... |39,5 |0,5 |15,8 |0,2 ... ... |3 325,5 |45,8 |1 555,7 |26,2 ... ... ... ... |100,0 |5 931,3 |100,0 ... Қазақстан 2011 жылы. Статистикалық жылнама. Астана 2011 // ... ҚР ... ... ... ... 2011 ж. Ақпан //|
|www.nationalbank.kz |
| ... ... ... ... ... сауда саласына
бағытталғанын көрсетеді. Олардың үлесі жалпы несиелердің құрылымында 21,3-
дан 35,2-ға өсіп отыр. Банктер үшін ... ... ... ... ... ... – бұл ... саласы. Өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы
банктің қаражаттардан тапшылық көріп отырғанын ... ... ... ... ... отандық банктер үшін жаңа сектор ... ... және ... ... ... ... банктерге
бейтаныс болып табылатын. Соның салдарынан банктер қазір ... ... алу, ... ... ... несиелерді өндіріп
алу мәселелері бойынша үлкен қиындықтарды бастап кешіріп отыр. Осы аталған
жағдай банктердің ... ... ... өтімділік жағдайына қауіп
төндіріп отыр. Жылжымайтын мүлік нарығындағы бағалар тағы да ... ... ... қоржынының сапасына тағы да ауыр соққы болып
тиетіні анық.
Банктердің несие қоржыны ... ... ... ... ... ... дағдарыс салдарынан болған жаппай төлемсіздіктер банк-тік
несиелердің қайтарылу деңгейін төмендетіп жіберді, Отандық банктердің ... ... ... ... төмендегі кестеде бйнеленген.
6-кесте - Банктердің несиелерінің сапасы бойынша жіктелуі, %
|Несиелердің сапасы |2007 |2008 |2009 |2010 |2011 ... ... |72,3 |73,3 |52,7 |39,7 |43,3 ... несиелер: |26,0 |25,4 |45,7 |58,8 |52,3 ... ... ... |20,9 |20,9 |38,9 |44,5 |24,0 ... ... ... |0,9 |0,7 |1,8 |6,5 |6,4 ... күмәнді несиелер |2,9 |2,6 |3,6 |6,0 |17,1 ... ... ... |0,5 |0,5 |0,6 |0,6 |2,2 ... ... несиелер |0,8 |0,7 |0,8 |1,2 |2,6 ... ... |1,7 |1,3 |1,6 |1,5 |4,4 ... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... ... ж. ... банк ... ағымдағы жағдайы // |
|www.afn.kz |
| ... және ... ... ... несиелерінің тең
жартысынан астамы күмәнді несилер санатына (категориясына) жатады. Соңғы 5
жыл ішінде, яғни ... ... ... ... ... ... 42,3-дан 43,3-ға төмендеп кеткен, ал күмәнді ... екі есе өсе ... ... яғни ... несие-лердің үлесі
бұрын болмаған үлкен деңгейге жетіп отыр. Осының бәрі ... ... ... ... мен халықтың төлем қабілетсіздігі салдарынан болып
отыр. Оның үстіне, төлемсіздіктер мәселесі қаншалықты ұзаққа созылатыны әлі
белгісіз. Бұл банктердің ... ... тағы да ... ... ... ... БАНКІ» АҚ-НЫҢ НЕСИЕЛІК ПОРТФЕЛІН ТАЛДАУ
2.1 « ... ... ... ... ... ... соңғы
жетістіктері
  « ... ... ... ... ... дамуы және әлеуметтік
мәселелерді шешу кезінде Т. ... ат ... ... ... болуға тырысады. Банк құндылықтарының бірі (қызметкерлерінің алдында
болсын, жалпы қоғам ... ... ... ... ... ... банкі 2008 жылы демеушілік ... және ... ... ... ... ... үш ... компьютерге
оқыту, спорт және жоғары білім бойынша жобаларды іске асыруын жалғастырды.
2009 жылы «Балаларға арналған халық технологиялары» ... ... ... ... ... ... техникамен жабдықтау
жалғастырылды. Бүкіл республика бойынша балаларды ... ... ... ... ... 18 балалар үйі және мектеп-интернат
қатысты. ... ... ... оқу ... ... ... жұмыс істеу үшін 18 жаттықтырушы дайындықтан өтті, 2 деңгейлі
әдіс бойынша 12-15 жастағы 982 оқушы оқытылды. Банк бес жыл бойы ... ... құру ... ... ... әлеуметтік жобасын
қаржыландырып келеді. Бұл ... ... ... жас ... ... спортшыл ұрпақты тәрбиелеу, қамқорлыққа алынған балалар
үйлері мен ... ... ... ... өмір ... бос ... ... пайдалануды насихаттау болып табылады. Жоба
аясында балалар мекемелерін ... ... ... құрамын іріктеу және оларға еңбекақы төлеу шаралары
жүргізілді. «Халық лигасының» ... ... 16 ... ... ... ұл ... болды. Бүкіл оқу жылы бойы жоба қатысушылары
баскетбол бойынша кәсіпқой жаттықтырушылардың жетекшілік етуімен ... ие ... осы ... ... жыл ... ... ... «Сенім Кубогы» («Кубок Надежды») турнирі болып табылады.
Бесінші ... ... ... 2009» ... ... бор»
шипажайында өткізілді. Банк «Халық лигасы» ... 2009 жылы 24 ... ... ... жұмсады.
2010 жылы «Халық студенттері» бағдарламасы бойынша стипендиаттардың
екінші терімі жасалды, олар ... ... ... мекемелерінің 29
тәрбиленушісі болды. Бағдарлама банк қамқорлығындағы балалар мекемелерінің
үздік бітірушілері үшін еліміздің ... ... оқу ... ... ... және ... ... Әбенов атындағы стипендияларды беруді
қарастырады. Кейіннен стипендиаттар практиканы банкте өтіп, перспективалы
резерв ... ... ... ... ... Қазіргі таңда
жобаның 29 қатысушысына Қ. Әбенов атындағы стипендия төленеді. Әлеуметтік
«Жеңіс ... ... ... ... ... байланысты акция өткізіліп,
негізгі ардагерлер ұйымдарына көмек көрсетілді.
1. 2008 жылы Банк «Халық лигасы» жобасы аясында 3 556 700 ... ... ... ... ... ... аяқ киімдер, доптар, торлар,
ысқырықтар, шұлықтар) алып, 16 балалар үйі мен мектеп-интернатқа жіберді.
2. «Халық лигасы» жобасы аясында баскетбол ойынының жаттықтырушыларына ... ... ... үшін 2 527 785 ... ... ... ... лигасы» жобасы аясында қамқорлыққа алынған 16 балалар үйі мен
мектеп-интернаттың тәрбиеленушілері арасында «Сосновый бор» ... ... ... ... 2009» ... ... Сегізінші Евразиялық Медиа Форумға 300 000 теңге мөлшерінде ... ... ... тірек-қимыл жүйесі бұзылған балаларға арналған №2
Арнаулы мектеп-интернатқа көмек көрсету ... ... ... Банк ... мен ... ... 431 500 ... отыз бір мың бес жүз) теңге жиналды, сондай-ақ ... ... ... 113 000 (жүз он үші мың) ... ... ... қазіргі заманғы талаптарға сай 7 тренажер (2 степпер, 2
велотренажер, жүгіру жолағы, эллиптикалық тренажер мен Cardio ... және ... ... ... арналған спорттық құрал-
саймандар (жүзуге арналған тақтайшалар, жарғақ аяқтар, ... ... ... ... ... ... мен үстел
теннисінің керек-жарақтары) сатып алынды.
6. Сакина ... ... ... бойынша қайырымдылық акциясы
ұйымдастырылды. Жарнама және жұртшылықпен байланыс басқармасына ... ... ... ... ... Миришлидің деректемелеріне
аударылды.
7. Банктің қызметкері Әбдіқасымова Жәмиләнің ... ... ... бойынша
қайырымдылық акциясы ұйымдастырылды. ... ... үшін ... ... ... ... - Халықаралық балаларды қорғау күніне қайырымдылық акциясы
ұйымдастырылды. 9.  Алматы ... ... ... үшін ... ... ... ... 1 аппаратты сатып алу үшін «Аяла» қайырымдылық
қорына демеушілік көмек көрсетілді. 10. Шаңырақ шағын ... ... ... ... шеккен 1 үйдің құрылысына 1 000 000 (бір ... ... ... ... ... ... Акция: 2010 жылдың 1 шілдесіне  дейін  ғана! Пайыздық
мөлшерлемесі ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар  Ипотеканың  негізгі талаптары:  Кредит мерзімі
 – 30 жылға ... ......  АҚШ ... ... ... теңгемен – 14%, АҚШ долларымен – 13%, Заемшыға қойылатын
талап - ... ... ... ... ... ... 6 ай болу керек. 1)
сатып алынатын және/немесе пайдалануға дайын тұрған, қолда бар ... 2) жеке ... ... ... жылжымайтын мүлік. Сыйақының
тиімді мөлшерлемесі:   теңгемен  –  15,1%-дан әрі қарай,АҚШ ... ... әрі ... коммерциялық мақсаттағы емес, пайдалануға дайын
тұрған жылжымайтын ... және жеке ... үй ... үшін жер телімін
сатып алуға, сондай-ақ екінші деңгейдегі басқа банктен алынған ипотекалық
қарызды қайта қаржыландыруға беріледі.  ... ... ... ... ... ... ... кесте- «Қазақстан халық банк» АҚ-ның несиелік портфелі
|Несиелер атауы |2010 ж, мың тг |2011ж, мың тг ... ... ... ... ... ... ... |69585305 ... ... ... несиелеу ... ... ... ... ... ... ... несиелер |11128615 |8813443 ... ... ... ... ... берілген несие соммасы |269631385 ... ...... ... ... ... ... есеп беру |
|материялдарынан автормен құрастырылды. ... ... ... 2011 жылы ... мың тг құраса , ал 2010
жылы бұл көрсеткіш 249493464 мың тг-ні құрап ... ... ... ... Сонымен берілген банкті активтік ... оның ... ... ... ... ... болсақ соңғы жылдары айтарлықтай төмендеу
қарқынын ... . ... ... ... экономикалық тұрақсыздың және
әлемдік кризистің әсері деп білеміз.
Қазақстандық банктердің бірінен-бірін ажырата алмайтын кез өтті.
Әрқайсының өз стратегиясы, ... мен ... бар. ... Халық
Банкі» АҚ-ң қашанда қызмет сапасы мен бірқалыпты жүйелі ... ... ... ... ... ерекшеленетін. Банктің командасы көрші
нарықтарды  бағындырмаса да ел ... ... мен ... ... мән ... ... ... себебі де қарапайым. ... ... банк ... мен сенімді қаржы серіктесіне мұқтаж екенін
көріп отырмыз.
8-кесте- «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-дағы активтер көрнісі, (мың ... ... ... ... |
|АКТИВТЕР | | ... – қол ақша ... ... ... асыл ... | | ... ... корреспонденттік шоттар мен салымдар |10 244 805 |4 286 799 |
|Басқа банктердегі (болып қалуы мүмкін ... |2260863 |1191593 ... ... қалу ... ... | ... және ... | | ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... қалу арқылы) | | ... ... ... ... және қаржыны |249493464 |287407547 |
|жалға беру (болып қалуы мүмкін шығасына | | ... ... қалу ... | | ... ... ... және қаржыны жалға | | ... ... ... мүмкін шығасына рерзервтерді | | ... қалу ... |53 960 680 |63 854 856 ... ... ... ... (болып қалуы| | ... ... ... ... қалу ... | | ... ... ... ... | | ... бағалы қағаздар | | ... және ... ... ... | | ... |10 000 |10 000 ... | | ... ... ... ... қалу ... |2571508 |2353712 ... емес активтер (өтелімді ұстап қалу |83 521 |72 677 ... | | ... ... ... ... мүмкін |1575699 |2384036 |
|шығасына ... ... қалу ... | | ... ... ... ... |
|МІНДЕТТЕМЕЛЕР | | ... ... ... және | | ... |1 666 125 |4 044 229 ... шоттары және клиенттердің салымдары |64 486 349 |63 590 106 ... мен ... емес ... ... | | ... | | ... ... бағалы қағаздар |38371233 ... ... ... ... | | ... тартылған қаражаттар | | ... ... |2 968 144 |2 964 300 ... ... және басқа міндетті төлемден | | ... ... |24 206 |49 902 ... ... |3 646 505 |984 047 ... ... ... ... ... ... | | ... капитал ... ... ... ... | | ... акциялар ... ... ... ... | | ... төленген капитал |25 632 |25 632 ... ... | | ... ... |646 120 |646 120 ... резервтер |48 489 |82 426 ... таза ... ... ... ... |4012460 ... барлығы: ... ... ... ... | | ... және ... капиталдың |294933908 ... ... | | ... ... ... банк» АҚ-ның жылдық есеп беру мәліметтерінен |
|алынған ... ... ... ... Банкі» АҚ-ның активтер мен
міндеттемелер портфелінің жағдайын көруге болады. 2010 жылы ... ... мың ... ... ал, 2011 ... ... ... мың теңгеге жетті, сондағы таза активтер айырмасы 32428020 ... ... ... ... портфеліне талдайтын болсақ, 2010
жылы 250291732 мың теңгені құраса ал, 2011 жылы ... ... ... айырмасы 46621241 мың теңгеге өскенін байқауға болады. Меншік
капиталы 2010 жылы 44642176 мың ... ... 2011 жылы бұл ... мың ... ... ... болады. Кестедегі мәліметтердің
пайыздық үлесіне талдау жасайтын болсақ, 2010 ... 2011 ... ... ... ... 85,2 ... ... тұлғаларға берілген
несие 59,1 пайызға, жеке тұлғаларға берілген несие 26,8 ... ... ... ... 2011 жылмен салыстырғанда жалпы несиенің көлемі 7,8 пайызға,
заңды тұлғаларға берілген несие 10,4 ... жеке ... ... 4,8 ... ... Бұл ... ... ала отырып соңғы жылға
қарағанда алдыңғы екі жыл аралығында несие ... ... ... ... ... АҚ-ы ... ... территориясы шегінде
қысқа мерзімді және орта мерзімді ... ... жеке және ... ... ... беріп отыр. Осы банкте берілетін несиенің негізгі
түрі – шағын және орта ... ... ... болып табылады. 2010 - 2011
жылдар аралығында жүргізілген есептеме нәтижесі бойынша, 2008 жылы 455213
мың. ... 2010 жылы 790356 мың. ... 2011 жылы 1510304 мын. ... несие берілген.
«Қазақстанн халық банк» АҚ-ның 2011 ... ... ... ... млн. ... ... оның ... қысқа мерзімді несие 124611,117 млн
теңгені, орта мерзімді несие 480,93 млн. теңгені және ұзақ ... ... млн. ... ... ... әдістемесі боиынша: Тәуекелділікті басқару
тәжірибесін құру үрдісі әлі аяқталған жоқ, ол ... ... әлі ... ... ... ... ... дайындау
міндеттемесі қағидада шешімсіз, өйткені әр банк өз нарығында ерекше ... ... ... ... ... ... операция көлеміне және т.б. байланысты. Нақты банк үшін
дайындалған тәуекелділікті басқарудың ... ... ... ... әсер етеді. Бұл несиелік мекеме үшін ... ... үшін ... ... ... ... тәуекелділікті ескере отырып, кіріс мөлшерінен банк
капиталына несиелік баға құру әдістемесінің көрнекілігін ... ... ... ... банк үшін басты мақсат меншікті капиталға
пайдаға көбірек қосу.
Сондай-ақ Қазақстандық банктер ... ... ... ... айтарлықтай құлдырауы байқалды. Банктер шетелдіктердің қатысуымен
арзан ресурстарды әлемдік ... ... ... ... ... да 2-ші дәрежелі банктер сияқты тұтыну мақсатына қарыз беріп,
әр ... ... ... ... ... да несиелердің
көбісі шетел валютасында берілуде. Шетел валютасында берілетін несиелер
көлемі соңғы ағымдағы жылда өте ... ... ... ... ... де
берілетін несие теңгенің тұрақтануына байланысты ... Банк ... және ... ... ... ... карточкаларын
шығарады және қазақстандық пластикалық карточкалар рыногының тұрақты
көшбасшысы болып келеді. Банктің ... ... ... саны ... ... асып ... ал екінші деңгейдегі банктер арасындағы Банктің
бұл көрсеткіш бойынша үлесі 40 ... ... ... жүргізуге берілген №10, 2008 жылғы 6 тамыздағы Бас
лицензия. Халық Банкінің ... ... – бұл оны ... ... ... құру процесі ғана емес. Бұл жаңа банктік технологияларды
үздіксіз ендіру, қызметтер спектрін кеңейту ... ... ... жаңа ... ... ... сақтауға және жетілдіруге бағытталған
ауқымды стратегия, филиалдық инфрақұрылымы дамыған «сатылас біріктірілген»
банктік құрылымды ... ... Бұл ... заманғы ақпараттық-
коммуникативтік технологияларды ескере отырып Қазақстан Халық Банкінің
басты міндеттерін – ... ... ... ... ... және
басқа да төлемдерді қабылдау, шағын және орта кәсіпорындар мен мемлекеттік
мекемелерге есеп айырысу-кассалық қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... банкі» АҚ  несиелеу  жүйесінің жағдайы
Несиелік операциялар «Қазақстан Халық Банкі» АҚ  қызметінің 
негізгі ... ... ... ... ... Даму Банкі,  Еуропаның 
Қайта құру  және даму банкі, Әлемдік банк  секілді халықаралық  ... ... ... ойдағыдай жарамды  игеріп келеді.
Ақшалай түрде несиелер  беру  ҚХБ АҚ  ... ... ... ... ... ... ... Ішкі несиелік саясатына
сәйкес банк  қарыздарды  қарыз алушылардың ... ... ... ... ... жүргізеді.  ҚХБ АҚ  әзірлеген  несиелік
саясаттың  негізгі шарттарына  ... беру ... ... ... ... төмендету,  ссудалық қоржынды   оңтайлы бақару және 
банктің  несиелендіру саласындағы  қызметінің  сттратегиялық ... ... ... практикада  қолдану болып табылады.  Банктің
несиелік саясатымен  несиелік  ... ... мен  ... ... жүзеге асырылатын  объективті  параметрлер ... ... және жеке ... ... мерзімді (1 жылға ... және ұзақ ... (1 ... ... уақытқа)    несиелер береді.
Несилік саясатты  одан әрі іске асыру  шараларын  жетілдіру мақсатында,
сондай-ақ ... ... ... ... ... ... Банкі»
АҚ  қолданыстағы  бағдарламаларын  дамытып, жаңаларын енгізуді жоспарлауда.
Заңды тұлғаларды  несиелендірудің дәстүрлі түрлерімен  қатар 2000
жылдан ... ... ... ... жеке ... жөнінде белсенді жұмыс жүргізеді.
Ссудалық қоржын   банктің бүкіл берілген  ...... ... ... лизингтер, несиелер,   вексельдерді немесе өзге
борышкерлік  міндеттемелерді  есепке алу, аккредитив шығару  және ... ... олар ... ... ... өзге де несиелендіру 
түрлерімен сыныпталады.  Сыныптау  ҚХБ АҚ 2005 ... 23  ...... сыныптау ережесіне,  шартты міндеттемелер мен ... ... ... ... ... ... ... провизия (резевтер)
құру  ережесіне  (толықтырулары мен өзгерістері бар) ... ... ... ... ... ... ... алушының  заем  бойынша 
төлемдер енгізу  мерзімдерін сақтауына, оның  қаржылық  жағдайына, банктің 
қарыз алушымен    ... , ... ... қарыздың
қамсыздандырылуы және  оның ... мен  ... ... ... ... ... ... ретінде  банк 
өтімді жылжитын және жылжымайьын мүлік  қабылдайды.
Қарызды ... ... ... ... банктік қарыз  келісім-
шартымен  төмендегідей жағдайларды ескере отырып белгіленеді:
1) қаржы рыногыны коньюнктурасы;
2) банктік қарыздар   рыногындағы  бәсекелестік  ... ... ... ... ... тәуекелді  өтеу үшін және  қажетті табыс алу үшін Банк ... ... ... жұмсаған шығындарын,
5) Қарыз алушының  несиені өтеу қабілеттілігі.
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ  әзірленген  несиелік  саясатына сәйкес 
клиенттердің  сұранысын ... ... ... ... ... ұсыну жөніндегі жұмысты жүргізеді.
Банктің  аумақтық  филиалдық  желісін  одан әрі дамыту  несиелік рыноктің 
географиясын  кеңейтуге, жаңа ... ... ... ... АҚ жеке ... ... мақсаттарға несиелендіруін сипаттайтын 
көрсеткіштерді  төмендегі кестеден көруге болады.
Тұтынушылық несиелердің түрлері  АҚШ долларындағы  несие сомасы несиенің
айлардағы  ... ... ... түрі Ипотека 100000 дейін 240 дейін 11
% Жылжымайтын мүлікті айта аламыз. ... ... ... ... ... ... ... кепілге алу  арқылы береді.
Ең төмен бастапқы  жарнаның сомасы – 15 %.
Несиелендірудің  мерзімі – 7-ден 15 жылға ... ...... 11 %-тен ... (бастапқы жарнасына қарай).
Қарыз алушы  Халық банктің  депозитына   бастапқы жарнасын 
аударады, одан кейін ... ... ... 100 ... ... ... Осы  сомаға  несие бойынша проценттер  есептелінеді.
Оның өтінішін  қарау үшін және несиені ... үшін жеке ... ... ... ... ... төмендегідей:
-үлестік қатысу  келісімі;
-қарыз алушының жеке бас куәлігі (төлқұжаты);
-қарыз алушының  СТН туралы ... ... ... ... ... ... басқа ешбір
қаржы  институты  ұсынбайды.  Несиені беру  туралы шешімді қабылдау үшін 
банкте 3 күн ғана ... ... ... ... ... жеке ... және ... мүлікті кепілге қоюға келісімі) жинауға  небәрі 3-4
күн  керектігін ескерсе,  несиені алу үшін сол  ... ең  көп ... ... кетеді.
Осыменен  жаңа өнімнің   керемет  сипаттамалары тиылмайды.
Қарыз алушының ... ... ... ... ... және жылдық
7 % , яғни  нарықтық  пайыздан  екі есе төмен болып,  тұрғын үйдің 100 ... ... Ол ... ... ... ... алынатын  пәтер 
құнының  50 %  салып қою ... ... ... өз несиесінің  жартысын
қайтарған сәттен  екінші жартысы  ... ... осы ... ... ... Және де,  ... ... өтеу үшін ешбір айыппұлдар
салынбайды. Банкте  несиелендірудің бүкіл мерзіміне  ... ... ... ... ... көрсетеді деген  ереже орнатылған.
Бұл бағдарлама өзіндігінен  оңтайлы болғанымен,  ... ... ... ... несие беру шарттарының
либерализациялануының ... ... ... 2008 жылдың өзінде 
Елбасы  Қаржыгерлер конгресінде  банкирлерге   ... үй ... ... ... ... жеңілдетуге  мүмкіндіктер іздестіру
жөнінде тапсырма берген болатын.  Осы жөнінде тағы бір ... ... ... ... да ... Халық банкінде  несиені   шапшан
рәсімдеу ... ең  ... ... қойылған.  Азаматтарда  қажетті
қаражатты алу үшін  уақытқа байланысты  ... ... ... ... ... ... арқасында  қазіргі кезде  100 мың  долларға
дейн баратын  несиелер бойынша шешім  үш күн ішінде, ал 100 ... ... ... беру ... ... – 5 күн ... ... ипотекаға ақшаны  7  және 11 жылдық  процентпен 15  жылға дейін
береді.  Тұтынушылар  осы ... ... көзі ... ... іске ... ... ... өзінде  халыққа 30 миллион
доллардан астам несие берілді. Айтпақшы, «Ипотека ... ... ... ... ... бұрын, айыппұлдық санкциялар қолданусыз 
жаба алады. 2009 жылдың  ... ... ... ... АҚ  ... операциялардан түскен табыс көлемі  банктің жалпы
проценттік табысының 7,7 % құраса, 2010 жылдың қорытындылары ... ... % ... ... ... ... ... мынадай қорытындылар жасауға болады:
- филиалдың 2010 жылы атқарған  қызметінің ... ... ... қызмет көрсету сапасын арттыру  үшін  үнемі жұмыс ... ... ... тарту үшін  жаңа бағыттар  іздестіргенін  көрсетеді;
-  банктік ұзақ мерзімді  перспективаға жасаған  коэффициенттік  талдауына
қарағанда  ... ... ... ... ... ... өтімді активтерімен қамтамасыз етілген. Жалпы алғанда, банк, жылдан
жылға  даму қарқының  жеделтдетіп, тұтынушылардың  жоғары сенімділігіне, 
жоғары дәрежелі өтімділікке қол ... ... ... ... ... қызмет атқарып келеді, мұнда жақын  және алыз ... ... ... кез ... ... ... ... деген
қорытынды жасауға болады.
сурет 4- «Қазақстан халық банкі» АҚ-ның 30.12. 2009 жылға  дейінгі
табысының  ... ... ... ... ... ... пайданың негізгі көзі
несие операцияларының нәтижесі ... ... ... ... бағытта ұстап отыр. Банк несие көлемін ұлғайту ... ... ... ... ... ... төмендетіп яғни клиенттерді
көбейту мақсатында жұмыстанып отыр. Бірақ қазіргі ... әр ... ... ... ... қатарында. Себебі банктердің
операциялары «Қазақстан халық банк» АҚ-ның» АҚ-ына қарағанда бұрын ... ... ерте ... Осы ... ... ... кесте
арқылы көрсетемін.
9-кесте- 2011 жылғы «Қазақстан халық банк» АҚ-ның несиелік портфелі.
(млң тг)
| | | ... жүйе | |
| | | ... ... |
| | |ҚР ... ... ... атауы ... ... ... ... |
| ... ... ... | ... ... ... |
| | ... |займдардағы |портфеліңд|
| | | ... |егі ... | | ... |% |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... % | ... ... АҚ |2 381.0 |1 296,3 |75,1 |54,4 ... АҚ |2 308.7 |266,9 |15,5 |11,6 ... Халык Банкі" АҚ |1 221.6 |79,9 |4,6 |6,5 ... АҚ |832.1 |13,0 |0,8 |1,6 ... ... АҚ |678.7 |24,7 |1,4 |3,6 ... ... ... есеп беру ... автормен құрастырылған |
Осы кестеге талдау ... ... ... ... АҚ-ның несие
көрсеткіштерінің деңгейі жөнінен басқа БТА Банк АҚ, ... ... ... төмен. Бұл жерде «Қазақстан халық банк» АҚ-да несие
портфелінің деңгейінің төмен болу ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда несие мөлшері жоғары болып,
клиенттерінің саны арта түседі.
10-кесте- Банктердің 2009-2011 жылдар аралығындағы ... ... ... ... |2009 жыл |2010 жыл | 2011 |
| | | |жыл ... ... ... АҚ |17,6 |22,9 |18,3 ... АҚ |18,6 |24,9 |20,3 ... ... АҚ |16,0 |22,6 |16,9 ... ... Халық Банк» АҚ жылдық есебінен автормен ... ... енді осы ... ... ... « ... ... банкі» АҚ
2009 жылы 17,6 болса, 2010 жылы 22,9, ал 2011 жылы 18,3%. Сол ... ... ... ... 2009 ... 2010 ... ал 2010 жыл мен, 2011 жылды салыстыратын болақ біз жыл сайын
несие ставкаларының өсіп отырғанын байқаймыз. ... ... ... ... де жай ... жоқ. Осы кризиске байланысты бідің ... ... ... беру ... ... қадағалынады. Себебі
тәуекелдің өте жоғарлауына байланысты.
Банктен несиенің берілу процесі несиелеу механизмі ... ... ...... ... және ... әдіс-тәсілдерін
және несиелеу процесін, сондай-ақ несиенің қозғалысына бақылауды қамтитын
несиелік механизмнің құрамдас бөлігі.
«Қазақстан халық банк» АҚ-ы ... ... ... ... ... ережелерді басшылыққа алады.
Несиені алу үшін қажетті құжаттар :
- Несиелік тапсырыс
- Займ алушының анкетасы
- Кепілдік ... ... ... ... ... ... ... кейін несиелік тапсырыс қарастырылады:
- Кредиттік жұмысшылармен – клиенттердің төлем қабілеттілігін
анықтау үшін.
- Заңгерлермен – кепілдік мүліктерге құқықтық ... ... ... ...... ұсынылатын объектінің құнын
анықтау үшін.
Филиалға түскен несиелік ... ... ... ... ... Клиентпен интервью және клиент туралы бастапқы ақпарат жинақтау,
жобаның экспресс-анализін банк ... ... ... ... ... ... бойынша құжаттар пакеті филиалға
түседі, онда жобаның ... ... ... жұмысшының
эксперттік қорытындысы, заңды экспертиза, кепілдік қамтамасыз етуді
бағалау бойынша қорытынды, қауіпсіздік қызметінің қорытындысы)
жүргізіледі және филиалдың ... ... ... Клиентке несиені беру туралы оң шешім қабылдауда филиал құжаттардың
толық пакетін Несиелік комитетте осы тапсырысты ... ... ... жібереді;
- Егер филиалдың дербес несиелендіру лимиті болса, онда соңғы шешім
қабылдау үшін жоба бойынша барлық ... және ... ... ... ... қызметін координациялау бөлімшесіне
жібереді.
- Басты банкке түскен несиелік тапсырыс бойынша құжаттар пакеті
тіркеледі және ... ... ... ... ол ... ... несиелік бөлімшеге ары қарай қарастыруға жібереді;
- Жобаның экспертизасы филиал жобаларын жолдау бойынша ... ... ... ... бойынша жұмысшы,
заңгер) Басты банкте жүргізіледі;
- Қауіпсіздік қызмет ... ... ... ... ... ... ... несиелік жұмысшысы
жобаның алғашқы экспертизасын жүргізеді және жобаны ары ... ... ... қабылдамау туралы шешім қабылдайды;
- Басты ... ... ... ... ... қалыптасуы құжаттардың толық пакетінің, филиал қызметін
координациялау бөлімшесінің эксперттік ... ... ... ... этаптары. Клиент филиалға несиелік
өнімді алу өтінішімен барғанда ... ... ... ... қарыз алушымен алдын-ала әңгіме жүргізеді, оның барысында:
- несиелік өнімді берудің шарттары мен тәртібін түсіндіреді;
- клиентті жобаға ... ... ... ... ... несиелік тапсырысты және ... ... ... ... ... несиелік қызметкері клиенттен дұрыс рәсімделген
несиелік тапсырысты алған соң оны филиал канцеляриясында тіркейді. Несиелік
тапсырысты ... ... ... ... ... үшін ... ... уақытын келісу ауызша жүргізіледі. Қажетінше
интервьюге қатысуға филиалдың басқа құрылымдық бөлімшелерінің (заң ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлері тартылуы мүмкін. Интервью Банкте де, ... ... да ... ... ... ... ... басшы немесе
клиент атынан осындай келіссөз жүргізуге және ... ... ... ... ... керек. Көрсетілген тұлғалардың өкілеттілігі ... ... ... ... фронт-офисінің несиелік қызметкеріне
беріледі.
Интервью барысында филиал қызметкерлері міндетті:
- клиенттің несиелеудегі шынайы қажеттілігін анықтауға;
- сараптамалық қорытындыны ... үшін ... ... ... ... ... ... өнімнің параметрлерін нақтылауға;
- клиенттің несие қабілеттілігін сипаттайтын оның көрсеткіштерін,
сондай-ақ сұралатын ... ... ... ... ... ... оның ... қабілеттілігін, несиелік өнімнің
қайтарымдылығын бағалау үшін қажетті құжаттарды ... ... ... ... ... фронт-офисінің несиелік
қызметкері несиелік тапсырысқа, клиенттің қаржылық жағдайына, клиентпен
ұсынылған қамтамасыз етуіне ... ... ... және ... ... ... несиелік тапсырысты ары қарай қарастыру мүмкіндігі
туралы ауызша қорытынды жасайды. Филиал несиелік ... ... ... ... филиал фронт-офисінің несиелік қызметкері филиалдың
басқарушы қызметкерінің қолы қойылған бас ... ... ... ... оны клиентке жібереді. Несиелік тапсырысты ары ... ... ... ... жағдайда филиал фронт-офисі ... ... ... ... ... ... басқа мүмкін
көздерден алынған ақпараттарды тексеру ... ... ... ... ... үшін ... ... қорытынды міндетті тәртіпте келесі ақпараттардан ... ... және ... ... ... берілген қазіргі уақытта
әрекеттегі несиелік өнімдер;
- клиент қызметінің түрі, клиент бизнесінің, сатып алушылармен және
жабдықтаушылармен арақатынасының ... ... ... ... ... құрамы, акционерлер мен
менеджмент арасындағы қатынас сипаты;
- нарықтағы клиенттің жағдайы: негізгі бәсекелестерге келетін нарық
үлесі;
- өткізу көлемі;
- ... ... ... ... ... ... мінездемесі;
- несиелік мәміле тәуекелдерін талдау және сараптамалық қорытындыдағы
басқа да ... ... ... ... ... ... және сараптамалық қорытынды дайындау үшін сәйкес бағыттар
бойынша келесі бөлімшелерге жібереді:
- филиал заңгері;
- филиалдың қауіпсіздік бөлімшесі;
- ... ... ... ... бағалау бойынша қызметкері.
Заңдық сараптама. Филиалдың несиелік ... ... екі ... жүзеге асырылады: бірінші этап – филиалдың заң
бөлімшесінің сараптамасы, екінші этап – ... ... ... ... ... Заңдық сараптаманың мақсаты болып
келесілердің заңдылығы туралы қорытынды шығару табылады:
- банктің клиентке несиелік өнімді ... ... ... өнім бойынша қамтамасыз етуді қабылдаудың.
Заңдық сараптама жүргізу үшін ... ... заң ... ... ... ... ... құжаттары ҚР-ның заңдарымен
қойылатын талаптарға сай болуы керек. Компания статусын көрсететін құжаттар
нотариуспен куәландырылған көшірме ретінде ... ... ... ... ету ... ... рәсімдеу үшін қажетті
құжаттар түпнұсқасында берілуі керек. Берілген ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша түсіндірілген заңды қорытынды құрылады.
Заңды сараптаманы жүргізу мерзімдері филиалдан ... ... ... ... ... ... ... Клиент берген қамтамасыз ету құнын
бағалауды филиалдың кепілдік қамтамасыз етуді бағалау ... ... ... затын бағалауды жүргізу әдістемесін ... ... ... ... жүргізіледі. Кепілдік қамтамасыз етуге
талаптар ҚР-ның заңдарымен және Банктің ішкі құжаттарымен ... ... ... ету ... ... ... ... етуді
бағалау бөлімшесінің қызметкерімен филиалдың ... ... ... ... ... ... ... бағалау бойынша
қызметкерімен жүргізілген кепілдік қамтамасыз ету ... ... ... Басты банкте тексеру филиалдар қызметін координациялау
бөлімшесінің құрамына ... ... ... етуді бағалау
бөлімшесінің қызметкерімен жүзеге асырылады.
Сараптама ... ... ... ... ... ... ... келесілерді анықтайды:
- кепілдік қамтамасыз ету объектісінің орналасуы, ... ... да ... ... ағымдық нарықтық құны;
- кепіл құнының берілетін несиелік өнім құнына арақатынасы.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мен оны жүзеге асыруға заңды талап
ұсыну үшін қажетті ... ... ... ... ... несиені қамтамасыз ету объектісінің бұрыңғы талаптары болмауы, яғни
басқа кредиторлардың қамтамасыз ету затына приоритетті құқықтары
болмауы;
- несиелік ... ... ету ... ... ... ... өнімді қамтамасыз ету несие жүзеге асырылған ... ... ... өтеу ... ... қамтамасыз етуді бағалау бөлімшесінің қызметкерінің
қорытындысында несиелік өнімді қамтамасыз етудің қысқаша сипаты мен анализі
беріледі, оның негізінде кепілдің шынайы ... оның ... ... ... кепілдік қамтамасыз етуді қабылдау немесе қабылдамау мүмкіндігі туралы
қорытынды жасалады. Қорытындыға кепілді қамтамасыз ету ... және ... ... қол ... ... ... және Несиелік комитетке беру. Қажет
болған жағдайда филиал фронт-офисі ... ... ... ... ... үшін ... қосымша ақпарат пен құжаттар алуды қамтамасыз
етеді. Сараптамалық қорытындыны жоғарыда айтылған бөлімшелер филиал ... ... ... бөлімшелердің Банктің несиелеуге қатыспау мүмкіндігі
туралы теріс қорытындысы алынған жағдайда филиалдың несиелік қызметкері
филиалдың басқарушы ... ... ол ... ... ... бас ... шешімін қабылдайды немесе сұрақты филиалдың
Несиелік комитетінің қарастыруына жібереді. Несиелік тапсырысты талдауға
қатысқан ... ... ... соң ... фронт-офисі Несиелік
комитет қарастыру үшін құжаттардың несиелік пакетін қалыптастырады ... ... ... отырысының күн тәртібіне мәмілені несиелеу
туралы сұрақты енгізу үшін Несиелік комитет хатшысына жібереді.
Несиелік пакетті ... ... ... және ... тапсырысты
сараптауға қатысатын құрылымдық бөлімшелерінің қызметтерін координациялауға
филиалдың фронт-офисі жауапты. Филиал ... ... ... үшін ... ... ... бөлімшелері бойынша өту процесін
бақылайды. Несиелік пакет қалыптасқаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... қабылдау үшін филиалдың Несиелік
комитетіне жібереді. Филиалдың Несиелік комитеті оң шешім қабылдағаннан
кейін сараптамалық қорытындысы бар ... ... ... ... жіберіледі.
Несиелеу туралы шешім қабылдау. Филиалдың Несиелік комитетінің хатшысы
комитет мүшелеріне танысу үшін материалдарды ... ... ... ... Несиелік комитеті филиал ... ... және ... ... ... ... шешім қабылдайды. Несиелік
комитет шешімі келесідей қалыптасуы мүмкін:
- «несиелік өнімді беруді рұқсат ... ... ... ... ... ... ... бөлшек шарттары болуы
керек;
- «несиелік өнімді беруден бас тарту»;
- «қосымша ақпарат жинау және қосымша талдау ... ... ... ... Несиелік комитет жиналысының протоколын
рәсімдейді және Несиелік комитет жиналысының протоколынан несиелеу ... ... бар ... Басты банкке жібереді.
Қарыз алушыға негізгі талаптар. ... ... ... әдетте қарыз алушыларға келесі талаптар қояды:
Банктерге:
- банк-контрагенттің ҚР-ның территориясында банктер қызметін
реттейтін ... ... ... ... жағымды несиелік тарих – бұрын алынған банк аралық несиелерді ... өтеу және банк ... ... ... мерзімі өткен
қарыздың болмауы;
- берілген қаржылық есептеме мәліметтерінің шынайылығын растайтын
аудиторлық қорытындының болуы;
- банк-контрагенттің тұрақты ... ... ... тұрақты ағымдық және перспективті қаржылық жағдай;
- қаржыландырылатын ... ... ... қарыз алушының несиенің қайтарымдылығына өтімді кепіл
беруі;
- кәсіпорын менеджментінің жеткілікті жоғарғы деңгейі;
- жағымды ... ... ... ... ... ... ... болмауы;
- несиені өтеудің тұрақты көздерінің болуы;
- өтімді қамтамасыз ету;
- ... ... ... жеке ... несиелік тапсырысын қарастыруы, беру
(мерзімдерді пролонгациялау) бойынша сұрақтарды шешу, несие қайтарымдылығын
қамтамасыз етілуін бағалау мен ... ... ... да ... ... ішкі несиелік саясатына сәйкес жүргізіледі.
Несиелік тәуекел немесе негізгі қарызды және ... ... ... кредитордың борышкер өз міндеттемелерін несиелік келісім
мерзімдері мен шарттарына сәйкес орындауына сенімсіздігі ретінде ... Бұл ... ... ... ... борышкердің іскерлік, экономикалық немесе саяси ортадағы күтілмеген
өзгерістермен байланысты адекватты болашақ ақша ... ... ... кепіл затының болашық құны мен сапасына (өтімділігі мен нарықта
сату мүмкіндігіне) сенімсіздігі;
- қарыз алушының репутациясында сенімсіздіктің ... ... ... ... ... ... болып келесілер
табылады:
- жоба;
- қарыз алушының ағымдық және перспективті несие ... ... ... ... ... алушының қаржы түсу көздері;
- сыртқы жағдайлар;
- кепіл.
Жағымсыз несиелерге келесі несиелер ... ... ... ... ... мен биржадан тыс нарықта) бағасы
белгіленген шағын кәсіпорынның акцияларымен қамтамасыз етілетін,
егер ол ... ... ету көзі ... сенімділік немесе азаматтық жағдайы ... жеке және ... ... ... нарықтық немесе кепілдік құны анықталмаған құрал-жабдықтың арнайы
түрлеріне;
- саяси орындарға кандидаттарға немесе саяси ұйымдарға;
- өнер шығармалары түріндегі кепілмен қамтамасыз ... ... ... беру тек ... ... ... ... ерекше жағдайларда болады.
Банкпен ерекше қатынаспен байланысты тұлғаларды несиелеу ... ... ... ... ... ... берілген несиелер
мөлшері өзіндік капитал мөлшерінен 10%-дан аспауы ... ал ...... ... ... ... ерекше қатынаспен байланысты тұлғалар болып келесілер
табылады:
- банктің кез ... ... ... және де ... ... ... ірі акционері болып табылатын заңды ... жеке ... ... ірі ... ... ... және де ... ағайындары;
- банк оған қатынасы бойынша ірі қатысушы болып табылатын заңды
тұлға, осы ... ... ... ... ... ... тұлғаның ірі қатысушысы болып дауыс құықығы бар, ... ... ... ... ... иесі табылады. «Қазақстан Халық Банкі» АҚ
- өз клиенттерінің игілігі үшін 87 жыл ... ... етіп келе ... Республикасындағы аса ірі әмбебап коммерциялық банк, еліміздегі
ең сенімді әрі қызметі барынша сараланған қаржылық құрылымдардың ... ... ... ... қоғамы бұрынғы Қазақстан
Республикасы Жинақ банкінің негізінде қайта құрылды және біраз жылдар бойы
ҚР ... ... мен ... ... ... ... болып келді
2.3 Банктегі проблемалы несиелерді басқару тетіктері
І. Несие алушы тұлға ... ... ... ... ... ... ... несие алушы тұлғаның төлем қабілеттілігін бағалау ... мен ... ... ... ... ... өз ... өтеу қабілеттілігін анықтау;
2. несие алушы тұлғаның несиелік тарихына талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... орындауға дайын екендігін анықтау;
3. Кепілге ... ... ... ... тексеруі;
4. Кепілге қойылатын ... ... ... ... Несие алушы тұлғаның білім ... ... ... бөлу ... І. Несие алушының табыс көздерін тексеру.
ІІІ. Берілетін ... ... ... ... ... ... келесідей түрлері есепке алынады:
1) негізгі жұмыс орнынан алатын табыс
2) ... ... ... ... ... ... ... бойынша сыйақы түріндегі табыс
5) ... ... ... таза ... гаранттық табыс.
ІV. Егер клиенттің табысы несие алуға мүмкіндік ... ... ... ... жеке ... ... ... көздері де
ескеріледі.
V. Несие алушы тұлғаның тұтыну несиесін өтеу мүмкіндігін анықтау ... ... ... ... талап етеді. Несие алушының
ипотекалық несие бойынша міндеттемелерді орындау қабілеттілігі төмендегі
3 ... ... ... ... несие
бойынша ай сайынғы төлемі
П/Д коэф. ═ ———‬————————— *100, ... ... ... ... коэффицент несие алушы тұлғаның жиынтық табысының ... ... ... Бұл ... ... алушының жиынтық табысынан
несиені өтеуге жиналатын ... ... ... П/Д ... 1 ... ... ... беруден бас тартуға негіз болып қалмайды. Егер П/Д
коэф. көрсеткіші 40% ... ... онда банк ... беру ... ... ... ... алушы тұлғаның ипотекалық несиені ... ... ... ... 1) ... кризистік жағдайы, өндірістің жалпы
экономикалық құлдырауы, ... ... ... ... ... сату және ... қысқаруы, (тауарларды сату
және жеткізу жүйесінің бұзылуы, ... ... ... ... ішкі және сыртқы нарықта тұтынудың қысқаруы);
2) банктердің аймақтық яғни территориясына байланысты қызмет ... ... ... ... инфляцияның жоғарылауына байланысты сомалардың құнсыздануы, яғни
қарыз алушылардың негізгі қарызын қайтару ... ... ... ... ... және ... ... табыс бөлігінің толық
жетіспеуі –бұл билік органдарының алған несиелерін қайтаруда тұрақсыздыққа
алып ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындарды
қаржыландыруда, ақша жүйесін және қаржылық ... ... ... өтелмеген төлем дағдарысы, қолма-қолсыз есеп ... ... ... (бартер) келісімімен ауысуы нәтижесінде тауарларды ... ... ... есеп ... ... ... заңдылық актілердің жетіспеуі немесе жоқ болуы ... ... екі ... ... ... және ... ... реттеуін және жалпы банктік іс-әрекетті қанағаттандырмау, нормалық
базаның тез ... ... ... ... еркін
кәсіпкерлік тәжірибесінің жетіспеуі;
7) банктік жүйенің қалыптасуының аяқталмауы, оның жүйелік тәуекелге
ұшырауы және банкаралық есепайырысулардың кешіктірілу ... ... ... мемлекеттік саясаттың болмауы және экономикалық саланың
нақты секторына қолдаудың болмауы, инвестицияның барлық түрлерінің ... ... ... ... ... болмауы, сонымен қатар
сақтандыру жүйесі ... ... ... несиелік
тәуекелдерден, сақтандыру қызметтерінің жоғары бағалануы;
10) сенімді ақпараттарды алу мәселесі. Ақпараттарды арнайы жинау, оны
бағалау және сол ... ... ... ... іскерлік
серіктестерге, кредиторларға) шығаруға мамандандырылған ұйымдардың болмауы
және де банктердің бір-бірімен өз клиенттерінің ... ... ... ... ... деректер, кепілдікке берілген мүліктің көлемі
туралы ақпараттарымен алмасуының жетіспеуі;
11) нақты табыстардың және ... ... ... ... ... ... және ... экономикалық конъюнктуралардың жалпы
жағымсыз өзгеруі және ... ... ... ... болуы.
Банктермен байланысты факторлар: 1) Ішкі нұсқаулар базасының жетіспеуі,
тура стандарттардың жазбаша түрде жоқ болуы және несиелендіруді әдістемелік
қамтамасыз етудің болмауы: нұсқаулардың несиелік ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын
талдауын нормативті-әдістемелік жүргізілумен қамтамасыз ету кәсіпорынның
инвестициялық жобаларының дамуы, ... ... ... ... ... ... саясаттың болмауы;
2) Қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне және тұрақтылығына
талаптардың төмендеуі; қарыз алушы туралы ақпараттың дұрыс еместігі ... оның ... ... жоқ ... алынған несиелерді пайдалануа
қадағалаудың болмауы, нәтижесінде несиені және пайыздарды төлемеу жағдайын
болдырмау ... ... ... мүмкіндік бермейді; несиелік келісімді
нақты қамтамасыздандырудың болмауы, кепілдікке алынған құндылықтар немесе
нарықта ... қиын ... ... тез ... ... ... ... болуы және кепілдік берушінің кепілдігіне меншігінің, ... оның шын бар ... ... болмауы;
3) Банк қызметкерлерінің ... ... ... ... келісімдерді дайындағанда жеке тұлғалардың заңды
нормалары орындалмайды және кепілдік келісімшарты және ... да ... ... Бұл ... ... ... болуына алып келеді
немесе серіктеске заңдық ... өз ... ... ... Банк қызметкерлерінің қызмет бабын пайдалана отырып ... ... бір ... ... ... өз ... артық
нәрсені орындау, дәлелденбеген несиелерді «достық» несие беру, тәуекелдер
туралы нақты ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылмауының жетілмеуі
(несиелік басшылықты орталықтандыру немесе ... ... ... әр ... жауапкершілігінің және міндетті
өкілеттілігінің анықталмауы; несиелік операциялардың ұзақ ... ... жоқ ... және ... жаңа басқа салаларда даму іс-
әрекетінің ... ... ... клиенттерінің санының өсуінің
расталмауы; несиелерді беруде банктік саясатқа жеке ... енуі ... ... алып келеді және несиелік қызмет көрсеру
нарығында бәсекелестігінің төмендеуіне алып келеді;
5) Несиелік фортфельді басқарудың нашарлығы: ... ... ... ... ... ... ... көлемде беру; қандай да бір салаға
банктік іс-әрекеттердің қоспаларының жоғарылауы, экономикадағы өзгерістерді
байқайды (күтілмеген саладағы ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушыларға ұсынылған несиенің
жоғарғы үлесі – банктің клиенттеріне емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қоспалар
қатынасын шектеудің (рұқсат берілмеу және лимиттер ... жоқ ... ... ... ... ... есебінің бұрмалануы және тексеру
органдарынан активтердің жоғалу деректерін жасыру: негізгі қарыз бойынша
берешектердің созылуы олардың ... ... ... ... және ... ... жоғаоуы мүмкін, резервтердің деркезінде
қалыптасуы ұзартылған несиелерді және ... ... ... ... ... ... саланың, аймақтық экономиканың өндірістегі жағдайдың
болжануының және талдануының болмауы немесе дұрыс болмауы;
8) Есеп айырысу шотының жағдайы туралы оның ... және ... ... мерзімінде қайтарылмауы, қарыз ... ... ... шоттары және олардағы айналым сомасы, басқа несиелер
бойынша берешектердің ұзартылуы жайлы ақпараттардың ... ... ... ... ... олар банк үшін ... немесе қысқартылғанболуы мүмкін.
Банк үшін несиелік тәуекелді басқарудың маңызы зор болып ... ... - ... қарызды және берілген қарыз бойынша есептелген
проценттерді қайтармауға байланысты туындайтын тәуекелдің түрі. Несиелік
тәуекелдің бірдей ... ... және ... ... бар. Ол ... ... туындауы мүмкін: кәсіби белсенділіктің ... ... ... ... жағдайлар және тағы да басқа
факторлар.
Банктердің несиелік тәуекелі негізінен екі тәуекелден ... ... және ... ... ... ... ... уақтылы емес
немесе ішінара қайтаруға ... ... ал ... ... қаржылық жағдайының нашарлауымен немесе ... ... ... ... ... ... соманың қайтарылмау тәуекелі келесідей
өндірістік мәселелермен түсіндіріледі: өндірістің құлдырауы, өнімге деген
сұраныстың төмендеуі және жеке өндіріс ... ... ... ... ... ... келесідей факторларға байланысты:
- Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... жиі ... ... Банктердің жаңадан пайда болған ... ... ... ... орналастыруы;
- Жағымсыз конъюнктуралық өзгерістермен сипатталатын географиялық
аймақтар мен ... банк ... көп ... ... ... ... күмәнді несиелер, қаржылық жағдайы
нашар клиенттерге берілген несиелердің үлес салмағының көп ... ... жаңа ... банк ... ... банк ... ... саясатын жеке құрастырады. Сондықтан да, әр
банкте несиелік процессті ұйымдастырудың, ... ... мен ... өтеу ерекшеліктері бар. Банктің несиелік саясаты үш бөліктен
тұрады: несиелеу туралы ұсынысты ... ала ... ... ... алушының қаржылық жағдайын анықтау, несиенің қайтарылу процесі.
Потенциалды ... ... ... ала ... ... ... тұрады:
- Қарыз алушының әрекет қабілеттілігін тексеру. Әрекет қабілеттілігі
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... тексеру, яғни қарыз алушының
партнерлармен және несие берушілермен кем дегенде бір жылдың ішіндегі
қарым-қатынасын тексеру. Ол ... есеп және ... ... материалдары негізінде жүргізіледі.
- Кәсіпорынның меншікті капиталының көлемі. Дамыған мемлекеттерде қарыз
алушы жоспарланған инвестициялық жобаға өз капиталын ... ... ... банк ... ... ... Көбінесе, меншікті
қаражаттар мен тартылған қаражаттардың ара қатынасы 70% - 30%-ға тең.
- Нарықтық конъюнктураның жағдайы. Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... керек, яғни несие
алушының өндіретін тауарына нарықтағы сұраныс пен ... ... ... ... ... ... негізгі қаржылық коэффиценттері
анықталады және кепілдік объектісі бағаланады.
Банк әрқашан кепілдіктің ... ... оның ... бағасының
несие көлеміне қатынасын реттеп отырады.
Несиелендіру процесінің екінші кезеңі клиент іс-әрекетінің ... ... ... яғни ... ... арқылы банк клиенттің
ағымдағы қаржылық жағдайын анықтайды. ... ... ... ... ... үшін келесідей ақпараттар керек:
а) Жылдық, кварталдық және айлық қаржылық есептері;
б) Тауарлы материалдық қорлардың, ... және ... ... ... үлес салмағы;
в) Қарыз алушының өндірген ... ... ... талдау
жасау;
г) Қарыздың толығымен өтелуіне дейін қарыз алушының ақша қозғалысын
талдау.
Үшінші кезеңде қарыз алушы несиені ... ... ... ... ... ... бір деңгейде тәуекелмен байланысты болып
келеді.
Несиелік тәуекелді басқарудың тәжірибеде ең көп ... ... ... болады:
- Банк, клиент іс-әрекеті туралы статистикалық ақпараттарды талдау
арқылы қарыз алушыға байланысты тәуекелдерді бағалау. Осы үшін ... ... ... ... жұмыстарымен айналысатын ... ... ... ... ... алушының жеке басының ерекшеліктерін ескере отырып
тәуекелдерді ... ... ... ... мен ... мерзімін анықтау;
- Несиені сақтандыру;
- Қайтарылмаған қарыздарға байланысты ... ... ... ... ... ... ... қарыз беруден бас тарту;
- Несиелік тәуекелді диверсификациялау;
- Несие беруге байланысты келісім шартты заңға сәйкес құрастыру.
Несиелік процесс ... ... ... несие қабілеттілігі мен
төлем қабілеттілігін алдын ала ... өте ... ... ... Бұл
процессті тәжірибеде алты әдіспен зерттеуге болады.Олар:
1. қаржыландыру бағытын талдау;
несиені өтеу ... ... ... ... ... тұрақтылығын талдау: коэффиценттерді талдау және ақша ... ... ... ... тәуекелді бағалаудың қорытынды нәтижелері болып мыналар
табылады - күтілген шығындар және күтілмеген ... ... ... ... ... ... резервтердің негізінде орны
толтырылады, ал ... ... ... ... ... орны ... ... бойынша жеке бір операция бойынша күтілетін
шығындардың сомасы мына формуламен есептеледі:
EL = CE*PD*SL, мұндағы
EL - күтілген шығындар;
СЕ - ... ... ... - дефолттың ықтималдығы;
SL - дефолт кезіндегі шығындардың көлемі.
Несие беруге байланысты күтілмеген шығындар сомасы:
UEL = ... - ... ... - ... байланысты сома;
SL - дефолт болған жағдайдағы шығындар.
Әлемдік тәжірибеде несиелік тәуекелді бағалаудың екі негізгі әдісі ... жеке және бір ... ... ... ... инспекторлар мен сараптаушылардың субьективті қорытындысы;
- автоматтандырылған скоринг жүйесі.
Скоринг математикалық ... ... ... ... табылады. Осы
модель арқылы банк бұрынғы ... ... ... ... клиенттердің қарызды уақытында ... ... ... есептейді.
ҚАЗАҚСТАН ҚАРЖЫ НАРЫҒЫНЫҢ НесиеЛЕУ ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАСЫ
3.1 ... ... ... ... ... барысында пайда болған тәуекелділіктен қорғанудың
әдістерінің бірі сақтандыру. Сақтандыру көмегімен ... ... ... ... ... ... коммерциялық тәуекелділік
және саяси тәуекелділік. Біріншісі нақты қарызшы ... ... ... ... ... байланысты.
Коммерциялық банк операцияларына қатысты активті және пассивті
операциялар ... ... ... ... Активті операция
тәуекелділігінің маңызы кредиторға есептелген негізгі ... ... ... ... ... ... қауіпінде. Активті
операциялар тәуекелділігінің қайшылығы ... ... ... оперциясының алып сатарлығын күшейту әсерінен ... ... ... ... ... ... ... займдық қаржылардың
болашақта қайтарылатындығына кепіл бола алмайды.
Несиелік тәуекелділікті төмендету немесе ... ... ... ... ... объектісіне, коммерциялық несиелер (жабдықтаушыдан
сатып алушыға берілетін), ... мен ... ... ... ... несие бойынша міндеттемелер мен ... ұзақ ... және ... ... банк - ... ... ... бұл қарызшы
төлемсіздік себебімен немесе басқа да себептермен ... ... ... ... ... ... өз ... алады.
Сақтандыру еркін негізде екі нысанда жүзеге асырылады:
- ... ... ... үшін ... ... ... ... тәуекелділігін еркін сақтандыру.
Бірінші жағдайда сақтанушы - қарызшы, ал ... оның ... ... ... ... ... және ... (пайызымен бірге) өтеу
жауапкершілігі.
Екінші жағдайда ... ... ал ... ... ... жеке ... несиені уақытында, толық пайызымен
қоса жабатындығы туралы банк ... ... ... ... ... операцияларды өткізуге
байланысты несиелік ресурстарды іздестіру ... ... ... ... ... ... (неғұрлым
төмен пайыздық мөлшерлемемен несиелік қызметті жабу үшін ресурстарды табу
мүмкіндігі болмауынан) ... ... ... ... тәжірибесінде пассивті операциялар тәуекелдігінің ішінен
негізінен жеке ... ... ... ... Салымшыларды
жоғалтудан сақтандыру тәсілі АҚШ, ... ... ... жартылай жабу үшін банктік жарналар қоры құрылады. Банк
күйзеліске ұшыраған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... жағдайда қор құрылмауы да ... ... ... ... ... ... басқа банктерден
алады.
Жеке тұлғалар ... ... ... ... ... ... бұл ... сенімі. Әлемдік тәжірибеде депозиттсрді
сақтандыратын банктер репутациясы жоғары ... ... ... қорларды теңгерімділік басқару әдістерін
қолдану проблемаларына үлкен көңіл бөлуге септігін тигізеді. ... жиі ... ... “тәуекелді басқару ғасыры” деп ... ... табу ... тәуекел деңгейіне түзетілуі керек.
Менеджерлер төмендегілерге көңіл бөлуі керек:
1. несиелік тәуекел – несие бойынша және қарызгердің ... ... ... басқа да активтер бойынша маңызды зиян шегу;
2. балансталмаған өтімділік тәуекелі – қажеттілік ... ... ... ... ... қалу проблемасы.
3. нарықтық тәуекел – банк активтерімен пассивтерінің құнының өзгеру;
4. ... ...... ... ... байланысты
пайыздық табыс пен пайыздық шығындардың арасындағы банк спрэдінің
қысқару мүмкіндігі;
5. ... ... - ... ақша ... валюталық бағамының
өзгеруі.
6. пайданы ала алмау тәуекелі – таза пайданың өзгеру мүмкіндігі;
7. төлем қабілетінің өзіндік тәуекелі – ... ... ... ... ... ... ... банк менеджерлері мен
акционерлерімен бақылануы керек. Тәуекелді ... мен ... ... ... ... ... ... басқаруды проблеманың басынан
оның шешуілуіне ... ... ... ... ... ... Банктер осы тәуекелдің барлық түрінен әр түрлі тәсілдерді
қолданады. Тәжірибеде банк иегерлері өз мекемелерінің қаржылық бағдарларын
сақтау үшін ... ... ... бар. ... ішінде сапаны
бақылау, диверсификация, депозиттерді сақтандыру, ... ... ... ... ... ... сияқтыларды көрсетуге болады.
Сапаны басқару. Кең қолданылатын қорғаныс ... бірі , ...... нақты қиындықтар түскенге дейін проблемаларды шешу.
Диверсификация. Банк қаражаттарын қолдану бағыты мен алу көздерінің
диверсификациясы ... ... тағы бір ... ... ... тәуекел деңгейін төмендету үшін 2 түрін қолдануға
тырысады – қоржындық және географиялық. ... ... ... ... арасында банк депозиттерін ірі және кіші іскерлік фирмаларды
қоса, табыстың әр түрлі сомалармен көздері мен кепіл төлемдерді ... ... - әр ... ... ... ... және әр ... экономикалық талаптары бар мемлекеттер ... ... ... ... ... тиімді қысқартады.
Сақтандыру депозиттері Тәуекелден сақтандырудың тағы бір ... ... яғни ... ... анықталған пайызын
Орталық банкте немесе әдейі құрылған корпорацияда банктер сақтандыру ... , ... ... сақтандырудың Федералдық корпорациясы осы
мақсатта ... ... ... ... ... Осы мақсатта
негізгі келісімшартпен қатар қосымша ... ... де ... ... оның ... келісімінде қаржылық шығындарға апаратын жағдайлар
туындаған кезде, қатысушы келесі келісімшартта ұтады, ... ... ... немесе жартылай бейтараптандыру. Хеджирлеу
техниканикасында келесідей қаржылық ... ... ... ... ... своптар және т.б. Осылайша, қаржылық құралдарға ... да ... баға ... ... ... ... немесе жартылай
жойылады.
Консорциалды негізде несиелендіру. Несиелік тәуекелді қысқартудың
бір әдістерінің бірі. Бір ... ... ... ... беру екі ... банктермен іске асады. Осылайша, қайтарылмау тәуекелі айтарлықтай
қысқарады.
Соның есебінен ... ... ... және бағалы қағаздарға
инвестиция, сонымен қатар басқарушылық және қылмыстық қателерді өтейді,
пайда болған ... ... ... банк ... ... және ... жабу үшін. Бірақ, банк шығындары өте үлкен болған жағдайда, ... ... ... ... ... ққұртпайды, сонымен қатар меншікті
капиталын да, ол өз есігін жабуға мәжбүр болады. Меншікті капитал – банктің
банкроттыққа ең ... ... шегі ... ... ... ... қанша жоғары болса, меншіктік капитал соғұрлым көп болу керек.
3.2 Несие жүйесін жетілдірудің ... ... ... ... мәселелеріне тоқтала отырып, жалпы Қазақстан
өнеркәсібіндегі қайта ... ауыр ... және ... ... ... (импорт тауарлар жағынан басым бәсеке жағдайында
өндірістің ... ... ... жасауы) өзіндік ерекшеліктерді ескеру
маңызды.
Қазақстан экономикасынның ... ... ... жағдайға келтіру үшін
экономистеріміздің бағалауынша 46,5 миллиард АҚШ ... жуық ... ... ... 2011 ж. ... ... жүйесінің жалпы
активі орта ... 338 ... ... (2,23 ... АҚШ
доллар)
_______________________________
[15,«Қазақстан Республикасында тұрғын үй құрылысын дамытудың 2010 жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламасы», //Егемен ... ... 2010ж., ... ... ... ... портфель көлемі 84,913 миллиард теңге
немесе 1,15 млрд АҚШ долларын құрады. Банктерде ұзақ ... ... ... орын ... ... ... мерзімде несиелеу
жағдайының орын алуы сауда және делдалдық ... ... ... ... ... ... ... салаларға айланысты бөліп
қарасақ, сауда сферасында кәсіпкерліктің үлесі – 72 % -ті, өнеркәсіпте – 8%
- ті ал, ауыл ... – 3 % - ті ... ... ... деген қажеттіліктің біршама бөлігін
тікелей шетелдік ... ... ... ... шетелдік
инвестициялардың негізгі ... ... ... ... ... ... екенін ескеру қажет, және сондықтан да
күнделікті сұранысқа ие тауарлар ... ... ... ... ... көздер есебінен шешу керек.
Банктер болса, өздерінің табыстарының басым ... ... ... ... Мұндағы басты мәселе банктердің несиелік
портфельдерін ұлгайту үшін ресурс ... ... ... ... қаражаттарының мерзімін ұлғайтуға және біршама тәуекелдігі төмен
несиелеу механизмдерін іздестіруге байланысты болуда.
Демек, шағын бизнестің кішігірім ... ... ... ... ... ... ... бар мүліктер деңгейінің
төмендігі және ірі ... ... алу үшін ... ... ... ... ... үшін аталып өткен өзіндік
ерекшеліктерін есепке ала отырып, ұзақ мерзімді несиелеу ... ... ... туындайды.
Қазақстан үшін қажетті экономиканың нақты секторын несиелеуге арналған
және маңызды несиелік ... ... ... ... тәжірибені
қарастырған пайдалы.
Оған мысал ретінде, бүгінгі экономикасының дамуына мән ... ... ... ... ... сапалы өзгертуге ықпал ететін,
кенірек тараған мемлекеттік несиелеу тәжірибесіне тоқталайық.
Жапонияда мемлекеттің тарапынан құрылған үш ұзақ ... ... ... ... ... Ұзақ ... Несиелеу Банкі және
Ниппон Несие Банкі қызмет етеді. Олар негізінен ірі өнеркәсіп орындарына
ұзақ мерзімді несие ... ... Бұл үш банк ... ... ... 20% -не ... қүрал-жабдықтарға береді.
Екінші жағынан, Жапон экономикасының ерекшелігі нақты ... ... ... ... мен ... ... бірлескен
тәжірибесінде жатыр. Қаржы Министрлігі мен Жапон Банкі тек қана банктердің
қызмет етуінің ... ... ... ... ... ... бақылауға алады.
Жапон экономикасын дамытудың маңызды құралы Жапон банкісінің ... ... ... беру және ... және ... ... ... мен басқа бағалы қағаздарын қайта сатып алу
жолыменен экономиканы ... ... ... ... ... ... ... займдар формасында несиелер бере отырып, олардың Жапон банкі
алдындағы қарыздарының меншікті ... ... ... ... да
мүмкіндік береді, мұндай жағдай Батыс елдерінде мүлде ... ... ... ... ... өзіндік ерекшелігі ондағы жекелеген банктер ғана
емес, сондай-ақ барлық банктік жүйе Жапон банкісі алдында ... ... ... ... деңгейдегі банктерінің маңызды және қолайлы несие
берушісі бола ... ... ... ... ... ... ... банктердің несие мөлшерлері және депозиттерге ... ... ... ... алып ... ... қарай отырып, Жапон банкі қалалық банктерге өзінің
тілектерін ... ... ... ... ... ... несиелік
экспансия мөлшерінің ұлғаюына тікелей шек қояды. Жапон ... ... ... ... ол, ... бұзушыларға қаржылай ресурс
беруден бас тартады. Орталық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуге несиелерді орналастыруға бағытталады.
Мұндай тәжірибенің маңыздысы ... бір ... ... үшін қорды
бағыттаудағы «мадогути сидо» саясаты немесе «терезеден жетекшілік ету»
болып ... ... бұл ... ... ... Жапон Үкіметі
тарапынан талдау жүргізу арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... ақша «бүрку» механизмі сияқты
әрекет етеді. Ондай ... 60-шы ... ... ... 70-ші ... электроника, 80-ші жылдары компьютер салалары жатқан.
Мадогути сидо саясатының төңірегінде Жапон банкісі мен ... ... ... күнделікті келісім жасалады. Жапон банкісінің
қызметкерлері салалардың қаржылық ... ... ... ... ... ... Соның арқасында, мұнай даұдарысы
тұсында несиені саудамен айналысатын фирмаларға қысқарту есебінен жоғарғы
экономикалық нәтижелерге қол ... ... ... ... оның аса қиындығын, еңбекті көп ... және ... ... ... ... ... бұл тәсілдің
экономиканы қайта қүрудың ... ... ... ... ескеру қажет. Жапон жүйесінің қарсыластары ... ... ... ... ... да, нарық (бәсеке
механизмі) оларды мақсатқа жетуіне (экономикалық өсуіне) қолдау көрсетеді
деп есептейді. ... та, ... ... ... ішіндегі
кәсіпорындардың қыруар қарыздану және қолайсыз бәсекелік орта ... ... ... қалыптасу кезеңінде құрылғанын ескеру қажет.
Қарастырылып отырған, Жапонның тәжірибесін ... ... ... ... экономиканы ұзақ мерзімді несиелеудің қолайлы үлгісін
жасауға болады.
Ең бастысы Жапон ... ... ... ... ... бірнеше салаларын анықтап алуды дұрыс
санайды. Үлгіні қабылдау үшін, ... ... ... ... ... ... нақты экономика секторының импортты ауыстыратын
өндірістерін алайық. Оларды тиімді несиелеу үшін орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... байланысты екінші
деңгейдегі банктер тек қана қысқа мерзімді несиелер береді және олардың
ресурстарының көлемінің аз, оңда ... ... ... ... ... ... банкіне орта және ұзақ мерзімді ресурстар бөлуді
ұсынуға болады. Экономиканы несиелеу көзқарасымен ... бұл – ... ... та, ... ... қарасақ, бұл ақша массасын
ұлғайтады және ... ... 90 ... ... инфляцияның жылына
мыңдап (1993 ж, ақша массасының 6,3 есеге, ал бағаның – 21,7 есеге, 1994 ... ... және ... ... 845 және 125 %; 1995 ж., 216 және ... ) ... ... естен шыға қойған жоқ. Әрине ақшаның ... ... ... ... ... ... ... реттеу
үшін де инфляцияны төмендететін механизмді ұсыну қажет.
- Біріншіден, ондай ресурстарды аз көлемде бөлуден басталуға тиіс;
- Екіншіден, бұл өндірісті ... ғана ... ... ... ... Үшішіден, қатаң бақылауға алынуы қажет.
Аталған тәжірибеге сәйкес бірінші кезекте Мемлекеттік Ұзақ мерзімді
несиелеу банкі құрылуға ... Бұл ... ... қызметі экономиканың
нақты секторына несие беру болып ... Бұл ... ... мақсаты
импортты айырбастайтын өндірісті дамыту екендігін қатаң ... ... ... ... ... пайдалану арқылы бақылау жасап, немесе ... ... ... объектіні бақылауға алып отыру қажет.
Әрине, алғашқы кездегі инфляцияның жылдам кетуіне қойылатын шектеуден
қаржыландыру көлемі мардымсыздау болатындықтан да, тиімділікке ... ... ... ... ... Бірақ та, біртіндеп несиелеудің кеңейе түсуі
Жапон тәжірибесінде ... ... ... жете ... ... ... жобалардың бір бөлігін лизинг әдісімен ... ... ... ... ... ... енді ... бастаған несиелік
қатынастардың жаңа формасына ... Бұл ... ... ... ... ... сөзі ... ағылшын терминінен аударғанда «жалға беру»
дегенді ... ... та, ... ... ... ... жалға
беруде екі жақ: жалға беруші және ... ... ал, ... үш ... ... ... лизинг алушы және жабдықтаушы болады.
Қаржы лизингі – бұл уақытша пайдалануға берген лизинг затының мерзімі,
оның толық ... ... ... ... ... ... ... үлкен күрделі қаржы жұмсалымын талап ететіндіктен де, оларды
банктермен ынтымақтаса отырып жүзеге ... ... – бұл ... ету ... ... ... мерзімінің қысқалығын сипаттайды;
Ішкі лизинг – бұл оның қатынасушыларының бір елден болатын білдіреді.
Халықаралық лизинг – бір жағы немесе барлық ... әр ... ... ... лизинг – бұл ... және ... ... бөлінеді.
Экспорттық лизинг шетел лизинг алушы болса, импорттық лизингте шетел лизинг
беруші болып табылады.
Экономикалық ... ... ... ... қатынастар және
инвестициямен ұқсас болып келеді.
Қазақстанда ... ... ішкі ... ... 1989
жылдан басталады. Қазақстанда лизинг келесідей төрт жолмен қалыптасты:
1) ... ... ... және ... ... ... ... байланысты кәсіпорындар және
жұмыс істеп тұрған орындар және агроөнеркәсіп кешеніндегі облыстық және
аудандық ... ... ... ... ... ... ... жаңадан құрылған арнайы лизингтік фирмалар;
4) лизингтің халықаралық формалары экспорттық, импорттық және басқа да
шет елдік фирмалармен ... ... және ... ... лизингтік компаниялардың дамуы.
Ішкі нарықтағы лизингтік операциялардың өзінің ... ... ... ... ... ... тұрақтандырудың
қажеттілігі және өндірістің құлдырауын жою лизингтік ... ... ... ... жағдайда, Қазақстанда халықаралық экспорттық және ... ... оның ... ұшақ, автомобильдер және ауыл ... ... ... «Қазақстан әуе жолы» ұлттық акционерлік
компаниясы авиациялық техникаларды жалгерлік негізде пайдаланудың ... құру ... ... 1998 – 2009 ... ... ... ... жасаған болатын. Сондықтан да
авиакомпанияның ағымдағы міндеті ... ... ... ... ... ... ... өсуіне байланысты авиабилеттердің бағасын
өзгертіп, ішкі нарықтағы авиатасымалдау көлемінің, яғни ... ... ... ... мөлшерде қысқаруы, ресейлік ұшақтардың тиімсіздігін
байқатты. Шетел ұшақтары ресейдікіне қарағанда орыны көп, өте қолайлы ... ... ... ... 4 ... ұшақтарын лизинг
жағдайында сатып ... ... ... ... ... валюта жасау
мақсатында ұлттық компания Ан-24 (8 бірлігін) ... ... ... ... Қытайға, Араб эмиратына, Гвинее-Биссау және ... ... Бұл ... ... ... ... ... қатар Қазақстанда ауыл шаруашылығы техникаларының лизингінің
нарығы да қалыптасты. АҚШ-тың – «John Deere» ... ... ... ... «Кең ... ... ... компаниясы
арасында өзара келісім шарт жасалған болатын. Сол контракт негізінде
қазақстандық компания 114,3 млн. ... ... 400 – ... ... 200 ... ... ... және 100 – мақта жинағыш
комбайндарды ... ... Бұл ... бес ... ... ... ... алып, оның құны жыл сайын техниканың 20%-і мөлшерінде астықтың
есебінен қайтарылытын болды.
Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... – «Nissan Corporation» және «Nisscho Iwai» ынтымақтастық
орнатып, «Nissan» және ... ... ... ... ... алады.
Лизинг Қазақстан экономикасының бүгінгі жағдайында аталған несиелеу
механизімінің ... ... ... ... ... үшін ... процесті ұйымдастырушы бола алады.
Макроэкономикалық көзқараспен қарағанда техника және ... ... ... өсуіне аз мөлшерде әсер ... ... үшін ... ... және ... ... ... да, олар кәсіпорынның өндірістік шырындарына үлкен
қаражат ... ... ... ақшалай масса шектеулі мөлшерде сауда,
делдалдық, ... және ... ... (бұл ... үлкен қаражат
айналымдылығы инфляцияның болуын қалайды) аясына түседі. Екінші жағынан,
жалгер алған құрал-жабдығын өндіріс сферасында пайдалана ... ... ... ... ... жалға беруші
жақтан қарағанда ағымдағы баға бойынша мүлікке капитал жұмсауды білдіреді.
Сондай-ақ инфляциялық эмиссиядан, яғни еш ... ... ... ... ... ... ... бұл жағдайда ақша
массасы тауар массасыменен қамтамасыз етіледі. Іс жүзінде ... ... ... орын ... ... ... ақшалар толығымен нақты секторды ұзақ
мерзімді инвестициялауға жұмасалады.
Екіншіден, лизингтік несиелеу механизімі сатып алатын құрал-жабдықтарға
мемлекеттік меншіктің ... яғни бұл ... ... ... ақшалардың шығуы жайлы емес, қайта мүлікті мемелекет сатып алып
оны кейінен сатып ... ... ... ... ... туралы сөз
болуда.
Үшіншіден, бұл шаралар өндірісті ұлғайту арқылы, соған ... ... ішкі ... ... чғни алдағы уақытта шығарылған ақша массасы
жалпы ішкі өнімнің өсуін және салық ... ... ... ... ... шара ... сауда қалдығын және мемлекеттің
активтеріне қысым жасауды төмендетіп, ... ... ... ... ... және ... ... сауықтандыруды қамтамасыз етеді.
Бұл тәсілдің ең қиын жағы бастапқы ... ... ... ... ... ... үшін қажетті құрал-жабдықты көбіне шетелден алу
қажет етіледі, олар Қазақстанда өндірілмейді, бар болса да, олар ... ... ... ... ... айтқанда бастапқыда тауарлар
өндірісін қамтамасыз ететін ... ... ... мемлекеттің
валюталық активтерін жұмсауға тура келеді. Дегенмен де, ... ... ... ... ... ... алуға біртіндеп
жұмсағаннан гөрі, ... ... ... сатып алып импорттық
ауыстыратын тауарларды өндіруді ойлауға сыйымды болып табылады.
Ең соңында, отандық ... ... ... импортқа
тәуелділігін қысқарта отырып, сауда балансының тапшылығын азайтуға ... ... ... ... қол ... қатар, лизингтік несиелеу механизімін ... ... ... ... ... ... болады:
1) лизингке берілітін барлық жылжитын мүліктердің түріне 3 немесе 4-тен
жоғары емес коэфифициентпен жеделдетілетін ... ... ... ... түрде қарастыру;
2) Екі-Үш жылға дейінгі мерзімде қызмет ететін зингінің келісім шартына
байланысты алынған пайдалар бойынша лизингті берушілерге (банктерге немесе
олардың ... ... ... ... ... ... төлеуден
босатуды қайта қарау;
3) Лизинг объектісі болып табылатын, ... ... ... ... ... ... ... базынан және салықтардан ... ... ... ... қарым-қатынастарды ұйымдастырушы және
реттеуші мемлекеттік лизингтік ассоциацияның тез арада ... ... Ұзақ ... ... ... ... ... кезеңі (2 – 3 жыл) жемісі болып жатса, онда ... ... ... экономиканың нақты секторын қаржыландыру тиімділігін
арттыру үшін несиелеу процессіне ... ... ... ... Бұл ... ... банктердің клиенттері – кәсіпорындарды
қаржыландыруды аймақтық және саны жағынан кеңейту үшін қажет. Бұл ... ... ... ... несиелік портфелінің өсуіне шек ... ... және ... ... ... жасау жүйесі
маңызды болып келеді. Шетелдік тәрірбиедегідей ... ... ... жасау ұсынылады.
Бастапқыда екінші деңгейдегі банктер клиенттердің несие алуға деген
өтініштерін жинап алып, ... ... ... ... және әр ... несие алуға кандидаттарды таңдайды. Кейінен банктердің ... ... ... ... ... беріліп, онда талдау негізінде
қаржыландыруға келетін жобалар таңдап алынады.
Келесі кезеңде Ұлттық банк қаржыландыруға келісімін ... ... ... ... банктердің клиеттерімен лизинг туралы келісім
шартын және қажетті құрал-жабдықтарды сатып алу туралы ... шарт ... ... ... қол ... кейін Ұлттық банк ... ... ... төлеуді жүзеге асырады да, сол соманы
банктерге несие түрінде құжаттап қояды. Келісім ... ... ету ... ... банк ... ... ережелерді сақталуына және
несиелеудің тиімділігіне үздіксіз бақылау жасалады.
Экономиканың нақты секторындағы тәуекелдің сауда және делдалдық ... ... ... өте ... ... ... ... несиелеуге байланысты өкілетті банктермен бірге Ұлттық банктің
бөлісуі де ... ... ... банк ... ... шарт ... туындай қалған жағдайда екінші ... ... айып ... ... ... ... да бір ... беруге тиіс.
Ал, егерде, жалға алушының банкроттыққа ұшырау себебіне байланысты лизинг
келісім шарты тоқтатылса, онда сол ... ... ... дейін Ұлттық банкке несие үшін пайыз ... тиіс ... ... ... ... банк үшін қиынға түскен
жағдайда, ... ол ... ... Ұзақ ... ... сату ... алдын ала қару қажет. Оның орнына Ұлттық банк
клиентерімен жасалатын лизингтік ... шарт ... ... ... деңгейін белгілеуге, сондай-ақ қызмет етіп отырған лизингтік келісім
шарттарға мерзімді мониторинг жүргізуді және олар ... ... ... есеп ... ... талап етуге құқылы.
Қортындылау келе, ұсынылып отырған ... ... ... ... ... ... өндірістің өсуін қолдап, банктерге
ұзақ уақыт мерзім ішінде тұрақты табыс алуға ... ... еді. ... ... ... үшін ... ... қабылдану қажет.
Қорытынды
Экономиканың толығымен нарықтық қатынастарға өтуі, қазіргі кезеңде
жұмыс жасап отырған несиелік ... ... ... ... етуде.
Себебі, өткен жүйеге қызмет еткен несиелік механизм жоспарлы экономика
талаптарына сай ... ... да, ... ... ... ... бере ... мүмкін.
Несиелік портфель құрылымындағы проблемалық несиелердің ... ... ... ... несиелеу механизімінің
жетілмеген жағдайында жұмыс жасауы; қараз алушыларды таңдау және ... ... ... ... ескі ... ... алмауы;
несиелеу барысында жетекшілік ететін ортақ ... ... ... мен ... ... ... тұрақты
қамтамасыз ету құралы ретінде кепілдік ... ... ... ... және басқару ... ... ... кемдігі жатады.
Біздің екінші деңгейді құрайтын отандық банктеріміздің ... ... ... бір ірі банктің капиталының жүз есе кемдігін
ескеретін ... ... ... кезекте, өздерінің ресурстарын нығайту
мәселесі турады. Банктердің меншікті ... ... ... ... аяқ асты ... ... емес. Ендеше, банктер қазіргі
жағдайда ... ... ... көп ... бөледі. Ондағы басты
көздерді халық қаражаттары десек, бұл ... ... ... ... деген мәселе тағы туындайды. ... күні дәл осы ... ... ... ... ... ... жасалып жатқан жоқ. Қай
банк болсын ондағы ... ... ... ... кепілдік бере
алмайды. Керек десеңіз, ол салымдардың сақталуына Қазақстан Ұлттық банкі де
және ... ... ... ... ... құқықтарын қорғау туралы
елімізде арнайы шыққан ... ... ... ... ... және ... жолдарын
зерттеуде бұл дипломдық жұмыс өз міндеттері ретінде қарастырып, нарыққа өту
кезеңінде сай ... ... ... ... және ... жолдарының тиімділігіне объективті баға береді.
Бұл зерттелген жұмыс нәтижесінде сипатталған жаңа несиелік механизмді,
экономика үшін ... ... ... бағыттау, өз кезегінде экономикалық
өсуге және банк жүйесінің ... ... ... жасайды деп ойлаймыз.
Ол үшін елемізде ертеңге қалдыруға болмайтын мынадай шараларды жүзеге
асыру қажет:
Несиелеуге қатысты ... ... ... оның ... ... ... ... несиелеу ережелері», «Несие берушінің құқығы мен мүддесін
қорғау ... ... ... ... ... ... туралы», «Жерді меншіктендіру туралы», ... ... ... ... ... және ... ... лизингті дамыту
туралы», «Қаржы лизингі туралы» заң актілерінің қабылдануы халықаралық
стандартқа, ... және ... сай ... ... ... анықтауда, оны төмендету және бағалауда: АҚШ-тың
банктерінде ... ... ... әдістерін және «25 белгіні» біздің
тәжірибемізде пайдалану.
Несие берушілердің мүдделерін ... ... ... ... туралы институт құру.
Әлемдік тәрірибеде кеңінен қызмет ететін, қарыз алушылардың несиелік
тарихын, яғни алдында алған несиелерін қалай ... ... ... және несиелік рейтингін белгілейтін Несиелік-ақпараттық бюролар
құру. АҚШ-та мұндай ұйымдардың үш ... ... ... ... ... жеке және
заңды тұлғалардың несиелік тарихтарын жинақтаумен айналысады.
Қазақстандық банктер тәжірибесінде ипотекалық несиелеудің американдық
және ... ... ... ... ... ... көрсету.
Құрылыс қаражаттарын жинақтауға қолдау көрсету мақсатында бюджеттен
және ... да ... ... ... бөлу ... Оның ... үшін ... үшін тиімділіктері көрсетілген.
Банктерді қосымша несиелік ресурстармен қамтамасыз етіп отыратын,
салған мүлік ... ... ... ... ... ... ... үшін салынған мүлік актілерімен қамтамасыз етілетін бағалы қағаздарды
шығаруға ... ... ... ... құру ... ... ұзақ ... несиелеуге балама ретінде қаржы лизингін
пайдалану. Бұл жерде жапон тәжірбибесін ескеріп, елемізде ... ... ... ... құру ... ... осы айтылған шаралардың орындалуы қазіргі несиелік
механизмді ... ... ... ... жағынан дамуына,
банктік жүйенің нығаюына, халықтың ... ... ... ... ... және т.с.с. ықпал етеді.
Біздің екінші деңгейді құрайтын отандық ... ... ... ... бір ірі ... ... жүз есе ... болсақ, банктерге әуелгі кезекте, өздерінің ресурстарын нығайту
мәселесі турады. ... ... ... ... ... ... аяқ асты ... мүмкін емес. Ендеше, банктер қазіргі
жағдайда сырттан тартатын ... көп ... ... ... басты
көздерді халық қаражаттары десек, бұл жерде салым иелерінің банктерге
менімі ... ... тағы ... ... күні дәл осы мәселенің
шешілімін іздеу барысында елімізде ешқандай жұмыс жасалып жатқан жоқ. ... ... ... ... жаңа ... ... үшін ... қызмет етуге бағыттау, өз кезегінде экономикалық
өсуге және банк жүйесінің нығая түсуіне мүмкіндік ... деп ... үшін ... ... қалдыруға болмайтын мынадай шараларды жүзеге
асыру қажет:
1. Несиелеуге қатысты құқұқтық базаны ... оның ... ... ұзақ ... ... ... ... берушінің құқығы мен
мүддесін ... ... ... ... ... ... реттеу туралы», «Жерді меншіктендіру туралы», «Құрылыс ... ... ... ... және ... қызметте лизингті
дамыту туралы», «Қаржы лизингі туралы» заң ... ... ... ... және ... сай ... ... Несиелік тәуекелді анықтауда, оны төмендету және бағалауда: АҚШ-тың
банктерінде несиелік тәуекелді бағалау әдістерін және «25 белгіні» біздің
тәжірибемізде ... ... ... мүдделерін қорғау мақсатында, қарыздық
міндеттемелерді қорғау туралы институт ... ... ... кеңінен қызмет ететін, қарыз алушылардың несиелік
тарихын, яғни алдында алған несиелерін қалай қайтарғандығы туралы анықтама
беретін және ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың үш мыңға жуығы бұрын несие ... жеке ... ... ... ... ... ... Қазақстандық банктер ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік деңгейде қолдау
көрсету.
6. Құрылыс қаражаттарын жинақтауға қолдау көрсету мақсатында бюджеттен
және басқа да ... ... ... бөлу ... Оның мемлекет үшін және
экономика үшін тиімділіктері көрсетілген.
7. Қазақстанда ипотекалық несиелеу жүйесінің қызметін реттеп ... ұйым ... ... ... ... Банктерді қосымша несиелік ресурстармен қамтамасыз етіп отыратын,
салған мүлік ... ... ... ... ... ... ... үшін салынған мүлік актілерімен қамтамасыз етілетін бағалы қағаздарды
шығаруға маманданған арнайы Эмиссиялық-қаржы компаниясын құру қажет.
9. ... ... ұзақ ... ... ... ретінде қаржы
лизингін пайдалану. Бұл жерде жапон тәжірбибесін ... ... Ұзақ ... ... ... құру ... ... осы айтылған шаралардың орындалуы қазіргі несиелік
механизмді жетілдерумен қатар, еліміздің ... ... ... ... ... халықтың леуметтік жағдайының жақсаруына,
жұмыссыздыққа тосқауыл болуға және т.с.с. ықпал ... ... ... ... ... заңы «Қазақстан Республикасының банктері
және банктердің қызметтері» от 31 ... 1995 г. № 2444 (РК ... ... 27.01.96 ж, № 2830; ҚР заңы 27.09.96 жылдан. № 37-
1; 07.12.96 ж. № 50-1; 06.03.97 ж. № 83-1; 11.07.97 ж. № 154-1; ... № 200-1, 29.06.98 ж № 236-1; 10.07.98 ж. № 282-1; 16.07.99 ж. № ... 29.03.00 ж. № 42-II; 18.12.00 ж. № 128-II; ... ж. № ... ж. № 179-II; 09.08.02 ж. № 346-II; 28.03.03 ж. № ... № 411-II; 16.05.03 ж. № 416-II; ...... № 482-II;10.07.03ж. № 483-II.
2.Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер», Алматы: Экономика, 2001ж;
3. «Казкоммерц банк» Акционерлік Қоғамның есеп беру ... ... ... ... есеп беру ... ... кредитования экономики РК, ... ... ... от 11 ... 1994 ... ... ... Банка Республики Казахстан О классификации
активов банка и условных обязательств и расчете провизий по ним ... ... РК, от 23 мая ... ... И.Т. ... и ... ... – Питер, 2002г.
7. Бекболатулы Ж.К. ... ... ... ... ... // ... Казахстана, 2001г., № 9-10.
8. Белоглазова Б. Н., Толоконцева Г. В. Денежное обращение и банки. –
М.: «Финансы и ... ... ... ... ... ... нуждается в
кредитовании». - «Деловая неделя» №44 (622), 12 ... ... ... Л.Т. ... Кредит, Банки. - М., Инфра-М., 2002г.
11. Жукова Е. Ф. Банки и банковские операции. – М.: ... и ... ... ... ... с Ж. ... – «Панорама» №3, 28 января 2005г.
13. Калиева Г.Т. Коммерческие банки в Казахстане и проблемы обеспечения
их устойчивости: ...... ... ... А.А. ... ... ... М., «Финансы
и статистика», 1999г.
15. Колесников В. И. Банковское дело. - М: ... и ... ... О.Н. ... ... - М: ... и ... 2004г.
17. Майдагуль Шаймердинова. «Стабильно и позитивно». – «Казахстанская
правда» №20, 28 ... ... Ғ.С. ... ... ... ... Экономика, 2001ж;
19. Напольских М.А. «Скоринговый метод оценки кредитоспособности
частных ...... ... №4, ... ... ... ... бюро узаконили». – «Деловая неделя»
№29 (607), 30 июля ... ... ... ... кредитом не испортишь. 11 апреля 2003г.
22. «Панорама». «Президент Назарбаев подписал Закон о ... ... 9 июля ... Паперная Инесса. Потребительское кредитование: в бой рвутся все,
20.10.2003
24. «Послание Президента Республики Казахстан Н. ... ...... ... №39 (24649), 19 февраля 2005г.
25. Питер С. ... ... ... ... с ... ... ... 1995г.
26. Положение о предоставлении потребительских займов в АО «Альянс
Банк», 13 ... ... ... о ... ... займа на приобретение
автотранспорта в АО ... ... 13 ... ... ... ... кредитным риском АО «Альянс Банк», 23 августа
2004г.
29. Перечень документов, необходимых для ... ... в АО ... ... 23 сентября 2003г.
30. Сейткасимов Г.С. Банковское дело. – Алматы: Каржы-Каражат, 1998г.
31. ... Г.С. ... ... ... - ... ... 1999г.
32. Смагулова Ш. А., ... Е. А. ... ... ... ... ... ... жизни станут выше» - Караван №8 (772), 25 февраля 2005г.
34. Талгат Ергалиев. ... ... ... – вторая волна».
– National Business №1 (15), январь 2005г.
35. Усоскин В. М. Кредит потребительский, предоставляемый населению для
покупки ... ... или ... бытовых услуг, 2004г.
36. Правила краткосрочного кредитования экономики РК, утвержденного
Правлением Национального банка от 11 февраля 1994 года.
37. ... ... ... Республики Казахстан О классификации
активов банка и условных обязательств и расчете провизий по ним ... ... РК, от 23 мая ... ... Е.Д. ... ... ... – бухгалтерских терминов и
понятий. Д: “Сталкер”, 2004г.
39. Щиборщ ... ... ... ... www.panorama.kz
41. www.alb.kz
42.«Финансы, денежное обращение и кредит» Архипова, Сенчегова К ... ... ... ... и ... Г.Н. ...... «Финансы и
статистика»; 2000г
44. «Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие», Алматы: ... ... ... ... С.Б. ... ... ... Алматы: Қазақ
уневирситеті, 2002 ж;
46. Мақыш С.Б. «Банк ісі», ... ... ... 2008 ... ... «Ақша, несие, банктер», Алматы: АЭСИ., 2001 ж;
48. http://www.halykbank.kz/
49. ... ... және ... тәуекелділігін басқару бойынша
қолданылатын тәсілдемелер (шаралар)
ранжирлеу
қарыз алушының несие қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... немесе қамтамасыз ету
несиені сақтандыру
идентификациялау
банктің несие портфелін әртараптандыру (диверсификация)
0
10
20
30
40
50
60
1 жарты
жылдық
2008 ж.
.
3 тоқсан
2008 ж.
4 тоқсан
2008 ж.
2008 ж.
1 ... ... ... ж.
3 тоқсан
2009 ж.
4 тоқсан
2010 ж.
1 тоқсан
2011 ж.
факт
күту

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өндірістік тәжірибе бойынша есеп11 бет
Мүлік жалдау (аренда) шартының ұғымы және элементтері31 бет
Сатып алу - сату шарты туралы38 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
"агрономиялық терминдерді пайдалана отырып ауыспалы егістерді жіктеу"4 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
"Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар."4 бет
"экспертті жүйенің қолданылу аудандары"5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь