Қарақшылықпен күрестің криминологиялық, қылмыстық – құқықтық мәселелерін теориялық тұрғыдан зерттеу және қылмыстылықтың алдын алу жолдарын анықтау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1 ҚАРАҚШЫЛЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТҮСІНІГІ МЕН НЕГІЗГІ БЕЛГІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1. Қарақшылықтың түсінігі мен құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Қарақшылық кезінде қылмыстық жауаптылықты ауырлататын мән.жайлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. Қарақшылықты оған сабақтас қылмыс құрамдарынан ажырату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2 ҚОҒАМҒА ҚАУІПТІ ҚОРҚЫТУ МЕН КҮШ ҚОЛДАНУ ӘРЕКЕТТЕРІН КРИМИНАЛИЗАЦИЯЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Қорқытып және күш қолданып жасалатын қылмыстардың жәбірленушілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың жасалу себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3. Қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстарды жасаушы қылмыскерлердің тұлғасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.4. Қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың алдын алу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3 ҚАРАҚШЫЛЫҚТАН САҚТАНДЫРУДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРАТЫН СУБЪЕКТІЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1. Қарақшылықтан сақтандырудың бағдарламасы ... ... ... ... ... ..
3.2. Қазақстан Республикасындағы қылмыстардың алдын алуды жүзеге асыратын субъектілер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертация қарақшылықпен күрестің криминологиялық, қылмыстық – құқықтың теориялық мәселелерін зерттеуге арналған. Осы диссертациялық жұмыста қарақшылық туралы заңнаманың қысқаша даму тарихы; Қазақстан Республикасының қолданыста жүрген қылмыстық заңнамасы бойынша қарақшылықтың түсінігі; қарақшылық қылмыс құрамының объективтік және субъективтік белгілері; қарақшылық кезінде қылмыстық жауаптылықты ауырлататын мән-жайлар; қарақшылықты оған сабақтас қылмыс құрамдарынан ажырату; қорқытып және күш қолданып жасалатын қылмыстардың жәбірленушілері; қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың жасалу себептері; қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстарды жасаушы қылмыскерлердің тұлғасы; қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың алдын алу жолдары; қарақшылықты сақтандырудың бағдарламасы; Қазақстан Республикасындағы қылмыстардың алдын алуды жүзеге асыратын субъектілер қарастырылған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының экономикалық, әлеуметтік, саяси салаларындағы түбірлі өзгерістер жағдайында азаматтарға және меншіктің түрлі нысандарына қол сұғылмаудың және тұлғаның конституциялық құқықтары мен бостандықтарын нақты қорғаудың сенімді кепілдіктерін қамтамасыз ету ерекше мәнге ие. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан – 2030» халыққа жолдауында «заңның абсолютті үстемдігін орнату және азаматтарды қылмыстылықтан қорғау» қажеттігінің аталып өткені бекер емес [1].
Еліміздің Президенті мен Үкіметі аса маңызды міндеттердің қатарына нарықтық қатынастардың заңдылықтары мен ерекшеліктерін айқын көрсететін, қылмыстылықпен күресудің қазіргі кезгі стратегиясын қалыптастыруды және құқық қорғау органдарының қызметінің тиімділігін арттыруды жатқызады.
Қарақшылық шабуылдардың көбеюі Қазақстан Республикасындағы қылмыстылықтың жалпы өсімімен тығыз байланысты. ҚР ІІМ статистикалық мәліметтеріне көз жүгіртсек, ҚР қылмыстылықтың соңғы жылдардағы өсуі келесідей: 2002 жылы – 173858; 2003 жылы – 200873; 2004 жылы – 206006; 2005 жылы – 201796; 2006 жылы – 183913; 2007 жылы – 183977; 2008 жылы – 162491; 2009 жылы – 160895. Бұл көрсеткіштерден көрініп тұрғандай, қылмыстылықтың өршуі 2003-2005 жылдарда айқын байқалады, ал 2006 жылдан бастап біртіндеп азая бастаған. Алайда, ескеріп өтетін бір жайт, тіркелген қылмыстардың жалпы құрамының ішінде қылмыстардың ауыр түрлерінің, солардың ішінде қарақшылық шабуылдардың өсуінің тұрақтылығы сақталуда.
1 Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояниявсех казахстанцев. // Казахстанская правда. 1997, 11 октября.
2 Гагарин Н.С. Квалификация некоторых преступлений против социалистической собственности. – Алма – Ата, 1973. – 320 c.
3 Кардава А.Н. Ответственность за разбой по советскому уголовному праву. – Сухуми, 1976. – 180 с.
4 Владимиров В.А. Квалификация похищений личного имущества граждан. – М., 1974. – 208 c.
5 Пионтковский А.А. Курс советского уголовного права. – М., Наука, 1970. – Т.2. – 115 c.
6 Куц В.Н. Ответственность за вымогательство по советскому уголовному праву. – Харьков, 1986. – 25 c.
7 Коржанский Н.И. Объект и предмет уголовно-правовой охраны. – М., 1980. – 248 c.
8 Курс советского уголовного права. – Ленинград, 1973. – Т.3. – 836 c.
9 Советское уголовное право. Часть общая. – М., 1982. – 170 с.
10 Каиржанов Е.И. Интересы трудящихся и уголовный закон. – Алма – Ата, 1973. – 160 с.
11 Никифоров Б.С. Объект преступлений по советскому праву. – М., 1960. – 229 с.
12 Курс советского уголовного права. – Т.4. – М., 1970. – 432 с.
13 Матышевский П.С. Уголовно-правовая охрана социалистической собственности в Украинской ССР. – Киев, 1972. – 204 с.
14 Кригер Г.А. Квалификация хищений социалистического имущества. – М., 1971. – 358 с.
15 Советское уголовное право. Часть общая. – М., 1962. – 240 с.
16 Михайлов М.П. Уголовная ответственность за кражу личного имущества и разбой. – М., – 1958. – 155 с.
17 Болотский Б. Ответственность за разбой. – М., 1968. – 31 с.
18 Гагарин Н.С. Ответственность за разбой и грабеж по советскому законодательству. – Алма – Ата, 1974. – 340 с.
19 Трайнин А.Н. Состав преступления в советском уголовном праве. – М., 1951. – 78 с.
20 Фролов В.Е. Спорные вопросы общего учения об объекте преступления. – Свердловск, 1969. – 184 с.
21 Архив Бостандыкского районного суда. г. Алматы. // Уголовное дело № 1/200 // 2007 г.
22 Советское уголовное право. Часть особенная. – М., 1984. – 128 с.
23 Кригер Г.Л. Ответственность за разбой. – М., 1968. – 130 c.
24 Кардава А.Н. Разбой по советскому уголовному праву. – Сухуми, 1969. – 160 с.
25 Курс советского уголовного права. – М., 1985. – 365 с.
26 Филимонова А.А. Преступления против личной собственности граждан. – Алма – Ата, 1980. – 46 с.
27 Авдеев М.М. «Судебная медицина». – М., 1960. – 76 с.
28 Архив Бостандыкского районного суда г. Алматы. // Уголовное дело № 1/115 // 2007 г.
29 Архив Бостандыкского районного суда г.Алматы. // Уголовное дело № 7584 // 2008 г.
30 Гугучия М.Б. Ответственность за разбой по советскому уголовному законодательству. – Сухуми, 1958. – 165 с.
31 Архив Бостандыкского районного суда г. Алматы. // Уголовное дело № 2-181 // 2008 г.
32 Комментарий к УК РФ. – М., 1996. – 74 c.
33 Ковалев М.И., Амиазов Б.Н. Оценка психического здоровья человека уголовным законодательством. – Свердловск, 1987. – 36-37 c.
34 Назаренко Г.В. Невменяемость в уголовном праве. – Орел, 1993. – 47-51 c.
35 Волков Б.С. Проблема воли и уголовная ответственность. – Казань, 1965. – 141c.
36 Дагель Д.П., Котов. Субъективная сторона преступления и ее установление. – Воронеж, 1974. – 48 с.
37 Архив Бостандыкского районного суда г. Алматы. // Уголовное дело № 1-181 // 2008 г.
38 Харазишвили Б.В. Вопросы мотива поведения преступника в советском праве. – Тбилиси, 1963. – 165c.
39 Джекебаев У.С., Рахимов Т.Г., Судакова Р.Н. Мотивация преступления и уголовная ответственность. – Алма – Ата. 1987. – 59 с.
40 ҚР Қылмыстық кодексі. 1997 жылғы 16 шілде.
41 Галиакбаров Р.Р. Квалификация групповых преступлений. – М., 1980. – 85 c.
42 Галиакбаров Р.Р. Групповое преступление. Постоянные и переменные признаки. – Свердловск, 1973. – 140 c.
43 Архив Бостандыкского районного суда г. Алматы. // Уголовное дело № 32056 // 2008 г.
44 Архив Бостандыкского районного суда г. Алматы. // Уголовное дело № 1/479 // 2008 г.
45 Матышевский П.С. Ответственность за преступления против социалистической собственности. – Киев, 1983. – 110c.
46 Уголовное право РК. Часть особенная. Под редакцией Борчашвили И.Ш. и Рахметова С.М., – Алматы. 1999 г. – 363 c.
47 Устинов В.С., Арафеев А.С. Об имущественных преступлениях. –Ярославль, 1994, – 198c.
48 Кузнецов Н.Ф. О квалификации разбойного нападения. – М., 1957. – 79 c.
49 Никифоров Б.С. Уголовно-правовая охрана личной особенности в СССР. –М., 1954. – 158 c.
50 Борчашвили И.Ш. Некоторые вопросы квалификации краж социалистическкой и личной особенности граждан. – Караганда, 1989. – 70 c.
51 Дубаскас И. Проникновение в помещение. – Рига, 1975. – 97c.
52 Уголовное право. Особенная часть. Учебник / Под ред. Козаченко И.Я. – М., 1998. – .388 c.
53 Архив Бостандыкского районного суда г. Алматы. // Уголовное дело № 4-003 // 2008 г.
54 Гаухман П.Д. Борьба с насильственными посягательствами. – М., 1969. –86 c.
55 Коментарий к Уголовному кодексу РСФСР. – М., 1984. –166 c.
56 Советское уголовное право, часть особенная. – М., 1981. – 398 c.
57 Куринов Б.А. Научные основы квалификаций преступлений. – М., 1984. –164 c.
58 Архив Бостандыкского районого суда г.Алматы. // Уголовное дело № 329 // 2008 г.
59 Уголовное право Республики Казахстан. Особенная часть.: Учебник под ред. И.Ш.Боргашвили и С.М.Рахметова. – Алматы, 2000. – 122 с.
60 Гришанин П.Ф. Понятие преступной организации, ответственность ее участников по Советскому уголовному праву. – М., 1961. – 18–21с.
61 Кригер Г.А. Квалификация хищений социалистического имущества. – М., 1974. – 29 с.
62 Дьяков С.В., Игнатьев А.А., Карпушин М.П. Ответственность за государственные преступления. – М., 1988. – 120 с.
63 Тельнов П.Ф. Иные государственные преступления. – М., 1970. – 50с.
64 Петрунев В. Отграничение вымогательства от смежных преступлений. –М., 1973. – 41с.
65 Ляпунов Ю. Ответственность за вымогательство. Социалистическая законность. 1989. № 6. – 36–39 с.
66 Михайлова Г., Тимишев И. Разграничение грабежа и вымогательства. // Советская юстиция. 1990. № 6. – 20с.
67 Клейменов М.П., Дмитриев О.В. Деятельность органов внутренних дел по борьбе с вымогательством. – Омск, 1995. – 96 с.
68 Постановление Пленума Верховного Суда РК от 21.07.95 №5 «О судебной практике по делам о хулиганстве». Сборник постановлений Верховного Суда РК. – Алматы, 1997. – Т.1. – 316с.
69 Гаухман Л.Д. Борьба с насильственными посягательствами. – М., 1969 – 40 с.
70 Л.Д. Гаухман. Насилие как средство совершения преступления. – М., 1974. – 58–73 с.
71 Морозов В.И. Эффективность общего предупреждения насильственных преступлений. ( умышленных убийств и умышленных причинений телесных повреждений) Дисс.к.ю.н. – Омск, 1991. – 127с.
72 В.С. Минская мен Г.И. Чечель. «Виктимологические факторы и механизмы преступного поведения» – Иркутск, 1988 – 40с.
73 Архив Алматинского городского суда. // Уголовное дело №200714 // 2007
74 Архив Алматинского городского суда. // Уголовное дело №200721 // 2007
75 Архив Алматинского городского суда. // Уголовное дело №200792 // 2007
76 Архив Алматинского городского суда. // Уголовное дело №2007155 // 2007
77 Афиногенов Ю.А. Личность потерпевшего и цели наказания. Потерпевший от преступления. – Владивосток. 1974. – 38 с.
78 Минская В.С. Личность потерпевшего и ее криминологическое значение. –М., 1988. – 89 с.
79 Франк Л.В. Виктимология и виктимность. – М., – 27с.
80 Франк Л.В. Потерпевшие от преступления. – М., – 182 с.
81 Вандышев В.В. Проблемы совершенствования борьбы с преступностью. –Иркутск. 1986. – 127с.
82 Глонти Г.Ш. Криминалистическая характеристика поводов к совершению преступления. – М., 1986. – 22с.
83 Михеев Р.И. Личность и поведение потерпевшего. – М., 1975., Герцензон А.А. Уголовное право и социология. – М., 1970. – 83–84 с.
84 Криминология и профилактика преступлений. Учебник. Под ред. Алексеева А.И. – М., 1998. – 282-283 с.
85 Устинов В.С. Насильственные преступления и их мотивация. – Горький, 1996. – 98 с.
86 Смирнова Г.Л. Личность преступника. – М., 1995. – 56 с.
87 Безверхняя Жаухария. Анатомия насилия или неизвестная криминология. – М., 2003. – 3 с.
88 Кудрявцев В.Н. Предупреждение насильственных преступлений. –М., 1998. – 56 с.
89 Алауханов Е.О. Криминология. Учебник. – Алматы. – Казыгурт. 2006
90 Алексеев А.И. Криминология. Курс лекции. – М., 1998. – 84 с.
91 Коробейников Б.В., Кузнецова Н.Ф. Минковский Г.М. Криминология.
– М., 1998. – 5с.
92 Криминология. // Под общей ред. // Проф. А.И. Долговой. Инфра – М – Норма. 1997 – 274 с.
93 Бородин С.В. Квалификация преступлений против личности. – М., 1977. –19 с.
94 Гаухман Л.Д. Проблемы борьбы с убийствами// Предупреждение насильственных преступлений. – М., 1996. – 18 с.
95 Жалинский А.Э., Костицкий М.В. Эффективность профилактики преступлений и криминологическая информация. – Львов, 1980. – 39-40 с.
96 Аванесов Г.А. Криминология. – М., 1984. – 453 с.
97 Д.А. Кирилов. Индивидуальная профилактика преступлений органами внутренних дел. – Тюмень, 1994. – 44 с.
98 Лекарь А.Г. Профилактика преступлений. – М., 1972 – 90 с.
99 Удовиченко М.А., Использование результатов оперативно – розыскной деятельности в расследовании преступлений. – М., 1999. – 11-13 с.
100 Яковлев В.М. Индивидуальная профилактика преступного поведения. – Горький, 1977. – 100 – 107 с.
101 Карпец И.И. Проблема преступности. – М., 1969. – 78с.
102 Горяинов К.К., Исиченко А.П., Кондратюк Л.В. Латентная преступность. – М., 1994. – 263 с.
103 С.Н. Абельцев. Личность преступника и проблемы криминального насилия. Москва. 2000. – 204-205 с.
104 Митин И.О. Социальные конфликты, их последствия и уголовно – правовая охрана человека. – Саратов, 1991. – 201с.
105 Карпец И.И. Преступность: иллюзии и реальность. – М.: Российское право, 1992. – 432 c.
106 Кайыржанов Е.И. Причинность в криминологии. – Алматы, 2002.
107 Кудрявцев В.Н. Теоретические основы квалификации преступления. – М.: Госюриздат, 1963. – 324c.
108 Аванесов Г.А. Криминология. 2 – ое изд. – М.,1984 – 67 c.
109 Максимовских Э. Империя страха. – М., 1992. – 289c.
110 Алексеев А.И. Преступноть как объект криминологического изучения.
– М. 2003. – 129 c.
111 Жалинский А.Э. Эффективность профилактики преступлений и криминологическая информация. – Львов, 1980. – 39-40 c.
112 Ю.Д. Блувштей. Теоретические вопросы статистического изучения личности преступника. – М., 1968. – 16c.
        
        МАЗМҰНЫ
| | ... ... | |
| | |
|1 ... ... ... МЕН НЕГІЗГІ |9 ... ... | ... ... мен |29 ... | ... Қарақшылық кезінде қылмыстық жауаптылықты ауырлататын |45 ... ... | ... ... оған сабақтас қылмыс құрамдарынан |56 ... ... |56 |
| | |
|2 ... ... ... МЕН КҮШ ... ... |62 ... | ... ... және күш ... ... ... |66 ... ... |71 ... ... күш ... арқылы жасалатын қылмыстардың жасалу | ... ... |81 ... ... күш ... ... ... қылмыстарды жасаушы |81 ... | ... ... | ... ... күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың алдын алу |116 |
|жолдары................................................................| ... |120 |
| | |
|3 ... ... ... ... | ... ... | ... Қарақшылықтан сақтандырудың бағдарламасы ……………....... | ... ... ... қылмыстардың алдын алуды жүзеге | ... | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ....................................... | |
| | ... ... ... ... қарақшылықпен күрестің
криминологиялық, қылмыстық – құқықтың ... ... ... Осы диссертациялық жұмыста қарақшылық туралы заңнаманың қысқаша
даму тарихы; Қазақстан Республикасының ... ... ... бойынша қарақшылықтың түсінігі; қарақшылық қылмыс құрамының
объективтік және ... ... ... кезінде қылмыстық
жауаптылықты ауырлататын мән-жайлар; ... оған ... ... ажырату; қорқытып және күш қолданып жасалатын қылмыстардың
жәбірленушілері; қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын ... ... ... күш ... ... жасалатын қылмыстарды жасаушы
қылмыскерлердің тұлғасы; қорқыту, күш ... ... ... ... алу жолдары; қарақшылықты сақтандырудың ... ... ... ... алуды жүзеге асыратын
субъектілер қарастырылған.
Зерттеу ... ... ... Республикасының
экономикалық, әлеуметтік, саяси салаларындағы түбірлі өзгерістер жағдайында
азаматтарға және меншіктің түрлі ... қол ... және ... ... мен ... ... ... сенімді
кепілдіктерін қамтамасыз ету ерекше мәнге ие. ... ... ... – 2030» халыққа жолдауында «заңның абсолютті
үстемдігін орнату және ... ... ... ... ... ... емес [1].
Еліміздің Президенті мен Үкіметі аса маңызды міндеттердің қатарына
нарықтық қатынастардың заңдылықтары мен ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... қалыптастыруды және
құқық қорғау органдарының қызметінің тиімділігін арттыруды жатқызады.
Қарақшылық ... ... ... Республикасындағы
қылмыстылықтың жалпы өсімімен тығыз ... ҚР ІІМ ... көз ... ҚР ... соңғы жылдардағы өсуі
келесідей: 2002 жылы – 173858; 2003 жылы – 200873; 2004 жылы – 206006; ... – 201796; 2006 жылы – 183913; 2007 жылы – 183977; 2008 жылы – ... жылы – 160895. Бұл ... ... ... ... 2003-2005 жылдарда айқын байқалады, ал 2006 жылдан ... ... ... ... ескеріп өтетін бір жайт, тіркелген қылмыстардың
жалпы ... ... ... ауыр ... ... ... шабуылдардың өсуінің тұрақтылығы сақталуда.
ҚР ІІМ мен ҚР Бас Прокуратурасының жанындағы Құқықтық статистика және
ақпараттар орталығының мәліметтері бойынша еліміздің аумағындағы ... ... ... ... 2002 жылы – 1400; 2003 жылы – ... жылы – 2330, 2005 жылы – 2140; 2006 жылы – 2097; 2007 жылы – ... жылы – 1968; 2009 жылы – ... жылғы 22 сәуірде Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік ... ҚР ... ... ... органдарының қызметін, олардың
жұмысындағы жекелеген кемшіліктерді ... ... ... ... ... ... және пайдакүнемдік сипаттағы қылмыстарды ашуға ... ... ... күресте құқықтық ғылымдар да, солардың ішінде қылмыстық
құқық ғылымы да ерекше рөлді иеленуі тиіс. ... ... ... ... мемлекеттің заңшығарушылық қызметіне ... ... ... ... ... де ... етеді. Бұл ретте қылмыстық құқық ғылымының маңызды ... ... ... ... ... қол ... ... қорғауды
және сақтауды қамтамасыз ету мен нығайту табылады. Яғни, республикамыздың
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... сапасы ерекше мәнге ие бола түспек.
Атап өтерлік бір жайт, Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 21 шілдеде
қабылданған жаңа ... ... ... ... ... өзгертулер енгізілді. Бұл өзгертулер меншіктің барлық нысандарының
теңдігін бекіткен ҚР 1995 ... 30 ... ... ... ... былай деп жазылған: «Қазақстан Республикасында
мемлекеттiк меншiк пен жеке меншiк танылады және бiрдей қорғалады».
Егер бұрын ... ... ... ... ... ... екі
тарау болса (социалистік меншікке қарсы қылмыстар және ... ... ... ... ... ... олар бір ... «Меншікке
қарсы қылмыстар» деп біріктірілген. ҚР ҚК «Меншікке қарсы қылмыстар»
тарауында меншіктің ... ... ... ... ... алаяқтықтан, қорқытып алушылықтан және меншікке қатысты өзге
де қол сұғушылықтардан теңдей қорғауды ... ... ... Бұл ретте ҚК-те мүлікті ұрлау туралы жазылған барлық ... ... деп ... Бөтен мүлікті ұрлау туралы сөз қозғалған барлық
баптарда айқындаушы белгі ретінде ірі мөлшер көрсетілген. Меншікке ... ... ... ... ... ... топ» ... ретінде пайдаланылатын заттар» сияқты белгілер енгізілген. Бұл
белгілер, өз кезегінде, ғылыми ... ... ... етеді.
Республикамыздағы қолданыстағы қылмыстық заңнамада меншікке қарсы қол
сұғушылықтардың көптеген түрлері үшін ... ... ... ... ... көрініс тапқан. Алайда, заңнамадағы нормалар
жүйесі қаншама сапалы болса да, ол өз ... ... ... ... шеше ... ... ... қорғаушы және жалпы ескерту
функциялары оны қабылдау және күшіне енгізу кезінде де, ... ... және ... ... де ... ... ҚР Жоғарғы Сотымен
жүргізілген бөтен мүлікті ұрлау туралы істер ... сот ... ... ... ... ... ... аталған
қылмыстармен күрестің тиімділігін төмендететін кең таралған ... ... ... ... ... ... ... немесе
түрін оның басқа түрлерінен ажырата алмауы, осы қол сұғушылықтарды сабақтас
қылмыстардан ажырата алмау табылады.
Сот-тергеу тәжірибесінде қылмыстар жиынтығы ... ... ... қылмыстық құқықтық нормалардың бәсекелестігі жағдайында жасалған
әрекеттерді саралау ... қате шешу де жиі ... ... ... ... қате ... ... әртүрлі
болуы мүмкін, бірақ бұл жағдайды қылмыстық құқық ғылымындағы меншікке ... ... өз ... және өзге қылмыстарға қатысты ара
қатынасының ... ... ... болады.
Құқыққорғау органдары қызметкерлерінің қылмыстардың екі ... ... ... ... айқын ажырата білуі нақты іс бойынша қолдануға
тиісті қылмыстық құқықтық норманы ... ... ... ... ... ... бойынша сот әділдігін жүзеге асырудағы заңдылықты сақтаудың
қосымша кепілдігі болып табылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. ... ... ... бір ... ... зерттеуде Ресейлік ғалымдардың басым
екендігін мойындап, олардың ... ... ... ие: Гагарин Н.С,
Владимиров В.А, Пионтковский А.А, Куц В.Н, Коржанский Н.И, Никифоров ... П.С, ... Г. А, ... Н.Ф, ... М.П, ... ... Л.В, ... В.Н, Карпец И.И, Кузнецова Н.Ф, Лебедев С.Я, Бородин
С.В. секілді ғылымдарды айта ... ... ... осы ... ... авторлардың
ішінде біз Е.И. Қайыржанов, А.Н. Ағыбаев, У.С. ... М.С. ... ... Е.О. ... И.И. ... Е.Т. Оңғарбаев, Р.Т. Нұртаев, Р.О.
Орымбаев, С. Рахметов, Б.Ж. Жунісов, Ғ.Ы Баймурзин, Ә.А. ... ... ... ... ... ... ... арнайы әдебиеттерді, сонымен қатар сот-тергеу
тәжірибесін талдай отырып, біз қарақшылық құрамы әлдеқайда ... ... ... ... шешімге келдік, себебі, теорияда да, тәжірибеде ... ... ... объективтік және субъективтік белгілерін,
оның саралаушы түрлерін анықтауға, сонымен қатар қарақшылықты сабақтас
қылмыстардан ... ... ... ... даулы мәселелер әлі де
көп.
Зерттеу мақсаты. Диссертациялық ... ...... ... қылмыстық – құқықтық мәселелерін теориялық
тұрғыдан зерттеу және ... ... алу ... ... болып
табылады.
Зерттеудің негізгі міндеттері. Алға қойған мақсат бірқатар
зерттеулік міндеттерде ... ... ең ... мыналар:
- Қарақшылық туралы заңнамалардың даму тарихына шолу жасай отырып,
қарақшылық ұғымына жаңа анықтама беру;
- Қарақшылықты оған ... ... ... ... отырып
өзгешелігін анықтау және негіздеу;
- Қарақшылық қылмысының объективтік және ... ... ... ... ... үшін ... айқындау үшін заңнамаға тиісті
өзгертулерді қалыптастырып, ұсыну;
- Қарақшылықты жасаушы тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... жағын және
осы қылмысқа байланысты жүзеге ... ... ... ... ... құқық ғылымында барлық қылмыстардың
объектісі болып ... ... ... ... ... ... жалпылай танылған.
Қарақшылықтың қауіптілігі тек меншікке қол сұғушылықтан ғана емес,
сонымен қатар осындай қол сұғушылықтың ... де – ... ... ... мен ... үшін қауіпті күш қолданудан көрініс табады.
Жеке ... оның ... ... ... ... ... болып
табылады.
Зерттеудің пәні ретінде – Қазақстан Республикасы ҚК – нің ... ... ... ... ... және ... ... басқа да
нормалары, шет елдердің ... ... ... сот ... ... жасауда сотталған адамдардың саны жөніндегі
статистикалық мәліметтер, қарақшылықтың ... ... ... ... сауалнама нәтижелері қарастырылады.
Зерттеудің әдістемелік негізі. Зерттеудің әдістемелік негізі болып
теорияның және тәжірибенің өзара байланысына негізделген, ... ... ... дамуын ескере отыра зерттелетін танымның ... ... ... Диссертацияда зерттеудің жалпы ... ... ...... ...... ... әлеуметтік әдістер пайдалынады.
Диссертациялық зерттеудің әдістемелік негізі ретінде қарақшылыққа
тікелей қатысты қылмыстық саясат, қылмыстық ... ... ... атқарушылық құқық тарихынан жазылған теориялық ... ... де ... зерттеудің (эмприкалық) деректік негізі. Қазақстан
Республикасының Конституциясы, ... ... ...... ... іс ... ... осы жұмыстың тақырыбымен
байланысты құқықтық сипаттағы басқа да құқықтық нормалар және ... ... ... ...... ... барысында советтік дәуірге дейінгі нормативтік актілер, сондай – ақ
Кеңестік мемлекеттің ... ... және ... да ... ... эмпирикалық базасын Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... Сондай – ақ Алматы
қаласының Бостандық ауданының соттарындағы 2002 және 2009 ... ... ... 360 ... іс, т.б. мәліметтер зерттелінді.
Зерттеу барысында 100 ... ... ... ... ... ... бір ... тәжірибелік
ұсыныстар жасалынды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Диссертациялық жұмыс 1997 ... ... ... ... бастап қарақшылыққа жаңа анықтама
беріліп, бұл ереже заң шығарушыға мемлекеттік және жеке ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. Диссертацияда
қылмыстық ... ... ... ... ұсыныстар қалыптастырылған.
Қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар:
1) Қарақшылық бөтен мүлiктi ұрлау мақсатында ... ... ... өмiрi мен ... ... күш көрсетумен немесе тiкелей
осындай күш қолданамын деп қорқытумен ұштасқан шабуыл жасау.
2) Ғалым-криминалистер мен құқық қорғау ... ... ... ... ... ... жауаптылық көзделген аса ауыр
қылмыс – бандитизмнің белгілері көрініс тапқан ... ... ... жағдайларының жиілеп кеткенін атап өтеді. Олардың нақты қылмыстық
істер бойынша шешімдері тәжірибеде жетекшілік орынды иеленсе де, ал бұл, ... сот ... ... ... саралаудағы қателіктерге
әкеп соғуда. Сондықтан ҚР Қылмыстық кодексінің 179-бабының 3-тармағының “а”-
тармағына өзгерту енгізу ... ... ... күш ... ... ... қылмыстарды алдын алу
шараларының жүйелі түрде жүзеге асуын ... ету ... ... алу» ... заң ... ... ... күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстарды алдын ... ... ... ... ... және ... маңызы. Қылмыстық
жауаптылықты жеңілдететін және ауырлататын мән – жайлардың ұғымның түп
бастауына ... ... ... ... отырып, олардың заңда айқындалған
құқықтық тізбегін анықтап және аталған мән – ... ... ... ... ... ... ... білдіруде.
Сонымен қатар зерттеудің теориялық мәні – зерттеу нәтижесінде
құрылған ұсыныстар, ... ... ... жауаптылықты
жеңілдететін және ауырлататын мән – жайлар туралы ұғым – ... әсер ... ... құқығында жауаптылықты жеңілдететін және
ауырлататын мән – жайлар сақтандыру тағайындау ... ... ... үлес ... ... ... – осы зеттеудің ... ... және ... мән – жайларды реттейтін
құқықтық нормаларды жетіліруге бағытталғандығында.
Жұмыс қорытындысының тәжірибелік мәні:
1. құқық ... және ... ... ... қылмысқа қарсы
сақтандыру жүргізу тәжірибесінде;
2. соттардың сақтандыру тағайындау ... ... ... ... ...... ... криминология пәндері оқу
процесінде;
4. әдістемелік құралдарды дайындау және магистірлік, бітіру жұмыстарын
жазу барысында қолдануға мүмкіндік береді.
Жұмыстың құрылымы және ... ... ... ... және міндеттерінде анықталған және ... ... ... үш ... ... ... әдебиеттер
тізімінен тұрады.
1 ҚАРАҚШЫЛЫҚ ҚҰРАМЫНЫҢ ТҮСІНІГІ МЕН НЕГІЗГІ
БЕЛГІЛЕРІ
1.1 Қарақшылықтың түсінігі мен құрамы
Қылмыстық ... ... ... ... үшін ... мүлікке
қатысты қол сұғушылық қандай тәсілмен жасалғанына байланысты ... ... алып алу ... ... ашық, күш көрсету арқылы немесе
күш көрсетусіз, алдау жолымен немесе сенімге қиянат ... ... ... мүмкін.
Қолданыстағы қылмыстық заңнама мүлікті ұрлаудың алты ... ... ... ... ... ... тапсырылған бөтен
мүлiктi иеленiп алу немес ысырап ету.
Ұрлаудың басқа нысандарымен салыстырғанда, қарақшылық әлдеқайда ауыр
қылмыс ... ... ... ол тек ... ғана ... ... ... өмірі мен денсаулығына да қол сұғушылықпен сипатталады.
Қарақшылықтың алғашқы заңнамалық анықтамасы 1922 жылғы РКФСР Қылмыстық
кодексінде берілді. Бұл кодексте пайдакүнемдік ... ... ... үш бап орын алды – ... (182 бап – ... ... күш ... ұрлау және 183 бап – жәбірленушінің өмірі мен ... ... күш ... ұштасқан тонау); қарақшылық (184 бап – мүлікті ... ... ... өзге ... өлім ... жарақат қаупін
тудырған күштеп немесе психикалық күш көрсетумен ... ашық ... 184 ... 2 ... ... – адамдар тобымен (бандитизм) жасалған
нақ сол қылмыс үшін мүлікті тәркілеумен қоса ... ... ... және бандитизм (76 бап – әртүрлі қылмыстық мақсаттарда ... ... үшін ... ... 1926 ... ... Қылмыстық
кодексінде қылмыстардың белгілі бір түрлерінің түсініктерінің заңнамалық
сипаттамалары қайталанды, алайда бұл кодекстің өзіне тән ерекше ... ... ҚК 167 бабы ... ... ... ... өлуін немесе жарақат алуын көздеген, бұл үшін 10 жылға ... ... ... ... ... ал ... мән-жайлар
кезіндегі қарулы қарақшылық үшін жазалаудың жоғары шарасы көзделді [2, ... ... ... 1947 ... 4 ... ... Кеңесінің «Азаматтардың жеке меншігін ... ... ... өзгертулер енгізілді. Бұл акт азматтардың жеке мүлігін ұрлаудың
екі ... ... ... ... ... күш ... ашық ұрлау) және
қарақшылық (күштеп ұрлау). Жарлықта ... ... ... ... ... ... мен ... қауіпті және қауіпті емес
күш көрсетумен ұштасқан шабуыл ретінде анықталды. Осылайша бір құрамда
қоғамға ... ... ... ... ... әрекеттер
біріктірілді, ал бұл, өз кезегінде, ... ... ... ... ... соған қарамастан, жоғарыда ... ... ... ... шабуылдың ашық сипаттағы белгісін
алып тастады, бұның негізінде қарақшылықтың ... және ол ... шегі ... кеңейтілді [3, с. 17].
Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасының дамуындағы ... ... оның ... ... ... кодексті 1959 жылғы 22
шілдеде қабылдау табылды. Мұнда қарақшылықтың ... ... ... де, енді ... өмір мен денсаулық үшін қауіпті күш
көрсетумен ұштасқан шабуыл жатқызылды.
Осыған қоса, бұл кодексте қарақшылықтың екі диспозициясы көзделді: ... бап – ... ... ... ... иемдену мақсатындағы
қарақшылық» және 134 бап – «Қарақшылық». ... ... ... ... ... көздесе, екіншісі азаматтардың жеке ... ... үшін ... ... ... қатысты бұлайша
заңнамалық тұрғыдан түрлерге бөлу ... ... жоқ, ... оның ... меншікті қорғауды күшейту қажеттігі идеясы жатыр.
Қазақстан Республикасының 1997 ... 21 ... ... ... кодексінің 179-бабында қарақшылық бөтен мүлiктi ұрлау мақсатында
шабуыл жасауға ұшыраған адамның өмiрi мен ... ... ... ... ... ... күш қолданамын деп қорқытумен ұштасқан
шабуыл жасау ... ... ... ... тұрғандай, заң
шығарушы мемлекеттік немесе қоғамдық мүлік және азаматтардың ... ... ... ... ... түсінікпен ауыстырған. ҚР
Конституциясының 6 бабына сәйкес: «Қазақстан ... ... пен жеке ... ... және ... қорғалады». Бұл ереже заң
шығарушыға мемлекеттік және жеке меншікті қылмыстық қол ... ... ... ... ... ... ретінде меншіктілігі
бұл мүлікті немесе мүлікке ... ... ... ... тұлғаның атына
заңды рәсімделмеген мүлікті түсіндіруге болады, яғни ... ... ... иеленуге, пайдалануға және оған билік етуге заңды құқық болмайды.
Қарақшылықтың ... оның ... ... ... ... қауіпті қылмыс екендігінен көрініс табады. Бұл оның, ең ... ... ... ... Қарақшылық кезінде тікелей объект болып
меншік ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық құқық ғылымында бұл қылмыстың қосымша объектісі
адамының өмірі мен ... ... қате ... ... жатады [2, с.
260]. Себебі, адам өмірі қарақшылықтың объектісі болып табылмайды, және ... ... ... ... шығып кетеді және қосымша айқындауды
қажет етеді.
Қарақшылықтың ерекшелігі оны жүзеге асырудың тәсіліне де ... өзге ... ... ... ... ... қол ... ғана емес, сонымен қатар мұндай қол
сұғушылықтың тәсілінен де - күш ... ... ... ... ... деп қорқытумен ұштасқан шабуыл жасаудан көрініс табады.
«Шабуыл» сөзі басып алу, зиян келтіру және т.б. мақсаттарда ... ... ... ... ... ... шабуыл – бұл қандай да бір қылмыстық
мақсатпен жүзеге ... ... және ... ... ... ... жету құралы ретінде күш көрсетуді бірден қолданумен сипатталатын
басқыншылық, құқыққа қайшы әрекет [3|4, с. 208]. ... көп ... ... ... алайда ол жәбірленуші үшін жасырын, байқатпай жасалуы да
мүмкін (бұрыштан төну, арқадан ұру, ... ... ... ... және одан ... тікелей жүзеге асырылатын күш көрсету (қорқыту)
субъективтік тұрғыдан бір мақсатпен – бөтен мүлікті ұрлаумен ... ... ... әрекеттің бірігуін құрайды. Сондықтан, шабуылды
қарақшылықтың дербес объективтік белгісі ретінде шартты түрде ғана ... ... ... ретінде шабуыл жасауға ұшыраған адамның өмірі мен
денсаулығына нақты қауіп төндіретін, күш ... ... ... ... ... ... ... құрамындағы, өмір мен денсаулық ... күш ... ... ... ... ... жеңіл, орташа
ауырлықтағы және ауыр зиян келтірген, сонымен қатар адамның өліміне әкеп
соққан күштеп зорлау; ... ... ... ... ... жүзеге
асыру кезінде жәбірленушінің өмірі мен денсаулығына нақты қауіп төндірген
күштеп зорлау; мүлікті иемдену мақсатында ... ... өмір ... үшін ... ... заттарды енгізу; өмір мен денсаулық
үшін қауіпті күш қолданамын деп ... ... ... ... ... ... сипатқа ие болуы және нақты болуы тиіс.
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... нормаларымен қорғалатын қоғамдық қатынастар ... ... [5, с. 115]. Ал В.Н. ... ... ... ... ... деңгейдегі түрлерінің объектісі болып табылады» [6, с.
25]. Н.И. ... ... ... ... болып қылмыстық
заңмен қылмыстық қол сұғушылықтан қорғалатын ... ... ... с. ... ... ... ... меншік, яғни бір тарап (мемлекет немесе
қоғамдық ұйым, меншік иесі) ... ... өз ... ... ... ... билік жүргізуімен, ал екінші тарап (меншік
иесінен басқалары) мүлікті иелену, пайдалану және оған ... ету ... деп ... оған ... ... ... ... құндылықтарға байланысты қоғамдық қатынастар табылады [8, с.
836].
Құқықтағы меншік ... ... ... ... ... ... билік ету құқықтарынан, ал өзге ... осы ... ... ... ... ... қол ... табады. Ұрлаудың объектісін бұлайша түсіну жалпымен танылған ... ... ... ... ... [9, с. 170], сонымен ... ... ... қол сұғушылық үшін жауаптылық мәселелерін
зерттеуге арналған монографиялық жұмыстарда [10, с. 160] көрініс ... ... ... ... ... ... түсінудің басқа да түрі бар. Мысалы, қылмыстың объектісін қылмыстық
құқықтың ... және ... ... ... қарастыратын орыстың
революцияға дейінгі көптеген ... осы ... ... ... ... Ал ... ... материалдық заттардың, мүліктік құқықтар
мен міндеттердің жиынтығы танылған.
Меншікке қарсы қылмыстардың объектісін түсінудегі әртүрлі ... ... ... ... объектісі туралы мәселені ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың
объектісі мен пәні түсініктерінің бірігуіне жол берді. Ал шын мәнінде,
ұрлаудың тікелей объектісі ... ... ... ... ... ғана
ажыратыла отырып, мазмұны бойынша топтық объектімен бірдей болып келеді.
Сонымен қатар, қол сұғушылықтың тікелей ... ... ... ... ... ... да ... даулар бар.
Бір авторлар ұрлау кезінде қол сұғушылықтың тікелей объектісін
ұрлаудың пәнінен ... ... деп ... Бұл ... және ... өздерінің мазмұны бойынша әртүрлі екендіктерімен негізделеді
[11, с. 229]. Ал басқалары, мысалы, А.А. ... В.Д. ... ... ... кезіндегі қол сұғушылықтың тікелей объектісі болып мүліктік
құқықтар мен міндеттердің жиынтығы ... ... ... ... ... деп ... А.А. Пионтковскийдің пікірінше, «ұрлау
кезіндегі қылмыстың объектісін ... үшін ... ... ... қол сұғушылықтың пәні түсінігін енгізудің қажеті жоқ» [12, с. 432].
Үшіншілері, ... ... екі ... ... ... ... қол сұғушылықтың тікелей объектісі болып зиян келтірілген ... ... ... ... ... ... деп ... Олардың
ойынша, сыртқы әлемнің заты ретіндегі ұрланған мүлікке зиян келмейді [13,
с. 204].
Біздің ... ... ... ... ... ... ... тікелей объектісі мен ұрлаудың пәнін ажыратуды көздейтін
көзқарас табылады. Профессор Г.А. ... ... атап ... ... ... ... ... заттарды немесе мүлікті тану «объект»
түсінігінің өзіне қайшы ... [14, с. ... ... ... ... сөз ... ... тұрғыдан зиян мүлікке емес, меншік иесіне келтіріледі деп айтуға
болады. Мүлікті өз мақсатына және өз ... ... ... ... ... ... негізінде алынуы немесе ұрлануы мүліктің
емес, меншік иесінің мүддесімен байланысты. Алайда, бұл ... ... ... ... ... ... мазмұн – мүлік арқылы жүзеге асырылады.
Б.С. Никифоровтың пікірінше, «мүлік меншіктің материалдық субстраты болып
табылады» [11, с. ... ... ... ... ... ... тек қана ... ғана емес, жәбірленушінің тұлғасына да ... 1962 жылы ... ... қылмыстық құқық бойынша оқулықтың авторлары
қарақшылықтың объектісі ретінде меншікті, сонымен қатар ... ... ... ... [15, с. 240].
Атап өтетін жайт, ... ... ... көрген қылмыстық құқық
бойынша оқулықтардың көптеген авторлары, соның ішінде 1988 жылы ... ... ... екі ... ...... және
адамның денсаулығын атап көрсетеді. Қазіргі кезде қарақшылықтың қосарлы
объектісін көптеген ... ... ... М.П. ... ... ... екі объектінің факультативтік түрде емес,
міндетті түрде болуы тән [16, с. 155]. Заң ... ... ... қарақшылық кезіндегі объектінің екіобъектілік бағыттылығын
мойындайды. Сонымен қатар, Б. ... екі ... ... ... ... ... ең ... қоғамдық тәртіп, қоғамдық
қауіпсіздік және тұлға танылады деп санайды [17, с. 31].
Қарақшылықтың қауіптілігі тек ... қол ... ғана ... қатар осындай қол сұғушылықтың тәсілінен де – шабуылға ... ... мен ... үшін қауіпті күш қолданудан көрініс табады.
Жеке тұлға, оның денсаулығы қарақшылықтың екінші маңызды ... ... ... ... өмір мен ... үшін ... күш
қолдану ретінде көрсетілген (ҚР ҚК 179-бабы). Бұл қарақшылықтың өмірге
емес, денсаулыққа қол ... ... ме ... Н.С. ... жазып
өткендей, «біздің ойымызша, қылмыскер жәбірленушіні өмірінен айырам ... және осы ... ... ... ... ... әрекетерді істеу
(тапаншаны жәбірленушінің басына көздеу, пышақты ұстау және оны жүрекке
дәлдеу және т.б.) ... ... оның ... қол сұғады» [18, с. 323].
Мұндай ... ... ... ... қамтылады, алайда
қарақшылық туралы нормаларда қарақшылықтың келтіруі ... ... ... өлімі туралы ешнәрсе айтылмаған, сондықтан,
қарақшылық шабуыл кезіндегі адам өлтіру ҚР ҚК 179 және ... ... ... ... ... ... ... объектісі болып, біріншіден, меншіктің
нақты нысаны, екіншіден, шабуылға ұшыраған ... ... ... – бұл ... ... ... табылмайды және адам өлтіру
қарақшылықтың шеңберінен ... ... және ... ... ... ... санайтын авторлардың пікірі дұрыс [9, с. 170]. Адамның өмірі басқа ... – адам ... ... ... ... Сол себепті де,
қарақшылықты жоғарыда аталған екі баптың жиынтығымен саралау қажет.
Қарақшылықтың ... ... соң, осы ... ... ... Жоғарыда атап өткеніміздей, қылмыстың объектісі
мен пәні – бірдей ұғымдар емес. ... А. ... ... пәні болып осыларға қатысты немесе ... ... ... заттар табылады [19, с. 78].
Объект пен пән – бұл құбылыстардың бір жазықтығында жатқан ... ... Бұл ... ... ... ... ажырата
қарастыруға болмайды, өйткені заттар мүліктік қатынастардың материалдық
алғышарты болып табылады, ал адамдар ... ... ... ... қатысты туындайды. Е.А. Фролов қол сұғушылықтың пәніне
қандай да бір қоғамдық қатынастардың іс жүзінде бар ... ... ... ... ... дәлелі болып табылатын және оларды жою, алып
алу, өзгерту арқылы ... ... зиян ... заттар мен
мүліктерді жатқызады [20, с. 184].
Заттар олардың ... ... не ... ... ... ... киім және т.б.), не шартты түрде (ақша, бағалы қағаздар
және т.б.) қанағаттандыра алады. ... кез ... ... ... ... ... ... ие, адамның қандай да бір материалдық немесе ... ... ... ... ... ... Осы
сипаттамадан мүліктің экономикалық қасиеті көрініс табады.
Алайда, қылмыстық қол сұғушылықтың пәні функциясын атқару үшін ... бір ... ... ... ... ... құнға да
ие болуы тиіс, яғни адам еңбегінің заттық көрінісі ретіндегі сипатқа ие
болып, тек таза ... ... ... те ... ие ... ... шаруашылық тұрғыдан қарастырғанда, мүлік – бұл ... ... ... басқалай да өндіруіне қоғамға пайдалы еңбек
жұмсалған заттар мен мүліктердің жиынтығы. В.А. ... ... қол ... пәні болу үшін заттың құны болуы тиіс, ... ... ... тауар-ақша қатынастарына ... ... ие ... ... ... ... алынып тасталған мүлік
меншікке қарсы қылмыстардың пәні бола ... ... ... ... көзқарасты А.А. Пионтковский білдірді.
Оның ойынша, ұрлаудың объектісі ретіндегі мүлікке азаматтық айналымдағы,
сонымен қатар айналымнан ... ... ... ... ... кезіндегі мүліктің міндетті белгісі болып қылмыскердің оған
қатысты қандай да бір құқықтарының, өкілеттіктерінің болмауы табылады, ол
зат бөтен ... ... ... меншік иесінің қажеттіктерін қанағаттандыратын
заттар (жеке және өндірістік, ... және дене ... ... ... баламасы (ақша, бағалы қағаздар және т.б.) ретінде де көрініс табуы
мүмкін [4, с. ... пәні ... өз ... ... ... ие емес, алайда
материалдық игіліктерді алуға белгілі бір ... ... ... ... ... аккредитив, багаждық түбіртектер және өзге де
бағалы қағаздар мен мүліктік ... ... ... мүмкін.
Д.Н. Розенберг былай деп жазады: «құжаттар мүліктік құқықтардың
көрінісі болып табылған, мүлікті ... ... ... ... ... ... пәні болып танылуы мүмкін. Мысалы, ... ... тек осы ... ... ғана ... ... Мүліктік қылмыс пәнін
бұлайша түсіну мүліктік қылмыс түсінігімен сәйкес келеді.
Мүліктік қылмыстардың пәні туралы мәселені осылайша шешу бөтен ... ... ... қарақшылыққа және өзге де мүліктік қылмыстарға
да қатысты дұрыс. Олар арқылы қандай да бір ... ... ... бөтеннің меншігі болып табылатын құжаттарды қарақшылық жолымен
алып алу қылмыскердің пайдакүнемдік мақсатын сөзсіз дәлелдейді және ... ... ... ... тиіс [18, с. ... әдебиетінде олар арқылы мүлік алуға болатын құжаттарды, мысалы,
сақтау камерасындағы жүкті алуға арналған ... ... ... ... ... ... ... қатысты басқа да көзқарас бар.
Бірқатар авторлардың, солардың ішінде Т.Д. ... Н.Д. ... ... және ... ... мұндай құжаттар мүлікті ұрлаудың
пәні емес, құралы болып ... Сол ... де, ... авторлар мұндай
құжаттарды ұрлауды ұрлауға дайындық ретінде, ал оларды қандай да ... алу үшін ... ... ... ретінде санайды [11, с. 229].
Қылмыстық қызметтің кезеңіне тоқталатын болсақ, бұл мәселені шешу
қылмыстың сипатымен анықталуы тиіс. ... ... ... ... кезінде
жасалған әрекет ұрлыққа дайындалу ретінде, ал осы түбіртекті ... ... ... ... тиіс. Ал қарақшылық шабуыл кезінде
жәбірленушіден осындай құжатты алып ... өзі ... ... ... ... ... ... қылмыскер аталған құжаттар бойынша
мүлікті алған кезде ғана қарақшылық аяқталды деп саналатын еді, ал ... ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... шабуыл
жасалған сәттен бастап қарақшылық аяқталды деп саналады.
Мысал: Жәбірленушілерден киімдерінің ... алып ... ... шабуыл Алматы қаласының Бостандық ауданының сот тәжірибесінде
орын алған. ҚР ҚК 179-бабының 2-бөлігі ... А. мен К. ... ... мас күйде бола отырып, Г. мен Ш. ... ... ... ... ... ... киімдерінің жетондарын тартып
алғандары үшін айыпты деп танылды. Осы жетондар арқылы қылмыскерлер ... ... ... ... кеткен, алайда іздестіру шараларының нәтижесінде
екеуі де ұсталып қылмыстық жауаптылыққа тартылды [21, № ... ... ... ... ... мен
құжаттарды иемденумен байланысты қарақшылық шабуылдар ... ... ... техникалық төлқұжаты, тұлғаны куәландыратын құжаттар
және т.б. Көп ... ... ... ... ... ... соң ... (мысалы, сырт киімді алып алған кезде құжаттарды бірден байқамауы
мүмкін). Мұндай жағдайларда, егер қылмыскердің әрекеті дәл осы ... ... ... онда ... ... ... қарақшылық
деп танылып, ҚР ҚК басқа баптары бойынша қосымша саралау қажет ... мен ... үшін ... күш ... жасалса да, мүліктік
емес сипаттағы құжаттарды иемдену қарақшылық ... ... Бұл ... ... ... белгісі болмайды, олар осы
қылмыстың объектілерінің бірі – ... қол ... ... ... ... пәні ретінде төлқұжат, жеке
куәлік және т.б. құжаттарды тану мүмкіндігі туралы мәселе ұзақ ... ... ... Кейбір заңгерлер мұндай құжаттарды ұрлауды мүліктік
қылмыстарға жатқызды.
Қазіргі кезде азаматтардың жеке мүліктік құқықтарын ... ... ... ... ... ... пәні бола алмайды деп
саналады. Сот тәжірибесі де осы бағытты ұстануда.
Сонымен қатар, ... ... жоқ ... да ... пәні бола алмайды. Мұндай құжаттарда құн болмайды, олар тек
қандай да бір мүлікті алуға құқық береді (сенімхат, ... және ... осы ... ... ... алу ... ... құжатты ұрлау
алаяқтыққа дайындық деп саналады. Құжаттарды, мөртаңбаларды және мөрлерді
ұрлау мүлікті иемденумен байланысы жоқ ... ол үшін ... ҚР ҚК ... ... ... ... пәнінің мәнін түсінуде оның заңды белгісі де
маңызды рөлге ие. ҚР ... ... ... ... ... баптарында мүлік
«бөтен» деп аталады. Бұл мемлекеттік кәсіпорындарға, ұйымдарға немесе заңды
және жеке ... ... ... ... ... ... пән ... тек
бөтен мүлік бола алады. Өзінің мүлкін ұрлау ... ... ... бір ... ... ... ... билік ету немесе алаяқтыққа
дайындалу деп қарастырылуы мүмкін.
Жоғарыда аталғанды қорыта отырып, ұрлаудың пәні – бұл ... ... ие, ... ... ... қатынастарына ие заттар, ақшалар,
бағалы қағаздар, шикізат, материалдар және өзге де ... деп ... ... ... ... ішінде қарақшылықтың объектісі мен пәні
туралы ілімнің теориялық және тәжірибелік маңызы зор. Ол осы ... мен ... ... дұрыс анықтауға, оларды сабақтас қылмыстардан
ажыратуға, заңды ... ... және ... әділетті жазалау саясатын
жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Қарақшылықтың объективтік жағы жәбірленушінің ... ... ... күш ... ... тікелей осындай күш қолданамын
деп қорқытумен ұштасқан шабуылдан көрініс табады. ... ... ... заң ... ... және «күш ... ... қолдануы осы түсініктердің әртүрлілігінде деген пікір қалдырады.
Қарақшылықты зерттеуге арналған ... ... ... ... әрқайсысына дербес анықтама беру ұмтылысы байқалады.
Мысалы, В.А. Владимировтың ойынша, шабуылды «мүлікті ... ... ... және өмір мен ... ... ... ... қаупін туындататын белсенді, құқыққа қайшы, қасақана
әрекеттер» деп атағанымен, қарақшылық ... ... және ... ... ... емес [4, с. ... ... құқық бойынша оқулықтардың бірінің авторлары
«шабуыл» және «күш ... ... ... ... ... да,
қарақшылық кезінде күш қолдану шабуылдау сәтінде де, шабуыл басталып кеткен
соң да, сонымен қатар шабуыл аяқталған соң да ... ... ... ... ... олардың қарақшылықтың объективтік жағына берген
сипаттамасы тек күш қолдануға ... ғана ... [22, с. ... ... ... атап ... «заңды мәнінің тұрғысынан осы екі
түсініктің арасындағы ... ... іс ... ... ... ... күш ... қаупін тудыру ретіндегі анықтамасын алатын
болсақ, бұл ... ... ... күш ... ... әрекеттердің өздері психикалық күш қолдану болып табылады.
Кінәлінің кейіннен күш қолдану мақсатында ... ... ... ... туралы сенім қалыптастырмаған әрекеттері шабуыл ретінде
бағаланбайды, олар тек ... ... ... Ал шабуылдың
қарақшылық құрамындағы түсінігінің мәніне қарай оның басталу уақыты
әрқашанда күш ... ... ... ... күш ... ... келуі тиіс» [23, с. 108].
А.М. Кардаваның көзқарасы да дұрыс ... ол ... ... мен «күш қолдану» осы қылмыстың объективтік жағының екі элементін
емес, кінәлі тұлғаның қарақшылықты жүзеге асыруға бағытталған ... ... деп атап ... [24, с. ... ... ... ... бағытталған психикалық әсер
етудің күтпегендігімен байланысты. ... ... ... ... мүмкіндігін белгілі бір дәрежеде тоқтатады, немесе ... не ... ... ... ... мүмкіндігінен айырады,
себебі жәбірленушінің жүріс-тұрысына аяқ астынан әсер ету күш ... ... ... ... ... Күш ... ... шабуылдың
болуы мүмкін емес. Алайда, бұл түсініктерді бірдей деп те айтуға болмайды,
өйткені барлық күш ... ... ... бола ... ... ұйықтату, сонымен қатар улау арқылы оның мүлкін иемдену кезінде
күш қолдану ... ... ... Бұл ... ... күш ... да, шабуыл жоқ, өйткені бұл әрекеттердің барлығы ... ... Ал ... ... ... ... оны ... тастаған кезде күш қолданумен ұштасқан шабуыл орын ... ... ... және «күш ... түсініктері бір мағынаны
білдірмейді деген шешімге келуге болады.
Жоғарыда ... ... ... ... шабуылсыз күш
қолдануға болады. ... ... ... ... ... да, күш
қолданбаған сәттер ... ... ... ... ... ... ... ешнәрсені байқамаған жәбірленушінің артынан жақындаған
кезде.
Қылмыскерде орын ... ... ... ... күш ... екен ... мүмкіндігі бар кезде шабуыл мен күш ... ... ... ... бір ... ... ... Шабуыл мен күш қолданудың уақыты
дәлме-дәл де келуі мүмкін: жәбірленушіні байқатпай ұру.
Шабуылдың мәні туралы мәселелер, тәжірибедегі оның ... ... ... үшін ... қатты әсер ететін және
есеңгірететін заттарды пайдалануы ... ... ... ... осындай жолмен иелену жағдайлары соңғы кездері көптеп
кездесуде. Ал ... ... ... да ... ... қатысты
біржақты шешім жоқ.
Арнайы әдебиеттерде қатты әсер ететін және есеңгірететін ... ... ... ... ... сипаттағы қылмыс деп тану
мүмкіндігіне қатысты күмән ... ... ... В.А. Владимиров
«мұндай әрекеттер мүлікті ұрлық ... ... және егер де ... ... өмір мен ... ... зиян келтірілсе жеке
адамға қарсы тиісінше ... ... деп ... [4, с. ... ... ... ... әрекеттерді пайдаланылған затқа және
оның салдарына қарай тонау немесе қарақшылық ... күш ... ... ... ... деп ұсынады [25, с. 365].
Қарақшылық кезіндегі ... ... кең ... ... ... ... мен ... үшін қауіп төндіретін кез келген күш
қолданып әсер етуден ... ... ... Егер ... заң ... ... бір ... жасалса, жәбірленушінің еркі мен санасынан
тыс оның ағзасына қатты әсер ететін улы, ... ... ... ... ... деп ... арқадан ұрудан, тығылып отырған
жерден атудан еш айырмашылығы жоқ.
Қылмыстарды ... ... ... деп ... ... бірі ... ... жағдайы оған спирттік ішімдіктерді беру жолымен орын
алған кездер. Кейбір авторлардың ойынша, жәбірленушінің мүлкін иемденіп алу
мақсатында оны ... ... ... мас қылу ... ... өзгерістерге әкеп соғуы мүмкін, сол себепті де мұндай
әрекеттер орын ... ... ... ... немесе тонау деп саралануы
тиіс.
Жалпы алғанда күш қолдану ретінде қандай да бір адамға қатысты құқыққа
қайшы зорлық сипаттағы ... ... Заң ... ... жалпымен танылған екі түрі бар, олар: денеге күш қолдану және
психикалық күш қолдану.
Денеге қарсы күш қолдану ... ... ... ағзасына оның еркіне
қарсы қоғамға қауіпті ... ... әсер ету ... ... әсер ету адам
ағзасының сыртқы қабатына да, оның ішкі органдарына да қатысты орын ... [23, с. ... күш ... ретінде басқа адамның ағзасына, сыртқы және ішкі
органдарына оның ... ... ... химиялық және электрлік
құралдары арқылы ... ... ... ... кез келген әсер ету
танылады.
Өмір мен ... ... күш ... ... нені түсіну
керектігіне қатысты заң әдебиетінде біржақты пікір жоқ. Біздің ойымызша,
көңілге толарлығы П.С. ... ... Оның ... «дәл ... ... ... ... тұлғаның өмірі мен денсаулығы үшін қауіпті
деп тану жағдайға байланысты. Бұл ретте ... ... күш ... ... ... мен ... үшін қауіптің болған-
болмағандығы шешуші рөлге ие. Соған қоса, күш қолдану ... ... ... тиген жері және т.б. жағдайлар ескеріледі» [13, с. 204].
Қылмыстық құқықтық және медициналық әдебиеттерде өмір үшін қауіпті күш
қолдану ретінде ... ... ... ... ... өлімін
туындатуы тиіс немесе туындатуы мүмкін күш қолдану танылады.
«Өмір үшін қауіпті күш қолдану ... не?, – деп ... ...... жекелеген жағдайда бұл өзінше бір сипатқа ие ... ... ... ... ... ... сот ... барлық мән-
жайларын ескеруі тиіс: қылмысты жасау құралын, қолданылған күштің сипатын,
күш қолданудың нәтижесінде өмір үшін ... ... ... келген-
келмегенін, кінәлі тұлғаның қолданылған күшке қатысты психикалық қатынасын,
сот-медициналық сараптаманың қорытындысын және т.б. сот ... ... ... үшін ... күш ... анықтау кезінде
де ескеруі тиіс» [26, с. 46].
Сонымен, күш қолдану шабуылға ... ... ... ... ... ... денсаулыққа зиянды ауыр, орта ауырлықтағы немесе
жеңіл дене зақымдарына әкеп соғуы мүмкін болса, мұндай ... іс ... ... ... де өмір мен ... үшін қауіпті деп саналады.
Өмір үшін қауіпті күш қолдану – бұл ... ... ... ... әкеп соғатын күштеп әсер ету. Мұндай күш қолдануға
мойынды ... ... ... қысуды, дем алыс жолдарына белгілі бір
заттарды лақтырумен қысым ... ... суық ... ... ... ... ... қамауды атауға болады [2, с. 320].
Профессор М.И Авдеев өмір үшін ... ... ... ... ... ... немесе қалыпты жағдайда өте ауыр салдарға не өлімге
әкеп соғуы мүмкін зақымдарды атайды. Келтірілген ... өмір үшін ... ... ... ... және ... ағзаның органдарына келтірілгенін
дәлелдейтін ауыр белгілермен сипатталатын зақымдар танылады. ... – деп атап ... М.И. ...... ... ... ... Ал кейбір кездері ауыр белгілер бәсеңдеп, жәбірленушінің жалпы
жағдайы жақсарып, біраз ... соң оның ... ... ... ... Өмірге қауіпті зақым өліммен немесе жәбірленуші үшін ... ... ... ... [27, с. ... белгілері болып өмір үшін қауіпті дене зақымдарымен
қатар ... да ... ... ... дене зақымдары да танылады.
Көптеген жағдайларда қарақшылық кезінде ... үшін ... ... Бұл ... ... бір ... күш ... жүзеге асыру
тәсіліне де байланысты.
Әдетте қарақшылық кезіндегі күш қолданудың ... ... ... ... Заң ... ... бұзылуына әкеп соққан
жеңіл дене зақымдарына қатысты бірыңғай көзқарас жоқ. Жекелеген заңгерлер
денсаулықтың уақытша бұзылуына әкеп ... ... дене ... ... ... ... ... деп саралауға негіз болмайды деп
санайды. Мысалы, П.С. ... ... ... ... күш
қолдану ретінде ауыр немес орташа ауырлықтағы ... ... ... әкеп ... ... әсер ету саналады.
Сот тәжірибесінде тонауды қарақшылықтан ажырату кезінде жәбірленушіге
келтірілген дене зақымдарының ... ... ... ... ... ... орын алып ... Осының нәтижесінде шын
мәнінде орын алған тонау қарақшылық деп ... ... ... ... танылған жағдайлар болған.
Сол себепті де, Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының Пленумы 1997
жылғы 11 мамырдағы №1 ... ... ... ... мен
денсаулығы үшін қауіпті емес күш қолдану ретінде денсаулықтың уақытша
бұзылуына немесе ... ... ... ... жоғалтуға әкеп соқпаған
жеңіл дене зақымын келтіру, сонымен қатар егер бұл өмір мен ... ... ... бір ... ... не оны бостандығынан айыру
танылатынын түсіндіріп өтті.
Сонымен, өмір мен ... үшін ... күш ... ... ... ... ... еңбекке қабілеттікті уақытша
жоғалтуға әкеп соққан орташа ауырлықтағы не жеңіл дене ... ... ... ... әкеп ... да, ... жасау кезінде
жәбірленушінің өмірі мен денсаулығы үшін ... ... ... өзге ... ... ... ... жасалған қарақшылықты саралауда күш қолданудың
өмір мен денсаулық үшін қауіпті тәсілі шешуші мәнге ие ... ... ... ... ... мен ... үшін ... оны бостандығынан айыру арқылы жасалған күш қолдануды таниды.
Мұндай күш қолдану жәбірленушінің аяқ-қолын байлау, оны ... жоқ ... ... ... алыс ... ... ... байлау және т.б. жолдармен
жүзеге асырылады. Жәбірленуші ұзақ уақыт бойы ... ... ... зиян келуі мүмкін екендігі түсінікті. Тіпті, мұндай
жағдайда адам өліп те кетуі мүмкін [2, с. ... ... және сот ... ... ... ... күш ... ретінде ауыр, орташа ауырлықтағы және ... ... ... да, ... өмірінен айырылу қаупін туындатқан күш
қолдану танылады. Мұндай күш қолдану ретінде тұншықтыруға ұмтылу, ... ... ... бара ... ... және өзге де ... ... және т.б. танылады.
Мысалы, Алматы қаласының Бостандық аудандық соты В. ... ... деп ... ... Ол ... ... ... жолаушы А.Мирзоевтың ұйықтап кеткенін көріп, тамағын қысып,
тұншықтырған, ал оның есінен ... ... ... мен ... ... түсіріп, қашып кеткен [28, № 1/115].
Қарақшылық кезіндегі психикалық күш ... ... ... ... да бір ... ... ... жәбірленушінің өмірі мен денсаулығы
үшін қауіпті күш қолданамын деп ... ... ... ... ... ... ... мүмкін: ауызша «өлтіремін», «пышақтаймын» ... ... ... өмірі мен денсаулығы үшін қауіпті
болуы мүмкін қару мен өзге де заттарды көрсетіп ... ... ... ... кезіндегі қорқыту нақты болуы тиіс, яғни қылмыскер оны қорқытып
алушылық кезіндегі сияқты болашақта емес, ... ... ... ... өмір мен ... үшін қауіпті күш қолданамын деп ... ... оны ... деп ... дене ... ... деп
шынайы сендіру түсініледі. Бұл ретте жәбірленуші осы қорқытуды шынайы,
нақты ретінде қабылдауы тиіс.
Қарақшылық ... өмір мен ... үшін ... күш ... ... ... немесе анықталмаған сипатта болады. Бірінші жағдайда,
субъект жәбірленушіні өмірінен айыратын немесе оның ... ... ... ... ... ... ... қорқыту кезінде
(«мен саған көрсетемін», «бұдан да жаман болады» және т.б.) оның ... ... ... ... ... ішінде, қарақшылық шабуылдың
уақыты мен ... ... ... ... ... ... заттардың қасиетін, жәбірленушінің қорқытуды субъективті
қабылдауын және т.б. ескере отырып бағаланады.
Қарақшылық ... күш ... ... сөз ... ... ... ... күш қолдану мүлікті алғанға дейін де, мүлікті алған соң да
жүзеге асырылуы мүмкін.
Қарақшылық кезіндегі күш ... ... алып алу ... ғана ... ұстап қалу құралы да болуы мүмкін. ... бұл ... ... ... ... ... ... аумақтан мүлікті ұрлап бара
жатқан кезде күзетші қылмыскерді ұстап алса, ол қарақшылық ... ... ... күш қолдану әрқашанда мүлікті иемдену құралы болып
табылады. Егер ол басқа мақсатта, мысалы, ұстап ... қашу ... онда бұл ... ... ... құрамын құрамайды, ол жеке
адамға қарсы тиісінше қылмыс ретінде саралануы тиіс.
Мысалы, кезінде Алматы ... ... ... соты ... ҚР ҚК 24 бабы, 175-бабының 2-бөлігі және ... ... ... ... ... мүлікті ұрлау мақсатымен бір үйге терезеден кіріп,
заттарды сөмкеге жинап алған. Осы ... ... ... иесі И. ... заттарды тастай салып, көшеге шығып, қашып ... Ал И. ... ... ... ... оны полицияға жеткізу мақсатында үйдің ауласына
алып келеді. Қылмыскер И-ді ... оған ... дене ... ... [29, ... ала тергеу органдары кінәлінің әрекеттерін ҚР ҚК 179-бабының 2-
бөлігі бойынша үйге кіріп жасалған қарақшылық деп ... ... ... саралаумен келіспей, В.-ның әрекеттерін ҚР ҚК 24-бабына, ... және ... ... ... Сот ... қылмыс болған жерде
үй иесімен кездескен соң, ... ... ... ... оны
тастап, қашып кетекнін, жәбірленушіге қарсы күш қолдануды ұстап алудан ... ... ... ... ... күш ... ... қарақшылық болып
табылмайды. Қуғыннан қашу мақсатында ... күш ... ... ... ол ұрлау мақсатында емес, басқа себептер
бойынша, мысалы, бұзақылық ниетпен ... Ал ... үшін ... ... ... ... жәбірленушінің қандай да бір құндылығын
алып кетеді.
Қарақшылықтың объективтік жағының ерекшелігі болып заң ... ... ... ... бұл ... ... мен ... үшін қауіпті күш қолданумен ұштасқан
шабуыл жасау ... ... деп ... табылады.
М.Б. Гугучияның пікірінше, қарақшылыққа оқталудың болуы мүмкін емес,
себебі, қарақшылық ... ... ... ... ... аяқталды деп
саналады [30, с. 165].
А.М. Кардава атап өткендей: «Егер күш қолданамын деп ... ... ... ... ... оқталудың жалпы ереже бойынша орын алуы
мүмкін емес, ... күш ... деп ... ... асырылатын
қарақшылық кезінде әрқашанда жәбірленуші күш қолдану мүмкіндігін түсінеді,
мұндай әрекеттер қарақшылыққа оқталу емес, аяқталған қарақшылықты ... с. ... ... ... қылмыстың субъектісі болып есі дұрыс, ... ... ... жауаптылық туындайтын жасқа толған жеке тұлға
танылады. Сонымен қатар, заң әдебиетінде қылмыстың ... ... ... бар, ол есі ... пен ... ... қатар, қылмыстық заңнамада
белгіленген өзге де факультативтік белгілерге ие болады.
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, ... үшін ... 14 ... ... ... ... (ҚР ҚК ... жауаптылық пен жазалауға қылмыс жасау кезінде ... ... ... және өз ... есеп ... жүріс-тұрысын
басқара алатын тұлға жатады.
Заң шығарушы қарақшылық жасаған ... ... ... ... ... ... ... осы түрінің қоғамға қауіптілігі мен
кең таралғандығын ғана ... ... ... ... ... мәні ... ... де басшылыққа алды.
Ақыл-ойы қалыпты дамыған әрбір жасөспірім үшін қарақшылықтың ... ... ... ол ... ... ұрлап алудың, тіпті оны
біреуден тартып алудың қылмыс екенін ... ... ... ... жасау кезінде кінәлі тұлға белгілі бір құндылықтарға қол сұғады.
Дәл осы жайт қарақшылық жасаған 14 ... ... өз ... ... негіз бола алады [23, с. 37].
Кәмелетке толмағандардың қылмыстылығының ... ... ... ... ... ... орынды иеленеді. 14 жастан
бастап қылмыстық жауаптылықты туындататын қылмыстарды анықтау барысында заң
шығарушы осы жағдайды да ескерді.
Қарақшылық ... ... ... ... – есі ... ... қылмыстық жауаптылыққа тартылып, жазалануы үшін қылмыс
жасаған тұлғаның есі дұрыс болуы тиіс.
ҚР ҚК 16-бабында есі ... ... яғни ... ... ... ... қауіптілігін және іс жүзіндегі
сипатын ұғыну және оларды қылмыс ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартылу қабілеті анықталған.
Есі дұрыстық белгісі болмаған жағдайда, қылмыс жасаған тұлға қылмыстық
жауаптылыққа тартылмайды.
Мысалы, 2002 жылы 7 ... күні И.А. ... ... ... ... ... № 87 үйге ... жолымен кірген. Бұл кезде үйде Е. Раева
жалғыз болған. Бұл ретте Батич бетін бас киімімен ... Е. ... ... ... ақша ... ... еткен. 10 000 ... ... ... ... ... ... жерден қашып кеткен. Жедел-
іздестіру шараларын жүргізудің нәтижесінде полиция ... ... И.А. ... ... тиісті субъектісі болып ... ... ... 2002 ... 7 ... № 375
актісіне сәйкес, И.А. Батич әлсіз дамитын шизофрения ... ... ... ... Сол ... де, оның ауыру жағдайында, өзіне
есеп бере алмау және жүріс-тұрысын ... ... ... ... қатысты И.А. Батич есі дұрыс емес деп танылды. Сот И.А. Батичке
қатысты ҚР ҚК ... ... ... қозғалған қылмыстық істі
өндіріспен тоқтатты [31, № 2-181]
Ескеріп өтетін жайт, есі дұрыс ... ... ... ... жауаптылықты жоққа шығармайтын, алайда адамның
жүріс-тұрысына әсер ететін кемшіліктері бар тұлғалар да жатқызылады [32, ... ... ... заңнамасы алғаш рет ҚК 17-бабында
есiнiң дұрыстығы жоққа шығарылмайтын ... ... ... ... ... Осы ... 1-бөлігіне сәйкес: «Қылмыс
жасаған кезiнде психикасының бұзылуы салдарынан ... ...... ... ... ... толық
көлемiнде ұғына алмаған не оған ие бола ... есi ... адам ... тартылуға тиiс». Ал 2-бөлікте былай делінген: «Есiнiң ... ... ... бұзылуын сот жаза тағайындау кезiнде
жеңiлдетушi ... ... ... және ол осы ... көзделген
медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын тағайындау үшiн негiз бола
алады.»
Аталған бапты ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, жеке адамға қарсы қылмыс жасау кезінде
қылмыстардың 65-70 % психикалық ауытқулары бар тұлғалар ... ... ... кезінде жасалған әрекет тек меншік қатынастарына ... ... ... ... да ... ... аталған мәселе
қарақшылықты жасауды анықтауда да маңызды болып табылады. Себебі, ... ... ... ... ... әртүрлі ауруларымен
ауыратын, созылмалы алкоголизммен ауыратын және т.б. тұлғалар кездесіп
жатады.
Мұндай психикалық ... ... ... әсер ... ... жағдайларда субъектінің толығымен есі дұрыс емес екенін
дәлелдемесе де, психикалық ... ... ... өзге де ... қылмыстық әрекетті ажыратуда ерекше мәнге ие болады. ... ... ... ... ... субъектісі өзінің әрекеттеріне
толығымен жауап бере ... және өз ... ... ... ... с. ... бұл ретте тұлғаның психикалық ауытқудың нәтижесінде ... іс ... ... мен ... ... ... көлемде
ұғынбауымен немесе өз әрекеттерін толық ... ... ... есі ... ... ... Бірақ, соған қарамастан,
психикасында кемшіліктер бар мұндай тұлғалар өз ... есеп ... ... ... Сол ... де, олар есі дұрыстықтың белгілеріне
сәйкес келеді [34, с. 47-51].
Қарақшылықтың субъективтік жағы ... ... ... ... сипатталады.
Ұрлаудың кез келген басқа түрі сияқты ... ... ... ... ... Қарақшылық кінәлінің шабуылға ұшыраған
тұлғаның өмірі мен ... ... күш ... ... ... ... деп қорқытумен ұштасқан ғана емес, сонымен қатар ... ... өзге ... ... ... аударуына бағытталған қасақана
әрекеттерді жасауын білдіреді. Мүлікті өзінің немесе өзге ... ... ... қасақаналық болмаған жағдайда қарақшылық
қылмысының құрамы орын алмайды.
Қарақшылықтың ... ... ... ... ... ... ... жасаудың таңдалған тәсіліне қарай қарақшылықтың тек ... ал орын алуы ... ... ... ... дене зақымдары,
солардың ішінде адамды өлтіру) қатысты кінә жанама қасақаналық және тіпті
абайсыздық нысанында орын ... атап ... ... ... ... Бұл ... келісуге болады, алайда мынадай елеулі
жағдайды да айтып өтуге болады. Қарақшылық құрамы үшін күш ... ... ... ... ... Күш ... сипаты кінәлінің жәбірленушіні
өлтіргісі келмегенін, алайда әрекеттердің ... ... ... ... ... жағдайда кінәнің түрлі нысандары
көрініс табады [35, с. 136].
Заң әдебиетінде жалпымен мойындалған көзқарасқа сәйкес, егер адам ... ... ... ... ... ... ... қауiптi зардаптары болуының мүмкiн ... ... ... ... ала ... және осы ... ... тiлесе, қылмыс
тiкелей ниетпен жасалған қылмыс деп танылады. Ал егер адам өз ... ... ... ... ... оның ... ... болуы мүмкiн екенiн алдын ала бiлсе, осы зардаптардың болуын
тiлемесе де, бұған ... ... жол ... не ... немқұрайды қараса,
қылмыс жанама ниетпен жасалған деп танылады [36, с. 48].
Қарақшылықты жасау кезінде кінәлі ... ... ... ... ... ғана ... ... қатар мүлікті иемдену құралы
ретінде жәбірленушіге күш қолдану ниетімен де әрекет етеді.
Субъективтік жақ күрделі сипатқа ие. ... да, ... ... ... ... деп ... ... мазмұны мен
нысанын біржақты шешуге болмайды. Кінәлі ... күш ... және ... ... ... ... ... қарсыласуын басу
мақсатымен сипатталады. ... ... ... ... адам ... жүктеуге болмайды. Қасақаналықтың ... ... ... ұғынуды, нақты салдарды болжауды және ... ... ... өту ... Бұл ... ... ... түрлері (баламалы, нақтыланған, анықталмаған) орын алуы мүмкін.
Кінәлі тұлға себепті байланыстың дамуын басқара ... ... ... әсер ... ... пайдаланған кезде) анықталмаған тікелей
қасақаналық туралы айтуға болады. Ал ... ... ... ... ... пен ... ... ол зардаптарды болжап бiлуге тиiс
және болжап бiле ... бола тұра өз ... ... ... ... ... ... екенiн болжап бiлмеуімен
сипатталатын абайсыздық ... ... ... ... оның ... ... ... өмірі мен
денсаулығы үшін қауіпті күш қолдануды және қолданылған күштің бөтен мүлікті
тартып алу құралы болып ... ... ... ... күш
қолдану кінәлінің әрекеттерінің басты мақсаты емес, тек негізгі мақсатқа ... ... ... жету ... болғандықтан, қолданылған күштің
ауырлығы мен салдарына қатысты тек ... ғана ... ... қатар жанама
қасақаналық та орын алады. Мысалы, қарақшылық шабуыл ... ... ... ... ... ретіндегі күш қолданудың жәбірленушінің өмірі мен
денсаулығы үшін қауіпті ... ... ... ... ... ... ... ете отырып, ауыр дене жарақаты немесе адам ... ... ... қаламаса да, олардың орын алу мүмкіндігіне жол
береді. Кейбір жағдайларда қылмыскер қасақана күш ... да, ... ... ... ... ... қолданумен ұштасқан қарақшылық кезінде кінәлінің салдарға қатысты
қасақанылығы көп ... ... ... ... ... ... жәбірленушіге денсаулық үшін қауіпті зақымдар тигізу мүмкіндігін ұғына
отырып, ол осы зақымдардың қандай сипатта болуы ... ... ... ... ... ... ... ұрып-соғудан көрініс
табатын зорлық әрекеттерден көрініс табады. Себебі, бұл ... ... ... ... ... саны мен күшіне, жәбірленушінің
денсаулығының жағдайы мен ... және тағы да ... ... ... қасақаналық кезінде кінәлінің жауаптылығы туындаған
нәтижеге қарай анықталады. Қарақшылық ретінде өмір мен ... ... күш ... ... сай ... зорлық сипаттағы әрекеттер
сараланады.
Өмір үшін қауіпті күш қолдану кезінде зорлық әрекеттер ... зиян ... де, ... ... ... ретінде
саралануы тиіс.
Күш қолданудың нәтижесіне қарамастан ... үшін ... ... ... күшті қолдануы кезінде оның жәбірленушінің өмірі
үшін қауіпті екенін білмеуі мүмкін емес екендігімен байланысты.
Психикалық күш ... ... ... ... ... ... ... саралау үшін негіз болып кінәлінің қорқытуды
жәбірленушінің нақты ретінде қабылдауын және мүлікті иемдену ... ... ... ... қорқытудың өзінің сипаты мен
қылмысты жасау жағдайы дәлел бола алады. Мысалы, ... ... адам ... ... тұлғалардың жәбірленушіге психикалық күш қолдануы ... ... адам ... ... қару ... ... өзінің жүзеге асырылатынына жәбірленушінің сенетінін ұғады.
Қылмыскердің қарақшылық кезінде жәбірленушінің өмірі мен ... ... күш ... деп ... өзі қылмыстық ... ... ... ... ... ... қорқытуына психикалық
қатынасын бағалау кінәлінің оның тиіміділігін ұғынғанын ғана емес, ... ... ... ... де ескере отырып жүргізілуі тиіс.
Кейбір жағдайларда кінәлі ... ... күш ... қатысты қателесіп жатады, бұның негізінде олар жәбірленушіге
нақты зиян ... ... да, ... ... ... ... етіп көрсетеді. Бұл қылмыскердің жәбірленушіге аса ... ... ауыр зиян ... деп қорқытуынан, «өлтіремін»,
«пышақтаймын», «тұншықтырамын» және т.б. деп ... ... ... қорқытуларының шынайы екенін көрсету үшін қылмыскерлер тапаншаның
үлгісі ... ... ... ... да ... пайдалану жолымен өздерінде
қару бар екендігін көрсетеді.
Мысалы, В. Никитин ... ... А. ... ... ... ... ... оның мүлігін иемденіп алды [37, № 1-181].
Адамның, соның ішінде, ... ... ... ... заңдылықтары мен қозғаушы факторларын тереңірек түсінуде жеке
тұлғаның қылмыстық жүріс-тұрысындағы ... ... ... мен ... ... ... мәні бар. ... субъективтік жағын заңды
талдау кезінде тұлғаның жасалған қылмысқа психологиялық ... ... ... ... мен ... зерттеледі. Алайда, негізінен
бұл мәселелер қылмыстың құрамын талдау, оны ... ... ... ... ... үшін де ... ... анықтамасы бойынша, философияның ережелеріне
негізделетін себеп – бұл ... ... ... немесе осы
әрекетті тоқтататын, қалаулы ... ... ... ... ... ... әрекетке итермелейтін осындай психикалық жағдайларды
адамды қоршаған ортаны ескерместен, оның психикасына ғана негізделіп ... [38, с. ... ... бір ... ... үшін ... ... құқықтық және криминологиялық мәні зор. Қылмыстың себебін анықтау
сабақтасқылмыс ... ... жаза ... үшін ғана ... ... ... жасауға жағдай тудырған себептер мен мән-жайларды зерттеу
үшін де қажет. Қылмыстың себебінде қылмыскердің ... және ол ... ... ... ... ... ... қылмыс себебінің қылмыстық жауаптылықты
анықтаудағы, жаза ... және ... әсер ету ... ... ... ... отырып, «қылмыстың себебі» түсінігін
анықтауда ... ... ... ... ... ... себебін психология ғылымындағыдай түсіну қажет пе немесе бұл
түсінікке ерекше қылмыстық құқықтық мазмұнды тиесілі ету ... пе ... ... ... табылады.
Б.В. Харазишвилидің пікірінше, қылмыстың себебіне қылмыстық құқықтық
анықтама ... ... ... ... ... емес ... табылады. Оның
ойынша, себеп әрқашанда психологиялық мәселе болып қала ... ... ... ... болса, себепке де соншама анықтама беруге болады ... ... Б.С. ... ... ... ... ... қатар,
«қылмыстық құқықтағы себеп» түсінігін де ... ... деп ... ... ... ... мақсатымен, әрекетпен және субъективтік
жағымен ара қатынасы тұрғысынан белгілі бір теориялық қызығушылыққа ... ... ... ие. ... да, ... ... ... ерекшеліктерін айқын көрсететін түсініктің нысанын табу ... ... ол ... ... ... ... анықтама
берді: «Себеп дегеніміз адамның санасында көрініс тауып, оны қылмыс жасауға
итермелейтін санат» [35, с. 141].
Қылмыстық құқық үшін жеке тұлғаның ... ... ... психикалық
жағдайы, оның қылмысқа деген қатынасы тек қылмысты саралау үшін ғана ... ... оның ... ... да ... ... ие. Соттар жаза
тағайындау кезінде әрқашанда қылмысты жасау себептерін ескерулері ... ... ... ... ... ... итермелеген
қоғамға қарсы себептердің туындауына қандай мән-жайлардың жағдай ... ... ... ... ... орын ... және қылмыстық
әрекеттерде осы себепті жүзеге асыруға және олардың көрініс ... ... ... ... қызықтырады. Себептердің криминологиялық
ерекшеліктерін ... ... үшін ... тұлғасының типтік
ерекшеліктерін ғана емес, сонымен қатар қылмысты ... ... ... да білу қажет. Оларды білу жеке ғана емес, жалпы әлеуметтік
түрдегі де ... ... алу ... ... мүмкіндік береді [39,
с. 59].
Қылмыстық құқық пен криминологияда себепті зерттеуге ... ... ... ... Қарақшылық кезінде қылмыстық жауаптылықты
ауырлататын мән-жайлар
Айқындаушы қарақшылық (ҚР ҚК 179-бабының 2-бөлігі) ... ... ... ... ... ... ала сөз ... бойынша;
ә) бiрнеше рет;
б) тұрғын, қызметтiк, өндiрiстiк үй-жайға не қоймаға ... ... қару ... қару ... ... ... ... жасалған.
а) Адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша жасалған қарақшылық
(ҚР ҚК ... ... «а» ... ... ... ... түрлерінің айқындаушы белгісі ретінде
қылмыстың ... ... ... ала сөз ... ... жасалуын
көздейді.
Алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобының түсінігі ҚР ҚК 31-
бабының ... ... ... қылмысқа бiрлесiп жасау туралы күнi
бұрын уағдаласқан адамдар қатысса, ол ... тобы ... ала сөз ... ... деп ... ... Жоғарғы Сотын Пленумының 1997 жылғы 5
мамырдағы «Бөтен мүлікті ұрлауды саралаудың ... ... ... ... да ... ... жасалған ұрлау ретінде күні
бұрын оны жасау туралы уағдаласқан екі не одан көп ... ... ... деп ... ала сөз ... бойынша жасалған ұрлауға осыған ... КСРО ... ... ... 1972 жылғы 11 шілдедегі қаулысында
берген: «алдын ала сөз ... ... ... ... жасалған ұрлау
ретінде күні бұрын оны бірге жасау туралы уағдаласқан екі не одан көп ... ... ... ... тобының жасауы олардың қоғам үшін әлдеқайда
қауіптілігін дәлелдейді. Қарақшылық кезінде адамдар ... ... ... ... жету жеңілденеді. Көптеген қарақшылық шабуылдар
адамдар тобымен жүзеге асырылады. ... ... ... ... кезінде қасақана қылмысты жасаудағы қылмысқа қатысушылық туралы
жалпы ілім негізге ... ... ... ішінде, мұндай тұлғалар осы қоғамға
қауіпті әрекеттің субъектісі белгілеріне ие болулары, сонымен қатар бірге,
қасақана және келісе ... ... ... ... ... өтетін жайт,
мұндай әрекеттер нысаны бойынша қоса орындаушылық болуы тиіс. Бұл кезде
топтың кем ... екі ... ... ... ... ... Бұл ретте олардың бірдей әрекеттерді жасауы міндетті емес. Олардың
бірі ұрланатын мүлікке баруды қамтамасыз етсе, ... ... алуы ... де ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде белгілі бір
қиындықтарды туғызады. Мысалы, қылмыс ҚР ҚК ... ... ... ... қарақшылықтың айқындаушы белгісі болып ... ... ... ма ... жасалған қылмысты қылмысқа ... ... ... ... ... пе және ... ... тығыз байланысты қылмыстарды қоса орындаушылық туралы
мәселе де зерттеуді ... ... ... ... құқық теориясында қоса
орындаушыны қылмыстық құқықтық бағалауға ... ... ... бар. ... олар ... ... ... кездері олар қылмысқа
көмектесуші ретінде танылады.
Біздің еліміздің сот тәжірибесі адамдар тобымен жасалған ұрлау екі
немесе одан көп ... ... ала ... ... жасау кезінде бірігіп
ұрлау туралы келіскен және мүлікті алуға тікелей қатысқан немесе ... оны ... ... ... ... ... орын алады деп
дұрыс таниды. Бұл ретте топтың барлық қатысушыларының жасаған әрекеттері ҚР
ҚК-нің 31-бабына сілтеме жасамастан басқа ... ... ... екі ... одан көп тұлғалар мүлікті иемденуге тікелей қатыспаса,
оны жасауға қасақана көмек берсе (қылмысты ұйымдастыру, оның ... ... ... жасау, құралдарды беру немесе кедергілерді
жою немесе қылмыскерді, қылмыс жасау қаруы мен ... ... ... ... ... ала сөз ... онда ... әрекет қылмысқа
қатысушылық ретінде сараланады [41, с. 80].
Қылмыстарды, солардың ішінде, топтық қарақшылық шабуылды ... ... оның ... ... ... қатысу рөлі мен дәрежесін анықтау
қажет. Білетініміздей, ҚР ҚК қылмысты орындаушының ... ... ... ... ... ... қоса орындаушының заңшығарушылық
анықтамасы әлі ... ... ... таппаған.
Соған қарамастан, тәжірибеде қылмысты қоса орындаушының тұлғасы
бұрыннан ... Оның ... ... ... тұрғыдан белгілі бір
дәрежеде қылмысты орындаушының ... ... және ... ... ҚР ҚК ... ... ... бабымен сараланады.
Қарақшылық шабуыл жасау туралы алдын ала сөз ... ... ... кездері шабуыл жасау кезінде қылмысты орындаушының жанында
болады. Алайда, белсенді ... ... және ... ... ... ... ... әрекеттері қалай бағалануы тиіс?
Кейбір авторлар тұлғаны қарақшылықтың қоса орындаушысы ретінде тану ... күш ... ... қорқытуды белсенді пайдалануы немесе ... ... емес деп ... ... ... күш ... немесе
қорқытуды қолданған жерде тұрған, шабуыл жасаушы тұлғаның ... ... ... ... да бір тәсілмен қасақана көрсетіп, осы арқылы
жәбірленушіге психологиялық күш қолдануды жүзеге асырған ... ... ... ... ... тиіс. Р.Р.Галиакбаровтың пікірінше,
«қылмыскерлердің қылмыс болған жерде болуын, соның ішінде, күзетте тұруын,
машинада ... ... қоса ... деп ... ... [41, с.
85].
Қарастырылып отырған қылмыс құрамының құрылымы қатысушылардың бірі
құрамның объективтік жағының барлық белгілерін орындаған, ал ... ... ... күш ... ... ... болған
жерде тұру фактісімен шектелген жағдайларды топтық қарақшылыққа жатқызуға
мүмкіндік береді [42, с. ... С., Т. және Р. ... П.-ға ... ... ... біреуі (Т.)
шаруашылық сөмкені ұстап алып, өзіне ... ... ... ... бұл кезде С. оған пышақты тақады, ал Т. сөмкені тартып алып, ішін
ақтарып, жол жүру билетін алып ... ... ... С. ... ... ... ... қол сағатын тартып алды. Р.-ның шабуыл бол ғана
кезде жай ... ... оның ... да ... ... белгілері бар. Бұлардың үшеуі де сотпен ҚР ҚК-нің
179-бабының 2-бөлігі бойынша қарақшылық үшін ... ... ... [43, ... Бiрнеше рет жасалған қарақшылық (ҚР ҚК-нің 179-бабының 2-бөлігінің
«б» тармағы)
Қарақшылықтың айқындаушы ... бірі ... ... ... ... оның жасалуының қайталанатындығы. Қылмыстық
құқықтық тыйымды бірнеше рет бұзу, ... ... ... ... ... ... және оның ... қауіптілігінің әлдеқайда жоғары
дәрежесін көрсетеді.
Бөтен мүлікті ұрлаудың ... рет ... ... анықтамасы ҚР
ҚК-нің 175-бабының түсіндірмесінің 3-тармағында берілген. Онда бірнеше рет
жасалған ... ... оның ... ҚР ҚК-нің 175 (ұрлық), 176 ... ... ... ... алу немесе ысырап ету), 177 (алаяқтық),
178 (тонау), 179 ... 180 ... ... ... ... ... ... 248 (радиоактивтi материалдарды ұрлау немесе қорқытып
алу), 255 (қаруды, ... ... ... мен жару ... ... ... алу), 260 (есiрткi заттарды немесе жүйкеге әсер ететiн заттарды
ұрлау не қорқытып алу) ... ... бір ... ... жасалған кездегі қылмыс танылады делінген.
Бірнеше рет қайталану ... ... ... ... пен
әдеттенгендік айқын көрініс табатын тұлғаның аса қауіптілігінің ... ... ... Бұл ... ... ... «қылмыстың бірнеше
рет қайталануы» түсінігінің болуының өзі орынсыз болар еді. Сондықтан да,
қылмыстық жауаптылыққа ... және ... ... ... ... өтуі ... бірнеше рет қайталануы үшін қажет болып табылатын
әрекеттерді ... ... ... ... ... Сонымен қатар,
қарақшылықтың бірнеше рет қайталануын жоққа шығаратын мән-жай болып осының
алдында жасалған қарақшылық үшін ... өтеу ... ... ... ... ... уақытта шектелген. ҚР ҚК-нің 77-бабына сәйкес,
соттылықты жою немесе алу соттылыққа ... ... ... ... ... ... рет ... бұрын қарақшылық жасаған тұлға
жасаған қылмыс ретінде анықтай отырып, заң шығарушы бұл ... ... ... субъект бұрын жасаған қарақшылығы үшін
қылмыстық жауаптылыққа тартылмаған жағдайда, ... ... ... деп ... ... ... ... негізді болып
табылады. Бұрын жасаған қарақшылығы үшін соттылығы бар тұлғаның қарақшылық
жасауы оның аса қауіптілігін, қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... келмейтінін көрсетеді [3, с. 102].
Қарақшылықтың бірнеше рет жасалуы ... ... ... ... бар екендігін және өзінде қылмыстың дербес ... ... ... ... туындайтыны, бірнеше жәбірленушіге бір мезетте
қарақшылық шабуыл жасау қарақшылықтың ... рет ... ... ... ... ... жағдайда қарақшылық бір ғана зорлау ... ... ... иемденуге қатысты бір ... ... ... болып табылады, яғни ... ... ... бір
қарақшылық қылмыс құрамын құрайды. Осы орайда С. Мейрамовтың ісі ... ... ... көз ... ... С. ... қараңғы
кеште В. Кулов пен Н. Сматовқа аңшылық қарумен ... ... ... деп ... ... ... ... Алматы қаласының
Бостандық ауданының соты С. Мейрамовтың ... ҚР ҚК 179 ... ... бойынша дұрыс саралады, өйткені қылмыскер жәбірленушілердің мүлкін
бір әрекетімен, бір мезетте ... [44, № 1/479 ... рет ... ... ... ... шешу ... бірнеше рет қайталанды деп тану үшін қажет бірінші және ... ... ... ... ... ... байланысты
қиындықтар туындап жатады.
А.М. Кардановтың ойынша, заң ... ... ... ... ... пен одан кейінгі қарақшылықтың арасындағы
уақыттың бөлгілі бір ұзақтығымен ... ... ... ... ажыратуға мүмкіндік беретін уақыт ұзақтығын қарақшылықты
қайталану белгісі бойынша ... ... мәні ... ... ... сәттен бастап аяқталған қылмыс болып табылады. Сол себептен, сол
екі қарақшылықтың бір мезетте жасалуы орны мен жағдайына ... екі ... көп ... ... ... бірі ... және ... оларды
жүзеге асыру орнында және уақытында байланысуы мүмкін.
Мысалы, қылмыскер ... ... ... ... ... бірін
тоқтатып, олардың мүлкін қарақшылық шабуыл жолымен иемденеді. Әрине, ... ... ... жағдайларының арасындағы уақыт ұзақтығы
минуттармен саналуы мүмкін. Соған қарамастан, егер бұл қылмыстар ... ... онда ... ... акт аяқталған құрамды құрайды,
бұл жерде қарақшылықтың қайталану белгісі ... ... [3, с. ... ... ... рет ... туралы мәселе оның
құрамының құрылымына сәйкес шешілуі тиіс – егер ... ... ... ... ... ... онымен арасындағы уақыт
ұзақтығының қанша екеніне қарамастан, екінші ... ... ... ... қарақшылық болып танылады. Екі қарақшылықтың арасында
қандай да бір уақыт ұзақтығын белгілеудің және оны ... ... ... деп ... ... ... қабылдаудың тәжірибелік мәні де
жоқ. М.Б. ... ... ... рет ... ... арасында белгілі біруақыт болғанда ғана емес сонымен қатар кінәлі
бір жәбірленушің мүлкін иемдене ... ... ... ... ... ... ... де орын алады» деген пікір дұрыс [30, с. 80].
Қарақшылықтың бірнеше рет қайталану ... шешу ... ... ... қарақшылықа дайындалу немесе оқталу жағдайлары ескерілуі тиіс пе деген
сұрақтың ... және ... мәні зор. ... ҚР ... ... ... ... дайындалу және оқталу қамтылып ... ... ... тұлғаның қалмысқа оқталғаны және дайындалғаны үшін
аяқталған қылмыс жасаған жауаптылықта болатындығы туындайды. Сондықтан ... ... орын ... ... ... дайындалу, сонымен қатар бұл
қылымысқа оқталу кейінгі қарақшылық шабуылға бірнеше рет ... ... ... негіз болады. Г.А. Кригер дұрыс атап өткендей,
бұл ереженің дұрыстығына ешбір күмән болмауы тиіс. ... бұл ... ... ... ... кезіндегі дей ниеттің сипаты мен бағыттылығы
болады [23, с. ... ... ... ... ... жасау кезінде орындаушы болып, ал
соңғы қарақшылық шабуыл кезінде бұл ... қоса ... ... ... және т.б.) ... ... бірнеше рет жасалған
болып таныла ма деген мәселе де тәжірибелік қызығушылықты тудырады.
Бұл мәселені шешу кезінде ҚР ҚК ... ... ... алу қажет,
оған сәйкес ... қоса ... ... ... ... ... рет ... белгісі бойынша саралау ... ... ... ... ... ... және одан кейінгі
қарақшылық кезінде қылмысты орындаушы немесе басқа да қоса ... мәні ... ... тұжырым жасауға мүмкіндік береді. Көбіне
қарақшылықты бірнеше тұлға бірігіп жасаса да, қылымысты орындағаны үшін осы
қарақшылық бірнеше рет ... ... ... жағдайлар орын алып
жатады. Осы ... ... ... ... ... рет ... осы қарақшылықтың басқа қатысушыларына қалай әсер ететіндігі
туралы мәселе туындайды. Бұл мәселені шешу кезінде ... ... ... ... ... ... ... дәл осы қарақшылық
шабуылды орындау мен байланысты жағдай ... ... ... тек ... ... бірнеше рет қарақшылық белгісі тек
қарақшылықты орындаушыға қатысты болуы қажет.
б) тұрғын, қызметтiк, өндiрiстiк үй-жайға не ... ... ... ( ҚР ҚК 179-бабы 2-бөлімі «в» тармағы)
Тұрғын, қызметтік және өзге де ... ... ... ... ... ... әрекеттерінің объективтік және субъективтік жағына
байланысты. Объективтік жағынан бұл - ... ... қол ... ... ... мен энергиясының елеулі дәрежесі.
Қарастырып отырған жағдай үш белгінің жиынтығының болуын көздейді: ... бір ... ... ... 2) ... ... бару ... жерге кіруі; 3) мұндай мүлікті қарақшылық жолымен иемдену [45, с.
110].
Тұрғын, қызметтік немесе ... ... ... ... кіру ... ... ... қауіптілігі мұндай қылмысты жасау ... ... жеңе ... ... бір әрекеттер жасайтындығымен
анықталады. Қылмыскер мақсатына жету үшін ... ... ... ... ұрлау мақсатында қылмыскер меншік иесінің ... ... ... ... ... мен құралдарды пайдалана отырып
белсенділік байқатады [46, с. ... ... ... ... ... сөзсіз, аса қауіпті болып табылады,
өиткені қылмыскерлердің ерекше қатыгездігімен ерекшеленеді және үй-жайдағы
тұлғаларға күш қолдану мүмкіндігін көздейді. Сонымен ... бұл ... ... қол ... ... ... қағида өрескел
бұзылады (ҚР Конституциясының 25-бабы).
Тәжірибедегі ... үшін ... ... ... ... қиындықтар туып жатады, сонымен қатар «үй-жай» түсінігіне
анықтама беруде де қателіктер ... ... – бұл ... ... ... ... ... бір кедергілерді жеңе
отырып кіру. Ену құпия түрінде (ұрлық кезінде), ашық ... ... ... күш ... ... ... немесе тонау кезінде) жүзеге асырылуы
мүмкін. Енудің тәсілдері түрліше болып келеді. Бұл кез-келген заттарды,
механизмдарды пайдалана ... ... ... ... ... ... ... кіру, мысалы, жасанды немесе жарамсыз рұқсат қағазымен кіру немесе
аумаққа күзетке көрінбей кіру болуы мүмкін.
«Ену», сонымен қатар, арнайы ... ... ... ... Бұл кезде қылмыскер тиісінше жайға кірместен-ақ заттарды шығарып
алады.
В.А. Владимиров дұрыс атап ... ... ену ... ... ... ... Ену қандайда бір кедергілерді жеңе отырып, кінәлінің
белгілі бір ... ... ... жүзеге асырылуы мүмкін.
Үй-жайға ену ретінде алдау жолымен немесе сенімді ... ... ... ... ... ... қылмыскер ашық тұрған үй-жәйге де ... ... ... ... ... ... ену бастапқыда құпия түрде
болса, кейіннен ашық түрде, тіпті мүлікті күш қолдана отырып ұрлау ... ... ... ... [4, с. 78].
Ескеріп өтетін жайт, қарастырып отырған айқындаушы белгі революцияға
дейінгі құқықта да белгілі ... тек ... ... ... ... ... ... қолданылған [47, с. 198]. Н.Ф. Кузнецова ... ... ... ... алудың қажеттігімен тығыз байланысты.
Кейбір ... ... ... ... ... қажет болса, басқа
кездерде оның сол жаққа қолының тыққанының өзі ... ( ... ... ... ... тесіліп, сол жерден нандар ұрланса) [48, с.
79].
Осы орайда Б.С. Никофоровпен келісу ... емес ... Оның ... ... белгілі бір тесік арқылы жасалса бұл ену болып ... [49, ... ... ... ... егер ... ... ашық терезе арқылы
енкейіп, терезенің алдында ... ... ... алып ... үй-жайға ену
орын алмайды [50, с. 70].
Ену орын алған кезде, кінәлінің қандай ... ... ... ... болмайды. Сондықтан кінәлі еңбектеп, төбеден секіріп, және
т.б. ... ... ... ... ... ... ... ену
ашық не құпия болуы мүмкін, бірақ ұрлауды дұрыс саралау үшін мүлікті алудың
ашық немесе құпия болғанын анықтау қажет. ... егер ... ... ... түнде дүкенге енсе, алайда, күзетшінің қарсыласуының нәтижесінде
мүлікті иемдене алмаса, оның әрекеттері қолданылған күштің сипатына ... ... ... ... Ал егер ... ... ... ашық
кіріп, бірақ мүлікті құпия түрде иемденсе, оның әрекеттері ұрлықты құрайды.
Сондықтан да, И. ... ... ... ... ... ... ұры белгілі бір үй-жайға ... ... өзін ... көрмей
тұрғанын біліп немесе көрмей тұр деп ойлаған жағдайда ғана ... ... ... ... ... Ал ... ұры үй-жайдың есігін сындырып кіріп,
ол жерден үй егесін немесе иеленушіні кездесіп ... оған ... ... ... жасаса, онда екі қылмыстың құрамын аңғаруға болады: сындырып
кіру арқылы ұрлық жасауға оқталу және күш ... ... ... ... [51, с. 97]. ... ... ұры үй егесін немесе иеленушіні
кездесіп қалып, оған қатысты күш қолданып ұрлық ... бұл ... ... және ... ... ... ... қарақшылыққа ұласуын
көрсетеді. Мұндай жағдайды үй-жайға кіріп жасалынған ... ... деп ... ... яғни И. ... ... бұрыс
екендігін айтып кету қажет.
Кей жағдайда қылмыскерлер үй-жайға кіру үшін ... ... ... Олар ... мекемелердің қызметшілері, танысы ретінде және басқа
да сан ... ... үй ... ... ... өзі ашуы үшін амалдар
табады. ... ... ... ... шатастыруға болмайды.
Себебі, мұнда әрекеттің субъективтік жағына көңіл бөлу ... яғни ... ... көздегенін басшылыққа алу. Осы жағдайда жалған айту бөтеннің
мүлкін иелену мақсатында емес, ал үй-жайға кіру үшін қолданылады. Қылмыскер
үй-жайға ... ... соң ғана ... күш ... ... ... ол ... кірген соң күш қолданатынын алдын ала біледі.
Айта кететін жайт, егер қылмыскерлер үйге кірген соң ... ... ... ... күш ... ... ... құнды заттардың қайда жатқандығын талап етсе, онда ол ... ... ... ол қарақшылықтың құрамына кіріп кетеді.
Үй-жай ретінде адамдар тұратын немесе материалдық ... ... ... уақытша қозғалатын немесе қозғалмайтын (бірақ, арнайы қойма
болып табылмайтын) ... ... ... ... ... ... тұрақты немесе уақытша тұруға арналған үй-
жай танылады және оның ішінде олардың мүлкі немесе мүлкінің бір ... ол: ... жеке ... үй, ... ... ... үйі,
қонақ-үй бөлмесі, жатақхана бөлмесі және т.б. ... ... ... ... немесе тікелей өмір сүрмейтін құрамдас бөліктері ... ... Ол ... ... сақтау және адамның жеке қажеттіліктерін
қанағаттандыру мақсатында қолданылатын орындар, яғни тұрғын үйдің ... ... ... және бір ... ... ... мен ... орындар. Бірақ, тұрғын үй-жайдан оқшауланған жерде орналасқан есік
алдындағы шаруашылық құрылыстар ... ... және т.б.) ... ... [52, с. 208].
Қызметтік немесе өндірістік тұрғын үй - ... ... ... ... өз ... ... кезеңiнде оларды
қоныстандыруға арналған айрықша құқықтық режимдегi тұрғын үй ... және ... ... ... мен ... ... сақауға арналған ғимараттар мен құрылыстар. Ол зауыт, ... ... ... ... ... ... ... санаторийлер және
т.б. болуы мүмкін. Мұндай ұғыммен діни ұйымдардың үй-жайлары да қамтылады
[45, с. 110].
Сақтау ... ... ... ... ... ... құндылықтарды
тұрақты немесе уақытша сақтауға арналған құрылыстар мен құрылғыларды,
арнаулы орындарды айтуға ... ... ... алуға кедергі туғызатын сақтау
қоймалары туралы айтылып отыр. Оларға зат ... ... ... ... ... күзетілетін жүгі бар ... ... ... ... ... арналған күзетілетін
қоршалған немесе қоршалмаған алаңдар жатады. Сақтау қоймасы заттарды сақтау
үшін арнайы ... және ... ... болуы қажет [46, с. 363].
Қарақшылықтың тұрғын, қызметтiк немесе өндiрiстiк үй-жайға, ... ... ... ... ... ... ... уақыты маңызды
болып табылады. Бұл әрекетті осы құраммен саралау үшін ... ... ... ... ... ... ... тұрып болуы қажет.
Сол себепті, алдын ала қылмыстық ниеті болмаған адамның үй-жайға ... ... ... ... ... ... пайда болған бөтеннің мүлкін
иелену ниеті заңсыз кірумен ұштасқан қарақшылық ретінде сараланбайды. ... ... ... ... оқиғада кінәлі не мақсатпен үй-жайға немесе
сақтау қоймасына кірді және оның бөтеннің мүлкін иелену ... қай ... ... ... алу ... Егер үй-жайға кірген ... ... ... ... ... ... болмай, ал кейн заңсыз иеленсе, онда
ол құрамда қарақшылықтың белгілері жоқ деп танылады.
Республикамыздың сот-тергеу ... ... ... ... Оның дәлелі болып келесі қылмыстық іс табылады.
Сонымен, Алматы қаласы Бостандық ... ... ала ... ... ... ... ... «в» тармағы бойынша тұрғын, қызметтiк,
өндiрiстiк үй-жайға не қоймаға заңсыз ... ... деп В. ... ... ... ... ... болды, Сеитов В. өзінің
танысы М. Амрееваның үйіне қонаққа барады. Спирттік ішімдіктер ... ... ... ... немесе өміріне қауіп төнетіндей күш қолданам
деп қорқытып алтын ... алып ... ... Алматы қаласының
Бостандық ауданының соты бұл белгіні негізді түрде ... ... ... ... ... ала ... ... де, сот отырысында да қарақшылық жасау
ниеті болмағандығын айтты. Жәбірленушінің алтын заттарын ұрлауға ниеті ... ... соң ғана ... ... [53, № ... Қаруды немесе қару ретінде пайдаланылатын заттарды қолдана отырып
жасалған қарақшылық (ҚР ҚК-нің 179 бабының 2-бөлігінің «г» тармағы)
Қаруды ... ... ... ... үшін ... ... рет ҚР ... 1997 жылғы 13 желтоқсандағы «Қазақстан
Республикасының кейбір заңшығарушылық ... ... ... ... ... ... ... бұл редакцияда аталған белгіге кінәлінің қару ... ... ... жатады. Мысалы, пышақ, балта және т.б. қолдану. ... ... ... ... ... сәйкес келмейді. Өйткені, пышақ,
балта сияқты заттар да денеге ауыр зақым ... ... ғой. Бұл ... ҚР жаңа ... ... осы ... белгі қарудың және
өзге де заттардың ... ... ... ... ... ... құқықтық әдебиетте «қару» түсінігі нақты қылмыстың құрамына
қарай түсіндіріледі. Бір авторлар қару ... ... ... ... оған ... ... мен ... жарақат келтіруге
бағытталған кез келген заттарды жатқызды [54, с. 86].
Кейінірек қару ретінде адамға зақым келтіру үшін арнайы ... ... ... ... тану ... [55, с. 166].
Н.Ф. Кузнецованың және Б.А. Куриновтың ... қару ... ... ... ... ... ... қажет ететін, оқ-дәрі, қару-жарақтар ... қару ... [56, с. ... мен ... дамуы, оқ қару мен суық қарумен қатар газды-
баллонды, пневматикалық, механикалық және ... ... кең ... ... Бұл ... ... ... ГОСТ-пен көзделген, алайда оларды оқ
қаруға да, суық ... да ... ... ... олар күші ... қарудан кем түспесе де, қылмыстық заңның әрекет ету саласына жатпайды.
ҚР 2007 жылғы 27 шілдедегі ... ... ... ... ... ... ... қару ретінде тері және өзге мақсатты
жоюға ... ... мен ... сонымен қатар қарудың
функционалдық мақсатын ... ... ... ... Заңда
қарудың түрлері аталып, оларға сипаттама берілген. Олардың ... ... ... ... ... қару жатады.
ҚР Жоғарға Соты Пленумның 1995 жылға 21 шілдедегі «Оқ қаруды, ... ... және ... ... ... ... заңсыз алу,
ұстау, сақтау, жасау не сату туралы істер бойынша сот тәжірибесі туралы «№
4 қаулысында» оқ қару ... тірі күш пен ... ... ... ... винтовкаларды, пулеметтерді, тапаншаларды және
өзге де ... ... ... ату үшін ... ... ... соның ішінде, ұсақ калибрлі, аңшылық қару түсініледі делінген.
Соттар ұрыстық қолдануға ... ... ... белгілік,
құрылыстық, газды тапаншалардың ракетницалардың, сонымен қатар ... ... бар ... және ... құралдардың оқ
қаруға жатпайтынын, осыған орай ҚР ... 251-255 ... ... пәні ... ... ҚР ҚК-нің 179-бабында көзделген
әрекеттің пәні болатындығын ескерулері тиіс. ... заң ... ... ... ... қару және қару ... ... өзге де
заттарды қолдануын айқындаушы белгі ретінде белгілеген. ... ... ... ... ... ... ... кезінде қолданылған
қандай заттарды осы айқындаушы белгінің ... ... ... ... қатысты қарама-қайшы түсіндірулер мен даулардың орын ... ... ... мағанасына сәйкес, аңшылық қарудың оқ-дәрілерін ұстау, сақтау
сатып алу, ... ... ... ҚР ... ... 1-бөлігінде
көзделген қылмыс құрамын құрамайды. Жарылғыш ... ... ... ... ... және өзге де химиялық заттар мен олардың
қоспаларын түсіну қажет.
Қарақшылық кезінде қаруды ұстап тұру ... ... ... ... ... ... реттінде қылмыскерді мәжбүрлеудің өмірі ... ... ... ... жағдайлар ғана ескеріліп
қойылмайды. Алайда, мұндай заттар шын мәнінде қаруға жатуы ... ... ... ... қарудың үлгісімен қорқыту қарақшылықты
айқындаушы ретінде қарастыруға ... ... деп ... ... үшін нағыз қаруды қолданғандай кейіпте болады. Бірақ, олар
кәнәлінің қоғамға аса қауіптілігінің ... бола ... ... ... ... өмрі мен ... үшін ... төндірмейді.
Қылмыскердің әртүрлі қаруларға (тапанша, револьвер, автомат және т.б)
ұқсас заттарды ... ... ... ... ... ... шын қару деп ... ҚР ҚК-нің 179-бабының 1-бөлігі ... ... ... ... тиіс.
Мысалы, Мұратов мас күйінде бола тұра, көшеде 60 ... ... оны ... ойыншық тапаншымен қорқытып, ақша беруін ... ... үсті ... ... ақша ... ... оны ... салады.
Владимировтың пікірінше, шабуыл жасаушы қорқыту үшін тек психикалық ... ғана ... ... ... ... күш қолдануға да пайдаланатын
қару ... ... ... ... ... ... тиіс. Қорғасыннан
құйылған тапанша ... ... ... ... бұл ... ұру үшін күш ... құралы ретінде де пайдалануы ... ... да үлгі ұру ... ... де ... және
жәбірленушінің ағзасына да әсер ету сипаты бойынша кастет ... ... ... ... ... ... отырып жасалған қарақшылықтың ... үшін ... ... ... ... ... ... ретінде оқ қарудан
атылған оқ, суық қарумен келтірілген дене зақымдарын ғана ... ... ... ... немесе қарудан көрсетуден көрініс табатын қорқыту да
саналады.
Кеңестік ... ... ... авторлары атап өткендей, қаруды
қолдану ретінде ... күш ... мен ... ... ... ... ... жолынан көрініс табатын қорқыту да ... ... ... қаруды пайдалану жәбірленуші үшін ... ... күш ... ... мен жылдамдығын ұлғайтады, және де
қылмыскердің ... және ... оның ... аяғына дейін дейін
жеткізу ниетін көрсетеді.
ҚР ҚК-нің ... ... “г” ... қару мен қоса ... ... өзге де заттарды пайдалану туралы айтылады.
Мұндай ереже қарақшылықтың айқындаушы белгілерінің қатарына алғаш рет
ҚРжаңа ... ... ... қолданылатын заттар ... ... ... ... және ... оны ... мүмкін күш қолдану құралдары
танылады. Яғни, қарумен салыстырғанда бұл заттар тірі ... ... ... және ... да бір ... ... ... кейбір қасиеттерінің (кесетін, тесетін, және т.б) қарай күш ... ... ... ... ... Қару ... ... заттар
қарақшылыққа дайындау барысында алдын-ала ... ... ... ... ... ... ... көп жағдайда қылмыс болған жерде
кездейсоқ жатқан заттар қолданылады. Н.И. ... ... ... ... ... ... қаруы даму кезінде қаруды немесе
өзге заттарды жәбірленушіге күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... ... ... қарақшылықтың айқындаушы
белгісін құрайды.
Ал, керісінше, Г.А. Кригердің ойынша, қару ретінде пайдаланатын заттар
ретінде қылмыскер алдын-ала ... ... ... ол ... ... кездейсоқ тауып алған заттарда танылуы тиіс.
Бұдан өзгеше қарастыратын Ресейлік, ҚР ... ... Олар қару ... ... ... олардың сипаттамасына
қарай түрлерге бөлген және жіп, ағаш сияқты ... ... ... ... ... ... әлде өзімен бірге әкелді ме, ... олар қару ... ... ... ... деп ... ... қару ретінде пайдаланылатын заттар ретінде қолданылуы
жәбірленушінің ... мен ... үшін ... ... мүмкін кез-келген
заттарды санау қажет. Себебі, мұндай ... ... жіп те ... Тіпті жәбірленушіні тұншықтыру, таяқты оны ұру ... ... ... көру ... зиян ... өзге де ауыр зиян ... ... қару ретінде пайдаланатын заттардың қатарына жәбірленушіге
күш қолдану үшін ... ... ... және өзге ... ... заттар жатады.
Ең бастысы - бұл заттардың қару ретінде ... және ... ... ... мен денсаулығы үшін нақты ... ... ... аса ауырлататын құрамы (ҚР ҚК 179-бабының 3-бөлігі)
келесі сараланушы белгілерімен сипатталады:
а) Қарақшылықты ұйымдасқан ... ... ... денсаулығына ауыр зиян келтіруімен қарақшылық
б) Ірі мөлшерде мүлікті ұрлау мақсатында қарақшылық ... ... ... ... ... үшін екі не одан көп рет ... ... жасау.
а) Қарақшылықты ұйымдасқан топтың жасауы.
Бұл ... ... ... нысандарын анықтау кезінде ашылады.
ҚР ҚК-нің 31-бабының 3-бөлігінде былай делінген: «Егер қылмысты бiр немесе
бiрнеше ... ... үшiн күнi ... ... ... тұрақты тобы
жасаса, ол ұйымдасқан топ жасаған қылмыс деп танылады».
ҚР Жоғары Соты Пленумының 1996ж. 25 ... №9 ... ... қылмыстық топтың және қылмыстық қауымдастықтың
қылмысты алдын-ала келісіп ... ... ... ... ... ... болып олардың ұймдастығы және тұрақтылығы табылады. ҚР ҚК
179- бабының 3-бөлігінде аталып өткен ұйымдасқан топ ... бір ... ... ... бір ниетпен алдын-ала біріккен екі және одан
да көп адамдардың ... ... ... ... түсіндірмеден ұйымдасқан топтың екі негізгі бөлігін ашып көрсетуге
болады:
1.Ұйымдастық
2.Тұрақтылық
Қылмысқа қатысудың осы нысаны ... ... ... ... ... әрқайсысын жеке қарастырып өтейік.
Ұймдастық белгісі қылмыстық топпен ұйымдасқан ... ... ... ... ... табылады. Ұйымдасқан топ негізгі ... ... ... табу ... ... ... жасау
үшін құрылады.
Біздің ойымызша, ұйымдасқандық белгісі ұйымдасқандық топтың сапалық
жағын ... оған ... ... тән ... ұйымдасқан
құрылымдардың болуы, топтың тәртіпке және ұйымдастырушы мен жетекшінің
нұсқауларына ... ... ... ... ... ... ... 25 маусымдағы № 9 қаулысында ұйымдасқан қылмыстық ... ... ... топ ... ... ... ғана ... қатар осы ұйымның мүддесі үшін жасалған өзге де ... ... ету, ... ... ... іздестіру
көлікпен қамтамасыз ету сияқты әрекеттер де танылуы тиіс.
Ұйымдасқан ... топ ... ... ... ... ... оның тұрақтылығы болып табылады.
Бұл тұрақтылық, өз кезінде, топ мүшелерінің ... ... Р.Е. ... ... өткендей, топтық
тұрақтылығын қылмыстық әрекеттерді алдын-ала жоспарлау, ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушыларды таңдау және
оларды бағындыру, олардың арасында ... ... ... ... ... ... ету және топтық тәртіпке және қылмыстық
топтың ұйымдастырушысының нұсқауларына бағындыру көрсетеді.
Біздің ... бұл ... ұзақ ... бойы ... ... ... құрылған ұйымдасқан топтың сапалық сипатамасы болып
табылады.
Алайда, ... ... ... ... құқық теориясында
ұйымдастырылушы топтың осы белгілерін түсіндіруде бір ... ... ... ... ... ... ... жоғары дәрежесін сипаттайды деп санайды. Ал, ... ... ... ... ... арқылы қалыптасқан
топтан ажырататын белгі ретінде атайды. Заң әдебиетінде ... ... ... ... ... ... ... де
жатқызылады. Алайда бірікендік ең алдымен ұйымдасқандықтың ... ... ... ... жасалған қарақшылықтың қатып қалған, статистикалық
құбылыс емес, ... ... ... ... ... икемделе
отырып, ал белсенді қызмет етіп, дамиды. Оған ... ... ... ... нысандарынан күрделі ... ... ... даму, жасалған қол сұғушылықтардың қоғамға қауіптілік
дәрежесінің ... тән ... ... ... ... ... ... кейбіреулері ұйымдасқан топтың даму кезеңіне қарай ... ... ... ... денсаулығына ауыр зиян келтіруімен қарақшылық
ҚР ҚК қарақшылықтың ... ... ... ... ауыр зиян ... ұштасқан қарақшылықты жатқызады.(ҚР ҚК
179-бабының 3-бөлігінде “б”). Жәбірленушінің денсаулығына ауыр ... ... ... шабуылдың ерекше қауіптілігі кінәлінің
әрқайсысы заңмен ауыр деп ... екі ... ... ... жасауымен анықталады.
Денсаулыққа ауыр зиян келтіру ... ... ... ... қауіпті сол болып табылады. Сондықтан ... ҚР ҚК ... ... “б”- тармағы бойынша саралау
үшін қарақшылықтың ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар осы әрекеттерді жәбірленушінің
денсаулығына ауыр зиян келтіру түріндегі ... де ... ... ... ... ҚР ... ... көрсетілген салдарды
туындатқан адам денесінің ... ... ... ... ... ... тұтастығының бұзылуы танылады. Ал ҚР ҚК-нің 103-
бабының 1-бөлігінде көздеген ... ... ... олар көру
қабілетінен айырылу, есту қабілетінен немесе қандай да бір ... ... ... ... ... ... қатар
денсаулыққа жалпы еңбек қабілеттінің немесе ... ... ... ... ... ... кем ... үштен
бір бөлігін тұрақты жоғалтумен ұштасқан өзге де зиян ... ... үшін ... ... ... ... толық айыру немсе
жүктіліктің үзілуіне, психикалық ... ... ... ... әкеп соққан зияндар.
ҚР ҚК-нің 103-бабының 1- бөлігі ... ... ауыр ... түрін ажыратады. Олардың бірнешесі зиянды келтіру кезіндегі өмір ... ... ... ... ... екіншісі - соның
нәтежесінде және соның нәтежесінде ... ... яғни ... іс жүзіндегі зиянмен сипатталады.
Өмір үшін ... зиян ... ... ... ... сондықтан да оның анықтамасы қылмыстық заңда
ғана емес, ҚР ... ... және ... ... ... қорғау комитетінің бұйрығымен 1998 жылғы 4 мамырда бекітілген
Денсаулыққа келтірген ... ... ... ... ... ашылған Мысалы, Ережелер өмір үшін ... ... ... ... әкеп ... және ... олардың өлім қауіпін тудыратынын қарастырады. Осы ережелердің
7-тармағында өмір үшін ... ... ... ... ... ... ... бас сүйектің, жұлының, тамақтың, асқазаның,
тікелей жарақаттары, бас суйектің ашық немесе ... ... бас ... ауыр
және орташа дәрежеде зақымдалуы және т.б.
Ережелерде зақымның өмірі үшін қауіптілігі, одан ... ... оның ... сәтімен анықталады.
Кінәлінің жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян ... ... ... ... ... , ол ... ауырлығын нақты
білмейді. Кінәлінің нақтыланбаған қасақаналықпен сипатталатын әрекеттерге
жәбірленушінің өміріне, іс-жүзінде ... ... ... ... бұл зиян ... ... ... тапса, кінәнің әрекеттері ҚР ҚК-
нің 179-бабының 3-бөлігінің “б” тармағына сәйкес ... ... ... аса ауыр емес зақым келтірсе, қылмыс ҚР ҚК 179-бабының 1-
бөлігі ... ... ... әкеп ... ... ауыр зиян келтірумен
ұштасқан қарақшылықты саралау бөлімі бір қйындықтарды туғызады. ... бұл ... ... жағының ерекшелігі кінәлінің
жәбірленушіге ауыр зақымды қасақана ... ... орын алу ... абайсыз кінәлі білдіретінен көрініс табады. ... ... ... белгілерімен қамтылмайтындығын ескере отырып,
кінәлінің әрекетері мұндай ... ҚР ... ... 3-бөлігінің б-
тармағы бойынша ғана ... ... ... ... ... ... да
саралануы тиіс. Ал егер кінәлі қарақшылық шабуыл ... ... ... ... онда оның әрекеті денсаулыққа ауыр ... ... ... ... ... ... пайдакүнемдік
мақсатта адам өлтіру туралы баппен де саралануы тиіс.(ҚР ҚР-нің ... ... Ірі ... ... ... мақсатында қарақшылық жасау.
Осы айқындаушы бөлігінің жалпы белгілерін ашу ҚР ҚК-нің 179 бабы ... ... ... берілген. Бұл жерде ірі мөлшер
ретінде мұны қылмыс ... ... ҚР ... ... ... ... 500 есе ... мүлік немесе зияның мөлшері танылады.
Қарақшылықтың кезінде ... ... ... ... ... қыйындау болады. Осы орайда ҚР Жоғары Соты Пленумы 1997 жылғы 5
мамырдағы № 3 қаулысында ... ... ... анықтау кезінде ең
төменгі жалақы ... ... ... және өзге де ... ... ... ... қатар айыппұлдық санкциялар, салықтық
және өзге де төлемдер үшін немесе қылмыс жасаған ... ... өзге де ... ... ... қажетігін көрсетті. Ұрлықтың
оқу пәні болып шетелдік валюта ... ... ... сөз ... ... мөлшері ҚР Ұлттының Банк ... ... ... ... ... анықау керек.
Қылмыстың объектісі болған мүліктің құнын ... ... оны ... жағдайларда қылмыс жасаған кездегі мемлекеттік жекеленген
нарықтық немесе ... ... ... ... Баға ... ... құны сараптаманың қорытындының негізінде анықталады.
Адамдар тобымен қарақшылық жасаған ірі мөлшердегі ұрлықтар ... ... ... істің барлық мән-жайларын толығымен және жеке ... Бұл ... ... жасалған әректті дұрыс сараламауға әкеп соғуы
мүмкін. Ірі мөлшердегі ұрлықтар туралы істерді қарстыру. Жиі ... ... ... ... ... ... қарай ұрланған затты
анықтау табылады. ҚР ҚК-нің ... ... ... негізінде
қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін кінәлінің мүлікін алуға және ... ... ... ... ... Мысалы, адамдар тобымен
алдын-ала келісе отырып қарақшылық ... ... ... кінәлілердің
кейбіреулері осы қылмысты дайындауға ұралған затты ... және ... ... Бұл ... ... ұрлау болғанына дейін топтық алдын-
ала келісімде көзделген мөлшер туралы білуі тиіс. Егер ... ... ... ... ... жалпы алғанда ірі мөлшерде құралған
ұрлаудың ... ... ... да, ... біле ... келісім
берсе ірі мөлшерде жасаған қарақшылықтары үшін жауап береді.
Теорияда ірі мөлшер де әр ... ... ... ... бір ... мөлшер ретінде ұралған мүліктің құнымен қатар, табысты толығымен
алмаумен ... ... ... өзге де ... ... Нардова қарақшылықтың кезінде ірі мөлшерде алынбаған ... ... ... зиян ... санауды ұсынады.
Осы мәселеге орай З.О. Амитов былай деп жазып өткен жоғалтылған табысты
жазқызуды анықтау кезінде ... де, ... ... ие ... ... ойынша, қылмысты жасау нәтежесіде келтірілген мүліктік
зиян сипатты бойынша ... ... ... ... ... мүліктік игіліктерден ... ... ... ... ... және ... табыстардан.
Менің ойымша әлдеқайда дұрыс көзқарас болып А.Н. Кардованың ... ... және өзге де ауыр ... Қарақшылықтың ірі мөлшерде зиян
келтіру бойынша саралау кезінде кінәлінің ұрланған заттының құны ... ... ол ... ... ... ... құны ескерілуі тиіс.
Зияның мөлшері ... ... осы ... ... ... ... тиіс.
в) Ұрлық немесе қорқытып алушылық үшін екі не одан көп рет сотталған
тұлғанның қарақшылық жасау.
ҚР ... ... ... ... сәйкес ұрлық немесе
қорқытып алушылық үшін ... ... бар ... ... ... ... белгі көп реттік арнайы рецидивтің аса
қауіптілігін ... Г.Н. ... ... өткендей, егер адам бірнеше
рет қылмыс жасауына қарамастан біртектес қылмыстарды жасауды жалғастыра
берсе, ол қылмыстық ... ие ... ... ... ... көп реттік арнайы рецидив әлде ... ... ... ... қылмыстың маманданғандықтың белгісі ретінде қарастырылады.
Екі немесе одан да көп рет сотталған ... ... ... ... бір ... ... Бұл дегеніміз ұқсас немесе
біртектес қылмыстардан тұратын арнайы рецидив. Рецидивтің заңды анықтамасы
ҚР ҚК-нің 13-бабында ... ... ... ... жауаптылыққа тарту үшін қарақшылықты
жасаған тұлғаның әрекетеріне келесі жағдайларды анықтау ... ... ... ... ҚР ҚК 175-түсіндірмесінің 4-тармағында
көрсетілген қылмыстың біреуіне жасауы және бұл ... ... ... осы ... үшін ... заң ... өтелмеген және алынбаған
соттылықтың болуы болып табылады.
Ал, ҚР ҚК-нің 77- ... ... ... ... ... тарту кезінде, егер бұл қылмыстар 18 жасқа дейін тұлғамен
жасалса, онда олар ... осы ... ... ... ... негізі ретінде ескерілмеуі тиіс.
Тәжірибедегі қызметкелер заң шығарушының бұл белгінің ... ... ... ... ... тиіс яғни, бұл жағдайда
жауапты ... ... ... ... алмайды.
1.3 Қарақшылықты оған сабақтас қылмыс құрамдарынан ажырату
Құрамдарының кейбір ... ... ... ... ... ... келеді. Мұндай қылмыстардың құрамдарын дұрыс ажырату сот төрелігінің
міндетін орындауда маңызды болып келеді. Ол жазаны дәл және ... ... ... ... ... ... бандитизм, тонау, қорқытып
алушылық, бұзақылық және т.б. ... ... ... ие. ... ... отырғандай кінәлімен жасалатын қарақшылық әрекеттер
саралау барысында қорқытып алушылық, бандитизм, ... және т.б. ... ... ... ... құрамында қарақшылылықтың белгілері жоқ
әрекеттер де қарақшылықпен сараланып жатады. Мұндай ... ... ... ... ... белгілердің терең және талдап
зерттемеуінің ... ... ... шын ... ... ... ... бабына сәйкес саралау сабақтас қылмыстардың арасындағы
айырмашылықтарды нақты ... ... ... Б.А. ... ... ... ... үшін оны ұқсас қылмыстардан және ... ... білу ... Сол ... ғана тән белгілерді анықтау
арқылы және қажет емес белгілерін алып тастаудың негізінде ... ... ... және ... ... бірден бір шынайы жиынтығына
жетеміз [57, с. ... ... ... ... ... ... ҚР ҚК-нің 178-
бабында көзделген тонау табылады.
Қарақшылық сияқты, тонау да екі объектіге – меншік пен тұлғаға ... ... [4, с. ... пен тонаудың ұқсастығы оларды жәбірленушіге қатысты күш
қолдануынан ... ... ... ... ... Ал ... ... ең алдымен, жәбірленушіге қатысты қолданылатын күштің
сипатымен ... ... ... ... ... ... мен денсаулығы үшін қауіпті күш ... ... ... тонау мүлікті ашық ұрлау мақсатындағы, алайда жәбірленушінің
өмірі мен денсаулығы үшін қауіпті емес күш ... ... ... ... ... ... сот-медициналық анықтау
ережелерінің» 22-тармағына сәйкес: «Жәбірленушінің өмірі мен ... ... емес күш ... ... ... ... ... немесе
еңбекке қабілеттікті жоғалтуға әкеп соқпаған жеңіл дене ... ... ... ауыр емес ... ... ... алты
күннен аспаған және т.б. зақымдар жатады».
Қарақшылық кезіндегі күш ... ... заң ... ... ... ... тәжірибеде бөтен мүлікті қарақшылық шабуылы
арқылы иемдену ... ... ... ... ... жиі ... Алматы қаласының Бостандық ... соты ... ҚР ... ... 1-бөлігінен ҚР ҚК-нің 178-бабының 2-
бөлігіне негізсіз қайта ... ... ... ... оған денсаулықтың
уақытша бұзылуына әкеп соққан ... дене ... ... ... иемденіп алған [58, № 329].
Қарақшылықты тонаудан ажырату ... ... ... ... көңіл
бөлу қажет. Қарақшылыққа жәбірленушінің өмірі мен денсаулығы үшін қауіпті
күш қолданумен немесе ... ... күш ... деп ... ұштасқан
шабуыл тән болады. Яғни, заң ... ... ... белгісі
ретіндегі шабуылды тек жәбірленушінің өмірі мен денсаулығы үшін қауіпті күш
қолданумен байланыстырады. Ал ... ... ... ... ... пен тонауды ажырату кезінде, бөтен мүлікті иемдену үшін күш
қолдануды пайдаланған кінәлінің әрекеттерін дұрыс ... ... үшін ... ... ... мәнге ие болады. Яғни,
кінәлінің әрекетінің салдары ғана емес, оның ... ету ... ... ... өзге де ... ... отырып, биік жерден, поездан,
көліктен итеру, тамақты қылқындыра отырып жасалған күш қолдану және осыған
сабақтас өзге де ... ... ... ... ... ... де,
өздерінің сипаты бойынша жәбірленушінің өмірі мен ... үшін ... ... сол ... де олар тонаудың емес, қарақшылықтың құрамын
құрайды.
Тәжірибеде жәбірленушінің өмірі мен ... үшін ... ... ... қатар, өмір мен денсаулық үшін қауіпті емес психикалық ... ... да ... ... Мұндай жағдайларда қорқытудың
қауіптілігінің дәрежесін анықтау ... ... ... ... бұл ... мен сот органдары шын мәнінде іске асырылған қорқытуды ... ... ... яғни ... өз ... жүзеге асыруы кезінде
жәбірленушіге келтірілуі мүмкін зиянды ... [23, с. ... ... мен денсаулығы үшін қауіпті психикалық күш
қолдану мен өмір мен ... үшін ... емес күш ... ажыратуды
олардың көрініс табуының анықталғандығының дәрежесіне қарай ... ... ... ... ... өзге де ... көрсете отырып, «өлтіремін»,
«пышақтаймын», «мүгедек қыламын» және т. б. ... ... бұл ... тән ... күш ... ... ... тұлға жәбірленушінің аяқ-қолын байлаумен және т.б. оның
денсаулығына ... зиян ... ... ... ... ... кезде өмір мен денсаулық үшін қауіпті емес психикалық күш ... ... де, ... да ... ... ... кезінде қылмыскердің
психикалық күш қолдануы анықталмаған сипатта болған кезде қарақшылықты
тонаудан ажырату белгілі бір ... ... ... күш ... бер, ... ... болады», «байқа, бұдан да жаман болады» деген
сияқты қорқытулар, жұдырықты көрсету және т.б. ... ... ... ... ... Бұл ... жәбірленушінің қылмыскер қолданған қорқытуды
субъективтік қабылдау сипаты ... ... ие ... ... ол ... анықталмаған нысанда, ауызша айтылған қорқытудың шынайы ... ... ... [24, с. ... ... ... ... мен сот органдары қылмыстың
жасалуының нақты жағдайын (қылмыстың орнын, ... ... ... ... және т.б.) ... ... қылмыскердің
әрекеттерінің объективтік сипатын ескерулері және осылардың ... ... ... ... ... ... саралау туралы
мәселені шешулері қажет.
Қарақшылық пен тонаудың арасындағы айырмашылық олардың аяқталу сәтімен
де анықталады. ... ... ... иемденген-иемденбегеніне
қарамастан, тұлғаға шабуыл жасау сәтінен бастап аяқталды деп ... ... ... ... иемденіп алған соң ғана аяқталады.
Көптеген авторлар тонаудың жәбірленуші үшін ашық ... ... ашық та, ... да ... ... атап ... ... тонауды жүзеге асыра отырып, мүлікті иемдене алмаса, оның әрекеттері
қылмыс жасауға оқталу ретінде сараланады.
Сонымен, ... ... ... заңшығарушылық
анықтамасынан көрініп тұрғандай, қарақшылық жәбірленуші нің ... ... ... ... ... деп ... тонау мүлікті иемдену
сәтінен аяқталды деп танылады. Мүлікті иемдену кезінде кінәлі тұлға ... ... және осы ... өз ... ... билік жүргізу мүмкіндігіне ие
болады.
Қарақшылыққа қарағанда тонау ... күш ... ... мен ... үшін ... ... Осылайша, қарақшылық пен
тонаудың айырмашылығы олардың объективтік жақтарының сипаттамасынан ... ... ... күш ... ... ... жәбірленушінің
өмірі мен денсаулығына қол сұқпайды. Сондықтан да, күш ... ... ... ... меншікке қоса азаматтардың ... ... ... ... – бұл ... ... келе ... барлық мемлекеттер үшін
таныс болған, аса қауіпті қылмыстардың бірі деп танылған қылмыс. ... ... ... ... саны ... мемлекеттік
биліктің саяси тұрақтылығы мен экономикалық жағдайына тікелей байланысты
болып келді. ... ... ... тарихты еске алудың өзі жеткілікті:
азаматтық соғыс, ашаршылық, екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан ... ... ... ... ... ... тобымен жасалатын
қылмыстардың арасындағы бандитизмнің үлесі бірден өсті. Бандитизмнің ерекше
қоғамдық қауіптілігі бандалардың тұрақты қылмыстық ... бола ... ... зорлау, меншікке қатысты әртүрлі қол ... ... ауыр ... ... [52, с. ... мен ... ... органдарының қызметкерлері ҚР
Қылмыстық кодексінің 237-бабымен қылмыстық ... ... аса ... – бандитизмнің белгілері көрініс тапқан әрекеттерді қарақшылық деп
саралау жағдайларының жиілеп кеткенін атап ... Бұл ... ... түсіндіруге болады. Біріншіден, объективтік белгілері бойынша
сабақтас жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... сипаттағы себептермен.
Бірқатар жылдар бойы елімізде ұйымдасқан қылмыстылық пен бандитизмнің
жойылғандығы туралы қате тұжырымдар айтылып келді. КСРО ... ... ... ... отырып, прокуратура және сот органдарының ... ... ... үшін ... ... ... ... берді. Олардың нақты қылмыстық істер бойынша шешімдері
тәжірибеде жетекшілік ... ... ал бұл, өз ... ... ... ... саралаудағы қателіктерге әкеп соқты. Шын
мәнінде бұл қылмыстарды қатаң ажырата білу қажет, өйткені ... ... ... ... пен тәртіпке қол сұғатын
қауіпті мемлекеттік қылмыстардың қатарына жатады.
ҚР ҚК 237-бабына ... ... ... ... тән ... 1) банданың құрамында кем ... екі ... ... 2)
банданың кем деген бір қатысушысының ... 3) ... ... 4) ... ... ... ... жасауға
қатысты арнайы мақсаттың болуы [59, с. ... ұйым ... ... ... ... ... ... білдіреді. Бұл белгілердің кем дегенде біреуінің болмауы
бандитизм құрамын жоққа ... ... ... ... қылмыстық топтың тұрақтылығы
және оның қаруланғандығы ұғымдарын түсіну біршама қиындықтар ... дәл осы ... ... ҚР ҚК-нің 179-бабымен көзделген
топтық қаруланған ... ... ... ... банданың міндетті белгілерінің бірі болып
қылмыстық ұйым ... ... ... ... табылатындығы
әрқашанда танылған.
Алайда, қылмыстық әдебиетте банданың ... ... ... ... және оны «бір немесе бірнеше қылмыстарды істеу үшін алдын ала
біріккен екі ... одан көп ... ... топ» ретінде анықтау
ұмтылыстары жасалған [60, с. 18-21]. Мұндай концепция қатаң ... ... Г.А. ... бұл концепцияға қарсы шыға отырып, «банданың ... ... ... алып ... бандитизмді қарақшылықтың жай
түріне айналдыруға негіз болады, бұл қылмыстың осы түрінің табиғатына қайшы
келеді, заңның мәнін ... ... ... ... іс
жүзінде ауыр қылмыс жасамаған тұлғаларға қатысты қатаң ... ... ... деп ... [61, с. ... ... белгісі ретінде топ ... ... ... тану ... ... нені ... ... деген сұрақты
қарастыруды қажет етеді.
Бір авторлар бандитизм кезіндегі тұрақтылықты жоспарланған ... ... ... қылмыстардың бірнеше рет қайталануымен байланыстырады және
егер топ бірнеше қылмыстарды жасау үшін ... онда ... ... қарақшылық топ ретінде қарастыру қажет деп санайды [62, с. 100]. Ал
керісінше, авторлардың басым ... ... топ ... «бір ... ... жасау үшін біріккен тұлғалар тобын» тану қажет деп ... с. ... ... бір шабуылды ғана жасау үшін емес, қылмыстарды бірнеше
рет ... ... ... ... уақытша қызмет үшін құрылған топты
санау ... ... ... ... ... ... белгісі ретіндегі
тұрақтылық тұлғалар тобы ұзаққа созылатын алдын ала дайындықты қажет ететін
өте күрделі ауыр бір ғана ... ... үшін ... ... де орын ... ... ... ұйымдастыру тығыз байланыстағы топты құрумен,
олардың мүшелері арасында ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан, мысалы, қылмыскерлердің бір ... ... ... ... және т.б.) ... қарулы шабуылды
дайындауы барысындағы бірлескен қызметі мен ... ... ... ... яғни ... ретінде тануға негіз болады. Сонымен, әдетте ... ... рет ... ... де, ... ... тек ... жасау үшін ғана банданы құру мүмкіндігі де жоққа шығарылмайды [3, с.
124].
Заңда бандитизм жоспарланған немесе іс ... ... ... санымен байланыстырылмайды. Бұған дәлел ретінде ҚР ҚК-нің 237-
бабының диспозициясы дәлел бола алады, онда ... ... ... ... ... ... тұрақты қарулы топ (банда) құру, сол
сияқты осындай топты (банданы) басқару» ... ... ... шабуылдар
деп емес, жекеше түрде «шабуыл» деп көрсетілген. Бұдан шығатын қорытынды,
банда түсінігін бірнеше рет те, бір рет те ... ... ... ... қарулы топ қамтып өтеді. Сонымен, тұрақтылық ұғымын тек
бірнеше рет қылмыс ... ... ... түсінігін тарылтады және
егер қандай да бір топ бір рет ... ... ... құрылса да, бандаға
тән тұрақты сипатқа жеткен жағдайдың ... ... ... ... деп ... әкеп ... ... мәселесін шешу кезінде топтың сапалық ... ... ... ... ... ... ... қатысушылары
өздерінің арасында тұрақты және айқын реттелген байланыстары, жасырыну
тәсілдері, ... ... ішкі ... және т.б. бар аса ... мен ... қатарынан алынады. Сондықтан да, қылмыстық
қауымдастық қатысушыларының байланысының сипатын анықтау және ... ... ... ... деп ... мәселесін шешу кезінде
ерекше абай болу қажет. Бұл, әсіресе, қарулы шабуылдың қатысушылары ретінде
кәмелетке толмаған ... ... ... байланысты. Бұл ретте,
ескеріп өтетін жайт, кәмелетке толмағандар көп жағдайда қарулы ... ... ... ... ... ... ... ақша
табуға ұмтылу және т.б. осы сияқты жағдайлар тек бір реттік сипатта болады.
Мұндай топ тұрақты деп ... тиіс және ... ... шабуылы топтық
қарақшылық ретінде бағалануы тиіс [62, с. 120].
Бандитизмнің басқа маңызды ... ... ... ұйымның
қаруланғандығы табылады. Атап өтетін бір жайт, егер қаруланғандық бандитизм
үшін міндетті белгі болып ... ... ... ... да ... ... пен бандитизм қаруланғандық белгісі бойынша олардың
құрамынан ... ... ... ие ... Бұл ... ... ... көздейтіндігінде, ал бандитизм үшін банданың
кем дегенде біреуінде қарудың болуының өзі ... Бұл ... бір ... банданың қалған мүшелері біреуінде қару бар екенін
білулері тиіс. Сонымен, қарақшылыққа қарағанда бандитизм үшін ... ... ... ... табылады [3, с. 129].
Қарақшылық пен бандитизм өзге де ... ... ... Бұл ... ең ... осы қылмыстардың қол сұғу
объектісімен байланысты. Қарақшылықтың объектісі болып әрқашанда меншік ... ... ал ... кез ... түрі ... ... пен
қоғамдық тәртіптің негіздеріне қол сұғады. Бұдан әрі қарастырылып ... ... ... де ... Қарақшылық жәбірленушіге шабуыл
жасалған сәттен бастап ... деп ... Ал ... ... ғана ... ... қатар банда мүшелері үшін де қатаң
қылмыстық жауаптылық көзделетін қылмысқа қатысушылықтың ... ... ... ... Бұл ... ... ... «келте»
құрылымы көрініс табады. Сол себепті де, бандитизм оның ұйымдастырушылар
үшін қарулы ... ... ... ал оның ... ... ... бандаға кірген және шабуылдарға қатысуға келісім берген ... ... деп ... Сонымен қатар, егер бандитизм кезіндегі
шабуылдар мүлікті иемдену және т.б. мақсаттарда (зорлау, адам ... ... ... асырылса, қарақшылық кезіндегі шабуыл тек бөтен мүлікті
иемдену мақсатында ... ... ... ... ... ... кезінде 16 жасқа толған тұлға болуы мүмкін. Сондықтан, егер
бөтен ... ... ... ... ... қатысқан тұлғалардың
арасында 14 пен 16 жас аралығындағы жасөспірімдер болса, олардың әрекеттері
қолданған күштің сипатына қарай қарақшылық ... ... ... ... пен ... ... ұқсастығы мен айырмашылығы, ең
алдымен, қол сұғу объектісіне байланысты. ... ... ... әлдеқайда кең мүліктік салаға қол сұғады.
Қорқытып алушылықтың пәні ... ... кең ... ... ... ... (мысалы, қарыздық қолхат), ... ... ... ... жөндету).
Қарақшылық кезінде күш қолдану тұлғаға қарсы бағытталады және мүлікті
иемденудің құралы болып табылады, ал ... ... ... кінәлі тұлға
нақты мүлікті иемденуді де, ... ... ... ... ... ... ... мүлікке қатысты құқықты алуды немесе өзге де
мүліктік құқықтарды алу мақсатын көздейді.
Күш қолданумен ұштасқан ... ... ... ...... ... ... күш қолдану мүлікті иемденудің
дербес тәсілі болып табылмайды, ол көмекші рөлді иеленеді. Яғни, психикалық
күш ... ... ... ... ... ... ... қылмыстарды ажырату кезінде қорқытып
алушылық жәбірленушінің өз мүлкін кінәлі ... ... ... ... ... ... ... күш қолдану жолымен тікелей алып алуды
көздейтінін ескеру ... ... ... құрамы, егер жәбірленуші
кінәлінің талаптарын орындамаған жағдайда, күш қолданамын деп қорқытуды
бірден ... ... ... ... ... күш ... мен өзге де
әрекеттерді болашақта қолдануды білдіреді [64, с. ... ... ... мүлікті жедел түрде беруді талап етіп, ... жету үшін ... ... мен денсаулығы үшін қауіпті күш
қолданса, онда жасалған әрекет қарақшылықтың құрамын құрайды [65, с. ... ... мен И. ... ... ... ... күш қолданамын
деп қорқытудың болашақта жүзеге асырылу мүмкіндігін, ... қою ... ... бола ... ... ... ... түрде
беретінін және күш қолданудың мүлікті иемдену үшін ... ... кек ... қолданылатынын атап көрсетеді [66, с. 20].
Кеңестік қылмыстық құқық курсында қорқытып алушылық және ... ... ... ... ... жүзеге асырған-
асырмағанына қарай жүргізіледі. Қылмыскер ... ... ... ... жүзеге асырған жағдайда, жасалған әрекеттер күш қолданудың
сипатына қарай қарақшылық немес күш ... ... ... ... Ал егер ... ... ... күш қолдануды біраз
уақыттан кейін жүзеге асырамын деп ... онда ... ... ... ... ... [8, с. ... мәселелерге орай, жиынтығы қарастырылып отырған қылмыстарды
саралаудағы даулы ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
Мұндай белгілердің бірі болып, жәбірленушінің мүлікті ерікті түрде
беруі ... ... бұл ... ... еріктілік десе болады. ... ... өтуі ... ... тыс ... ... еркіне қарсы (қарақшылық кезіндегідей) емес, жәбірленуші меншік
иесінің еркімен жасалады, ... бұл ... ... еркі ... ... Жәбірленушінің құқықбұзушының талаптарын орындау немес
орындамауға қатысты шектеулі ... ... ... ... ... күш қолданудың сипатын тиісінше анықтаудың негізінде жасалған
қылмыс тонау немесе ... деп ... ... ... таңдау,
әдетте, уақыттағы белгілі бір созылуды көздейді. ... ... ... ... ... ... аталады [57, с. 96].
Бұдан шығатын қорытынды, әдебиетте мүлікті беруден бас тартқан үшін
қорқытып алушылық кезінде күш ... деп ... ... ... ... ... ... деген көзқарас бұл қылмыс түрін тонау ... ... ... ... ... беретін негіздерді
айқындауға көмектесетіндігі күмәнді. Тіпті бұл қылмыс ... ... ... тек ... ... ... айқын көрініп тұр.
Сонымен, егер кінәлі тұлға күш қолдануды мүліктік ... ... үшін ... ... ... ... асырса, онда бұл
әрекеттер қорқытып алушылық құрамымен қамтылады және қарақшылық пен тонау
үшін жауаптылықты көздейтін баптар ... ... ... қажет етпейді.
Қылмыс жасау кезіндегі күш қолдану көп жағдайларда екі жақты рөлді
иеленеді: қорқытуға ... ... ... және мүлікті иемдену құралы
ретінде. Бұл жағдайларда қылмыстардың жиынтығы орын алады.
Қорқытып алушылық кезіндегі қорқытудың мазмұны ... ... ... қарағанда кеңірек. ҚР ҚК-нің 181-бабының 1-бөлігінде
қорқытудың келесідей түрлері көзделген: 1) жәбірленушіге немесе өзге ... күш ... деп ... 2) ... немесе оның
туыстарын масқаралайтын мәлiметтердi таратамын деп қорқыту; 3) ... ... ... ... ... ретінде меншік иесі немесе мүлікті ... және ... ... ... да, оның ... да ... мүмкін.
Субъективтік тұрғыдан қарағанда қарақшылық пен қорқытып алушылыққа ... тән ... ... ... оның ... ... ... мүмкін.
Кінәлі тұлға қарақшылық кезінде жәбірленушіде сол ... бар ... ... ... ... жәбірленушіде дәл сол сәтте жоқ мүлікті иемденіп
алғысы келеді. Қарақшылық кезінде кінәлі тұлға заттарды, ақшаларды ... де ... ... ... ... ал ... алушы соларға
қоса мүлікке қатысты қандай да бір құқықты ... ... ... сипаттағы қандай да бір әрекеттердің жасалуын талап етеді.
Қарақшылық кезінде кінәлі ... ... ... ... үшін күш қолданып
отырғанын ұғынады және соны қалайды. Ал қорқытып алушылық кезінде кінәлі
тұлға ... күш ... оны ... ... және ... ... деп ... жолымен өз мақсатына (мүлікті
немесе мүліктік құқықтарды иемдену) жеткісі ... ... ... ... ... 16 ... толған, есі дұріс
тұлға бола алады. Ал қарақшылықтың субъектісі ретінде, жоғарыда ... 14 ... ... ... бола ... ... ... қылмыстық қызметтің даму кезеңдерімен
ерекшеленеді. Қарақшылық күш қолданамын деп қорқыту арқылы мүлікті ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Қарақшылықты бұзақылықтан ажырата білу қажет. Тәжірибеде құқық қорғау
органдарының бұл ... ... ... ... ... ... кездесіп жатады. ҚР Жоғарғы Соты Пленумының 2007 жылғы 25 желтоқсандағы
«Бұзақылық істер бойынша сот ... ... №5 ... ... ... ... кезінде өрескел қателіктер жіберіп
жатады. Күш қолданудың ... ... ... ... ... ... ... қарақшылық немесе тонау ретінде сараланып жатады»
делінген [68, с. 316].
Қарақшылық пен бұзақылықтың арасындағы ... ... ... ... мен ... ... ... тікелей объектісі болып қоғамдық тәртіп пен ... ал ... ... ... ... ... ... мен
қадір-қасиеті немесе меншік қатынастары табылады [52, с. 388]. Бұл ... ... ... ... қол сұғу ... құрамының міндетті
элементі болып табылмайды. Ал қарақшылық, керісінше, кез келген жағдайда
міндетті түрде жәбірленушінің ... ... ... меншікке қол сұғады.
Қарақшылық құрамын бұзақылық құрамынан ажырату мәселесі бұзақылық
жәбірленушінің ... мен ... үшін ... күш ... және ... күш ... отырып, иеленумен ұштасқан кезде ғана туындайды. Мұндай
бұзақылықты қарақшылықтан ... ... ... ... жағының белгілерінің мазмұнын ... ... ... ... ... қылмыскер жетекшілікке алған себепті,
мақсатты және ниетті нақты белгілеу ... ... ... ... ... ... ... қарағанда бұзақылық кезінде субъективтік жақ ... ... ... қалу ... ретіндегі күш қолдануды қамтитын ниетпен
мүлікті ұрлау мақсатымен сипатталмайды.
Бұзақылықтағы мақсат қоғамдық тәртіп пен ... ... ... және ... анық ... ... ... әрі бармайды. Бұл мақсат әрқашанда ... ... ... байланысты болып келеді [3, с. 140].
Қарақшылық объективтік жағынан жәбірленушінің өмір мен ... ... күш ... ... ... күш ... деп қорқытумен
ұштасқан шабуылдан көрініс табады. Бұл ретте шабуыл кінәлінің осы қылмысты
жасаудағы мақсатына – бөтен мүлікті ... ... ... құралы болып
табылады.
Ал бұзақылықтың объективтік жағы қоғамдық тәртіп пен ... ... ... және ... анық ... ... арсыздықпен ерекшеленетiн әдепсiз, сонымен қатар ... ... ... ... ... ұштасқан iс-әрекеттерді
жасаумен сипатталады.
Қылмыс ретіндегі бұзақылық үшін қоғамдық тәртіптің бұзылуының өрескел
болуы талап етіледі. Қандай да бір әрекеттермен ... ... ... ... емес ... ... мәселе әрбір нақты жағдайда істің барлық мән-
жайларын ескере ... ... ... ... ... ... ... зиян келтіруге бағытталуы тиіс [26, с. 46].
Қарақшылық кезінде кінәлі тұлға субъективтік жағынан азаматтардың
бөтен ... ... ... көздейді. Бұзақылық шабуылдар кезінде кінәлі
тұлға мұндай мақсатты көздемейді.
Субъективтік ... ... пен ... ... ... ... ҚАУІПТІ ҚОРҚЫТУ МЕН КҮШ ҚОЛДАНУ
ӘРЕКЕТТЕРІН КРИМИНАЛИЗАЦИЯЛАУ
2.1 Қорқытып және күш ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізудегі
жәбірленуші түсінігімен әрдайым ... келе ... ... ...... ... тек оның жеке ... ғанан
мүддесі емес, сонымен қатар мемлекеттің, мемлекеттік ... ... де ... ... мысалы, террористік актіде, өкімет өкіліне
қатысты күш қолдануда т.б. ... ...... ... ... ... тек
қана құқық бұзушылықтың болғандығын ғана емес, сонымен қатар қылмыстық заң
нормалары арқылы қорғалатын құқықтар мен ... ... ... да ... [69, c. 40].
Сондықтан да, жәбірленушінің қылмыстық – құқықтық түсінігінде жеке
тұлғаны оның ... ... ... мен ... ... ... мен мүдделеріне қарсы қол сұғушылықты түсіну керек.
Күнделікті тәжірибе көрсеткендей қылмыстың жәбірленушісі кез – келген
қылмыс жасалғанда пайда болады: адам ... ауыр дене ... ... ... ... ұрлау, тонау, қарақшылық т.б. Өкінішке орай
қылмыстың жәбірленуісі жайлы күнделікті бұқаралық ... ... ... және ... ... ... жайлы
мәліметтерді тыңдау арқылы білуге әбден қалыптасып қалдық.
Жалпы қылмыс құрылымының ішінде қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын
қылмыстар ... орын ... ... олар ... өте қауіпті және
қылмыскерлік денгейінің дәрежесін көрсетеді. ... күш ... ... адам ... ... ауырлықтағы дене жарақаттарын салу,
жыныстық қатынастықтарға ... ... ... ... ... ... жыл ... жүздеген, мыңдаған адамдар жәбірленуші болып
табылады, нәтижесінде олар көптеген әлеуметтік құндылықтарынан, оның ішінде
көбіне, денсаулығынан, өмірінен, адамға ... ... ... ... ... ... күш ... арқылы жасалған қылмыс екі
объектіге қарсы бағытталғанда, екінші объектісі міндетті ... ... ... ... басқа да мүдделері болып келеді. Бұл мүдделер жеке
тұлғаға тән арнайы белгілер, ... оның ... ... ... ... ... ... байланысты болуы мүмкін [70, с. 58-73].
В.И. Морозовтың пікірінше «Қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын
қылмыстардағы оқиғаның өрбуіне ... ... ... ... ... ... ... болғанға дейінгі тұлғалар арасындағы қарым –
қатынас, ... ... ... ... ... ... сондай –
ақ, пайдаланатын құралына және қылмыс жасаушының ... ... ... ... әсер етеді» [71, с. 127].
Қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын ... ... ең ... ... ... ... ... себебін анықтап,
қылмыстың алдын алу шараларын ұйымдастыру. ... күш ... ... ... ... ... ... істермен таныса
отырып, олардың жәбірленушісі әйелдер де, еркектер де ... ... ... ... ... ... жүргізу нәтижесінде
жәбірленушілердің жас шамасы 19 – бен 50 жас ... ... ... 60 және одан да ... жас ... үлес ... ... 5,5% құрайды. Үлес салмағы аз болып ... ол ... ... ата – ... ... есепке
алсақ, онда бұл сан жан түршігерліктей болып көрінетіндігі сөзсіз», - дейді
В.С. Минская мен Г.И. ... ... ... ... и
механизмы преступного поведения» атты еңбегінде [72, с. ... ... ... ... ҚР ... кодексінің 104-бабының 1-
тармағы бойынша азаматша ... ... ... ... іс ... А. 2007 ... ... айының 11 жұлдызы күні түнгі сағат 2- лер
шамасында үйіне арақ ... мас ... ... ... үй ... ... ұрыс – ... соң, А. қасақана өз анасына дене ... яғни сот – ... ... ... ... сол ... 4- ... сындырады. Міне, бұл жағдайда келіспеушілік ... ... ... болып, соның нәтижесінде анасы қылмыстық оқиғаның
жәбірленушісіне айналған [73, № ... ... ... ... құқық қорғау органдарына
қылмыс жасаушы адамға, жақын туысқаны немесе туғаны ... ... ... ... ... ... нәтижесінде қылмыс жасаушы адам
жазасыз қалады. Мұндай жағдайда, қылмыс ... адам өз ... ... ... құба – құп, бірақ кей уақыттарда жәбірленуші ... ... ... түсінбей, соның салдары жәбірленушінің ауыр
жағдайға душар болуына себепкер болады. Оған ... ... ... 2007 жылдың маусым айының 7 жұлдызында кешкі сағат 19- да үйіне ... ... С. ... ... ... жасаған анасын орындықпен ұрып басын
жарып қойған. Алған жарақат салдарынан ... ... ... ... 28 күн бойы ем ... ... мерзімінің ұзақтығы С–ның ... ... дене ... ... ... ... ала тергеу
барысында С – ның тарапынан анасына ... күш ... қол ... ... рет ... ... ... уақытта да анасы қызының есін жиғаннан
кейін кешірім сұрағанын есепке алып, оның қылмысық әрекетіне ... ... ... ... ... ... ... осылай есепке алынбауы
салдарынан, күш қолданып қылмыс жасаушылар, «өздерінен ... ... ... деген есеппен қылмыстық әрекеттерін одан әрі ... [74, № ... күш ... арқылы жасалатын қылмыстардың жәбірленушілері кей
жағдайларда өздеріне белгіленген міндеттерді атқарушы тұлғалар болуы да
мүмкін. ... 2007 ... ... ... 5 ... ... КСК – ның
төрайымы азаматша К. өзіне тиісті аудандағы үйлердің пәтерлерін, тұрғын –
жай қызметіне ... ... ... ... келісім – шарт жасасу үшін
аралап жүрген сәтінде, оны Т. атты азаматшаның көңілдесі М. үйге ... ... мән – ... ... соң, еш ... ... ... ұрып, оған орташа ауырлықтағы дене жарақатын ... [75, ... күш ... ... орташа ауырлықтағы дене жарақатын салатын
қылмыстардың жәбірленушілерінің бір бөлігі, зерттеуге алынған ... ... ... жасағанда көршілері болып келетіндігі байқалды.
Мысалы: 2006 ... ... ... 28 ... З. және И. ... ... келіспеушілік пайда болып, екеуі сөзге ... ... күні ... арадағы келіспеушілікті түбегейлі біржақты етіп шешу үшін
З. мас күйінде көршісінің есігін қағады, есікті көршісінің күйеуі Д. ... ... ... ... Д. оны үйге ... итеріп жібереді, нәтижесінде З. құлап түсіп, оның әйелінің атына
түрлі ауыр сөздер айта ... ... ... Д. оны ... ... ... баспалдақтан құлатады, нәтижесінде З. ... ... ... алып ауруханаға түседі [76, № 2007155].
Қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың жәбірленушісінің
бір бөлігі қылмыс ... ... ... ішіп, арада келіспеушілік тууы
себепті ұрыс – керістің соңы дене жарақатын алуға ... ... ... ... ... бір ... көруге болады. Қорқыту
және күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың жәбірленушісінің бір тобын
(гендерлік) саясатқа сай ... ... ... ... ... бабына
байланысты ер адамдарға тәуелді болып келеді. Егер, мекеме басшысы, ер адам
болса, көбінесе олар ... ... ... орыдатуға тырысады,
орындамаған жағдайда ондай әйелдер қудалауға түседі, жұмыстан ... ... ... ... да ... да орындауына тура келеді.
Жәбірленушісінің тұлғасын зерттеу қылмыспен күресте және қылмыстың
алдын алуда маңызды роль ... ... ... ... ... ... ... қылмысты болдыру немесе болдырмау мәселесін шешуде түбегейлі роль
атқарады. Қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың ... ... ... өзіне тікелей байланысты, жеке тұлғаның мінез –
құлқы, қоршаған ортамен қарым– қатынасы жеке тұлғаны ... ... де, ... ... ... жол да ... –ақ, мұндай қылмыстардың жәбірленушісі болуға көптеген
объективті және ... ... әсер ... ... жағдайларға:
уақыт, жәбірленушінің болатын ортасы, жынысы, ... ... ... ... ... және ... жай–күйлері жатады.
Уақыт. Жәбірленуші болып табылуға ... та өз ... ... ... бойынша қасақана күш ... ... ... ... уақыттарда жүзеге асады, атап айтқанда әрбір үшінші кісі
өлтіру ... ... 21 мен 24 ... ... ... оның себебі адамдар
күндізгі жұмыстан шашайды, кешкі уақыттарда ішімдік ішу ... ... ... ... ... тез қабылдауға және ойын дөрекі түрде
жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Кешкі және түнгі уақыттарда күш ... ... ... ... ... әрекеттері көптеп жүзеге асырылады. ... ... ... ... жүргізу нәтижесінде күш қолданып ұрып – соғу, зорлау
әрекеттерінің 67,8% сағат 18 – бен 24 – тің ... ... ... оның ... ... аптаның аяғында немесе мереке
күндері жүзеге асырылса, 68,8% ... пен ұрып – соғу ... ... ... асырылатын болған.
Жылдың суық уақыттарында, қыста қорқыту, күш қолдану арқылы ... ... саны ... ... жәбірленушілер де бос уақыттарын
жылы жерлерде өткізуді қалайды. Күш ... ... ... ... ... ... ... жазда жасалады, біріншіден, мұндай әрекеттер
көбінесе үй – жайлардан тыс жерлерде жүзеге ... ... ... ... бос ... ... ... тікелей
байланысты.
Жәбірленушінің болатын ортасы. Қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын
қылмыстарда жәбірленушінің ... ... ролі ... ... ... жәбірленушінің болатын ортасына қарай өзгеруі де мүмкін.
Мысалы, үйде, аулада ... ... ... келеді, соның салдарынан
қарым – қатынастарын түсіндіріп, әркім өз ... ... ... да,
соны жанжал немесе күш қолдану арқылы жасалатын қылмысқа ұласады, мұндайда
әлсіз тұлға міндетті ... ... ... ... ... мұндай
әрекеттер қоғамдық орындарда жоқтың қасы. Сондықтан ... дене ... 55% ... ... ... тек 38% ғана көшеде ... [77, с. ... ... ... көп ... ... ... уақыттарда кез –
келген адам қылмыстың жәбірленушісі болуы мүмкін. Қылмыстық істер бойынша
жүргізілген талдау нәтижесі ... ... ... 18,4% үйде,
жатаханада, 29,2% көшеде, паркте, ал қалғандары қала мен ... ... ... Адам көп ... жерлерде күш қолданып, қорқытып
қылмыс жасауда қолайлы ... ... ... ... ... ... мамандығы да әсерін тигізеді.
Инкасаторлар, кассирлер, сатушылар, такси жүргізушілер т.б. ... ... кез – ... уақытта күш қолданып, қорқытып жүзеге асырылатын
тонаудың, қарақшылықтың ... ... бола ... ... ... ... құқық қорғау органдарының қызметкерлерін де жатқызуға болады.
Жынысы. Ерлер мен әйелдердің ... ... ... ... – ақ отбасындағы, қоғамдағы әлеуметтік
орнына қарай қылмыстың жәбірленушісі болу ... де ... ... ... ... ... ... тек қана
әйелдер болатын қылмыстар түрі келтірілген, атап айтқанда; зорлау, ішінара
ұрып – соғу т.б ал ... күш ... адам ... мен ... дене ... ... бұзақылықтың
жәбірленушілері көбінесе ер адамдар. «Бұл ер адамдардың айналасындағылармен
көбірек қарым – қатынаста болатындығынан, бос ... ... ... ішімдік ішуді көбірек пайдаланатындығынан, мінез ... ... ... ... ... ... [78, с. 89].
Жасы. Адамның жасына қарай мінез – құлқы, ...... ... ... ... ... қызығушылығы мен мүддесі
қалыптасады. ... ... ... ... ... 25 жасқа дейінгілер ( 90%), оның ішінде кәмелетке толмағандар –
56% ..» [78, с. 89]. Сырт ... ... өзге ... ... ... ... тартып тұратындықтан жас қыздар егде ... ... ... ... ... жәбірленуші болып табылады.
Соған қарамастан адам өлтіруде өмірлік ... мен ... жасы ... роль ... Күш ... ... ... 89% - нің
жасы 19 – бен 49 ... оның ... ... өмір ... ... адамдармен кездейсоқ таныстық және ... ... [79, с. ... ... ... ... ... мәдениеті, мінез – құлқы,
қоршаған ортамен қарым – қатынасы қалыптасады. Криминалистердің зерттеулері
бойынша адам ... ... ... ... және ... ... ... және жоғары білімі барлар саны өте аз, оларды
көбінесе кәсіпкерлер құрайды [79, с. 27]. Күш ... ... ... дене ... ... ... ... білімі барлар өте сирек
кездеседі, ал орта және арнайы білімі барлар ... ... ... қалғандары бастауыш және негізгі білімі барлардың үлесіне тиеді.
Отбасылық ... ... ... да күш ... ... қылмыстар үшін жәбірленушіге едәуір қатысы бар, атап айтқанда 85,4%
зорлыққа ұшыраған әйелдердің күйеулері болмаған ... ... [78, ... ... ... ... олардың кездейсоқ таныстығынан, орынсыз көңіл
көтеруден іздеу керек. Отбасылық жағдай ... ... ... ... ... ... ... жәбірленуші болу кей кездері
қатты маңызды болып табылмайтын жайларға да байланысты, ... ... ... ... неке т.б. «Негізінен – , деп жазады Л. В.
Франк – , кез – ... ... ... қарындасын ұдайы ұрып – соғып
азаптамайды, көбінесе бұл ... тек ... мен ... некеде жоқ
көңілдесіне қатысты ғана жүзеге ... [80, с. ... ... ... ... ... ... болуда
айырықша роль атқарады. Физикалық жағдайының төмендігінен ... ... өзге де күш ... ... ... ... ... Психикалық жағдайларға
байланысты адам кез – келген қылмыстың жәбірленушісі болуы мүмкін.
Субъективтік белгілер. Абайсыздық-бұл ... ... ... адам
көп жүрмейтін жерлерге серуендеуге шығып күш ... ... ... ... ... ... – ақ, қымбат заттарын көрсетіп
мақтану, аса таныс емес адамдармен азарт ... ... ... ... ... ақша ... бағалы заттар алып жүру, пайда табу ... ... ... ... ... ... ... да күш
қолданып, қорқытып жасалатын қылмыстың жәбірленушісіне айналуға мүмкіндік
туғызады [81, с. 127].
Жеңілтектік. Онша ... емес ... ... де ... емес адамдармен
қарым – қатынас жасаудағы жеңілтектік қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын
қылмыстардың жәбірленушілері ... ... ... атап ... ... ... адам ... т.б. Криминалистердің зерттеулері ... ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы
қалыптасқан тәртіп бойынша жүзеге асырылады, ... ... ... ... таныстықтан соң, музыка тыңдауға таза ауда серуендеуге
келіседі, сонғы ... ... ... автокөліктермен серуендеу әдетке
айналуда, барлығының соңы әдетте күш қолданып жасалған қылмыстық зардаппен
аяқталады.
Мінездегі ұстамсыздық. Ұрыс – ... даяр ... ... ... ... деп жазды «Қылмыстық істерге талдау жасау нәтижесінде қылмыстық
зардаптың туыдауына себепші болатын бірден – бір жағдай ... ... ұрыс – ... даяр тұратындығы екендігін байқадық. Болмашы
себептерге бола ұрыс – ... ... соңы күш ... ... жасалатын
қылмыстарға ұласудың себебі де мінез – құлықтағы тұрақсыздық» [79, с. ... ... ... де ... тарапынан қарсы
реакция туғызады, нәтижесінде күш қолдану арқылы ... ... ... ... күш қолданып жасалатын барлық қылмыстың 32% ... ... ... оның ... ... ... 35% ... салдарынан, ауыр сөз айту, балағаттау, өрескел әрекеттер жасау, 33%
– алдау, алаяқтық, ерлі – ... бір – ... ... ... ... екен [82, с. ... жат мінез – құқлық. Бұл қылмыстың жәбірленушісі болуға негіз
болатын ең негізгі белгілердің бірі. Моралға жат мінез – ... күш ... ... адам ... ... дене ... ... әкеліп
соқтырады. Мұндай жәбірленушілер үшін осылай болуы ... да, ... ... өздері таңдап, ақыры соның құрбаны болады.
Ішімдікке әуестенушілік. Ішімдік ішу ... ... ... ... Өте мас емес адам әдетте күш қолдану арқылы ... ... ... ... ... қылмыстардың объектісі
болады. Ішімдік ішу оларды абайсыз, жеңілтек ... де, ... ... көрсету қабілетінен айырады. Сондай – ақ, ... ... әрі ... қарсылық көрсетіп айбат шегуге, дөрекі істер жасауға
даяр тұрады. Осының бәрі ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейді. Ішімдік ішу салдарынан
жәбірленуші болу күш қолдану ... кісі ... – 56%, ...... [83, с. 83-84]. Қорқыту, күш қолдану арқылы жасалған қылмыстардың
жәбірленушілерінің 38,8% жәбірленушімен бірге ішімдік ішіп, ұрыс – ... ... ... ... ... [78, с. 89].
Зерттеу нәтижелеріне сүйенсек, ішімдік ішкен жәбірленушілерді тонау
олардың тарапынан қарсылық көрсету қабілеті ... ... ... жүзеге асырылады, әрі тонаушылар өздерін олардың ... ... ... етіп ... осы ... ... зерттеулерге сүйене отырып,қорқыту,
күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың жәбірленушілерін бірнеше санатқа
бөлуге ... ... ... қарсылық көрсетпейтіндер, зардапқа
немқұрайды қарайтындар, зардаптың тууына ... ... ... ... ... ... жасайтындар. Жоғарыда келтірілген
талдауларға сүйене отырып, қорқыту, күш ... ... ... алдын алу мақсатында ... ... ... ... ... дене жарақатын салғаны үшін жауаптылық туралы заң
нормаларын бұқаралық ақпарат құралдары арқылы халыққа түсіндіру,
... ... ... ... келіспеушілікке байланысты ұрыс –
жанжалдарды есепке алып, отбасы мүшелерімен заң нормаларына сәйкес
профилактикалық жұмыстар жүргізіп отыру, сөйтіп ұрыс – ... ... ... жол ... Жалпы халықтық мәдени және спорттық шаралар жүргізген кездерде
қоғамдық тәртіптің сақталуын ... ... күш ... ... ... ... ... және олардың қоғамдық орындарда ұрыс –
жанжал тудыруына жол бермеу,
– Психикасында өзгеріс бар тұлғаларды дер ... ... ... ... тарапынан келіп түскен күш қолдану, қорқыту, ұрыс –
соғуға байланысты арыздар мен өтініштерді дер кезінде қарап, шара ... ... күш ... ... ... ... себептері
Мемлекет алдындағы маңызды міндетердің бірі қылмыстан қорқынышсыз өмір
сүретін қоғам құру және сол қоғам мүшелеріне ... ... ... ... ... ... ... құралдарының мәліметтеріне
сүйенсек, сондай – ақ, ... ... ... қортындыларының
нәтижесіне талдау жасай отырып, оның ішінде Алматы қаласының тұрғындарының
қоғамдық пікіріне ... ... ... ... өмір ... сай тамақтың
қымбаттағанынан емес, күн сайын қылмыстың өсіп келе ... ... тиек ... ... ... оның ... күш қолданып, қорқытып
жасалатын қылмыстарға деген бақылаудың азаюының себептерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауптылыққа тартылмауы қоғам мүшелері арасындан
қылмыспен күрестің дұрыс жолға ... ... ... ... ... бар ... ... сияқты.
Сонымен қатар, қылмыстық оқиға орын алғанда лауазым иелерін сатып алу,
қылмыстық ... ... ... етіп отыратын ... ... ... ... дер ... ... ... ол дерек көздерімен құқық қорғау органдрының қызметкерлерінің дәл
сол уақытта жұмыс жүргізбеуі ... ... ... күш ... ... ... ... оны жүзеге асырушыларға лайықты жаза
қолданылмай отыр. Соның нәтижесінде қоғам мүшелері ... ... ... ... ... ... ... тіптен жоғалып бара жатыр деуге
болады.
Болашақта қылмыстың құрбаны болу қауіпінен ажырамау қоғам ... ... ... ... ... немесе күш қолдану арқылы
ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастардың құқықтық тұрғыдан дұрыс реттелмеуі.
Қазіргі таңда қаржы саласындағы ... ... етек алып ... ... ... ... жай, оның ... күннен – күнге қанат
жайып, үлкен кіріс көзіне айналып отыр. Жеке кәсіперлерге ... ... ... ... ... ... ... қатарының күннен – күнге
көбеюі, еліміздегі ұйымдасқан қылмыскерлер санының ... ... ... ... қылмыстық зардапқа деген қорқынышы, тонаушылар тарапынан
көрсетілетін қысым «кек ... ... ... соғатыны белгілі, соның
нәтижесінде өз тәсілдерін өздеріне қарсы қолданып кек алушылар ... ... жеке ... ... ... үшін
рэкеттерден сақтану мақсатында жеке қауіпсіздік ... ... ... ... ... кетуді қарастырады. Осылайша
бақылаудан шығып кеткен кәсіпкерлер мен ұйымдасқан қылмыскерлер арасында
жанжал туатындай ... ... соңы ... ... ... ... ... қылмыскерлермен байланысы бар немесе бұрын ... ... ... ... ... ... алынып солардың
көмегімен арада пайда болған келіспеушіліктер шешіліп ... ... іс ... ... өзінде бұрынғы құқық қорғау органдарының
қызметкерлері ескі байланыстарын пайдаланып, істі сотқа жеткізбей ... ... ... ... ... сотты болғандардың бөлімшесі
тәрізді, міне, осының өзі елде қорқытып, күш ... ... ... етек алып ... жол ... өйткені олар қылмыс
жасаушылардың қылмыстары үшін жаза тарту мүмкіндігін жояды, ... ... ... мен ... ... ... арасында тығыз
байланыс орнауына жол береді.
Қауіпсіздік қызметінде шын мәнінде ... ... ... үшін
сотталғандар қызмет атқаратындығы кездесіп отыр, мұндай ... ... ... көзге түседі.
Сауда орындарында сату жұмыстары мен ... ... ... үшін ... әрекеттер жасайтындықтары туралы сұрау
жұмыстарын жүргізгенде төмендегідей жағдайлар анықталады: 38% - ... ... яғни ... ... ... ... 12% -
өздерінің бұрын сотты болған тұлғалармен байланысына сеніп саудаға барған;
21% - жауап беруден бас ... ... 29% ... ... ... мен таныстары айналысатындықтарын, сондай – ақ, қауіпсіздігін
қорғау құралы ... ... ... ... ... ... ... газ баллондарын қолданатындықтарын айтқан. Бұл құралдар ... ... ... ... ... ... ... күш қолдану сияқты
қылмыстық оқиғаларға базарда тұратын ... еті өліп ... олар ... ондай жағдайларға солай болу керек сияқты пиғылмен
қарайды. Базардағы саудагер – жәбірленушілердің ... ... ... ... ... ... шағымданбайды:
1. Қорқытушылар мен күш қолданушылар тарпынан кек алу ... ... ... ... олар ... егер ... арты жақсы болмайды
деп ескертіп ... ... ... органдарының қызметкерлері тарпынан шын мәнінде
көмектің болтындығына сенбейтіндіктен.
3. Алдын ала ... ... ... кезінде бұрын мәлім болмаған
құпиясы ашылып қала ма деген қорқыныштан.
Күш қолданып, қорқытып жасалатын ... ... ... ... ... алу үшін ... жағдайлардың әсер етуі мүмкін деп
білемін:
– тұрғындар саны, көші – қон ... ... және ... ... даму денгейі
– елдің экономикалық жағдайы, кіріс мөлшері, кедейшілік пен
жұмыссыздық
– мәдени жағдайлар мен діни ... ... ...... мен айырылысу мәселесі
– ауа – райы
– құқық ... ... ... ... ... ... құқық қорғау органдарының жүргізіп отырған саясаты
– азаматтардың қылмысқа деген көзқарасы.
Қорқытып, күш қолданып жасалатын ... ... тағы ... ... ... органдарындағы кадырлардың тұрақсыздығы, оған себеп:
еңбек ақының төмен болуы, жұмыс ... ... ... шамадан тыс
күшейтілуі, кей қызметкерлердің жеке фирмаларға жұмысқа ... ... ... – ақ, құқық қорғау органдарында кездейсоқ ... ... ... ... ... денгейде болуынан олардың заңды жиі
бұзушылығы.
Қорқытып, күш ... ... ... ... ... ... қортындыға келеміз:
– қылмыс жасаушы тұлғамен профилактикалық жұмыстың дұрыс
жүргізілмеуі
... ... ... және күш ... ... есепке алмау
– жеке тұлғаның мінез – құлқындағы өзгерістерді, нақты ситуациялық
жағдайдағы жеке тұлғаның өзгерістерін есепке алмау;
– ситуациялық жағдайдың себебін қылмыстың жасалу ... ... ... ... ... жәбірленуші мен айыпкерден іздестіру;
– қорқытып, күш қолданып жасалатын қылмыстардың себебі мен
жағдайын қылмыскердің жеке тұлғасынан іздестіру.
Қорқыту, күш ... ... ... қылмыстардың алдын алу
негізінен қылмыстың осы түрімен профилактикалық жұмыстарды ұйымдастырушы
субъектілерге тікелей байланысты. Қорқыту, күш ... ... ... ... ... бірдей толықтай анықталмағандықтан, әрі
қорқыту мен күш қолданудың толып жатқан тәсілдері бар ... ... ... ... ... тура келеді.
Осыған байланысты қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың
себептерін, жасалу ... ... ... ... ... ... алған жөн, ал зерттеу жұмыстарын бір немесе бірнеше тұлға жеке
дара жүргізбей, керісінше ... ... ... ... қызметкерлері
бірлесе отырып жүргізсе ғана, жоспарланатын профилактикалық жұмыстардың
түрлерін бір жүйеге келтіріп топтауға ... ... ... ... түріне төмендегідей
жұмыстарды жатқызуға болады:
... күш ... ... ... ... қылмыстың түрлеріне қарай бөліп анықтау,
– Қылмыстардың бұл түрінің алдын алу жұмыстарын жергілікті
атқарушы органдармен біріге отырып жоспарлау,
– Қылмыстың алдын алу ... ... ... ... ... ... оқу ... мектептермен тығыз
байланыста болып, оларда қылмыстың алдын алуға ... ... ... ... ... профилактикалық жұмыстар жүргізу үшін,
ең алдымен жұмысты жоспарлауға ... ... ... ... ... ... ... себебі, жасалған орны, жасалу уақыты, қылмыс
жасауда қолданған құрал түрі, қылмыс жасау әдісі жатады. Мұндай ... ... және әр ... ... ... ... есептерде,
қысқартылған қылмыстық істерде, қылмыстық іс қозғаудан бас тарту жөніндегі
жинақталған материалдарда, қылмыстық оқиғалар ... ... ... мен өтініштерді тіркеу, қылмысты есепке алу және ... ... ... жүргізілген зерттеу нәтижесіне жүгінетін болсақ, мұндай
мәліметтерді есепке алып ... ... ... ... ... күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың түріне ... ... ... ... анық ... ... берілмей қалады [84, с.
282-283].
Қылмыстардың алдын алу жұмыстарын ... ... – ақ, ... ... бар ... құқық қорғау органдарының осы сала бойынша қандай
жұмыстар атқарғанына да талдау жасаған орынды, себебі талдау нәтижесінде ол
органдардың жұмысының нәтижесін ... ... ... бұл ... жүзеге
асырудың арасындағы өзара байланыс түрін де көруге болады.
Ішкі ... ... ... күш ... арқылы жасалатын
қылмыстармен күресті ұйымдастыру көбіне қылмысты іздестіру ... бұл ... емес деп ... ... ... басы ... қылмыстар бойынша қылмыскердің кім екендігін ... ... ... ашу. ... ... ... жасаудың бұл әдісін кімдердің көп
қолданатынын әрине қылмысты іздестіру бөлімінің қызметкерлері өте жақсы
біледі, сондықтан да ... ... ... ... ... кез – ... ... басына қойып, ал тікелей жұмыс ... ... ... тікелей қатысы бар, яғни, учаскелік
полиция қызметкері, ... ... ... ... ... ... толмағандар ісі жөніндегі инспекция қызметкерлері
тікелей айналысқаны ... ... ... нәтижесінде әр қызметкер өз участогындағы
қылмыстық әрекет және оны ұйымдастырушы жайында нақты мәліметтер бере ... Осы ... әрі ... ... алу үшін ... іздестіру
бөлімінің қызметкерлеріне жіберіп, олар оны есепке алып ... ... бұл ... ... ... маңызы бар мәселенің жауабы табылар еді.
2.3 Қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстарды
жасаушы қылмыскерлердің тұлғасы
Күш ... ... ... бұл - ... ... күш ... ... жүзеге асыру құралы ретінде пайдаланып қылмыс жасау ... ... [85, с. 98]. Күш ... ... түрліше және бір- біріне
ұқсамайды, көбіне ол әрекет түрі ... ... ... ... ... тұлғаға байланысты.
Қорқытып, күш қолданып ... ... ... сипаттамасы
оларға тән жалпы белгілерден басқа, әрбір қорқытып, күш ... ... тән ... ... де тұрады. Оларға тән жалпы белгілер
болып табылатын белгілер мыналар:
– эгоистік мінез – ... ... ... оны ... ... –құлқы оның мүүдесіне, тілегіне, сай келуінде,
– эгоистігіне орай басқалардың мүүдесіне қалай ... ... оның ... ... ... етене жақындардың да мүддесі бар.
– өзін жәбірленушінің орнына қоя ... оның ... ... ... ... ... қарсылық көрсетушілердің әрекетіне тойтарыс беріп, өз тілегіне
жете алатындай дайындықта әрқашанда болуы.
Жоғарыда көрсетілген белгілердің барлық ... ... ... мүмкін, кейбіреулерінде тіпті осы көрсетілген белгілердің тек біреуі
ғана болуы да ... ... ... ... белгілер,
біріншіден: тек қана қорқытып, күш қолданып қылмыс жасаушыларға ғана тән,
екіншіден: қорқытып, күш ... ... ... ... ... ... бұл белгілер басқа қылмыс жасаушыларға қарағанда күш
қолданып қылмыс жасаушыларда көбірек кездеседі. Бұл ... ... ... ең ... белгі осы қарсылық көрсетуге, күш
қолдануға, қорқытуға дайын тұратын эгоистік ... ... [86, с. ... ... ... өз ... – ақ ол әрекеттен
туған зардапқа деген баға беру тілегінің жоқтығынан ... күш ... ... қылмыстар туындайды.Қылмыс жасаушы тұлға тез ... ... ... ... тілегін жүзеге асырудың ең оңай тәсілін
таңдап алып және ол ... ... күш ... болып табылады. Бұған мысал
ретінде, бұзақылықты, күш көрсетіп жасалатын ... ... ... ... да қылмыстарды алуға болады.
Бұл топқа кіретін қылмыскерлер қызығушылықтарының ... ... ... оның ... кісі өлтірушілер мен
зорлық әрекеттерін жасаушыларда мәдениетке, өнерге, айналада болып жатқан
түрлі оқиғаларға мүлдем қызығушылық болмайды, олардың 70% бос ... ... ... ... ... ... Қорқытып, күш қолданып қылмыс
жасаушылардың 90% ... кісі ... ... ... әрекетті мас
күйінде жүзеге асырады.
Эгоист адамдар арсындағы қылмыстық әрекет пен ... мас ... ... ... ... ... ішкен адам өзіне қарсы
айтылған сөзге немесе жасалған әрекетке сол ... ... ... ... тырысады, келтірілетін зардап оның ойынша ... ... ... ... болып көрінеді.
Өз тілегін, әдетін, қажеттілігін, сезімін ең қажетті және ең ... ... ... ... ... өз мүддесін жоғары қойып, қалайда
сол мақсатына жетуге тырысады, және оның бірден бір шешуі қорқыту мен ... деп ... де, ... және болмайдының арасындағы шекара мүлдем
жойылып кетеді.
Қорқытып, күш қолданып қылмыс жасаушы адам жәбірленушінің әрекетін
қылмыстық ... ... ... болады деп өз әрекетін ақтауға
тырысады. Анкета жүргізу нәтижесі бойынша сұралғандардың ... ... ... болған.
Қорқытып, күш қолданып қылмыс жасаушылардың арасында эгоистерден
басқа қылмысқа деген бағыты уақытша, ... ... ... ... да ... ... әрекет жасауға әсер еткен жәбірленушінің
қылмысқа итермелеуі әрекеті, іс-қимылы т.б болып табылатын ... ... ... кіретін қылмыскерлер категориясы туралы талдау ... ... ... де ескеруге тура келеді, олар; ниет ... ... ... ... ... реакцияның көлемі,
жәбірленушімен арадағы қарым – қатынас түрі және ... ... ... ... анықтаудың кейбір қорқытып, күш қолданып
жасалатын қылмыстарға талдау жүргізу де ... ... ... ... зор. ... күш ... ниет әр ... үшін әр түрлі болуы
мүмкін, сондықтанда қылмыскер тұлғасын ... ...... екі
позицияны ұстануға болады:
- табиғат адамды басында қылмыскер етіп жаратқан, қылмыстылық
қанында бар, қоғамда ... ... ... оған орын ... адам өмір ... түсіп, қылмыс жасауға мәжбүр болған,
қастандық жасау, қоғамға қарсы тұру оның қанына біткен қасиет емес, ... оны ... ... орта ... деп ... ... [87, с.
3].
Жеке адамдар мен қоғам арасындағы қақтығыстардың қайсысының қоғамға
қауіптілік дәрежесінің басым ... ... және оған осы ... ... ... ... ... осы қатынастарды реттеу–
қылмыстық заңның негізгі міндеттерінің бірі болып табылады. ... ... ... ... жатқан өзгерістерге сай қылмыстың саны мен түрі өзгеріп
отырады.
Көбінесе қылмыстың өсуіне себеп ... ... ...... саясат барысында жіберілген қателіктер,
әлеуметтік әділеттіктің кей кездері заң ... ... ... еңбек ету
ережелерінің бұзылуы, адамдардың бір–біріне сенімсіздікпен, қызғанышпен
қарауы т.б.
«Қылмыс жасау ... адам ... ... ... байланысты,
яғни, қылмыс адам мінез –құлқының тікелей жемісі»-, деп жазды В.Н.Кудрявцев
[88, с. 56]. Бұл пікірмен қосыла отырып Е. ... ... ... ... ... ... тек қана ... экономикалық жағдай ғана
емес, сонымен қатар ... ... ... және құқықтық білімінің
деңгейі, ... ... ... ... жатқан өзгерістерге деген
көзқарастары, қылмыстың алдын алу шараларының әсерінің болмауы, қылмыскерге
қолданылған жазаның тым жеңіл болып, оның мінез – ... әсер ... ... ... ... [89, 16 ... күн сайын криминалдана түсуі барынша шиеленісіп, нарыққа
өркениетті түрде өтуге шек ... ... ... ауыр ... күрт өсіп
кетті, қорқытып, күш қолданып жасалатын қылмыстардың саны ... ... ... ... кәсіби деңгейге жетуі мен қылмыскердің мемлекеттік
құрылымдармен бітісе қайнасып кетуі шындыққа айналды.
Қылмыспен күрес ұйымдастыруда ... ... ... жеке ... кім ... ... және ... жеке тұлғаның бас ерекшеліктерін есепке ала отырып жүргізбейінше
белгілі бір нәтиже береді деп күту мүмкін емес. ... ... жеке ... ... ... қана ... оның ... жасау себебін де зерттеуге
алған орынды.
Қылмыс жасаушы тұлға құқықтық пәндердің ... орай әр ... ие ... ... ... құқықта - қылмыс субъектісі; қылмыстық
іс жүргізу ...... ... ... қылмыстық атқару
құқығында сотталушы. Құқық саласына орай бұлай бөлінудің қылмыс ... ... ... болатын қоғамдық қатынастардың түріне сәйкес, олардың
алдына қойған міндеттері мен құқықтарының әртүрлілігіне байланысты.
Тұлғаны қылмыс ... деп ... алып ... ... ... оның ... ... құқыққа қарсы әрекет жасауы. Осыған ... ... ... ... ... деп- ... тыйым салған қоғамға
қауіпті, құқыққа қарсы әрекетті жасаған жеке ... ... ... пен Е.О. ... ... жасаушы тұлға деп, мінез –құлқында
жағымсыз көріністер бар тұлғаны атайды» [90, с. 84].
Көптеген ... ... ... ... ... тұлғасы мен олардың мінез –құлқындағы өзгерістер бір–бірімен тікелей
байланысты, осы өзгерістерді есепке ала отырып қана, қылмыс ... ... және ... ... алу ... ... ... жеке тұлғасы туралы зерттеу қортындыларын есепке
ала отырып, қылмыстың өсуі және азаюы, әлеуметтік жағдайға ... ... ... болады. Қылмыскердің жеке тұлғасын зерттеу жұмыстарын
жүргізу және оған анықтама беру өте ... ... ... қылмыскердің
тұлғасы туралы көптеген бір–біріне қарама- қайшы мәліметтер өте көп.
Кейбір криминологтар қылмыскердің жеке ... жеке ... ... жоқ деп ... ... ... жасаушылардың барлығына
ортақ қасиет, барлығының бірдей тыйым ... заң ... ... ... тек қылмыс субъектісі деп қана қарау керек.
Екінші бір криминологтар тобы, қылмыс жасаушыларды тек қана ... деп ... ... ... ... ... себептерін анықтау
үшін, әрқайсысын жеке өзіндік тұлға ... ... тән ... ... бар ... ескере отырып зерттеуге алу қажет дейді.
«Бұл түсініктерге ерекше мағына беріп қараудың өзіндік мәні ... екі ... де ... ... ... онда олардың
бір–бірінен еш айырмашылығы болмай қалар еді. ... ... ... құқық тұрғысынан мағына береді, яғыни қылмыстық жауапкершілікке
тартудың негізін анықтайды, ал «қылмыскердің тұлғасы»-бұл ... ол ... ... қылмыстың жасалу себебі анықталады».
Міне, сондықтан да ... жеке ... тән ... отырып, оның мінез –құлқына әсер ... ... ... ... ... ... ... түрлерін таңдап
алуға болады.
Кейбір ғылымдар қылмыскердің тұлғасына анықтама бергенде әлеуметтік
факторларға көп көңіл аударады. Б.В. Коробейников; Н.Ф. ... ... ... ... ... ... әлеуметтік–
психологиялық қасиеттерден тұратын жиынтық» деп қарайды. Ғылымдардың өзге
бір тобы қылмыскердің тұлғасының құрылымын, ...... ... ... және ... ... ... ретінде
қарастырады. П.С. Дагель «қылмыскердің ... бұл ... ... ... – саяси, психологиялық және физикалық белгілерінің ... ... [91, с. ... ... бұл ... Ю.М. ... В.П. ... Ю.Н.
Курдяковтар да келіседі.
Ғылымдардың екінші бір тобы ...... ... ... ... құрылымына психологиялық және физикалық күштеулер де әсер
етеді деп ... Бұл ... ... келісеміз, өйткені, сыртқы күштердің
әсері жеке тұлғаның дамуына, тұлға ретінде қалыптасуына өте көп ... ... ... ... да, кез келген адамның тұлғасы секілді
өзіне тән психологиялық және физикалық белгілер бар. ... ... ... ... ... ... тән әлеуметтік маңызы бар
ерекшеліктер мен белгілерді бөліп көрсету міндеті тұр. Бұл өзекті ... ... ... ... ... ... ... Мысалы,
профессор И.Ф. Кузнецова қылмыскердің ... ... ... ... – құлқындағы әлеуметтік – демографиялық, ... ... ... ... алу ... дейді, ал екінші бір еңбегінде,
қылмыскердің жеке ... ... айту үшін оны ... түрде зерттеп барып,
анықтама беру керек дейді [92, с. 274].
В.С. ... ... ... ... ... әлеуметтік–демографиялық, психологиялық, адамгершілік,
қылмыстық–құқықтық және криминологиялық жүйелерді есепке алуды жөн көреді.
Кейбір ғалымдар бұл ... ... ... ... ... жөн ... ... тұлға бір–бірімен тығыз
байланыстағы құрылымдардың ... ... ... ... тұлғасының құрылымына төмендегі
элементтер тіркесін жатқызады: [90, с. ... ... ... жынысы, жасы, әлеуметтік,
отбасылық, қызмет жағдайы, мамандығы, материалдық қамтамасыз етілу жағдайы,
тұрғылықты мекен–жайының бар–жоқтығы және т.б.
2. Қылмыстық–құқықтық белгілер: ... ... ... ... жасау
мақсаты, кінәнің нысаны, қылмысқа қатысу формасы, соттылық жағдайы .
3. Адамгершілік қасиеттері және психологиялық ерекшеліктері: ... ... ... ... түсінігі, санасы.
Олай болса, біз қылмыс жасаған ... ... жеке және ... ие ... ... ... құқылы өкілін, біздің
болмысымыздың, өкінішке ... ... ... ... адамды көруіміз қажет.
Өзінің тіршілік әрекетінде қылмыс жасаған ... оның ... ... оның ... ... ... ... пісіп-
жетілуіне жағдай жасайтын ішкі және сыртқы жағдайларды, әлеуметтік ... ... ... – жеке ... ... ... ... ашуға апаратын жолдардың бірі ғана ... ... ... ... ... ... бірден бір тиімді жолы болып
табылады.
2.4 Қорқыту, күш қолдану арқылы ... ... алу ... да, ... алға ... ... басып, дамып отырған
қоғамда жат қылықтың орын ... ... келе ... баршаға мәлім.
Осыған орай, Қазақстан ... ... ... ... 28 ақпанда Қазақстан халқына арнаған жолдауында «Мемлекет те,
қоғам да ешқандай ымыраға жол ... ... ... ... ... да, ... ... әсіресе, жоғарыда аталған
адамдардың қылмыстық әрекетіне жайбарақат қарап отыра алмайды, қайта оларға
қатысты мемлекеттік мәжбүрлеудің ең қатал ... ... ... деп,
қылмыстың алдын алу шараларының маңызына тоқтала кеткен болатын. Қорқыту
мен күш қолдану арқылы ... ... ... күн сайын артып келе
жатқандығынан, ондай қылмыстардың алдын алу ... ... ... ... бірі ... ... ... күш ... ... жасалатын қылмыс құрамдарын зерттеуді осы
қылмыстардың объективтік және ... ... ... ... қолданып жасалатын қылмыстардың алдын алуды ұйымдастырудың басты
проблемаларының бірі болып отыр. Өйткені, қорқыту, күш ... ... ... ... ... өмір өзгерісіне сай көбейіп келе ... қана ... ... ... ... ... де жаңашаланып, кейбір
жағдайларда мұндай қылмыстық әрекеттерді ... ... ... де ... ... ... ... қалып отыр (жалдамалы кісі
өлтіру).
Қорқыту, күш қолдану арқылы жасалатын ... ... ... ... оны ... ... ... байланысты. Заңгерлердің зерттеу жұмыстары арқылы әр түрлі
қылмыстардың, оның ... ... күш ... ... ... ... алудың «теориялық жоспары» жасалған.
«Күш қолдану, қорқыту ... ... ... ... алу ... база ... ... - , деп С.Б. Бородин жазса [93, с. 19], ... «Күш ... ... ... ... ... алдын алу
жұмыстарын ұйымдастырудың көптеген тәсілдері мен құралдарын білгенімізбен,
жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... саны
азаймағандықтан бұл тәсілдер мен құралдардың әлі де ... ... деп ... [94, с. 18]. Л.Д. ... ... ... отырып,
шынында да ғалымдардың ұсынған қылмыстардың алдын алуды ұйымдастыру
жөніндегі ... ... ... ... ... ... жолы болып
табылмайды, өйткені қылмыстардың алдын алу шараларының жүйесі сол қылмыстық
оқиға жүзеге ... ... ... де ... ... ... ... нақты сұрақтардың жауабын табу жөніндегі
мәселені де енгізу керек:
- қандай тұлғалар тұрғысында, ... ... ... ... ... ... керек?
- профилактикалық жұмыстармен нақты кімдер айналысуы керек?
- профилактикалық жұмыстар қалай жүзеге асырылуы керек?
Алғашқы ... ... күш ... ... ... ... оларды арнайы есепке қойып, олар жөнінде нақты мәліметтер жинауды
көздейді.
Екінші сұрақ бойынша профилактикалық жұмыстарды ... ... мен ... ... ... әрқайсысына тиісті міндеттерді
бөлуді қарастырады.
Үшінші ... ... ... ... ... яғни ... ... қажетті құралдар, пайдаланатын әдіс-
тәсілдер және профилактикалық жұмыстың бағыты.
Заң жүзінде де, ғалымдардың зерттеулерінде де бұл ... ... ... жоқ, ... тек ... ... ғана басшылыққа
алады. Осыған қарамастан ғылым, қылмыстардың алдын алу жұмыстарының маңызы
нендей жағдайларға тікелей байланысты деген ... ... ... ... Заңгерлер қылмыстың алдын алуды ұйымдастыру жұмыстарын жүзеге асыру
үшін түрлі қағидалар мен тәсілдерді ұсынады. ... ... ... ... оларды басшылыққа алатыны сөзсіз.
А.Э.Жалинский мен М.В.Костицкийдің пікірі бойынша, қорқытып, күш
қолдану арқылы жасалатын ... ... алу ... ... ... жүзеге асырылуы керек: [95, с. 39-40]
- қорқытып, күш қолданып қылмыс жасау ниеті бар тұлғалардың өткені
мен ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
- қорқытып, күш қолданып қылмыс жасауға ниеті бар тұлғаларды, осы
тәсілдерді пайдаланып қылмыс жасап ... өтеп ... ... ... ... жері ... ... тексеру ұйымдастыру;
- қылмыс жасаудың осы тәсілдерін қолданатындармен ұдайы жедел
іздестіру, ... ... ... ... осы ... пайдаланып қылмыс жасаған тұлғалардың қылмыстарын
тез арада әшкере ету, жаза тағайындауды қолға алу;
-жазасын өтеу ... ... ... осы ... ... ... арнайы іс-шаралар өткізіп тұру;
-осы тәсілдерді пайдаланып жасалған ... ... ... алу ... ... осы ... жасалатын қылмыстарға
толықтай, әрі нақты талдау жасамай және ... алу ... оң ... ұсыныс енгізбейінше мүмкін емес. Қылмыстың алдын алу және тәрбиелеу
жұмыстарын жүргізу үшін ... ... ... органдары жүйесіндегі
субъектілердің жұмысын бір ... ... ... ... Қорқытып, күш
қолданып жасалатын қылмыстардың алдын алу жұмыстарын ұйымдастыруда ... ішкі ... ... ... ... алу ... ұйымдастыруда бұл
органдар бар күш жігерін осы тәсілді пайдаланып қылмыс жасаушылармен күрес
ұйымдастыруға ... әрі ... ... ... ... ... жүргізу арқылы қорқытып, күш ... ... ... ... ... ... және ... қылмыстарының түрлерін анықтайды.
Г.А. Аванесов бұл ... ... ... айтады: «Әрбір құқық
қорғау органдарының ... ... ... ... ... ... ... алу шараларын іске асыруы керек, оның ішінде
қоғамға қауіптілік ... ... ... қорқытып, күш қолданып
жасалатын қылмыстарға көп көңіл бөлгені жөн» [96, с. 453].
Қорқытып, күш қолданып жасалатын ... ... алу ... прокуратурамен тығыз байланыста болмайынша өткізілген іс –
шаралардың оң нәтиже беруі мүмкін ... ... ... арнайы іс –
шаралар жүзеге асырылуы керек. Ол қорқытып, күш ... ... ... талдау жасау нәтижесінде ұйымдастырылып, оған барлық
құқық қорғау органдарының ... ... ... ... адам өлтірудің алдын алуға байланысты шаралар өткізу, т.б. Қылмыстың
бұл түрі бойынша арнайы іс – шара ... үшін ... ... ... ... ... ... асырылады. Бұл жерде қажет болған
жағдайларда денсаулық сақтау органдары да қатыстырылады, ... ... адам ... қылмыстың жәбірленушісі ауруханаларда есепте тұратын
адамдар да болуы мүмкін.
Мұндай ... іс – ... ... ...... жасауға дайын
тұратын азаматтарға жүйелі түрде әрекеттерінің салдарын ескерту болып
табылады.
Қорқытып, күш ... ... ... ... алу
жүргізілетін жалпы профилактикалық жұмыстар тұрғындардың назарын қорқытып,
күш қолданып жасалатын ... ... мен ... жағдайларына,
жасалатын орындарына, қылмыстың ықтимал жәбірленушілеріне және қылмыс
жасаушыларға ... ... ... ... ... ... қорғау органдары тарапынан жүргізілетін қылмыстың алдын алу
жұмыстары ... бір ... ... ... ... болдырмау,
болу себебін және жағдайын анықтау. Ол ... ... ... ... және ... да ... мен ... жиынтығынан
құралады. Бұл іс-шаралар белгілі бір тәртіппен нақты жағдайларға байланысты
құқық қорғау органдарының бөлімдері және ... ... ... және оған ... іс – шараларды жатқызуға болады:
- құқық қорғау органдарының қызметкерлері отбасында ұдайы жанжал
тудырып ... ... ... ... ... ... және ... шығаруға әуес тұлғалармен арнайы
жұмыстар жүргізу;
- жүйке ауруымен ауырып, соның салдарынан еш жерде жұмыс ... ... ... ... ... ... тұрған қару-жарақтары бар, өздері ұрыс-жанжалға, ішімдік
ішуге, есірткі пайдаланыуға, төбелеске жақын тұратындармен жұмыстар
жүргізу;
- ... өтеу ... ... ... бақылауда
ұстау;
- бас бостандығынан айыру жазасынан басқа жаза тағайындалғандар – мен
арнайы жұмыстар жүргізу.
«Алдын алу шараларын ұйымдастыру мен жүзеге ... ... ... ... роль ... ... іс – ... тек қана сол
бөлімшенің қызметкерлерінің жүзеге ... ... ... ... олар ... ... ... ролін атқаруы да мүмкін» [97, с.
44].
Алдын алу шаралары тұрғылықты ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Олар қорқытып, күш қолданып
қылмыс жасауға таяу жүретін және ... ... осы ... пайдаланып
қылмыс жасауы мүмкін деген тұлғаларды, жазасын өтеп ... ... ... ... ... жасағандарды есепке алады және олармен арнайы
жұмыстар жүргізеді.
«Қорқытып, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстар бойынша қылмыстың ... ... ... ... ең көп жұмыс жүргізетін полицияның учаскелік
инспекторлары, өйткені олар өз микро участоктарындағы полиция ... ... да, ... ... ... өте көп білуге тырысады» [98, с.
90].
Біздің пікірімізше ... күш ... ... ... алуда ең бастысы осы жұмыстар жүргізілуге тиісті тұлғаларды анықтау
және оған ... іс – ... ... ... ... ... ... асыруы. Күш қолдану және қорқыту арқылы жасалатын
қылмыстарды қылмыс ... ... ... ... және ... ол қылмыс жасау ниеті барларға үлкен әсер етеді. Іс жүзінде ... ... ... ... ... ... оқталу сатысында ғана
белгілі болады, бұл қылмыстың ... алу ... кеш ... ... ... қызметкерлерінің талдауларына сәйкес,
қорқытып, күш қолданып жасалатын қылмыстардың – 60%- ын ... ... ... алдын ала келісіп, аса қатыгездікпен, пайдакүнемдік мақсатпен,
бұзақылықпен, ... рет ... ... ... ... Қорқытып,
күш қолданып қылмыс жасағанға дейін олардың көбінің қылмыс жасауға ... тек 40%-да ғана ... ... ... ... [99, с. 11-13].
Қорқытып, күш қолданып қылмыс жасағандардың 50% бұрын ... оның ... ... ... ... ... адам ... дене жарақаттарын салу сияқты қылмыстар жасағандар. Зерттеу
нәтижелеріне сүйенсек, қорқытып, күш қолдану ... ... ... ... ... ... топ ... 50% бұрын сотты болған болса,
50%-ның соттылығы болмаған. Сондықтан да, қылмыстың алдын алу іс ... ... ... ... ... ... мен ... сотты
болғандарға қатысты шараларды қатар жүзеге асыру ... [100, с. ... күш ... ... ... алдын алуда алғашқы іс
– шаралар, осы тәсілді пайдаланып қылмыс жасауға бейім ... ... ... Одан соң, ол ... ... зерттеп есепке алып,
жұмыстар жүргізіледі.
Қылмыстың алдын алу ... ... ... топ, ол бұрын
қылмыс жасап, жаза тағайындалғандар. Олармен жұмыс ... ... ... тәсілдерді қолданып қылмыс жасау ниеті бар тұлғалар анықталады.
Көбірек көңіл бөлуді қажет ететін топтар ол бұрын ... күш ... ... тобы, бұларға арнайы әкімшілік бақылау ұйымдастырылады.
Қорқытып, күш қолданып қылмыс жасаушылардың жоғарыдағы екі тобымен ... ... ... ... ... асырған орынды:
- қорқытып, күш қолданып жасалатын қылмыстардың себебін анықтап,
ондай жағдайларды болдырмауды жолға қою;
- қорқытып, күш қолданып ... ... ... ... ... күш ... ... қылмыс жасап, жасасын өтегендерді
анықтау және олардың қазіргі кездегі айналысып ... ... ... ... күш ... қылмыс жасағандар тарапынан осы тәсілді
қолданып қылмыс жасауға итермелеуді, үйретуді болдырмауды жолға қою;
Жоғарыда көрсетілген іс – шараларды ... ... жету үшін ... ... мәліметтер қажет, ол мәліметтер жедел іздестіру жұмысына
қатысты болуы ... ... ... 78 ... іздестіру бөлімі
қызметкерлерінің 60-тан астамы қылмыстық оқиғаларға байланысты мәліметтер
алатын көздердің жоқ екендігін атап ... ... ... ... іздестіру
бөліміне мәліметтер жинаумен, талдаумен айналысатын көмекші службаның қажет
екендігін көруге ... ... ... жұмысын ұйымдастыру жөніндегі
заңға» сәйкес ұйымдастырылатын іс – шаралар күш ... ... ... ... алу ... ... ... шешуде
толықтыруды қажет ететін секілді. Атап айтқанда, қылмыстық іс қозғалмаған,
қылмыстық ниет пен ... ... ... іске асырылып жатқан латентті
қылмыстарды ... ... оның ... ... ... ... ... қызметін жақсарту қажеттігі туындап отырған сияқты. Кейбір
заңгерлердің пікіріне сүйенсек, ... ... жоқ [101, с. 78]. ... бұл
тіптен де олай емес, жоқ деген пікір латентілікті қалай ... ... ., А.П. ... және Л.В. ... пікірі
бойынша «Латентті қылмыс дегеніміз-бұл дер кезінде қылмыстық оқиға ... ... ... ... ... іс ... ... ала тергеу
жұмыстары жүргізілмей құқық қорғау органдарынан жасырынып қалған қылмыстар»
[102, с. 263]. Жоғарыдағы келтірілген ... ... ... ... ... бар, болды және бола береді, сондықтан да ... ... алу ... бір ... де ... ... ... қылмыстар көбіне із-түссіз жоғалып кеткендермен, ... ... ... ... сараламаумен тікелей байланысты болуы
да мүмкін деген пікір білдіреміз.
Бүгінгі күн ... ... тағы да бір ... ... бірі
латентті қылмыстар жайлы да мәліметтер жинау. Мұндай мәліметтер қорқытып,
күш қолданып ... ... ... ... шешуші роль атқарады,
өйткені іс – шараларды жүзеге асыруда негізгі әдіс-тәсіл және ... ... түрі ... ... ... байланысты.
Толық және жан-жақты алынған мәліметтерге сәйкес құқық қорғау
органдары ұйымдастыру жұмысын ... ... ... ... алады және
одан күткен қортындыны да ала алады, ең бастысы ... ... ... іс – ... да соған сәйкес болады. Бір-бірімен өзара тығыз
байланыстағы және бір-біріне өзара қатысы бар ... ... ... ... ... ... ... т.б. бірнеше түрі бір-бірімен
қабаттасып жатуы да мүмкін.
Осылардың барлығы жиылып мәліметтер жүйесін құрайды, мұнда ... алу ... ... қай мәлімет маңыздырақ және араларындағы
байланыс қандай деген сұрақтардың нақты жауабын табу. Мысалы, ... ... ... күш ... ... ... алдын алу
үшін, олардың жазасын өтеу кезіндегі ... да ... ... арадағы
байланысы, жазасын өтегенге дейінгі және жазасын өтеу кезіндегі ... ... ... т.б жайлы мәліметтер болу керек. Бірақ мұнда толық емес
мәліметтер де, өте көп ... ... ... алу ... ... ... ... бұдан басқа құқық қорғау органдарына жедел
мәліметтер өте қажет, өйткені алдын алу ... ... дер ... ... ... мәліметтерге тікелей байланысты және ол мәліметтер
арнайы каналдар ... ... ... ғана ... ... ... арасындағы қорқытып, күш қолданып жасалатын қылмыстардың алдын
алуда материалдық – мәліметтердің де өз орны бар. ... күш ... және өте ауыр ... ... жаза ... ... ... мұнда қылмыс жасаушы туралы барлық ... Сот ... ... бұл ... ... ... ... жіберілуі керек, ал жазасын өтеп болған кезде бұл ... ... ... ... ... жіберілсе, міне сонда ғана ол туралы
нақты ... ... ... болып, тиісті іс – шаралар ... ... ... ... іс – ... ... белгілі бір
бағыттағы мәліметтерді жинақтау және оған талдау ... ... ... ... ... ... ... нақты мәліметтер күш қолданып және қорқытып
жасалған қылмыстар жайлы жиналады. Ондай мәліметтер ... ... ... есептерде, қозғалған немесе қозғаудан бас
тартылған қылмыстық істердің материалдарында, қысқартылған ... ... ... мен ... ... ... ... қылмыстарды және қылмыскерлерді есепке алу жөніндегі бірыңғай
статистикалық құжаттарда болады. Қазіргі ақпараттық құралдардың ... ... ... мәліметтер компьютер желісіне салынса да
жеткілікті, сөйтіп мәліметтер банкін жасап алуға болады [103, с. ... ... ... ... ... алуда жүргізілген іс–
шаралар бойынша ... ... ... ... ... ... бұл іс– ... қатысына, іс– шараның қортындысына ... ... Күш ... және ... ... ... қылмыстармен күрес жүргіз
жұмыстарын көбіне жедел іздестіру бөлімдерінің қызметкерлеріне жүктейді,
шын мәнінде ... ... ... жасалған қылмыс бойынша қылмыскерді
іздестіру, қылмысты ашу.
Мәліметтерді жинақтау және сол бойынша ұйыдастырылатын іс– ... ... ... штаб қызметкерлеріне жүктелуі керек сияқты,
өйткені олардың жинақтаған ... ... ала ... ... бөлімінің арнайы бөлімшесі немесе қызметкері басқа да қылмыспен
күрес жүргізуші бөлімдердің қызметкерлерімен бірлесе отырып, алдағы ... ... іс– ... ... жасар еді.
Сапалы жинақталған мәліметтер мен жүргізілген талдау ... ... ... ... қылмыстардың орнын ғана емес, сол сияқты
объектілерін де анықтайды, бұл ... ... ... ... нақты жетістіктерге жетудің кепілі [104, с. 201]. Бұл ... ... ... ... бір ... ... ... айтқанда, қылмысты іздестіру бөлімінде, бірақ іс жүзінде олай емес,
мәліметтер жинауда жіберілген қателіктер өте көп, атап ... ... ... ... алу ... ... отчеттарда, таблицаларда)
есепк алу профилактикалық іс– ... жеке ... ... ... ... алдын алу жұмыстарын ұйымдастыруда ең маңызды мәселе – ол
атқарылатын іс – әрекеттердің жоспарын ... ... ... ... де, жан – ... іс– шаралар, оған қолда бар күштер мен ... ... ... іс – ... ... ... ... өзара
байланысы есепке алынуы керек. Еліміздің кейбір қалалары мен ... ... 3-5 ... ... ... ... ... қорғау органдарында
мұндай жоспарлар маңызды деп есептелмегендіктен өз алдына жеке ... ... ... ... бір ... ретінде ғана жасалады да, онда құқық
тақырыбына үгіт-насихат жұмыстарын ... ... ... бөлімінің
жұмысын жақсарту деп қана көрсетіледі, арнайы іс– ... ... ... де ... алдын алу жұмыстарының сапалы жоспарларын жасау үлгілері
арнайы әдебиеттерде көрсетілген, бірақ, жергілікті ... ... ... мен ... ... ... қорғау органдары мен өзара байланысты
есепке ала отырып, жоспар жасау мәселесі ... ... ... ... бірі ... қалып отыр. Жасалған жоспар жүзеге асу үшін құқық
қорғау органдары мен олардың ... ... ... ... ... ... жүзеге асуы керек:
- жеке - әрбір орган немесе бөлімше жоспарда көрсетілген өз
функциясын жүзеге асырады;
- бірлесіп – ... ... ... ... жұмыстың орындалуына әсер ететін бір жай, ол іс жүзінде
құқық ... ... ... ... ... дайындығы. Анкета
жүргізу нәтижесі бойынша сұралғандардың 68% өзара байланыста жұмыс істеуді
ортақ міндетті шешуде бірлесіп жұмыс істеу деп ... ... ... органдары қызметкерлеріне бірлесіп жасалған жоспарды жүзеге асыруда
қолданылатын әдіс, тәсілдер, формалар жайлы, қылмыстың алдын алу ... ... ... ... ... ... түсіндіріп отыру керек.
Құқық қорғау органдары қызметкерлері арасындағы өзара байланысты
ұйымдастырып, қадағалуды қай ... ... ... ... ... 70% ... бойынша бұл жұмысты жедел іздестіруді ұйымдастыру
бөлімінің ... ал, ... ... ... ... ... 68% пікірі бойынша тергеушілер жүзеге ... ... ... ... ... ... қызметкерлерінің
арасындағы өзара байланысқа жауапты жедел іздестіруді ұйымдастыру бөлімінің
қызметкерлері болуы тиіс, олар ұйымдастырып қана қоймай, өзара ... ... және ол ... бағыт беріп отыруы керек. Өзара байланысты
қадағалау мақсатында қызметкерлерің арнайы есеп беруін енгізу керек.
Зерттеу ... ... ... ... күш ... ... ... алдын алуда құқық қорғау органдары субъектінің үш
тобымен ұдайы байланыста болуы ... ... да ... ... ... ... мекеме, кәсіпорын әкімшіліктерімен, оқу орындарының оқытушылар
ұйымымен;
- қоғамдық және жастар ұйымдарымен, барлық тұрғындармен
Басқа да құқық ... ... ... ... байланыс бірлесіп жүргізген жұмыстарға талдау жасау, ... ... ... ... ... көп жасалатын орындарды анықтау мүмкіндігін
береді.
Мекеме, кәсіпорын әкімшіліктерімен, оқу ... ... ... жұмыс жүргізу, болған қылмыстар жайлы уақытында ... ... ... ... ... себебін және жағдайын анықтау
мүмкіндігін береді. Осы мәліметтер және құқықтық консультациялар, ... ... ... ... тәрбие, есепте тұратындармен бірлесіп
жұмыс істеу қылмыстың алдын алу шараларының жоспарына арқау болады.
Қоғамдық және ... ... ... ... өзара
байланыста болу бірлесіп профилактикалық іс– ... ... ... ... ... алу, «қиын балалар» үшін әскери- спорттық
және еңбек- спорттық лагерлерінің ... ... ... ... ... ... іздестіруді ұйымдастыру бөлімінің және
кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылар мен, қылмыс
жасау ниеті бар жасөспірімдермен жұмыс жүргізу, іс– ... ... ... ... алдын алуды ұйымдастыруға байланысты
іс– шаралар түрлерінің күш қолданып, қорқытып қылмыс жасаудың ... ... ... ... ... ... САҚТАНДЫРУДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРАТЫН
СУБЪЕКТІЛЕР
3.1 Қарақшылықтан сақтандырудың бағдарламасы
Қылмыстың салдарымен ... ... ... ... алу ... ... ... күресу күрделі жинақталған құбылысты
құрайды.
Қылмыстардың алдын алу қылмыстылықпен күресуде ... ... ... ... ... ... деп айтылған.
Қылмыстардың алдын алу немесе қылмыстылықтан сақтандыру – ... не оның әр ... ... ... ... ... – құқық
қорғау), қоғамдық ұйымдардың, мекемелер мен жеке азаматтардың шексіз
құзыреті (прерогативасы). Ол ... ... ... әр ... ... ... ету ... жүйесі) және белгілі бір объективті сыртқы
факторлар мен жеке ... ... ... ... ... мен жағдайларды бейтараптандыруына немесе жоюға бағытталуы тиіс
деп ойлаймыз.
Қылмыстардың алдын алу ... ... сөз ... ... аталған
осы қылмыстың жасалу себептері мен жағдайларына ... мән – ... ... алдын алу деп, «жан – ... ... ... мен ... жоюға, әлсіретуге бағытталған
мемлекеттік және қоғамдық шаралары ... ... алу ... тілінде prophylakticos – сақтандыру)
қылмыстылықтан сақтандыру; жалпы қылмыстылықтың факторларын және оның жеке
түрлерін, қылмыскердің жеке басының ... ... ... ... ... шаралар жүйесі деп түсіндіріледі. ... алу ... ... ... ... қылмыстылықпен немесе нақты
бір қылмыстардың түрімен күресудің маңызды элементтерінің бірі ... ... бір ... қазіргі кезге дейін криминолог
ғалымдардың арасында қылмыстардың алдын алу ұғымына ... ... ... ... ... алдын алу мен қатар ... және ... ... ... терминдері қолданылады.
Криминологтардың бір бөлігі топтық ұғым ... ... ... ... ... ... сақтандыруды синоним
ретінде қабылдап олардың арасын ажыратпайды.
Алдын алу туралы, қылмыстарды ... ... ... қылмыстарды ашу туралы сөз қозғалған кезде, ... ... ... ... Бұл ... алдын алу мемлекеттік органдардың
құқық қорғау қызметі мен ... ... ... ... есебінде
болады.
Қылмыстылықтан сақтандыру термині дау туғызады, себебі бар нәрседен
сақтандыру ... ... ... ... ... Осы ... термин аса қонымды емес, бірақ та ол ғылыми терминологияға еніп
кеткендіктен ұғымдық аппаратты өзгерту қажет емес деп ... ... біз ... алу және сақтандыру терминдерін синоним
ретінде қолданамыз.
Криминологияда кездесетін тағы бір жалпы термин қылмыстылықпен ... ... ... күрес дегеніміз – қылмыстардың себептері мен
жағдайларына және ... оны ... ... әсер ... ... бір ... И.И. Карпецтің ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру;
2. қылмыстарды ашу;
3. қылмыстық істерді тергеу;
4. сот қарауы және кінәлі адамдарға жаза тағайындау;
5. ... ... ... мен ... бас ... ... ... босатылғандарға қадағалау
жүргізу және олармен арнайы ... ... ... [105, c. 132].
Күрес әр уақытта да, қарама қарсы ... ... ... ... ...... ... үстем болуы. Қылмыстылықта заңмен
қорғалынатын мүдделерге, құндылықтар мен ... ... ... ... ... ... қылмыстылықпен күрес –
әлеуметтік тұрмыстың ...... ... ... әрекетінің ерекше
түрі.
Қылмыстылық құқық ғылымында және тәжірибеде қылмыстылықтан сақтандыру
термині кең түрде қолданылады. Бұл термин қылмыстардың алдын алуының ... ... мен ... кең көлемде қамтиды да, қылмыстылықпен
күрестің құрамдас ... ... ... ... сақтандыру деп
қылмыстылыққа әсер ету үшін экономикалық, саяси, идеологоиялық, тәрбиелік,
құқықтық және басқа да ... ... ... ... жекелеген
қылмыс түрлерінің, нақты қылмыстардың себептерін ашу және жоюға ... ... Е.І. ... қылмыстың алдын алу шараларын қылмыс
объектісінің шеңберіне қарай ... ... ... ... үш түрге
бөледі: [106, с. 21]
1. жалпы алдын алу;
2. арнайы (топтық) алдын алу;
3. жеке алдын алу.
Жалпы ... алу ... даму ... ... ... мен ... мүдделерін қамтамасыз етумен,
мәдениетті және ... пен ... ... халықтың әлеуметтік
қорғалуымен тығыз байланысты.
Арнайы алдын ... ... ... ... ... алу ... ... сатыларға, алдын алу, ескерту, болдырмау деп бөлінеді.
Қылмыспен күресудің алғашқы ... бірі ... оның ... ерте алу ... ... ... Қылмыс жасалуының ерте ... ... ... бірі ... жасөспірімдер мен кәмелетке
толмағандарға қатысты алдын алу танылады. ... өзі жеке ... ... ерте ... ... жөн. Бұл алдын алу сатысының ... ... жеке ... ... ... ... ... құрамына тікелей әсер етуі танылады.
Жеке тұлғаның дамып жетілуі, сирек, кездеспейтін қайшы сипатты алып
жүретін адамның жеке дағдысының ...... ... ... ... ... ... адамдармен араласуынан пайда
болады, себебі олар арқылы жағымды немесе ... мән – ... ... ... ... осы ... жеке тұлғаның қалыптасып
жетілуіне қатаң жүйедегі дәйекті шаралар ... ... ... ... ...... аса ... себептерінің бірі болып жеткіліксіз
түрде тәрбие алуы қарастырылады.
Осыған байланысты, қоғамға қарсы ...... ... ... ... қиын ... кезеңі мен ... ... ... ... ... болуы сатысынан бастап,
ерте алдын алу шараларын бастау қажет.
Тікелей ескерту – профилактикалық ... ... ... болып
танылады. Оның маңыздылығы, қылмыстың жасалу ... мен ... ... ... мүмкін деп танылған адамдарды және олардың қылмыс
жасауына жол бермеу мақсатындағы үздіксіз қызметі ұйымдастыру немесе ... ... ... ... ... ... ... оның
алдын алу және болдырмаумен (ізін кесумен) тығыз байланыста.
Қылмыстылықпен күресуге қатысты ішкі істер ... ... ... ... ... ... ескертудің негізгі мазмұны болып, қылмыстардың
жасалуына оңтайлы мүмкіндік туғызатын нақты жағдайларды жоюға ... ... ... ... ... ... ... тәжирбенің
қорытындысы бойынша, ішкі істер ... қол ... ... ... әдістері кең тұрғыда қолданылады.
Қылмыстылықтан сақтандырудың тәжірибелік әдістерінің бірі болып,
түнгі уақыттағы ... ... мен ... ... орын ... ... ... ашуға «жедел арадағы ізге түсу» шараларын жүзеге асыру аса
маңызды болып танылады.
Ереже бойынша белгілі бір, ... ... ала ... ... ... барлық жүйе бекеттер мен көлік ... ... ... ... ... ... ... тәжірибені талдауда, осы бағыттағы хабар беру әдістері,
әр ... ... ... үгіт жүргізу нысандары көлік жүргізушілердің
арасында көлік құралдарын ... ... ... ... ішкі ... қызметкерлерімен кең тұрғыда жүзеге асырылады.
Қылмыстың ұйымдастырылған нысандарымен тактикалық күресу әдістерін
жетілдіруде, көлік құралын ... ... ... алу мен оны ... ... өңдеуге қатысты назар елеулі тұрғыда атқарылуы тиіс.
Жастардың қолы бос ... ... ... мәселелерін бір құрылым
арқылы шешу қиындыққа әкеп соқтыратындығы белгілі. ... да, ... ... ... кең ... ... мен қоғамдық
бірлестіктері қатысуының міндеттілігі немесе жалпы әлеуметтік экономикалық
және құқықтық шаралардың қолданылуы аса қажет. Осы ... ... ... ... ... ... жүйелендіру мақсатында, басқа да шет
елдердегі сияқты жастар ... ... ... ... ... ... ... органдар құрылуының қажет екендігін айта кетуімізге
болады. Осыған ұқсас пікірлер басқа да ... ... ... ... тұрғылықты аймақтарға байланысты қалалық немесе аудандық әкімшілікпен
жасардың қолы бостығын жою немесе ... ... ... қажетті болып
саналады.
Қылмыстылық бірігуде араласқан топтардың болуы елеулі орын алады.
Осы мән – ... ... жасы ... ... ... ... жоғары белсенділік танытуда, ... ... жиі ... мән – жайлар құқық қорғау органдары жағынан уақытты
мақсатсыз өткізу, яғни спирттік ... ... ... ... ... қылықты нысандағы жүріс – тұрыстар үшін жас өспірімдердің ... ... ... алу шараларын қолдануды күшейтуін талап етеді.
Еліміздегі жастар арасында кәмелетке толмағандардың (27,5%) әрбір
үшіншісімен алкогольдік ішімдіктерді ... ... ... ... ... ... ... арасында өткен жылы 28097
адаммен мас күйінде қылмыс жасалып, яғни 4,7% ... ... ... ... органдарының профилактикалық жұмыстарының объектісі
болып жастардың ... жас – ... бір – ... теріс әсер беретін
техникаға еліктеуші көлікті құрылымдар сияқты қоғамға қарсы ... ... үшін ... ... ішкі ... ... ... алу
шараларымен бақылауға алынған және әр түрлі сипатта ... ... ... ... назардан тыс қалып отыр.
Қылмыспен күресудегі кездесетін осы аталған мәселелер ішкі ... жеке – ... ... ... ... жеке –
тәрбиелік әсер ету әдістері мен нысандарын немесе сот органдарымен бірлесіп
қызмет ... ... ... ... ... ... ететіндігін
дәріптейді.
Қоғамды қылмыстылықтан ескерту жүйесінде осы аталған қылмысты
жасауға бейімді тұлғаларды айқындаудан және ... ... ... ... жеке ... алу ... ерекше көңіл бөлуіміз қажет.
Жеке алдын алудың негізгі элементтері былайша бөлінеді:
а) жеке тұлғаны ... және оған кері ... ... көзін табу;
б) құқықтық және мүдделік сананың деформасиялану ... ...... топшалауға қажетті жеткілікті мән – ... ... ... ... ... ... айқындалған әрекеттерді тойтаруға
бағытталған шараларды жүзеге асыру;
д) өмір сүрудегі жүріс – ... ... ұзақ ... ... алу;
ж) қылмыстың алдын алу шараларын тексеру және оған талдау жасау.
Осындай шараларды жүзеге асырудың нәтижелі болуы көбінесе ... ... жеке ... тән ... ... бір ... жүйелі
қоршаған ортаның өзгешелігі, арнайы күштердің құралдары мен әдістерін
жинақтау немесе ұйымдастыру сонымен ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінің ортасына байланысты болады.
Жеке алдын алу объектісінің тұлғаларын анықтау жеткілікті ... ... ... ... осы ... ... қозуының дамуын және
субъективтік кезеңдерінің пайда болуын нақты ... ... ... зеттеулер криминогендік тұлғалардың біршама жақын
типтік контингенттерін, жеке алдын алу жұмыстарын ұйымдастыру ... ... ...... ... ... мүмкіндік
береді. Сондықтан да, оларды мынандай бірнеше ... ... ... ...... ... үшін бұрын сотталған адамдар;
б) ұрлық, тонау немесе қарақшылығы үшін бұрын соттылығы ... ... ... ... ... жасаған әрекеттері үшін
бұрын соттылығы бар ... ... ... ... ... толмағандар мен
жастар;
д) кәсіби қарым – қатынаста болған және әлеуметтік қайшы құбылысты
тудыратын адамдар;
Біздерге белгілі, жекеше – тәрбиелік ... бар ... ... ... ... ... қызметінің баға беру
критерилерінің бірі болып танылады. Өз уақыттындағы алдын алу әрекеттерін
қолданудың ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларға
әсерін тигізуге, яғни осы қылмыс ... ... ... ... қажетті жағдайларды туғызушы болып табылады.
Бірақ та, сотталған адамдардың елеулі қатары қылмыс жасауына ... ... ... ... ... ... ішкі ... органдарымен
олар алдын алу шараларымен әсер етуі аясында болмағандығымен айқындалады.
Жеке – ... ... ... оны ... ... жан – ... ... деңгейіне байланысты болады. Осы
бағыттағы негізгі жұмыстары ішкі істер органдарының жергілікті учаскелік
инспекторларына және ... ... ... ... инспекцияға
жүктелуі тиіс. Осы санаттағы полиция қызметкерлері тұрғындарымен анағұрлым
тығыз байланыста қызмет атқарады. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... тұратын аумағының орнымен
белгілі бір анықталған жақындығын ескере отырып, алдын алу әрекеттері басым
мазмұнды алып ... ... ... ... ... әсерінің жақтары болып учаскелік
инспекторлар мен кәмелетке ... ісі ... ... қамтамасыз ететін аумақтарының криминогендік жағдайы
жөнінде жоғары деңгейдегі мәліметтер алып отыруы, ... ... ... ... ... ... ... байланысы, бірлесіп жұмыс атқаруы танылады.
Қылмыстылықтан сақтандыру дегеніміз жүйелік құрылымдық қызмет, ол үш
жүйенің жиынтығынан ... 1) ... ... ... ... ... 3) ... қорғау қызметі. Бұл әлеуметтік басқару
салаларының бірі және ... ... ... а) ... және ... ... мен ... ә) қылмыстылықтың өз ... ... ... термині құқықтық және басқа ресми
құжаттарда, сондай – ақ ғылыми еңбектерде кеңінен қолданылады.
«Қылмыстылықтан кесімді ... ... ... Қазақстан
Республикасында құқықтық, тәртіп орнатуда ғана ... ... ... ... мен ... ... да зор. ... жылдары тек
қана жеке адамдардың өміріне, бостандығына, мүлкіне т.б. құндылықтарына ... ... саны ғана ... жоқ, сонымен қоса ... ... ... ... ... кісі өлтіру т.б. сияқты жаңа
қылмыс түрлері пайда болды».
«Сақтандыру» – ... ... бірі ... ... ... тұтқан
қарама қарсы мүдделердің, топтардың, пікірлердің белсенді қақтығысы. Бұл ... ... ... да бір мақсатты көздейтін қызмет. Заң қорғайтындармен
бітіспес қайшылықта болатын мүдделер, құндылықтар, мақсаттар қылмыстылықтан
өз ... ... ... ... мақсат – бәрінен бұрын
қылмыстылықтың детерминация және себептілік процесіне, оның ... ... ... ... ... ... ... жол бермеу, ал ол бұзыла қалған
жағдайда – айыптылардың қылмыстық, іс қимылдан бас ... қол ... ... тию үшін ... ... мәжбүрлеу шараларын
қолдану. Мемлекет те, қоғам да ешқандай ымыраға жол ... ... ... ...... қылмыстылықпен белсенді
қақтығысы.
«Қылмыстылықтан сақтандыру» терминін ... ... ... ... мен ... ... бітіспес қарама–
қайшылыққа ғана бола назар аударылатын сияқты. Егер бұл ... өмір ... өлім үшін ... ... ... онда ол ... ... Қылмыстылықтан сақтандырудың басты мақсаты – оның ... ... ... жасаудан сақтандыру, ал егер оның қылмыстық әрекеті
айқындалса – ондай әрекеттің ... мен ... ... оған ... сақтандыруды басқа шарамен алмастыру мүмкіндігін қарастыру,
қажетті әлеуметтік көмек көрсету.
Кез келген ... ... ... ... ... ... ... ол өз өркениеттігін сақтай ... Ал бұл ... ... жасаған адамға қатысты да, жәбірленушіге қатысты да заң
шеңберінде ... ... онда ... ... болуға тиіс.
Сонымен, қылмыстылықтан сақтандыруды толық көлемде жүргізу керек.
Қылмыстылықтан сақтандыру жалпы ұйымдастыруға мыналар жатады:
1. ... ... ... 2. ... ... ... ... стратегиясын анықтау. 4. ... ... ... 5. Қылмыстылықтан сақтандыру саласында заң
шығарушылық. 6. ... ... ... ... ... оған
түзету енгізу және қылмыскерліктен сақтандыру жөніндегі қызметті үйлестіру.
7. Қылмыскерліктен сақтандыру ... ... ... ... ... Ақпарттық талдау қызметі бұл көрініс тапқан қылмыскерлікті
тіркеу, ол ... ... ... және ... ... өткен кезеңдегі нәтижелерін ... ... ... ... жөніндегі қызмет.
Ол: қылмыстылықты, статистикалық есептерді есепке алу жүйелерін құру;
қылмыстылықтан сақтандыру жүргізуші органдардың ... ... ... ... дамыту, алдын алынатын деректердің
теориялық қортпаларын пайдалану жолымен жүзеге асырылады.
2. Криминологиялық болжау қылмыстылықтың болашақ жайына және қандайда
бір ... ... ... ... бар ... баға ... ... заңдылықтарын, оның детерминациясын,
себептілігін білуге, қылмыспен сақтандыру әр ... ... ... ... ... іске асырылуы қылмыстылықтың оперативтік талдамасы мен
оның заңдылықтарын зерттеудегі ... ... ... ... ... ... ... құру керек. ... ... ... болашағын ұжымдық талқылауы және ... ... ... ... ... Мұндай қылмыстылық проблемалары
талқыланатын форумдар да болады. Проблемаларды жан ... ... ... ... да ... ... ... сақтандыру стратегиясын анықтау. Криминологиялық
ситуацияны (қылмыстылықты, оның себептілігін, детерминациясын және онымен
сақтандырудың жайын), ... ... және ... ары ... ... ... ... бағалау негізінде
оның статегиясы анықталады. Бұл ... ... ... ... ... жасайды.
Стратегия дегеніміз қылмыстылықтан сақтандыру жүргізудің ... ол бұл ... ... болу үшін ... соққыны қандай
бағытта жасау керектігін анықтайды.
Сақтандыру шараларын қылмыстылықтың ... мен ... ... ... ... тұрғыдан маңызды болып табылады. Тек
сол ғана ... іс – ... ... өріс ... ... бола алады.
Ұйымдасқан қылмыс неғұрлым ауырлау қылмыстардың ... ... ... және қылмыстылықтың қоғамға қарсы бағытталған ... ... ... кәсіби қылмыстылық едәуір «үлесін»
қосуда.
Стратегия ... ... ... ғана ... ... ... ... жүргізу өнері (олардың қылмыскерліктің
жалпы жүйесіндегі орны ескеріліп).
Криминолог пен қылмыстылықпен сақтандыру жүргізуші ... ... ... олар ... тапшылығына қарамай жақсы идеяларды
өмірге алып келіп, олардан нақты оң ... ... ... ... қылмыскерлікпен күрестің тактикасы жасалады,
онда нақты мақсаттар және сол жағдайларда оларға қол жеткізудің ... ... ... ... бір ... ... ... әрқашанда кадрлардың жетіспейтіндігін, материалдық тапшылықты,
қылмыскерлікпен ... ... аз ... ескеріп, нақты
жағдайға тиісінше бағдар алуды талап етеді. Бірақ, «қанша бере ... ... ... жаратуын өзіміз білеміз» деген ұстаныммен де
келісуге болмайды. Тактикалық ... ... ... ... ... ... олар кейін, белгілі бір нәтижелерге қол
жеткізу үшін тиісінше түзетіліп тұрады.
Жекелеген операцияларды жүргізуде де өнер ... ... мен ... сақтандыру бағдарламасында іске асырылады.
4. Қылмыстылықтан сақтандыруға бағдарлама ... Ол: ұзақ ... ... ... ... қамтиды), орташа мерзімді
(әдетте, 2 жылға) және қысқа мерзімді (тоқсанға, жарты жылдыққа) ... ... ... ... ... ... саяси және әлеуметтік дамуына ... ... ... ... ... ... бағдарламалары
жасалып қабылданады. Және де қылмыстылықтың жекелеген көріністерімен
сақтандыру бағдарламалары да болады.
Бағдарлама ... ... ... ... тиіс, яғни алдымен нақты
мақсаттар ... одан ... ... қол жеткізу жолдары анықталады,
орындаушылар, мерзімдері және оларды ресурстық ... ... ... ... ... қаражаты, материалдық техникалық қамтамасыз
ету және т.б.).
Қылмыстылықтан сақтандыруға ғана қатысты бағдарламаларға (немесе
бағдарлама ... ... ... сақтандыру бағдарламалары,
мысалы, ақпарттық талдама қызметін жетілдіру, жаңа заңдарды немесе ... ... ... және ретімен қолдану сияқты мақсаттарға ... ... Егер ... мен ... ... уақытша
ұстау изоляторларындағы орындарды көбейту керек болса – ондай шаралар
бағдарламада көрініс табады.
5. ... ... ... заң ... ... ... ... заң шығарушылық жұмысымен
тығыз байланысты. Егер қолданыстағы заң ... ... ... жағдайының жаңа сипаттамаларымен сақтандыруға қамтамасыз ... онда ... ... ... ... жаңа құқықтық актілер
жасау жөнінде тыңғылықты әрі мақсатты жұмыс жүргізу керек.
Қандай жағдай болса да, егер ... ... ... көзін тауысса,
олардың шегінде қылмыстылықтан сақтандыруға бағдарлама жасау ағаттық болар
еді, ал оған жол беруге болмайды.
Бұл айтылғандармен іс – ... ... ... ... ... ... ... туралы мәселеге тығыз байланысты.
Академик В.Н. Кудрявцев былай деп ... ... ... іс ... ... ... бірнеше сатыны қамтиды: қоғамға қауіпті
болып табылатын іс – әрекеттерін кейбір ... елде кең ... ... алу және оны ... ... туындау себептерін, негізгі
белгілерін және ... ... ... онымен сақтандырудың
болашағын анықтау; және де, ... ... деп ... ... ... ... ... жаңа заң жобасын жасау» [107, с. 324].
Іс – әрекетті қылмыстылықтан сақтандыруланатындар ... ... ... екі ... орын ... ... егер іс – ... қоғамға
едәуір қауіпті болудан қалса. Екіншіден, қылмыстар ... ... ... ... ... ол өте көп ... ал барлық кінәлілерге
қылмыстық құқықтық шаралар қолдануға нақты мүмкіндік болмайды.
Қылмыстылықтан сақтандыру құқықтық реттеу ... ... ... криминологиялық әдебиетте кеңінен талқылануда.
Бұл жолда Қазақстан Республикасы Президентінің «Қылмыскерліктен
сақтандыруды ... ... ... ... ... басты маңызға ие.
6. Қылмыстылықпен күрес бағдарламасын іске асыру, оған түзету
енгізу және қылмыскерлікпен ... ... ... үйлестіру.
Қылмыстылықтан сақтандыру бағдарламасын іске асыруды тікелей
қамтамасыз ... көп ... ... бар. Ол ... ... ... ... оларды даярлауды, оңтайлы орналастыруды,
олардың біліктілігін көтеру жұмысын ... жаңа ... ... ... ... ... ... қайта даярлауды, жаңа
техника жасауды, қылмыстылықтан сақтандырудың ресурстық қамтамасыз етілуін,
қабылданатын ... ... ... және бағдарламаларға түзету
енгізуді қамтиды.
Орындалу кезінде бағдарламаларға түзету енгізу қажеттігі тосын
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... барысында нақтылап түзету
енгізілуі мүмкін. Жалпы оның тұрақтылығы керек – ... ... ... және ... ... ... ... тиіс.
Шаралардың тиімділігін бағалауға қатысты ... ... ол: ... ... ... ... тетігінің тиімділігі, ... ... ... ... ... ... ... мысалы, қанша конференция өткізілгендігі, қанша құқықтық нормалар
қабылданғандығы, қанша адамның өз біліктілігін ... ... ... яғни ... ... ... өзі ... жұмыс
істейтіндігі бағаланады.
Екінші жағдайда мұндай тетіктің жұмыс қорытындысы қандай:
қылмыстылықтың және оның ... ... ... ... ... алға ... ... қол жетті ме.
Қылмыстылықтан сақтандыру субъектілерінің саны өте көп болғандықтан
бұл сақандаруды үйлестірудің қажеттілігі туып ... Бұл ... ... ... ... ... қорлар т.б.), барлық жеке және
заңды тұлғалар қатысады.
Тек осы ... ... ғана ... ... ... ... жоқ
адамдар, шетелдіктер де қатысады. Бұл сақтандыру іс жүзінде барлық халық
әртүрлі нысанда қатысады. ... ... ... ... сақтандыру жұмысын ұйымдастыру. Бұл жерде әңгіме
ғылыми зерттеу мекемелерінің жүйесін дамыту және ... ... ... ... жетілдіру жайында, сондай – ақ ... ... ... ... жайында болып отыр. Криминологиялықпен қатар
пәнаралық және кешенді зерттеулерді дамытудың да маңызы зор.
Ғылыми зерттеулерді практикаға ... – екі ... ... ... ... ... ғылыми ұсыныстардың сапасына да,
практикалық қызметкерлердің оларды қабылдауға және ... ... де ... Ал, тағы да бір ... буын бар, ол ғылыми
және практикалық қызметкерлердің ғылыми ұсыныстарды оларды қолданудың нақты
жағдайларына «байланыстыруы», «аяғына ... Бұл – ... ... ... кезеңі. Криминологиялық ұсыныстарға қатысты да
осындай жағдай қалыптасады.
Криминологияда алдын алу ... ... ... ... ... байланысты бөліп қарастыруымызға болады. Алдын алу ... ... ... ... қарай келесі түрлерге бөлінеді.
Деңгейіне қарай:
а) жалпы әлеуметтік немесе жалпы алдын алу;
б) арнайы алдын алу.
Жалпы алдын алу белгілері:
– масштабтылығы;
– кең ... мен жан – ... ... ... ... ... ... қарай:
а) жалпы мемлекеттік шаралар;
б) ірі әлеуметтік ... ... ... ... ұйымдарда,
кәсіпорындарда жүргізілетін шаралар кешені).
Мазмұнына қарай:
а) экономикалық;
б) саяси;
в) әлеуметтік;
г) ұйымдастырушылық – басқарушылық;
д) мәдени – тәрбиелік;
ж) құқықтық.
Қылмыстылықтың себептерін ... ... оның ... ... ... ... ... әлдеқайда тереңде, қоғам
өмірінің экономикасында, саяси, әлеуметтік және рухани жақтарында ... ... ... ... ... барлық өмір сүру ... ... ... ... ... алудың жалпы шаралары деп
аталынады.
Осы жалпы ... ... ... ... әсер
етпейді. Олардың мақсаты – халықтың аталған барлық адамдардың өмірін
жақсарту. ... ... ... ... жағы сияқты: байлық пен
кедейлік бар жерде, бақытсыздық пен азғындық та болады. Адамдардың тұрмысын
жақсарта ... біз ... ... ... ... ... ... адамдардың санын азайтамыз.
Қылмыстардың алдын алудың жалпы шаралары жалпы мемлекетте,
региондарда және ... ... ... ... ... ... шаралары әлеуметтік – экономикалық,
саяси, құқықтық және мәдени сипата болады.
Экономиканың құлдырауы елдегі құқықтық тәртіптің ... ... ... ... криминогендік жағдайда сауықтырудың бірден –
бір негізгі және басты бағыты экономикалық ... өту ... ... ... ... шаралардың қатарына халықтың ең кедей топтарының
жағдайын ... ... ... ... ... ... ... ойымыз бойынша, сөз жүзінде емес, іс ... ... ... ... ... табыстарының арасындағы айырмашылықтарды теңестіруді
қамтамасыз ету қажет.
Сонымен, ... ... ... ... сақтандаруда құқықтық,
тәрбиелілік, техникалық – ұйымдастырушылық сияқты ... ... да ... ... ...... және жазалаудың
бұлтармаушылық міндеттілігіне бағытталған заңның нақты және біркелкі
қолданылуын ... ... ... тиіс ... сипаттағы шаралар» – ... ... ... халықтық білім беру орындары, кәмелетке толмағандардың істері
туралы инспекция, ішкі істер ... және тағы ... ... кең
шеңбердегі субъектілердің мүмкіндіктерін қолдана отырып тәрбиелік сипаттағы
алдын алу жұмыстарын өткізу болып танылады.
«Техникалық – ұйымдастыру шаралары» – ең ... жол ... үшін ... ... ... байланысты болған қылмыстарға
қатысты, ... ... ... алу оларды қорғау және бақылауды
қамтамасыз ету, іздестіру, мәліметтермен ... ... т.б. ... ... ... ... ... тиіс.
Басқа жағынан қарағанда, техникалық – ұйымдастыру шаралары ... ... ... ... ескертуге қатысты техникалық ... ... ... ... асырылуы қажет. Мұндай құралдарға қоршаған
ортаға қауіп төндірмейтін, ... ... ... түрде қорғалуын
қамтамасыз ететін, сонымен бірге қолдану нәтижелерін ... ... алу ғана емес және де ... ... ... жылдам арада
әшкерлеуге бейімделген арнайы приборлар ... ... ... ... ... және ... іздестіру немесе кінәліні
қолға ... ... ... жергілікті қоғамдық аймақтағы
азаматтармен өзара тығыз байланыста ... ... үшін ... нәтижелер
алып келетіндігі сөзсіз дәлелденеді.
Сонымен қатар, қылмыстылықпен ... ... одан ... ... ... шешуге қатысты тәжірибе алмастыру не болмаса
кеңесу – семинарларды ішкі істер органдарының әр ... ... ... ... ... ... ... алу» дегеніміз, бұл – мемлекеттің,
қоғамның, жеке және ... ... ... жаңа ... жаңа қылмыстық іс ... ... ... ары ... ... жол ... ... детерминация және себептілік процесіне мақсатты ықпал етуі.
Біз бұрындары қылмыстылық дегеніміз – ... ... ... да оның ... ең ... ... ... та жоя алмайды деп
санағанбыз. Қылмыстық заң ... ... бір ... ... ... ... ... – ақ азаматқа ықпал жасай алады, жасауға
тиіс те. Әңгіме – сол ... неге ... ... және қандай
әдістермен жасалатындығында.
Бұл мәселелерде маңызды саяси әлеуметтік және идеологиялық ... ... ... ... ... ... және бірқатар
жақындау объективтік себептеріне және оларға ... ... ғана ... жасай алады.
И.П. Портновтың пікірінше, «таза» түрде қылмыстың ... ...... факторларды жою және қылмысқа дейінгі кезеңде
адамның ...... ... ... ... жасалуына жол бермеу.
Ал, Г.А. Аванесовтың ойынша, қылмыстың алдын алу ... ... ... «өте ... ... онан жеке адам, адамдар тобы,
оларды қоршаған орта (оның ... ... ... ... және әр ...... себептер мен жағдайлар, мән – жайлар, т.б. жатады
[108, c. 67].
Алдын алу ... ... сөз ... тіптен, нақты
кәсіпорын, аудан, қала, қандай да бір аймақ жайында айтуға болады.
Жоғарыда айтылғандарға сүйене ... ... ... ... ... ол – ... себептерін және оған ... ... ... және жою ... ... ... ... ұйымдардың жүргізетін, өзара байланыстағы әр түрлі шараларының
жиынтығы.
Әңгіме әр түрлі субъектілерден тарайтын көп деңгейлі ... ... ... ... ... алу» ... даусыз деп саналмайды, себебі
орын алған бар нәрсенің алдын алу мүмкін емес. Ал қылмыстылық, ол – ... Бұл ... ... оған дау ... ... бірақ ол ғылыми
айналымға кіріп кеткендіктен қалыптасқан ұғымды өзгертіп жатқанның ... ... ... ...... ... баса көңіл аудару, адамдарды қылмысқа жібермеу.
Бұл терминмен қатар «сақтандыру» термині де қолданылады. ... бұл екі ... ... ... кейбіреулерге олардың арасында
айырмашылық бар дейді. «Сақтандыру» ... ... ... ... ... ... айтады, бұл ретте қылмыстың ойластырылуы, оны жасауға
дайындалу фактісін дер ... ашу және ол ... шара ... ... ... Бұл ... ... «сақтандыру» жоғарыда көрсетілген
«классикалық» ... ... ... алу мен ... ... ... ... спетті, тіптен соңғысына жақын тұрған сияқты.
Егер одан бері неше ... ... сол ... адам ... ... құрса, онда жаңа қылмыс кездейсоқ мән – ... ... ... ол ... ... ... ... алу жүйесінде үш түр бөлініп алынады: жалпы,
арнаулы және жеке дара алдын алу. ... ... ... алу ... ... болған.
Қылмыстылықтың жалпы алдын алу дегеніміз – қылмыскерлік барлық халыққа
немесе оның топтарына ықпал ететін, жалпы экономикалық, ... ... ... ... ... ... және бұл ретте ондай әлеуметтік
топтардың іс жүзінде барлық өкілдеріне қылмыстық іс ... ... ... және ... ... жою ... шаралар
жүйесі. Жалпы алдын алуға қатысты алатын болсақ, әңгіме бұл ... ... ... ... ... ... ал ат ... адамдардың
тікелей қылмыстық іс –әрекеттер жасап байып кету процесін ... ... адал ... жан ... ... және ... жолмен түскен
табысты заңдастыру (жуып – шаю) әрекетіне қарсы қатаң шара қолдану ... ... Бұл аса ... ... қолы ... тұрғандар қатарына
қосылсам ба деп криминалдық әрекетке ниеттенушілерге тосқауыл болады.
Мысалға мынандай жалпы алдын алу ... ... асу ... Ұтымды экономика, меншік нысанының көп түрлілігі, адамдардың
іскерлік белсенділігі мен ынтасын көтерудің негізінде ... ... ... ... ... ... алуды жалпы қоғамдық
деңгейде қарастырғанда Қазақстан үшін өзекті проблема адамдарды жұмысқа
орналастыру мәселесін шешу ... ... ірі ... ... ... ... алудың
кешенді шаралары жасалуда, онда қаланың экономикалық, әлеуметтік,
географиялық және ... ... ... ... ... ... ... дамытудың 2009 жылға арналған жоспарына кіруі керек. Онда
қылмыстылықтан сақтандырудың негізгі проблемаларын жан жақты қамтитын нақты
шаралар және ... озық ... ... ... Құқықтық
тәртіпті қорғау шаралары тар ... емес ... ... ... ... ... ... орнату т.б.), оларды кең
әлеуметтік ауқымда жүзеге асыру қарастырылады, мысалы, ... көші ... ... ... ... ... ... қаланың инфрақұрылымын
дамытуға белсенді қатысу, халықты қоғамдық тәртіпті қорғауға жұмылдыру т.б.
4. Заңды ... ... ... және ... ... ... ... ұйымдардың, оқитын жастардың
және басқа да азаматтардың құқықтық оқу жүйесін құру.
Халық арасында заңды жан жақты ... атап ... ... оның жеке басын силауға баулу, заңды, қоғамдық тәртіпті бұзуға
болмайтындығын санаға жеткізу. Бұл ... ... ... ақпарат
құралдарының рөлі зор.
5. Құқық бұзушылықтың алдын ... ... ... нығайту.
Әлеуметтік, экономикалық шаралар арқылы көп ... ... ... ... тұратын топтарын мемлекеттік қамқорлыққа
алу. Ең аз табысты және күн ... үшін ... азық – ... ... азын ... қайта қарау. Мектеп жасына ... ... ... ата ... ... ... жетім қалған балаларға, қарттарға арналған
үйлерді көбейту.
6. Азаматтардың әлеуметтік құқықтық ... ... ... ... азаматтарды тартудың жаңа нысандарын ... ... ... заң ... ... ... нығайту
ісінде белсенділік танытқан адамдарға әлеуметтік қолдау жасау.
7. Бас ... ... ... ... ... ... ... Оларды жұмысқа орналастыру жүйесін құру.
Сотталған адамдардың қажетті жұмысшы ... ... үшін ... колониялардың жұмысын жақсарту және жетілдіру. ... ... бас ... айыру орындарынан ... ... ... ... басқа да нысандарының ... ... ... қолдау жасау.
Қылмыстылықтың жалпы алдын алу қоғам өмірінің әлеуметтік те,
экономикалық та, ... да, ... да ... сауықтыру жөніндегі шараларды
қамтиды. Қылмыстылықпен күрес қоғамның барлық саясатының: ... ... ... ... емес ... мен ... қоғамның институттарының
қызметінің де ажырамас бөлігі болуға тиіс.
Қоғам ... әр ... ... ... әрекеттестік факторларын
ескеру керек. Егер экономикадағы немесе әлеуметтік өмірдегі қандай да ... ... тез жою ... ... оның саяси немесе рухани ... бір ... ... ... қамтамасыз етіп, оны біршама
бейтараптандыруға болады.
Жалпы алдын алу шараларын криминологтар емес, ... ... ... саясаттанушылар, әлеуметтік психологтер, басқару
мамандары және т.б.) ойластырады.
Қылмыстылықтың жалпы алдын алудағы криминологтің рөлі мыналарға
тіреледі:
Біріншіден, қылмыстылықтың ... және ... ... бір ... ақпаратын береді, атап айтқанда, қандай
өзара ... ... мән – ... ... ретінде
қабылданатын және криминогендік деп бағалануы мүмкін екендігін көрсетеді.
Бұл ақпараттағы одан кейін ... ... және ... ... ол ... құру ... ... экономикалық,
әлеуметтік және басқадай дамуының мақсатты бағдарламаларын жасау процесінде
қоғамдық ... ... үшін ... ... ... ауа райын
болжап, оның қандай болатынын білетін, бірақ азаматтарға плащ кию ... алу ... ... ... ... ... дейді проф. А.Д.
Берензов. Криминолог, зерттеулерге сүйеніп, неден аулақ болу, ... ... ... ғана ... Бұл да аз емес. Оңтайлы экономикалық және
басқа шешімдерді іздестіру белгілі бір шектерде жүзеге асырылады.
Екіншіден, криминолог, қоғамды ... және ... ... ... жасауда консультант ретінде тартылады. Мысалы,
қоғамдағы бақылау жүйесін жетілдіру ... ... ... алдын
алушылықтағы нәтижелілігін немесе балаларға көмек көрсету бағдарламаларын
алдын ала бағалау үшін ... ... ... жетілдіру
жөніндегі арнайы ұсыныстар қаншалықты толық ескерілгендігін бағалау үшін
тартылады.
Үшіншіден, криминолог, мүдделі ... ... ... экономикалық және басқадай қайта құру ... заң ... ... ... ... Бұл ... қылмыстылықтың себептік кешеніне, айта келе оның өзіне қандай да ... ... ... ... ... әсер келтіреді немесе
қылмыскерліктен сақтандыру жүйесіне, яғни қылмыстылыққа ішкі ... ... ... ... ... ... ... қайта
ұйымдастыру қандай әсер етеді деген сұрақтарға ... ... ... күнде де қылмыстылықты жеңу мүмкін емес, деген С.В. Максимовпен
келіспеуге ... [109, c. 289]. ... ... ... болған мен
қылмыстылықтың түбіріне балта шабуға қоғам қаншалықты ұмтылғанымен кінәлі
қылмыскерлерден арылу ... ... ... мен ... ... қылмыстылықты жоя алмайды дейді И.Э. Звечаровский. Сақтандырудан ... ... ... неге ... ол соны ғана ... яғни ол адамды
өнегелі етіп қайта жарата алмайды, тек қылмыстық, әрекетті тежейтін құрал
ғана ... ... - деп ... ... И.И. Карпец [105, c. 321]. Бұл
пікірді М.А. Ибрагимов те ... ... ... заң ... және ... ... мән – жайларда жасалған пайдақорлық
зорлық. Қылмыстары үшін ұзақ ... бас ... ... ... ... олардың санын көбейтуге бет алып отыр, бұл
жағдай соттардың ... ... ... әсер ... ... да ... жалпы алдын алу шараларының
бірі.
Тағайындалған сақтандырулардың ширегінен артығы санкциялардың орта
мөлшерінен жоғары болуы, ал қарақшылық пен пайда көру үшін адам ... 60% асуы бұл ... ... ... екендігін және олармен
сақтандыруда қатаң сақтандыру қолдану керектігін растайды.
Құжаттардың криминологиялық сараптамасы деп маман криминологтардың
заңдардың, өзге де ... ... ... ... олардың
қылмыстылыққа, оның детерминациясы, себептілігі процестеріне, сондай – ақ,
қылмыстылықтан ... ... ... ету ... ... ... ... сараптамаға заңдардың, Қазақстан Республикасы
Президенті Жарлықтарының, Қазақстан Республикасы Үкіметі қаулыларының, ҚР
Жоғарғы Сот Пленумы, ... ... ... да құжаттардың жобалары,
сондай – ақ, егер өзгерту немесе бұзу жөнінде мәселе ...... ... ... ... ... ... жіберіледі.
Қылмыстылықтан сақтандыруға және осы сақтандырудың жүйесіне тікелей қатысы
бар заңдардың және өзге ... ... ... ... және ... кримимнологиялық сараптама міндетті түрде
жүргізілді.
Қылмыстылықтың арнайы алдын алу дегеніміз – қылмыстылық детерминациясы
мен ... ... ... топтарға қатысты процестерге,
қылмыстылықтың ... ... ... ... салалары мен объектілерге
ықпал етудің жүйесі. Қылмыскерлер үшін айрықша тартымды, олар шоғырланатын,
ұйымдасып ... ... ... баса ... ... ... да анықтама бар: «қылмыстылықтың арнайы алдын
алуды криминологиялық білімдер мен ... ... ... ... ... ... ... реттеу үшін
пайдаланатын мақсатты процесс деп ... ... ... ... ... ... алғашқы кезеңдерінде орын алады, ал кейін
қылмыстылықтың жалпы және арнайы алдын алу туралы түсінік ... мен ... ... ... ... ... деңгейде – макро, микро ортада, әлеуметтік мемлекеттік ортада (жалпы
алдын алу) және орта ... ... ... ... алу) жоюмен толығырақ,
сәйкестене бастады.
Криминологиялық зерттеулерге сүйеніп қылмыстылықтың арнайы алдын
алғанда жоғары ... және ... ... ... ... салалары және объектілер бөлініп алынады. Біріншілерге, мысалы
сәтсіз отбасыларынан шыққан кәмелетке толмағандар; ... ... көзі ... ... ... де төмен тұрған топтары жатады. Жоғары
виктимдіктерге – мол ... ... және ... ... әрекет саласынан – ақша ... ... ... ... – көші қон ... мол ... және ... саласындағы мамандар «рөлдік» виктимдікті бөліп
алады,олар: а) адамның ... және ол ... ... ... б) ... ... ол адам тап ... туындайтын рөлдер.
«Жеке бастың» виктимдігі дегеніміз қылмысқа құрбан болу ықтималдығын
көтеретін жеке бастын ... ... мен ... жалпы процестерімен
қатар тек кәмелетке толмағандарға, алтын ... және ... ... ... қатысты арнайы процестерді бөліп ала ... ... ... ... оларға криминологиялық негіз бола
алады. Ал, тиісті себептік кешендер мен ... ... ... жағдайларда әр түрлі болып келеді. Қоғамды түгелдей жетілдірмей – ақ
белгілі бір топтың ... ... ... және ... ... ... ... төмендетуге болады. Мұның өзі де
жаман нәтиже емес.
Жүргізген зертеулер бойынша жәбірленушілердің виктимдік мінез – ... ... ... төмендегідей.
Айыпталушымен таныс емес жәбірленушілердің 42,2% ті қарақшылық шабуыл
кезінде өлген.
Жәбірленушілердің 87% ті ер ... 13% ті ... ... – 17, күш ... тонауда – 2, пайдақорлықпен кісі өлтіруде ... ... ... ... не ... ... болса, сотталушыға туыс
болып келетін жәбірленушілер қарақшылықта – 18,1, ... ... ... күш ... ... – 3, ... кісі ... 9,5 пайызды
құрайды. Ал таныстары мен көршілерінің жәбірленушіге қарсы қылмыс жасауы
қарақшылықта – 22,6, қорқытып алушылықта – 32,9, күш ... ... ... ... кісі ... – 12,2 ... құрайды, қалған
жағдайлардың бәрінде таныс еместер оларға қатысты ... ... ... ... ... әр қилы: қорқытып
алушылық пен қарақшылыққа ... жасы ... 31 – 50 ... ... күш ... ... ... жасы 31 – 40 жаста,
бандитизм мен ... кісі ... ... барлық жас аралықтарына
байланысты бірдей пропорцияда.
Шабуылға ұшырағандардың 7% ті мас күйінде болған.
Пайдақорлық, зорлық ... ... ... ... ... ... әр қилы ... мүмкін. Жәбірленушінің бейтарап мінез – құлқы – бұл
жәбірленушінің ... ... ... ... ... да ... әсер
етпейтін, сондай – ақ қарсылық көрсетпеумен байланысты емес мінез – құлқы
түрі. Жәбірленушінің жағымды ...... – бұл ... ... ... ... ... болмайтын, жағдай
туғызбайтын, сондай – ақ жағдайға қарай ... ... ... ... қарсылық көрсететін мінез – құлқы. Жәбірленушінің жағымсыз
мінез – ... бұл ... ... ... ... ... ... әрекеті не әрекетсіздігі:
– адам мас күйінде адамсыз жерлерде ... ... ... ... жәбірленушісіне айналатын жағдай;
– ол күйінде, әлбетте, қылмыскерлерге қарсылық көрсете алмайды;
адам мас күйінде қылмыскердің басқа жерге шығу ... ... ... ... ... ... ұрынатын жағдай;
– көп адамға қарсылық, көрсете алмайды;
– адам өзіне жаңа таныстарды белсенді түрде ... ... өз ... ... ... ішіп, қылмыс жәбірленушісіне айналады;
– әрине, мас күйінде қарсылық көрсете алмайды;
– адам есік ... ... ... кім ... ... ... айтқан өтірігіне иланып, есік ашып, сол ... ... ... ... ... ... туралы ақпарттарды айтып
немесе ақша тұрған жерлерді көрсететін жағдай;
– адам өзін бай етіп көрсетіп, бай адам есебінде әсер қалдырып,
қылмыскерлердің назарын аударып ... ... адам ... не ... ... ... алатын мүмкіндігі
бола тұра қорқақтанып, қылмыскерлерге ыңғайлылық туғызатын жағдай.
Қылмыстылықтың ... ... ... көрсететін
кримиологиялық жұмыстарда онымен сақтандырудың ерекшеліктері ... ... ... алуда криминолог белсенді рөл атқарады:
біріншіден, ол ... ... ... бағдарламаларын жасау үшін
база болып табылатын нәтижелерін ұсынады, екіншіден, тиісті субъектілердің,
объектілердің, қызмет ... ... және ... ... ... ұсынады; үшіншіден, осы бағыттарды іске асыру
шараларының жүйесін ... ... ... ... ... ... ... сараптама жүргізуі жайында айтуға болар еді,
егер бұндай бағдарламалар криминологтың қатысуынсыз ... ... ... ... әрқашанда криминологтың тікелей қатысуымен жасалады.
Жеке дара алдын алу, бұл – ... іс – ... ... ... жеке дара ... жекелеген адамдарға қатысты жою.
Жеке дара алдын алу: а) адамның ортасына, ә) ... ... ... жеке басының сипаттамасына, б) сол адамның ортамен өзара әрекеттестік
процесіне ықпал етуді қамтиды.
Адамның ортасын сауықтыру оның өмір ... ... ... болдырмаудың, қылмыскерліктің құрбаны болу қаупінен сақтандырудың,
даулы жағдайларды алдын алудың маңызды құралы.
Субъектінің жеке ... және ... ... оң өзгерісі оның
әртүрлі жағдайларда ұдайы заңды іс– ... ... ... ... ... ... іздеуден бас тартуына көмектеседі. Қылмыстық іс– қимылдың
жеке дара алдын алу әдістеріне адамға қажетті ... ... ... ... жұмысын жүргізу, заң негізінде және шегінде ғана мәжбүрлеуді
қолдану жатады.
Өзіне қатысты осындай алдын алу шаралары жүзеге ... ... ... мына ... ... Адамдардың іс– қимылдарының сипаттамалары: а) қылмыстарды жасауы.
Алдын алу объектілері, әрқашанда: қылмыс жасағаны үшін ... ... ... ... ... ... ... босатылған
адамдар, өздеріне қатысты тәрбиелік ықпалдың мәжбүрлеу шаралары қолданылған
кәмелетке толмағандар т.б.; ә) адамның қылмыстық іс– ... ... ... ... басқа іс әрекеттерді жасауы; б) адамның аса
биморальдық іс ... ... ... ... есірткі қолдануы т.б.);
в) адамның жасқа, басқа да әлеметтік ұстанымдарға, рөлдерге ... ... және де ... іс қимылдармен байланыста болуы заңды іс
қимылдарды. Жеткіншектердің жезөкшелігі, олардың ... ... ... ерте ... ... ... олар ... ішімдік, сәнді
киім алу, достарын сыйлау үшін ересектерден жасырын ақша іздеуге ... ... адал ... етіп өздерін толық қамтамасыз ... ... ... ғана ... ... ... шетелдік туристік сапарға шығуы, өте қымбат киім, машина алуы оған
баса назар аударуға негіз болады. Егер бұл ... ... ... онда
мұндай қызметкерлерге заң шегінде ықпал ету – оның сыбайластық іс ... ... ... маңызды кезеңі.
2) Адамдардың әлеуметтік ... ... а) ... ә) ... іс – қимылмен заңды байланыстағы өзге ... ... б) аса ... іс – ... жол ... ... ... қайшы келетін идеялар, көзқарастар, ... ... және өзін ... іс – қимылда көрсететін (теріс
сипаттағы топтарда, ... ... в) ... ... және құндылықтардың қатты қақтығыстары бар ортада тікелей жүрген
немесе оның ықпалын сезіп жүрген немесе оған бағдар алған ... ... ... Мысалы, соңғы жағдайда мәжбүрлі мигранттардың мүлде басқа
жадайда тұрған, өзге әлеуметтік ұстаным ұстанған және ... ... ... ... ... бір ... ... бөліп алуға болады.
Мұндай адамдар қылмысқа оп оңай құрбан да, ... да ... ... ... алу да ... ... бар: 1) ертерек алдын
алу; 2) тікелей алдын алу; 3) қылмыстылықтың өзінше детерминациясының алдын
алу. Тиісті шараларды ... іс – ... ... ... ... ... ... критериясы болады.
Қылмыстылықтың ертерек алдын алу – ... ... ... олар ... ... ауытқуларды тудырғанға
дейін жою, бейтараптандыру, ал ол ауытқулар қылмыстық іс – ... ... ... Бұл ... ... ... дер ... және тиімді шешу.
Қылмыстылықтың өзіндік детерминациясының алдын алу, бұл қылмыстылықтың
өзі тудыратын, кәсіптенген және ... ... ... ... оның ... және себептілік процестерін жою,
бейтараптандыру, ол ... бір ... ... ... тіршілік
етуінің экономикалық, идеологиялық ұйымдық негіздерін жою, қылмыстық жолмен
тапқан мүліктерді дер кезінде тәркілеу, ... ... ... жаңа адамдарды қылмыстық әрекетке тікелей тартуға жол бермеу,
екінші ... ... ... ... өздерінің өмір сүруі үшін
заңды қаражат иемденуіне мүмкіндік беру, олардың оң ... ... ... ... ... ат ... және т.б. Мұның бәрі қылмыстардың
рецидивіне, ұйымдасқан және ... ... ... ... ... алу ... көп және неше түрлі.
Қылмыстылықтың жалпы алдын алу, бұл ... және ... ... ... ... арнайы алдын алуды мемлекеттік
және мемлекеттік емес органдар мен ұйымдар, заңды ... мен ... ... ... өкілеттіліктерін құқықтық актілер анықтайды.
Қылмыстылықтың мамандандырылған және мамандандырылмаған да
субъектілері бар. ... ... ... ... алу ... үшін бірден бір және негізі болып табылмайтындар жатады.
Қылмыстылықтың алдын алудың мамандандырылған ... ... ... олар үшін ... бір ... ... функция болып табылатын
мемлекеттік органдар, лауазымды ... ... ... мен ... ...... ішкі ... органдары, федералдық қауіпсіздік
қызметі, кеден және салық полициясы ... және т.б. ... ... ... ... ол ... ... мүмкіндік тудырған
себептер мен жағдайларды анықтайды, қылмыстық іс жүргізу заңына сүйеніп сол
себептерді айқындайды.
А.И. ... ... ... алудың мамандандырылған
субъектілеріне мемлекеттік емес мына ... ... ... ... пункттері, жолдастық соттар, ерікті халық дружиналары
(халық отрядтары), кәсіпорындардың маскүнемдікпен ... ... ... ... ... ... прокурорлардың,
тергеушілердің қоғамдық көмекшілері, милицияның штаттан тыс қызметкерлері
және ... [110, c. 129] ... ... емес ... ... ... ... және жеке қауіпсіздік қызметі, жеке ... ... ... ... ... жатқызылуы мүмкін.
Қылмыстылықтан сақтандыру саласындағы құқық қорғау қызметі дегеніміз,
бұл – мемлекет арнайы өкілеттік ... ... ... ... ... ... қолданудың заңда белгіленген тәртібін сақтай
отырып, заңда көзделген шараларды қабылдау жолымен ... ... ... ... ... ... екі жағы бар: 1) ... ... ... ашу, ... жасаған адамға қылмыстық шара қолданып оны
сақтандыру немесе заң негізінде оны алмастыратын шара қолдану; 2) ... ...... ... бұзылған құқықтар мен заңды
мүдделерді қалпына келтіру, ... өтеу ... ... қорғау қызметі қылмыстылыққа қатысты көптеген нысандарда жүзеге
асырылады, олар: жедел іздестіру, қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... қызметі азаматтық сот ісін
жүргізу шегінде, кейде тәртіптік құқық бұзушылық туралы іс ... ... ... ... Сонымен қатар, қылмыстылықтан сақтандыруды «арнайы
қызметтер» деп аталатындар – контрбарлау, барлау қызметтері де ... ... ... ... ... ... құқық қорғау қызметінің осы нысадары өзара үйлескен,
өзгеріп тұратын ... және ... ... ... ... ... ... де криминологиялық зерттеулердің маңызы зор.
Криминолог қылмыстық ... ... ... жедел іздестіру,
контрбарлау және басқа қызметтер бойынша маманды ... ... ... тиіс емес. Бірақ ол, біріншіден, бұл ... ... жаңа ... оның себептілігі мен детерминациясы туралы,
қылмыстық, ... іс ... және өзге ... ... тегі ... ... дер кезінде хабардар етуге міндетті.
Екіншіден, криминолог, зерттеу негізінде құқық ... ... ... тегі ... жүйе ... ... және
жетілдірудің негізге аларлық бастаулары ... ... бере ... ... ... ... ... қатысады. Бұл, әсіресе, мүлде жаңа
институттар, тәсілдер құрғанда, ат тиісті мамандар олардың қажет ... ... ... алмаған жағдайда маңызды болып табылады. ... ... ... ... ... және ... тиісті мамадар қабылдауы көзделген.
Үшіншіден, криминолог тиісті заң жобаларына криминологиялық сараптама
жүргізеді.
Құқық қорғау органдары ... ... ... субъектісі болып
табылады. Дәстүр бойынша оған тек мемлекеттік органдар: ... ... ... ... ... кеден, салық полициясы органдары, соттар,
бірқатар басқа органдар жатқызылған.
Қылмыстылықтың ... және ... ... |Қылмыстылы|Жылдар |Қылмыстылық ... |
| |қ | | | ... |1321 |– |– |– 47,6 ... |1422 |+ 7,6 |+ 7,6 |– 43,6 ... |2304 |+ 62 |+ 74,4 |– 8,7 ... |2335 |+ 1,3 |+ 76,7 |– 7,4 ... |2146 |– 8 |+ 62,4 |– 14,9 ... |2087 |– 2,7 |+ 57,9 |– 17,3 ... |2509 |+ 20,2 |+ 89,9 |– 0,5 ... |2910 |+ 15,9 |+ 120,2 |+ 15,2 ... |2952 |+ 1,4 |+ 123,4 |+ 16,9 ... |2687 |– 8,9 |+ 103,4 |+ 6,4 ... |2478 |– 7,7 |+ 87,5 |– 1,8 ... |2670 |+ 7,7 |+ 102 |+ 5,7 ... |2471 |– 7,4 |+ 87 |– 2 ... |2279 |– 7,7 |+ 72,5 |– 9,7 ... ... ... қылмыстардың алдын алуды
жүзеге асыратын субъектілер
Жалпы әлеуметтік алдын алуды ... ... ... ... ... ... алу субъектілерін былайша топтастыруға болады:
1.мемлекеттік органдар;
2.қоғамдық ұйымдар мен бірлестіктер;
3.жеке тұлғалар.
Мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... ... заң шығарушылық
және атқарушы билік органдары жатады.
Ішкі істер ... ... ... ... тәсілдері
немесе әдістеріне қарсы күресудегі қызметтік деңгейін көтеру үшін олар, заң
оқу орындары тыңдаушылары мен студенттерінің ... және ... оқып ... ... оқу ... ... ... ететін
(мысалы, қылмыстық құқық, криминология, криминалистика, ... ... ... т.б.) қажетті ... ... ... ... ... жөн ... еді.
Сонымен қатар, ішкі істер органдарының, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... қарсы күресуіндегі белсенді қызмет атқарулары алдын ... ... ... ... міндеттерінің бірі болып танылады.
Қылмыстылықтың алдын алу жинақталған түрде және ... ... ... ... жүзеге асырылуы тиіс.
Алдын алу шараларына қарсы теріс жүріс – тұрысты қылмыскерлермен
байланысқан ... ... ... жою ... әсіресе жол
полициясы құрылымдары барлық мүмкіндіктерге сәйкес, ережені бұзған көлік
құралы ... жол жүру ... ... ... ... шара ... ... әлеуметтік сақтандыру барлық қоғам және мемлекет болып жүзеге
асыруға болады. Арнайы ... ... ... ... ... мен ұйымдар жүзеге асыра ... ... ... - өзге ... жүзеге асыру үшін құрылған, бірақ
қоғамдағы келеңсіз ... ... қоса ... ... ... мен институттар. Ал арнайыландырылған субъектілер – олар
бірден бір немесе негізгі міндеттерінің бірі қылмыстылықпен ... ... ... ... ... ... көзқарастар бар:
а) жанұя;
б) тек қана еңбек және қоғамдық ұйымдар;
в) тек қана мемлекет;
г) тек қана жеке ... ... ... ... жаңа ... ... ... қылмыстылығы мен қоғамға қауіптілігін жоятын мән – жайлардың
қатарын толықтырды. ... ... тек қана ... қорғану мен мәжбүрлі
қажеттілік болса, қазір олар мен ... ... ... ... ... ... күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу және қол ... ... ... кезінде зиян келтіру мен жедел – іздестіру қызметін
жүзеге ... ... ... ... ... қылмыстылықпен күрестегі
азаматтардың рөліне де арқа сүйейді. ... ... ... ... ... зиян ... ... ұстауға арнайы мемлекеттік
органдардың ғана емес, қарапайым азаматтардың да ... бар не ...... ... ... ... кезінде құқық қорғау органдарының
арнайы тапсырмасымен азаматтар да іске тарылуы мүмкін. Яғни, қылмыстық заң
азаматтардың ... ... ... ішінде қажет кезінде зиян
келтіре отырып күресудің ... ... ... Осы ... зиян келтірмей
– ақ қылмыстылықпен күресуге ықпал ету жолдарын ашатын марапаттаушы
нормалар ... – ақ бар ... ... – жарақ, есірткі заттарды өз еркімен
тапсырғанда, ұрланған адамды өз еркімен ... ... ... ... ... ... ... реттеуші, сақтаушы (қорғаушы) және
тәрбие функцияларын жүзеге асырады.
Бұл жүйенің қажетті ... ... ... ... ... ... субъектілердің негізгі шеңберін анықтаудың елеулі теориялық
және тәжірибелік мәні бар. ... ... ... алу ... бұл
шеңберін анықтаудың заң әдебиеттерінде түрлі жолдары қалыптасқан. ... ... Н.Р. ... және т.б. ... алдын алу субъектілері
ретінде тек мемлекеттік және қоғамдық ... ... А.Э. ... алу ... ... тек жеке ... ... болады дейді
және оларды алдын алу қызметіне ... ... ... топтастырады.
Қылмыстың алдын алу тек арнайы әдісі ғана емес, сонымен қатар ол – ... ... [111 ... ... ... ... ... анықтамасын беру
үшін Ю.Д. Блувштейн алдын алу қызметі ... ... ... ... Оның ... ... ... болып, мыналар табылады:
– қылмысты сақтандыру жүйе тәжірибесін қабылдауға және
пайдалануға қабілетті функция ... ... ... ... ... ... «көлденеңінен» /координация/ және
«тігінен» /субординация/байланысуы;
– өзінің жүріс – тұрысын жүйенің «басқару механизіміне»
сәйкестендіруі;
– жүйемен берілген шектермен және объектіге ықпал ... ... ... ...... ... ... белгілердің ең болмағанда біреуі жоқ ұйымдар және тұлғалар
қылмыстарды сақтандыру ... ... ... ... сақтандыру субъектілерінің қатарына, қызметі тікелей
қылмысты сақтандыру мақсаттарын ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру субъектісі ретінде тек
негізгі қызметі қылмыспен күреске және оның ... ... ... ғана тану ... жөніндегі пікірі дұрыс айтылған ... ... ... ... ... тек ... қорғау органдары енеді.
Оларға ең алдымен:
а) ішкі істер органдары – мұндай органдар сипаты және бағыты жағынан
алуан ... ... алу ... ... ... ... істер органдары туралы» заңына сәйкес
Ішкі істер ... ... ... ... ... салынып ұсақ
бұзақылық жасаған; дәрігер тағайындаусыз есірткі тұтынатын, қылмыс жасады
деп ... ... ... және ... ... жүргізуге
міндетті.
Прокуратура органдары қылмыстың алдын алумен айналысатын мемлекеттік
органдардың ... ... ... бірі болып табылады.
Құқық қорғау органдары арасында ұлттық қауіпсіздік органдары ерекше
орында.
Қылмыстың алдын алу ... ... сот. ... 1995 ... 30 – ... ... ... сотта
істерді қарау заңдылық, сот ісін жүргізу тілін сақтау, жариялылық,
тараптардың ... ... ... теңдігі, соттардың
тәуелсіздігі қағидалары негізінде жүргізіледі.
Қылмыстылықтан сақтандыру субъектісі ... ... ... әділет органдары да /Министрліктен бастап облыстық әділет
бөлімдеріне дейін/ жатады. Мұнымен ... ... ... алу ... ... ескергеніміз жөн: аталмыш органдарға азаматтарды құқықтық
тәрбиелеу және тұтастай ... ... ... ... үйлестіруді
және оны әдістемелік басқаруды қамтамасыз ету жүктелген.
Сонымен қатар, қылмыстылықтан сақтандыру субъектілерінің шеңберін тек
аталып ... ... ... ... дұрыс болмас.
Қоғамда өзінің негізгі функцияларымен қатар, құқық бұзушылықтың
алдын алуды жүзеге ... ... ... бар. ... ... ... мен ... жатқызуымыз тиіс,
өйткеі олар өздерінің құқықтық жағдайы бойынша, тұтастай алғанда ... ... ... және ... тәртіптің жағдайына, құқық
бұзушылықтардың алдын алуға жауап беруге міндетті.
Бұлардан басқа, құқық ... ... ... да, ... ... алдын алу қызметтімен тығыз байланысты ведомостволар бар: олар
қаржы министрлігінің кеден, бақылау және салық қызметтері; ... ... ... қорғау министрлігінің арнайы қызметтері және т.б.
Өзінше жеке бір буынды қоғамдық ұйымдар түріндегі қылмыстың алдын алу
субъектілері құрайды. ... ... ... ... ... ... мектепті қорғау кеңестері және т.б.
Алдын алу қызметіне азаматтар да ... ... ... ... ... ... ... тарапынан жан – жақты
қолдауға ие. ... ... ... қарау, қоғамға жат әрекеттерге
мойынсынмбау, қоғамдық тәртіпті сақтауға жан – ... ... ...
Қазақстан Республикасының әр азаматының конституциялық борышы.
Қылмыстарды сақтандыру жүйесінің қажетті ... ... ... субъектілері болып табылады. Оларға өз ... ... ... ... ... ... және ... институттар,
азаматтардың бірлестіктері (формирования) жатады. Бұл субъектілердің
арасында арнайы осы ... үшін ... ... ... ... ... ... бір шектерде қылмыстың алдын алу міндеті
кіретін субъектілер бар. Сондықтан да ... ... біз осы ... ... ... топтастыру келесі негіздер бойынша жүзеге
асырылуы мүмкін. Біздің ойымызша оларды үш топқа ... ... ... ... ... ... жекелеген түрде жүзеге асыратын субъектілер.
Екінші топқа өзінің бақылау және ... ... ... жүргізу
барысында алдын алуды жүзеге асыратын субъектілер жатады. Үшінші топты
қылмыстылықтан сақтандыру ... ... және ... ... құрайды. Әрине мұндай топтастыру шартты сипатқа ие, өйткені
тікелей қылмысты сақтандырудың, бақылау және құқық ... ... ... ... аспектілері әр аталған топ ... ... ... ... ... ... ... дамушы жүйелерге жатады. Өзінің ... үшін ол ... ... ... дамуына және басқа
сипаттамаларына байланысты үнемі жетілдірілуі ... Оған ... ... ... ... ... және саяси қатынастардың жағдайы,
әлеуметтік шиеленістің дәрежесі, қарама – қайшылықтың өсуі ... ... ... ... Жалпы алғанда, алдын алу субъектілері
өздерінің құзыреттілігі шегінде әрекет етуге міндетті. ... да ... ... ... ... ... ... негіз болады. Бұл субъектілерді Ведомостволық
бағыныштылығы, кәсіби мамандандырылуы, қызметінің аумақтық ... ... ... ... ... ... ... ұсынылған үш топ бойынша субъектілердің сипаттамаларын қарастырып
өтейік.
Тікелей қылмыстардың алдын алу субъектілері оларға ... ... ... отбасы, еңбек және білім ұжымдары, олармен ... ... ... қатар, құқық қорғау органдарының қылмыс
орын алмай тұрып алдын алуды және ол ... ... ... ... ... ... ... Бұл субъектілер адамға, оның өмір салтына және
тәрбиесіне тікелей ықпал жасай отырып қоғамға жат ... ... ... ... ... ... ... пайда болу себептерін
анықтап, жояды, қылмыстардың алдын кеседі, криминогенді жағдайларды ... ... ... Олар ... ... ... ... алу
жұмыстарын жүргізеді. Сонымен қатар, азаматтардың ірі бірлестіктері және
еңбек ұжымдары, ... ... және ... ... ... ... ... жекелеген нысандарының алдын алу
жұмыстарын жүргізеді.
Отбасы – адам жеке ... ... ... ... алғашқы ошағы.
Отбасы жеке тұлға ... ... ерте ... ... жастық шақ) қылмыстылықтан сақтандыруға шешуші рөл атқарады. Отбасы
– бұл, өзінің тәрбие беру, көндіру және жауапқа тарту, ... жат ... ... алу жүйесіне әрекет ететін микромемлекет. Қоғам «нашар
отбасылармен» ... ... қана ... ... өз ... ... ... мүдделі болуы тиіс. Отбасының қалыпты функция жасауына
неғұрлым көбірек материалды ... және ... да ... ... ... алу ... ... жоғарырақ болады. Тарих тәжірибесінен
байқайтынымыздай отбасы, ата – ана, бала ... ... ... қылмыстылық деңгейі төмен болады. Әрине, қылмыстың ... ... ... ... оқыту – тәрбиелеу балалар мекемелерімен,
қамқоршылық, қорғаншылық органдарымен, жергілікті билік органдары мен құқық
қорғау органдарының ... ... ... ... ... сәтті әрекет етеді.
Отбасы қылмыстылықтың алдын әсерлі (эффективно) түрде ала алады, ал
«нашар ... ... ... ... ... бұл ... да ... мүмкін.
Адам мәселелері шешілетін қоғамның басқа бір алғашқы ошағы ... және ... ... табылады. Бұларда еңбек процессін адамды
тәрбиелеудің ... ... ... оның ... ... болып табылатын
тікелей жекелік және мамандандырылған алдын алу жүргізілуі мүмкін.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Мұндай бірлестіктер жекелеген
топтардың қылмыс жасауының ... алу ... ... ... ... т.б.) және ... жекелеген санаттарының алдын
алу үшін құрылуы мүмкін.
Өздерінің құзыреттілігі шегінде қылмыстың тікелей алдын ... ... ... ... да жүктеледі.
Әсіресе, бұл мәселе полиция қызметкерлеріне қатысты. Олар басқаларға
қарағанда, ... жат өмір ... ... ... көбірек
кездеседі. Милиция органдары мұндай жүріс – ... тек ... ... оның ... ... ... ... Қылмыстылықтан тікелей
сақтандыру – милиция органдарының бастапқы міндеті.
Полиция көлемі жағынан үлкен жұмыс жасайды, бірақ ... ... ... ... қоғамдық қатынастар жағдайында
қылмыстардың тікелей сақтандыру жөніндегі бұл қызметін ... ... ... ... осы ... оның рөлі ... болып қала
береді. Бірақ ол үшін милицияда алдын алу жұмыстарымен айналысатын тұрақты
құрылымдар құру ... ... ... ... алатын негізгі субъектілердің
жалпы сипаттамасын аяқтап, келесі сұраққа ... ... ... ... ... қылмыстардың алдын алуды
жүзеге асыратын субъектілер.
Елде міндеті – өз құдыреттілігі шегінде бұзылған ... ... оған ... ... және ... ... ... болып табылатын
мемлекеттік органдардың тармақталған жүйесі әрекет етуі ... ... ... ... бұзушылыққа (әсіресе, ерекше қауіпті – қылмысқа) әкеп
соқтырған мән – ... ... да, ... жою ... ... ... ... сақтандыру қызметі құқық қорғау функцияларын орындаудың
міндеті органикалық бөлігін құрайды.
Құқық қорғау органдарының жүйесіне бірінші кезекте: сот, ... ... ... ... ... істер бойынша сот, қылмыстық іс жүргізу ... өз ... мен ... ... үкім ... ... шешіп қана қоймай, қылмыстың себептерін, оның жасалу жағдайларын
анықтап, оларды жою шараларын ... ... ... Республикасы
Конституциясының 75 – бабына сәйкес Қазақстан Республикасындағы сот
әділдігі тек ... ... ... ... ... ... әкімшілік және қылмыстық сот
өндірістері арқылы жүзеге асырылады.
Қылмыстың жасалуына әкеп соқтырған мән – жайлар дәлелдеудің қылмыстық
іс ... ... ... ... ... ала ... шешу
және жүргізу соттың жеке ұйғарымдар шығаруымен ... ... ... ... көрсеткендей, соттар көп жағдайларда
алдын алуды ... ... ... Оның ... ... жасалу
фактісін бекітетін және оның себептерін жою ... ... ... ... ... орындалмауы және орындалуын қамтамасыз
ететін бақылаудың болмауы. Сот ... ... ... ... ... ал бұл жағдай ұйғарымдарды жай қағазға ... ... ... ... ... алудағы рөлін төмендетіп,
соттарға қылмыстың жасалу себептері мен ... ... ... да ... ... ... күнде де теориялық пікірталастарда
алаңдатарлық жағдай туындап отыр, өйткені онда сот, негізгі ... ... ... ... ... ... органы ретінде ғана қарастырылады.
Ол көптеген теоретиктермен, ... ... ... де ... ... ... тыс ... отыр. Біздің ойымызша сот, қалыптасқан
жаңа жағдайда қылмыспен күресу жолында ... ... ... ... ... ... жаңа ... іздестіруі керек. Қылмыстың тұрақты
өсуі қоғамның барлық ошақтарын ... ... өз ... ... Яғни сөз жүзінде емес, іс жүзінде.
Соттың қылмыстың алдын алу ... жеке ... ... ... ... ... мен мемлекеттік органдардың әрекеттеріне
шағымдарын қарау кезінде және азаматтық істер бойынша ... алу ... ... – құқықтың және әкімшілік құқық бұзушылықтарды қарау,
олардың ... ... және ... болу ... ... ... бірі – ... қайшы әрекеттердің одан да қауіпті нысанға,
яғни қылмысқа ұласуын болдыртпау болып ... Сот ... бұл ... ... ... қоршаған ортаны қорғауға, азаматтардың
арожданына қарсы қылмыстарды сақтандырудағы маңызы ... ... ... ... ... мәні: Қазақстан
Республикасының аумағында әрекет ететін заңдардың ... ... ... ... ... ... кінәлілерді жауапқа тартуға
бағытталған шараларды қабылдау; ... ... ... ... ... үстемдігін, заңдылықтың бірыңғайлығымен нығаюын қамтамасыз ету
мақсатында прокуратура:
- жергілікті өкілді органдардың, ... ... ... тұлғалардың,
қоғамдық бірлестіктердің, лауазымды тұлғалардың заңдарды орындауларын,
сонымен қатар, олардың шығаратын актілерінің заңдарға сәйкестігін;
- жедел – ... ... ... ... ... және ... заңдарды орындауын;
- ұсталғандарды алдын ала қамау орындарында, сотпен тағайындалған
мәжбүрлеу ... ... және ... атқаруды орындау кезінде
заңдардың орындалуын қадағалауды жүзеге асырады.
Осы ... ... ... ... ... ... қалпына келтіруге, шешімдерді дауалауға, заңдылықты бұзушыларға
қатысты тәртіптік, әкімшілік, материалдық немесе ... ... ... Бұл ... ... заңдылықтың бұзылу себептерін
анықтап, оларды жоюға әрекет еткенде ғана толығымен орындалуы ... ... ... ... сол, ... ... тек өзі ғана ... асырмайды, сонымен қатар басқа да
мемлекеттік және қоғамдық құрылымдардың сақтандыру қызметін ... ... ... ... азаматтың сот өндірісінде, азаматтардың
құқықтарын, бостандықтарын және заңды мүдделерін ... ... ... ... ... ... жоюмен қатар, бұл
бұзушылықтардың қылмысқа ұласып кетпеуін қадағалауы керек.
Ішкі істер органдары. ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Олар қоғамдық тәртіпті сақтайды, қылмыстарды табу,
сақтандыру және ашу жөніндегі ...... ... ... сақтандыруды тергеуді жүзеге асырады, ... ... ... ұйымдастырады. Оларға жедел – іздестіру сияқты, мамандандырылған
сақтандыру жұмыстары да жүктелген.
Ішкі істер ... ... ... ... ... ... ... бөлімдер, жасөспірімдер істері
бойынша инспекция т.б.), ... ... ... ... ... әкімшілік
функцияларды жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... үшін ІІМ – нің органдары әкімшілік,
жедел – іздестіру, қылмыстық іс жүргізу және т.б. амалдарды қолданады.
Қылмыстылықтың сақтандыру ... ішкі ... ... ... дербес орынға ие. Ол қылмыстарды сақтандыру, тергеуді жүзеге
асырады. ... оның ... ... қатар қылмыстың жасалуына
септігін тигізетін себептер мен жағдайларды анықтау және жою ... ... ... іс ... амалдардың көмегімен шешіледі, бірақ
мұнымен қатар, тергеуші – қылмыстың жасалу себептері мен ... ... ... ... ... ... криминологияның ұсыныстарын басшылыққа алады.
Тергеушінің қылмыстық себептері мен жағдайлары жөніндегі қорытындылары
қылмыстық ... ... ... әрекеттерді жасауға әкеп ... мән ... ... ... мәліметтерге (іс жүргізу амалдарымен тексерілген)
негізделуі тиіс.Тергеушінің қорытындыларында мән – жайы мен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылуы – қылмыстың жасалу себептері мен жағдайларын бейтараптандыруға
септігін тигізетін ұсыныстар енгізілуі ... ... ... ... қылмысты сақтандыруды жүзеге
асыратын субъектілер.
Бақылау кез ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарды қорғау үшін мемлекет ведомостводан тыс
бақылау органдарын құруға тис. Олар ... ... ... және ... ... ... т.б. ... қорғайды. Ғалымдардың санағы
бойынша мұндай ведомостводан тыс бақылау органдары жүз ... ... ... ... олар ... ... ... болдырмай ғана
қоймай, олардың алдын алуы керек. Өкінішке орай, мемлекетімізде ... ... ... ... ... ... әлі құру керек. Бірақ бұл
өте баяу жүргізіліп жатыр. Сонымен қатар, ... ... ... көбісі
өздері криминализацияланады және өздеріне бақылау орнатуды талап етеді.
Сот билігі конституциялық, ... ... және ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Қылмыстың жасалуына әкеп соқтырған мән – жайлар ... іс ... ... ... ... ... ... шешу және жүргізу соттың жеке ұйғарымдар шығаруымен жүзеге асады.
Өткен жылдардың ... ... ... көп ... ... төменгі дәрежеде жүргізген. Оның себебі, ... ... ... және оның ... жою ... ... сот
ұйғарымдарының басым көпшілігінің орындалмауы және орындалуын қамтамасыз
ететін бақылаудың болмауы. Сот ... ... ... ... ... ал бұл ... ... жай қағазға айналдырды.
Осылардың барлығы соттардың ... ... ... ... ... ... ... себептері мен жағдайларын анықтауды жүктейтін
заңның да құндылығын жойды. Бүгінгі күнде де ... ... ... ... ... ... онда сот, негізгі міндеті –
жазаны тағайындау болып табылатын әділет органы ретінде ғана ... ... ... ... ... ... де ... қорғау
органдарының жүйесінен тыс қалып отыр. Біздің ойымызша сот, ... ... ... ... ... ... ретінде шетте қалмай,
алдын алуды күшейтудің жаңа жолдарын іздестіруі керек. Қылмыстың тұрақты
өсуі қоғамның ... ... ... ... өз ... ... Және сөз жүзінде емес, іс жүзінде.
Соттың қылмыстың алдын алу қызметіндегі жеке дербес бағыты ... ... ... азаматтардың лауазымды тұлғалар мен
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... бойынша алдын алу жұмыстары табылады. Азаматтық – ... ... ... ... ... ... уақытылы сақтандыру және
пайда болу себептерін жоюдың ... ... бірі – ... ... одан да қауіпті нысанға, яғни қылмысқа ұласуын болдыртпау
болып табылады. Сот ... бұл ... ... ... қоршаған ортаны қорғауға, азаматтардың арожданына қарсы
қылмыстарды сақтандырудағы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының аумағында әрекет ететін заңдардың орындалуын қадағалауды
жүзеге асыру; олардың ... ... ... ... ... шараларды қабылдау; қылмыстық қудалауды жүзеге асыру болып
табылады.
Қазіргі жағдайда қылмыстарды сақтандыру ерекше рөлді ... ... ... ... ... ... ... атқаруы тиіс.
Қылмыстылықтан сақтандыруды басқаруды жүзеге асыратын субъектілер.
Ұзақ уақыт ағымында қылмыстан сақтандыруды басқару мен ... ... және ... ... ... ... қызметін үйлестіру прокуратураға жүктелген.
Қазіргі уақытта бұл жүйе ... ... ... ... ... ... қайшылықтар, заңдылықтың бұзылуы, құқық қағидаларын елемеу және
құқықтың нигилизм жағдайында бейнелеп айтқанда, қылмыстылықпен ... ... бола ... ... ... ... ... және өзін өзі ... ... ... ... анық, қалай болғанда да олар соған келіп тіреледі.
Олардың құдіреттілігі шегінде алдын алу қызметін ... ... ... ... және ... құрылымдардың алдын алу
қызметінде заңдылықтың сақталуына бақылау жасалуы тиіс.
Жергілікті билік органдары қылмысты ... ... ... және ... орындалуын ұйымдастыруға, ал атқарушы органдары
қылмыстылықпен күрес (өз аумағында) жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға
жұмылдырылады. Биліктің жергілікті өкілді органының әр ... ... ... заңнаманың нормаларына сәйкес құқық бұзушылықтың
алдын алуға белсенді түрде қатысу міндеті бар.
Әлеуметтік алдын алу ... ...... мән,
функциялар; алдын алу қызметінің нәтижелілігі тұрғысынан зерттеуге болады.
Өзінің мәні ... ... бұл ... ... ... ... ... нысандалған және ғылыми басқарылатын саяси, әлеуметтік –
психологиялық, ұйымдық, тәрбиелік және ... да ... ... ... ... ... асыратын жеке тұлғалардың жүйесі.
Қарастырылып өткен құқық қорғау органдарымен қатар, құқық ... ... ... ... ... тар, ... ... құқық
қорғау органдары бар.
Ұлттық қауіпсіздік комитеті шпионаж, лаңкестік әрекет, ... ... ... қару мен ... ... ... ... және т.б. – дың алдын алуды, сонымен қатар ҚР – ның
конституциялық құрылысын ... ... ... ... ... жекелеген тұлғалар мен қоғамдық ... ... ... ... ... ... – салық саласындағы қылмыстарды құқықтау жүктелген.
Кеден қызметі органдары контрабанда, кедендік ... ... бас ... ... ... заңсыз эккспорттау, қарулану және
әскери технологияны, жаппай қырып – жою ... ... ... ...... ақпараттар мен қызмет көрсетулердің алдын
алуды ... ... ... ... ... шекара режимін және
ҚР – ның мемлекеттік шекарасынан өткізу ... ... ... ... ... ... сақтандыру ісіне әділет органдары өз үлесін қосады.
Нарықтың қалыптасуы барысында ... ... ... ... Бұл ... құқықтық қатынастардың жаңа субъектілерінің пайда
болуымен, тауарлардың, қызмет көрсетулердің, қаржылық қаражаттардың еркін
айналымының күшеюімен, шарт ... ... ... ... ... азаматтық мәселелерді куәландыра отырып, мұрагерлік және
басқа да мүліктік құқықтарды ресімдей отырып нотариустер, әсіресе ... ... ... ... ... да бұл іске өз ... ... Алдын ала тергеуде және
сотта жәбірленушілердің, азаматтың ... мен ... ... қатысуы арқылы адвокаттар қылмыстардың себептері мен
жасалу жағдайларын зерттеуге қатысады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жеке тұлға мен меншік – ... ... мен ... ... ... ... (көлемі бойынша) құрайтын екі мәселе. Меншікті
қылмыстық қол ... ... ... ... көкейкесті болып
табылатындығы әрқашанда, әсіресе осы мәселенің кезекті ушығуының кезеңі –
соңғы кезде ... ... ... ... әлеуметтік
тұрақтылыққа жетудегі және оны сақтаудағы, жеке тұлға мен ... ... ... ... ... ұғына отырып, жалпы заңнаманың, соның
ішінде қылмыстық заңнаманың реформаларын жүргізген және жүргізіп келеді.
Біздің заңгер-ғалымдардың ... ... ... институттары
туралы қалыптастырған теориялық ережелерінің және қылмыстарды саралаудың
теориясының, ҚР Жоғарғы Соты Пленумының қаулыларының, ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесінің
бірігуі негізінде қарақшылық туралы заңнаманы, осы қылмыс құрамының
құрылымын, қолданыстағы ҚР ... ... мен ... ... ... жасауға мүмкіндік берді:
- Қарақшылыққа қылмыстық құқықтық тыйымды орнатумен байланысты негізгі
фактор болып оның қоғамға аса қауіптілігінің сипаты мен дәрежесі ... ... ... қылмыстық құқықтық сипаттамасы бойынша ұрлаудың
нысандарының бірі болып табылады және ... ... ... ... ... қылмыстардың қатарына жатады.
- Қарақшылық екіобъектілі қылмыс болып табылады. Қарақшылық ... ... ... ... ... ... ал қосымша объект болып
тұлғаның денсаулығы табылады.
- Меншікке әсер ету зат – мүлік арқылы жүзеге ... ... ... пәні ... ... мен ... құны бар тек ... мүлік
табылады.
- Қарақшылық өзінің объективтік жағы бойынша жәбірленушінің өмірі мен
денсаулығы үшін қауіпті күш қолданумен немесе осындай күш ... ... ... шабуылды білдіреді.
- Қарақшылық өзінің заңшығармашылық ... ... ... ... аса ... қарай заңда келте құрам ретінде
қарастырылады. Қылмыс ... ... ... ... ... қарамастан шабул жасау сәтінде аяқталған ... ... де күш ... ... күш ... деп қорқытумен ұласады.
- Қарақшылықтың субъективтік жағы тікелей ... ... ... ... ... ... ... мумкін
салдар (жәбірленушінің денсаулығына ауыр дәрежеде зиян ... ... кісі ... ... ... ... және абайсыздық нысанындағы
кінәмен сипатталады.
- Қарақшылық өзіне сабақтасқылмыстардан ең ... ... ... ... тәсілімен, субъектісі және объектісімен
ажыратылады.
- ... адам ... ... ... ... күш ... ... жасау ретінде анықтама ... ... ... ... ... ... ... берілген адам өміріне қауіптілік
ретіндегі күш қолдану ... сол ... ... ден ... ... зиян ... сияқты саралау белгісін жауып кету керек. Себебі,
денсаулыққа зиян келтіру дәрежесін сот-медициналық ... ... зиян ... ... ... ... ... әрекеттерді ауыр
дәрежеге жатқызады. ҚР ҚК 179 бабының ... ... ... ... қол сұғушылық түрінде анықтауда «Шабуыл жасалынған адамның
денсаулығына қауіпті күш қолданумен немесе күш ... деп ... ... ... иелену мақсатындағы шабуыл», ал күшейтілген түрін
«адам өміріне қауіпті немесе денсаулыққа ауыр ... зиян ... ... ... ... ... өзгеріс енгізу ұсынылады.
- Сонымен қатар айта кететін ... ҚР ҚК 175 ... ... ... мүлкін иеленудің қайталануын ... ... ... ... ... (ҚР ҚК 240 ... ... дегеніміз теңiз немесе өзен кемесiне бөтеннiң мүлкiн басып ... күш ... ... күш ... деп ... шабуыл жасау
әрекеті, яғни қарақшылық немесе күш қолдану арқылы тонауға жақын келеді.
Адамзат еш ... ... және ... ... ... ал
жақын арада олардан арылады деп ойлау ағаттық болар.
Әңгіме олардың ауқымында және қоғамға қарсы келуінде. ... ... ... егер ... ... ... болса немесе мүлде
болмаса, қылмыстылық кең етек алып, қоғам түгелдей ... ... ... сақтандыру бұл қоғамға қауіпті құбылысты тізгіндеуге,
адамның жеке басының менмендік ... мен ... ... қоғамның
мүдделері арасындағы теңдестікті сақтап тұруға мүмкіндік ... мен ... ... ... үшін ... ... жол ... өміріндегі ең маңызды мәселелердің бірі экономикалық даму
кезіндегі қауіптің көзі қылмыстылық болып ... ... ... ... өсуі, ауыр және аса ауыр қылмыстардың көбеюі, ұйымдасқан ... ... өсуі ... ... ... ... ... құқық қорғау органдары
трапынан қылмысқа бағытталған іс - ... ... ... етуге
әкеліп соқтырып отыр.
Сонымен, жоғарыда баяндалғандарды қорытындылай келе:
1. Алдын алу қызметінің құқық қорғау қызметінен ... ал ... ...... ... көмек көрсету жөніндегі шаралардың
заңда көзделген шектеулерден басымдылығы.
2. Қылмыстылықты айқындау, ашу және ... ... ... ... ... ... Азаматтардың құқықтары мен бостандығын шектейтін ... ... ... ... ... және заңда көзделген жағдайларда ғана
қолдану. Қылмыстық іс қимылға ниетті, оның болу ... ғана ... ... сипаттағы алдын ала ықпал ету әрекетіне жол берілмейді.
4. Күресті жалпы қоғам болып, жалпы халық болып ... ... ... рөлі ... ... ... құралдары мен институттары
мемлекеттің қолында. Қылмыстылықтан сақтандырудың бағытын да мемлекет
анықтайды. ... ... ... ... ... ... заңды және жеке тұлғаларының талпынысымен өзара байланыста
ғана ойдағыдай жеміс беруі мүмкін. Мұны ... ... ... ол БҰҰ – ның ... ... ... тапқан.
5. Қылмыскерліктен сақтандыруды заңдылық режимінде, тек ... оған ... ... басқа заңдар мен заңға тәуелді актілер
шегінде, халықаралық құқықтық нормаларды сақтай ... ... ... ... Конституциясына сәйкес, Қазақстан Республикасының
Конституциясында заңдық күш бар, ол тікелей ... ... және ... ... ... қолданылады. Қазақстан Республикасының
қолданылатын заңдар мен басқа құқықтық актілер Қазақстан Республикасының
Конституциясына ... ... тиіс ... Халықаралық құқықтың жалпы
мойындалған принциптері мен нормалары және ... ... ... оның құқықтық жүйесінің құрамдас бөлігі болып
табылады. Егер ... ... ... ... ... өзгеше ереже белгіленсе, онда халықаралық шарттың ережелері
қолданылады.
6. Қылмыстылықтың алдын алу деп, «жан – ... ... ... мен ... ... ... бағытталған мемлекеттік және
қоғамдық шаралары айтылады».
7. Заң әдебиеттерінде ... ... ... ... қылмыстардан
сақтандыру және қылмыстылықпен күрес жүргізу терминдері қолданылады. Біздің
ойымызша, алдын алу және сақтандыру терминдері синонимдік ұғымдар.
8. ... ... ... ... келесідей: жалпы, арнайы, жеке.
Қылмыстылықты ... үшін ... ... тыңғылықты түрде жүзеге
асырылуына жауап беретін, біріккен органдар құрылуы қажет. ... ... ... ішкі істер органдарымен алдын алу шараларымен бақылауға
алынған және әр ... ... ... тіркелген, ал басқа тұлғалар назардан
тыс қалып отыр. Осыған байланысты жаппай дактилоскопияны жүргізу керек.
9. Қылмыстылыққа шын ... әсер ету ... ... ... бойынша,
сөз жүзінде емес, іс ... ... бай және ... ... арасындағы айырмашылықтарды теңестіруді қамтамасыз ету қажет.
Жалпы әлеметік сақтандыру барлық қоғам және мемлекет ... ... ... ... ... арнайыландырылған немесе ... ... мен ... ... ... ... ... дегеніміз - өзге міндеттерді жүзеге асыру үшін құрылған, бірақ
қоғамдағы келеңсіз ... ... қоса ... ... ... мен ... Ал арнайыландырылған субъектілер –
олар бірден бір ... ... ... бірі ... ... ... субъектілер.
10. Қылмыстылықтан сақтандыру кешенді жүзеге асыру: бір кезеңдерде
қылмыстылықтың алдын алу шараларымен ғана, басқа кезеңдерде ... ... ... шараларымен ғана әуестенуге жол бермеу.
11. Барлық жеке және ... ... заң ... ... ... ... ... үнемдеу және бас бостандығынан айыру
түріндегі сақтандыруларды қолдану және де өлім ... ... ... ... ... ... жаңа ... және басқа елеулі
зиянға алып келетін жағдайда ғана қолдану.
13. Жаңа ғылыми және ... ... ... ... ... ... Қылмыстылықтан сақтандыру тегі халықаралық ынтымақтастық және екі
жақты ... ... орта мен адам ... ... арнайы шаралары,
сондай – ақ мамандандырылған бақылау жүйелері қажет. Олардың ... ... ... ... ... ... ... Н.А. Казахстан – 2030. Процветание, безопасность и улучшение
благосостояниявсех казахстанцев. // Казахстанская правда. 1997, 11 октября.
2 Гагарин Н.С. Квалификация некоторых преступлений ... ... – Алма – Ата, 1973. – 320 c.
3 ... А.Н. Ответственность за разбой по советскому уголовному праву. ... 1976. – 180 ... ... В.А. ... похищений личного имущества граждан. – М.,
1974. – 208 c.
5 Пионтковский А.А. Курс ... ... ... – М., ... 1970. ... – 115 c.
6 Куц В.Н. ... за вымогательство по советскому уголовному
праву. – ... 1986. – 25 c.
7 ... Н.И. ... и ... ... ... – М., 1980. –
248 c.
8 Курс советского уголовного права. – Ленинград, 1973. – Т.3. – 836 c.
9 ... ... ... ... ... – М., 1982. – 170 ... Каиржанов Е.И. Интересы трудящихся и уголовный закон. – Алма – ... – 160 ... ... Б.С. ... ... по ... ... – М., 1960. –
229 с.
12 Курс советского уголовного права. – Т.4. – М., 1970. – 432 ... ... П.С. ... ... ... ... Украинской ССР. – Киев, 1972. – 204 с.
14 Кригер Г.А. ... ... ... ... – М.,
1971. – 358 с.
15 ... ... ... ... общая. – М., 1962. – 240 с.
16 Михайлов М.П. Уголовная ответственность за кражу ... ... ... – М., – 1958. – 155 ... ... Б. ... за разбой. – М., 1968. – 31 с.
18 Гагарин Н.С. Ответственность за ... и ... по ... – Алма – Ата, 1974. – 340 ... ... А.Н. ... ... в советском уголовном праве. – М.,
1951. – 78 с.
20 Фролов В.Е. Спорные вопросы ... ... об ... преступления. –
Свердловск, 1969. – 184 с.
21 Архив Бостандыкского районного суда. г. Алматы. // ... дело ... // 2007 ... ... ... ... Часть особенная. – М., 1984. – 128 с.
23 Кригер Г.Л. ... за ... – М., 1968. – 130 ... ... А.Н. Разбой по советскому уголовному праву. – Сухуми, 1969. –
160 ... Курс ... ... ... – М., 1985. – 365 ... Филимонова А.А. Преступления против личной собственности граждан. – Алма
– Ата, 1980. – 46 ... ... М.М. ... ... – М., 1960. – 76 ... Архив Бостандыкского районного суда г. Алматы. // Уголовное дело № 1/115
// 2007 ... ... ... ... суда ... // ... дело № 7584
// 2008 г.
30 Гугучия М.Б. ... за ... по ... ...... 1958. – 165 ... ... Бостандыкского районного суда г. Алматы. // Уголовное дело № 2-181
// 2008 ... ... к УК РФ. – М., 1996. – 74 ... ... М.И., ... Б.Н. ... ... здоровья человека
уголовным законодательством. – Свердловск, 1987. – 36-37 c.
34 Назаренко Г.В. Невменяемость в уголовном праве. – ... 1993. – 47-51 ... ... Б.С. ... воли и уголовная ответственность. – Казань, 1965.
– 141c.
36 ... Д.П., ... ... ... преступления и ее установление.
– Воронеж, 1974. – 48 с.
37 Архив Бостандыкского ... суда г. ... // ... дело № 1-181
// 2008 г.
38 Харазишвили Б.В. Вопросы мотива поведения преступника в советском праве.
– Тбилиси, 1963. – 165c.
39 ... У.С., ... Т.Г., ... Р.Н. ... ... и
уголовная ответственность. – Алма – Ата. 1987. – 59 с.
40 ҚР Қылмыстық кодексі. 1997 жылғы 16 ... ... Р.Р. ... ... ... – М., 1980. – ... ... Р.Р. Групповое преступление. Постоянные и ...... 1973. – 140 ... ... ... районного суда г. Алматы. // Уголовное дело № 32056
// 2008 г.
44 Архив Бостандыкского районного суда г. ... // ... дело № ... 2008 г.
45 Матышевский П.С. Ответственность за преступления против социалистической
собственности. – ... 1983. – ... ... ... РК. ... ... Под редакцией Борчашвили И.Ш. и
Рахметова С.М., – Алматы. 1999 г. – 363 ... ... В.С., ... А.С. Об ... ... –Ярославль,
1994, – 198c.
48 Кузнецов Н.Ф. О квалификации разбойного нападения. – М., 1957. – 79 ... ... Б.С. ... охрана личной особенности в СССР. –М.,
1954. – 158 c.
50 Борчашвили И.Ш. Некоторые вопросы квалификации краж ... ... ... ...... 1989. – 70 c.
51 Дубаскас И. Проникновение в помещение. – Рига, 1975. – 97c.
52 Уголовное право. Особенная часть. Учебник / Под ред. ... И.Я. ... 1998. – .388 ... Архив Бостандыкского районного суда г. Алматы. // Уголовное дело № ... 2008 ... ... П.Д. ... с ... ... – М., 1969. ... Коментарий к Уголовному кодексу РСФСР. – М., 1984. –166 ... ... ... ... ... особенная. – М., 1981. – 398 c.
57 Куринов Б.А. ... ... ... ... – М., 1984. ... Архив Бостандыкского районого суда г.Алматы. // Уголовное дело № 329 //
2008 г.
59 Уголовное право Республики Казахстан. ... ... ... под ред.
И.Ш.Боргашвили и С.М.Рахметова. – Алматы, 2000. – 122 ... ... П.Ф. ... ... ... ... ... по Советскому уголовному праву. – М., 1961. – ... ... Г.А. ... ... ... ...... – 29 с.
62 Дьяков С.В., ... А.А., ... М.П. ... за
государственные преступления. – М., 1988. – 120 с.
63 Тельнов П.Ф. Иные государственные преступления. – М., 1970. – ... ... В. ... вымогательства от смежных преступлений. –М.,
1973. – 41с.
65 ... Ю. ... за ... ... 1989. № 6. – 36–39 с.
66 Михайлова Г., Тимишев И. ... ... и ... //
Советская юстиция. 1990. № 6. – 20с.
67 Клейменов М.П., Дмитриев О.В. ... ... ... дел ... с вымогательством. – Омск, 1995. – 96 с.
68 Постановление Пленума ... Суда РК от 21.07.95 №5 «О ... по ... о ... ... ... Верховного Суда РК.
– Алматы, 1997. – Т.1. – 316с.
69 Гаухман Л.Д. Борьба с насильственными посягательствами. – М., 1969 – ... Л.Д. ... ... как ... ... ... – М., ... 58–73 с.
71 Морозов В.И. ... ... ... ... ( ... ... и умышленных причинений ... ...... 1991. – ... В.С. ... мен Г.И. ... «Виктимологические факторы и механизмы
преступного поведения» – Иркутск, 1988 – 40с.
73 Архив Алматинского городского суда. // ... дело ... // ... ... ... ... ... // Уголовное дело №200721 // 2007
75 Архив ... ... ... // ... дело ... // 2007
76 Архив Алматинского городского суда. // Уголовное дело №2007155 // 2007
77 Афиногенов Ю.А. ... ... и цели ... Потерпевший от
преступления. – Владивосток. 1974. – 38 ... ... В.С. ... ... и ее криминологическое значение.
–М., 1988. – 89 ... ... Л.В. ... и виктимность. – М., – 27с.
80 Франк Л.В. ... от ... – М., – 182 ... ... В.В. Проблемы совершенствования борьбы с преступностью.
–Иркутск. 1986. – 127с.
82 ... Г.Ш. ... ... ... к совершению
преступления. – М., 1986. – 22с.
83 Михеев Р.И. Личность и поведение потерпевшего. – М., 1975., ... ... ... и ... – М., 1970. – 83–84 ... Криминология и профилактика преступлений. Учебник. Под ред. Алексеева
А.И. – М., 1998. – 282-283 ... ... В.С. ... ... и их ... – Горький,
1996. – 98 с.
86 Смирнова Г.Л. ... ... – М., 1995. – 56 ... ... Жаухария. Анатомия насилия или неизвестная криминология. ... 2003. – 3 ... ... В.Н. ... ... ... –М., 1998. –
56 с.
89 Алауханов Е.О. Криминология. Учебник. – Алматы. – Казыгурт. 2006
90 ... А.И. ... Курс ... – М., 1998. – 84 с.
91 Коробейников Б.В., Кузнецова Н.Ф. Минковский Г.М. Криминология.
– М., 1998. – ... ... // Под ... ред. // ... А.И. ... ... – М ... 1997 – 274 с.
93 Бородин С.В. Квалификация преступлений против личности. – М., 1977. –19
с.
94 ... Л.Д. ... ... с убийствами// Предупреждение
насильственных ... – М., 1996. – 18 ... ... А.Э., ... М.В. Эффективность профилактики преступлений и
криминологическая информация. – Львов, 1980. – 39-40 с.
96 ... Г.А. ... – М., 1984. – 453 ... Д.А. ... ... ... ... органами
внутренних дел. – Тюмень, 1994. – 44 с.
98 Лекарь А.Г. Профилактика преступлений. – М., 1972 – 90 ... ... М.А., ... результатов оперативно – розыскной
деятельности в расследовании преступлений. – М., 1999. – 11-13 ... ... В.М. ... ... ... поведения. –
Горький, 1977. – 100 – 107 с.
101 Карпец И.И. Проблема преступности. – М., 1969. – 78с.
102 ... К.К., ... А.П., ... Л.В. Латентная преступность. –
М., 1994. – 263 ... С.Н. ... ... преступника и проблемы криминального насилия.
Москва. 2000. – 204-205 с.
104 Митин И.О. ... ... их ... и ...... ... – Саратов, 1991. – 201с.
105 Карпец И.И. Преступность: иллюзии и ... – М.: ... ... – 432 c.
106 Кайыржанов Е.И. Причинность в криминологии. – Алматы, ... ... В.Н. ... ... ... ... – М.:
Госюриздат, 1963. – 324c.
108 Аванесов Г.А. ... 2 – ое изд. – М.,1984 – 67 ... ... Э. Империя страха. – М., 1992. – ... ... А.И. ... как ... ... ... М. 2003. – 129 c.
111 Жалинский А.Э. ... ... ... ... ... – Львов, 1980. – 39-40 c.
112 Ю.Д. Блувштей. Теоретические вопросы статистического изучения личности
преступника. – М., 1968. – 16c.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 123 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауырлатылған жағдайда кісі өлтіру63 бет
Қарақшылық қылмысының сараланған және аса сараланған құрамдары58 бет
Ұрлықты тергеу әрекеттерін жүргізу мәселелері80 бет
Балуанның техникалық дайындығының міндеті, әдісі, тәсілдері29 бет
Жас адамдардың құқық бұзуға бейім мінез-құлқы және оның алдын алудың проблемалары18 бет
Жастардың нашақорлығы әлеуметтік мәселе ретінде және оны шешу жолдары туралы18 бет
Криминологияның даму тарихы мен қалыптасуы14 бет
Күрес тәсілдерін оқыту әдістемесі20 бет
Күресті жүргізудің тәсілдерін үйрену және жетілдіру28 бет
Қазақ күресі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь