Күріш дақыл сорттарына ауыр металлмен тұздың кешенді әсері

КІРІСПЕ 5
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
7
1.1 Күріш дақылының ботаникалық сипаттамасы және биологиялық ерекшеліктері 7
1.2 Морфологиялық және анатомиялық құрылымы 8
1.3 Күріштің биологиялық ерекшеліктері 9
1.4 Топырақтың тұздануы және оның алдын алу 11
1.5 Топырақ тұздануының өсімдіктерге әсері 13
2 ЗЕРТТЕУ НЫСАНЫ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ
16
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛДАУ
17
ҚОРЫТЫНДЫ
23
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 24
Күріш – жер бетіндегі ең өнімді әрі маңызды дақылдардың бірі. Әлемдегі барлық адамзаттың жартысынан көбі күріш дәнін тамақ ретінде пайдаланады. Соның ішінде, Азия тұрғындарының 80% - ның ең маңызды тағамы болып саналады. 2015 жылы әлемнің 4,6 млрд. халқының негізгі азығы және олардың өсіп өркендеуі күрішке байланысты болуы мүмкін. Өсіру технологиясының әртүрлілігіне қарамастан күріш әлемдегі ең өнімді астық текті дақылдардың бірі. Агротехникасы реттелген жағдайда өсірілетіндіктен бұл дақыл өнімділігін көп мөлшерде арттыруға болады. Өнімділік гектарына 80 - 110 ц/га және одан жоғары болғанда әлем халықтарының 80 - 90%-ын күріш астығымен қамтамасыз етуге болады. Сонымен бірге күріш крахмалы, майы, майда дәні, кебегі, сабаны т.б. қалдықтары азықтық, мал азықтық және техникалық мақсатта пайдаланылады.
Азия құрылығында өндірілген күріштің 90%-ы осы құрлықтағы ірі мемлекеттер үлесінде. Ал, Қазақстан 2002 жылы Азиядағы өндірілген барлық жалпы күріш өнімінің тек 0,05%-ын (199,0 тонна) өңдеп шығарды. Осыған қарамастан, біздің ел күріші Түркменистан, Ресей, Қырғызстан, Өзбекстанға экспортқа шығарады.
Республикамыздағы суармалы жерлерде өсірілетін негізгі дақылдардың бірі - күріш. Өнімділігі және халық шаруашылығына пайдалылығы жағынан дәнді (бидай, арпа, сұлы) және техникалық (мақта, қант қызылшасы) дақылдарынан кем түспейді. Күріш егіншілігі Сырдария және Іле мен Қаратал өзендерінің бойындағы алқаптарда орналасқан. Бұл өлкелердің топырақ – мелиоративтік және агроэкологиялық жағдайы күріш егісінен мол өнім алуға қолайлы.
Егіске жергілікті мөлшерде тынайтқыштар беріліп, арамшөптер, аурулар және зиянкестермен күресу үшін гербицидтер улы химикаттар пайдаланылды, дақылды өсіру жұмыстары толық механикаландырылып, күріш егіншілігі интенсивтендірілді.
Фундаментальды (физика, химия, биология) ғылымдарының жетістіктерін ауыл шаруашылығы ғылымында, сонымен бірге күріш егіншілігі саласында да қолданылып, ол өз нәтижесін беруде. Күріш өсімдігі физиологиясын, фотосинтезін зерттеп дамыту нәтижесінде суару режимі, минеральды қоректену, фотосинтетикалық өнімділігі теориясын тұжырымдап, тыңайтқыштарды беру мөлшері, мерзімі, әдісі оптимизацияландырылып қолайландырылды, суару режимі жетілдірілді.
Осы жұмыста алға қойған мақсатымыз өсірілген өсімдікке ауыр металмен тұздын кешенді әсерін зерттеу, анатомиялық және морфологиялық ерекшелігін анықтау.
Ғылыми жұмысты орындаудағы міндетіміз - әртүрлі күріш сортының тұздану және ауыр металдардың стресіне төзімділігін анатомиялық және морфологиялық тұрғыдан зерттеу.
1. Алешин Е.П., Алешин Н.Е. Рис.-М., 1993.-504с.
2. Але шин Е.П., Власов В.Г. Анатомия риса.- Краснодар: ВНИИ риса.-1982.-112с
3.Жайлыбаев К.Н. Күріш егісінен мол өнім алуды программалау. Алматы: Қайнар.-1985.-28с
4.Ерыгин П.С. Физиология риса.- Москва: Колос.- 1981.-208с
5.Жайлыбай К.Н. Фотосинтетические и агроэкологические основы высокой урожайности риса. – Алматы: Бастау.- 2001.- 256с
6.Иванова Д.И. Генетика признаков Генетика культурных растений: кукуруза, риса, просо, овес.-Л.: Агропромиздат.- 1988.С. 171-192.
7.Частная селекция полевых культур(колл.авторов).- Москва: Колос.-1971.-С.140-158
8.Таутенов И.А., Жайлыбай К.Н., Баймбетов К.С. Агроэкологические и морфофизиологические основы минерального питания и продуктвности риса.-Алматы:Ғылым.-2003.-180с.
9.Шермағанбетов К., Жайлыбай К.Н., Мырзабек К.А., Тоқтамысов Ә.М. Күріш ауыспалы егісін игеру- топырақ құнарлығын арттыру және арамшөптермен күресудің агробиологиялық негізі \\Жаршы.-2004.-№ 10.–Б.34-36
10.Жайлыбай К.Н., Қарлыханов Т.Қ. Күріш өсіру технологиясының негізгі бағыттары және тарихи қалыптасуы.//Жаршы.-2004,-8Б.40-42
        
        әл-фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Күріш дақыл сорттарына ауыр ... ... ... ... ... ... к древнейшим сельскохозяйственным культурам. Весьма
разнообразно его народнохозяйственное значение. Общеизвестна и роль ... ... - ... ... ... в сельскохозяйственное
использование огромные массивы засоленных и заболоченных почв, которые не
могут быть производительно ... под ... ... риса ... ... ... ... технологией
его выращивания, предусматривающей постоянное наличие слоя воды на поле,
благодаря чему происходит вымывание солей. Однако на низких ... ... и ... вод ... ... ... ... пахотного слоя остается очень ... (до ... ... ... на ... и ... растений риса.
Экологические проблемы земледелия актуальны для Казахстана. Во ... ... в ... с ... крупных промышленных предприятий
имеет место повышенное содержание в почвах тяжёлых металлов.
Научная работа изложена на 24 ... ... ... и ... ... и ... из введения, обзора литературы,
описания объекта и методов исследования, обсуждения результатов, ... ... ... ... В ... представлено 6 рисунков.
Список использованных литературы включает 10 литературы.
Цель работы. Изучение морфологических ... ... ... «Ак ... ... степень устойчивости и реакции на различные
концентрации тяжелых ... ... ... ... ... ... сортов риса «Кубань», «Ақ маржан»,
«Ару» к разным концентрациям тяжелых металлов
• Изучение биоморфологических ... ... риса ... ... ... при ... ... концентрациями соли.
Практическая значимость:
Восстановление окружающей среды, обеспечение народа чистой качественной
продукцей, ... ... ... ... ... ... металлы является главными вопросами перед разными отраслями науки.
Abstract
Figure one of the oldest crops. Highly ... its ... Well known, and the role of rice as a crop - ... ... to engage in the ... use of the massive amounts of
saline and waterlogged soils that can not be ... used for ... ability of rice ... saline land due to growing ... provides a constant presence of a layer of water on the field, ... is leaching salts. However, at low closing checks irrigation and soil
and groundwater prevents vertical ... and ... of ... is very high (up to ... which ... affects the growth ... of rice plants.
Environmental issues relevant to agriculture in ... In ... of ... due to the presence of large industrial enterprises
have the high content of heavy metals in ... work ... at the 24 pages ... ... ... of references) and consists of an ... ... ... of the object and methods of research, discussion of results,
conclusions, findings and list of sources used. The paper presents ... List of ... includes 10 ... purpose of the work. ... characteristics of rice
varieties "Kuban", "Ak Marjan", "Ara", the degree of ... ... to ... ... of heavy metals
The novelty of the research:
• Study of the degree of ... of rice ... "Kuban", ... "Ara" to ... ... of heavy ... Study ... features rice "Kuban", "Ak Marjan", "Ara" ... to ... ... of ... ... of the ... ensuring the people of pure ... strong identification of crop varieties for heavy metals is ... issue in front of ... branches of ... – жер бетіндегі ең өнімді әрі маңызды дақылдардың бірі. ... ... ... көбі күріш дәнін тамақ ретінде пайдаланады.
Соның ішінде, Азия тұрғындарының 80% - ның ең ... ... ... 2015 жылы ... 4,6 ... ... ... азығы және олардың
өсіп өркендеуі күрішке байланысты болуы мүмкін. Өсіру технологиясының
әртүрлілігіне ... ... ... ең ... ... ... дақылдардың
бірі. Агротехникасы реттелген жағдайда ... бұл ... көп ... ... ... ... ... 80 - 110
ц/га және одан жоғары ... әлем ... 80 - 90%-ын ... ... ... ... Сонымен бірге күріш крахмалы, майы,
майда ... ... ... т.б. ... азықтық, мал азықтық және
техникалық мақсатта пайдаланылады.
Қазіргі таңдағы өзекті мәселенің бірі – ... ... ... ауыр ... ... ондағы өсірілетін ауыл шаруашылық
дақылдарының өнім беру қабілетінің ... ... ... ... ... ... өзектілігі жоғары.
Ғылыми жұмыс 24 бет көлемінде жазылған (иллюстрация және қолданылған
әдебиеттер тізімі) және ... ... ... ... ... ... қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен
тұрады. Жұмыста 6 сурет берілген, пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... «Ақ ... «Кубань» сорттарының
ауыр металмен тұздың әртүрлі концентрациясына төзімділігі мен ... ... ... «Ару», «Ақ маржан», «Кубань» сорттарының ауыр ... ... ... ... ... ... «Ақ ... «Кубань» сорттарының тұздың әртүрлі
концентрациясындағы биометриялық ерекшелігін зерттеу.
Практикалық құндылығы:
Қоршаған ортаны қалпына келтіру, халықты таза ... ... ... ... және ... ... ауыр ... төзімді
сорттарын шығару ғылымның әртүрлі салаларының алдында ... ... ... ... ... ... 5 ... анатомиялық-морфологиялық
зерттеулер жүргізіліп, олардың ауыр металдарға төзімділігі қарастырылған.
МАЗМҰНЫ
|№ | |Бет |
| ... |5 |
|1 ... ШОЛУ |7 ... ... ... ботаникалық сипаттамасы және биологиялық |7 |
| ... | ... ... және ... ... |8 ... ... ... ... |9 ... ... тұздануы және оның алдын алу |11 ... ... ... ... ... |13 |
|2 ... ... ЖӘНЕ ... ... |16 |
|3 ... НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛДАУ |17 |
| ... |23 |
| ... ... ... |24 ... – жер ... ең ... әрі ... ... ... ... адамзаттың жартысынан көбі күріш дәнін ... ... ... ... Азия тұрғындарының 80% - ның ең маңызды ... ... 2015 жылы ... 4,6 млрд. халқының негізгі азығы және олардың
өсіп ... ... ... ... мүмкін. Өсіру технологиясының
әртүрлілігіне қарамастан ... ... ең ... астық текті дақылдардың
бірі. Агротехникасы реттелген жағдайда өсірілетіндіктен бұл ... көп ... ... ... ... ... 80 - ... және одан жоғары болғанда әлем халықтарының 80 - 90%-ын ... ... ... ... ... ... күріш крахмалы, майы,
майда дәні, кебегі, сабаны т.б. қалдықтары азықтық, мал ... ... ... ... ... өндірілген күріштің 90%-ы осы құрлықтағы ірі
мемлекеттер үлесінде. Ал, ... 2002 жылы ... ... барлық
жалпы күріш өнімінің тек 0,05%-ын (199,0 ... ... ... ... ... ел ... ... Ресей, Қырғызстан, Өзбекстанға
экспортқа шығарады.
Республикамыздағы суармалы жерлерде өсірілетін негізгі дақылдардың бірі
- ... ... және ... ... ... ... ... арпа, сұлы) және техникалық (мақта, қант қызылшасы) дақылдарынан
кем түспейді. ... ... ... және Іле мен ... өзендерінің
бойындағы алқаптарда орналасқан. Бұл өлкелердің ...... ... ... ... ... мол өнім ... қолайлы.
Егіске жергілікті мөлшерде тынайтқыштар беріліп, арамшөптер, аурулар
және зиянкестермен ... үшін ... улы ... пайдаланылды,
дақылды өсіру жұмыстары толық ... ... ... ... ... биология) ғылымдарының жетістіктерін
ауыл шаруашылығы ғылымында, сонымен бірге күріш ... ... ... ол өз ... ... ... ... физиологиясын,
фотосинтезін зерттеп дамыту нәтижесінде суару режимі, минеральды қоректену,
фотосинтетикалық өнімділігі теориясын ... ... ... ... ... ... ... суару режимі
жетілдірілді.
Осы жұмыста алға қойған мақсатымыз өсірілген өсімдікке ауыр металмен
тұздын кешенді әсерін зерттеу, анатомиялық және ... ... ... орындаудағы міндетіміз - әртүрлі күріш сортының тұздану
және ауыр металдардың стресіне төзімділігін анатомиялық және ... ... ... ШОЛУ
1.1 Күріш дақылының ... ... және ... ... ... екпе күріш (Oryza sativa L.) – бір жылдық ... ... ... ... Poaceae) ... күріш трибасына
(Oryzеае) жатады. Күріш (Oryza) туыстығын алғаш ... ... ... ж.). ... ... ... ... Oryza (күріш)
туыстығында 28 түр бар. Күріш ... түр ... ... ... Күріштің егіліп жүрген түрлері Oryza sativa L. (екпе күріш)
және Oryza glaberrima Steud ... ...... ... ... ... өте кең, үлкен. Климаттық, маусымдық
өзгерістерге, топырақ жағдайына, әртүрлі суару ... ... ... ... ... сұрыпталу және селекция нәтижесінде О.sativa
туыстығы дифференцияланып, жіктеліп, әртүрлі сорттар тобына ... ... ... ... яғни іndiса (индиялық) japonica
(жапондық), javanica (явандық) түр ... ... sativa ... ішкі indica ... және japonica ... түр
тамақтарына бөлінуі әртүрлі азиялық күріш түрлері дәніндегі ... ... ... ... ... анықтағанда дәлелденді.
Дәннің су мен ... ... ... белоктар (ақуыз) антигені
арасында, глобулиндердің электрофоретикалық спектрінде және де ... ... ... және ... ... (спецификалық) компоненттері бар екені анықталды. Бұл
компоненттер - индиялық (indica) және жапондық (japonica) түр тармақтарын
дифференциялап анықтаушы ... ... ... ... ... ... 120 мыңнан аса
түршелері мен сорттары бар. Россия өсімдік шаруашылығы ғылыми зерттеу (ҒЗ)
институтының (Санк-Петербург), Өзбек күріш ҒЗ ... ... ... ... және ауыл ... ҒЗ ... (Қызылорда),
Қарақалпақтың ғылыми - өндірістік селекциялық орталығындағы (Нукус) әлемдік
коллекцияларындағы күріш сорттары мен үлгілері ... ... ... ... ... түр ... ... [1].
1.2 Морфологиялық және анатомиялық құрылымы
Күріш тамырының жүйесі - шашақ тамыр. Ол екі түрлі - ұрық ... және буын ... ... ... тамыр ұрықтан бір тал ... ... өсіп ... ... ... оймақ бар. Сосын ұрық (негізгі)
тамыр жанынан 4-5, кейбір сорттарда 6-8 қосымша тамырлар өсіп жетіледі. Бұл
тамырлардың ... ... ... ... ... 0,75-1 мм ... пайда болады. Кейінірек, қойнау немесе тірек
тамырлар ... ... ... Бұлар басқа тамырлардан қысқалау, түсі ... ... ... ... — жапырақ қынабымен қоршалған, көпшілік ... ... ... ... ... буынаралығының іші қуыс, төменгі буын
аралығының ішінде ... ... бар. ... ... саны ... белгі, ерте пісетін сорттарда буынаралық саны аз.
Сабақтың ұзындығы да күріштің сорттық ерекшеліктеріне жатады. Сабағының
ұзындығы бойынша күріш өсімдігі төмендегідей топтарға ... ... ... ... ... сабақты (51-70 см), аласа бойлы (71-90 см), орта бойлы
(91-115 см), ұзын бойлы (116-140 см), өте ұзын ... (140 ... ... буындарының саны-сорттық ерекшелік және өсу дәуірінің ұзақтығына
байланысты өзгереді. Күріштің ... ... ... буын саны ... Кеш ... ... ... ұзын әрі буындары көп ... ... ... ... орналасқан. Буынаралықтың төменгі бөлігіндегі
паренхималық клеткалар меристемалық (бөлініп көбею) қасиетін ... ... ... сабақ буындары тығыз әрі араласып
орналасқан өткізуші шоқтүтіктерден ... ... Бұл ... және ... ... ерітінділері жылжып
тасымалданады.
Сабақтың төменгі жағында өте қысқа буынаралықтар орналасқан. Олардың
сыртқы көрінісі - ... ... ... ... шарлар тәрізді
өсу конусының төменгі жағында және жапырақ қынабының түбінде меристемалық
аймақ қалыптасады. Бұл түптену буыны. ... ... ... және ... болады. Түптену буынынан (түйінінен) жанама сабақтардың пайда болуын
күріштің түптенуі деп ... жер ... ... ... ... пайда болуын
бұтақтану деп атайды [9].
Күріш жапырағы - ... және ... ... ... мүше. Бастапқы жапырақ ұрықтың өзінде қалыптасады. Колеоптиле ... ... ... қорғаушы оймақ, тұқым өніп шығу ... ... ... ... ... ... бұл ... күріштің
тебендеп шығуы деп атайды. ... ... ... ... ... жол ... Содан кейін тақтайшасы бар нағыз
бірінші, екінші, үшінші, т.б. жапырақтар шығады.
Күріш ... ... ... ... ұшы сүйір. Құрылымы: жапырақ
қынабы, ... ... ... ... және ... ... - сабақтағы буынаралықты қоршап, буындарда тікелей
орналасқан. Қынап сырты жылтыр, ... ... ... ... ... - паренхималық клеткалардың күшті ... ... ... көп ... ауа ... ... бар. Олар ... және сабақтағы
осындай қуыс клеткаларымен үздіксіз жалғасқан. ... ... ... ... ... ... жалғасады. Сонымен ауа өткізуші
аэренхима жолы (тракты) жапырақ, қынап, ... ... ... ... ... ... ... толық қамтамасыз етеді.
Қынаптағы негізгі ұлпа - паренхималық, клеткалар. Олар шамалы сопақтау,
көлденең кесіндісіне қарағанда дөңгелек, ... ... ... ... бар ... ... ... тақтайшасы - ұзын, таспа тәрізді, ұшына қарай жіңішкеріп, сүйір
болып келеді. Ұзындығы әртүрлі: 5 см-ден 60-68 см-ге дейін, ені - 0,5-2 ... ... ... жапырақ тақтайшасы (пластинкасы) тік, яғни
сабақтан ауытқу ... 200-қа ... ... ... ... ... ... бар. Масақтан кейінгі бірінші жапырақты жалау ... ... ... ... ... саны ... ерекшелігіне, өскен топырақ -
климат жағдайына, қолданылған технология деңгейіне тікелей ... ... ... ... 9-12-ге дейін жапырақ болады.
Масақтағы дәндердің толық піскен кезде төгілгіштігіне байланысты: өте
аз төгілетін (масақтағы дәндердің төгілуі 1%-дан аз), ... ... ... ... төгілетін (6-25%), көп,төгілгіш (26-50%), жаппай төгілгіш (50%-
дан кеп) түрлеріне бөлінеді.
Масақша - бір ... ... 3-15 мм, ені 1,5-2 ... 3,5 мм-ге
дейінгі аралықта. Масақша түбінде, бір - біріне қарама - қарсы екі ... ... және ішкі екі ... ... ... Ішкі қауыз дәнді
толық жауып тұрады, бірінші қауыз екіншісінен ұзындау, ашылып жабылғанда
кішісі үлкеніне еніп ... ... ... ... ... ... ... жұмсақ немесе
қатты, жылтыр немесе тісті болып ... ... ... ... қылтықты
сорттары да бар. Қылтық түсі әртүрлі: сары - сабан түсті, қызыл, қоңыр, қою
күлгін ... т. б. ... ... гүл ... түсі екі түрлі: қыры бір
түсті болса, ойысы екінші түсте (мысалы, Кубань 3 сорты дәні). ... ... пен гүл ... түсі ... ... әртүрлі түсті
сорттарда кездеседі.
Күріш гүлі - екі гүлсерік қауыз, жатын түйін, екі қауырсын ... аузы және алты ... ... яғни гүл қос ... ... ... формасы жұмыртқа – ланцет тәрізді ... жағы ... Бұл ... ... ... гүлдің ашылуын, ал кезең соңында гүлдің
жабылуын қамтамасыз етеді.
Күріш тұқымы — дән, ішкі және сыртқы (масақша) қауыздарымен қоршалған,
бірақ, дән мен ... ... ... ... Яғни ... ... қауызды дән –
caryopsis ... ... ... ... ... - ... ... түрлерінің 1000 дән салмағы 15-40 грамм, ал сыр өңірінде
аудандастырылған сорттардың 1000 дән салмағы 27-36 грамм.
Қауыздан босатылған, яғни ... ... ... ... дәні ... ұзын - 7,5 ... артық; ұзын - 6,61-7,5 мм, орташа 5,51-6,00 мм, қысқа
- 5,51 мм-ден аз (ІRRІ шкаласы — ... Rice Research ... ... ... Ғ3 институты).
Ақталған "сарғыш қоңыр" күріш дәні ... ... ... ... бойынша төменгідей класстарға бөлінеді: жіңішке, ұзын дән -3,0 және
одан жоғары; ортадан ұзынша - 2,1-3,0; ұзынша енді - 1,1-2,0; ... - 1,1 және одан ... ... ... ұзын және ... қысқа
және домалақ. Сыртқы қауыз беті қырлы әрі ойық.
Дәннің түсі қауыз - қабықшадағы пигмент ... ... ... ... ... қою ... және қара ... дейін [1;2].
1.3 Күріштің биологиялық ерекшеліктері
Күріш - жарық сүйгіш дақыл, күн сәулесінің интенсивті болғанын талап
етеді. Дақылға ... ... ... - 40-60 мың люкс (лк). ... ... (мамыр - тамыз айлары) кезінде Сыр өңіріндегі ауаның ... ... - 29-37%, ал ең аз ... 8-10 %-ға дейін төмендейді. Жаз
айының көпшілік күндерінде аспан бұлтсыз болып, ауа ... әрі таза ... да, күн ... ... ауа арқылы өткенде атмосферада қалып
қоймайды, немесе шашырап Ғарышқа ... ... ... ... ... ... белсенді радиация (ФБР) келіп түседі.
Егіс сирек болып, жапырақ көлемі аз болған жағдайда ... ... (ФБР) ... ... ... өйткені күріш
дақылының сирек егісі арасынан күн сәулесі радиациясы өтіп, суға, топыраққа
сіңеді. Егістік өте ... ... ... ... ... ... және ... да зиянды ценотикалық әсері күшейе түседі; кейінгі
аталған жағдайлардың бәрінде ... дән ... ... ... ... - жылу ... дақыл. Арал өңірі жағдайында
температура ... ... ерте және ... ... ... өсіруге жеткілікті. Күріш өсімдігі өніп шыққан кезде және гүлдену
кезінде температураға сезімтал, - 0,5-1°С -та ... ... - ... ... аудандардың ішіндегі ең солтүстік ... Арал ... ... ... өсу ... ұзақтығы күріш
өнімділігін ... ... ... ... өсіруші аймақтарының ауа райы, температура ресурсы
күріш егіншілігіне қолайлы. Мысалы, Алматы облысы Балқаш ауданындағы ... ... ... ... жылы температураның жиынтығы 3200-35000С,
Сыр өңіріндегі Жаңақорған -Шиеліде (бірінші аймақ) -3800-42ОО°С, Қызылорда
массивінде (екінші аймақ) ... ... ... ... ... ... ... Шардара ауданында - 4000-4500°С. Яғни, Іле өзені
алқабында өте ... ерте және ... ... пісетін, Сыр өңірінде ерте
және орташа мерзімде пісетін сорттар, ал ... ... ... ... ... (121-125 ... пісетін күріш сорттарын өсіруге болады.
Күріш егісінің суару режимі себу әдісіне, тұқымның сіңіру тереңдігіне,
топырақтың тұздануы және ... ... ... ... ... ... және ... элементтеріне талабы. Арал өңірінің күріш
өсіруші ... ... ... шөл далалық (сұр топырақты ... ... ... және гидроморфтық (аллювиальды-шалғынды, шалғынды-
батпақты, батпақты) түрлеріне жатады. Олардың ... ... ... ... топырақтар. Тұздану типі - хлоридті-
сульфатты, бір метр топырақ қабатындағы тұздар мөлшері құрғақ ... ... және ... ... ... ... ... аталған топырақ түрлерінің бәріде
кездеседі және олардың табиғи құнарлығы төмен, құрылымы нашар, қара шірігі
(гумус) аз, ... ... ... көп, ал азот аз, фосфор орташа
немесе одан төмен мөлшерде ... - ... ... ... ... оның ... НАД және
НАДФ, витаминдер (дәрумен) және басқада органикалық заттар құрамының
негізгі ... ... ... ... ... болуы фотосинтез
процесін күшейтіп, дақылдың жылдам өсуіне және ... ... ... ... ... ... алмасу процесінде орталық роль атқарушы нуклейн
қышқылдары (ДНК және РНК), нуклеотидтер, фосфолипидтер, витаминдер және
басқада ... ... ... кіреді. Фосфордың топырақта аз болуы
күріш дақылының жас кезінде ... пен ... ... тамыр
жүйесінің өсуін тежейді. Бұл тыңайтқыштың ... ... ... ... ... масақтағы дән санын көбейтеді.
Күріш дақылына ... ... ... ... ... және
микроэлементтерде қажет: олар кальций, кремний, темір, күкірт, ... ... т.б. ... барлығы организмдегі ферменттер құрамына
кіріп, өсімдіктегі биохимиялық процесстерді реттейді. Микротыңайтқыштарды
топыраққа ... ... себу ... ... ... ... ерітіндісімен өңдеу тұқымның шығымдылығын арттырып, күріш көгінің
(өскінінің) қолайсыз жағдайларға төзімділігін ... ... ... және сапасы жақсарады.
1.4 Топырақтың тұздануы және оның алдын алу
Топырақтың тұздануы деп натрий, кальций, магний тұздарының топырақта
өсiмдiктердiң өсуi мен ... ... əсер ... ... ... Бұл ... əсiресе, Египет, Ирак, Индия мен Пакистан,
т.б. құрғақшылық климатты аймақтарда белең алып ... Жыл ... Жер ... 200-300 мың га ... жер ... ... Бүкiл əлемде
қазiргi таңда 20-25 млн га жер тұзданып,өнiм беру қабiлетiнен айрылған. Бұл
жағдай, əсiресе Орта Азия мен ... ... ... ... ... Тiптi ... аз ғана деңгейiнде мақтаның өнiмi 20-30%,
жүгерi — 40-50%, бидай — 50-60% ... ... ... ... ... өнiмi екi есе ... ал бидай тiптi өспейдi. Адамзат қоғамы
дамуының экологиялық дағдарыстарының бiрi ... ... ... ... ... ... ... белгiлi. Мысалы,
Нiл аңғарында қазiр де ... ... 70% ... ... ... ... өркениетi топырақтың екiншi реттiк тұздануынан
жойылған. Қазiр дүние жүзiнде суармалы 250 млн га ... 50-60 млн га ... ... тұздануға, шамамен 25% ұшыраған. Топырақтың тұздануына ... ... ... ... бiрi — ... теңiздерден пайда болған
тұздың жел арқылы таралуы. Суда ерiген тұздар атмосфералық ... да ... ...... ... ортаға жақсы бейiмделiп,
топырақтан тұзды сiңiруге қабiлеттi, соның нəтижесiнде топырақтың ... одан əрi ... ... ... ... ... соң жəне олардың жапырақтары түсiп, олар минералданып, суда
еритiн тұздардың мөлшерi ... ... одан ... ... ...... ... суда еритiн тұздардың топырақта
жинақталуы 1 га жерде 500 кг дейiн ... ... ... Көбiнесе
топырақтың тұздануы грунт суларының құрамында болатын тұздар есебiнен
жүретiндiгi жиi ... Егер олар ... ... капилляр арқылы
булану нəтижесiнде топырақтың жоғарғы қабатында ... ... ... жəне ... механикалық құрамы ауыр болса, соғұрлым бұл
процесс қарқынды жүредi.Екiншi реттiк тұзданудың алдын алу шараларының бiрi
тереңдiгi 1-1,8 м етiп ... ... ... Сол ... ... ... эрозияға қарсы күрес шараларының бiрi.
Тұзды топырақтарды натрийдiң тұздарын ... ... ... технологияларын қолданумен қатар, жер асты ... ... ... ... суларын сорып алу арқылы жəне
топырақты шаю ... да ... ... ... ... бұл ... ... түрде грунт суларын алып кету керек. Кейбiр жағдайда химиялық əдiс
те жақсы нəтиже бередi. Мысалы, топырақ бетiнде ... ... ... үшiн ... ... ... бұл əдiс қымбат жəне қоршаған
ортаның тазалығы үшiн ... Жер ... ... зиян ... бiр ... жердiң азуы. Оның орын алу себептерi — өнiммен бiрге
қоректiк заттардың топырақтан əкетiлуi. Гумустың жойылуы су ... ... да ... ... ... ... ... жойылып,
шөлге айналады.Өнiммен бiрге əкетiлетiн қоректiк заттарды ... ең ... əдiсi ... ... (көң, ... ... ... шөп себу, пар жүйесi арқылы топырақты тынықтыру. Топырақтың
азуы ең ... ... ... оның iшiнде негiзгiсi қарашiрiктiң
кемуiмен байланысты.Топырақ ... ... ... ... ауыр ауылшаруашылық техникаларды қолдану нəтижесiнде топырақтың
тығыздануы, ластануға, ең алдымен ... ... мен ... ... пайдалануға байланысты туындап отыр.
Сорланған топырақтар құрамында суға тез ... ... ... ... топырақ түрлерін айтады. Ал суға тез ерігіш тұздар топырақтың
беткі қабатынан бастап мол ... ... олар сор ... ... ... ... көп ... өсімдіктерге зиянды (улы)
әсер ететіндіктен бұл ... ... ... ... ... ... тек
тұздың молдығына табиғи бейімделген соршөптер (галофиттер) өседі, ал ... аса ... ... ... ... айналады. Сорланған топырақтар
көлемі (сортаң топырақтарды қоса есептегенде) 120 млн гектардай, яғни ... 5,4%-ы. ... ... сорланған топырақтар , оның ішінде
әсіресе сортаң ... жеке ... ... зоналы топырақтар арасында
комплексті жағдайда кездеседі. Сортаң топырақтар деп – ... ... ... негізінен натрий катионына қаныққан ... ... ... натрий катионы сілтілі реакция береді, ылғал
тисе ісініп, ... ... ал ... ... ... ... түзіледі. Сондықтан олардың физикалық қасиеттері өте ыңғайсыз, осы
себептен олар құнарсыз. ... ... ... көп жыл ... орыс ғалымы К.К. Гедройцтың тұжырымдауы бойынша қазіргі осы
сортаң топырақтар болғандығын, кейінірек табиғи жағдайлардың ... ... ... көбейіп, топырақ бетінің құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... қатар ол осы тұздардың
шайылу процесінде суға ерігіш тұздар құрамындағы натрий катионы ... ... мол ... ... ... ... қабатында
суға тез ерігіш тұздардың төменгі ... ... ... ... ... қабатынан кейін зиянды сортаң екінші қабаттың
түзілетінін дәлелдейді. ... ... ... ... ... ... ... қабаттың болуы. Табиғи жағдайларда сортаңдарды
осы қабаттың теңдігіне ... ... ... ... ... немесе орта қабатында сортаңдалған. Ал әрі қарай бөліп,
жүйелеу олардың ... ... ... ... ... Егер жалпы топырақ сіңіру кешенінің 25-30%-дан астамы натрий
үлесіне тисе, онда ... ... ... жатқызады.
Сонымен натрий үлесіне сіңірілген катиондардың 40-60% тисе, ол
топырақтар қатты ... ... ... ал оның ... ... 15-20 %-ын ... жағдайда жай сортаңдалған топырақтар
қатарына жатады. ... ... ... ... оны ... ... ... келтіретін жағдай оның нашар физикалық және
химиялық қасиеттеріне ие қабаты, мұны жақсарту жолын да осы ... ... ... ... ... құтылудың амалын іздестіру керек. Дәлірек
айтсақ, сіңірілген натрийді басқа ... ... Бұл ... ... ... ... ... сорттарының тұзданудың әртүрлі концентрациясына төзімділігі мен
сезімталдығы, олардың анатомиялық ... ... ... ... тұздануының өсімдіктерге әсері
Табиғи жағдайдың топырақ құрамының тұздануы, ондағы өсірілетін ауыл
шаруашылық дақылдарының өнім беру ... ... ... ... ... бірі болып отыр. Азық – түлік өнімдерінің құрамында тұздың
мөлшерден тыс болуының себептерінен адам ... әр ... ... Тұздың мөлшерден тыс болуы адамзаттың бірінші орында – буын
ауруларын, екінші орында – тыныс алу ... және ... ...... ... Сондай – ақ азықтық қор ретінде адамзат үшін ... ... ... ... бірі – ... ... жағдайында
өсімдіктердің өсу деңгейі, олардың дамуы және ... ... беру ... ... ... ... ... концентрациясы ерітіндінің
осмостық потенциалын төмендетеді және судың ... ... ... ... ету функцияларын жойып жібереді. Бұл құбылыстың
токсинділігі ... ... ... ... ... көпшілігі цитоплазмада 100 мМ концентрацияда натрий ионының
болуын көтере алмайды /1/. Тіпті ... ... ... ... ... де ... ... ионының болуына сезімтал, яғни
гликофиттер сияқты, осы натрий ионы ... ... емес ... /2/. ... ... ... ... деп, олардың
осмореттеуге, фотосинтезге және тағы басқа процестерге ... ... ... ... ... де өсімдіктерге өте зиянды болып
келеді, сондықтан да ... ... ... ... ... болып
табылады. Тұзданудың зиянды әсері комплексті сипатқа ие және ... ... ... ... ол ... сулы ... ... (Na+, SO42-, Cl-, CO32­) ... ... ... ... ... токсинді әсер етеді. Осылай әсер ету,
клеткада тургордың ... ... ... фермент активтілігінің және
фотосинтездің тежелуі, селективті ион ... ... ... ... ... ... ... энергия мөлшерінің көп
бөлігін ... ... ... /3/. ... тұздану жағдайына
бейімделуін арттыратын төзімділік механизмі, әр түрлі болуы мүмкін, олар
әлі толық зерттелмеген. Көптеген ... ... ... ... ... беретін механизмдері болады. Токсинді иондардың тамыр
жүйесіне енуі, олардың ксилеманың паренхималы клеткалармен ... ... мен ... ... ... ... өсіп жатқан және өспей
тұрған өсімдік бөліктері арасындағы иондық градиенттің түзілуі, галофитті
жағдай, ... ... ... ... ... ... Галофиттер дегеніміз, барлық өмір циклінде тұздар жоғары
деңгейде болса (300 мМ ... да, ... ... ... ... ... өсе ... Галофиттер өсімдік түріне байланысты 20-500 мМ
тұзда оптимальді өседі (NaCl теңіз суында, барлық еріген ... ... ол 500 мМ ... ... /4/. ... ... жоғары мөлшерін
жеңіп шығуға мүмкіндік тудыратын төзімділіктің алғашқы механизмдері,
мембрананың ... ... ... ... пассивті
ерекшелігін косады, ол иондық насостармен немесе жылдам өсу кезіндегі су
мөлшерінің жоғарлауымен іске асады. ... ... ... стреспен жүзеге
асады және клетка тургорының шығымына әкеледі. Осмореттегіш ... (Na+,K+ және т.б.) ... ... ... ... түзу ... ... асуы мүмкін. Ол өсімдікте су
тасымалын ұстап тұруға қажетті мөлшерде осмостық активті заттардың клетка
ішілік ... ... етуі ... ... қалыпты
осмостық кысымына әкелетін вакуольдағы ион ... ... ... жауап моделі ретінде алынған /5, 6/. Вакуольдағы
тұздардың ... ... ... активтілігі
органикалық заттардың аккумулясымен жүзеге ... ... ... бейімделуі көптеген жолдармен жүзеге асады. Олардың ішіндегі
маңыздылары – осмореттегіш және ... ... ... ... ... да ... төзімді формаларды алу
үшін, ортаның иондық құрамы және өсімдік генотипіне байланысты ... ... ... ... ... төзімді түрлер вакуольдарында Na+
жинақтауға және оны ксилемадан адсорбциялап, ортаға тасымалдауға қабілетті.
Плазмолеммадағы K-Na ... және Na+ мен Cl- ... ... ... ... ... ... кейбір зерттеулерде жазылған,
онда төзімілігі жоғары өсімдіктерде Na+ ... ... ... ... ... ... механизмнің бар екендігі туралы болжамдар айтылған.
Өсімдіктің тұзға төзімділігінің жоғары болуы, біріншіден, Na+ мен Cl- ... ... ... ... Na+ ... қозғалуына және оның субстраттан ... ... Cl- ... ... ... ... ... болуына
негізделгені дәлелденген /7, 8, 9, 10/.
ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ ЖӘНЕ ӘДІСТЕРІ
Зерттеу жұмысында ауылшаруашылық дақыл ретінде күріш сорттарының ... ... ... ... ... ... ... зертханалық жағдайда тұздану мен мыстың
әртүрлі концентрациясында өсуінің төзімділігі зерттелді. ... ... (Ару, Ақ ... Кубань) зертханалық жағдайда әртүрлі
концентрацияда олардың өсуі бақыланды.
Зерттеу барысында ... ... тұз және ... ... төменде көрсетілген 5 вариант бойынша: 1)бақылау; 2) Na Cl
-50 мМ; 3) NaCl -100 мМ; 4) ... мМ; ... мМ ... ... жүргізілді.
Зерттеуге алынған күріш сорттарын әртүрлі концентрацияда дайындалған
ертіндіге 7 күн өсірдік. Өсіп шыққан ... ... ... ... ... мен ... биомасса жинақталуын анықтадық. Күріш өсімдігінің
әрқайсысының сабағының және тамырының ... ... ... ... мен тамырының ылғал және құрғақ күйдегі ... ... ... ... ... сорттары ауыр металл иондары ... ... өсу ... ... ... жасалды
(биіктігі, биомасса) және аталған факторға күріш сорттарының төзімділігі
мен ... ... ... сорттарының төзімділігі мен
сезімталдылығын анықтау үшін өсімдіктердің биометрлік параметрлерін ... ... ... ... өлшеу. Биометрлік
көрсеткіштерді өлшеу жалпы қабылданған ... ... ... ... мен ... жеке ... алынып, олардың ұзындығы өлшеп
алынады. Өсімдіктің ... ... ... үшін ... t-1050 ... ... ... оны бөлме температурасына жеткенге ... ... ... ... ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ.
Бұл мақалада күріш дақылының әртүрлі ... ... тұз, ... әр ... ... әсерлері байқалады. Зерттеу
әдістері бойынша күріш ... 3 ... (Ару, Ақ ... ... ... ... Осы ... сорттарға зертханалық жағдайда
тұз және мыс ... әр ... ... ... зерттеулер
жүргізілді.
Алдымен, алынған күріш дақылының 3 сортының салмағын анықтадық:
Ару - 3,08 гр (100 ... ... - 3,35 гр (100 ... - 3,19гр (100шт)
Зерттеу барысында тұз және мыс иондарының әр түрлі концентрациясында
өсірілген әр түрлі бидай сорттарына ... ... ... қатар,
өсімдіктің сабағы мен тамырының ұзындықтары және биомассасын анықтау үшін
құрғақ және кептірілген күйдегі ... ... ... ... ... күріш сорттарының жерүсті мүшесі мен тамырының өсуінің
тежелу деңгейі байқалды. Яғни, әртүрлі күріш сорттарын тұз, мыс ... ... өсу ... ... ... мен ... ... қоршаған ортаның ластану салдарынан ауылшаруашылық
дақылдарының өнім беру қабілеті төмендеуде. ... ... ... ... ... ... ауыл ... дақылдарының
құрамында ауыр металдардың мөлшерден тыс жинақталуы, қазіргі таңдағы өзекті
мәселенің бірі болып ... ... ... құрамында ауыр
металдардың мөлшерден тыс болуының себептерінен адам ағзасы ... ... Ауыр ... ... аймақтарда тіршілік ететін
адамзаттың бірінші орында-асқазаны, екінші ...... алу ... ... ... - қан ... жүйесі зақымданады. Сондай-ақ азықтық қор
ретінде адамзат үшін маңыздысы ол ауылшаруашылық дәнді дақылдарының ... Ауыр ... ... ... ... өсу ... ... және ауылшаруашылық дақылдарының өнім беру ... Осы ... ... ... 3 ... ауыр ... әртүрлі концентрациясына төзімділігі мен сезімталдығы, оладың
өсу мен тежелуі анықталып отыр. ... ... ауыр ... ... оның ... өсу ... су алмасудың бұзылуы, өнім беру
қабілеті төмендейді. Ауыр металдар әсерінен өсімдіктің ... ... ... бұзылуына, ал екінші жағынан–тікелей өсуіне әсер
етеді, мысалы ... ... ... және ... созылмалдылығының төмендеуімен өзара байланысының нәтижесі
тікелей өсімдіктің өсуіне әсер етеді. Тамырда ауырметалдар көп ... ... ... өсуі ... ... ауыр металдар әсеріне
өте сезімтал келеді. Көптеген ... ... ... ... тамырдың өсуін тежеледі, сондықтан тамыр түктерінің саны мен
тамыр биомассасы азаятындығы анықталған. Қазақстанда ... ... ... ... ... ... комплексті түрде төзімділік
механизмдерін зерттеу ... ауыр ... ... және тұздануға аса
төзімді ауылшаруашылық дақылдарының ... ... және ауыр ... ластану және тұздану жағдайында ... ... және ... ... ... барысында күріш сорттарын ... ... ... ... жер үсті мүшесі Ару сорты 19,8%, Ақ ... 17%-ға ... яғни ол ... ... төзімді, ал
салыстырмалы түрде қарайтын болсақ, Кубань сортының жер үсті мүшелерінің
ұзындығы ... ... ... ... ... сорттарының жер
үсті мүшесінің тұздану жағдайына (NaCl-100мМ ... ... ... ... ... Ақ ... > Ару >
Кубань ( 1 сурет).
Күріш ... жер үсті ... мыс ... жоғары
концентрациямен (Cu -0,5 мМ) әсер еткенде, сорттарды салыстырмалы түрде
қарайтын ... онда Ару ... өсуі 9%-ға, Ақ ... сортының өсуі
19,6%-ға, ал Кубань сортының өсуі 43%-ға тежелген. Зерттеуге алынған бидай
сортының төзімділігін қатармен орналастырамыз: Ару > Ақ ... > ... ... жоғары концентрациясына Кубань сорты сезімтал болған.
1-кесте. Күріш өскіндерінің сабақтары мен тамырларына тұз бен ... ... |Ару |Ақ ... ... |
| | ... ... |Вариан| |
| |т | |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | |См |% |См |
| | ... % |
| | |жер ... |жер ... |жер ... |
| | ... | ... | |үсті | |
| | | | ... | ... | |
|1 ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 |
|2 |NaCl - 50 мМ |161,3 |106 |132,5 |105 |107,5 |166,6 |
|3 ... мМ |103,2 |73,5 |83,7 |110 |75 |16,6 |
|4 |Сu - 0,25 мМ |45,1 |67,6 |30,2 |45 |42,5 |25 |
|5 |Cu - 0,5 мМ |35,5 |50 |37,2 |150 |30 |41,6 ... 5- ... сорттарының жер үсті мүшесі-сабағының биомассасына NaCl
және CuSO4-тің әсері (%)
Зерттеу бойынша күріш сортынының жер үсті ... ... ... ... ... ... ... биомассасын пайыздық
мөлшеріне қарай келесі қатармен орналастырамыз: Ақ ... > Ару > ... ... маржан сортының жер үсті мүшелерінің биомассасы NaCl -100 ... 16,3 %-ға ... ал ... ... жер ... ... 25%-ға ... 6- Күріш сорттарының тамырының биомассасына NaCl және CuSO4-тің
әсері (%)
Алынған Cu - 0,5 мМ ... ... ... болсақ,
Ару сортының жер үсті мүшесінің биомассасы 64,5%-ға, Ақ ... ... ... ... ... ... 70%-ға төмендеген. Күріш
сорттарының жер үсті ... ... ... ... қарай
келесі қатармен орналастырамыз: Ақ маржан ≥ Ару ≥ ... ... ... ... Ару, Ақ ... ... ... NaCl - 100 мМ концентрацияда (1-кесте) салыстыратын болсақ ,
Кубань ... ... ... төмендеген. Келесі қатармен күріш
сорттарын орналастырамыз: Ақ маржан > Ару > ... ... ... ... ... Ақ ... ... биомассасы бойынша төзімді болған, ал ... ... ... (58,4%). Күріш сорттарын келесі қатармен орналастырамыз: Ақ маржан
> Ару > Кубань.
ҚОРЫТЫНДЫ
Күріш ... ... осы ... ... жыл ... ... келе
жатқаны белгілі. Жерді мелиорациялау және ауыл шаруашылығын химияландыру
нәтижесінде аймақ егіншлігі жедел дамыған өлкеге айналды. ... пен ... ... ... барлық үрдістерін механикаландыруға мүмкіндік
беретін инженерлік жүйелер жасалып ... ж. ... ... ... ... ... ... 130-180, K60 кг/га) берілген жағдайда мол әрі сапалы өнім ... осы ... ... қолданудың нәтижесінде топырақтың,
қоршаған ортаның ... ... ... аян. Осы аталған мәселелермен
күрес жүргізу қазіргі еліміздің ғалымдарының алдында тұрған ... ... да ... ... күріш өнімділігін арттыруда тұзданған аймаққа
беімделген, ластану дәрежесіне ... жаға ... ... ... ... ... жүргізілген эксперимент нәтижесінде күріштің Ақ
маржан, Ару сорттары тұздың жоғары концентрациясына төзімді сорттар ... ал ... ... бұл ... өте ... ... болсақ, 4 түрлі нұсқада да Кубань сортының төзімділік
қасиеттерінің төмен екенін аңғаруға болады. Мыстың жоғары концентрациясында
Кубань сортының жер үсті ... мен ... өсуі ... ... Бұл
сәйкесінше, мынадай тұжырымға әкеліп соқтырады: мыс иондары бұл сорттың
өсімдіктерінің тамырында көп жинақталу ... ... өсуі ... ... 3 ... ... қарастырылған барлық жағдайға да
(NaCl-дың 50м/M, 100 м/M концентрациясында және CuSO4-тің 0,25м/М, 0,5м/М
концентрациясында) ... ... Ақ ... ... ... анықталды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Алешин Е.П., Алешин Н.Е. Рис.-М., 1993.-504с.
2. Але шин Е.П., ... В.Г. ... ... Краснодар: ВНИИ риса.-
1982.-112с
3.Жайлыбаев К.Н. Күріш егісінен мол өнім ... ... ... П.С. ... ... ... Колос.- 1981.-208с
5.Жайлыбай К.Н. Фотосинтетические и агроэкологические основы высокой
урожайности риса. – ... ... 2001.- ... Д.И. ... ... ... культурных растений:
кукуруза, риса, просо, овес.-Л.: ... 1988.С. ... ... ... ... Москва: Колос.-1971.-
С.140-158
8.Таутенов И.А., Жайлыбай К.Н., Баймбетов К.С. Агроэкологические ... ... ... ... и ... ... К., Жайлыбай К.Н., Мырзабек К.А., Тоқтамысов Ә.М.
Күріш ауыспалы егісін игеру- топырақ ... ... және ... ... негізі \\Жаршы.-2004.-№ 10.–Б.34-36
10.Жайлыбай К.Н., Қарлыханов Т.Қ. ... ... ... ... және ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары температураның зиянды әсері33 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Астық тұқымдастардың тат ауруларына тұрақты гендері9 бет
Тас тұзының кен орнында газды жерасты сақтау қоймасын жобалау50 бет
1946-1970 жылдардағы Қазақстан ауыр өнеркәсібіне инженер кардларды даярлау63 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
ААҚ Алматы ауыр машина жасау зауытында өткен өндірістік практика туралы есеп беру14 бет
Аграрлық өнеркәсіптік кешенді мемлекеттік реттеу90 бет
Адам үшін қауіпті улы ауыр металдар12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь