Бірлескен кәсіпорын қызметінің тиімділігін арттыру жолдары» (БК «Транс - Сервис» ЖШС мысалында)

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 . тарау. Бірлескен кәсіпорын қызметінің қажеттілігі, тиімділігін арттыру факторлары және бағалау әдістері ... ... ... 6
1.1. Бірлескен кәсіпорынның экономикалық мәні
және дамыту қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2. Бірлескен кәсіпорын қызметінің ерекшеліктері және тиімділігін арттыру факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
1.3. Бірлескен кәсіпорын қызметінің тиімділігін бағалау көрсеткіштері, есептеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

2 . тарау. БК «Транс . Сервис» ЖШС техникалық . экономикалық және қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... .27

2.1. БК «Транс . Сервис» ЖШС техникалық .
экономикалық жағдайының сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... 27
2.2. БК «Транс . Сервис» ЖШС шаруашылық .
экономикалық қызметінің тиімділігін талдау
және оған баға беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
2.3. БК «Транс.Сервис» ЖШС қаржылық жағдайын талдау...56

3 . тарау. БК «Транс . Сервис» ЖШС қызметінің тиімділігін арттыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62

3.1. Бірлескен кәсіпорындардың қазіргі кездегі экономика
жағдайында қызмет етуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62
3.2. БК «Транс . Сервис» ЖШС қызметінің тиімділігін
арттыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 80

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..89

Қолданған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..91
Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына «Қазақстан - 2030» жолдауында Қазақстан Республикасының дамуының басым бағыттарының бірі ретінде шетелдік инвестициялар деңгейі жоғары дамыған нарықтық экономика негізіндегі экономикалық өсу деп белгіленген. Сондықтан, Қазақстанның экономикалық өсуі үшін шетелдік инвестициялардың, әсіресе, тікелей шетелдік инвестициялардың маңызы зор. Өйткені, тікелей шетелдік инвестициялар арқылы жаңа, озық техника мен технологияны, өндірісті ұйымдастыру мен басқару әдістерін тарту мүмкіншілігі ашылады. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының 2003 – 2015 жылдарға арналған индустриалды – инновациялық даму бағдарламасында көзделген мақсаттарға жету ірі капитал салымдарынсыз мүмкін емес.
Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына 2005 жылдың 18 ақпанындағы «Қазақстан қарқынды экономикалық, әлеуметтік және саяси жаңару жолында» жолдауында Қазақстан үшін шетелдік инвестицияларды тартудың, шет елдермен, әсіресе, Ресей, Қытай, АҚШ, Еуропалық одақ мемлекеттерімен тығыз экономикалық ынтымақтастықты күшейту маңыздылығы айтылған. Ал, еліміздің стратегиялық мүддесі - әлемдік экономикаға интеграция және Дүниежүзілк Сауда Ұйымына мүше болу. Қазақстанның әлем нарығына интеграциясы халықаралық шаруашылық байланыстарды дамыту және халықаралық ынтымақтастықты күшейтуді қажет етеді. Халықаралық ынтымақтастықтың жетекші нысаны – шетелдік және жергілікті капиталдың біріккен пайдалануына негізделген бірлескен кәсіпорындар болып табылады. Олар, ішкі нарықты тауарлар және қызметтермен қамтамасыз ету, отандық экспорттың потенциалды кеңейту, жаңа техника мен технологияны игеру, қосымша жұмыс орындарын құру, кәсіпорныдардың қаржылық жағдайын қалпына келтіру, қазіргі заманғы инновацияларды дамыту.
1. ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жалдауы. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында // Егемен Қазақстан, 19 ақпан, 2005 жыл..
2. ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жалдауы. Бәсекеге қабілетті ұлтқа, бәсекеге қабілетті экономикаға, бәсекеге қабілетті Қазақстанға // Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 жыл.
3. Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан – 2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы // Алматы: Білім, 1997. -176 б.
4. Нұрсұлтан Назарбаев. Жаңа уақыт, жаңа экономика // Егеменді Қазақстан, 16 желтоқсан, 2004 жыл.
5. Қазақстан Республикасының 2003 – 2015 жылдрына арналған индустриалды – инновациялық даму бағдарламасы.
6. Қазақстан Республикасының «Инвестициялар туралы» заңы – Алматы: Юрист, 2003 жыл.
7. Қазақстан Республикасының сыртқы саудасы және бірлескен кәсіпкерлігі/статистикалық жинақ/ Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі/ Алматы; 2004жыл.
8. Смирнова Е.Е. Совместные предприятия: Закономерности возникновения перспективы развития. – М. : Изд. МГУ, 1998 г.
9. Киреев А.П Международная экономика. – М.: Международные отношения, 1999 г.
10. Грузинов В.П. Экономика предприятия и предпринимательства. – М.: ИНФРА – М, 1999 г.
11. Вознесенская Н.Н. Совместное предприятие как форма международного сотрудничетва. – М., 1989 г.
12. Алимбаев А.А. Инвестиционные процессы как социально – экономическая система. Алматы, Транзитная экономика, 1998 г. - № 1.
13. Виханский О.С. Менеджмент: учеьник. –М.:Гардарики, 2002 г.
14. Мескон М.Х. Основы менеджмента. – М.: Дело,1992 г.
15. Фатхутдинов Р.А. Конкурентоспособность: экономика, стратегия, управление. – М.: ИНФРА – М, 2000 г.
16. Айрис Бердроу. Искусство эффективных коммуникаций – ключевой фактор успеха совместных предприятий// Проблемы теории и практики управления, 1993 г., № 5.
17. Совместное предпринимательство в современной мировой экономике/ Под ред. Зубченко Л.А. – М.:ИНИОН, 1991 г.
18. Косай Дайоуб. Совместное предпринимательство в мировой экономике: Автореферат. – М., 1996 г.
19. Экономика предприятия: перевод с нем. / под ред. Ф.К.Беа, Э. Дихтла, М. Швайтцера. – Москва, 1999г.
20. Организация производства. Под редакцией Фатхутдинова // Москва:
Инфра-М, 2000г.
21. Балабанов И.Т. Финансовый анализ и планирование хозяйствующего
субъекта // Москва: Финансы и статистика, 2000г.
22. Ковалев В.В. Финансовый анализ // Москва: Финансы и статистика,
2000г.
23. Савицкая Г. В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. -
Минск: Новое знание, 2000 г.
24. Дүйсенбаев К. Ш., Төлегенов Э. Г., Жұмағалиев Ж. Т. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау // Алматы: Экономика, 2001 ж
25. Дюсембаев К. Ш., Егембердиева, Дюсембаева Аудит и анализ
финансовой отчетности //Алматы: Экономика, 2001г.
26. Герчикова И.Н. Менеджмент. – М.: ЮНИТИ, 2000 г.
27. Шеремет А.Д. Финансы предприятий. – М.: 1997 г.
28. Экономика преприятия./ Под ред. О.И. Волкова. – М.: ИНФРА – М,
1997 г.

29. Финансовый менеджмент / Под ред. Г. Б. Поляка. –М.: Финансы –
ЮНИТИ, 1997 г.
30. Бороненкова С.А. Управленческий анализ. – М.: Финансы и
статистика, 2001 г.
31. Ковалева А.М. Финансы фирмы. –М.: ИНФРА – М, 2001 г.
32. Прыкин Б.В. Экономический анализ предприятия. - М.: ЮНИТИ –
Дана, 2000 г.
33. Овчинников К. Международное раздеение труда: модели, тенденции,
прогнозы. – М.: 1995 г.
34. . Экономика преприятия./ Под ред. А.Б. Карлика. – СПб.: СПб
ГУЭФ,1999г.
35. Романов А. Н. Оценка коммерческой деятельности
предпринимательства. – М.: Финансы и статистика, Банки и биржи, 1993 г.
36. Джакибаев Б.А. Развитие совместного предпринимательства и
международного сотрудничества в условиях рыночных отношений. –
М.:МГУ, 1994 г.
37. Серикбаев д. Совместное предпринимательство в Казахстане//
Казахстан: экономика и жизнь. 1992 г.
38. Совместные преприятия: создание и деятельность/ Под ред. В.Г.
Буткевича. – М.: 1990 г.
39. «Транс - Сервис» ЖШС кәсіпорынның 2003-2004 жылдардың
бухгалтерлік баланстары.
40. «Транс - Сервис» ЖШС кәсіпорынның 2003-2004 жылдардың
қаржылық - шаруашылық қызметінің есебі.
        
        Қазақстан Республикасының  Білім және ғылым минстірлігі
Дипломдық жұмыс
« Бірлескен кәсіпорын қызметінің тиімділігін арттыру жолдары» (БК ... ... ЖШС ... ... ... ... ... 4 курс студенті
Мемлекеттік аттестациялық комиссияның алдында қорғауға жіберіледі
Алматы 200
ЖОСПАР:
Кіріспе.....................................................................
..............................3
1 - тарау. Бірлескен кәсіпорын қызметінің ... ... ... және бағалау әдістері............6
1. Бірлескен кәсіпорынның экономикалық мәні
және дамыту
қажеттілігі...........................................................6
2. Бірлескен кәсіпорын қызметінің ерекшеліктері және тиімділігін арттыру
факторлары...........................................18
3. Бірлескен кәсіпорын қызметінің тиімділігін бағалау ... ...... БК ... - ... ЖШС ... – экономикалық және қаржылық
жағдайын талдау.....................27
2.1. БК «Транс - Сервис» ЖШС техникалық ... ... ... БК ... - ... ЖШС шаруашылық –
экономикалық қызметінің тиімділігін талдау
және оған баға
беру......................................................................35
2.3. БК «Транс-Сервис» ЖШС ... ... ...... БК ... - Сервис» ЖШС қызметінің тиімділігін арттыру
жолдары.....................................................................
..........62
3.1. Бірлескен кәсіпорындардың ... ... ... қызмет
етуі.............................................................62
3.2. БК «Транс - Сервис» ЖШС қызметінің тиімділігін
арттыру
жолдары.....................................................................
...80
Қорытынды...................................................................
.......................89
Қолданған әдебиеттер
тізімі..............................................................91
Кіріспе
Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына «Қазақстан -
2030» жолдауында ... ... ... ... ... ... шетелдік инвестициялар деңгейі жоғары дамыған нарықтық экономика
негізіндегі экономикалық өсу деп ... ... ... өсуі үшін ... ... ... тікелей шетелдік
инвестициялардың маңызы зор. Өйткені, тікелей шетелдік инвестициялар арқылы
жаңа, озық техника мен технологияны, ... ... мен ... ... ... ... Сонымен қатар, Қазақстан
Республикасының 2003 – 2015 жылдарға арналған ...... ... ... ... жету ірі ... салымдарынсыз
мүмкін емес.
Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына 2005 жылдың 18
ақпанындағы «Қазақстан ... ... ... және ... ... ... ... үшін шетелдік инвестицияларды тартудың, шет
елдермен, әсіресе, Ресей, Қытай, АҚШ, Еуропалық одақ мемлекеттерімен тығыз
экономикалық ынтымақтастықты ... ... ... Ал, ... ... - ... ... интеграция және Дүниежүзілк
Сауда Ұйымына мүше болу. ... әлем ... ... ... байланыстарды дамыту және ... ... ... ... ... ... ... – шетелдік және жергілікті капиталдың біріккен ... ... ... ... табылады. Олар, ішкі нарықты
тауарлар және қызметтермен қамтамасыз ету, отандық экспорттың ... жаңа ... мен ... игеру, қосымша жұмыс орындарын құру,
кәсіпорныдардың қаржылық жағдайын қалпына келтіру, ... ... ... мұндай ұйымдастыру нысаны өркениетті басқару жүйесін
қалыптастыру, оптималды басқару ... мен ... ... ... ... ... ... шешімдерін жүзеге асыруға негізінен
ұлттық экономиканың дамуына зор ықпал жасайды.
Көптеген елдерде өнеркәсіптің маңызды салаларының бірі ... ... және ... болып табылады. Әсіресе, осы салада жоғары технологиялы
бірлескен кәсіпорныдардың ... ... ... ... ... шығу ... төмендету, көптеген кедергілерден өту,
операцияларды және технологиялық тәуекелді азайту үшін іздестіреді.
Бірлескен ... ... ... кең ... ... ... ... ұйымаралық ынтымақтасу келісімін бейнелейді. Ол екі немесе
одан артық тәуелсіз ... ... ... және ... бірлесе
пайдалынып, екі немесе одан артық елдерде әрқайсының ... ... ... ... ... ... арқылы компаниялар әр түрлі мақсаттарға жете
алады: жаңа ... шығу ... жаңа ... көздерін пайдалану
мүмкіндігі, бәсеке артықшылықтарына жету, өндіріс масштабын үлкейту арқылы
үнем және оның ... ... ... ... ... өндіру мен өткізуде халықаралық ынтымақтастықтың
стратегиясын құру, әсіресе, Қазақстан сияқты халқы аз және ... ... ... ел үшін аса ... ... ... инновацияларды нарықтық әдістер
көмегімен біріктіреді, инновациялар мен ... ... ... және ...... ... ... өндірістің шығындарын төмендетеді, отандық экономикаға шетелдік
капитал салымдарының зиянды ... ... ... ... ...... ... экономика жағдайында
бірлескен кәсіпорын қызметін талдау және оның тиімділігін арттыру жолдарын
анықтау.
Көзделген мақсатқа байланысты келесі міндеттер шешілді:
- ... ... ... мәнін және дамыту қажеттілігін
анықтау;
- бірлескен кәсіпорын қызметінің ерекшеліктері, тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... және оларды
есептеу әдістерін талдау;
- БК «Транс - Сервис» ЖШС техникалық – экономикалық және ... ... БК ... - ... ЖШС ... – экономикалық қызметінің
тиімділігін талдау және оны арттыру жолдарын анықтау.
Дипломдық жұмыстың зерттеу пәні - нарықтық ... ... ... басқару заңдылықтары болып табылады.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі болып бірлескен кәсіпорын «Транс-
Cервис» ЖШС табылады.
Дипломдық жұмыс кіріспе, үш тарау, қортынды және ... ... ... - ... бірлескен кәсіпорын қызметінің тиімділігін арттыру
факторлары және бағалау әдістері қарастырылған, бірлескен кәсіпорынның
экономикалық мәні, қызметінің ерекшеліктері мен дамыту қажеттіліктері
талданған.
2 – ... ... ... ... - ... ЖШС техникалық –
экономикалық және қаржылық жағдайына талдау жүргізілді.
3 – тарауда бірлескен кәсіпорын «Транс - Сервис» ЖШС ... ... ... және ... ... ... ... қызмет етуі қарастырылды.
1 - тарау. Бірлескен кәсіпорын қызметінің қажеттілігі, тиімділігін
арттыру факторлары және бағалау әдістері
1. Бірлескен кәсіпорынның экономикалық мәні және дамыту ... ... ... «джоинт - венчур» деген атпен
Ұлыбританияда XVI, XVII ғасырларда пайда ... Олар ... ... ... ... ... – саттықпен айналысты. Кеңес Одағы кезінде алғашқы
бірлескен кәсіпорын 1987 жылы Латвияда ашылды. Қазақстанда бірлескен
кәсіпорындар 90 жылдардың басында ашыла бастады және ... саны ... ... ... – бұл екі ... одан ... тұлғалардың (жеке
немесе заңды) инвестицияарының бірігуі (әдетте, заңды тұлға нысанында).
Бірлескен кәсіпорын – бұл өнімді өндіру және өткізу саласында, ғылыми –
техникалық, инвестицияның және ... ... ... ... күш – жігердің, әр түрлі құралдардың бірігуі арқылы екі немесе
одан артық мемлекеттердің немесе олардың өкілдерінің бірлесіп өндірістік ... ... іске ... ... ... Бірлескен кәсіпорынның кем
дегенде бір мүшесі шетелдік кәсіпкер немесе шетелдік мемлекет ... ... ... ... ... ... ... елге алдыңғы қатардағы технологияларды, прогрессивті өткізу
әдістерін, өндірісті ұймдастыру мен басқару үлгілерін, ... ... ... ... ... ... ... диверсификациялау, ішкі нарықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру
болып табылады.
Бірлескен кәсіпорындардың құрылу тәртібін, қызметін, жойылу тәртібін
реттейтін арнайы нормативті құқықтық актілер Қазақстанда жоқ. Біздің
елімізде бірлескен ... жиі ... ... ... ... ... деп те атайды, яғни егер кәсіпорынның капиталында
шетелдік ... өз ... бар ... ол ... ... деп ... ... кәсіпорындар Қазақстан Республикасының заңдарында
қарастырылған барлық ұйымдық құқықтық нысандарда құрыла ... ... ... ... толық серіктестік;
- жауапкершілігі шектеулі серіктестік;
- коммандитті серіктестік;
- қосымша жауапкершілігі бар серіктестік;
- өндірістік кооператив;
Олардың ішінде кең тараған ... ... ... ... ... ... ... кім, қайда, қандай мақсатта құрылғанына және
қатысушылардың жарылық капиталадғы үлесіне байланысты ... ... ... ... жіктегенде келесі төрт белгіні негізге
алады:
1. Бірлескен кәсіпорынның қатысушылары қай ел өкілдеріне жататындығына
байланысты;
2. Қатысушылардың немесе серіктердің құрылымына қарай;
3. ... ... ... ... ... ... ... Бірлескен кәсіпорынның қызмет түріне қарай.
Біріншісі, бірлескен кәсіпорынның қатысушылары қай ел өкілдеріне
жататындығына байланысты ... төрт ... бөлу кең ... а) ... ... - ... дамыған елдер немесе «Батыс - Батыс»
қатынастары; б) өнеркәсібі дамыған елдер – дамушы елдер ... ... ... в) ... социалистік елдер - өнеркәсібі дамыған елдер немесе
«Шығыс - Батыс»; г) бұрыңғы социалистік елдер – дамушы елдер.
Екіншісі, қатысушылардың немесе серіктердің құрылымына ... ... үш ... ... а) тек қана бір жеке капитал қатысатын
(көбінесе дамығыан капиталистік елдерде); б) әр түрлі жеке фирмалар ... ... мен ... қатысуымен; в)ұлттық және
халықаралық ұйымдардың қатысуымен.
Үшіншісі, қатысушылардың немесе серіктердің бірлескен кәсіпорынның
капиталындағы үлесіне байланысты бірлескен ... үш түрі ... а) ... ... ... ... ... кәсіпорындар; б)
шетелдік жақтың үлесі басым бірлескен кәсіпорындар; в) жергілікті жақтың
үлесі ... ... ... бірлескен кәсіпорындардың қызмет түріне қарай: а) ғылыми
– зерттеулермен айналысатын бірлескен ... б) ... ... ... осы елде ... бір өнімнің өндірісін ұйымдастыру;
в) сатып алушы бірлескен кәсіпорындар, мақсаты жергілікті нарықта бар ... пен ... ... ... үшін ... алу; г) өткізуші
бірлескен кәсіпорындар, мақсаты жаңа нарықтарды жаулап алу; д) кешенді
бірлескен кәсіпорындар, әр түрлі қызмет ... ... ... арқылы компаниялар әр түрлі мақсаттарға жету
мүмкіндігін алады:
• жаңа нарықтарға шығу мүмкіндігі;
• жаңа ресурс көздерін пайдалану мүмкіндігі;
• бәсеклестік ... жету ... ... ... және оның ... ... тәуекелді төмендету;
Бірлескен кәсіпорындардың өндірстік ынтымақтасудың басқа түрлеріне
қарағанда бірқатар ... ... ... кәсіпорын туралы келісімнің ұзақ мерзімділігі;
• өндіріске деінгі, өндіріс және өткізу аясында серіктердің іс әрекетін
бірлесіп кешенді пайдалану;
• серіктердің иелігіндегі өндіргіш ... ең ... ... ... ... ... тек қана кәсіпорын өнімінің өндірісіне емес, сонымен қатар
өткізуге де бақылау жасау;
Бірлескен кәсіпорынның жақтарының немесе ... ... әр ... ... ...... да болады. Мысалы, шетелдік
серіктестің әдетте көздейтін мақсаттары мыналар:
1. Минералды және шикізат ресурстарға қол жеткізу;
2. Сатып алу ... ... ... ... ... үлкен нарыққа
ену;
3. Білікті және арзан еңбек күші ресурстарын пайдлану;
4. Әлемдік нарықта бәсеке қабілетті өнім өндіруді ұйымдастыру;
5. Әлемдік нарықта бәсеке ... ... жаңа өнім ... ... ... ... және техникалық ізденістер нәтижелерін
енгізу.
Ал, бірлескен кәсіпорынға шетелдік капиталды тарту арқылы жергілікті
кәсіпкерлер мына мақсаттарға ... ... ... ... шетелдік технологияға қол жеткізу;
2. Ішкі жинақтау көздерін толтыру;
3. Керексіз импортты азайту және еркін айырбасталатын валютадағы
шығындарды азайту;
4. Экспортты кеңейту, әсіресе дайын ... ... ... ... жоғарылатудағы шетелдік басқару тәжірибесін
пайдалану;
6. Ұлттық экономиканың теңгерімділігін жақсарту.
Серіктестер мүдделерінің сәйкес келетін басты облыстары - бірлескен
кәсіпорынның ішкі нарыққа ... ... ... және ... ғылыми –
техникалық жетістіктерді пайдалану.
Бірлескен кәсіпорындарды құрғанда жұмыс істегенде ... ... ... ... жиі сәйкес келмейді. Шетелдік кәсіпкерлер
үшін бірлескен кәсіпорынға қатысу бұл капиталды шығарудың нысаны, ... ену ... ... ... ... ... және
экономикалық тәжірибені жинақтау,алдыңғы қатарлы технологияларды, өндірісті
ұйымдастыру және басқарудың жаңа әдістерін игеру, экспортты ұлғайту,
импортты алмастыруға ... ... ... әр ... ... қызмет екі жаққа да тиімді. Бірлескен қызмет серіктестер арасында
тәуекелді бөлуге, қаржылық және технологиялық ресурстарды, басқару
тәжірибесін біріктіру арқылы өз позицияларын бекітуге ... ... ... ... ... ... аударатын шағын жне орта
инвесторлар санының өсуі байқалады. Әдетте мұндай шағын ... ... ... ... ... ... іске асырады.
Қазақстан үшін мұндай бірлескен кәсіпорындар ауадай қажет.
Әлемдік нарықтық қатынастарға ... ... ... ... ... ... ... негізгі нысаны болып
табылады. Инвестициялаудың басқа да түрлері бар: лизинг, мердігерлік,
лицензиялау және т. б. Бірақ ... ... үшін ... ... ең ... нысан болып отыр. Сондықтан, бірлескен кәсіпорындарды құру
өндіріс үрдісінің интернационалдануын күшейтіп, НИОКР аясында халықаралық
еңбек бөлінісін қалыптастырады және қазіргі заманғы техниканы сатудың
өсімін ... ... ... ... халықаралық
кооперацияның күрделі нысаны болғандықтан оны құру алғашқы қадамдардан
бастап қиыншылықтарды тудырады. Сондықтан, көптеген мәселелерді сәтті
шешіліуі осы үрдістің ұйымдастырылу ... ... ... кәсіпорынды құру үрдісін келесі кезеңдерге бөлуге болады:
1. Бірлескен кәсіпорынды құру мақсаттарын анықтау және бағалау;
2. Серіктестерді іздеу және таңдау;
3. Келіссөздерді жүргізу және ... ... ... Техникалық – экономикалық зерттеулер жүргізу;
5. Жарғылық құжаттарды дайындау;
6. Бірлескен кәсіпорынды тіркеу.
Бірлескен кәсіпорындардың негізгі үш қиыншылық ... ... ... ... ... ... пен күш шығындарын қажет етеді, бірлескен
кәсіпорынды басқару қиын әрі күрделі, оның ... ... ... ... ... кәсіпорынды құру кезінде кәсіпорындар
басқарушылары және олардың аппараттары, келешекте қақтығыстарға соқтыруы
мүмкі мәселелер бойынша анық ... мен ... ... ... ... техникалық жәрдемді ұйымдастыру, бірлескен
кәсіпорынның ортақ саясатын анықтау, бірлескен кәсіпорын басқарушыларының
құрамы мен ... ... және ... ... арналары, басқарушылар
менмамандарды жұмысқа қабылдау мен еңбек ақы төлеуді ұйымдастыру сияқты
мәселелерді алдын ала мұқият талдау керек.
Бірлескен ... құру ... ... ... ... ... тартылады. Технолгияны халықаралық айырысу құқықтық
қорғаумен қамтамасыз етіледі. Көптеген елдерде жаңа ... бір ... ... ... қорғалынады – патенттер, лицензия, копирайт,
тауарлық белгілер арқылы. Технологияны халықаралық айырысу ... ... іске ... ... ... ... ... «ноу - хау», инжиниринг, өнеркәсіптік ынтымақтасу жөніндегі
келісім, ғылыми техникалық және өндірістік ... ... ... ... ... ... және т.б.
Әлемде 70 – жылдардан бастап бүкіл әлемде глобалдану үрдісі жүріп
жатыр, ол глобалды транс ұлттық корпорациялардың қатысуымен ... ... ... дәрежеде халықаралық бірлескен кәсіпкерліктің әр
түрлі нысандарының рөлі мен санының өсуімен сипатталады. Көптеген
ғалымдардың пікірінше транс ұлттық корпорацияларға қарағанда ... ... ... көбірек.
Көптеген елдерде бірлескен кәсіпорындарға мемлекет тарапынан әр түрлі
жеңілдіктер беріледі, көмек көрсетіледі.
Бірлескен кәсіпорындар әр ... ... ... ... ... олар әр түрлі факторларға, соның ішінде, серіктердің ... ... ... ... ... ... үшін ... кооперация қиыншылықтарды шешу және дамудың стртегиясына
айналды. Мұндай қиыншылықтарға жаңа нарықтарға ену, протекционистік
кедергілерден өту, ...... ... ... ... ... жаңа ... шығару жобаларының тәуекел деңгейін
төмендету, шикізат және материалдар көздеріне қол жеткізуді жеңілдету.
Бірлескен кәсіпорында ... ... ... шетелдік кәсіпкерге
жергілікті нарықта бекінуін жеңілдетеді. Шетелдік серіктес
жабдықтаушылармен байланыстарды алады, билік органдарымен, банктермен қарым
қатынастарды орнатады, еңбек күшінің ішкі нарығымен және ... ... ... танысу мүмкіндігі ашылады, кадрлық саясатты жүргізу
тәжірибесін және жергілікті өткізу нарығын пайдалану ... ... ... ... бойынша зерттеуге қатысқан фирмалардың 72
пайызы жергілікті серіктестің тәжірибесі мен байланыстары бірлескен
кәсіпорынды құрғанда шешуші роль атқарады.
Бірлескен кәсіпорындардың қызметіне серіктес ... ... ... ... ... және ... ... кері әсерін тигізеді. Сондықтан серіктестің
отанындағы құқықтық және шаруашылық жүйелерді ... ... ... ... ... ... тиімді іске асырылады. Қазақстан бұл бағытта
орасан зор жұмыс атқаруда.
Қазақстанда бірлескен кәсіпорындар саны жылдан ... ... ... 1 – ... Қазақстанда 1998 – 2003 жылдары аралығында жұмыс
істеген бірлескен кәсіпорындар санының серпіні көрсетілген. Одан біз ... ... 1677 ... ... ал 2003 жылы 6597 ... жұмыс істегенін, яғни алты жыл ішінде бірлескен кәсіпорындар
санының төрт есеге өскенін көреміз. Бірлескен кәсіпорындар санының қарқынды
өсуі ... ... ... мән ... ... ... бірлескен кәсіпорындарға әр түрлі жеңілдіктерді қарастырды,
олардың ішінде салықтық және кедендік преференциялар (кейде шетелдік
инвесторларды салықтардан бес жылға босатқан) немесе әр ... ... ... ... ... ... ... яғни шетелдік
инвесторлар үшін мұндай ерекше ережелердің кейбірі жойылды немесе
өзгертілді.
1 сызба - 1998 – 2003 жылдары шетел капиталының қатысуымен
жұмыс ... ... ... санының серпіні
2003 жылы қабылданған «Инвестициялар туралы» заңда шетелдік және
жергілікті инвесторлар үшін барлық көмек және жеңілдіктер бірдей көлемде
берілетіні айтылды, яғни осы ... ... ... ... ... ... ... шынында айтқанда бұрын жергілікті
кәсіпкерлердің күрделі капитал салымдарын жасауға ... де ... ... ... ... ... ашық ... да
шетелдік инвесторларды негізінен республиканың шикізат ресурстары
қызықтырады. Сондықтан, бірлескен кәсіпорындардың басым бөлігі мұнайгаз
саласында (18%), қара және түсті ... (50%), ... ... ... Ал, ... ... құрылыс және туризм
салаларында бірлескен кәсіпорындар саны аз.
Қазақстандық кәсіпкерлермен бірігіп бірлескен кәсіпорындарды ашқан
елдер саны 2003 жылы 140 асты. ... ... ең ірі ... 1 – суретке жүгінсек, Ресей, Қытай, Түркия, АҚШ, Германия,
Ұлыбритания, Корея, Иран және ... ... ... ашылған
бірлескен кәсіпорындар саны 1371-ге жетті. АҚШ және Ұлыбританиямен
1 сурет - 2003 жылы ... ... ... ... ... ... құрамы
бірігіп ашылған бірлескен кәсіпорындардың көбісі шикізат ресурстарын
пайдалануға бағытталған.
Бірақ, осы мемлекеттердің қазақстан экономикасына нақты салымдарын
олардың бірлескен кәсіпорындар жарғылық капиталына салған ... 2003 ... ... ... тұрған бірлескен кәсіпорындардың
елдер – шетел серіктестері бойынша жарғылық капиталындағы үлестерін біз 2 –
суреттен көре ... Оны ... 1 – ... салыстырғанда бірқатар
елеулі өзгерістерді байқаймыз: Ресеймен бірігіп ашылған бірлескен
кәсіпорындар саны үлкен болғанымен жалпы жарғылық капиталдағы үлесі төмен
(6,6 % немесе 20568,1 млн АҚШ ... Ал, ... ... ... 161 ... кәсіпорын ашсақ оның жарғылық капиталға салған үлесі
жоғары(14,2% немесе 43913,9 млн АҚШ доллар). Ұлыбританияның ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Сондықтан
саны болғанмен де, сапасын да ұмытпауымыз қажет.
2 сурет - 2003 ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
елдер – шетел серіктестері бойынша жарғылық капиталындағы үлестері
Бірлескен кәсіпорындардың саны республиканың әр облысында әр түрлі.
Бұны біз төмендегі 1 – ... көре ... ... ... саны
бойынша бүкіл алты жыл бойы Алматы қаласы алда келе жатыр. Алматы
қаласындағы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін кәсіпорындар саны жоғары. Керісінше Атырау,
Маңғыстау, Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Қарағанды, Қызылорда облыстарында
шикізат ресурстарын өндірумен айналысатын ірі ... ... ... ... - 1998 – 2003 ... ... бойынша шетел капиталы
қатысқан жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар саны
| |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... |1677 |1865 |2366 |3995 |5300 |6597 ... | | | | | | ... қаласы |1139 |1253 |1359 |2461 |3404 |4233 ... |55 |89 |139 |270 |361 |441 ... | | | | | | ... ... |82 |121 |197 |270 |345 |378 ... |85 |94 |150 |191 |246 |260 ... | | | | | | ... |60 |42 |78 |129 |160 |252 ... | | | | | | ... |30 |41 |56 |81 |114 |142 ... | | | | | | ... |21 |33 |72 |75 |85 |138 ... | | | | | | ... |28 |37 |60 |98 |99 |130 ... | | | | | | ... |48 |45 |90 |117 |117 |129 ... | | | | | | ... |39 |22 |35 |67 |83 |127 ... | | | | | | ... |14 |8 |21 |76 |96 |107 ... | | | | | | ... |16 |14 |35 |65 |76 |103 ... | | | | | | ... |35 |26 |29 |37 |41 |50 ... | | | | | | ... |8 |12 |14 |17 |22 |47 ... | | | | | | ... |11 |21 |24 |26 |32 |40 ... | | | | | | ... |6 |7 |7 |15 |19 |20 ... | | | | | | ... ... ... ... ... ... ... жолдауында Қазақстан Республикасының дамуының басым бағыттарының бірі
ретінде шетелдік ... ... ... ... ... экономика
негізіндегі экономикалық өсу белгіленген. Сондықтан, Қазақстанның
экономикалық өсуі үшін шетелдік инвестициялардың, әсіресе, тікелей шетелдік
инвестициялардың маңызы зор. Өйткені, тікелей шетелдік инвестициялар ... озық ... мен ... ... ... мен ... тарту мүмкіншілігі ашылады. Сонымен қатар, Қазақстан
Республикасының 2003 – 2015 жылдарға арналған индустриалды – инновациялық
даму бағдарламасында ... ... ... қатарлы
технологияны пайдалану арқылы өндірістің энергосиымдылығын екі есеге
төмендету, өндірістің еңбек өнімділігін арттыру сияқты мақсаттар қойылған.
Ал осы мақсаттарға жетудің ... бір жолы ... ... ... ... тікелей шетелдік инвестицияларды, жаңа техника мен
технологияны, кәсіпорынды басқарудың тәжірибесін тарту мүмкіндігі ашылады.
Бірлескен кәсіпорындарды ашу жұмыссыздық деңгейін төмендетеді (2003
жылы бірлескен кәсіпорындарда ... ... ... саны 346072 ... және ... бюджеттерге өз пайдасынан салықтар төленеді,
халықтың табыстары артады (2003 жылы бірлескен кәсіпорындарда жұмыс істеген
қызметкерлердің жылдық еңбек ақы ... 180972,2 млн. ... яғни ... ... ... ... айлық еңбек ақысы 43,5 мың
теңге). Кәсіпкерлер үшін әлемдік нарықта маркетинг саласындағы шетелдік
тәжірибенің маңызы зор. Бірлескен кәсіпорындар жергілікті кәсіпкерлерге
әлемдік нарыққа жол ... ... ... шығу ... ... ... және импортты алмастыруға бірлескен кәсіпорындардың
қызметі мүмкіндік береді (2003 жылы бірлескен кәсіпорындардың экспорты 9,4
млрд. АҚШ доллар құрады). ... ... ... ел ... ... зор ал, оның ... республикамызға жақсы әсерін тигізеді.
2. Бірлескен кәсіпорын қызметінің ерекшеліктері және тиімділігін арттыру
факторлары
Кез – келген кәсіпорын қызметінің тиімділігіне оны басқару механизмі,
яғни ... ... жету үшін ... ... ... ... және ... жиынтығы тікелей әсер етеді.
Көптеген шаруашылық субъектілер қолданатын басқару әдістеріне ... - ... ... ... болжамдау, жоспарлау және бақылау
жатады. Кәсіпорынды басқару жүйесіне сонымен қатар басқару ... және ... ... да ... ... ... басқаруда кез – келген кәсіпорынды басқарғанда қолданылатын
механизмдерді пйдалануға болады, бірақ оның ерекшеліктерін ескеру қажет.
Бірлескен кәсіпорындарды тиімді басқару үшін біріншіден оның ... ... ... ... ... ... ... субъектісі ретінде құрылтайшыларының салымдары арқылы құрылатын
жарғылық капиталы болады. Жарғылық қорға ... ақша ... ... ...... және ... материалды игіліктер түрінде,
сонымен қатар жерді, суды, табиғи ресурстарды пайдалануға құқықтары түрінде
болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... құрал – жабдықтар және лицензиялар түрінде болады.
Қалыптасқан жарғылық капитал – бұл бірлескен кәсіпорынның қаржылық
қызметінің негізі. Ол қызмет барысында пайданың ... ... ... шығару
арқылы толықтырылуы мүмкін.
Бірлескен кәсіпорындардың өзінің дербес балансы болады, ол
коммерциялық есептесулер, өзін -өзі ... ... ... етеді.
Олар өндірістік бағдарламаны өздері құрайды, орындалуын қадағалайды және
өзінің өнімін өткізуді ұйымдастырады. Бірлескен кәсіпорындар
жауапкершіліктері бойынша өз мүлкімен жауап береді, мемлекет олардың ... ... ... ... және олардың мүлкін (егер кәсіпорын
заңдарды бұзбаса) мемлекет ... ... ... ... құқығы жоқ.
Бірлескен кәсіпорын қызметінің маңызды ерекшелігіне оның қаржысы
жатқызылады. Бірлескен кәсіпорындар қаржысының ерекшелігі оларды бөлу
аясында пайда болатын ерекшеліктерімен сипатталады.
Бірлескен ... ... бөлу ... ... және шетелдік
валютадағы өнім өткізу және қызмет көрсетуден түскен табыс ... ... ... ... ... ... ... құныдылықтарды
өндірумен тікелей байланысты, заңдармен реттеледі, экономикалық базистің
объективті экономикалық категориясы болып табылады. Бірлескен ... ... ... ... көрсетуден түскен табысты мемлекет қарастырған
салықтарды төлеуден, резервтік қорға, әлеуметтік және өндірістік даму
қорларына аударымдарды жасағаннан ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық серіктестіктерде –
жарғылық капиталына салған үлесіне сәйкес, акционерлік қоғамдарда –
акциялар санына сәйкес, контрактты ...... ... ... Республикасы шетелдік серіктестерге шетелдік және
ұлттық валютада алған табыстың барлығын да шетелге шығаруға рұқсат береді.
Бірлескен кәсіпорын қаржылық қатынастары бірлескен кәсіпорын және ... ... ... және несиелік ұйым арасында, бірлескен
кәсіпорын және материалды – техникалық жабдықтаушы кәсіпорындар арасында,
бірлескен кәсіпорын және қызметкерлер ... ... ... ... ... маңызды аспектілерінің бірі бұл жоғары
білікті мамандар. Бірлескен кәсіпорындарда жұмыс ... ... ... ... Біріншіден ол шетелдік серіктестің тілін және мәдениетімен
таныс болуы қажет, оған қоса кейбір ... ... ... сай ... және қаржылық есепті жүргізуді талап етеді.
Әрине, бұны қосымша арнайы ... ... ... ... ... ... тағы бір маңызды аспектісі бұл –
серіктестер арасында басқару функцияларын бөлу. Оған, елеулі дәрежеде бүкіл
кәсіпорын қызметінің нәтижесі байланысты. Сондықтан осы мәселену ... зор. ... ... ... келесі басқару органдары
болады:
Басқарма – кәсіпорынды басқарудың жоғарғы органы. Ол кәсіпорынның
техникалық және ... ... ... ассортиментті жаңарту, құрал
– жабдықтарды модернизациялау, табысты бөлу және т. б. Мәселерді шешеді.
Дирекция – басқарудың атқарушы органы. Ол ... ... ... ... ... ... ... басқарманың келісімімен
бекітіледі, қазақстандық және шетелдік азаматтардан құрылады.
Тексеруші комиссия – бақылаушы орган, жылдық балансты, ... ... ... және т.б. қадғалайды.
Бірлескен кәсіпорынның қызметі – бұл экономиканың тиімділігін
арттыруын ... ... және оның ... ... ... ... ... қолдауға қажетті ұзақ мерімді іс әрекет.
Сондықтан маңызды экономикалық және әлеуметтік фактор ... ... ... және тиімді серіктесті таңдау болып табылады.
Қазақстандық кәсіпорынға басынан бастап шетелдік кәсіпорынмен бірлесіп
жұмыс ... ... ... ... ... етуі қажет екенін
анықтауы міндетті. Соның негізінде олар шетелдік кәсіпкерлерге өз тарпынан
қандай ұсыныстар жасай алатынын анықтау керек.
Қазақстан территориясындағы ... ... ... ... қызмет етуімен ерекшеленеді. Бір жағынан кеңестік әміршіл -
әкімшіл экономика жүйесінің кейбір жақтары сақталынып қалды, ... ... ... ... элементтері де қалыптасты. Нарық
конъюнктурасын алдын –ала, нақты болжау қиын, нақты және потенциалды
тұтынушылар санын және олардың ... ... ... ... ... ... ... қағаздар, жылжымайтын мүлік және т.б. құнының
серпінін болжау қиын. Сондықтан бірлескен кәсіпорын қызметтерінің барлық
түрлері тәуекелмен байланысты. Тәуекел таза ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайдағы іс
– қимылдарына (іскерлік тәуекел) байланысты және менеджердің ұйымның
басқарушылық аппаратымен өзара әрекеттесуіне (ұйымдық тәуекел) ... ... ... ... ... әр түрлі бағалайтынына
байланысты. Олар осындай оқиғалардың болу мүмкіндігін өздерінің жеке
тәжірибесіне сүйеніп анықтайды.
Іскерлік тәуекел бизнеске әсер ... ... ... ... ... іс ... экономиканың құбылмалылығымен және
саяси өзгерістермен түсіндіріледі.
Ұйымдық тәуекел басқарушы топтағы адамдарға, олардың ... сай жеке және ... ... ... ... тудыратын негізгі үш себеп бар: шешім қабылдауға уақыттың
жетіспеушілігі, ақпараттың жетіспеушілігі және ... ... ... ... ... ... әр ... нысандары әр түрлі тәуекелді
тудырады. Тәуекелділігі өте жоғары іс әрекеттің түріне жаңа тауарларды,
өндіріс әдістерін, нарықтар мен ... ... және ... ... іске ... байланысты инновациялық қызмет жатады.
Қазақстан үшін инновациялық қызмет ең перспективті бағыттардың бірі болып
саналады. ... ... ... ... оны ... ... мүмкін еместігі жатады. Сондықтан кез – келген
бірлескен кәсіпорын ... ... ... үшін мүмкін болатын тәуекелдің
барлығын алдын – ала есептеп, оларды болдырмау немесе төмендету тетіктерін
қолдану қажет.
Сонымен, бірлескен кәсіпорынды құру және оны ... ... ... ... ... технологияны басқа жолмен тарту
мүмкіндігі және жаңа нарықтарға басқа жолмен шығу мүмкіндігі ... ... ... құру ... ... ... ... яғни оның тиімділігіне әсер
ететін факторлар өте көп. Ал, Қазақстан сияқты нарықтық экономика жүйесі
толғымен қалыптаспаған елде осы ... саны ... Кез – ... ... ... ... ... да әсер ететін
факторларды сыртқы және ішкі немесе бақылыанбайтын және бақыланатын
факторлар деп бөлуге болады. Бірлескен кәсіпорын қызметіне әсер ететін
сыртқы және ішкі ... ... ... жалпы экономикалық – элеуметтік жағдай факторы – экономикалық жүйенің
нысаны, нарықтың даму дәрежесі, халықтың саны және ... ... ... және әлеуметтік – саяси тұрақтылық дәрежесі, инвестициялық
климат;
- мемлекеттік реттеу факторы – экономиканы мемлекеттік реттеу шегі,
құқықтық жүйенің даму ... ... мен ... ... ... ... кәсіпорындар мен шетелдік инвесторларды құқықтық
қорғау және жеңілдіктерді ... ... ... ...... ... ... тауар өндіруші кәсіпорындардың
бәсеклестік артықшылықтары, баға, тауарлық, маркетингтік және сапа
саясаттары;
- тұтынушылар факторы – тұтынушылардың табыс деңгейі, тұтынушылық
талғамдарының өзгеруі, нақты және потенциалды ... ... ... ... факторы – табиғи апаттар, дағдарыстар, кәсіпорынның
орналасқан территориясының табиғи ... ... ... бар ... және т.б. жатады
Ішкі факторларға:
- Негізгі қорлар – негізгі қорларды ... ... ... пайдалану деңгейі, тозу, жаңарту, жарамдалық, істен шығу
деңгейі, ... ... ... Өнім ... байланысты технологиялық аспектілер - жоғары
технологиялар, ресурсүнемді технологиялар, еңбекті және өндірісті
ұйымдастыру, негізгі құралдардың технологиялық құрылмы, өнімнің ескіруінен
қорғалу;
- Шикізат және ... ... ... қалдықсыз өңдеу, кешенді өңдеу,
өндіріс қалдықтарын пайдалану мүмкіндігі, ... қол ... ... күші - біліктілік деңгейі, жоғары өнімді еңбекті ынталандыру, еңбек
жағдайын жақсарту, еңбектің қормен қарулану деңгейі, ... ... бар ... және т.б. ... ... қызметіне әсер ететін тағы бір фактор ретінде
өндірісті ұйымдастыру және ... Оған ... ... ... және жоспарлау, оны дұрыс ұйымдастыру, өндіріс
үрдісінің үзіліссіз жұмыс істеуін қамтамасыз ететін қажетті айналым және
айналыс қорларын ... ... ... ... шығындарын жоспарлау
және минималдау жатады.
Кәсіпорынның маркетингтік, баға, тауарлық саясатын анықтау, құру және
бақылау кәсіпорынның тиімділігіне тікелей әсер етеді. Нарықтық экономика
жағдайында кәсіпорын бәсеке ... ... үшін ең ... өз ... оның қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағыттауы қажет.
Маркетингтік, баға, сапа және тауарлық саясат бәсекелестермен күрес
жүргізудің басты құралы болып табылады.
Бірлескен кәсіпорын ұзақ ... ... оның ... ... ... қажет. Ол үшін кәсіпорын стратегиялық жоспарлау
тетіктерін қоладанады. Стратегияның жоқтығы кәсіпорынның мақсатсыз хаосты
түрде дамитының белгісі.
Бірлескен ... ... ... ... үшін ... ... басқару керек. Яғни тапқан пайданың белгілі бір ... ... ... ... ... қажетті деңгейде
несиелер алу және т.б. жатады.
1.3. Бірлескен кәсіпорын қызметінің тиімділігін бағалау ... ... ... қызметінің тиімділігін бағалау көрсеткіштеріне
біріншіден кәсіпорынның рентабельділік деңгейі жатады. ...... ... ол бизнестің табыстылық дәрежесін көрсетеді.
Рентабельділік көрсеткіштерін бірнеше топқа бөлуге болады:
- өндіріс шығындарды өтеу ... ... ... ... = Таза табыс / Шығындар көлемі
- сату рентабельділігін сипаттайтын көрсеткіштер:
Сату рентабельділігі = Таза ... / ... ... ... ... ... және оның бөліктерінің рентабельділігін сипаттайтын көрсеткіштер:
Капитал немесе өндіріс рентабельділігі = Таза табыс / ... ... ... = Таза ... / ... ... ... жылдық құны
Еңбек күші рентабельділігі = Таза табыс / Өнеркәсіптік өндірістік
персонал
Сонымен қатар кәсіпорынның өнімді өткізуден түскен табыс ... ... ... және ... емес ... ... ... таза табыс көлемі,
акцияға табыс көлемдері кәсіпорынның тиімділігін ... ... ... сәйкес мынадай
көрсеткіштер есптелуі мүмкін: Кәсіпорынның жарғылық капиталындағы шетелдік
серіктестің үлесі, кәсіпорынның ... ... ... серіктестің
үлесі = меншікті капитал / серіктестің меншікті капиталға салған капитал
көлемі, кәсіпорын қызметкерлер санында шетелдік қызметкерлердің үлесі =
қызметкерлер саны / ... ... ... ... жұмысшылар
санындағы шетелдік жұмысшылардың үлесі, шетелдік жұмысшылардың еңбек
өнімділігі, шетелдік жұмысшылардың еңбек өнімділігінің жалпы еңбек
өнімділік көлеміндегі үлесі.
Кәсіпорынның тиімділігін бағалау ... ... ... ... ... ... пайдалану дәрежесін сипаттайтын көрсеткіштер:
Жаңарту коэффициенті (Кжаң), Шығу коэффициенті (Кш), Тозу коэффициенті
(Кт), Жарамдылық коэффициенті (Кжар), Қор ... ... ... (Қс).
Кжаң = Келіп түскен негізгі құралдардың құны / Жыл соңында негізгі
құралдардың құны
Кш = ... ... ... құралдардың құны / Жыл басындағы негізгі
құралдардың құны
Кт = Негізгі құралдардың тозу сомасы / ... күні ... ... ... = ... құралдардың қалдық құны / негізгі құралдардың бастапқы
құны
Ққай = Өнімді өткізуден түскен ... / ... ... ... ... = ... ... орташа жылдық құны / Өнімді өткізуден ... ... ... ... ... ... персоналмен қамтамасыз етілу дәрежесі, персоналдың сапалық
құрамы, қызметкерлерді қабылдау айналымы коэффициенті ... ... ... коэффициенті (Кша), кадрлар ағымдылығы (Ка), кадрлар
тұрақтығы(Кт), еңбек өнімділігі жылдық (Өж), күндік (Өк), сағаттық (Өс).
Кқа = Жұмысқа ... ... саны / ... ... ... = Жұмыстан шыққан жұмыскерлер саны / Жұмыскерлердің орташа
тізімдік саны
Ка = Өз ... және ... ... үшін ... ... ... саны /
Жұмыскерлердің орташа тізімдік саны
Кт = Жыл бойы ... ... ... саны / Жұмыскерлердің орташа
тізімдік саны
Өж = Жылдағы жұмыс күндер саны / Жұмыскерлердің орташа тізімдік саны
Өк = Жұмыскерлердің жұмыс істеген адам - күн саны / ... ... ... = ... ... істеген адам - сағат саны / Жұмыскерлердің
орташа тізімдік саны
3. Өндіріс және өнім өткізу ... ... ... өнім ... оның ырғақтылығын, өнім ассортиментін және
құрылымының өзгерісінің көрсеткіштері.
4. Өнімнің ... ... ... ... өндіруге кеткен шығындардың жалпы көлемі, белгілі бір өнімді шығаруға
кеткен шығындар көлемі, өнім бір ... ... ... ... ... ... шығындар көлемдерін анықтау.
5. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бағалау көрсеткіштері:
Тәуелсіздік коэффициенті (Кн) – меншікті капиталдың кәсіпорын ... ... ... көлеміндегі үлесін сипаттайды, Тәуелділік
коэффициенті (Кз) – қарыз қаражаттарның жиынтық капиталдағы ... ... ... (Кф) – ... және ... арақатынасын сипаттайды, қарыз және меншікті құралдардың
арақатынасы (Кз/с) – 1 теңгеге қанша қарыз тартылғандығын көрсетеді,
Меншікті айналым ... ... ... ... (Км) ... ... ... бөлігі табельді нысанда екендігін сипаттайды.
Кн = Меншікті капитал / Жинақтық капитал – баланс валютасы
Кз = Тартылған капитал / Жиынтық капитал
Кф = ... ... / ... ... = ... капиталы / Меншікті капитал
Сок = Меншікті капитал / Ұзақ ... ... = ... ... капитал / Меншікті капитал
2 – тарау. БК «Транс - Сервис» ЖШС техникалық – экономикалық және қаржылық
жағдайын талдау
2.1. БК ... - ... ЖШС ... ... ... сипаттамасы
Қазақ-Британ бірлескен кәсіпорын, Жауапкершілігі Шектеулі Серіктестік
«Транс-Сервис» өз тарихын 1999 ... ... ... 1999 жылы ... ... органдарында бірлескен кәсіпорын, жауапкершілігі ... ... ... Компанияға № 0000276 лицензия берілді.
лицензия мына қызмет түріне ... ... ... ... ... басты мақсаты пайда табу болып табылады.
Компания Қазақстан Республикасының заңдарымен ... ... ... ... айналысады. Қызметтің негізгі түрлері:
• жанар маймен, мұнай және мұнай өнімдері жеке және заңды тұлғаларды
қамтамасыз ... ... ... ... ... маймен, мұнай және
мұнай өнімдері жабдықтау, ... ... ... ... ... ... ... жанар маймен, мұнай және мұнай өнімдері үздіксіз
жабдықтау жүйесін құру мақсатында мұнай ... салу және ... ... ... ... ... (құрылыс және пайдалану)
инфрақұрылымын құру;
• шикі ... ... алу және ... ... ... ... ... өнімдерді
сату;
• мұнай барлауы, мұнай табу, мұнайды қайта өңдеу;
• газ және ... кен ... ... ... ... ... ... алу, сақтау және сату;
• көлік-экспедициялық қызмет көрсету;
• жүк ... ... жол ... ... техникалық жұмыстары мен ағымдағы ... ... мен ... ... автокөлік қызметтерін көрсету, май құятын бекеттерді және техникалық
қызметін көрсету бекеттерін, ... ... ... авто-мото-көлік құралдары мен олардың агрегаттарын сатып алу ... ... ... ... ... ... жасау;
• көтерме және бөлшек сауда;
• делдалдық сауда қызметі;
• жалпы коммерциялық қызмет;
• ауылшаруашылық және өнеркәсіп тауарларын, ... ... ... ... ... ... ... алкогольдік өнімді
сатып алу, дайындау, өндіру, сақтау және өткізу;
• халық тұтынатын ... ... ... алу, сақтау және сату;
• ұннан пісірілген тағамдарды өндіру және сату, сондай-ақ қоғамдық
тамақтандыруды ... ... ... ... ашу, ... ... сауданы
ұйымдастыру;
• шағын наубайханаларды, дүкендерді, кафе, мейрамханаларды, ... ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық қызмет;
• құрылыс-монтаж және іске қосатын-реттейтін жұмыстар;
• халыққа ... ... ... ... медициналық мекемелерді,
дәріханаларды ұйымдастыру;
• дәрілік препараттар мен шөптерді ... ... алу және ... ... ... ... ... беру, «ноу-хау»;
• жарнама-баспа және полиграфия қызметтері;
• киім тігу бойынша әмбебап ательелер ұйымдастыру;
• халықаралық туризм, туриздік ... және ... ... отырғанымыздай «Транс-Сервис» компаниясы көптеген ... ... ... ... осы ... компанияның аз уақыт
істегеніне байланысты олардың тек кейбіреулері іске асырылады.
Серіктестіктің Жарғылық Қордың ... ... ... тең және 72500 ... құрайды. Серіктестік тіркелген уақытта
Жарғылық қор 100 % қалыптасқан. Бірлескен кәсіпорын паритетті ... ... ... ... ... ... Сондықтан осы
кәсіпорында барлық шешімдер екі жақтың ... ... ... бір ... ... ... ... таза пайданы
компания құрылтайшыларының арасында бөлу сол ... ... ... ... ... бекітуге арналған.
Құрылтайшылардың Жалпы Жиналысының шешіміне ... ... ... таза ... ... оның белгілі бір бөлігін құрылтайшылар арасында
бөлмеу туралы шешім қабылдауға ... ... ... ... ... бар. ... қорды құру кәсіпорын пайдасының 5 ... кем ... ... жыл ... сол ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Кәсіпорынның мүмкін залалдары сақтық қор есебінен жабылады. ... ... ... ... ... ... ... жоғары
органы оларды жабудың көздерін табу туралы шешім қабылдайды. Сонымен ... ... ... және ... ... таза табыстың 4 пайызынан
кем емес көлемдегі соманы жыл сайын аударады. «Транс - ... ... ... бөлу төмендегі 3 – сызбаға сәйкес жүгізіледі:
3 сызба - «Транс - Сервис» бірлескен кәсіпорнында табысты бөлу
Кәсіпорынның басқару органдары ... ... ... ...... Жалпы Жиналысы.
• Кәсіпорынның орындаушы органы – Директор болып табылады.
Қажет болған жағдайда кәсіпорынның басқа органдарды да құа алады.
Құрылтайшылар Жалпы Жиналысқа ... ... ... арқылы қатыса
алады. Құрылтайшылар Жалпы Жиналысының айрықша құзыретіне мыналар жатады:
- ... ... ... ... ... органын белгілеу мен құру, оның өкілеттігін
мерзімінен бұрын тоқтату;
- Серіктестіктің ... ... ... ... және мерзімінен бұрын тоқтату;
- жылдың ақша-қаржы есебін бекіту және таза пайданы бөлу;
- Серіктестіктің ішкі қызметін реттейтін құжаттарды бекіту;
- Серіктестікті қайта құру ... ... ... ... қабылдау;
- тарату комиссиясын белгілеу мен тарату балансын белгілеу.
Кәсіпорынның орындаушы органы ... ... ... ... ... ... есеп ... және оның шешімдерінің іске
асуын ұйымдастырады. Директор құзыретіне Құрылтайшылардың Жалпы Жиналысының
айрықша құзыретіне ... жоқ, ... ... ... ететін барлық
мәселелер жатады.
Директор:
- сенімхатсыз кәсіпорын атынан әрекет етеді;
- Серіктестіктің ... ... ... ... ... ... ... беру хұқығы бар сенімхаттар береді;
- кәсіпорын қызметкерлеріне ... ... ... ... ... ... немесе жұмыстан шығару туралы бұйрықтар шығарады,
еңбекақы жүйесін, қызмет бойынша ... мен жеке ... ақы ... ... беру мәселелерін шешеді, көтермелеу және ... ... ... мүлкі мен қаржысын басқрды, банктерде есептік және басқа да
шоттарды ашады, заңдық актілерде ... ... ... ... ... ... Филиалдар мен Серіктестік өкілдіктерін ашу туралы шешімдер қабылдайды.
4 сызба - «Транс-Сервис» ЖШС-інің жалпы құрылымы.
Қазіргі кезде ... ... ... ... оған зертханалық
талдау жасау; жанар май құю бекеттерін салу және ... ... және ... майын ауыстыру, шағын азық түлік дүкендері бар. Компанияның
Қызылорда облысында он жанармай құю ... бар, оның ... ... қаласында орналасқан, үшеуі «Октан-Газ» ... ... ... ... және ... ... әрқайсысында бір
жанармай құю бекеті бар, олардың барлығы да қазіргі заманға сай құралдармен
жабдықталған. ... ірі ... ... ... мұнай құю терминалы,
дамыған инфрақұрылымы бар. ... ... ... ... ... 50 ден аса ... және ... таситын авто көліктері, мұнай және
бензинге арналған темір жол ... бар. ... ... ... ... ... жол тармағы жүргізілген. Кәсіпорында 180 - нен астам
жоғары білікті адамдар ... ... ... ... (бас ...... қанағаттандыру үшін жоғары сапалы жан-жақты қызмет көрсету.
Қызылорда қаласында жанар май құю ... ... ... ... ... ... қаласында 30 - дан астам жанармай құю бекеттері
бар. «Транс-Сервис» компаниясының басты бәсекелестері – ... ... ... ... құю бекеттері болып табылады. Жалпы
«Транс-Сервис» компаниясының жанармай құю бекеттері жоғары ... ... мен ... ... ... халық арасында танымал.
2.2. БК «Транс - Сервис» ЖШС шаруашылық –
экономикалық қызметінің тиімділігін ... және ... ... - ... ... ... шаруашылық – экономикалық
қызметін біз ең алдымен оның негізгі техникалық – экономикалық
көрсеткіштерімен танысуынан ... ... 2 - ... 2003-2004
жылдары аралығындағы ЖШС БК «Транс-Сервис» балансы, қаржы - ... ... ... ... ... ... бойынша есебі және
кәсіпкерлікте қолданылатын негізі құралдар есебі негізінде, кәсіпорынның
негізі техникалық - экономикалық көрсеткіштеріне ... ... ... - ЖШС БК ... ... ... ... техникалық-экономикалық көрсеткіштері.
| | ... |2003 |2004 ... ... ... ... |жыл | |
| | | | | |( + ; - ) |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
| ... өнім ... |Мың |819195,9 |1022291 |+203095,1 |125 |
|1 | ... | | | | |
|2 ... ... |88 |187 |+99 |212,5 |
| ... соны | | | | | |
|3 ... |Адам |73 |162 |+89 |221,9 |
| ... саны | | | | | |
|4 ... ... |Мың |9309 |5466,8 |-3842,2 |58,7 |
| ... ... | | | | |
|5 ... ... |Мың |11221,9 |6310,4 |-4911,5 |56,2 |
| ... ... | | | | |
|6 ... еңбек |Мың |27357,3 |75449,8 |+48092,5 |275,8 |
| |ақы қоры ... | | | | |
|7 ... ... ... |26037,3 |67099,9 |+41062,6 |257,7 |
| ... ... | | | | |
|8 ... ... |Мың |25,9 |33,6 |+7,7 |129,7 |
| ... ... ақысы |теңге | | | | |
|9 ... ... |Мың |29,7 |34,5 |+4,8 |116,2 |
| ... еңбек ақысы |теңге | | | | ... ... ... |Мың |303533 |259309 |-44224 |85,4 |
| ... құны ... | | | | |
2 – ... жалғысы
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... 1 ... ... |0,37 |0,32 |-0,05 |91,4 |
| ... | | | | | ... |Жалпы табыс |Мың |515662,9 |762982 ... |148,0 |
| | ... | | | | ... ... табыс |Мың ... |687402 ... |117,6 |
| | ... | | | | ... ... ... |192,6 |265,1 |+72,5 |- ... |Сату рентабельділігі|% |71,4 |67,2 |-4,2 |- ... ... ... |Мың ... ... |+22407 |106,7 |
| ... орташа |Теңге | | | | |
| ... құны | | | | | ... |Қор ... ... |2,44 |2,86 |+0,42 |117,2 ... |Қор ... |Теңге |0,41 |0,35 |-0,06 |85,4 ... ... ... |Мың |3813 |1914,2 |-1898,8 |50,2 |
| | ... | | | | |
2 - ... ... 2003 жылы ... өнім көлемі 819195,9 мың
теңге 2004 жылғы 10222910 мың теңге көрсеткішінен 203095,1 мың теңгеге
артты ... 125 ... ... Осы ... ... өнім көлемі
өндірілген өнім көлеміне тең, яғни кәсіпорын өндірген өнімнің барлығын
сатты.
Өткізілген өнімің өзілдік құны 2004 жылы 259309 мың ... ... ... мың ... немесе 14,6 пайызға кеміді. Өнімнің 1 теңгесіне
шаққандағы ... 2003 ... 0,37 ... 2004 ... 0,32 ... ... 0,05 теңгеге немесе 8,6 пайызға азайды. Өнмнің өзіндік құнының
неліктен азайғанын біз төмендегі 12 – кестеде талдаймыз.
2004 жылы өнеркәсіптін-өндірістік ... 99 ... ... ... ... ... ... өнімділігі 2004 жылы 5466,8 мың
теңге құрып, 3842,2 мың теңгеге немесе 58,7 пайызға төмендеді.
2003 жылы өнім ... ... ... 745007,5 мың ... ал 2004 жылы
762982 мың теңге құрды, 17974,5 мың ... ... 102,4 ... ... ... таза ... да 2003 жылғы 584654,2 мың теңгеден
2004 жылғы 687402 мың ... яғни 117,6 ... ... ... ... рентабельдігі 192,6 пайыздан 265,1, яғни 72,5 пайызға өсті. Бұның
басты себебі өнімнің өзіндік құнының артуы ... ... ... екі ... да ... 70 пайыз шамасында қалды.
Жалпы алғанда, жоғарғы төрт көрсеткіш бойынша, ... ... ... ... болады.
2003 жылы өндірістік негізгі қорлардың қор қайтарылымдығы 2,44 теңге, ал
2004 жылы 2,86 құрып, 0,42 теңгеге немесе 117,2 процентке ... ... ... 1 ... 2,44 ... ... қайтарылады. Сондықтан,
осыған кері көрсеткіш - негізгі өндірістік қорлардың қор сиымдылығы 2004
жылда 0,35 теңге құрып, 85,4 пайызға ... саны 212,5 ... ... қормен қарулану деңгейі
1914,2 теңгеге жетіп, 1898,8 теңге немесе 50,2 ... ... ... ...... кәсіпорынның қызметінің тиімділігіне оның негізгі өндірістік
қорларының құрамы, оларды пайдалану деңгеі әсер етеді.
Сондықтан, енді «Транс-Сервис» бірлескен ... ... ... салайық. Ең алдымен кәсіпорынның негізгі өндірістік қорларының
құрамымен танысайық. Төмендегі келтірілген 3 - кестеде «Транс-Сервис»
компаниясының 2003-2004 жылдар аралығындағы ... ... ... ... ... ... - ЖШС «Транс-Сервис» негізгі өндірісік қорларының
құрамы мен құрылымы
|№ |Көрсеткіш ... |2003 жыл |2004 жыл ... |
| | ... | | |
| | | | | |( + ; - )|% |
|1 ... мен |Мың |160493 |167718 |+7225 |104,5 |
| ... ... | | | | |
|2 |Күш ... |Мың |7221 |8079 |+858 |111,9 |
| | ... | | | | |
|3 ... ... |Мың |84691 |85419 |+728 |100,9 |
| | ... | | | | |
|4 ... ... |Мың |27730 |27730 |0 |100 |
| | ... | | | | |
|5 ... ... |Мың |1096 |1096 |0 |100 |
| | ... | | | | |
|6 ... ... |Мың |115761 |145066 |+29305 |125,3 |
| | ... | | | | |
|7 ... ... |Мың |790 |1554 |+764 |196,7 |
| | ... | | | | |
|8 ... |Мың |1734 |2034 |+300 |117,3 |
| | ... | | | | |
|9 ... ... |Мың |399516 |438696 |+39180 |109,8 |
| ... ... ... | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |Мың |39110 |83205 |+44095 |212,8 |
| ... ... ... | | | | ... ... ... |Мың |360406 |355491 |-4915 |98,6 |
| ... құны ... | | | | ... |Негізгі құралдардың |Мың |335541,5 |357948,5 |+22407 |106,7 |
| ... ... құны ... | | | | ... ... құралдардың |Мың |200452 |230485 |+30033 |115 |
| ... ... ... | | | | ... ... ішінде |Мың |198430 |228463 |+30033 |115,1 |
| ... ... ... |теңге | | | | ... ... ... |% |60 |64 |+4 |─ |
| ... бөлігінің үлесі| | | | | ... ... ... |% |99 |99 |0 |─ |
| ... ... | | | | | |
| ... актив | | | | | |
| ... ... | | | | | ... ... ... |% |59,1 |63,8 |+4,7 |─ |
| ... ... | | | | | |
| ... үлесі | | | | | |
3 - ... ... - ... ... ... басым
бөлігін құрайтын: құрылыстар мен ғимараттар(2003 ж. – 1604930 мың ... ж. - 167718 мың ... ... ... (2003 ж. - 115761 мың ... ж. - 145066 мың ... ... мен жабдықтар (2003 ж. - 84691
мың теңге, 2004 ж. - 85419 мың теңге). ... құн ... ... ... 2003 жылы 399156 мың ... ал 2004 жылы 438696 мың ... яғни 39180 мың теңгеге немесе 109,8 пайызға өсті. Бірақ та қалдық
құны 2003 жылы 360406 мың теңге құрап, 4915 мың ... ... 98,6 ... 2004 жылы 355491 мың ... ... ... себебі негізгі
құралдардың тозу сомасының (амортизацияның) 212,8 пайызға күрт өскені.
Негізгі құралдардың орташа жылдық құны ... ... ж. ... ... ... ... құны = ( жыл басындағы негізгі
құралдың қалдық құны + жыл соңындағы негізгі ... ... құны ) / 2
= ... ... / 2 = 335541,5 мың ... ж. ... құралдардың орташа жылдық құны = (360406000 теңге +
355491000 ... / 2 = 357948,5 мың ... ... ... 2004 жылы ... ... ... жылдық құны
22407 мың теңгеге немесе 106,7 пайызға өсті.
Негізгі құралдардың актив бөлігі (жұмыс машиналарымен жаьдықтар мен ... 2003 жылы ... ... ал 2004 жылы 230485 мың теңге құрып,
30033 мың ... ... 115 ... ... Бұл көрсеткіш негізгі
құралдардың құнындағы еңбек құралдардың үлесін ... ... ... бөлігінің үлесі 2003 жылы 60 пайыз, 2004 жылы-
64 пайыз құрап, 4 пайызға артқанын ... ... ... ... ... және сол іске ... құралдардың негізгі құралдардың
актив бөлігіндегі үлесі сәйкесінше, 2003 жылы - 198430 мың теңге және 99
пайыз, 2004 жылы - 228463 мың ... және 99 ... ... ... негізгі
құралдардың актив бөлігінің 99 пайызы іске қосылған болып табылады, бұл
жақсы ... ... тура ... біз ... ... ... ... техникалық жағадайы
мен жылжуын қарастырамыз. Оны төмендегі 4 – кестеден ... ... ... - ЖШС ... ... ... ... жағдайы мен жылжуы
|№ |Көрсеткіш ... |2003 жыл |2004 жыл ... |
| | ... | | |
| | | | | |( + ; - )|% |
|1 ... ... |─ |0,1 |0,2 |+0,1 |200 |
| ... коэффициенті | | | | | |
|2 ... ... |─ |0,10 |0,11 |+0,01 |110 |
| ... ... | | | | | |
|3 ... ... |─ |0,9 |0,8 |-0,1 |88,9 |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|4 ... құралдардың |─ |0,04 |0,04 |0 |100 |
| ... ... | | | | | |
|5 ... ... негізгі |Мың |39000 |48200 |+9200 |123,6 |
| ... ... | | | | |
|6 ... ... ... |Мың |12060 |14720 |+2660 |122,1 |
| ... ... | | | | ... ... ... ... сипаттайтын маңызды көрсеткіш -
бұл осы негізгі құралдардың тозу сомасының оның белгілі бір кезеңдегі
бастапқы құнына қатынасы ... ... тозу ... ... ... ... қорлардың қанша пайызға тозғанын көрсететін
шама. Біздің кәсіпорынымызда негізгі құралдардың тозу ... ... ... жылы 0,2 ... құрайды, яғни 0,1
пунктке немесе 200 пайызға өскен. Бұл ... өте ... ... ... ... ... экономистердің бағалаулары бойынша 50 пайыздан жоғары
тозу коэффициенті жағымсыз ... ... ... біздің
кәсіпорынымыздың тозу коэффициенті 10 және 20 пайыз құрайды. Жалғыз,
алаңдаушылық тудыратын мәселе бұл тозу коэффициентінің күрт екі есе ... ... ... бұл ... үнемі бақылап тұруы қажет.
Тозу коэффициентімен қатар кәсіпорынның ... ... ... ... көрсеткіштерге: негізгі құралдардың жанарту
коэффициенті - есепті жылда келіп түскен негізгі құралдар құнының есепті
жыл соңындағы негізгі құралдардың ... ...... ... қанша пайызға жаңартылғанын бейнелейді; негізгі құралдардың шығу
коэффициенті - істен ... ... ... ... жыл ... ... құнына қатынасы – негізгі өндірстік қорлардың қанша пайызы істен
шыққанын көрсетеді; техникалық жарамдылық коэффициенті - негізгі
құралдардың қалдық құнының негізгі ... ... ... қатынасы
арқылы анықталады - негізгі өндірістік қорлар қанша пайызға өндіріске
жарамды екенін сипаттайды.
«Транс-Сервис» компаниясының негізгі құралдардың жаңарту
коэффициенті 2003 жылы - 0,10 ... 2004 жылы - ... ... яғни 2003 жылы ... ... ... ... ал 2004 жылы 11 пайызы жаңартылды. Бұл көрсеткіштің 0,01-ге өскенін
байқауға болады. ... ... шығу ... 2003 жылы - ... жылы - 0,04 ... яғни екі жыл ... де ... өндірістік қорлардың
тек төрт пайызы істен шыққанын көреміз. Бұл көрсеткіш екі жыл бойы
өзгеріссіз қалды. ... ... ... ... ... жылы 0,9, 2004 жылы 0,8 деңгейінде болды. Бұл ... 0,1 ... 11 ... төмендеді. Тозу коэффициенті 0,1 пунктке артқаны
себебінен техникалық жарамдылығың коэффициенті төмендеді, яғни ... ... ... ... олардың техникалық жарамдылық деңгейі
төмендеді. мұнда осы екі көрсеткіштің кері пропорционалды байланысы
байқалады.
Өндірістік негізгі қорларды талдағанда оларды ... және ... ... қажет. Төмендегі 5 – кестеде
кәсіпорынның негізгі қорларын пайдаланудың ... мен ... ... ... ... - ЖШС ... ... өндірісік қорларын
пайдаланудың тиімділігі мен интесивтілігі
|№ |Көрсеткіш ... |2003 жыл |2004 жыл ... |
| | ... | | |
| | | | | |( + ; - )|% |
|1 |Қор ... |% |174 |192 |+18 |─ |
|2 ... ... қор|Теңге |2,44 |2,86 |+0,42 |117,2 |
| ... | | | | | |
|3 ... ... ... |4,09 |4,44 |+0,35 |108,6 |
| ... ... қор | | | | | |
| ... | | | | | |
|4 ... ... іске ... |4,13 |4,48 |+0,35 |108,5 |
| ... бөлігінің | | | | | |
| |қор ... | | | | | |
|5 ... ... ... |0,41 |0,35 |-0,06 |85,4 |
| |қор ... | | | | | ... ... пайдалану тиімділігін және интенсивтілігін сипаттау
үшін келесі көрсеткіштер қолданылады:
1. Қор рентабельділігі = Таза табыс / Негізгі құралдардың ... ... Қор ... = ... өнім көлемі / Негізгі құралдардың
орташа жылдық құны
3. Қор сиымдылығы = Негізгі ... ... ... құны / ... ... ... ... негізгі құралдарды пайдалану
арқасында кәсіпорын қандай көлемде табыс ... ... ... «Транс - Сервис» компаниясының 2003 жылы қор рентабельдігі 174
пайыз, 2004 жылы қор рентабельдігі 192 пайыз деңгейінде қалыптасқанын
көреміз. Яғни қор ... ... ... екені анық байқалады.
Қор қайтарымдылығы көрсеткіші қор рентабельділігіне ұқсас
көрсеткіш бірақ қор қайтарымдылығы негізгі құралдарды ... ... ... ... ... өнім ... (қайтарғанын)
сипаттайды.
«Транс-Сервис» компаниясы негізгі құралдарының әрбір теңгесінен
2003 жылы 2,44 теңге, 2004 жылы 2,86 теңге ... ... Ал, іске ... ... және ... ... актив бөлігінің қор
қайтарымдылығы, сәйкесінше, 2003 жылы 4,13 теңге және 4,09 теңге, 2004 жылы
4,48 теңге және 4,44 ... ... Іске ... ... ... қор
қайтарымдылығы 0,35 теңгеге немесе 8,5 пайызға өсті. Негізгі қорлардың
актив бөлігінің қор қайтарымдылығы да 0,35 теңгеге ... 8,6 ... ... ... қор ... кері ... яғни оның
мәні мынада: өндірілген өнімнің ішінде негізгі ... ... 5 - ... көретініміз өндірілген өнімнің әрбір теңгесінде
2003 жылы 0,41 теңге, 2004 жылы 0,35 теңге көлемінде негізгі қорлардың
үлесі
бар.
Кәсіпорын қызметінің тиімді, табысты және ... ... үшін ... ... біліктілігі, жемісті жұмыс істеуге ынтасы, жасы,
тәжірибесі сияқты факторлар әсер етеді. Кәсіпорынның қолында ең ... ... ... мен ... ... пен материалдары болса
да оларды өңдеуге, дайын сапалы өнімді шығара алатын жұмысшыларсыз ешқандай
кәсіпорын табысты, тиімді жұмыс атқара алмайды. Сондықтан енді «Транс ... ... ... ... ресустарын талдауға салайық.
Бұны , ең алдымен, біз кәсіпорынның еңбек ресурстарымен
қамтассыздандырылуын талдаудан бастаймыз .
Кәсіпорынның еңбек ресурстарымен қамтамасыздандырылуынан және
оларды пайдалану ... ... ... көлемі мен өз уақатында
орындалуы, жабдықтарды, машиналарды,механизмдерді пайдалану дәрежесі ... өнім ... ... ... ... ... және ... да
экономикалық көрсеткіштер тәуелді болып келеді.
Кәсіпорынның еңбек ресурстарымен қамтамасыздандырылуын
жұмысшылардың категориялар мен мамандықтары бойынша ... және ... ... ... ... ... - ... еңбек ресурстарымен қамтамасыздандырылуы.
|Жұмысшылар категориясы ... саны ... |
| | ... |
| ... |нақшы | ... ... ... саны |93 |88 |94,6 ... |15 |15 |100 ... |78 |73 |93,6 ... ішінде: ірі және шағын |10 |11 |110 ... ... | | | ... ... мен жер | | | ... барлаудың білікті | | | ... | | | ... мен ... |66 |60 |90,1 ... аппаратшылары, | | | ... және | | | ... | | | ... ... |2 |2 |100 |
6 - ... ... ... ... ... ... - ... персоналдың санын 93 адам деп анықтады бірақ
нақты жұмыс істеген адам саны 88 болды, яғни кәсіпорын өзіне қажетті
өнеркәсіптік - өндірістік персоналдың 94,6 ... ... ... ... ... жоқ, ... ... саны 78 болса, нақты жұмыс істеген 73 жұмысшы, яғни
кәсіпорын өзіне қажетті жұмысшылардың 93,6 ... ... ... ... ... ... ... талдау
қажет:
7 кесте - Персоналдың біліктілік деңгейі
| |1 ... |2 ... |3 ... |4 ... ... |
| |2003 жыл |2004 жыл |
| |2003 жыл |2004 жыл | | ... | | | | ... | | | | ... ... ... |0 |0 |0 ... - ға дейін | | | | ... - 24 |8 |21 |4,6 |10,5 ... - 29 |18 |102 |10,5 |50,7 ... - 49 |127 |62 |73,9 |30,8 ... және одан |19 |16 |11 |8 ... | | | | ... |172 |201 |100 |100 ... денгейі | | | | ... | | | | ... орта |23 |32 |13,4 |15,9 ... ... орта |131 |144 |76,2 |71,6 ... |18 |25 |10,4 |12,4 ... |172 |201 |100 |100 |
16 – ға ... ... жұмыскерлер мүлдем болған жоқ. 16 – 24 және 50
және одан ... ... ... ... жұмыс істеген жұмыскерлер
саны, сәйкесінше 2003 жылы 8 және 19 ... ал 2004 жылы 21 және 21 және ... ... ... ... ... жас ... кәсіпорын
үшін бір жағынан тиімді, бірақ басқа жағынан кері әсерін де тигізуі мүмкін.
Ал, жұмыскерлердің білім деңгейін қарастырсақ олардың басым ... және ... ... бар ... ... саны 2003 жылы ... ... жалпы санының 76,2 пайызы, 2004 жылы 144 адам немесе жалпы
санының 71,6 пайызын құрады. Аяқталмаған орта ... бар ... ... жылы 23 адам немесе жалпы санының 13,4 пайызы, 2004 жылы 32 ... ... ... 15,9 ... ... Жоғары білімді жұмыскерлер саны
2003 жылы 18 адам ... ... ... 10,4 ... 2004 жылы 25 адам
немесе жалпы санының 12,4 пайызын құрады. Жоғары білімді ... ... ... ... және ... кіреді.
Персоналдың сапалық құрамы өзгеруі оның жылжуына байланысты
болғандықтан, бұл мәселені, талдау ... ... ... 9 – кестеде «Транс Сервис» бірлескен кәсіпорынның
персоналының жылжуы туралы мәліметтер берілген, енді ... ... ... - ... жылжуы туралы мәліметтер
|Көрсеткіш |2003 жыл |2004 жыл ... |
| | | |( + ; - ) |% |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... |12 |172 |+ 160 |1433,3 ... саны | | | | ... |167 |29 |- 138 |17,4 ... |7 |0 |- 7 |0 |
9 – ... ... |2 |3 |4 |5 ... ... өз қалауы |7 |0 |- 7 |0 ... | | | | ... ... |0 |0 |0 |0 ... үшін | | | | ... ... |172 |201 |+ 29 |116,8 ... саны | | | | ... ... |88 |187 |+ 99 |212,5 ... саны | | | | ... ... |1,9 |0,16 |- 1,74 |84,2 ... коэффициенті | | | | ... ... |0,08 |0 |- 0,08 |0 ... ... | | | | ... ... |0,08 |0 |- 0,08 |0 ... ... |0,68 |0,86 |+ 0,18 |126,5 ... ... жылжуын анықтау, сипаттау үшін келесі
көрсеткіштердің серпінін есептеп талдайды:
1. Қызметкерлерді қабылдау айналымы коэффициенті = Қабылдаған қызметкерлер
саны / Қызметкерлердің орташа ... ... ... Кпр = 167 / 88 = 1,9 (2003 ... Кппр = 29 / 187 = 0,16 (2004 ... Қызметкерлерді шығару айналымы коэффициенті = Шығарылған қызметкерлер
соны / Қызметкерлердің орташа жылдық тізімдік соны
А) Кв = 7 / 88 = 0,08 (2003 ... Кв = 0 / 187 = 0 (2004 ... ... ... ... = Өз еркімен және тәртіпті бұзғаны үшін
жұмыстан кеткен қызметкерлер саны / Қызметкерлердің ... ... ... Ктк = 7 / 88 = 0,08 (2003 ... Ктк = 0 / 187 = 0 (2004 ж.)
4. Кадрлар ... ... = ... жыл бойы жұмыс істеген
қызметкерлер саны / Қызметкерлердің орташа жылдық тізімдік саны
А) Кпс = 60 / 88 = 0,68 (2003 ... Кпс = 167 / 187 = 0,68 (2004 ... ... ... шығару айналымы коэффициенті және
кадрлар ағымдылығы коэффициенті көрсеткіштері 2003 жылы өте төмен (0,08),
ал 2004 жылы нөлге тен болды.
Яғни жұмыстан ... ... ... өте аз ... ... жоқ. ... қабылдау айналымы коэффициенті 2003 жылы жоғары болған
өйткені сол жылы жаңадан біраз қызметкерлерді қабылдады. 2003 жылы бірнеше
жаңа жанармай құю ... ... ... 167 ... ... жылы және 2004 жылы ... сәйкесінше 68 және 86
пайызы жыл бойы тұрақты жұмыс ... біз ... ... ... ... баға ... «Транс -
Сервис» бірлескен кәсіпорынның еңбек ресурстарын бағалау көрсеткіштері 10 –
кестеде көрсетілген.
10 кесте - «Транс - ... ... ... еңбек
ресурстарын жалпы бағалау
|№ |Көрсеткіштер |Өлшем |2003 жыл |2004 жыл ... |
| | ... | | |
| | | | | |( + ; - ) |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... өнім |Мың ... |1022291 |+ 203095,1 |125 |
| ... |теңге | | | | |
|2 ... ... |Мың |24188,4 |259309 |+ 185120,6 |350 |
| ... құны ... | | | | |
|3 ... |% |82 |87 |+ 5 |_ |
| ... үлес | | | | | |
| ... | | | | | |
10 – ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|4 ... |% |95 |89 |- 6 |_ |
| ... ақы ... | | | | | |
| |ӨӨП ... ақы | | | | | |
| ... үлес | | | | | |
| ... | | | | | |
|5 ... ақы ... |% |37 |29 |- 8 |_ |
| ... құны | | | | | |
| ... үлес | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... өнім көлемі мен оның өзіндік құны 2003
және 2004 жылдары сәйкесінше 125 және 350 ... ... 203095,1 ... және 185120,6 мың ... ... ... ... еңбек
ақы қорының өнеркәсіптік - өндірістік персоналдың еңбек ақы қорындағы
үлесі 2003 және 2004 жылдары ... 95 және 89 ... ... бұл ... 6 ... төмендегенін байқаймыз. Ал, еңбек
ақы қорының өзіндік құндағы үлесі 2003 және 2004 жылдары сәйкесінше 37 және
29 пайыз болды.
Кез - ... ... ... ... ... ... бұл кәсіпорынның еңбек өнімділігі деңгейі болып
табылыады. «Транс - Сервис» бірлескен кәсіпорынның ... ... ... 11 – ... көре аламыз.
11 кесте - «Транс - Сервис» бірлескен кәсіпорынның
еңбек өнімділігін
|№ ... ... |2003 жыл |2004 жыл ... |
| | ... | | | |
| | | | | |( + ; -) |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... өнім |Мың ... |102291 ... |125 |
| ... | | | | | |
|2 ... саны ... |88 |187 |+99 |212,5 |
|3 ... саны |Адам |73 |162 |+89 |221,9 |
11 – ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|4 ... ... |Күн |251 |251 |0 |100 |
| ... | | | | | |
|5 ... ... |Сағат |8 |8 |0 |100 |
| ... | | | | | |
|6 ... ... |22088 |46937 |+24849 |212,5 |
| ... ... ... | | | | |
| |күн саны | | | | | |
|7 ... |Адам-сағат|176704 |375496 |+198792 |212,5 |
| ... ... ... | | | | |
| ... саны | | | | | |
|8 ... |Адам-күн |18323 |40662 |+22339 |221,9 |
| ... ... ... | | | | |
| |күн саны | | | | | |
|9 ... ... |325296 |+178712 |221,9 |
| ... ... ... | | | | |
| ... саны | | | | | ... ... |Мың ... |5466,8 |-3842,2 |58,7 |
| ... еңбек | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |Мың теңге |11221,9 |6310,4 |-4911,5 |56,2 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |37088 |21780 |-15308 |58,7 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |44708 |25141 |-19567 |56,2 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |4636 |2723 |-1913 |58,7 |
| ... еңбек | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |5589 |3143 |-2446 |56,2 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
11 - ... «Транс-Сервис» ЖШС-тің қызметкерлерінің 2003 - 2004
ж.ж. арасындағы еңбек өнімділігі туралы мәліметтер келтірілген.
2003 – 2004 жылдары аралығында кәсіпорында жұмыскерлер ... саны екі ... ... 88 - ден 187 ... ... 73
- тен 162 ... дейін артты. Яғни олардың саны шамамен екі есеге
артты. Жылдағы жұмыс күндер саны және олардың ұзақтығы өзгеріссіз ... және ... екі ... ... адам күн ... ... саны да екі есеге артты. Жұмыскерлер мен жұмысшылардың жылдық,
күндік және ... ... ... ... ... ... ... өнімділігі 41,3 пайызға төмендесе, жұмысшылардың еңбек
өнімділігі 43,8 пайызға төмендеді. Жалпы, «Транс-Сервис» бірлескен
кәсіпорынның жұмыскерлерінің ... ... ... ... ... және ... өнімділігі 58,7 процентке
төмендеді. Жұмысшылардың жылдық, күндік, сағаттық еңбек өнімділігі 56,2
процентке төмендегенін көріп отырмыз. Бұның басты себебі ... ... саны екі ... ... ... ... ... өнімділігі өте жоғары деңгейде екенін көріп отырмыз (2003 жылы жылдық
еңбек өнімділігі - 9309000 ... 2004 жылы - 5466800 ...... кәсіпорын қызметінің табысына оның шығындарының көлемі
тікелей әсер етеді. Неғұрлым шығындар көлемі артса, соғұрлым табыс көлемі
кемиді. Сондықтан өндірісті ұйымдастыру мен ... ... бірі бұл ... шығындарын өндіріске, жұмыскерлердің
еңбек өнімділігіне зиян келтірмей мейлінше азайту болып табылады.
Қазақстанда кәсіпорынның шығындарын бірнеше топқа бөледі: өнімнің өзіндік
құны – ... ... ... негізгі құралдардың амортизациясы,
материалды емес негізгі құралдардың амортизациясы, үстеме ... ... ... ... ... ... – жалпы және әкімшілік
шығындар, өткізу шығындары, пайызды бойынша төлемдер шығындары;
корпоративті ... ... ... - ... - ... ... кәсіпорынның өнім өндіруге
кеткен шығындар
|№ |Шығын элементтері |Сома, ... ... |
| | |мың ... ... үлесі, % |
| | |2003 |2004 |( + ; - |2003 |2004 |( +; - |
| | |жыл |жыл |) |жыл |жыл |) |
|1 ... ... |303533 |259309 |-44224 |95.2 |80.0 |-15.2 |
| ... құны | | | | | | ... ... |190622 |154874 |-35748 |59.8 |47.8 |-12.0 |
| ... | | | | | | ... |Негізгі құралдардың|27959 |33836 |+5877 |8.8 |10.4 |+1.6 |
| ... | | | | | | ... ... ... |11323 |0 |-11323 |3.5 |0 |-3.5 ... |Еңбек ақы шығындары|51331 |63714 |+12383 |16,1 |19.7 |+3.6 ... ... ... |22298 |6885 |-15413 |7,0 |2.1 |-4.9 |
|2 ... шығындары |15411 |65018 |+49607 |4.8 |20.0 |+15.2 |
|3 ... ... |318944 |324327 |+5383 |100 |100 |0 |
| ... | | | | | | ... ... ... ... ... ... және ... өндірістіңн ресустарды пайдалынудың нәтижелері
жинақтайтын,өндірістің экономикалық тиімділігінің маңызды ... ... ... нәтижелері мен қаржылық тұрақтылығы
байланысты болып келеді.
Өндірілген өнімнің өзіндік құнының құралымы 3-кестеде
келтірілген,сол кесте бойынша шығындар статьяларын талдап,оларды қысқарту
жолдарын қарастырайық.
Өндірілген өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... шығындарға келкді,оның үлесі 2003 жылы және 2004
жылы,сәйкесінше 62,8% және 48,2% құрады
Айта кететін нәрсе, 2003 жылғы материалдық шығындармен ... ... ) ... 2004 жылы ... ... (156541 мың теңге) 34081
мың теңгеге төмендеді.
Сонымен қатар еңбек ақы шығындары 2004 жылы 74466 мың теңге
құрып, 23135 мың теңгеге артты, ал үлес ... 2003 жылы және 2004 ... 16,9% жяне 23% ... Яғни өзіндік құнындағы еңбек ақы бойынша
шығындар үлесі 7,7-ге артты.
Соңдай-ақ, негізгі құралдардың амортизациясы 2003 жылғы 27959 ... 2004 ... 44220 мың ... ... 16261 мың ... ... отырмыз. Өзіндік құнындағы үлесі де 4,4 пунктке өсті.
Ал, үстеме шығындар 2004 жылы ... тең ... ... яғни ... теңгеге кеміді.
Басқа шығындардың көлемі екі еседен астам артты. 2003 жылы 22298
мың теңге, 2004 жылы 49100 мың ... ... , 26802 мың ... артты.
Жалпы, өндірілген өнімнің өзіндік құны 2003 жылы - 303533 мың
теңге, 2004 жылы - 324327 мың теңге деңгейінде болып, яғни 20794 ... ... ... - ... - Сервис» бірлескен кәсіпорынның
қаржылық нәтижелері
| | ... |2003 |2004 ... ... ... ... |жыл | |
| | | | | |( + ; - ) |% |
|1 ... өнім көлемі |Мың |819195,9 |1022291 |+203095,1 |125 |
| | ... | | | | |
|2 ... ... |Мың |303533 |259309 |-44224 |85,4 |
| ... құны ... | | | | |
|3 ... ... |Мың ... |762982 ... |148,0 |
| | ... | | | | |
|4 ... ... |Мың |15411 |65018 |+49607 |421,9 |
| | ... | | | | |
|5 ... қызметтен |Мың ... |697964 ... |139,5 |
| ... ... ... | | | | |
|6 ... ... |Мың ... |687402 ... |117,6 |
| | ... | | | | ... - Сервис» бірлескен кәсіпорынның қаржылық нәтижелері жоғары
деңгейде болды. Өнім өткізуден түскен табыс 2003 жылы 819195,9 ... 2004 жылы 1022291 мың ... ... Өткізілген өнімнің өзіндік
құны өте төмен – 2003 жылы 303533 мың теңге, 2004 жылы 259309 мың ... ... ... өте ... ... ... - 2003
жылы 584654,2 мың теңге, 2004 жылы 687402 мың ... ... ... ... ең ... ... ... жатады. Төмендегі 14 – кестеде
«Транс - Сервис» бірлескен кәсіпорынның ... ... көре ... ... - ... - Сервис» бірлескен кәсіпорынның
рентабельділік деңгейі
| | ... |2003 |2004 ... ... ... ... |жыл | |
| | | | | |( + ; - ) |
|1 ... ... |% |192,6 |265,1 |+ 72,5 |
|2 ... ... |% |71,4 |67,2 |- 4,2 |
|3 |Қор ... |% |174 |192 |+ 18 |
|4 ... ... |54,3 |45,4 |- 8,9 |
14 – ... ... - ... бірлескен кәсіпорынның 2003 – 2004 жылдары
рентабельділік деңгейі жоғары дәрежеде екені байқалады. Өнім
рентабельділігі ең ... ... ... 2003 жылы ... 192,6 ... 2004 жылы 265,1 пайыз құрап, 72,5 бірлікке
артты. Бұл кәсіпорынның өнімін шығару үшін аз шығын кеткенін сипаттайды.
Сату рентабельділігі 2003 жылы 71,4 ... 2004 жылы 67,2 ... ... ... ... Қор ... 2003 жылы 174 ... 2004
жылы 192 пайыз деңгейінде қлыптасып, 18 бірлікке арқанын көреміз.
Кәсіпорынның ... ... ... ... деңгецде
болды. 2003 жылы 54,3 пайыз, 2004 жылы 45,4 пайыз деңгейінде болып, 8,9
бірлікке ... Бұл ... ... айналым капиталының артуының
салдарынан төмендеді.
2.3. БК «Транс - Сервис» ЖШС қаржылық жағдайын талдау
Нарықтық қатынастары ... ... ... ... ... ... өте зор. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие
болуымен, сондай – ақ олардың ... ... ... коммерциялық
серіктестер және де басқа котрагенттер алдында өзінің өндірістік –
кәсіпкерлік қызметінің нәтижелері үшін ... ... ... ... ... осы ... белгілі бір кезеңдегі
қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз жүргізуі
мен ... ... ... ... ... үшін ... ресурстарымен
қамтамасыз етілуін көрсетеді.
Бұдан кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы нені білдіреді? - деген сұрақ
туындайады. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы – бұл ... ... ... ... ... мен ... қабілеттілігін сақтай
отырып, табысты өсіру негізінде қаржыны тарту мен ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның шаруашылық
қызметін талдаудың қорытындылаушы кезеңі болып табылады. Және ол үш сатыны
қамтиды: жабдықтау, өндіріс және ... ... ... ... және ... ... құрайды. Кәсіпорынның қаржылық қызметі –
бұл оның осы қызмет нәтижесінде меншікті және тартылған капиталдың көлемі
мен құрамына өзгеріс ... ... ... ... Ол қаржы
ресурстарының жүйелі түрде түсуі мен тиімді пайдалануына, есеп және несие
тәртібін сақтауға, меншікті және қарыз қаражаттарының ... ... ... – ақ ... ... қызмет етуі
мақсатында қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізуге бағытталуы ... ... ... өндірістік және коммерциялық жақтары арасында тығыз
байланыс пен тәуелділік бар. ... ... ... ... оның өндірістік – сату көрсеткіштерімен анықталады.
«Транс - Сервис» бірлескен кәсіпорынның ... ... ... ... ... талдаудан бастау қажет. Оған мыналар жатады:
кәсіпорын активтерінің құрылымдық және құрамдық серпінін талдау; кәсіпорын
активтерінің қалыптасу ... ... және ... ... ... қаржылық тұрақтылығының абсолюттік және салыстырмалы
көрсеткіштерін талдау; баланс өтімділігін талдау; кәсіпорынның төлем
қабілілеттілігін және ... ... ... ... - ... - ... ... кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылық көрсеткіштері
| | ... |2003 |2004 ... |
| ... |мәні |жыл |жыл | ... | | | | | |
| | | | | |( + ; - ) |% |
| |1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... |0,5 – 0,6 |0,21 |0,92 |+ 0,71 |438,1 |
| ... | | | | | |
|2 ... |0,4 – 0,5 |0,79 |0,08 |- 0,71 |10,1 |
| ... | | | | | |
|3 ... |> 1 |0,27 |11,64 |+ 11,37 |4311,1 |
| ... | | | | | |
|4 ... және ... |< 1 |3,71 |0,09 |- 3,62 |2,4 |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|5 ... өтеу ... ... |0,99 |+ 0,67 |309,4 |
| |коэффициенті ... – | | | | |
| | |0,75 | | | | |
|6 ... |≥ 0,5 |0,62 |3,67 |+ 3,05 |591,9 |
| ... | | | | | |
15 – ... ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|7 ... ... ұзақ |- |0,34 |0,06 |- 0,28 |17,7 |
| ... тарту | | | | | |
| ... | | | | | |
|8 ... ... |- |0 |1014732 ... |- |
| |капиталы, мың теңге | | | | | |
|9 ... |≥ 0,5 |0 |0,73 |+ 0,73 |- |
| ... | | | | | ... |Қысқа мерзімді қарыз |- |0,86 |0,17 |- 0,69 |19,8 |
| ... | | | | | ... ... және |2:1 |0,54 |6,67 |+6,13 |1235,2 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... 15 – кестеде «Транс - Сервис» бірлескен кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері келтірілген. Тәуелсіздік коэффициенті –
меншікті капиталдың кәсіпорын ... ... ... ... ... ... Ол бойынша кәсіпорынның қаншалықты деңгейде
қарыз қаражатқа тәуелді екендігін және меншікті қаражатын қалай
пайдаланатынын білуге ... ... - ... ... ... ... 2003 жылы 0,21, 2004 жылы 0,92 деңгейінде болды.
Олардың екеуі де қолайлы деңгейге 0,5 – 0,6 ... ... ... ... 2003 жылы өте ... ... 2004 жылы өте жоғары болды.
Тәуелділік коэффициенті кәсіпорынның сыртқы қаржыландыру көздеріне
тәуелділік деңгейін сипаттайды. Бұл көрсеткіш тәуелсіздік коэффициентіне
кері шама. 2003 жылы ... ... ... ... ... 0,79 ... 2004 жылы 0,08 ... болды. Яғни, бірінші
жылы тәуелділігі жоғары болса, келесі жылы кәсіпорын сыртқы қаржы қөздеріне
тәуелсіз болғанын байқаймыз.
Қаржыландыру коэффициенті – кәсіпорын активтерінің қай ... ... ... қай бөлігі қарыз қаражаты есебінен
қаржыландырылатынын көрсетеді. Кәсіпорынның 2003 жылы қаржыландыру
коэффициенті 0,27, 2004 жылы 11,64 ... ... 2003 жылы ... ... ... қаржаты есебінен, 2004 жылы меншікті қаражат
есебінен ... ... Ол ... ... күрт өсуі салдарынан болды.
Қарыз және меншікті құралдардың арақатынасы активтердің 1 теңгесіне
қанша қарыз тартылғанын көрсетеді: 2003 жылы 3,71, 2004 жылы 0,08
деңгейінде ... өтеу ... ... ... меншікті капитал
мен ұзақ мерзімді міндеттемелердің үлесін сипаттайды. 2003 жылы
кәсіпорынның бұл көрсекіші өте ... ... 0,32 ... 2004 ... деңгейде 0,99 орналасқанын көреміз.
Кәсіпорынның меншікті капиталын негізгі құралдар мен басқа активтерді
сатып алуға пайдалануын инвестициялық коэффициент сипаттайды. Бұл көрсеткіш
2003 жылы 0,62 ... 2004 жылы 3,67 ... ... Екі ... де осы ... ... деңгейде ≥ 0,5 болып, 591,9 пайызға өсті.
Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... алуға
емес қысқа мерзімді инвестицияларға жұмсалғанынан болғанын ескеру қажет.
Меншікті айналым капиталы және маневрлілік коэффициенті 2003 жылы
нөлге тең болды, ал 2004 жылы ... ... ... 0,73
деңгейінде болды.
Қысқа мерзімді қарыз коэффициенті кәсіпорынның ағымдық
міндеттемелерінің жалпы міндеттемелердегі үлесін сипаттайды. Бұл көрсеткіш
2003 жылы 0,86, 2004 жылы , 0,17 ... ... ... ... жылы ағымдық міндеттемелердің үлесі жоғары болғанын, 2004 жылы төмен
болғанын байқаймыз.
Кредиторлық және дебиторлық ... ... ... ... ... ... етілу деңгейін көрсетеді. Кәсіпорында 2003
жылы кредиторлық қарыз дебиторлық қарызбен 0,5 есеге, 2004 жылы 6,67 ... ... ... ... - ... ... кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық
жағдайы тұрақсыз. Көптеген көрсеткіштер қолайлы мәндерге сәйкес ... ... ... ... ... ... жоққа жақын, біресе өте
жоғары. Кәсіпорынның нақты, анық қаржылық саясаты болмағандықтан ... ... ... кез – ... ... кезде өзінің міндеттемелері бойынша
қарызды жабуға мүмкіндігі болу қажет. Осы мүмкіндікті біз өтімділік ... ... ... Өтімділік бұл – кәсіпорынның өзінің қысқа мерзімді
міндеттемелері бойынша төлеу қабілеттілігі немесе ағымдағы активтердің ақша
қаражаттарына айналуға дайындығы мен жарамдылығы. ... 16 – ... - ... ... ... ... ... берілген.
16 кесте - «Транс - Сервис» бірлескен кәсіпорынның өтімділік деңгейі
| | ... |2003 |2004 ... |
| ... ... |жыл |жыл | ... | | | | | |
| | | | | |( + ; - )|% |
|1 ... |≥ 0,2 ± 0,5 |0,34 |44,4 |+44,06 |13058,9 |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|2 ... |≥ 1 |0,09 |3,1 |+3,01 |3444 |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
|3 ... ... |≥ 2 |0,97 |54,5 |+53,53 |5618,5 |
| ... | | | | | ... - ... ... ... ... ... деңгейі
2003 жылы 0,34, 2004 жылы 44,4 болды. Абсолютті өтімділік коэффициенті
ағымдық міндеттемелердің ... ... ... ... күні немесе жақын
арада өтелетіндігін көрсетеді.
Жедел өтімділік - дебиторлық қарыздың бір айналымының орташа
ұзақтығына тең кезеңдегі кәсіпорынның күтіліп отырған төлем ... Оның 2003 жылы ... 0,09 ... деңгейден ≥ 1 әлдеқайда
төмен, 2004 жылы одан үш есе артық 3,1.
Ағымдық өтімділік - ағымдық активтердің қанша қанша есе ... ... ... мүмкіндік береді. 2003 жылы ағымдық
өтімділік деңгейі 0,97, 2004 жылы 54,5 болды, яғни 2003 жылы ағымдық
активтер ағымдық міндеттемлерді өтей алмайтындығы, ал 2004 жылы ... ... ... ... 54,5 есе өтей алатынын байқауға
болады.
Жалпы «Транс - Сервис» бірлескен кәсіпорынның өтімділік деңгейі
2003 жылы төмен болғаны, ал 2004 жылы жоғары, кейде өте ... ... ...... БК ... - ... ЖШС қызметінің тиімділігін арттыру жолдары
3.1. Бірлескен кәсіпорындардың қазіргі кездегі ... ... ... ... ... кәсіпорын мен шетелдік қатысыуы
бар кәсіпорындар қызметін зерттеуге кіріспес бұрын бұл ... ... ... (ТҰК) элементері болып табылатынын атап өту
маңызды. ТҰК-ң құрылымдық бөлімшілері қабылдаушы - ... заңы ... ... заңды тұлғалар болып табылатынына қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... етудің
ортақ қағидаларына, тұтас стратегияға бағынып қызмет ... Әр ... ... ... ... кәсіпорынға қатысты ТҰК жоспарлауда, келісім
шартты таңдауда, экономикалық және әкімшілік саясатта ... ... ... Бұл ... ... тығыз экономикалық тұтастықтың
болуы халықаралық макроэкономикалық интеграцияның ... ... ... ... ... ... қабылдап отырған елдерге циклдік топқұлар,
халықаралық нарықтық қысым көрсетулер, халықаралық ... және ... ... ... ... корпорация стратегиясы тарай бастайды.
Қазіргі заманғы жаһандану жағдайындағы ... ... ... ... және ... қайнар көзі ретінде халықаралық корпорациялар
басты орынға шығып ... Олар ... ... құрылымның арқасында
іскерлік циклдегі, экономикалық ... ... ... мен ... ... ... ... ақы мөлшерлемелігі, өндіргіштіктегі,
техникалық стандарттардағы, сұраныс номеклатурасындағы және тағы басқа
халықаралық айырмашылықтардан табыс ... ... Оған қоса ... бір
дәрежеде осы айырмашылықтарды күшейтуге немесе төмендетуге ... ... ... ... мен ... коммуникацияларды пайдалана
отырып, олардың көбі бірқатар елдерге, ... ... ... ... ... ... ... және таратып жібереді. ТҰК ерекшелік
белгілері: меншіктің және шаруашылық ... ... ... ... ... өсуі ... ... мен ... ... ... ТҰК ішіндегі әлеуметтік-экономикалық
қатынастарының ерекше сипаты; қысым көрсетуші көпшілікті ... ... ... ТҰК ... БҰҰ мәліметтері бойынша 90 жылдың
ортасында 276 мыңнан астам ... ... ... ... ... 44508-і ... ... Өнеркәсіптік дамыған елдердің
территорияларында бас компаниялардың 80% астамы және ... 1/3-і, ... ... сәйкесінше 19,5% және 50%–ке ... ... ...... ... және 17%-ы орналасқан. 90
жылдардағы экономикада трансұлттық сектордың кеңеюі бірқатар ... ТҰК ... жаңа ... ... мүмкіндік алды: бұрын қол
жетпейтін немесе біраз шектеулер арқылы қол жететін ... мен ... ... мен ... ... әсер ... ... секторының жаһандануы мен қаржы нарығы ... ірі ... ... ... ... алып келді.
Үшіншіден, технологиялық революцияны тарату; өте жақсы сападағы әртүрлі
тауарлардың пайда болуына және тез имитациялануын ... ... ... ... ... конвергенциясы; әлемдік
масштабта корпорациялардың бірігуі маңызды факторларға айналып отыр.
Төртіншіден, аймақтық интеграциялық ... мен ... ... арта ... бұл ... капитал салымдарға үлкен әсер ете бастады.
Бесіншіден, бүкіл әлемде ... ... ... ... ... ... ... оларды пайдалану кәсіпкерлік үшін жаңа
мүмкіндіктер ашты және құрылымдық алға ... ... ... (әсіресе
ақпараттық революция).
Алтыншыдан, жеке нарықтар, сонымен қатар ... ... ... ... ... түсті. Осы үрдіспен қатар бір ... ... ... ... мен ... ел арасындағы
теңсіздік жоғарылай түсті, бұл ТҰК экспанциясы үшін жағымды жағдай жасады.
Қазақстан экономикасында трансұлттық бизнес саясатының «жол ... ... ... ... әртүрлі экономика секторларында үлкен
көлемде қатысуы ... ... ... макроэкономикалық басқару
факторларының әсер ету мүмкіндігін есепке алуды талап етіп отыр. Қабылдаушы
елдер мен ТҰК ... ... ... ... мен ... ... көрінісі күрделі және қарама-қайшы. Олардың
өзара әсерінің оңтайлы саясатын жасау үшін екі жақты да ... ... ... ... ... ... ... нысандары мен
әдістерін анықтап, ... ... ... ... ... бизнестің қызмет етуінің үлгісін құру керек. Дамушы, сонымен
қатар өтпелі экономикалық жүйедегі елдер ... ... ... ете ... экономикалық және ғылыми-техникалық артта қалушылықты
жоюға тырысады. Бұл мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге тарту және
пайдалану есебінен ұлттық ... ... ... ... ... ... ... мәселелері қарастырылуда. Жоғарыда аталған
қабылдаушы елдің мақсатты құрылғыларын іске ... ... ... ... ... ... ... экономикадағы ұжымдық биіктерге
шығуын күшейтуді халықаралық корпорациялардың немесе монополиялық топтардың
экономикалық және саяси ... ... ... ... ... Өз ... трансформациялық экономикалы елдерге
трансұлттық бизнес экспансиясының негізгі мақсаттарын өздерінің жаһанды
өндірістік және ... ... ... ... ... ... ... пайда алу мақсатымен қабылдаушы елдердің нарығы
мен өндірістік факторларын ұзақ ... ... ... ... болады. Қабылдаушы-елдің экономикалық ресурстарын тұтас ұдайы
өндірістік механизмге инкорпорациялау ... ... ... ... ... ... факторларын тиімді бақылап
отыру мүмкіндігін жоғалтып алу, сонымен қатар осы ... ... ... ... көлемді түрде трансферттеу мүмкіндігінен айырылу ТҰК-ң
мүддесіне ... ... ... олар осы ... ... ... ... инновациялық өнім, құрал-жабдық өндіретін
басты компанияның тек өндірістік қуаттарының ғана орналасуын емес, ... жаңа ... ... және өз ... ұзақ ... бойы
өткізіліп отыруын қалайды.
Қарастырылып отырған экономикалық ... ... ... ... ... ... ... көлемде іске
қосу мүмкін емес болып табылады, себебі бұл серіктер өзара тиімді ... мәні ... ... ... еді. Ұлттық мемлекеттің
экономикалық саясаты көбінесе даму ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты ... ... ... ... ... ... ... қабылдаушы елдердің трансұлттық бизнеспен ... ... ... мақсатты қондырғылардың туынды, екінші дәрежелі жақтарын
шектеу және ... ... іске ... ... ... ... ... ымыралық қарым-қатынастар шегінде өз территорияларында
орналасқан ... ... ... ... ... бақылау
мүмкіндігін бере отырып, өз ұлттық егемендігін жоғалту сияқты ... ... ... мүмкін. ТҰК-р қабылдаушы елдің ... ... ... ... көрсету, серіктердің іскерлік тәжірбиесін
шектемеу, өтпелі экономикалы елдердің мақсаттарына толық сай ... ... ... ... ымыраларды қарастыру мүмкін.
Келісімге келу мен ... ... ... ете отырып,
контрагенттерде әрі қарай өзара іс-әрекеттестікті іске асыруға ... аз ... ... да ... ... ... және ... жүйедегі
елдердің ірі масштабты мақсаттарына жоғары деңгейде сәйкес келушілікке,
бүкіл экономикалық кеңістіктегі ... ... мен алып ... арқылы, ұлттық экономикалық дамуды ... ... ... ТҰК ... ... ... факторларын аз
көлемінде трансферттеумен қатар табыстың отраша нормасын ұзақ мерзімде алып
отырған жағдайда іске асады.
Экономикаға ТҰК-ды ... ... ... ... ... ҚР-ң
қатысу мәселесі өзекті және жедел ғылыми негізделген шешімді талап ... үшін осы ... ... ... зерттеу және алынған
қорытыдыларды біздің еліміздің ... ... ... ... ... ... мен ... таңдауға көзқарастардың
әртүрлілігі, сонымен қатар қабылдаушы ... ... ... әсер етуінің нәтижелерінің әркелкілігіне қарап, көптеген дамушы
және өтпелі экономикаға тән ... мен ... ... әңгіме
қозғауға болады.
Дамушы елдердегі ТҰК-ң инвестициялар ағымы 80 жылдар ортасынан бастап
көбейді, мұндай инвестициялардың өсуі ... және ... ... ... асып ... ТҰК үшін ... ... - бұл тек
өнімді өткізетін потенциалды нарық ғана ... ... ... ... ... қоршаған ортаны және адамдар денсаулығын қорғау туралы қатаң емес
заңдар. Дамушы ... ... ... ретінде соңғы он жылда Латын
Америкасын, одан соң Оңтүстік-Шығыс және ... ... ... ... ... бағытталды. Территориялық жағынан қарастырғанда батыстық
монополиялар саяси тұрақсыздықпен ерекшеленетін Батыс Азияға еніп барады.
Осы кезеңде ең ірі ... ... ... және ... Азия ... ... ... халықаралық компаниялар ұдайы өндіріс үрдісінің
маңызды бұрындары шикізаттың және өңдеуші ... ... ... ... Аргентинада «Дженерал моторс», «Форт мотор»,
«Экссон», «Дженерал электрик, «Юнилевер», «Фиат», «Нестле» сияқты ірі ТҰК-ң
кіруі отызыншы жылдары-ақ басталған ... ... ... кең ... ... ... ... Францияның, батыс Германияның шетелдік
корпорацияларының біразы металлургиялық өнеркәсіпте шоғырланған, оның ... ... ... меншікте. Халықаралық монополиялар үшін болат
құятын кәсіпорындар, прокат, құбыр ... ... ... ... ... мен мұнай өнімдерін өндіру, электр энергиясы,
теміржол көлігі сияқты салаларында мемлекеттік бақылау басым ... ... ... ... қызмет етуінің негізгі нысандары: өнімді өткізу
және өндіру ... ... ... ... және ... қатысуымен аралас және төл ... ... ... ... мен ... ... алу; техникалық
қызметтестік туралы келісімге отыру. Халықаралық корпорациялардың енуінің
бір нысаны ... ... етіп ... ... ... акцияларын
сатып алу арқылы басып алу нысаны кең тараған. Мұндай үрдіс ... және Чили үшін тән ... 70 ... ... ... ... ... капиталдың меншігіне көшті. Осы аймақтағы кез-келген
елге трансұлттық бизнестің ену дәрежесіне кең ажыратылады. ... ... төл ... бар ТҰК бұл ... ішкі нарығымен әлсіз
байланыста, жергілікті шикізат пен жартылай ... аз ... көп ... шет елге алып ... ... мен ... да
бірқатар елдер үшін осыған тікелей қарама қарсы ... тән, ... ... ... ... ... ... интеграцияланған. Бұл
жағдайда қабылдаушы ... шет ... ... ... өндіргіш күштердің
дамуы есебінен және сонымен қатар әлеуметтік экономикалық құрылымдардың
жаңартылуы ... да ... ... ... ... ... ... трансұлттық
бизнестің ірі масштабта қызмет етуі оған ... ... тек ... бақылау қою үшін ғана ... ... ... ... ... қатынастар кеңістігіне әсер ету үшін пайдалануға мүмкіндік
береді.
Өтпелі ... ... ... ... ... ТҰК-ң инвестицияларын
тарту жөнінен алдыңғы орындардың ... ... ... экономикасына шет елдің
ТҰК–ды енгізу нысандары дамыған ... ... ... ... елдердің тәжірбиелерінен айырмашылығы жоқ. Бірақ олар РФ-да ... ие. ... ... құру барысында шетелдік инвесторлар
Ресейде жаңа ... ... жоқ, тек ... кәсіпорындар
қоймаларының немесе цехтарының территорияларын ... ... ... ... ... өнеркәсіптік меншікті
жекешелендіруде ресейлік кәсіпорныдардың жұмысшыларының акцияларын сатып
алып, екінші ... ... ... ... ... түрде қатысып
отырды. Бұл бірінші ретте жылу-энергетикалық кешенді, ... ... ... ... целлюлоза-қағаз, қара және түсті металлургия кәсіпорындарын
шарпыды. Бұл үрдістің жағымсыз нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... мемлекет территориясына
экологиялық жағымсыз өндірісті ауыстыру болып табылады. РФ-ғы трансұлттық
капиталдың қызмет етуін ... ... оның ... ... салалық диверсификация, аралас салаларының дамуы, техникалық-
өндірістік байланыстар орнату жағынан қарағанда оның таралу аясы ... ... ... ірі ... ... қызмет етуі
экспорт көлемінің өсуіне ғана емес, сонымен қатар сала дамуының ... ... алып ... ... ... бизнестің дәстүрлі қызмет ету аясының
капитал сиымды отын-энергетика және метталлургия кешендерінің салаларынан
басқа машина жасау ... ... кең ... ... шоғырлану
орталығы – автомобиль жасау; әуезымыран өнеркәсібі және әскери өнеркәсіптік
кешеннің бірқатар өндірістері; микроэлектроника; ... ... ... ... ... ТҰК-ң капитал шоғырлануының орталығы – автомобиль
жасау болып ... ... ірі ... «Fiat» пен «ГАЗ», «Adam Opel
AG» мен «АвтоВАЗ» сияқты ... іске ... ... ... ... ... ғана тартымды сала - бұл өнім ішкі нарыққа бағдарланған ... ... ұзақ ... және ірі ... ... ұмтылатын
«Кока-кола», «Пепси-кола», «Баскин Роббинс», «АДМ», «Cargill» және «Nestle»
сияқты компаниялар қызмет етеді. Осы ... ... ... ... ... ... мен зауыттардың құрылысы жолымен
қызметін одан әрі кеңейтуді қарастырады.
Біздің көзқарасымыз бойынша Ресей экономикасында ... ... ... ... ... ... ... қызмет
етуі болып табылады. Көптеген шетелдік ТҰК-р Ресейдің әскери өнеркәсіптік
кешенінің кәсіпорындарымен ... ... ... дайын. Ресей
экономикасында ТҰК ... ... ... ... ... шикізаттық бағдарлануын басымдық ретінде алып отырғанын жоққа
шығара алмайды. Бірақ жоғары пайдалы ... ... тепе ... ... экономика жағында байқалып отыр.
Дамушы елдердегі трансұлттық бизнес аясының көбірек тараған түрлері:
• дамушы ... ... ... өңдеу және өндіру жолымен
шикізаттық ресурстарды ... ... ... топ ... филиалдары. БҰҰ-ң мәліметтері бойынша бар жоғы 15 ТҰК ... ... 80% ... ... ағаш пен ... рудасының 90%
астамының әлемдік экспортын бақылап отыр.
• дамушы мемлекеттерде импорт ... ... ... ТҰК-ң төл компаниялары мен филиалдары. Дамушы елдерде
ұлттық ... ... ... ... даму ... бұл ... мен ... өндірісінің ұлғайуын
керек етті.
• экспортқа бағдарланған ТҰК-ң филиалдары ... ... ... мен ... ... ... деңгейін есепке ала ... ... ... ... ... базасы орналасқан елге
немесе басқа да мемлекеттерге экспорттауға бағдарланған өнім ... ... ... уақытта ТҰК-р дамушы мемлекеттердің
өнеркәсіптік өндірісінің ... 40%-н ... ... ... ... Оған ... дамушы елдерде тікелей капитал салымдарға
пайда өнеркәсіптік дамыған елдермен салыстырғанда екі есе жоғары.
ҚР қызмет ететін ... ... ... шоғырландырылған, олардың
қатарына Chevron (АҚШ), Mobil (АҚШ), British ... ... Gas, ELF ... ... ENI ... ... (Канада)
және т.б. кәсіпорындар кіреді. Қазір мұнайдың көп бөлігі ... ... ... кен ... ... ол ... ... мүшесі
болып табылады. Сонымен қатар оның құрамына Экссон Мобил мен қазқстандық
жағы да кіреді. ... ірі кен орны ... Гэз, Agip, ... мен ... ... ... ... табылады. Каспий шельфінде орналасқан
Қашаған кен орны ... ... ... ... Гэз, Agip, ... ... ... Мобил, Шелл және ... ... ... ... ... ие ... табылатын Тау-кен
металл кешені де трансұлттық бизнестің шоғырлану орталығы ... ... ... ... Sumsung ... Japan Chrom Corp. ... ... (Үндістан) ТҰК жұмыс жасауда. Трансұлттық бизнестің өте
аз бөлігі ғана ... ... ... ... ... ... халықаралық компаниялардың экспортқа ... ... ... ... байланысты қабылдаушы елдің дәл осы
экономикалық кеңістікке әсер ету ерекшеліктерін анықтау өте ... ... ... ... ... ... ... мен
техносиымдылығы көбірек үлес табуда. ... ... ... ... өндірісін арзан еңбек күшіне жоғары технологияларды
салу ... бар даму ... ... ... ... ... ... есе арттырады. Масштабты үнемдеуді талап ететін (мысалы,
автомобиль жасау) ... ... даму ... ... елдерге
орналастырады, мұндай құрылымдар халықаралық интеграция үшін де ... ... ... ... ... ... ... олардың
орналасу орындары ауысып отырады. Экспортқа немесе импортқа ... ... ... дамушы және өтпелі экономикалы жүйедегі елдердің
мүдделеріне сай келетініне ... ... ... бар, ... мен ... қарастырайық.
Трансұлттық бизнес өндірістің экспорттық шикізаттық ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды иеленуіне негізделген. Осыған байланысты
бірқатар жағдайларда қабылдаушы елдер ... ... ... деген
заңдық меншік құқын беруге мәжбүр болады (мысалы, концессия нысанында), бұл
экономикалық қауіпсіздік саласындағы жағдайға кері ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп
анклавты сипатқа ие және жергілікті ... ... ... емес,
жергілікті «табиғи машина» және әлемдік ... ... ... ... да, ... ішкі жоспарлау жүйесіне тартылған шетелдік
корпорацияның филиалы ұлттық өндірістік құрылымға интеграциялануы мүмкін
емес. ... ... ... заманғы кезеңі дамушы және өтпелі
экономикалы елдерді ішкі нарығын ... ... үшін ашу, ... ... жеңілдету, мемлекеттің осы бағыттағы реттеушілік
қызметтерін күшейтумен қатар бір ... ... ... ... ... ... жұтып жіберу қабілетінің өсуімен сипатталады.
Халықаралық монополияларды тарту ... ... ... ... ... тікелей салдары ұлттық экономикаларда
олардың ... ... бұны ҚР-ң ... ... ... ... Бұл ... көп бөлігі қаржылық-экономикалық
қызметтерін оңайлату үшін ... ... ... ... берілген болатын. Себебі трансұлттық бизнестің иелігінде
шетелдік өткізудің дамыған ... бар, ... ... көбінесе ТМК-ң
эспортын ұлғайтқан жағдайда ... ... Бұл ... ... әсер ... жалғыз фактор емес. Жұмыс жасап тұрған құрал-
жабдықтарды ... ... ... және ... ... ... бәсекеге
қабілетті өнім түрлерін шығаруға мүмкіндік ... жаңа ... ... дұрыс нәтиже беруін қамтамасыз ете алады. ... ... ... ... және сәтті қосылуы, ... ... әрі ... ... ТҰК ... жаңарту
тиімділігін қамтамасыз ету арқылы ұлттық экономиканы ... ... ... мүмкін болады.
Мысалы «Қазақмыс» Корпорациясы» ААҚ (Sumsung ... ... АҚ ... қуаты 20 мың тонналық, №3 екінші ретті
байыту фабрикасы ... мен ... ... кен ... іске қосу ... ... біршама ұлғайтты. БГМК металургиялық өндірісті қайта құру
катодтық мыс өндірісінің көлемін ұлғайтуға алып келді. 2005 жыл ... орны ... жаңа ... ... және ... ... ... Корпорациясы» ААҚ 8,5 млрд ... ... ... жоспарлап отыр: «Жаман-Айбат» кен орны құрылысқа – 4,1 млрд. теңге;
«Шатыркөл» кен орынға – 1,5 ... ... ... карьеріне - 2,9 млрд.
теңге. Одан басқа БГМК күкірт газының ... жою ... ... қатар қазіргі заманғы гидрометаллургиялық үлгі бойынша, жылына 100
мың тонна мырыш өңдеу қуаты БГМК-де мырыш ... салу ... ... ... ... ... ... ал оларды өңдеуге
салынған инвестиция ... ... ... ... Бұндай жағдай тек
Қазақстан үшін емес, барлық дамушы елдер үшін де тән.
ТҰК-ды қабылдаушы ... ... екі ... ... бойынша
жүреді: тікелей және кері. ... ... ... ағып ... ТҰК
экспортын және жергілікті өндірушінің маркетинг және басқару әдістерінің
жаңартылуы ... жаңа ... ... ... жұмыспен
қамтылған жұмысшы күші табысының өсуін, ішкі нарыққа жеткізулерді жақсарту,
шетелдік ... ... ... ... Кері ... ... ... экономиканың ішкі өндіріс факторларын, қатынастардың
келісімді нысандарын және т.б. ... ... ... ... анклавтық қызмет етуін жою және жергілікті экономикалық ортамен
байланысты ... ... ... түрде экспорттық потенциалы бар
және әлемдік нарықта бәсекелік қабілетке ие ірі табысты ... етіп ... ... бар ... ... мен ... интеграцияланған тұтас корпоративтік құрылымда бірлесуі
есебінен қол ... ... ... ретінде аз да болса экономикалық
тұрақтылығы бар шетелдік меншіктегі ... ... ... ... ... өндіретін комбинаттарды, мұнай
компанияларын ... ... ... ... субъектілерінің
қатарында ұлттық өнеркәсіптік кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... Тік құрылымды ТҰК
интеграциясы өтпелі ... ... ... базисі
болуы мүмкін. Бірақ бәрібір оны бірінші қадам ретінде қарастыру керек, одан
соң ... әрі ... ... ... ... ... Қазақстанда базалық
сала қағидасы бойынша ұйымдастырылған, қуатты тік ... құру ... ... ... ... ... өндіруде және
оны әрі қарай прокат және ... ... ... ... ... ... болады. Республикада мұнайгаз өнеркәсібінде тік интеграцияланған
құрылымдарды құру ... да бар. 1999 ... 1 ... бастап
Харрикейн және Шнос компаниялары тұтас маркетинг қағидасы бойынша жұмыс
істей бастады. Мұнай сатылмады, сатылып алынбады да, ... ... ... жалпы болды, мұнай өнімдерін сатудан түскен ... ... ... екі ... ... бөлініп отырды. 1999 жылдың наурыз
айында канадалық мұнай ... ... ... бай кен ... ... ... кен ... өндіруші канадалық Hurrikane Hudrocarbons
Ltd., компаниясы мен Шымкент ... ... ... ... ... болды.
Тұтас, ашық өндірістік-технологиялық циклді тік-интеграцияланған шаруашылық
субъект құру оны ұйымдастыруға ... алып ... ... ... ... мен ... ... жанжалдарға алып келген, өз
экономикалық потенциалын толық көлемде ... ... ... бір-
біріне қарсы тұрушылық тоқтайды. Шетелдік мұнай өндіруші компаниялардың
отандық мұнай ... ... ... ... ... ... көбейтуге мүмкіндік береді. Ал ол 1999 жылы үш зауыт
бойынша (Шымкент, Павлодар, ... ... қол ... ... 32,3%-н ... ... қатар екі компанияның бірігуі ҚР мұнай
өнімдері нарығында ... ... және ... ... жағдайын
жалғыз өзі бақылап және анықтап отыратын монополисттің пайда болу ... ... ... ... ішкі ... әсер етудің барлық
рычагтарынан мемлекет айырылып қалуы мүмкін. Мұнай интеграциялардың ... дами ... өз ... ... ... ... тартатын
дамушы және бәсекеге қабілетті шетел компанияларының мүдделерін қарастыруға
болады. Көп ... ... ... ... ... ... ие және қазіргі заманғы нарық тенденцияларына толық
емес көлемде сәйкес келеді.
Мүдделері ұлттық ... ... ... ... ... ТҰК ... жақтары – Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігі мен
бәсеклестік парадигмаларының ... ... ... ... ... ... ... экспорттық салаларына
бағытталған ТҰК ... ... ... ... ... ... республиканың тиімсіз мамандануын
жоғарылатады және күшейте түседі. Бұған қоса, экспортқа бағдарланған ... ... ... ... органдарын экономиканы салалық
басқару қызметтерін орындаудан шеттету оның мақсатты-бағыты болуы мүмкін.
Шикізат ... ... ... серіктерімен шаруашылық
байланысты тез үзу мен трансформациялық экономиканың сыртқы саудасының
дамыған елдер ... ... ... ... етіп ... бұл ... ... объективті әртүрлілігі жағдайында ұлттық ... ... ... ... жеңілуіне алып келеді.
Қазақстан 2001 жылдың 1 қаңтар айына дейінгі ... ... ... ... ... ТҰК ... қоса алғанда жалпы ... (15,2%) ... өнім ... жүзеге асырды, 762 ... өнім ... ... 431 ... өнім ... 1522
кәсіпорын ішкі нарыққа жасады. Импорт алмастырушы экономика секторларының
ТҰК қатысуымен қалыптасуы қабылдаушы-елдердің ұдайы ... ... ... тереңірек енгізуге жағдай жасайды, бұл ... ... ... анклавтық сипатын жоюға көмектеседі. ... ... ... өте келе жергілікті компаниялармен
кооперациялық ... ... ... ... ... импорт
алматырушы салаларда қабылдаушы елдердің өндірушілерімен ... ... ... ... капиталдың қызметтерін күшейтуді,
бұл елдің экономикалық қауіпсіздігне әсер ... ... ... тәжірбиесі
көрсеткендей, ұлттық ұдайы өндірістік кешенге импорт алмастырушы өндірісті
интеграциялаумен және ... ... ... өндірістік
технологиялардың бейімделуі мен оларды игерумен қатар, ТҰК төл компаниялары
мен филиалдарының тәуелділігінің әлсіреуі жүріп жатыр олардың ... және ... ... ТҰ ... ... ... байланыстарымен трансформациялануының нәтижесі деп көрсетуге
болады. Соңғы кезде дамушы ... ... ... ... ... ТҰК ... ... оның ішінде БК нысанында құру
қарастырылып жүр. ... ... ... ... ... ... сәйкес келудің жалпы тенденциясына қарамай, ... ... ... ... ... ... өнім өндіру салаларына
бағытталып отыр. Дамушы елдер экономикасы үшін ... ... ... ... ұйымдастыру мен басқарудың қазіргі заманғы тәжірбиесін
игеру, бірақ бұл уақытта жоғары технологияларға жол ... ... ... ... ... ... бизнестің инвестиция салуының
негізгі бөлігі жинау мен компоненттерді оффшорлы ... ... ... қабылдаушы елдің импорт алмастырушы саласында қызмет етудің
бірқатар ... ... ... осы ... ... ... іс-әрекеті жоғары дәрежелі жанжалдықпен сипатталады.
Бұны жергілікті ... ... ... ... ... ... түрде көптеген импорт алмастырушы өндірістік кәсіпорындары ... бас ... және ... ... ... немесе елге
ауыстыруымен байланыстыруға болады. «Өндіруші» компаниялар ... ... ... соң мұндай қадамға барған жағдайда ... ... алып ... ... олар ... келеді, бұл
корпорацияға қысым көрсету ойы бар ұйымдар қолдана алатын рычагтардың бірі
болып табылады. Жалпы, қабылдаушы ... ... ... ... шикізаттық экспортқа бағдарланған салаларында трнасұлттық бизнестің
қызмет етуінің жағымсыз сәттерінің болуына қарамастан, ... ... ... ТҰК ... сай келмейді; халықаралық
корпорациялар өздерінің аффилирленген компаниялары ... ... ... және ... ... ... мүдделі. Әлемдік
өндірісте, халықаралық еңбек бөлінісі мен экономикалық алмасуда трансұлттық
корпорациялардың рөлі үздіксіз өсіп ... және ... ... ... ... нысанына, халықаралық мамандану мен
коперациялауды, халықаралық сауданың ... ... ... ... ... ... рөлі ... отырған кезде экономиканың
жаһандануы жағдайында ТҰК қатысты жаңа экономикалық ... ... ... ... ... егемендік мәселесіне ғана емес, сонымен
бірге табыстар мен шығыстарды дұрыс бөлудің тиімдірек ... ... де ... жөн. ... ... тік интеграция мен
конгломерацияның үйлесімі жағынан күннен ... ... бара ... ... ... әсер етуі ... жалпы деңгейімен,
ұлттық мүдделерде ТҰК пайдаланудың тиімді нысандары мен әдістерін іздеумен
анықталатын ... ... ... де ... болады.
Өтпелі экономикалық жүйелі елдерге, оның ішінде Қазақстанға да ТҰК ішкі
корпоративтік сауда мәселелері мен баға құру ... ... ... шоғырландыру керек. Ішкі корпоративтік сауда
салдарынан пайда ... ... ... баға ... ... ... мен ... механизмдерінен қаша отырып, жоғары пайда алу қабілетіне
байланысты болып ... Бұл ... ТҰК әр ... өз ... ... технологияны жеткізгені үшін бағаны белгілеп отырған және бұл
бағалар басқа филиалдар бағасынан өзгеше ... ... ... тараған
«бағаларды жылжыту» ретінде әйгілі. Салық жоғары елдерде бағаны төмендетіп,
төмен салықты елдерде бағаны жоғарылата отырып, ТҰК салықтық ... ... ... және бұл ... өз ... ... бизнес өз баластық жүйесін пайдалана отырып, өз ... ... ... қабілетті және сол арқылы салықтан құтыла отырып
жер жүзі ... ... ... ... корпорацияның мүндай
қызметін бақылауға мүмкіндігі жоқ елдерде инвестиция ... үшін ... ел ... ... үшін ... ... мәжбүр болып отыр.
Бюджетке салықтық аударымдар осылай ... ... ... ... бір
баға лимитін қою арқылы, яғни ... ... ... ... ... белгілі бір пайызынан бағалар асырмау арқылы корпорацияның
бағалық саясатын реттеп отыратын елдерде ... ... ... ... сол ... өз тауарларына да бағаны көтереді.
Бұдан басқа заң талап ететін пайданы реинвестициялауды болдырмау үшін ... ... ... ... және ... ... ТҰК ... ететін ел бюджеті біраз соманы жоғалтады.
Қабылдаушы ел ... ... ... ... ... ... ... жасырын нысандары үлкен зиян келтіреді. Бұл
жағдайда трнасұлттық корпорациялар экспортқұнын 40-50% төмендетіп ... өнім ... ал ол ... ... ... ... ... нарықтық
баға бойынша басқа елдерге сатылады. Қазақстан ... ... баға ... және бүкіл қызметін бақылаудың болмауы немесе әлсіреуі жағымсыз
нәтижеге, ел ... ... ... бөлігінің түспеуіне, ұлттық қор
жинау базасының, қоғамдық ұдайы өндірістің қысқаруына алып келеді.
ҚР-ғы ... ... ... ... ... бір ... ... шетелдік компанияларға БҰҰ трансұлттық корпорациялары бойынша
орталығы бөліп көрсеткен, ТҰК іс-әрекетіне әсер ету үшін ... мәні ... жеті ... ... әсер ... ... ... ішінде: қабылдаушы
елде шетелдік компаниялардың меншік құқын шектеуге ... ... ... ... (салықтар/субсидиялар, тарифтер мен
трансферттік төлемдер); шетелдік валютаның ... ... ... ... және ... ... бағаларды бақылау; іске асыруға талаптар
(шетелдік инвесторлардың жергілікті немесе экспорттық бағдарлануын реттеуге
рұқсат сияқты); секторлық шектеулер және ынталандырулар; ... ... ... ... ... ... жағдайдың өзгеру үрдістерін анықтап отыратын қуатты
ТҰК-р соңғы жылдары ТМД елдердің көбіне ... ... ... үлгерді.
Осыған байланысты халықаралық корпорацияларға тең келетін ірі ... ... ... ... ... керек. Академик А.К. Кошанов айтып
өткендей: «Акцияның бақылау пакеті ұлттық компанияларда болып ... ... ... ...... ішінде, сыртқы
экономикалық аспектісі бір маңызды стратегиялық міндет... бұл қалыптасулар
әлеуметтік ТҰК үшін ... ... ... ... ... ... ... қорғау және экономикадағы тоқырауды игеруге ... ... ... елдердің қаржылық, өндірістік, шикізаттық және
ғылыми потенциалын біріктіру халықаралық трансұлттық ... ... ... ... ғана мүмкін болады. Шетелдік капиталдың қатысуы
бар өтпелі экономикалы елдердің шаруашылық байланыстың бұл ... ... ... ... дамуы мен сақталып қалуын, бәсекеге
қабілетті соңғы дайын өнім ... ... жаңа ... ... етуі шарт.
Бүгінгі күнде ҚР шетелдік кәсіпорындардың, оның ішінде ... ... ... бар ... қалыптасты деп айтуға болады. Ол
келесі белгілермен сипатталады:
- толығымен шетелдік ... ... ... ... ... кәсіпорын, төл
компаниялар, филиалдар нысанында, сонымен қатар шетелдік қатысуы бар
кәсіпорындар нысанында ... ... ... ... алғашқы өңдеу және өндіру жолымен шикізаттық ресурстарды
игеруге бірінші деңгейлі ... ... ... ... ... отандық кәсіпорындарды басып тастау әдісімен жергілікті ұдайы өндіріс
ортасына ... ... ... ... ... ... ... тізбектің шегінде өндірістің
жиынтық шығындарын төмендету артықшылықтарын пайдаланумен ... ... ... ... бизнес экспансиясының келесідей үш
абстрактылық моделін – «бірден өсу ... ... ... өсу ... - ... ... ... ғылым Л. Тернердің
жіктелмесі бойынша – Қазақстан үшін соңғысына бағдарлану оңтайлырақ, ... ішкі өсу ... мен ТҰК ... ... ... деңгейде
пайдалануының үйлесімділігіне мән беріледі, бұл ... ... ... ... отырған шаруашылық секторларында жүреді. «Селективті
әдіске» нақты саясаттың белгілерін беру үшін, жақында ғана іске ... ... ... ... салаларына бағыттау және өсіру
қажет. Жақын аралықта, трансұлттық ... ... ... сүйене отырып,
Қазақстан шетелдік капитал арқылы ... ... ... ... де ... Бұған қоса, шетелдік компаниялардың қызметінің дұрыс
нәтижелерінің бар ... ... ... ... ... қосқан
үлестерін жоққа шығаруға болмайды.
3.2. БК «Транс - Сервис» ЖШС қызметінің тиімділігін
арттыру жолдары
Кәсіпорынның өндірісінің ... ... ... ... ... ... экономикалық тиімділігі екі шаманың
арақатынасын білдіреді – ... ... ... және ... ... ... ... арттырудың негізгі мәселесі
қолда бар ресурстарды пайдалану үрдісінде шығындардың әрбір бірлігіне
экономикалық нәтижелерін ... ... ... ... ... ... ... іске қосылған капиталды пайдалануды ... ... ... жаңа ... салу ... ... болады.
Бірлескен кәсіпорынның ұзақ мерзімді қызметін ескерсек, оның
нарықтық қызметінің ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Пайда мен шығындардың қатынасы
өндірістің тиімділігін жоғарылатудың негізі болып табылады. Бірақ еңбек
өнімділігі өндірістің тиімділігіне тең ұғым ... ... ... ... ... пайдалану деңгейін және жемістілігін сипаттайды, ал өндіріс
тиімділігі қолда бар барлық ресурстарды ұтымды ... ... ... ... ... ... ... болады – техикалық - экономикалық және әлеуметтік. Техникалық –
экономикалық аспектілер негізгі өндіріс факторларының дамуы мен ... ... ... тиімділік нақты әлеуметтік
жағдайларды шешумен (мысалы, еңбек жағдайын жақсарту, сыртқы ортаны қорғау)
сипатталады. «Транс - ... ... ... ... ... ... ету ... бұрын жеткілікті дәрежеде жүргізген
жоқ. Оның бірқатар объективті алғышарттары болды. Кәсіпорын соңғы үш жылда
ғана ... тік тұра ... ... ... ... ... ... ету мәселелерін емес, өзінің қызмет ету мүмкіншілігін
қамтамасыз етті. Бірақ кәсіпорын 2004 жылы өз ... ... ету ... ... Осы ... жасаудың басты
қозғаушы күші Британдық серіктестер болды. Бағдарламаға сәйкес алдағы бес
жылда ... ... ... ... жыл ... жасайтын еңбегіне және
оның еңбегінің нәтижелеріне сәйкес 20 – 50 ... ... ... ... ... кейбір отбасылар үшін тұрғын ... шешу ... ... Осы бағдарламаны жүзеге асырудың нәтижесінде
кәсіпорын шығындары 10 – 15 ... өсуі ... ... ... бір ... ... ... артуы есебінен жабуды көздеп
отыр. Сонымен қатар кәсіпорын өзінің кадрларының білім деңгейін ... өз ... ... ... ... ... жұмыс істеу арқылы
тәжірибені жинақтау, біліктілігін жоғарылатуды мақсат етіп ... ... бұл ... ... мерзімде шығындардың артуына соқтырады, бірақ
кәсіпорынның ұзақ мерзімді дамуының негізі бола алады. Қазақстан үшін ... ... ... ... және білім деңгейінің артуы өте
маңызды.
Кәсіпорынның техникалық – экономикалық аспектілеріне келіп тоқталсақ
бұның басты бағыттарының бірі кәсіпорынның негізгі және айналым ... ... ... ... ... капиталды пайдалану
тиімділігіне әсер ететін факторлар экстенсивті – құрал – жабдықтарды
пайдалану уақытын ұлғайту және ...... ... ...
жабдықтардың өнімділігі деп екіге бөлінеді. Негізгі қорларды пайдалану
тиімділігін артырудың басты факторы оны жаңарту мен техникалық ... ... ҒТП ... ... ... ... және
автоматтандыру деңгейін жоғарылатады, жұмысшылыардың еңбек өнімділігін
арттырады, материалдық шығындарды үнемдеуге мүмкіншілік береді, өндіріс
қауіпсіздігін және мәдениетін жоғарылатады.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... түрде
болуы мүмкін.
I. Еңбек құралдарының техникалық жетілдірілуі:
• кешенді автоматтандыру және ... ... ... ... қайта қарулану;
• ескірген техниканы ауыстыру, құрал – жабдықтарды модернизациялау;
• көмекші және қосалықы өндірістерді механикаландыру;
• прогрессивті технологияларды енгізу;
... және ... ... ... мен құрал – жабдықтардың жұмыс уақытын ұлғайту;
• іске қосылмаған құрал – жабдықтардарды жою (жалға беру, лизинг,
өткізу және басқалары);
...... ... ... ... Өндірісті ұйымдастыру мен басқаруды жақсарту:
• жаңадан қосылған өндірістік жүйелердің жобалық қуатына жетуді
жеделдету;
• еңбекті және өндірісті ғылыми ... ... ...... ... ... ... электронды есетеуші техника негізінде кәсіпорын қызметін басқаруды
жетілдіру;
• өндіріс тиімділігін арттыратын, жұмыскерлердің материалдық
ынтасын дамыту.
«Транс – Сервис» бірлескен ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Негізгі қорлардың тозу және
жаңарту коэффициенті бірдей дәрежеде, яғни тозған құрал – жабдықтар жаңа
құрал – жабдықтарды іске қосу арқылы ... ... ... ... ... ... ... қор қайтарымдылығы және қор
рентабельділігі жоғары деңгейде, яғни негізгі қорлар жоғары табыс
әкелетінін көреміз. Қор сиымдылығы деңгейі төмен ... да ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар
негізгі қорларды жаңарту қазіргі заманғы британдық құрал – жабдықтар
негізінде жүргізіледі. Жалпы кәсіпорында барлық құрал – жабдықтар мен
технологиялар ... ... ... ... және ... ... деңгейде қалыптасқан.
Кәсіпорынның іске қосылмаған құрал – жабдықтар үлесі бұрын жоғары ... оны ... ... жалға беру арқылы іске қосты. Мысалы, 2004
жылы кәсіпорын өз мүлкін жалға беру арқылы 95649 мың теңге көлемінде пайда
алды. Кәсіпорында құрал – ... ... ... 2004 жылы көп ... осы жылы кәсіпорын жөндеу жұмыстарын басқа компанияға тапсырыс
берді. Нәтижесінде осы ... ... ... ... ... ... жүргізді. Ол жөндеу жұмыстарын ұзақ және
сапасы төмен дәрежеде ... ... ... ... ... бастап өзі жүргізетін болады, арнайы шағын жөндеу шаруашылығын
ұйымдастырады.
Кәсіпорынның барлық жанармай құю ... ... ... ... Яғни ... бекеттердің жүргізетін операциялары орталық
серверде сақталынады, және материалдық қажеттіліктері осы жүйе арқылы
анықталады. Бірақ бұл жүйе жақында орнатылғандықтан жиі ... ... ... кәсіпорын қызметін тиімді жүргізу үшін айналым құралдарды
пайдалану маңызды фактор. Айналым құралдарды ұтымды пайдалануға сыртқы және
ішкі факторлар әсер етеді. Сыртқы факторларға ... ... ... салу ... несиелерді алу ережелері, жабдықтаушылар және т. б.
Айналым құралдарын пайдалану тиімділігін арттыру барлық айналыс
кезеңдерінде айналу ... ... ... аз ... ... өз ... ... құралдарын пайдалану
тиімділігін арттыра алады. Ол үшін кәсіпорын өзінің өндірістік запастарын
қысқарту, нормативті деңгейден артық материалдар запастарын жою, ... ... ... ... ... шаруашылығын
ұйымдастыруды жақсарту маңызды фактор болып табылады.
Өндірістік запастар артық мөлшерде әкелінсе, олар қоймада ... ... ... оны ... шығындары артады, тиімділігі
төмендейді. Сондықтан қажетті запастар көлемін анықтау өте маңызды. Батыста
“Just in Time” (Джаст ин Тайм) запастарды ... ... ... Оның мәні ... ... өндірістік запастарды керек болған
уақытта бірден әкелуде, яғни олар ... ... ... ... ... ... ... мұндай жүйені қазіргі уақытта енгізу
өте қиын болады. «Транс - Сервис» бірлескен кәсіпорнында материалдық
запастарды жеткізу және сақтау жүйесі қанағаттанарлық ... емес ... ... ... ... құю ... ... орналасқандықтан
оларға жанармай жеткізу қиын, әрі шығынды болып келеді. онымен запастарды
анықтаумен арнайы айналысатын адамның болмауы бұған әсер етеді.
«Транс - ... ... ... ... құрылымында
кемшіліктерді байқауға болады. Біріншіден басқарушы қызметтерінің
жеткілікті дәрежеде делигерленбеуі, яғни атқарушы және қаржы
директорларының атқаратын жұмыс ... ... ... оны ... ... ... ... Әрине бұл атқарылатын жұмыстың
сапасына әсерін тигізеді. Атқарушы директор қаржы директорымен бірдей
басқару сатысынд ... оған ... ... ... ... ... ... экономикалық дамуына, есеп жургізуге, маркетингтік
жұмыстарды, салық, қаржылық институттармен байланыстарды ... ... ... ... бизнестің техникалық
ұйымдастырушылық жағын ұйымдастыру және бақылаумен айналысады. Менің ойымша
басқрушылар кәсіпорынның қызметтеріне байланысты бөлінуі қаже, яғни
атқарушы директор өз ... ... ... және ... ... ... және қаржылық есеп жүргізу, қаржылық
ұйымдармен байланысты орнатуды атқарады, ал ... ... ... баа, ... ... ... іске ... кәсіпорынның
жалпы экономикалық дамуын іске асыру қажет. Жалпы кез – келген ұтымды
құрылған ұйымдық ... ... ... сай ... қажет:
• өндіріс және қызмет түріне сәйкес болу, беріктіліктің кепілі болу,
барлық деңгейлерде басқаруды қамтамасыз ету қажет;
• жедел болу, өндірістік үрдістен артта ... ... ... ... ... саны және ... органдары арасында
ұтымды байланыстарды орнату;
• үнемді болу; басқару қызметін іске асыруға кететін шығындарды азайту
керек.
«Транс - ... ... ... ... ... ... жоғары. Жұмыскерлер мен жұмысшылардың еңбек өнімділігі өте жоғары
деңгейде. Бірақ жоғары еңбек өнімділігі жанармай бағаларының өсуіне де
байлансты. Кәсіпорында еңбек ... ... ... ... Жалпы, орташа айлық еңбек ақы мөлшері төмен деңгейде,
жұмыскерлердің кәсіби және мәдени дамуы қарастырылмаған. Еңбек
ресурстарының арзан бодғанмен де біліктілігі жоғары ... ... және ... ... ... ... ... пайдалану келесі салдарды тудыруы
мүмкін: персоналдың қөзделген қасиеттерге ие жоары сапалы өнімді ... ... ... рух ... деңгейде болады, технологиялық
үрдістің жүргізілуіне, құрал – жабдықтардың техникалық жағдайына немқұрайлы
көзқарас қалыптасады, материалдық ынталандырудың деңгейі төмен болғандықтан
өнертапқыштық идеялардың техникалық насихаттау ... ... ... ... ... ... қабылдаған әлеуметтік даму бағдарламасын жүзеге асыру оның
қызметінің тиімділігін ұзақ мерзімді перспективада арттырады, бәсекелік
артықшылықтарға ие ... ... ... ... кесімді еңбек ақы
төлеу жүйесін ұйымдастыру қажет. Сонда жұмыскерлердің өз жұмысының сапасын
арттыруға ынтасы болады. Жұмыскерлердің жұмысын жеке ... ... ... ... жұмысты ең сапалы атқаратын маман сияқты жарыстарды
ұйымдастыру арқылы жұмысқа деген ынтасын арттыруға болады.
«Транс - ... ... ... ... қызметі
немесе бөлімшесі де жоқ. Компанияның маркетингтік саясаты
қалыптастырылмаған, сондықтан кәсіпорынның потенциалды өткізу көлемі нақты
өткізу көлемімен сәйкес келмейді. Кәсіпорын ... ... ... өте аз ... ... ... Ал, ... басты
бәсекелестері «Гелиос» және «Батт - ойл» компаниялары кең ауқымды
жарнамалық ... әр ... іс – ... ... ... ... де «Транс - Сервистің» жарнама бюджетінен әлдеқайда
жоғары. Осы компаниялардың жанармай құю бекеттері тұтынушылар үшін ыңғайсыз
орналасса да олрдың саны ... да өте ... ... осы ... құю ... ... ... күтіп отырады. Ал олардың
барлығында да жанармай бағалары бір деңгейде болатынын ескерсек, осы
компаниялар ... ... ... ... – ала ... ... саясатымен түсіндіріледі. Сондықтан «Транс - Сервис» бірлескен
кәсіпорынына өзінің маркетингтік саясатын нықтап, жоспарлап іске асыру
тиімді ... ... ... ... ... қаржылық саясатымен де қалыптасқан.
«Транс - Сервис» бірлескен кәсіпорынның қаржылық саясаты, бағдарламалары
бар. Бірақ 2 – тараудағы кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау ... оның ... ... ... ... көрсетілген. Оның тұрақсыздығы
біріншіден, алдын ала, анықтап жасалмаған қаржылық жағдайға және қаржы
директорының жұмыс көлемі үлкен болғандықтан оны жасауға ол көп уақыт ... да ... ... ... ... ... ... пайданы арттыру болса да, компаниялардың басқарушылар үшін өндірістік
көрсеткіштер, қаржылық немесе коммерциялық көрсеткіштерден ... ... жиі ... ... ... да болмайды. «Транс - Сервис»
бірлескен кәсіпорынында да осындай жағдай қалыптасқан. Кәсіпорын үшін ең
басты мәселелер өнім өткізуді ... жаңа ... мен ... ... білікті еңбек күшін тарту екені байқалады. Олар үшін қаржылық
басқару бухгалтерлік және қаржылық есептерді дайындаумен, банкетден несие
алумен шектеледі. Мұндай көзқарасты ... - ... ... ... ... ... ... күш жұмсауда, бірақ оның нәтижелері
әзірше жоқ.
Кәсіпорынның қаржысын басқарғанда бірқатар сұрақтар туындайды:
Қаржыны кім басқару керек? Оны қалай басқару керек? Әрине ... ... ... және ... бар маман басқару қажет. Қазіргі
кезде кәсіпорын қаржысын басқарудың көптеген әдістемелері бар. ... ... ... стратегиясын және осы стратегиялық мақсаттарға
жету бағдарламаларын құру арқылы, ... ... ... ... ... Транс - Сервис» бірлескен кәсіпорын қызметінің тиімділігін
ұзақ мерзімді жұмыс жасауға бағытталу, өнім және қызмет сапасын үнемі
арттыру, жұмыскерлерді ... және ... ... өнім ... және т.б. ... ... алады.
Қорытынды
Халықаралық экономикалық байланыстар – бұл экономикалық ресурстарды
айырабастау мен бірлескен экономикалық қызметке әкелетін ... ... ... ғылыми – техникалық, қаржылық байланыстар
кешені. Халықаралық экономикалық байланыстар маңызының жоғарылауы
өнекәсіптің, ... ... ... мен ... ... ... мен ... түрлерінің пайда болуы, еңбек өнімділігінің ұлғаюы
өндірілетін өнімнің ... ... ... ... және ... ... Сонымен қатар, көптеген елдердің шикізат ресурстарына қажеттілігі
жоғарылады. Қажетті табиғи байлықтардың аз болуынан жеке бір елде шикізат
ресурстарын өндіру жеткіліксіз болады. Сондықтан ... ... ... және ... ... ... алу ... артты. Тасымалдау
қызметтер нарығының кеңеюі тауарларды үлкен арақашықтыққа және ірі ... ... ... ... ... да ... сауданың
өсуін, елдер арасында экономикалық байланыстардың кеңеюін ынталандырды.
Бірлескен кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... қайтақұрылуына әсер етеді, жалпы өндіріс, нарықтық
тауарайналым көлемінің артуына белгілі ... ... ... ... жағдай туғызады, тиімділігі жоғары еңбекке ынталандырады.
Өз өнімдерін сатып бірлескен кәсіпорындар халықтың тұтынушылық
сұранысын қанағаттандырады. Олар жаңа жұмыс орындарын ашады, алдыңғы
қатарлы техника мен ... ... және ... ... ... ... және ... бюджеттерге салықтық түсімдер ретінде
сипатталады.
Қазақстан алдағы он жыл ішінде сервисті – ... ... ... Ол үшін ... ... ірі ... салымдары немесе
инвестициялар, қазіргі заманғы техника мен технологиялар тарту қажетті.
Осыған жетудің бір жолы ретінде бірлескен кәсіпкерлікті дамыту қарастырылып
отыр. Қазақстан ТМД ... ... жан ... ... ... ... бойынша бірінші орында. Ол үшін мемлекетіміз
шетелдік тікелей инвестицияларға қолайлы климатты қалыптастырды.
Қазақстанға инвестициялардың тікелей түрі аса маңызды, өйткені ... ... ... ... ... тозды, батыс елдерінен біз біраз
жылға артта қалдық. Жалпы Қазақстанда соңғы алты жыл ішінде төрт есеге өсіп
2003 жылы олардың саны 6597 ... ... ... 140 ... ... құрылған. Бірлескен кәсіпорындарда жұмыс істейтін
жұмыскерлердің орташа айлық еңбек ақысы ... ... ... ... ... екі ... артық. Бірлескен кәсіпкерлік дамудың қазіргі
кезеңінде елімізге біршама пайда әкеледі.
«Транс - ... ... ... ... талдау жасаудың
нәтижесінде оның қызметінің тиімділігі өте жоғары деңгейде қалыптасқанын
айтуға негіз береді. ... өнім ... және таза ... ... сату және қор рентабельділігі де жоғары дәрежеде қалыптасты.
Кәсіпорынның негізгі құралдарын пайдалану тиімділігі де ... ... ... ... ... ... ... мен
технологиялары алдыңғы қатарлы ағылшын үлгілерінен құрылған. Кәсіпорынның
еңбек ресурстары төмен ... ақы ... ... ... ... ... өнімділігі жоғары дәрежеде екенін байқауға болады.
Бірақ осымен қатар кәсіпорын қызметінің тиімділігіне кері ықпалы
жасайтын факторлар да бар. Оларға кәсіпорынның қаржылық ... ... ... материалдық ынталандырылмауы және білім
деңгейінің бір дәрежеде сақталып қалуы. Сонымен қатар кәсіпорын тиімді
қызмет жасау үшін өзінің қаржылық, маркетингтік, тауарлық, баға, ... ... іске ... тиіс.
Қолданған әдебиеттер тізімі:
1. ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына ... ... ... және ... ... ... жолында //
Егемен Қазақстан, 19 ақпан, 2005 ... ҚР ... ... ... ... халқына жалдауы. Бәсекеге
қабілетті ұлтқа, бәсекеге қабілетті экономикаға, ... ... // ... ... 19 ... 2004 ... Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан – 2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп-
өркендеуі, қауіпсіздігі және ... ... Ел ... ... ... // Алматы: Білім, 1997. -176 б.
4. Нұрсұлтан Назарбаев. Жаңа уақыт, жаңа экономика // Егеменді Қазақстан,
16 желтоқсан, 2004 жыл.
5. Қазақстан Республикасының 2003 – 2015 ... ... ... ... даму ... Қазақстан Республикасының «Инвестициялар туралы» заңы – Алматы: Юрист,
2003 ... ... ... ... ... және бірлескен
кәсіпкерлігі/статистикалық жинақ/ Қазақстан Республикасының Статистика
жөніндегі агенттігі/ ... ... ... Е.Е. ... ... ... возникновения
перспективы развития. – М. : Изд. МГУ, 1998 г.
9. Киреев А.П Международная экономика. – М.: ... ... ... ... В.П. Экономика предприятия и предпринимательства. – М.: ИНФРА
– М, 1999 г.
11. Вознесенская Н.Н. Совместное ... как ... ... – М., 1989 ... Алимбаев А.А. Инвестиционные процессы как социально – экономическая
система. ... ... ... 1998 г. - № ... ... О.С. ... ... –М.:Гардарики, 2002 г.
14. Мескон М.Х. Основы менеджмента. – М.: ... ... ... Р.А. ... ... ... – М.: ... – М, 2000 г.
16. Айрис Бердроу. Искусство эффективных коммуникаций – ключевой фактор
успеха совместных предприятий// Проблемы теории и ... ... г., № ... ... ... в ... ... экономике/ Под
ред. Зубченко Л.А. – М.:ИНИОН, 1991 г.
18. Косай Дайоуб. Совместное предпринимательство в мировой экономике:
Автореферат. – М., 1996 г.
19. Экономика ... ... с нем. / под ред. ... Э. ... ... – Москва, 1999г.
20. Организация производства. Под редакцией Фатхутдинова // Москва:
Инфра-М, 2000г.
21. Балабанов И.Т. Финансовый ... и ... ... // Москва: Финансы и статистика, 2000г.
22. Ковалев В.В. Финансовый анализ // Москва: Финансы и ... ... Г. В. ... ... деятельности предприятия. -
Минск: Новое знание, 2000 г.
24. Дүйсенбаев К. Ш., ... Э. Г., ... Ж. Т. ... ... ... // Алматы: Экономика, 2001 ж
25. Дюсембаев К. Ш., Егембердиева, Дюсембаева Аудит и анализ
финансовой отчетности //Алматы: ... ... ... И.Н. ... – М.: ... 2000 г.
27. Шеремет А.Д. Финансы предприятий. – М.: 1997 г.
28. ... ... Под ред. О.И. ... – М.: ...... ... ... менеджмент / Под ред. Г. Б. Поляка. –М.: ... ... 1997 ... ... С.А. Управленческий анализ. – М.: Финансы и
статистика, 2001 г.
31. Ковалева А.М. Финансы ... –М.: ... – М, 2001 ... ... Б.В. ... ... ... - М.: ЮНИТИ –
Дана, 2000 г.
33. ... К. ... ... труда: модели, тенденции,
прогнозы. – М.: 1995 г.
34. . Экономика преприятия./ Под ред. А.Б. ... – СПб.: ... ... А. Н. Оценка коммерческой деятельности
предпринимательства. – М.: Финансы и статистика, Банки и биржи, 1993 г.
36. Джакибаев Б.А. ... ... ... и
международного сотрудничества в условиях рыночных отношений. –
М.:МГУ, 1994 г.
37. Серикбаев д. Совместное предпринимательство в ... ... и ... 1992 ... Совместные преприятия: создание и деятельность/ Под ред. В.Г.
Буткевича. – М.: 1990 ... ... - ... ЖШС ... ... ... баланстары.
40. «Транс - Сервис» ЖШС кәсіпорынның 2003-2004 жылдардың
қаржылық - шаруашылық қызметінің есебі.
-----------------------
Таза табыс
Өндірісті ... және ... ... ... ... ... ... қоры
Тұтыну қоры
Бөлінбеген
табыс
Құрылтайшылардың Жалпы Жиналысы
Бас директор
Атқарушы
директор
Инженерлік техникалық бөлім
Қаржы
директор
Жнармай құю ... ... ... ... ... және ... ... бөлімі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 92 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Семей жолдары» ЖШС-тың жылдық жиынтық табысы30 бет
Жылдық жиынтық табыс бойынша тәжірибелік есеп30 бет
Кәсіпорында өнімдерді өткізу жөнінде мәлімет және өткізудің кәсіпорын жұмысына тигізетін әсері68 бет
Тауарлы-материалды қорларды түгендеу және оларды есеп беруде ашып көрсету31 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
Norton Commander сервистік қаптама бағдарламасының функциялары мен қызметі7 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«Бек-сервис» ЖШС жылжымалы құрамына ТҚК мен жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру және басқару37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь