ҚР-ғы екінші деңгейлі банк «Банк ЦентрКредит» Акционерлік қоғамының несиелік саясатын талдау, оның мазмұны мен құрылымдық элементтерін нақтылай отырып, несиелік тәуекелді тиімді басқару жүйесін дамыту және жетілдіру жолдарын ұсыну

КІРІСПЕ

1 ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ КЕПІЛДІК НЕСИЕ ТҮРЛЕРІ МЕН ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Кепіл туралы түсінік және кепілдік несиелер түрлері
1.2 Банктердің кепілдік несие саясаты түсінігінің мән.мағынасы және оның қалыптасуын анықтайтын факторлар
1.3 Шағын және орта бизнесті несиелендіру.жетістікке жету жолдарының кепілдігі

2 ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДЕГІ КЕПІЛДІК НЕСИЕНІ БАҒАЛАУДЫ ТАЛДАУ
2.1 Банк қызметінің мәні, жүргізетін операциялары және құрылымы мен қаржылық жағдайы
2.2 Банктің несиелерінің қамтамасыз етілген кепілдеме
2.3 «Центр Кредит Банк» АҚ.ның кепілдік несиесін беру процесін ұйымдастыру тәртібі және несие қабілеттілігін талдаудың әдістері

3 ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДЕГІ КЕПІЛДІК НЕСИЕ САЯСАТЫН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Несиелік тәуекелділікті тиімді басқару
3.2 Несиелік тәуекелділіктерді төмендету процесін жетілдіру жолдары
3.3 Отандық банктердегі несиелік тәуекелділікті басқаруда шетелдік тәжірибе әдістерін қолдану мүмкіндігі

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Әлемдік қаржы дағдарысына қарсы таяу арада қабылданған ҚР Үкіметі, Қазақстан Ұлттық банкі және ҚР-ғы қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарының қызметін реттеу және қадағалау жөніндегі агенттігінің 2011-2012 жылдарға арналған экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыруға байланысты бірлескен шаралар жоспарын іске асыру механизмдерінде қарастырылған қаржы секторын тұрақтандырудың басты бағыттары айқындалды, соның ішінде екінші деңгейдегі банктердің кепілдік несие саясатын және тәуекелдерді басқару жүйесін жетілдіру, олардың сыртқы қарыздарды алуын әрі қарай шектеу шараларын қабылдау, Халықаралық қаржылық есеп беру стандарттарына сәйкес қызмет етіп отырған банктердің активтерінің жіктелім тәртібін оңтайландыру және жүйе құраушы екінші деңгейдегі банктердің жай және артықшылықты акцияларын сатып алу арқылы, сондай-ақ оларға субординирленген займдар беру арқылы қосымша капиталдандыру шаралары көзделген.
Аталмыш жоспарды іске асыру мақсатында белгіленген шаралардың ең бастысы ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің кепілдік несие саясатының жетілмегендігін, тәуекелдерін басқарудың бүгінгі күнге сай еместігін және оның тиімсіздігін нақты көрсетіп отыр.
ҚР Президентінің 2013 жылғы халыққа жолдауында банк секторының бәсекелестік қабілеттігі мен тұрақтылығын арттыру міндетін белгілей отырып, банктерге мемлекеттік қолдаудың біржақты бола алмайтындығын, яғни тәуекелдердің өздеріне тиесілі бөлігін алуға тиістігін, сондай-ақ банктердің акционерлері өздерін дамытуы үшін қосымша ресурстар тартқысы келмесе немесе оған қабілетсіз болса, ондай кезде мемлекет қажетті шаралар қолдануға дайын болу керектігі айтылды.
Шынымен де, Қазақстанның бүгінгі дамып отырған банк секторының бәсекелестікке қабілетті дамыған банктердің қатарына кіруі үшін ең әуелі олардың басты табыс көзінің бірі болып отырған несиелік қызметін басқарудың тиімділігін арттыруға терең мән беру қажет. Ең бастысы бұл жерде ҚР-ғы екінші деңгейлі банктердің несиелік қызметін, оның ішінде тәуекелдерін басқаруды жүйелі түрде зерттеуде жоғарыда көтерілген мәселелердің шешімін табу барысында арнайы теориялық, әдістемелік және тәжірибелік тәсілдерді қолдануды қажет етеді.
Несиелік тәуекел отандық банктердің дамуына қауіп төндіріп отырған тәуекелдің түріне жатады. Себебі, әлемдік тәжірибе көрсеткендей дағдарыс тұсында көптеген коммерциялық банктердің банкроттыққа ұшырауы қарыз алушылардың несиелерді қайтармауымен және олардың несиелік тәуекел-менеджменті саласында ойластырылмаған саясат жүргізуіне байланысты болуда. Осыған жалпылама түрде қарағанда банктердің жүзеге асырып отырған кепілдік несие саясатының тиімсіз екендігін байқауға болады.
1 Деньги. Кредит. Банки. Учебник / Г.И. Кравцова, Г.С. Кузьменко, Е.И. Кравцов и др.; Под ред. Г.И. Кравцовой. - Минск: БГЭУ, 2005.-527с.
2 Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов. М., 1997. с. 112
3 Рикардо Д., Смит А., Кейнс Дж. Классика экономической мысли: Сочинения. М., 2000.
4 Шумпетер Й. Теория экономического развития.-Москва: Прогрес, экон., -1982. – 401 с.
5 Выгодский С.Л. Очерки по теории К. Маркса. М., 1929.
6 Долгова С.А. Теоретические основы формирования кредитной политики коммерческих банков // Управление общественными и экономическими системами. – 2012. – № 2.
7 Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. М.: ИКЦ «ДИС», 1997. 464 с.
8 Ендронова В.Н., Хасаянов С.Ю. Современная стратегия и тактика российских коммерческих банков в области кредитования // Финансы и кредит. 2004. №3 (93). С. 3-1.
9 Лемжина Л.В. Особенности кредитной политики региональных коммерческих банков // Экономические науки. 2010. №1 (38). С.339.
10 Блеутаева К.Б. Ақша және банктер. Оқу құралы. Алматы "Қазақ университеті". 2008. 61-65 б.
11 Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Оқулық. Алматы: Экономика. 2007. 64-69 б.
12 Қазақстан Республикасының Банктер және банк қызметі туралы 1995 жылғы 31 тамыздағы № 2444 Заңы (2009.28.02. берілген өзгерістер мен толықтырулармен) http://rszb.kz/zakon_rk_o_bankah_i_bankovskoy_de
13 Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы 1995 жылғы 30 наурыздағы № 2155 Қазақстан Республикасының Заңы (2011.01.03. берілген өзгерістер мен толықтырулармен) http://online.prg.kz/Document/Cache/Document.aspx?doc_id=620548&page;=
14 Центркредит Банкінің жылдар бойынша қаржылық нәтижелері http://www.centercredit.kz/
15 Основными направлениями работы БЦК является предоставление услуг розничным клиентам и предприятиям малого и среднего бизнеса. http://prodengi.kz/cat/bank/14/bank_centrkredit
16 Интернет банкинг: удобство управления своими личными счетами http://apps.centercredit.kz/version.html
17 Депозитирование физических лиц http://deposit.investfunds.kz/banks/137/
18 Банки Казахстана: статистика за февраль http://www.kurstenge.kz/news/show/341
19 Болашақтың іргесін бірге қалаймыз: Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы / Н. Ә. Назарбаев // Егемен Қазақстан. - 2011. - 29 қаңтар. - Б. 1-3.
20 Финансово-банковская статистика: учеб. пособие / Н. Н. Климова ; М-во образования и науки РК, Казахстан.-Америк. свобод. ун-т. - У-Ка : [s. n.], 2010. - 192. - Библиогр.: с. 129-130.
21 Оперативные данные Агентства РК по статистике // www.stat.kz
22 Екінші деңгейлі банктердің 2007-2012 жылдарға арналған қаржылық есептерінің сандық мәліметтері.
23 Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. М., 1995.
24 Мақыш С.Б. Коммерциялық банктің активі мен пассивін басқарудың теориялық тұжырымдамалары // Экономика, бизнес және білім беру саласындағы жаңа үрдістер: Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Алматы: Халықаралық бизнес университеті, 2009. - 155-158 б.
25 Мақыш С.Б. Қоржындық несиелік тәуекелді бағалау - банктің активін тиімді басқару құралы // Ізденістер, нәтижелер / Қазақ ұлттық аграрлық университеті. - 2010. №1.- 224-229 б.
26 Мақыш С.Б. Банктің активі пен пассивін теңгерімді басқару арқылы өтімділікті қамтамасыз ету әдістері // Аль-Пари. - 2010. - №1-2 (53-54).– 78-81 б.
27 Нуртазина А.С. Несиелік тәуекел-менеджментінің банк несиелік портфелінің сапасын арттыруға ықпалы (Қазақстан Республикасы екінші деңгейдегі банктер материалдары негізінде) // «Вестник КЭУ: экономика». – 2011. - №2. - 101-104 б.
28 Абуова С.Н. Факторы, влияющие на оценку кредитного риска // Банки Казахстана, 2011, № 12.
29 Нуртазина А.С. Банктің несие тәуекелдігін басқару жүйесі // Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекелестік қабілеттілігінің жағдайы мен болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, қаржыландырудың және басқарудың қазіргі әдістемесі: Халықаралық ғылыми–тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы: Қазақ ұлттық техникалық университеті, 2009.- 1 бөлім. – 248-253 бб.
30 Нуртазина А.С. Коммерциялық банктердің несиелік саясатының экономиканың дамуына ықпалы // ҚазЭУ хабаршысы. – 2010. №2 (62).238-242.
31 Нуртазина А.С. Скоринг үлгісі несиелік тәуекелді бағалаудың және төмендетудің тиімді әдісі// Әлемдік қаржылық дағдарыс салдарынан арылу және Қазақстан экономикасының даму болашағы: Халықаралық ғылыми–тәжірибелік конференция материалдары. – Астана: Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университеті, 2011.- 2 бөлім. – 285-290 бб.
32 Нуртазина А.С. VaR әдіснамасы көмегімен банктік несие тәуекелін өлшеу// «Вестник КЭУ: экономика». – 2011. - №2. - 101-104 бб.
33 Абуова С.Н. Основные методы снижения кредитных рисков. Материалы международной научно-практической конференции «Стратегия экономического развития РК: посткризисный период». Алматы, КазНПУ им.Абая, 11 декабря 2011 г.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ КЕПІЛДІК НЕСИЕ ТҮРЛЕРІ МЕН ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1. Кепіл туралы түсінік және ... ... ... ... кепілдік несие саясаты түсінігінің мән-мағынасы және оның
қалыптасуын анықтайтын факторлар
1.3 Шағын және орта ... ... жету ... ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДЕГІ КЕПІЛДІК НЕСИЕНІ БАҒАЛАУДЫ ТАЛДАУ
1. Банк қызметінің мәні, жүргізетін операциялары және құрылымы мен
қаржылық жағдайы
2. Банктің ... ... ... ... ... Кредит Банк» АҚ-ның кепілдік несиесін беру процесін
ұйымдастыру тәртібі және несие қабілеттілігін талдаудың әдістері
3. ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ ... ... ... ... ... ... Несиелік тәуекелділікті тиімді басқару
2. Несиелік тәуекелділіктерді төмендету процесін жетілдіру жолдары
3. Отандық банктердегі несиелік тәуекелділікті басқаруда шетелдік тәжірибе
әдістерін қолдану мүмкіндігі
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... қарсы таяу арада қабылданған ҚР Үкіметі,
Қазақстан Ұлттық банкі және ... ... ... мен ... ... ... және ... жөніндегі агенттігінің 2011-2012 жылдарға
арналған ... және ... ... тұрақтандыруға байланысты бірлескен
шаралар жоспарын іске асыру механизмдерінде ... ... ... ... ... ... ... ішінде екінші деңгейдегі
банктердің кепілдік несие саясатын және тәуекелдерді басқару ... ... ... ... алуын әрі қарай шектеу шараларын
қабылдау, Халықаралық ... есеп беру ... ... ... ... ... активтерінің жіктелім тәртібін оңтайландыру және жүйе
құраушы екінші деңгейдегі банктердің жай және артықшылықты акцияларын ... ... ... ... ... ... беру ... қосымша
капиталдандыру шаралары көзделген.
Аталмыш жоспарды іске асыру ... ... ... ... ... ... ... банктердің кепілдік несие саясатының
жетілмегендігін, тәуекелдерін басқарудың бүгінгі күнге сай ... ... ... ... ... ... Президентінің 2013 жылғы халыққа жолдауында банк ... ... мен ... арттыру міндетін белгілей отырып,
банктерге мемлекеттік ... ... бола ... ... өздеріне тиесілі ... ... ... ... ... өздерін дамытуы үшін қосымша ресурстар тартқысы
келмесе немесе оған қабілетсіз болса, ... ... ... ... ... ... болу керектігі айтылды.
Шынымен де, Қазақстанның бүгінгі дамып отырған банк ... ... ... ... ... ... үшін ең әуелі
олардың басты табыс көзінің бірі болып отырған несиелік ... ... ... ... мән беру ... Ең ... бұл ... ҚР-ғы
екінші деңгейлі банктердің несиелік қызметін, оның ... ... ... ... ... ... көтерілген мәселелердің шешімін
табу барысында арнайы ... ... және ... ... қажет етеді.
Несиелік тәуекел отандық банктердің дамуына қауіп ... ... ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей дағдарыс
тұсында көптеген коммерциялық банктердің ... ... ... ... қайтармауымен және олардың несиелік тәуекел-
менеджменті саласында ойластырылмаған саясат жүргізуіне ... ... ... түрде қарағанда банктердің жүзеге асырып отырған ... ... ... ... ... ... ... банктер үшін мұндай мәселе қосарлы ... яғни ... ... қоржындарында мерзімі өткен және күмәнді
несиелердің үлесі дамыған ... ... ... есе ... отырғандығы
жасырын емес. Сондықтан да, кез-келген ҚР-ның екінші деңгейлі банктердің
қызметінің ... және ... ... банк ... ... ... ... арттыруға тікелей байланысты.
Демек, ҚР-ғы екінші деңгейлі ... ... ... ... ... ... ... арттыруға арналған
және бүгінгі банктік сектордың қаржылық тұрақтылығын ... ... етіп ... бұл ... ... ... – ең өзекті тақырыптардың
қатарынан орын алатыны ешқандай күмән тудырмайды.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен басты міндеттері. ... ... ... ... деңгейлі банк «Банк ЦентрКредит» Акционерлік қоғамының несиелік
саясатын талдау, оның мазмұны мен ... ... ... отырып,
несиелік тәуекелді тиімді басқару жүйесін дамыту және жетілдіру ... ... ... ... жету ... ... ... көздейді:
- Несие қатынастарының теориялық негізін талдау;
- Банктердің кепілдік ... ... ... ... және ... анықтайтын факторларды анықтау;
- Банктердегі кепілдік несие саясатының қызмет ету ерекшелігі мен ... ... ... банктердегі кепілдік несие саясатының ... ... ... ... АҚ ... Екінші деңгейлі банктердегі кепілдік несие ... ... ... ... тәуекелдікті тиімді басқару мен оларды төмендету процесін
жетілдіру жолдарын ұсыну;
- ... ... ... ... ... ... қолдану мүмкіндігі.
Зерттеу обектісіне: Қазақстан Республикасының «Банк ... ... ... ... ... ЦентрКредит» Акционерлік қоғамының кепілдік несие
саясаты және оны жүзеге асыру әдістері жатады.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік ... ... ... ... ... қазіргі кездегі отандық және ... ... ... ... ... орын алатын мәселелері
туралы зерттеулері пайдаланылды.
Зерттеудің ақпараттық және ... ... ... және ... ... ретінде ҚР Ұлттық ... және ... ... агенттігінің ақпараттық бөлімшелерінің статистикалық
және есептік деректері, нормативтік ... ... ... ... жылдық есеп деректері, түрлі деңгейдегі ғылыми-тәжірибелік
конференция материалдары, сондай-ақ несиелік ... ... ... ... ... ... және ... басылымдардағы мақалалар
және т.с.с. пайдаланылды.
Сонымен қатар, ғылыми жұмыста көрсетілген төмендегідей ... ... ... ... А., Рикардо Д., Шумпетер Й., Кравцова
Г.И., Выгодский С.Л., Панова Г.С., Ендронова В.Н., Хасанов С.Д., ... және т.б.) және ... ... (Ғ.С. ... Блеутаева, А.С. Нұртазина, С.Н. Абуова, С.Б. Мақыш, Л.П. және т.б.)
еңбектері пайдаланылды.
Құқықтық негізіне: ҚР ... ... мен заң күші ... ҚР ... ... және ҚР ... қадағалау агенттігінің
нормативтік құжаттары мен актілері және әр түрлі әдістемелік ... ... ... жаңалығы:
1. Банк қызметіндегі «кепілдік несие саясаты», «несиелік тәуекел» және
«несиелік ... ... ... ... ... нақтыланып, несиелік тәуекелдің типологиясы жасалды;
2. Кепілдік несие ... ... мен ... ... оның ... ... әрі жүйелі түрде зерттелді;
3. Несиелік тәуекел түрлерінің пайда болуына ықпал етуші ... және ... ... ... ... ЦентрКредит» Акционерлік қоғамының несиелік ... ... ... ... оны жетілдірудің жолдары ұсынылды;
5. Екінші деңгейлі банктер қызметінде ... ... ... ... жасалып, соның негізінде ... ... ... ... ... ету тәсілдері
қарастырылды.
Қорғауға шығарылатын негізгі тұжырымдар:
- «кепілдік несие саясаты», ... ... және ... тәуекел-
менеджмент» ұғымдарына қатысты авторлық көзқарас және ... ... ... тәуекелді басқарудың қазіргі жүйесінің құрылымдық
элементтері және олардың өзара байланысы;
- ... ... ... ... болу себептерін анықтауға ықпал
етуші факторлар;
- екінші деңгейдегі банктер қызметінде жиынтық ... ... ... ... ұсынылған әдістері.
Зерттеу нәтижелерінің тәжірибелік маңызы. ... ... мен ... ... ... банктердің несиелік
қызметтерінде болашақта ... ... ... ... ... кіріспеден, үш бөлімнен,
қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ КЕПІЛДІК НЕСИЕ ТҮРЛЕРІ МЕН
ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ... ... және ... ... ... табиғатын, оны әлеуметтік-психологиялық позициясы ... ... ... ... ... ... ... таңдау дұрыс болып табылды. Жеке алып қарағанда, ... ... ... кездегі несие берушінің қарыз өтеушіге деген сенімділікті
жүктеу деп түсінуге болады.
Шын мәнінде, сенімділік ... бір ... ... ... орын алатын жайт. Алайда, ... ... ... ... етуші субъектілердің іс-әрекетін ынталандырудың маңызы
жоғары болса да, көбіне ол ... ... ... ... келеді.
Несиелік келісімшарттағы сенімділік қатысушылардың жеке ... ғана ... қана ... Ол борышкердің несиелік
қабілеттілігінің бағасы мен үшінші жақтың қамсыздандыруын және ... ... ... ... бір шарттардың қызмет етуінің нітижесі ... - ... ... ... тергеу органдарына немесе
сотқа олардың шақыруы бойынша келуі жөніндегі ... ... ету үшін ... ... өзі не ... жеке немесе
заңды тұлға соттың депозитіне, сондай-ақ ... ... ... ... жылжымайтын мүлік пен басқа да бағалы ... ... ... ... ... шарасы (Қазақстан Республикасы Қылмыстық
іс жүргізу кодексінің 148-бабының 1-бөлігі, 322-бабының 1-бөлігі ... - ... ... ... мен ... мүлік прокурордың
немесе соттың рұқсатымен кепіл ретінде алынуы мүмкін.
Кепіл беруші - ... ... ... ... органдарына
немесе сотқа олардың шақыруы бойынша келу міндеттерін ... ... үшін ... айыпталушы не басқа да кез келген әрекетке қабілетті жеке
немесе ... ... ... кепіл. Бір немесе бірнеше адам кепіл беруші бола
алады. Егер заңды ... ... ... ... онда ... ... беру үшін жазбаша түрде келісім алынуы тиіс.
Депозит - келу жөніндегі міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету үшін
ақша ... ... ... ... есеп-шот.
Ақша - сатып алу және сату кезінде құн өлшемі болып табылатын металл және
қағаз ... - бұл ... ... ... ... автокөлік құралдары мен
өзге де мүлік, антиквариат және ... және өзге де ... ... да ... ... бағалы металдар мен асыл тастар, сондай-ақ олардан
жасалған бұйымдар жатады.
Бағалы металдар - алтын, ... ... және ... ... ... платина тобының металдары.
Асыл тастар - табиғи алмастар, зүбаржаттар, лағылдар, сапфирлер және кез
келген түрдегі және ... ... да асыл ... ... ... ... және ... Республикасы
Азаматтық кодексі мен басқа заңнамалық актілерде белгіленген басқа да құнды
қағаздардың түрлері жатады.
Жылжымайтын ... ... ... ... зат) - жер учаскелері,
сондай-ақ жермен тығыз байланысты ғимараттар, құрылыстар және өзге ... яғни ... оның ... тең емес зиян ... ... объектілер.
3. Бұлтартпау шарасы ретіндегі ... тек ... ... ... ... ... процессуалдық негіздер болған
кезде ғана қолданылады. Бұл ... ... ... ... ... іс ... туралы қаулы, осы бұлтартпау шарасын таңдау туралы
тергеушінің, анықтаушының прокурор санкциялаған қаулысы не ... ... ... және кепіл туралы шарт қабылдау туралы хаттама жасау.
4. Кепіл ... ... ... ... ... үйде ... ұстаудың
немесе өзге де бұлтартпау шарасының орнына дербес қолданылуы мүмкін. Кепіл
аса ауыр ... ... ... ... ... қолданылмайды.
5. Қылмыстық процесті жүргізуші орган бұлтартпау шарасын таңдау туралы
қаулы ... ... ... оның ... жері мен ... ... адамның тегі мен лауазымы; күдікті немесе айыпталушы адамның
қылмыс жасау жағдайлары; осы ... ... аты, ... аты, туған күні,
айы, жылы мен туған жері; азаматтығы; күдіктінің, айыпталушының жеке ... ... ... істі ... күні мен ... ... ... бабы; ұсталған және айып ... күн; ... ... ... ... бұлтартпау шарасын таңдау үшін негіз болатын
мән-жайлар; кепіл ретінде салынатын ақшалай сома не ... оның ... ... ... ақша ... ... құжатқа сілтеме жасай отырып, мүлік
тізбесі; күдіктінің, айыпталушының анықтау, тергеу органдарына немесе сотқа
олардың шақыруы бойынша келу ... ... ... ... ... ... жағдайда хабарлау туралы түсіндіру; Қазақстан
Республикасы Қылмыстық іс жүргізу кодексінің ... ... ... ... ... оны ... ... күдікті, айыпталушы және қатысқан
жағдайда - олардың қорғаушысы тегі мен ордер ... ... қол ... тек ... ... ... соттың шешімі бойынша
қолданылады. Қылмыстық қудалау органы шығарған кепіл ... ... ... ... ... ... іс ... өндірістің заңдылығын
қадағалауды жүзеге асыратын прокурор оны санкциялағаннан кейін күшіне
енеді. Прокурор ... ... ... көрсетілген көлемнен төмен
болмайтын басқа кепіл мөлшерін тағайындай отырып, тергеуші (анықтаушы)
белгілеген кепіл сомасын ... ... ... ... ... ... Кепілді таңдаған лауазымды адам бас тартқан жағдайда, оны
кепіл берушіге қайтару және кепілге ... ... ... шектеулерді алу
жөнінде шаралар қабылданады.
Кепілді қолдану туралы қаулы қылмыстық істі ... ... ... ... ... ... ... алу журналына тіркеледі.
6. Ақша, бағалы заттар, жылжымалы және жылжымайтын ... ... ... ... ала ... ... бағалы заттарды немесе жылжымайтын мүлікті
кепіл ретінде салу туралы шешім тек прокурордың немесе соттың ... ... ... ... ... және құны ... бұл ... беруші тиісті құжаттар ұсынса, олар кепіл заты болуы мүмкін.
Түріне қарай құнды ... ... ... ... ... ... ... қойылады. Міндетті
деректемелерінің болмауы немесе белгіленген ... ... ... ... ... әкеп ... Құнды қағаздың құны бұлтартпау шарасын
таңдаған кезде айқындалады.
Кепіл ретіндегі мүлік егер осы ... ... ... ... ... және оны ... заты ретінде ұсынған адам осы мүлік оның меншік
құқығында екендігін ... ... ... ... ... ресімделеді. Егер мүлік бірлескен меншікте болса, онда кепілді салуға
мүліктің ортақ иелерінің жазбаша келісімін алу керек ... ... ... өз ... жазбаша түрде бас тарту керек.
Меншіктің ортақ иесінің кәмелетке толмаған балалары болған жағдайда
пәтер немесе үй ... ... ... алмайды.
Жылжымайтын мүлікпен айналысу тәртібін реттейтін қолданыстағы заңнамаға
қарама-қайшы келмесе, кепіл ... өзге ... ... ... ... Егер ... ретінде ақша немесе бағалы заттар берілсе, сот депозитіне
кепіл салуды куәландыратын түбіршек растау құжаты болып табылады.
8. ... ... ... ... ... ... айыпталуы
кезінде, айлық есептік көрсеткіштің жүз ... ... ... байқаусызда жасалған қылмысқа айыпталуы кезінде - айлық
есептік көрсеткіштің үш жүз еселенген ... ... ... ... ... ... ... - айлық ... бес жүз ... ... ауыр ... ... кезінде - айлық есептік көрсеткіштің мың еселенген мөлшерінен кем
болмайды.
Кепіл сомасын айыптаудың ауырлығын, күдіктінің, айыпталушының жеке басын,
қызметін, тұрақты ... ... ... ... ... ... ... жағдайын, қылмыстық жауапкершілік пен жазаны ауырлататын ... ... және ... ... ала ... осы бұлтартпау
шарасын таңдайтын адам анықтайды.
9. Енгізілетін кепілдің бағалылығын дәлелдеу кепіл берушіге жүктеледі.
Кепілдік мүліктің құнын ... ... ... заңнамаға
сәйкес бағалау қызметімен айналысуға құқық беретін лицензиясы бар заңды
тұлғалар сияқты жеке адамдар да бере ... ... ... қатысушылар бұлтартпау шарасы ретінде кепіл
қолдану ... ... ... ... ... ... кепілді
бұлтартпау шарасы ретінде қолданудың пайдасына дәлелдемелерді ... ... ... мен ... еркін түрде болады. Егер
қолдаухатпен күдікті, айыпталушы өзі өтініш ... онда оның ... ... келісімі қажет. Келісім қолдаухатта қол қою түрінде болады
не болмаса оның өтініші түрінде көрсетіледі.
11. Кепіл ... егер оның өзі ... ... оған ... осы ... шарасы қолданылатын адамның
айыбының мәні түсіндіріледі. Кепіл берушіге ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің кірісіне
айналатындығы туралы ... атап ... ... ... ... шарасын таңдаған адам кепілді қабылдағаны туралы
хаттама (4-қосымша) толтырады, онда хаттаманың толтырылған жері мен ... ... ... тегі мен ... күдіктінің
немесе айыпталушы адамның жасаған қылмысы (Қазақстан Республикасы Қылмыстық
кодексінің ... осы ... ... аты, ... аты, ... ... ... ҚІЖК-нің 132-бабындағы тәртіппен ұстаудың күні ... ... ... ... ... ... ... олардың шақыруы бойынша келу міндеттерін, сондай-ақ ... ... ... ... туралы түсіндіру; кепіл берушіге
күдікті, айыпталушы шақыру бойынша ... бас ... ... ... ... ... ... туралы; кепіл берушінің
тегі, аты, әкесінің аты, туған күні, айы мен ... ... ... ... сома ... не ... оның құны мен ... депозитіне ақша
енгізілгенін растайтын құжаттары бар мүлік тізбесі көрсетіледі. Егер ... ... ... ... хаттамада оның толық деректемелері мен
өкілдері көрсетіледі. ... ... ... ... шарасын
таңдаған лауазымды адам толтырады және осы адам ... ... ... ... ... беруші (егер ол басқа адам болса) қол қояды.
Кепілді қабылдау туралы хаттама екі ... ... ... ... іс материалдарына тігіледі, екінші данасы қолхат арқылы кепіл
берушіге беріледі. Егер кепіл беруші ... адам ... онда ... растаған хаттаманың көшірмесі олардың әрқайсысына беріледі.
Хаттамадан басқа қылмыстық іске соттың депозитіне ... ... ... ... ... ... ... мүлікке, автокөлік құралдарына
және басқа да мүлікке құқық беретін ... ... ... ... ... ... ... кепілді соттың сақтауына өткізуді
растайтын құжаттар тігіледі.
Бұлтартпау шарасы ретінде кепілді таңдаған ... ... ... ... екеніне көз жеткізу керек.
13. Кепіл аумақтылығы бойынша соттың депозитіне ... ... ... сот ... ... ... ... ордері, төлем
тапсырмасы) береді. Егер ... ... ... ... ... онда ... ... құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде №
658 болып тіркелген, ... ... ... ала тергеу, анықтау,
сот сараптамасы органдарының қылмыстық, азаматтық ... ... ... ... ... ... туралы құжаттарды, заттай
дәлелдемелерді алу, ... алу, ... беру және жою ... туралы"
Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 1998 жылғы 12 қарашадағы ... ... ... Бас ... 1998 ... ... № 1043, ... Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті
төрағасының 1998 ... 8 ... № 73, ... ... ... 1998 ... 22 ... № 598, Қазақстан Республикасы
Ішкі істер министрінің 1998 жылғы 2 желтоқсандағы № 429, ... ... ... ... 1998 ... 28 желтоқсандағы №
111 бірлескен бұйрығымен бекітілген ... ... ... ... ... ... ... бұлтартпау шарасын таңдаған лауазымды адам ... ... ... ... автокөлік құралын қабылдаған жағдайда, олармен
жасалған мәмілелер жасауды болдырмау мақсатында бұл туралы жоғарыда атал-
ған кепіл ... ... ... ... ... ... ала тергеу жүргізу міндетті болып табылатын қылмыстық ... ... ... ... да бір бұлтартпау шарасын таңдауға құқығы
жоқ (ҚІЖК-нің 200-бабы).
15. Алдын ала тергеу жүргізу міндетті емес ... ... ... ... ... ... ... шарасы ретінде кепілді таңдау немесе
басқаға өзгерту ... ... ... ... бекітеді.
Анықтау жүргізудің ... 10 ... ... ... ... күдіктіге қатысты бұлтартпау шарасы қылмыстық іс қозғаумен бір
мезгілде ... оның күші ... не ... ... іс ... 288-бабының 2-бөлігінде белгіленген тәртіппен алдын ала
тергеу өндірісі тағайындалуы ... Егер адам ... ... үшін ... ... ... ... шарасы ретінде кепілді таңдау туралы қаулы ... ... және ... ... ... растайтын құжаттарды қоса
отырып (кепіл берушіде ... ... ... ... ... ... аяқталғанға дейін 6 сағаттан кешіктірмей кепілді ... ... ... ... ... ... прокурорға берілуі тиіс.
17. Кепіл қамауға алудың ... үйде ... ... ... ... ... (ҚІЖК-нің 150-бабының 9-бөлігі), сондай-ақ
прокурор ... ... ... ... мен ... ... ... мүмкін. Бұл жағдайда күдікті, ... сома іс ... ... ... шотына енгізілгенге дейін
қамауда ... үйде ... ... ... ... ... ... қаулысы атқарылуға беріледі.
18. Ұсталған адамға (қамаудағы адамға) шоттан ақша қаражатын алу қажет
болған жағдайда сенімхат ресімделеді.
19. ... ... ... ... алу немесе үйде қамап ұстау бұлтарт-
пау шараларын кепілге ауыстырудан бас тартқан жағдайда күдікті, айыпталушы,
олардың ... ... ... ... ... ... ... ретінде
іске қатысуға рұқсат берілмеген адам ҚІЖК-нің 110-бабында белгіленген
тәртіппен шағымдана алады.
20. ... ... ... міндеттемелер мерзімі кепіл
түрінде бұлтартпау шарасы ... ... ... ол ... ... ... істі алдын ала тергеудің және сотта ... ... ... ... ... немесе айыпталушы болып табылмайтын кепіл беруші
салынған ақшаны, мүлікті немесе бағалы ... ... ... ... процесті жүргізуші орган бұдан бас тартуға құқығы жоқ. Мұндай
жағдайда кепіл - бұлтартпау ... ... ... ... өзгертілуі
немесе басқа кепіл берушіге ресімделуі тиіс, бұл ... ... ... Егер кепіл беруші ... адам ... және ... қабылданған міндеттемеден бас тартса, онда бұлтартпау шарасын
таңдау кезінде ... сома ... ... ... ... ғана ... мүмкін. Кепіл мөлшері
жеткіліксіз болған жағдайда, ... ... ... кепіл берушілер
толықтыра ... не ... ... ... ... ... түрге
өзгертіледі. Бұл шешімдердің барлығы сотқа дейінгі өндірісте ҚІЖК-нің 154-
бабына сәйкес қылмыстық процесті жүргізуші органның дәлелді қаулысы ... ... ... ... ... жүргізуші органның
шақыруы бойынша келуден жалтарған жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... шақыру бойынша келмеген әрбір
жағдайда қылмыстық процесті жүргізуші орган мұның себептерін анықтауға және
күдіктіні, ... ... ... ... ... растайтын
құжаттарды (шақыру қағазын алғаны туралы қолхаттар, баянаттар және тағы
басқалар) істің материалдарына қосуы керек.
Кепілді ... ... ... ... ... үшін ... ... жүйелі, яғни екі және одан да көп ... ... ... ... жағдай
туралы қылмыстық процесті жүргізуші орган бір тәулік мерзім ішінде кепіл
берушіге хабарлауы және оған кепілдің мемлекет ... ... ... ... ... себептер болған жағдайда (келу мүмкіндігінен айыратын ауруы,
жақын туыстарының қайтыс болуы, ... ... ... ... қағазын алмауы, белгіленген мерзімде келу ... ... ... өзге де жағдайлар) күдіктінің, айыпталушының келмеуі
бұлтартпау шарасын өзгерту үшін негіз ретінде ... ... ... күдікті, айыпталушы өзінің тұрғылықты жерін хабарламай жасырынған
және ол осындай ... ... ... ... ... ... жағдайда, бұлтартпау шарасын неғұрлым қатаң ... ... оған ... ... ... мәселе қаралуы тиіс.
Кепілді неғұрлым қатаң бұлтартпау шарасына өзгерту туралы ... ... ... алу) ... ... ... ... дәлелді қаулы
шығарады, оны қылмыстық істің материалдарымен және ... ... ... ... ... ... құжаттармен
бірге осы бұлтартпау шарасын санкциялаған прокурорға дереу жібереді, ал
сотталушыға қатысты шешімді сот ... осы ... ... мен ... тексере отырып, сотқа
кепілді мемлекет кірісіне жіберу туралы ... ... бұл ... ... ... Егер ... ... өзгерту туралы қабылданған
шешім негізсіз және заңды бұза отырып қабылданса, ... ... оның ... ... ... ... кепіл өзгеріссіз қалады.
Егер кепіл түріндегі бұлтартпау шарасын өзгерту ... ... сот ... қылмыстық іс ... ... онда ... ... беру ... ... олар ... қарайды, бұл туралы қаулы
шығарады.
23. Міндеттемелерді орындау кезінде кепіл ... ... ... ... ... өтеу айыпталушының өзі кепіл беруші болып
табылса ғана мүмкін болады.
24. Күдікті, айыпталушы өзінің міндеттерін сақтаған ... сот ... ... үкім ... қаулы шығарған кезде ... ... ... ... ... ... ... 148-бабының 7-бөлігі).
25. Алдын ала тергеу сатысында қылмыстық іс ... ... ... ... ... күші прокурор санкциялаған тиісті қаулымен
жойылады. Бұл ретте осы шешімді қабылдаған лауазымды адам ... ... қоса ... ... қайтару туралы сотқа жазбаша
түрде хабарлама жібереді. Егер салынған мүлікке шектеулер болса, қылмыстық
істі ... ... ... алу ... ... шаралар
қабылдайды.
Сот осы қаулыға сәйкес салынған ... ... ... бағалы
заттарды немесе депозитке салынған ақшаны береді. Кепілді кепіл берушіге
қайтару туралы ... сот ... ... тігу үшін анықтау немесе
алдын алу тергеу органына жібереді.
Кепіл туралы ... ... ... ... ... ... банк қарыз алушының несиелік қабілетін тексеріп болғаннан ... шарт ... үшін ... ... ... түседі.
Несиелеуге байланысты барлық сұрақтарда банк пен қарыз алушы келісім-шарт
негізінде шешеді.
Несиелік ... екі ... ... ... ... ... Онда мыналар көрсетіледі:
- несиелеу мақсаты және объектісі;
- несиенің мөлшері;
- ссуданы беру мерзімі және қайтару ... ... ... ету ... несие үшін төленетін сыйақы мөлшерлемесі;
- несиенің қозғалысын және клиенттің қаржылық жағдайын бақылау үшін
қарыз алушының беретін құжаттарының ... ... ... банктің бақылау қызметі;
Несиелік клісім-шарттың мазмұнын келісуші жақтардың өздері
анықтайды.
Несиелік қатынастарды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... Кепіл туралы кепіл затына байланысты ажыратылады.
Кепіл затына: заттар, ... ... ... да ... ... ... жатады.
Материалдық-заттық мазмұнына қарай кепіл заттары мынадай топтарға
бөлінеді:
1. Клиент ... ... ...... ... кепілі:
а) шикізаттар, материалдар, жартылай өнімдер кепілі;
ә) тауарлар және дайын өнімдер кепілі;
б) валюталық бағалылар (нақты ... ... ... кепілі;
в) басқа да тауарлы-материалдық құндылықтар кепілі;
• Бағалы да тауарлы-материалдық құндылықтар кепілі;
• Сол банктегі депозиттер ... ... ... ... ... ... ... кепілі.
• Жалгерлік құқық кепілі;
• Авторлық құқық кепілі;
• Жерге құқық кепілі.
Кепіл туралы келісім-шартта мынадай мәселелер қарастырылады:
• Келісім-шарт ... ... ... ... ... ... ... берушінің құқықтары мен міндеттері;
• Кепіл ұстаушының құқықтары мен міндеттері;
• Талап ету ... ... ... мүлікті қайта рәсімдеу, басқа мүлік есебінен;
• Кепілге қойған мүліктің бұзылуына байланысты тәуекел жағдайлары
мен ... ... ... ... ... ... ... Дауларды шешу;
• Басқа шарттар;
• Кепіл туралы келісім-шарт жасасушылардың заңды мекен-жайы мен
өзге де мәліметтері.
Кредиторлардың талабын қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... Республикасының №254-1 30 маусым
1998 жылы шыққан «Кепілдік мүліктің қозғалысын тіркеу туралы» заңы негізгі
құжат ... ... ... ... ... (кепілдік ұстаушы), егер де қарызданушы өз
міндеттемесін орындай ... ... ... ... ... құнын ұстап қалуға құқылы.
Кепілдікке қойылған мүлікке деген талап білдірушілердің ... үшін ... ... ... ... мүлік
қозғалысын тіркейді. Кепілдік заңы бойынша кез ... ... ... ... ... ... несиені бергенде, құрал-
жабдықты, қаражатты уақытша пайдалануға алғанда, салып-сатуда, жалғада,
жүкті ... т.б.). ... ... ... ... ... ... мүмкін «ғимарат, қондырғы, өндіріс құралдары, ... ақша ... ... ... т.б.), бірақ оларды
Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... (төлетуге)
болады.
Кепілдік міндеттеменің қамтамасыз етілуі тоқтатылса, кепілдік
тоқтатылады: кепілге салынған мүлік ... ... ... салынған
мүлікке меншік иесі ретінде иеленген жағдайда, ... ... ... ... ... және т.б. ... ... болып
мүлікті салу және ипотека саналады.
Кепілге салу кезінде кепілдікке (закладкаға) салынған мүлік ... ... ... ... өтеді. Кепілге ұстаушының келісімімен
кепілге салынған зат кепілге берушіде айрықша ... мөр ... ... ... ... ... ... салынған мүліктер кепілге берушінің немесе
үшінші тұлғаның иелігі мен пайдалануында болуы ... ... ... ... ... ... ... ұстаушыға төлеуді немесе ипотекалық келісім-шарт ... ... ... ... не ... ... орындауды
қамтамасыз етеді.
Егер де келісім – шартта басқаша шаралар қаралмаса, онда ... ... ... ... ... ... ... демек, зиянды қалпына
келтіруін; негізгі міндеттемесін бұлжытпай ... және ... да ... ... ... міндеттемелерімен қарастырылған жағдайларын.
Кепілдікке заттық нысандарға ие объектілерінен ... да ... ... ... және кен ... кәсіпорынға, құрылысқа, ғимаратқа,
қондырғыларға және т.б. жалгерлік ... және ... ... (акциялар,
облигациялар, вексельдер және т.б.) қабылдауы мүмкін. Ипотекалық келісім-
шарт тараптардың негізгі ниеттерін қуаттайтын құжат болып табылады және ... ... ... оған ... ... де, ... алушы да,
сондай-ақ қарызданушы да қол ... егер де ол ... ... ... (яғни, тұрақты тапсырма ретінде болуы мүмкін). Ипотекалық ... ... ... ... сол ... ... кезден бастап оның
ипотекалық құқығы пайда ... ... ... ... де, кепілдік алушының да ... ... ... ... деңгейі және орындау мерзімі т.б. мәліметтері көрсетіледі.
Кепілдік ұстаушының құқығы ипотекалық куәлік ... ... ал ... ... орындалуын талап етуге, кепілдікке қойған мүлікті
алуына құқысының бар екендігін көрсетеді. Ипотекалық куәлік бір ғана ... ал ол тек ... ... ... болады.
Ипотекалық куәлік басқа бір тұлғаның пайдасына жазылып берілуі мүмкін.
Жазып беру бұл ... ... ... тұлғаға берілгендігін көрсетеді.
Бұндай жазып беру операциясын банктер ... ... ... құқықта
берілгентұлғаның толық аты-жөні болуы тиіс, ал егер де ол бланкалық тұрғыда
(толтырылмаған, қол қойылмаған нысанда) болса, онда ол ... ... ... ... ... Егер беру жазбасы бірінші беріліп отырса,
онда ипотекалық куәлігінде көрсетілген ... ... қол ... ал
егер де ол бірінші болмаса, онда осының алдындағы жазып берген тұлға ... Егер де беру ... ... ... жүзеге асыратын болса, онда
онымен бірге, сол ... ... ... ... де, ... ... құқығы да өтеді.
1. Тұтыну несиесі – бұл жеке тұлғаларға тұтыну тауарларын сатып
алу үшін және тұрмыстық қызметтерді өтеуге ... ... ... ... – бұл ... мүліктерді (тұрғын үйді,
өндіріс ғимараттарын, жерді және т.с.с.) кепілге ала ... ... ... ... ... ... – тез іске асатын бағалы заттарды немесе
бағалы қағаздарды кепілге алып, ... ... ... ... ... ... құжаттар тізімі мынадай:
1. Қарыз алушының анкетасы.
2. Жеке куәлігі (көшірмесі).
3. СТТН (көшірмесі).
4. ... 12 айға ... ... ... және ... табыстары
туралы жұмыстан берілетін анықтама.
5. Жұмыс стажы туралы жұмыс орнынан анықтама.
6. ... ... ... ... (№3 ... ... тұрғандығын растайтын құжаттар (неке туралы куәлік,
жұбайыңыздың жеке куәлігі).
8. Кепілге қоятын мүліктің құжаттары.
Келесі бір ... ... ... ... ... ... болады.
Казкоммерцбанкте ипотекалық несие беру шарттары мынадай:
Несие мөлшері: ... ... ... ... ... ... ... мүліктің бағалау құнынан 15℅-ға
дейін.
Несие үшін төлемі: айына: 1,3℅ (АҚШ долл.), 1,7℅ ... ... АҚШ ... ... теңгемен (егер 1 жылдан аспаса).
Несие мерзімі: 10 жылға дейін.
Қамтамасыз ету түрі: пайдаланатын немесе сатып алатын ... ... ... ... ... ... ... соңғы жылдары
«Қазақстан Ипотекалық компаниясы» ЖАҚ бірқатар жұмыстар жасап жатыр.
Қарыз беруші банк қарыз алушыдан негізгі ... да, оған ... да ... алуға және олардан кепілдік мүліктерін талап етуге
құқығы бар. Тауарлы-материалдық құндылықтарды, ... және ... ... ... болатын мүліктерін ұсынған жағдайда банк несие береді.
Қарыз алушының мүлкіне банк ... ... ... келісі-шарт
бұзылған жағдайда ғана иелік ете алады. Сондай-ақ, кепілге алу ... ... ... ... және ... ұшыраған кезде, кепілге
салынған мүлікті өткізуден түскен түсімді несиені өтеуге ... салу ... ... ... үйді ... ... ... куәліксіз жазбаша түрде жасалады. Қарыз алушыға тиеселі тауарлы-
материалдық ... ... ... ... ... ... кепілге
салу кепілге салудың бір түрі ... ... ... ... ақшалай
бағаланатын мүліктер, соның ішінде бағалы қағаздар да ұсынылуы мүмкін.
Кепілге салынған ... ... ... ... ... ... қарыз
алушы кепілге салынған тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... ... өз өндірісінде қайта
өңдеуге құқылы. Кепілге салынған ... ... ... ... қол
қойылғаннан кейін, банкке сақталуға беріледі және несие толық өтеліп, ол
бойынша пайыз төленгеннен кейін қарыз ... ... ... кепілге
салумен қамтамасыз етілген міндеттемесін орындамаған жағдайда «кепілге
салынған» мүліктің ... ... ... ... соттың шешімі
бойынша жүзеге асырылады. Банк мүлікті кепілге салуға қабылдаған кезде,
әсіресе, кепілге салынған мүлікті ... ... оның ... ... талап
етуге құқылы. Кепілге салынған мүлік жойылған (опат болған( жағдайда, егер
ол сақтандырылған болса, банк ... ... ... ... ... пайдалана алады. Банк шартта ... ... ... алушының кепілге салған мүлігінің құнынан несиенің ... ... ... ... ... ... қаржыны есептен шығару төлем-талап
тапсырмасы ұсынылған ... ... ... ... ... ... несиесі үшін жауапкершілігін сақтандыру «Сақтандыру ... ... ... ... ... асырылады. Бірақ қарыз
алушыға берілген несиені сақтандыру ... ... ... ... ... жөніндегі шарт жасасу жоымен, өз бетінше сақтандыра
алады. Бұл ... банк ... ... ... ... ... өтемегені
үшін жауапкершілігін өз еркімен сақтандыру шарты бойынша банк төлеген
сақтандыру ... ... ... қарыз алушының қайтаруын қарастыруы
мүмкін.
Қарыз ... ... ... ... сай беріледі. Бұл келісімде
несиенің мақсаты, мөлшері және мерзімі, құжаттар тізімі және олардың ... ... ... ... пайдалануын және қамсыздандырылуын
тексеру нысандары, несие бойынша ... ... ... ... ... ... ... тәртібі, қамсыздандыруды тексеру
үшін банкке ұсынылатын ақпараттардың мазмұны ашылады.
Банк қарыз алушыға ... ... ... үшін ... бір ... одан ұзақ ... шарт ... және әрбір несие берудің ... ... ... жеке дара ... мерзімді несие, әдетте, 12 айдан аспайтын мерзімге несиеленетін
материалдық құндылықтардың айналымдылығына және ... ... ... негізделіп беріледі. Жеклеген жағдайларда өндіріс циклының
ерекшелігіне байланысты ... ... ... ... де, ... ... ... мерзімге де берілуі мүмкін.
Несие, әдетте, қарыз алушының есеп айырысу шотында ... ... ... ... ... беріледі немесе оның есеп айырысу
шотына аударылады.
Банк несиелік келісім шартты жасамастан ... ... ... ... несиені өтеу қабілеттілігін, қарызданушының репутацциясын,
қаржылық және экономикалық ... ... ... ... ... тиімділігін басқа да жағдайларын жан-жақты талдап
зерттейді.
Тұрақты түрде несиеленетін қарызданушылардың банкке қойған ... ... ... ... бақылау жасалынады. Олардың
әрбір тоқсан сайын запсатары мен ... ... ... ... қарызы талданады, ал керек болған жағдайда, қойма мәліметтері
және бухгалтерлік есептегі натуралдық көрінісі зерттеледі.
Қарыз ... ... ... басқа несиені пайдаланғаны үшін
пайыздар, айыппұлдар төлеуге міндетті.
2. Банктердің кепілдік несие саясаты түсінігінің мән-мағынасы және ... ... ... ... ... ... жоғарыда қарастырып
өттік, ендігі кезекте нарықтық экономика жағдайында қызмет ететін ... мәні мен ... ... ... ... кету ... ... несиелік саясат нарықтық қатынастарға сай экономиканың тиімді
дамуын қамтамасыз ететін несие ... ... ... ... ... беру және ... әдістері мен тәсілдерін және ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Екінші деңгейлі банктер өзінің несиелік қызметінде тікелей қоршаған
ортасымен тығыз өзара қарым-қатынаста ... яғни ол ... ... және ... ... өзгеріп отыратын клиенттер ортасы. Соған сәйкес
банктік несиелеу де ... ... ... жаңа ... ... енгізіліп отырады.
Сонымен қатар несиелік өнім мен қызмет көрсету нарығында бәсеке өрши
түседі. Соның салдарынан банктерде несиелік ... ... ... ... ... ... «кепілдік несие саясаты»
түсінігінің бірмағыналы анықтамасы жоқ. Ең ... ... ... ... мән беру ... ... ... тілінен аударғанда politike – мемлекетті ... ... ... ... ... ... қоғамдық қызмет ретінде
тұжырымдалады.
Саясат ... ... ... ... мен ... деген де ой бар, себебі бұл мемлекет құзырына кіреді.
Саясат ол классаралық, ... ... ... ... аясы деп ... ... сөздікте анықталған.
Сонымен қатар, саясат – бұл қоғамдық қызметтің ерекше арнайы ... ... ... де, ... ... де – ... ... анықталатынын және қоғамның экономикалық базисінің
іргетасы ретінде рөл атқаратынын атап өту керек.
Осыдан ... ... ... ... саясаты банктің ... ... мен ... анықтап, банктік жалпы
стратегияға сай несие ісін ұйымдастырудың ... және де ... бар ... ... отырып, несие ресурстарын ... бөлу ... ... қамтамасыз ететін белгілі бір перспективада қарастырылатын банктің
активті және пассивті операцияларының жынтығы [6].
Экономикалық ғылымда ... ... ... барлық формадағы несие
қозғалысын басқарумен пара-пар келетіні ... ой ... ... ... ... ... – бұл ... беру саласындағы саясат болып та және
оны қайтарып алу саласындағы саясат болып та табылады.
Алайда, бұл анықтама ... ... ... ... ... бір
екінші деңгейлі банктің жұмысын және оның ... ... ... ... ... ... ... бағалауға мүмкіндік
бермейді. Сондықтан бүгінгі таңда әрбір ... ... ... ... ... бағалау маңызды мәнге ие болып келеді.
Сонымен, нарықтық экономикаға сай қазіргі несиелік саясатқа мынадай
анықтама беруге ... ... ... ... қамтамасыз ететін несие
түрлерін, несиелеу принциптері мен шарттарын, несие беру және ... мен ... және ... ... ... ... экономикалық саясаттың бір бөлігі болып табылады.
Қайта құру кезеңіне дейінгі сияқты ... ... ... жинағы бұрынғысынша қалғанына қарамай-ақ шаруашылықтың
нарықтық жағдайға өтуіне байланысты ... ... әр ... ... ... десе болады. Сондықтан бұл ... ... ... ... ... ... құрылымын әр түрлі әдебиет
көздерін ... ... ... қарастыруға тура келіп отыр.
Кепілдік несие саясатының элементтерін ... ... ... ... шолу ... өтейік [6].
Cурет 1. Банк саясаты және оның элементтері
Кепілдік несие саясатының құрамына ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықты және халықты
несиелеу саласындағы мәселелерді қою және олардың жүзеге ... ... ... ... ... ... ... мәнін банктің қайтарымдылық негізіндегі
ресурстарды тарту және оларды банк клиенттерін ... ... ... ... мен тактикасы ретінде анықтауға болады.
Екінші деңгейлі банктің несиелік саясатының негізгі бағыттары мен
принциптері 2-суретте көрсетілген ... 2. ... ... ... ... ... ... бағыттары
мен принциптері
Ал 3-суретте екінші деңгейлі банктің кепілдік ... ... ... ... ... мен ... жалпылама сызбасы берілген.
Сурет 3. Eкінші деңгейлі банктің кепілдік несие саясатын жүзеге асыру
механизмі
Бұл жерде:
БНК – ... ... ... ... комитетіне мақсатқа сай
шығарылуы;
N – қабылданбағандар (лауазымды тұлғалардың теріс шешімдері – «nacks»);
S(БНК) – БНК (оң, теріс) шешімнің сапалы ... ...... ... бар ... («0» - жоқ, «1» - ... – несиелік тапсырыс;
НК – несиелік келісім шарт;
БНК – банктің несиелік комитеті;
ОБ – операциялық ...... ... С. ... ... кепілдік несие саясатының тұжырымдамасы оның
функцияларын бөліп көрсетуге мүмкіндік ... ... бір ... ... несие саясатының функцияларын екі топқа бөлуге болады:
І-топ – Жалпы. Банктік саясаттың әртүрлі элементтеріне тән;
ІІ-топ – Ерекше. Кепілдік несие ... ... ... ... ... ... ... яғни банктің барлық жүзеге асыратын операцияларынан
пайда алу мағынасында.
2. ... ... ... объективті
қажеттілігін көрсетеді. Банктің уақытша бос жатқан қаражаттарын
аккумуляциялауды және ... ... ... ... екінші деңгейлі банктің кепілдік несие ... ... ... ... банк пен ... ... тарту және пайдалану процесін бақылауға мүмкіндік береді
[7].
Функцияларды құбылыстар мәнінің ерекше ... ... ... келе,
кепілдік несие саясаты тек бір ғана, бірақ өте маңызды функцияны ...... ... ... ... Бұл функцияның қызмет
етуі банк саясатының мақсатына ... ... ... ... ... ... банктердің несие
процесін ұйымдастыру бойынша стратегия мен тактиканы анықтауға ... ... ... ... ... ... ... жасақтауды ұсынып
отыр. Бұл ұсынысты ескере отырып кепілдік ... ... ... ... ... ... бойынша рәсімдеу керек және оның несиелік ... ... және ... ... ... қаулысы болуы қажет.
Регламенттелетін параметрлері мен іс-шаралары және несиелеу кезеңдері 2-
ші кестеде көрсетілген. Алайда, бұл әдістің ... бір ... ... ... ... ... кепілдік несие саясатын несиелік процесті
ұйымдастырудың тактикасына алып ... отыр ... ... ... ... элементтері
|Несиелеу кезеңдері ... ... мен |
| ... ... беру бойынша алдын ала |Болашақ борышкерлердің ... ... ... ... түрлері |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... стандарттары |
| ... ... ... |
| ... қойылымдар |
| ... ... |
| ... ету әдістері |
| ... ... ... |
| ... ... |
|Несиені рәсімдеу ... ... |
| ... ... ... жұмысы|
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... келісім шарттарын орындауды |
| ... |
| ... өтіп ... несиелерді |
| ... ... және ... |
| ... |
| ... өтеу ... |
| ... ... ... ... ... және ... тәжірибені ескере отырып, кепілдік несие саясатын
оптимизациялаудың талаптары мен оның қалыптасу ... ... ... ... ... (4-сурет).
Сурет 4. Екінші деңгейлі банктің кепілдік несие ... ... ... ... қалыптасу процесінің әр бір бағыты
қалғандарымен өте тығыз ... және ... ... ... мен ... процесін ұйымдастыру үшін міндетті болып саналады да,
оптималды кепілдік несие саясатының мәнін ашу үшін де ... ... ... ... келесілермен анықталады:
Біріншіден, несие құралдары (нарықты сегменттеу) мен ... ... банк ... тәжірибелік қызметін регламенттейтін және
осы басымдылықтарды тәжірибеде жүзеге асыратын нормалар мен ... банк ... ... және ... несие
ұсыныстарын таңдау мен несиелік келісімдердің шарттарын ... ... ... ... ... ... ... саясатын жасақтау кезінде олардың
қызметіне әсер ететін көптеген факторларды талдайды ... 5. ... ... ... саясатын анықтайтын факторлар
Екінші деңгейлі банктің кепілдік несие саясатын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... несие саясатының теориялық жағынан дәлелденген моделі жатуы қажет.
Несиелік саясаттың негізгі бағыттары көрсетілген бір ғана ... ... ... ... тиімді кепілдік несие саясатын жүзеге
асыру бойынша банк қызметінің барлық жақтарын көрсететін басқа да ... ... ... саясаты туралы құжатта ереже бойынша несиені басқарудың
ақылға сыйымды, жалпылама ... ... ... ... ... әр ... нақты ерекшелігіне байланысты: оның мақсаттарына,
нарықтарына, қаржылық құрылымына, бәсекелік ... ... ... әр бір банк дәл ... нақты қажеттіліктерін көрсететін
жеке саясатының жасақталуына ақылмен қарау керек.
Кепілдік несие саясатының тиімді болуы үшін ... ... ... қамтылуы тиіс. Оның міндетті элементі болып несие ... ... үшін ... ... ... Несиелік саясат басқа
саясаттар сияқты нақтылыққа негізделуі керек.
Кепілдік несие саясатын ... ... ... ... ... ... ... жағынан оның диверсификациясын қарастыра отырып
банктер ... ... ... басымдылықтарды анықтайды. Ал бұл
кепілдік несие саясатының тұтыну қарыздарын беру, ипотекалық несиелендіру,
шағын және орта ... ... және т.б. ... түрлері туралы
айтуға мүмкіндік береді [9].
Жоғарыды айтылғандарды қорытындылайтын болсақ, кепілдік несие саясаты
екінші деңгейлі банктердің стратегиялық ... қол ... ... ... ... ... ... мекеменің қаржылық нәтижесі көбіне оның
табысты жүзеге асуына байланысты болады.
1.3 Шағын және орта ... ... жету ... ... ... ... ... шағын және
орта ... ... ... ... ... ... соңғы он ... ... де ... ... ... маңызды тетіктерінің бірі саналатын бұл салаға
мемлекеттік ... ... ... ... ұстайтын мемлекет
басшысы осы жолыда кәсіпкерлерді ... ... ... ... да ... бар ... қамқорлықтың да қайтарымы ... ... ... құлшынып отыр. Тек мүмкіндік болса екен ... ... ... ... ... ... ... жарты
миллионға жуық шағын және орта бизнес субьектілерінде ... ... ... 340 мың ... ... ... ... Президент тапсырмаларын
жүзеге асыруға жер ... ... ... қояр тосқауылдары
қиындық тудырмасына кумандары қалмаған сияқты.бұған ... ... ... жалпы Үкіметке және Премьер министірдің тікелей
өзіне ... ... ... үшін ... жағдайлар
қалыптастыруға қатысты бірқатар тапсырмалар берді.
Ішкі жалпы өнімнің 50-70 пайызы ... және орта ... ... ел ... ... толық сақтап, шикізат
тәуелділігінен ... ... Бұл ... ... болмасын
экономикасының басты алғышарты.осыған қол ... ... ... бар, оның ... бған ... де жететініне бүгігі шыққан
белестеріміз айғақ. Еліміздің ортбасылық ... 3,5 деп ... 4 ... ... адам ... ақыларын осы мекемелерден туып
отырғаны форумда айтылды. Бұл дегеніміз ... ... ... бірін
құрайды. Табыстың орташа көрсеткіші 18 ... ... ... ... ... ... жалпы мөлшері 500 милиард
теңгеге жетіпті. ... енді ... емес деп ... ... ... ... ... да орасан. Болашақтағы қызметтеріміздің ... ... ... үшін ең ... саналатын осы өзгерістер
бағдарламасы 11 міндеттен тұрады. Мұны ... ... алты ай ... басшысының форумында Үкімет басшысының ... ... ... ... ... органдар кәсіпкерлікке, жеке ... ... ... өзгертуі керек. Бұл әсіресе ... ... ... ... ... мемлекттің билігі. Олар елде заңдардың бұзылуын
тексеру мен анықтауға және бұл үшін ... ... ... тарту
қойылған. Бірақ олардың өздері сол заңдарды бұзбауға тиіс.
Мемлекеттік, ... ... ... ... ... ... тиіс: жеке
меншік, бейнелеп айтқанда, бұл қасиетті, ал бірақ сауын сиыр емес.
Мемлекеттік ... мен жеке ... ... ... кез ... Барлық әлеуметтік және басқа шығындарды өзіндік құнға,
баға мен тарифке ... ... ... ... отыр. Ал, мұның өзі
бизнесмендер өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін алдын-ала төмендетеді.
Міне, мәселен, ... ... ... бала ... ... кейінгі демалыстарына ақы ... ... ... және ... осындай жағдайларды жеке меншіктің ... ... ... Ал ... кейін әйелдерді, ... және сол ... ... алғысы келмейді дейтін
болады.бұл мселені заң аясында шешу ... ... ... ... ... кәсіпкерлік
құрылымдардың төңірегінде тұрақты ... ... ... ... қара ... ... адамдардың шектен тыс саны секілді
тексерушілердің де шектен тыс саны ... тағы да ... ... ... ... ... ... туралы айтқан бір
қақпайын айта ... ит көп ... қой ... ... Бұл ... ... сөз.
01.04.2012 жылға экономикалық қызмет түрі бойынша шағын ... ... ... ... ... ... |Өнімді шығару, млн. теңге |
| ... | |
| ... ... ... ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... |38331 |37651 |8003,9 |6725,8 ... ... | | | ... ... және | | | | ... | | | | ... | | | | |
| |1238 |1544 |98,5 |105,3 ... ... | | | | ... ... |52 |39 |23,4 |1,9 ... |6595 |6230 |2181,4 |1020,4 ... |238 |269 |453,9 |58,3 ... |5761 |5325 |1245,9 |905,6 ... ... | | | | ... су ... | | | | ... тарату |596 |636 |481,6 |56,5 ... |6861 |6578 |1324,7 |1080,6 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... және | | | | ... ... | | | | ... жөндеу | | | | |
| |12777 |13121 |2448,9 |2672,8 ... ... мен | | | | ... |556 |590 |109,4 |151,3 ... және | | | | ... |2093 |1758 |544,4 |506,7 ... ... | | | ... ... | | | | ... беру және | | | | ... | | | | ... ... | | | | |
| |5245 |4883 |992,7 |903,3 ... беру |297 |347 |19,3 |25,1 ... ... | | | | ... әлеуметтік | | | | ... ... | | | | |
| |1431 |1259 |99,7 |95,1 ... | | | | ... | | | | ... |1186 |1302 |161,5 |163,3 ... үш ... ... ... ... қарамастан, мемлекеттік
аппараттың саны шамамен 20 ... ... Оның ... нақ осы
бақылаушы тексеруші және әлеует органдары ... Біз қара ... ... ... ... ... көп ... мәселе шенеуніктердің көп боуында ғана емес және тек ... ... деп ... Егер ... мың ... ... ... алатын
болсақ, бізде АҚШ пен Европаға қарағанда ... үш ... ... ... қарағанда жартысына кем екен.
Біз қазірдің ... ... ... ... ... ... сапасы мен ... ... ... шешу ... ... ... ... азаматтық-
құқықтық инститтуттарға жүктей алатын ... ... ... ... Сайып келгенде, бізге бизнес пен ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік өкіммен
ғана іске асыру ... ... ... ... ... тәуелсіздіктің
бүкіл тарихы бойына көз жеткізіп көреміз.
Бұл қозғалысқа ... пен ... ... қоғам
инститтуттары мен бизнестің бірлескен ... ғана бере ... ... ... қауымдастығының да міндеті. Ал Үкіметке
проблемаларға сарабдалдықпен және ... ... ... ... органдардың санында анықтап көру керек. Үш ай ... ... ... қатысуымен талдап жасалған нақты
ұсыныстар енгізуді ... ... Енді ... ... ... де бұл шара уақытша және төтенше екенін ... ... ... ... ... ... ... мороторийдің
зияндылығын дәлелдеп бағуда, ал кәсіпкерлер оны ... ... бұл ... ... ... ... сондықтан да жаңа жылдан
бастап мороторий тоқталуы тиіс. ... ... оған ... таба ... бірақта бұған да жол ... ... ... ... ... ... ... қорғау және салық
органдары бақылау жүргізіп, заң ... ... ... Тек ... ғана адал ... ... ... болады.
Лицензиялық тіркеу рәсімдерінің саны ... ... ... қалыптан
шығып кетті. Ведомстволар мен әкімдер өз ... мен ... ... үшін бағаныіс жүзінде бақылаусыз белгілеуде.
Бұрын Монополияға ... ... ... ... үшін бағаны
тіркеп, белгілеп ... ... ол жоқ. ... инфляцияны
ведомостволар мен әкімдер туындатып отыр деп Марченка дұрыс ... ... ... ... боып отыр дегенді қоспақпын.
Сондықтан да Үкімтке ... ... ... ... 5-10
есе қысқарту үшін тура алты ай ... ... ... тексеріп, баяндайтын болсын. Бірнеше мәрте тапсырылғанына
қарамастан, ... ... ... ... ... мәселесін шеше алмады.
Ұлттық банк соңғы төрт жылда шағын ... ... ... ... ... өсті және ... қанағаттандыру дәрижесі 90
пайыздан асып түсті дейді. ... ... ... ... ... болып қалып отыр. Алты пайыз инфляция
жағдайында несиелердің 20-22 ... ... ... банк ... осы ... бойынша ұсыныс енгізуге бір ай мерзім
беріледі.
2008 жылы ... ... ... кәсіпкелер форумында 2009
жылдың ... ... ... ... ... шағын бизнесті
қадағалауғабайланысты ... ... ... Алайда тәжірибе
көрсеткендей, осы уақыт арылығында көптеген кәсіпорындар мен ... ... ... бәрі ... ... ... ... жоқ. Себебі, аталмыш салаға жүргізілген ... ... ғана ... ... ... ... көсіле еңбек
етуіне мүмкіндік бермеді. Осы ... ... ... ... қайсыбір форумында болмасын жеке меншіктердің ісіне
қол ... ... әрі ... ... сиыр ... тексеруші органдарға, яғни ... ... ... ... ... келе ... жақында теледидардағы
сөзінде тағы да бір қайталап ... ... ... ... шағын және орта ... ... ... 500 мыңмен
саналса, онда жұмыс істейтіндер саны 1,5 млн. ... отыр ... ... 600 млн. адам осы ... пайда көруде. Алайда,бұл
көрсеткіштің өзі аз, ... ... бұл ... ... 20
пайызын ғана құрап ... ... ... 50 ... ... ... ... бойынша, үздіксіз тексерулер – кәсіпкерлердің
аяғынан тұрып кетуіне кедергі ... ... ... ... күнде кәсіпкерлер арасында мынадай үйреншікті тіркес
қалыптасқан: ... ... ...... бандиттерден емес,
бақылаушы органдардың өкілдерінен ... ... ... ... салық инспекциялары, ветиринарлық, санитарлық, ... ... ... ... ... ... ... бар.
Ал негізінде Үкіметтің шешімі бойынша ... ... ... пен ... рұқсат берілген екен. Мұның ... ... ... ... органдар тарапынан жүргізілген
жан-жақты жүргізулер кәсіпкерлердің ... ... ... ... тағы да дәлелдей түседі.
Сонымен, кәсіпкерлікті дамытудыңалдында кесе-көлденең ... өз ... бір ... ... ... ... бойынша жеке кәсіпорындардытіркеу үш ... ... ... ... ... ... ... үлгерген кәсіпкер
менмін дейтіндер ... ... ... ... ... ... жаңа істі ... ... ... бастауға
арналған құжаттарды рәсімдеу ... ... ... Сіз ... толыққанды рәсімдеп болғанша,яғни
банктен есеп шот ашу, статистикалық ... алу, ... өту ... үшін үш күн ғана ... емес. Күні-түні ... ... ... және орта ... ... алдындағы кедергілер
жайында сөз болғанда, кәсіпкерлер қай ... ... ... алға тартады. Алматы қалалық ... ... ... С.Тұржановтың айтуынша, аталмыш бизнеске кедергі
болар жағдайлар – жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... арқылы шенеуніктердің жемқорлыққа жол
беруі, бюрократия, жоғары арендалық төлем, несие ... ... ... > ... ... да, ірілеріне де бірдей айыппұл көлемін ... ... ... ... ... ... ... алдын алуға емес, әлі қанаты ... ... ірі ... салу ... ... ... лайық. Аталмыш департамент директоры өз сөзін жалғастыра ... ... ... ... ... ... заңды және жеке
тұлғаларға айыппұл салуда тексеруші ... ... ... ... ... отыр. Құқық бұзушылыққа ... ... ... баптарда оның заңдарды ... ... де өте ... Ал көп жағдайда айыппұл мөлшері 1000 айлық
көрсеткіш ... 5,5 АҚШ ... ... жылы ... ... ... ... мемлекеттік
органдар тарапынан тексеру жүргізу ережесін бекіту туралы Үкіметтің
№572 ... ... ... Осы қаулы негізінде шағын бинес
нысандарын тексеруде ... ... ... ... ... ... және ... орган
қызметкерлерінедеген талап пен жауапкершілік күшейтілген болатын. Және
де ... ... ... ... Аппарат және құқықтық
статистика ... ... ... ... жаңа ... ... органдар тіркеуден өтпей-ақ текскрулерге тікелей ... ... ... ... кәсіпкерлер қауымдастығы деректері
бойынша, ... ... ... мекемелер саны жүзге жеткен
көрінеді.
Шағын және орта ... ... ... алып ... ... ... және ... кедергілердің салдары
отандық экономиканы көтеруге қосатын ... ... қана ... ... ... ... ... де айтарлықтай ... ... ... Ал ... кәсіпкерлері форумының деректері
бүгінгі күнде ... ... ... ... ... қосылмақ түгілі, отандық өнім өндіру ісін дұрыс жолға қоя
алмай ... ... Ал ... Орта Азия ... ... ... жақында өткен *Қазақстанның ұлттық табысын
ұлғайтудағы шағын және орта ... ... атты ... басында әлемдік экономикаға шығу үшін елдегі ... ... ... ... ... ... Оның пікірінше, ... ... ... ... ... алып отырғанымен, отандық
кәсіпорындар әлі де бәсекелестікке түсе ... ... Қай ... ... және орта ... ... өсімге ықпал ететін
салалардың бірі болғандықтан, дамыған ... ... ... ... ... ... болып табылады екен. Ал ... ... саны 60-70 ... ... 2015 ... ... ... отандық бизнесті
дамыту мен дұрыс ... ... ... ... ... ... бастап жоғары технологиялық ... ... ... Сол үшін ... жаңа ... ... модернизациялық жолы арқылы меңгерілген күшті ... ... ... ... ... ... Салалық бизнес-
ассоциацияларының ... ... ... ... ... ... тасымалданатындығын назарға алатын болсақ,
елімізге жеткізілетін құрал-жабдықтарға салынатын ... ... ... ... ... ... Бекітілген заң бойынша
қосымша құн салығы ... ... ... ... ... ... қосылады. Мұның өзі салықты екі есе ... ... ... ... шетелдік құрал-жабдықтармен жасалған
отандық өнімдердің қымбаттылығына ... ... ... Сол ... де көптеген кәсіпкерлер ... ... бас ... ... Ал ... өнім ... ... кәсіпорындар елімізде өндірілмейтін импорт
тауарларға кедендік салықты ... яғни ... ... ... қарауды талап етеді. Қазіргі жағдайда отандық өнімдер шетелден
әкелінетін ... ... түсе ... ... ... ... Тұржановтың айтуы бойынша,
кәсіпкерлік нысандарына бағытталған мемлекеттік және мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... әрекеті кәсіпкерлікті дамуына кері бағытталған. Қандай ... ... ... қорытындыларға төленетін төлемдер
кәсіпкерлер қалтасынан шығатын шығын көлемін ... ... ... ... тағы бір ... ... мүлік
орталығында құжат рәсімдеумен байланысты. Яғни, ... үй ... ... ... құжатын тоқсан сайын рәсімдеуге тура
келеді. Өйткені, мұндай ... ... ... ... ғана ... Жеке ... ... инспекциясы жыл
сайын жер мен пәтерін қайта бағалауды ... ... Осы ... ... ... ... ... қатар нысанның
бағалау құнынан 1 ... ... ... ... ... ... өз
мүлігінің құнын төмендету үшін көбінесе аталған құрылым өкілдерімен
сыбайлас ... ... ... ... ... ... пен жер
салық комитетінің талаптары бойынша кәсіпкер үшін ... ... ... бір ғана ... ... ... ақша алу әдістері ... ... ... кездесіп жүрген жайт. Атап айтқанда,
электр ... ... ... ... ... құны 20-30 ... баратынэлектр жүйелерін ... ... ... әр кез ... ... ... ... ете отырып, жылу
жүйесінің ... ... ... ... ... Мұндай кедергілер
кәсіпкердің алдынан қалалық су және газ ... ... да ... ... ... ... ... ету орталығынақосылу 36 ... ... ... ... « ... » ... алдын ала өтеуді талап етеді. Кәсіпкер ... - ... үшін ... ... жұсайды екен.оның ... ...... ... – 300, жобаны бекіту – 200,
рұқсат қағаз – 50, АҚШ ... ... ... ... ... ... – 25 мың теңге, жерді әкімдікте рәсімдеу – 2700, ал ... ... мың ... құрайды.
Міне, кәсіпкердің азды-көпті ... ... ... ... ғана ... ... үшін ... шығын көлемі сатып
алынатын жер мен мүлікті ... ... ... істі ... ... ең аз ... де 5-6 мың АҚШ долларын қажет етеді.
Бүгінде мамандар ... ... ... ... ... әлі де
шикілігін тілге тиек етеді. Жоғары да атап ... ... ... ... ... ... жете білмегендігінен де
артық шығындарға ұшыратуы ... ... ... өзі ... ... ... алды да кездесетін шығын көлемін ... бел буып ... ... ... да келісіп пішкен тонның
келте болмайтыдығы немесе жеті рет өлшеп, бір-ақ кес ... ... ... ... ... жақтан мемлекет пен жергілікті ... ... ... Орта және шағын кәсіпорындар жергілікті ... ... ... ... басқару қажетті капиталдың
жеткіліксіздігі, көп мөлшерде басқарудағы ... ... ... қиыншылықтар кәсіпорынның өзіндік бекім ... мен ... ... ... ... талап, саяси орта зор ... кері ... ... ұшыратады. Орта шағын кәсіп орындардың ... ... ... ... ... ... ... шекті, қазіргі уақытта
банктің кредиті жеткілікті ... ... ұзақ ... ... және ... кәсіп орындардың сеніміне пайдасыз. Мемлекеттегі
банктердің тез ... ... ... ... ... біртіндеп нарықтық экономиканың қағидасы бойынша ... ... ... іске ... ... тұрақты дамуды
көздейді. Сол үшін банктердің несие берген уақытында ... ... мен ... құрып, қаржыланудың нақты шығынын
жоғарлатып, несиеннің ... ... ... ... ... қолдаудан айырылып, бейне адам адам ... қан ... ... орта және ... ... ... әрі бата береді. Осындай жағдайда барлық халықтық экономиканың
сәтті ... кері ... ... Сол үшін ... шешу орта ... ... берген уақытында үнемі
күрделі ... мен ... ... ... ... жоғарлатып, несиенің нақты пайыздық ... ... ... қолдаудан айырылып, бейне адам денесі қан-тамырынан
айырылғандай болады, орта шағын ... ... одан ... ... Осындай жағдайда барлық ... ... ... кері ... ... Сол үшін ... ... орта және шағын кәсіп-орындардың ... ... ... және шағын кәсіп-орындардың капиталдық ... ... үшін ... банк ... ... іске ... ... Орта
және шағын кәсіпорындарын қаржыландыру орта сн ... ... банк ... ... ... орта және ... ... беретін кабинетін ашуды талап ету ... орта және ... ... беретін несиесін арттыру
керек.
Шешудің жолдары: ... ... ... ... ... ... белгілеме жағынан, әрбір мемлекет орта және ... ... ... үшін ... ... ... ... ... ... сыртқы заңдық ортаны жарату
үшін, кең көлемде көптеген ... даму ... ... ... орат және шағын кәсіпорындарының негізгі заңы, қозғалыс
заңы. ... ... ... АҚШ ... ... ... несиені берудегі тексеріп қол қою ... ... ... ... ... ... жоспар,
вексельдік қамтамасыздандыру ... ... ашу ... ... ... шарт ... неиеге ие бола
алмайтын шағын ... ... ... қолдау береді.
Банктердің несиені сенімді кепілдік ... ... ... орта
және шағын кәсіпорындар ... екі ... ... ... ... ... қоры, өйткені үкімет қажынының қолдауымен
несие ... ... ... шығынын толықтайды. Екіншіден ... ... онда орта және ... ... бірлесе оытрып
мүшелерге кепілдік береді. ... ... құру ... ... көп ... халықтық банк нарықтық экономиканың бәсекелестік
қағидасына бойсынып, ... ... ... ағаштар тегіс
гул ашқан тамаша ... ... ... экономикалық қызмет түрлері бойынша шағын ... ... ... ... ... ... айлық еңбек ақы, теңге |
|Барлығы |21394 ... ... аң ... және |12268 ... шаруашылығы | ... ... ... ... |22194 ... |22178 ... |28170 ... |22176 ... ... газ, су ... және |17963 ... | ... |27914 ... |19167 ... ... | ... және жеке ... | ... ... | ... үйлер мен мейрамханалар |13979 ... |23820 |
| ... және ... |20717 ... ... |22025 ... мүлікпен операциялар, |21697 ... беру және ... ... ... | ... ... және дербес |14952 ... ... | ... ... өзіндік басқарып жұмыс ... ... ... ... ... ... капиталы, жұмысты ... мен ... ... ... ... ... басқарудағы білімдері сияты қызметтер мен қамтамасыз етіп
тұру ... Осы ... орта және ... ... ... мен
талап етіп тұған көмегін ... ... мен ... ... ... жоғарлату керек. Бұл орта ... ... даму мен банк ... ... ... ... тұрақтылық пен байланыстың жақсаруына пайдалы, бұл
қазіргі заманғы нарықтық ... ... роль ... жәе ... ... сенімдік кепілдік ... құру ... Орта және ... ... саны көп,
бірақ банкке кепілге беретін ... өте аз, ... ... ... ... ие бола ... Сонымен орта-шағын
кәсіпорындардың ие ... ... ... ... ... ... ... беретін несиесінің басқару құны мен жұмыстық
қаупі үлкен болады.
Орта және ... ... ... ... ... ... ... шешуге пайдылы. Бұл ереженің ... ... ... құрылымдары мен кәсіпорын ұйымдары ... ... орта және ... кәсіп-орындарға сенім ретінде
кепіл беру ... ... ... ... және ... ... сеніміне қамтамасыздандыру
беру керек. ... келу ... ... қаржы немесе қоғамға
таратақан вексель арқылы ... ... ... ... ... ... мен кәсіпорындар ортақтасып шығарған ... ... ... ... кепілдік қозғалысы барысында,
қаржылық ... ... ... ... ... ... қаржыладыру қызметін көрсетуге бағытталады. Орта
және шағын кәсіп-орындардың ... ... ... ... Кәсіп-орындар капитал нарығынан тікелей ... ... ... қарастыру керек. Қор, ... ... ... ... ... әліде жетіле қоймағандықтан, тек қана
аз мөлшердегі ірі ... қана ... шыға ... Сол
үшін орта және шағын кәсіп-орындар негізінен жанамалай ... ... ... қаржыға ие болады. ... ... ... ... ... ... мәлім
мөлшердегі орта және ... ... ... ... ... өзін ... дамытып күшейтуге қатысты
қажетті қаржыға ие болып қалмастан, ... ... ... ... әрі ... түседі. Біздің бұл жақтағы ... ... ... бұған бола ... ... ... Сол ... орай ... тамаша нарықтың дамуына шаруашылық
құрылымын ... ... ... табысқа ие бола алады. Жоғары
қауіпті орта және ... ... ... жоғары техникалы
орта және шағын ... ... ... қол ... акция
мен вексель тарату сияқты жолдары арқылы қаржы ... ... ... қауіпті инвестицияның ... ... ... ... ... ... ... дамытуымыз
керек. Біздің жобамыз бойынша ... ... ... ... ... артықшылықтары болады. Серіктестік мүшелер ... ... ... ... ... сонымен бірге нарқы ерекше,
серіктестік мүшелердің байланысы салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... мен
сәйкесуінде, серіктестік мүшелердің мүдделік нысанасы өзара ... ... өз ... ... ... және бірлікте
шешім жасай ... ... ... шағын кәсіп-орындар ... ... ... ... ... ... ... қатынасы өзгеріп, себесу қатынасына өзгереді. ... ... ... ... ... айналады, бұндай мүдде
нарықтағы қауіпті азайтып, кәсіп-орындардың сенімін ... ... ... ... кәсіп-орындардың қамбада тұрып қалу ... ... ... ... ... ... ... болса, интернетпен басқа да ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге тізбектелген
тұлғаның бірлікте ... ... ... ... қаржы
көзіне ие болуы тиімді. ... ... ... ... ... мен өндірістік басқару қозғалысының сәйкесе
түсуі, нақты ... ... ... ... ... мен ... құнның төмендеуіне пайдалы. Сонымен ... ... ... ... қозғалысын тежеп, өндірістік ... ... ... болып, әрі кәсіп-орындар ... ... ... ... нарықтық ақпараттарға ие болуға,
жұмыс айналымының өнімділігін арттыруына ... ... ... ... ... ... күші
төмен орта және шағын кәсіп-орындардың сау ... ... ... үшін біртіндеп орта және шағын кәсіп-орындардың ... ... ... ... сыртқы ортасын жақсартып, саясат пен кәсіп-
орын өзгерісінің ... ... ... ... ... заңы мен ... беру ... да орты және ... ... ... ... ... ... жасап, орта және
шағын кәсіп-орындардың ... ... ... ... беру ... Тек осындай заңдар арқылы орта және ... ... ... ... ... болады. Қаржыландыру
саясатындағы ... орта және ... ... ... жүргізуге, әсіресе жоғары ... ... ... ... ... ету ... ... саясатын іске асыру
керек. Сол үшін ... ... және орта ... ... аса көңіл бөлуі керек, әсіресе көлемі шағын және ... бұл ... ... өте маңызды. Қысқасын айтқанда
орта және ... ... ... ... ... басты мәселе
қаржы ... ... ... ... онда ... ... сәтті шешіледі деп айтуға болады. Бұл ... ... орта ... банктен сенімді түрде қаржы топтауға болады,
сол үшін ... ... беру ... ... ... ... тауарлық құрылымын реке ... ... ... құрылымын ретке салу керек.
2 ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДЕГІ КЕПІЛДІК НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ЖҮЗЕГЕ
АСЫРЫЛУЫН ТАЛДАУ («БАНК ЦЕНТРКРЕДИТ» АҚ МЫСАЛЫНДА)
1. Банк ... ... ... ... және ... мен
қаржылық жағдайы
«Банк ЦентрКредит» Акционерлік қоғамы 1988 жылы 19 ... ... ... ... ... банктерінің бірі болып табылады.
Банктің республикамыз бойынша кеңінен тараған ауқымды филиалдық желісі
бар, ... ... ... мен ... ... ... және жеке
тұлғаларға қызмет көрсетеді [14].
Банктің бірегей қызметі – ... ... ... ... әр ... ... жеке ... төлемдер мен
түсімдерді жеңіл әрі тез жинауға мүмкіндік береді.
Банктің корреспонденттік желісіне 40 ... ... банк ... ... өз ... ... жүзі бойынша есеп айырысуға жағдай
жасайды. Банк өз ... ... ... ... ... ... ... күндері де жеке адамдарға қызмет көрсетіліп,
заңды тұлғалардың түсімдері қабылданады.
Банктің жоғары технологияларды қолдануының арқасында банк ... ... ... ... ... кез ... ... нақты уақыт
режимінде өз есепшоттарын басқаруға, яғни өз офисінен немесе Интернет
желісіне қосылған ... кез ... ... ... ... ... ... алады. Мұның нәтижесінде өз есепшоттарының жай-күйі
туралы қажетті ақпаратты алудың ... ... ... ... ... ... ... қашықтықтан басқаруға қол жетеді, ал бұл
банкке баруға уақыт пен ... ... ... ... ... жұмыс болып табылады. Интернет банкинг жүйесінің тағы бір ерекшелігі
бар: аймақтық шектеулерді жояды. ... ... ... ... ... банкті таңдаған кезде ол іс ... ... ... ... ... ... және өз клиентіне деген жалпы
көзқарасына жүгінеді [16].
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ы алғашқылардың бірі ... ... ... ... ... енгізді.
Банк халықаралық сауда-қаржылық айналымдағы SWIFT (Society for World-
Wide Interbank ... ... мүше ... ... SWIFT
(Society for World-Wide Interbank ... ... ... ... қауымдастығы қаржылық телекомуникация саласында
жетекші халықаралық ұйым болып табылады. SWIFT қызметінің негізгі бағыты
банктер үшін жедел, сенімді, ... ... және ... ... ... қызметті ұсыну және қаржылық-ақпаратты алмасу
әдістемелері мен нысандарын стандарттау ... ... ... ... АҚ-ы ... ... қызметтері келесідей:
- Ипотекалық несие;
- «Ипотека стандарт» несиесі;
- «Жай ғана ... ... ... ... ... арналған несиелер;
- Корпоративтік несиелер;
- «Сенім» несиесі;
- Депозитты ... қою ... ... ... ... ... орган берген лицензиясы болған жағдайда, банктік
операциялардың төмендегі түрлерін ... ... ... ... ... ... қабылдау, банктік есеп шоттарын ашу және
жүргізу;
2. Жеке ... ... ... ... есеп ... ашу ... ... және банктік операциялардың ... ... ... ... ... ... ашу және жүргізу;
4. Жеке және заңды тұлғалардың аффинаждалған асыл металдарының нақты саны
көрінетін металл есепшоттарын ашу және ... ... ... ... мен ... қабылдау, беру,
майдалау, айырбастау, қайта есептеу, сұрыптау, орау және сақтау;
6. Аударым ... ... және жеке ... ... ... мен ... ... тапсырмаларды орындау;
7. Есеп жүргізу операциялары: заңды және жеке тұлғалардың вексельдері мен
басқа қарыздық міндеттемелерінің есебін ... ... ... ... беру ... ақылы, мерзімді және қайтарымды
шарттарымен ақшалай несие беру;
9. Шетел валютасымен айырбас операцияларын жүзеге асыру;
10. ... ... ... ... салыстыру, сұрыптау және растау,
сондай-ақ олардың бірін бірі жабуын ... және ... ... мен ... ... ... ... жүргізетін
ұйымдардың таза ұстанымдарын анықтау;
11. Төлемдік карточкаларды шығару;
12. Банкноталарды, монеталарды және құндылықтарды ... ... ... ... ... инкассоға қабылдау;
14. Аккредитив ашу (шығару) және растау және ол бойынша ... ... ... ... банктік кепілдіктер беру;
16. Ақшалай орындауды көздейтін үшінші түлғалар үшін банктік кепіл беру
және міндеттемелерді орындау.
17. Сондай-ақ ... ... ... ... лицензиясы болған жағдайда,
төмендегі операцияларды жүзеге асырады:
18. Аффинаждалған сом асыл металдарды (алтын, ... ... ... ... ... ... жасалған монеталарды сатып алу,
кепілге қабылдау, есебін жүргізу, сақтау және сату;
19. ... ... мен ... ... бар зергерлік бұйымдарды сатып алу,
кепілге ... ... ... ... және ... Вексельдермен операция жүргізу: вексельдерді инкассоға ... ... ... жасауы бойынша қызмет көрсету, сондай-ақ
делдалдық арқылы вексельдердің акцепті;
21. Лизинг ... ... ... ... ... қағаздарын (акциялардан басқа) шығару;
23. Факторинг операциялары: тауарларды, жұмыстарды, ... ... ... ... ... ... ... айналымсыз вексельді сатып алу арқылы
тауарларды сатып алушының қарыздық міндеттемелеріне төлем жасау;
25. Сенімділік операциялары: сенім білдірушінің мүддесінде және ... ... ... ... қарыз бойынша талап ету құқықтарын
және аффинаждалған асыл металдарын басқару;
26. Сейфтік ... ... ... нысанда шығарылған бағалы
қағаздарын сақтау жөнінде қызмет көрсету, ... ... сейф ... мен ... жалға беру;
27. Брокерлік – ҚР-ның және қажетті ең кіші рейтингі бар немесе ... ... ... ... мемлекеттік құнды қағаздарымен,
базалық активтерінің тізімі мен алу тәртібін укілетті орган белгілейтін
туынды бағалы қағаздармен жұмыс ... ... ... ... ... ... және ... тоқтала кететін болсақ.
Банк менеджментінің негізгі ...... ... ... ... ... ... менеджменттік бизнеспен, кәсіпкерлік қызметпен,
қатаң бәсекелестік жағдайында дамыған нарықтық қатынастары бар ... ... ... ... ... ... ЦентрКредит» АҚ-ы
менеджментінің негізгі бағытын екі үлкен салаға ... ... Банк ... ... ... ... және
басқару бойынша мәселелерді қамтиды.
2. Банк ұжымын ұйымдастырумен және басқаруымен байланысты.
Банк тұрғысынан басқарудың ең жауапты ... ... ... банк ... ... әрекетін анықтайтын банк саясаты
жасақталады. Оның құрамдық бөлігіне нақты ... ... ... тиісті кезеңге ағымдық міндеттерді белгілеу, оларды жүзеге
асыратын шараларды жасау кіреді. Ал, банк ... ... ... ... ... және ... саясаттары жатады.
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ының менеджмент бөлімінің басты міндеттеріне
мыналар жатады:
1. ... банк ... ... оның ... мен ... қамтамасыз етуде айрықша маңызды орын алады. Банктік
активтік операцияларын ұлғайтуда, әрі депозит ... ... ... ... ... ... пайда болады.
2. Банк жұмысының пайдалылығын басқару оның кірістері мен шығыстарын,
тартылған қаражат бойынша шекті ... және ... мен ... ... ... қаржылық нәтижелер тұрақтылығының ... ... ... ... ... ... Банк қызметіндегі тәуекелдіктерді басқаруға тәуекелдік менеджменті
жатады. Тәуекелдік ... ... ... болмайды, сондықтан да оны
басқара білу қажет.
Қазіргі таңда өзінің коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... да коммерциялық ұйымдар болсын, қалаларда немесе
аймақтарда өзінің бөлімшелерін ашады. Осыған орай ... ... ... басқа банктер тәріздес филиалы Қарағанды қаласында орналасқан. Сондықтан
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ы филиалының басқаруға негіз болатын ... ... ... ... ... ... деп ұйғардым.
Сурет 6. ЦентрКредит Банкінің басқару құрылымы
Банк филиалы – бұл бас ... ... ... ... банктік
операцияларды жүзеге асыратын банктік мекеме. Банк филиалы заңды тұлға
болып саналмайды, дербес балансы ... және ... бас ... ... мен ... шегінде қызмет етеді.
Филиалды банк басқармасы тағайындайтын директор басқарады. Ол банктің
уәкілетті органы берген сенімхаттың негізінде ... ... ... ... ие ... банк ... ... жасайды және банктің ... ... ... ... уәкілеттерінің аясында барлық заңды және жеке ... ... ... және ... ... банктің мүддесін
қорғайды;
- өзінің уәкілеттерінің аясында келісімдерге, шарттарға және ... қол ... ішкі ... ... ... және ... арасында міндеттерді
бөлуді белгілейді;
- өзінің уәкілеттерінің ... ... ... ... ... ... банк ... қарауына филиалдың қызметіне байланысты мәселелерді
қояды.
Филиалдың құрылымы мен қызметкерлерінің санын банк басқармасы бекітеді.
Филиал ... ... банк ... тұрған және оның Жарғысында ... ... ... ... ... ... мен ... сақталуын қамтамасыз ету;
- банк органдарының шешімдерін орындау;
- дер кезінде бухгалтерлік, ... және ... ... ... ... директоры өз қызметінде тұтастай Банк басқармсына есеп береді
және Филиалдың жағдайы үшін жауап береді [14].
Филиал қызметкерлеріне еңбекақыны банктің басқармасы ... ... ... банк өз ... ... ... қызметкерлерді материалдық
ынталандыру филиал қызметінің нәтижелеріне ... банк ... ... ал ... ... филиалдың балансында
көрсетіліп, банктің жиынтық балансына қосылады. Филиалдың қаржылық жылы 1-
ші қаңтардан басталып, 31-ші ... ... және оның ... ... ... ... ... банк, банктің ішкі аудит қызметі жүргізеді. Филиалдың қызметін
тексеруді өз құзырының астында ... ... мен ... ұйымдарды реттеу
мен қадағалау жөніндегі уәкілетті орган жүзеге асырады. Банк ... ... ... ... ... және ... ... жылдың 1-ші қазанына «Банк ЦентрКредиттің» филиалдар жүйесі ... ... және 117 ... ... Сонымен қатар «Банк
ЦентрКредит» АҚ-ының келесі ұзақ мерзімді рейтингтері бар: Ва1/болжамы оң
(Moody s Investors Services Inc) және ... Rating Ltd) ... ... - бұл ... ... ... ... банк өнімдерінің ең тиімді әрі пайдалы нарықтарын іздестіруге және
пайдалануға бағытталған қызмет ... ... ... өсіріп отыру, клиентураны тарту, өз қызметтерін
өткізудің салаларын ұлғайту, нарықты жаулап алу «Банк ... ... ... болып табылады. Бүгінгі таңда банктің әрбір басшысы мен әр
маманы маркетингтің сарапшысы ... ... ... барлық персоналы
қаржылық қызметтерді өткізетін сатушыға айналуы қажет. Банк ... ... ... ғана ... ... бірге қызмет
көрсетудің сапасын ұдайы жақсартып отыруды мақсат ... ... ... ... ... ие болады.
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ы жаңа тәсілдеменің негізінде «Барлығы ... ... ... ... Банк клиенттің айтылған пайданы алуына жауапты.
Басымдықтардың ішінде: ең ...... ... ... кейін- банк
мүддесі. Клиентке бағдарлану- жетістікке ... ... ... ... «Банк ЦентрКредит» АҚ-ының маркетингтік бағдарламасы бойынша жеткен
жетістіктерін айта ... жөн ... ... АҚ-ы 2008 жылы «Маркетингтік жоспарлаудың ең мықты
қолдауы» деп аталатын Visa Int. компаниясының дипломымен марапатталды. 2011
жылы «Клуб-500» ... ... ... ... ... АҚ Western
Union төлемдеріне ең үздік қызмет ... ... үшін ... 2011 ... 1-ші ... 31-ші тамызына дейін Visa
International компаниясы Қазақстанда «Действуй разумно – ... атты ... ... ... жүзеге асырды. «Банк
ЦентрКредит» АҚ-ы сол конкурсқа қатысты. Бұл шараларды жүргізудің ...... есеп ... ... ... және есеп ... ... болатын Visa және Visa Eleсtron карталарын қолдануды дамыту
болып табылады. Бағалаудың басты критериилері болып ... ... ... ... ... ... көрсету деңгейі, ұсыныстар мен Visa Eleсtron
төлем карточкаларын қолдану, клиенттердің Қазақстанда «Действуй разумно ... Visа» ... ... мүмкіндіктерімен таныстыруы, РКО-
лардың конкурстық жарнамасына көмек көрсету және тағы басқалары есепке
алынды. ... ... ... ... ЦентрКредит» АҚ-ы конкурс
нәтижелерімен бірінші орынға ие болды. Қазіргі таңда «Банк ЦентрКредит» АҚ-
ының Қазақстанда ... ... ... ... ... ... алады. Бүгінгі күнге банктің шығарған Visa Eleсtron ... 250 ... ... Банк жыл сайын банкоматтар жүйесін және ... ... ... ... салды. 2012 жылы 773 пост-
терминал, оның ішінде 566 ... ... және ... ... ... ... Қазақстан бойынша «Банк ЦентрКредит» АҚ-
ының 156 банкоматы бар. Қосымша, өз ... ... ... ... және ... көмек беру үшін, несие және ... да ... ету үшін ... ... ... маркетинг бөлімі ай сайын
жаңа, түрлі түсті ... ... ... ... ... [16].
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ының маркетингтік стратегиясына келетін болсақ.
Нарықтық жетістік, ... ... ... ... ... түрде ұғуға,
банктің күш-жігерін нақты ... ... мен ... дәл
белгілеуге және жетістіктерді бағадаудың ең ... ... ... ... ... ... сапасымен анықталады.
автормен құрастырылған
Сурет 7. ЦентрКредит Банкінің меншікті капиталының құрамы
Банктің меншікті капиталының 34%-ын ... ... ... ... ... ... ... еурооблигациялар, өткен жылғы резервтер
мен табыстар құрайды.
автормен құрастырылған
Сурет 8. ЦентрКредит Банкінің активтері (млрд. тг)
2011 жылы ... ... ... өсті және 1160,6 ... ... дейін жетті. Қазақстанның банк жүйесінің ... ... ... ... ... ... салыстырғанда 2,1%-ға ұлғайып,
10,0%-ды құрады.
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ы ... ... ... ... ... ... ... Бұл өз кезегінде «Банк ЦентрКредит» АҚ негізгі табыс
көзі несиелеу қызметінен түсетінін ... және де ... ... ... ... ... мен несиелерді есепке ... ... ... ... ... және ... дағдарысының
ауыртпалықтарын оңай жеңуге мүмкіндік беретінін көрсетіп отыр.
2011 жылы Банктің капиталы 3,2%-ға өсті және 2012 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... 8. ... Банкінің капиталы
ЦентрКредит Банкінің қызметіне шолу жасайтын болсақ, аудит ... ... ... ... Банк 2011 жыл ... ... ... бойынша 4-орынға және меншікті ... ... ... ие болды [16].
Есепті кезең ішінде Банк активтерін 23,4%-ға ұлғайтты, бұның ... 1160,6 ... ... құрады. Банктің ұстамды саясаты 2011 жылдың қиын
жағдайларында 3,5 млрд. теңге мөлшерінде таза пайда алуға ... ... жеке ... ... ... 2011 жылы 44,6%-ға өсті,
бұл кезеңдегі Қазақстанның банк жүйесіндегі ... ... ... Нәтижесінде Банктің жеке тұлғалардың депозиттері нарығындағы үлесі
бір жыл ішінде 13,2%-дан 14,1%-ға дейін өсті ... ... Банк ... және орта ... ... да жетекші
орындарға ие. Бұл туралы толығырақ келесі бөлімде қарастыратын ... ... ... шағын және орта бизнес үлесі аз ... Ал ... ... ... осы ... ... дамып келе жатқанын
көрсетеді. Сондықтан банк ... және орта ... ... ... ... одан әрі ... көздеп отыр. Дегенмен де несиелеу
барысында туындайтын немесе туындауы мүмкін ... де ... ... ... ... төмендету шараларын іске асыру да көзделіп отыр.
2. Банктің несиелерінің қамтамасыз етілген кепілдеме
Банктің несие портфелі – бұл берілген ... ... ... ... ... мен ... ... критериилердің бірі болып, шетелдік және отандық тәжірибеде
қолданылатын ... ... ... ... ... портфелінің сапасын
талдау мен бағалау, банк менеджерлеріне оның ссудалық ... ... ... ... ... ... ... портфелін басқаруда мынадай бірнеше
сатылар бар:
- жеке алынған ссуданың ... ... ... ... ... ... ... олармен байланысты тәуекел пайызын
көрсетуімен анықтау;
- банктен берілген әр ссуданы бағалау;
- топтастырылған ссудалар ... ... ... ... ... портфелінің сапасын бүтіндей бағалау;
- несие портфелінің сапасын жақсарту мақсатында шаралар ұйымдастыру.
автормен құрастырылған
Сурет 10. Банктің несие портфеліндегі ... ... ... ... ... портфеліндегі қомақты үлесі 9-
суретте көрсетілгендей шамамен 23%-ды құрайды, бұл ... ... ... ... ... ... ал ... сауда және
қызмет сияқты салаларында Банк белсенділігін сақтады.
2011 жылы банктердің несиелік ... ... ... ... ұлғайтуға әкеп соққан несие портфелінің сапасының
нашарлау серпінділігі ... Бұл банк ... ... ... отырып, пайдалылық көрсеткіштерінің төмендеуіне әкеп соқты. ... ... ... Банк ... ... төмендеуінің басты
мәселесі несие портфеліне қарсы қосымша провизия құру болды.
2011 жыл бойынша банктің несие ... ... ... ... ... 12%-ға өсті және ... ... 726,8 млрд. теңгені
құрады. Портфельдің құрылымы елеулі өзгерістерге ұшыраған ... ... ... ... қоржынның сапасына байланысты.
Қаншалықты несиелік қоржында жіктелген (күмәнді және үмітсіз) несиелердің
үлесі ... ... ... банк ... ... ... болып келеді.
Банк несиелерінің өсу серпіні өз ... банк ... ... ... ... ... ... төмендетуге ықпал етеді.
Банктің несие портфелінің сапа көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... саясаты және несие портфелінің жақсы
әртараптандырылуы әсер етсе ... ... ... АҚ-ы ... 2011 жылы ... 9%-ға ... ал NPL ... 3,3%-дан 3,5%-ға дейін
ұлғайды. Осылайша Банк туындауы мүмкін тәуекелдіктерді өтеу үшін қорлардың
жеткілікті деңгейін құрайды және ... ... ... Банктің
несие бойынша шығындарды абсорбациялауының жоғарғы мүмкіндіктерін көрсетеді
[14].
Экономиканың әр түрлі секторларын несиелеу кезінде Банк әртараптандыру
саясатын қолданады, оның ... ...... ... Банк
қызметіне теріс әсер етуін шектеу.
Экономика салаларын несиелеуде несие портфеліндегі ең қомақты меншікті
салмақ ... ... ... ... ... және ауыл
шаруашылығына тиесілі болып ... ... ... ... ... ... 49%-ын құрайды. Несие портфелінің салалық құрылымындағы жеке
тұлғалар 35%-ды құрайды.
2011 жылдың 31 ... ... ... ... үлесі
(брутто) 2010 жылдың жай-күйі бойынша 74,6%-бен салыстырғанда ... 2011 жыл ... ... ... және ... ... документарлық несиелендірудің өсу қарқыны (брутто) 54,9%-ды ... ... ... ... 2010 бен 2011 ... ... берілген несиелер 8,8%-ға өсіп 662,8 ... ... ... ... ... резервтер 45,6%-ға көбейіп
67 млрд. тенгені құраған. Жалпы ... ... ... ... ... ... ЦентрКредит» АҚ-ының несиелік портфелі (млрд.тг.)
| |2010 жыл 31 |2011 жыл 31 ... |
| ... | |
| ... теңге ... ... |609 |662,8 ... | | ... ... |46 |67 ... ... | | ... ... |2,9 |5,9 ... | | ... ... ... |44 |50 ... ... | | ... |648,2 |665,5 ... ... банк ... ірі және ... кәсіпорындарға және
Қазақстанда жұмыс ... ... ... ... ... ... жобалық қаржыландыру, қысқа мерзімге ... және орта ... ... ... ... ... ... жұмыс
істеп, қызмет көрсетеді. Мұнымен бірге банк, ... және ... ... ... ... ... сонымен бірге шағын
бизнесті дамыту бағдарламасының төңірегінде жеке ... ... ... жеке ... да өз ... ... көріп отырғанымыздай, «Банк ЦентрКредит» АҚ-ы несиелердің
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... көлемі 2011 жылы 509,1 млрд. тг.
құраған. Ал одан кейнгі орынды құрал-жабдықтармен кепілдендірілген несиелер
алады, олардың 2011 ... ... 97,9 ... тг. ... 4.
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ының несиелердің қамтамасыз етілген
кепілдеме түрлері ... |2010 жыл 31 |2011 жыл |
| ... |31 ... |
| ... ... ... ... |449,2 |509,1 ... несиелер | | ... |88 |97,9 ... ... | | ... да ... |10,16 |11,39 ... ... | | ... кепілдендірілген |6,9 |7,76 ... | | ... ... |7,4 |6,3 ... ... ... | | ... | | ... ... ... |659,4 |601,22 ... құрастырылған
автормен құрастырылған
Сурет 11. «Банк ЦентрКредит» АҚ-ы несиелерінің қамтамасыз етілген
кепілдеме түрлерінің үлесі
Банк 2011-2012 жылдары экономиканың құрылыс және ... ... жеке ... транспорт және байланыс, металлургия мен машина
жасау, металл өндіру саласында ... ... ... ... ... көп ... құрылысқа, сауда және жеке секторды
несиелеуге бағытталған ссудалар алып отыр. Олардың несиелік ... ... ... ... ... қатар шағын компанияларға қаржылық
жағдай жасайды немесе Қазақстандағы ірі жобаларды жүргізетін ... ... ... ... АҚ-ының экономика салалары бойынша
берген несиелер көлемі (млрд.тг.)
| |2010 жыл 31 ... |2011 жыл 31 ... |
| ... ... ... ... |255,28 |256,77 ... |101,02 |150,93 ... ... |54,6 |43,88 ... ... |43,96 |44,04 ... |43,88 |56,06 ... үй құрылысы |42,8 |40,1 ... ... ... |29,4 |38,8 ... | | ... ... |25,2 |26,9 ... басқа салалары |5,08 |1,92 ... |659,4 |601,22 ... ... тұлғаларға берілген несиелер 0,58%-ға кеміп, олардың портфельдегі
жалпы үлесі 2010 жылдың аяғында 42,5%-бен салыстырғанда 2011 жылдың ... ... ... Жеке ... ... тұтыну несиелері, құрылыс
және тұрғын үйді ... ... (2010 ... ... ... көлемі кему үстінде. Берілген ссудалардың үлесі
жалпы портфельде 2010 жылдың 31 желтоқсанындағы жай-күйі бойынша ... ... 31 ... ... бойынша 6,8%-ға дейін төмендеген.
Сауда компанияларына берілген қарыздар 2010 жылмен салыстырғанда 2011 жылы
49,41%-ға өскен, ... ... ... ... ... 2010 жылдың
аяғында 16,8%-дан 2011 жылдың аяғында 22,89 %-ға дейін артқан.
Ауылшаруашылық компанияларына берілген ... ... ... ... ... ... банктің жалпы ссудалық портфелінде 2010 жылдың
аяғында 4,19%-дан 2011 жылдың 31 ... ... ... ... азайған.
Тамақ өнеркәсібі несиелерінің үлесі жалпы ссудалық портфельдерде 2010
жылдың аяғында 7,31%-дан 2011 ... 31 ... ... ... дейін төмендеген. Берілген сектор компанияларының ... ... ... ірі ... ... ... 12. ... ЦентрКредит» АҚ-ының экономиканың салалары бойынша
берген несиелер көлемінің үлесі
Несиелер клиенттерге ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар, акциялар мен
депозиттерді кепілге ала отырып беріледі. Кепілдік өте консервативті түрде
бағаланады, қажет ... ... ... ... ... ... ... 9,1%-бен салыстырғанда, 2011 жылдың 31 желтоқсанның жай-күйі
бойынша қамтамсыз етілген ссудалар 10,2%-ды құрады. Қамтамасыз етілмеген
ссудалар ... ... ... берілген қысқа мерзімді несиелер
орын ... ... ... ... ... ... ... кепілдіктерімен негізделген. Қарыз алушылардың ... ... ... ... ... дамуы жағдайында),
резервтеу тиімді ставкасы клиенттердің ссудалары бойынша төмендеуде және
2010 жыл 31 желтоқсанда 5,7%-бен ... 2011 жылы 31 ... ... ... 31 ... ... ... жалпы несие тәуекелінің
үлесі жиырма ең ірі қарыз алушылардың және жалпы несиелік портфельде ... ... Банк жаңа ... ... ... ... шоғырланған несие
портфелінің тәуекелін ары қарай төмендеуіне үміттенеді. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. 2011 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдайы бойынша 5
жылдан ұзақ мерзімге өтелетін ссудалар ... ... ... Бес жылдан
жоғары өтелетін ұзақ мерзімді несиелер үлесі 2010 жыл 31 желтоқсанындағы
жай–күйі ... ... 2011 жыл ... 26,2%-ға дейін өсті. Бұл
көрсеткіш банктің өз қаражаттары есебінен, ЕБРР кредиттік ... ... және ... қаржылық ұйымдар есебінен беретін ұзақ
мерзімді несиелердегі клиенттердің қажеттілігін көрсетеді. Қысқа ... ... (бір ай, бір ... бір ... ... және бір жылдан бес жылға
дейін) 2010 жыл аяғымен салыстырғанда 7,8%, 30,7% және ... ... ... 5,5%, 29,9% және ... дейін азайды.
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ы несие бөлу туралы несиелік комитеттің шешімі
негізінде ... ... заң ... бірігіп несиелік келісім мен кепіл
келісімін дайындайды. Несиелік бөлім қажетті қолтаңбаларды ... ... ... [14].
Несиелік келісім, кепіл келісімі және басқа да құжаттар толығымен
рәсімделіп, ... ... ... ... ... алу үшін ... Ұлттық Банк талаптарына сай рәсімделген кепілдеме хаттарын алу ... ... ... ету бойынша басқа құжаттарды рәсімдеу үшін заң
бөліміне беріледі. Несиелік комитеттің шешіміне ... ... ... ету ... ... несие бөлімі бухгалтерияға
несиені аудару туралы өкім береді. Яғни оған Банк басқармасы ... ... ... басшысының қолы қойылуы керек. Заңды ... ... ... ... ... етіледі. Бухгалтерия несиені
жоғарыда көрсетілген үкім негізінде аударады және мерзімді міндеттемелердің
бизнес жоспары мен ... ... ... сай ... тексеру үшін несие
бөлімінің қолымен куәландырылған қарыз алушының қолындағы төлем тапсырмасы
керек.
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ы клиенттердің несиелік шотын ашу және жабу ... ... ... ... ... Несие толық сомада немесе
бөлшектеп келесідей зандармен ... ... ... ... ... ... төлем құжаттарын
төлеу;
бенефициардың төлем құжаттары оның мекенжайына төлеу (төлем тек тауарлы-
материалдық құндылықтарды тиеуге болады деген ... ... ... банкке
көрсеткеннен кейін орындалады);
аккредитив қою жағдайында несиелік шоттан аккредитив шотына қаражатты
аудару;
қарыз алушының есеп ... ... ... ... ... алушыға қолма-қол ақша беру;
қарыз алушының жазбаша көрсетілген шотына несие сомасын аудару;
басқа да ... ... ... ... банк клиенттерге несие берген кезде мынадай
корреспонденттік ... ... 1411, 1417 ... ... ... ... және ұзақ
мерзімді қарыздар».
Кт 1001 «Кассадағы қолма-қол ақша».
2203 ... ... ... ... бір ... ... тыс шотқа келіп түседі –
«Әр түрлі құндылыктар және құжаттар» (7339).
Басқа банк қызмет көрсететін клиенттерге ... беру ... ... жазу ... 1411 «Клиенттерге берілген қысқа мерзімді қарыздар».
Дт 1417 «Клиенттерге берілген ұзақ ... ... 1050 ... ... ... ... валютасымен несие берген кезде келесідей жазу
жасалады:
Дт 1411, 1417 «Клиенттерге берілген қысқа және ұзақ ... ... 1858 ... ... ... бойынша валюталық қысқа позициясы».
2858 «Банктің ... ... ... ... ... бір уақытта теңгемен:
Дт 1859 «Шетел валютасының теңгемен көрсетілген қарсы құны (валюталық
ұзақ позициясының)».
Дт 2859 ... ... ... ... ... құны (валюталық
қысқа позициясының)».
Кт 1001 «Кассадағы қолма-қол ақша».
Кт 2203 «Клиенттердің ағымдағы есепшоттары» .
Кт 1050 «Банктің корреспонденттік есепшоттары».
Несиені қайтару ... ... ... ... ... ... қайтарған кезде:
Кт 1411 «Клиенттерге берілген қысқа мерзімді қарыздар».
Кт 1417 «Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді қарыздар».
Бір уақытта ... ... 1411 ... берілген қысқа мерзімді қарыздар».
Кт 1417 «Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді қарыздар».
Клиент қарыздың ... ... ... ... ... ... деп ... 1424 «Банк қарыздары бойынша клиенттердің мерзімі еткен ... 1411 ... ... ... мерзімді қарыздар».
Кт 1417 «Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді қарыздар».
Болашақта клиент кешіктірілген қарыздарын төлеген кезде:
Кт 1424 «Банк қарыздары бойынша клиенттердің мерзімі ... ... ... ... ай ... ... онда банк шетел
валютасымен берілген ... ... ... ... ... 1001 ... ... ақша».
Дт 2203 «Клиенттердің ағымдағы есепшоттары» .
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары».
Кт 1858 «Банктің ... ... ... валюталық қысқа позициясы»
Кт 2858 «Банктің шетел валютасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... 1859 «Шетел валютасының теңгемен көрсетілген ... ... ұзақ ... 2859 ... ... ... көрсетілген қарсы
құны (валюталық қысқа позициясының)».
Кт 4411, 4417 «Клиенттерге ... ... ұзақ ... ... ... ... байланысты кірістер»[14].
Қорыта келгенде, «Банк ЦентрКредит» АҚ-ының несие ... және ... ... ... ... ... ... үстінде. Алайда «Банк ... ... ... ... ... күрделі өзгерістерге ұшырамаған.
Банктің бөлшектік несиелеу қызметі.
2012 жылы бөлшекті несие беру бойынша несие ... 80 159 ... ... несиелеудің барлық бағдарламасы бойынша 2012 жылғы жеке
тұлғалардың несие ... ... 2011 ... ... 0,04%-ға
төмендеді және 190 159 млрд. теңгені құрады.
2011 жыл ішінде жалпы ... 22 314 ... ... ... 6 864
бөлшекті несие берілген, оның ішінде ипотекалық несие бойынша – 11 ... ... ... 2 225 ... ... қарыздары бойынша – 10 562
млрд. теңге сомасындағы 4 639 несие.
Банк тарапынан 2011 жылы бөлшекті несиелеу ... ... және ... ... ... ... ... жұмыстар
жүргізілді.
автормен құрастырылған
Сурет 13. «Банк ЦентрКредит» АҚ-ының бөлшектік несие беру бойынша несие
портфелінің ... ... ... бөлшектік қарыз қоржынындағы ұзақ мерзімді несиелердің үлесі
81%-ды құрайды. Ал екінші деңгейлі банктердің бөлшектік ... ... ... ... үлесі 11%-ды көрсетті. Бүгінгі күнге халықты
несиелендіруге банк шетел ... және ... ... 20 ... ... ... ... (көшірмелері):
- Жеке тұлғаны растайтын құжат;
- Сатушы РНН;
- Сату-сатып алу келісімі;
- Пәтердің техпаспорты (Пәтердің жобасы);
- Пәтердің ... ... ... ... жеке ... растайтын құжат;
- Пәтер иесінің РНН-ні.
2. Банкке қажетті құжаттар тізімі:
- Жеке ... ... ... ... ... ... ... отырғаны жөніндегі құжат;
- Сол пәтерде тіркелген басқа азаматтардың құжаттары;
- Табыстарын дәлелдейтін жағдайда: ... ... ... 12 ... ... еңбек кітапшасының көшірмесі, нотариалды дәлелденген
еңбегі туралы келісім- шарт;
- Қажет ... ... ... да ... ... ... несиесінің негізгі шарттары [14]
|Шарттар ... ... ... |25 жылға ... ... ... ... АҚШ ... ... ... – 15% |
| |АҚШ ... -14% ... ... бар ... сатып алынатын жылжымайтын мүлік |
| ... ... ... 5%, (үйдің қызмет ету |
| ... 35 ... ... ... 15% - ... ... |
|Бастапқы төлем |шектеу қойылмайды, бастапқы төлемі 30%-дан төмен |
| ... ... ... ... – жеке ... қажет, |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... берілуі мүмкін. ... ... ... ... (залог) - кепілдеме құнынан ... ... ... 12 ай ... ... 25% және ... |
| ... ету болатын жағдайда, табыстарды |
| ... ... ... ... ... ұйымдастыру |1,1% несие сомасынан, бірақ 10000 теңгеден төмен ... ... ... ... ... | ... ... үшін | ... ... |1500 теңге ... ... | ... үшін алынатын|алынбайды ... | ... (1 ... ... мүлік-0,5% несие сомасынан ... ... |3000 АҚШ ... ... 1000 ... ... |45м.кв-қа дейін- 2500 теңге |
| |45-75 ... ... - 3500 ... |
| |75-150 ... ... - 5000 ... |
| |150 м. ... жоғары 5000 теңге + 100 әрбір 10 м. |
| |Кв. үшін ... ала ... ... 6 айда ... – 1%, ... |6 ай ... ... айыппұлсыз ... ... ... ... ... ... ... кейін, несие
беретін банк қызметкері арнайы «Досье» ... Онда ... ... ... ... ... құжаттары іске қосылады. Сонымен қатар,
«ЦентрКредит Банкімен» келісім негізінде жұмыстарды жүзеге асыратын ... ... ... ... пәтерді бағалаған құжаты тіркеледі.
Бұл аталған құжат 9 ... ... оның ... келесі бөлімдерден
құралады: бағалаудың басты мақсаты, меншік құқығы, бағалау обьектісіне
қысқаша сипаттама, ... ... ... бағалау әдістері, бағалау
үрдісі, бағалау методологиясы, бағалау ... ... ... ... ... және ... ... обьектінің кепілдік және нарықтық құнын
анықтау, қорытынды. Бағаланған пәтер ... ... ... ол өз ... «эксперттік қорытынды» жазады.
Кесте 7.
Кепілге берілетін мүлікке қажетті құжаттар ... |Жер ... бар ... үй ... алу ... алу келісімі |
|келісімі(приватизация, сый) ... сый) ... ... ... техпаспорты ... ... иесі ... ... меншік иесі жөніндегі |
|мәліметтер ... |
|- |Жер ... жеке ... ... |
| ... акт |
|- ... ... да ... ... |
| ... т.б) ... ... шоттары |- ... ... су), ... және | ... ... ... жөніндегі | ... | ... ... ... аталған жұмыстарды орындағаннан кейін, клиенттің
құжаттарын, яғни «Досьені» «Несиелік комитетке» тапсырады. Несиелік комитет
клиенттің құжаттарымен және ... ... ... ... ... үшін оң немесе теріс шешім қабылдайды.
Мысал келтірсек. Алынатын үйдің ипотекалық несиесі 1000000 теңге, несие
алушы өзінің ... ... ... ... оның ... үйі бар ... ... бағасы 900000 теңге тұрады. Ипотека бойынша ставка – 15%,
лимит ... – 18% ... ... максималды сомасын, ипотекалық қарыз ... және ... ... ... ... ... ... максималды сомасын, 2 пәтердің кепілдеме сомасын анықтау қажет.
Осы жағдайларды орындап, содан кейін ғана ... ... ... ... ... анықталған мәләметтер бойынша берілген клиентке
несие берілуі мүмкін, немесе «несиелік ... ... ... ... бермеу туралы шешім қабылдауы мүмкін.
Кредиттік офицер ең алдымен бірінші пәтердің кепілдеме ... ... Ол ... ... ... 1000000 + ( 15% / 12 4 ай ) 1050000 ... 1000000 30% = ... /2 – 300000 = 150000 теңге - лимитке берілетін сома
3) 150000+ (18% / 12 4 ай) = 159000 ...... ... ... бұл екі ... кепілдеме құнын табу, шыққан сомаға қарап
несие комитеті клиентке несиенің қандай мөлшердегі сомасын беруге ... ... екі ... ... ... 1209000 теңгені құрайды (
1050000тг + 159000 тг). Осыдан ... ... ... ... ... + 150000 = 1150000 тенгені құрайды.
Сонымен ипотекамен алынатын несие лимитін қоса есептегенде ... ... ... 484 000 ... ( ... 40%), ал бірінші
пәтердің кепілдеме сомасы 725000 теңгені құрайды.( 1209000 – ... ... ... ... және ... ... ... кезде де, есептеудің барлық ... ... ... ... Қазақстанда екінші деңгейлі банктер ипотекалық
несиелердің 3 млрд. доллар шамасын бөліп ... ... ... ... ЦентрКредит» АҚ-ының үлесіне тиесілі. Банктің ипотекалық несие
бойынша жұмыс тәжірбиесі 14 ... ... және тек ... ипотекалық
жоспарларымен несие беріп қана қоймай, ... ... (КИК) де ... ... Шамамен КИК-тің 20%
ипотекалық несиелері «Банк ЦентрКредит» АҚ-ы арқылы ... ... ... ... ... ... және орта ... несиелендіруі
банктің несиелік саясатының басты бағыты.
Нарықтық экономиканың дамуы бәсекелес ортаның жетілуіне ... ... ... ... соң ... ... және орта ... жүйесі
құрыла бастады. Жыл сайын елімізде шағын және орта бизнес ... ... 2011 ... 1 ... 572 мың ... ... онда 2,4 млн адам қызмет істеуде, ал 2012 жылдың 1 ... мың ... ... 2383,3 ... ... ... қызмет көрсетіліп
өнім шығарылған [18].
Қазіргі таңда Қазақстанның шағын және орта ... ... ... сай ... Бұл ... материалды-техникалық базасының
дамымауымен ерекшеленеді, шағын ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейді [25].
Жекеменшік жұмысын ашу үшін коммерциялық несие алу ... бұл ... ... ... «Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктердің,
шағын кәсіпкерлік субъектілеріне минималды несиелендіруі туралы» ... № 100 ... ... ... ... Шағын және орта бизнесті
несиелендірудің негізгі мәселелері ... ... үшін ... ... ... және ... және орта ... өтімді кепілінің болмауы.
Банктер тұрақты табыс әкелмейтін ... ... ... ... жаңа ... нарыққа шыққан уақытта, бар ... және ... ... түсе ... осыған байланысты жабылуына тура
келеді. Тағы да бір айтып ... ... ... бастап келе жатқан
басқарушыларда басқару тәжірибесінің ... бұл ... ... ... ... 8.
Шағын бизнесті несиелендірудің бастапқы белгілері, теңге
|Экспресс |100-ден |750000-ға |Айналым |12 ... ... ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... | ... ... |1500000-ға|Инвестициялық |48 |Жылжымалы және |
|несиелер ... ... ... ... |жылжымайтын |
| | | | ... ... ... ... |84 ... және ... ... |30000000-ғ|құралдарын |айға |жылжымайтын |
| | |а ... ... ... ... |
| | | ... | | |
| | | |лық ... | | ... |200000-на|30000000- ... |120 ... және ... |н |ден ... ... ... |
| |10000-ға |75000000-ғ|толықтыру, ... ... |
| ...... ... | | |
| | | ... | | ... ... |60 ... ... ... ... |а дейін |Автокөлікті сатып|айға |жылжымалы мүлік|
| | | |алу ... | ... ... ... ... шағын және орта бизнесті несиелендіруде
несиенің келесі түрлері қолданылады: «Экспресс несиелер», «Микро несиелер»,
«Шағын ... ... ... «Коммерциялық автонесиелеу», және
«Коммерциялық ипотека» ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнеске берілетін несиелердің АҚШ
доллары мен теңгедегі берілетін жалпы сомасы көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай мөлшерде
жоғарлады, яғни -126% болып 212,8 млрд. тенгеге жоғарлады, соның ішінде
халыққа ... беру - 7,5 есе ... ... ... 70,4 млрд. теңгені
көрсетіп отыр (8-кесте).
Шағын және орта бизнесті несиелендіруде маңызды орынды ауыл ... ... ауыл ... несие беру банк үшін үлкен тәуекел. Бұл бір
жағынан ... ... ... ал екіншіден ауыл шаруашылығы
өнімінің бағалары тұрақты болмағандығынан. Осының барлығы несиені ... ... ... жабу ... ... жаратылысы бойынша сауда-
өнеркәсібі кәсіпорындардың қысқа мерзімді несиелеріне ұқсас болып ... күні ауыл ... – бұл ... ... ... ... ... Банкінің мәліметтері бойынша 01.01.2012 жылы екінші деңгейлі
банктер ... ... 144281 млн ... ... 2011 ... шағын бизнеске берілген несиелер сомасы 70222 млн ... Бұл оң ... ... нарықтық инфрақұрылымның дамуына әкеледі [20].
Бүгінгі күнде «Банк ... ... ... және орта ... ... ... 2 ... жоғарлады. Аталмыш уақытта банк Қазақстан
экономикасының нақты ... 195,34 ... ... (1,65 млрд. доллар
шамасында) қаржы салды, ... ... ... бұл ... тамақ өнеркәсібі, құрылыс, тұтынушыларға қызмет ... тағы ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев 2011 жылғы халыққа жолдауында: «2012 ... ... ... ... ... рейтингте 183
мемлекеттің ішінде 59 орын алды және Біз бұл көрсеткішті одан әрі ... - деп ... ... ... ... ... сол алға қойылған
мақсатқа жету үшін мемлекетімізде кіші және орта ... ... ... бере ... етіп ... қажет. Ал бұл саланы
дамытудың басты ... ... және орта ... ... ... ... АҚ-ының шағын және орта ... ... ... ... ... үлес ... келе жатқанын айқын
байқауға болады.
2.3 «Центр Кредит Банкі» ... ... ... беру процесін
ұйымдастыру тәртібі және несие ... ... ... ... ... ... жеке ... несиелеу кезеңдері:
1-кезең – кеңес беру және алдын ала ... ... үшін ... ... ... несиелік маман:
─ қарызда қандай бағытта және мақсатта пайдалануды жоспарлап
отырғандығын, қарыздың сұралған мерзімі мен ... ... ... өтініш беруші ұсынған мәліметтер негізінде бағдарламаны
анықтайды;
─ қарызды ұсыну тәртіптері мен ... ... және ... алушыға (кепілгер)талаптарын және қарыз алушыға қажет құжаттармен
таныстырады;
─ табыс өтініш беруші, кепілгер міндеттемелері, оның статусы,
банктің жалақы ... ... және ... мен ұсынылған қамтамасыз
ету туралы ақпаратты құжаттық дәлелдеу мүмкіндігіне қатысты өтініш беруші
мен кепілдердің алғашқы ( ... және ... ... ... ... ала ... ... – құжаттарды қабылдау, яғни өтініш берішінің алдын ала
біліктілігі нәтижесі оң ... ... ... ... көрсетілген құжаттарды
сұрастырады. Бұл несиелік құжаттарды қабылдау кезеңінің бірінші сатысы.
Кезеңінің екінші ... ... ... ... тізімі
бағдарламалармен анықталады. Бұл аталған құжаттар несие алу үшін ... ... ... емес.
Кесте 9
Несиелік маман өтініш берушіден қабылдайтын стандартты құжаттар
тізімі
|№ |Жалақы ... ... ... емес |
| ... | |
| ... | ... ... ... ... ... ... ... ... Жеке бас ... ... және оны ... үшін ... ... ... берушінің ӘЖК ... ... ету ... ұсынылатын мүліктік құжаттардың көшірмесі мен |
|түпнұсқасы ... | ... бар мөр мен қол ... ... ... |
| | |6 ... ... ... ... |
| | |қол және ... ... ... беруші ИПС-тен |
| | ... |
| | ... ... туралы ақпарат алғаны үшін коммисиялық ақы|
| | ... ... ... ... |
|6. ... ... ... ... ету ... ұсынылған ақша |
|қаражаттарының туралы ағымдағы шоттан көшірілім ... ... ... бойынша несиелік бюродан қарыз алушы туралы |
|ақпараттар ... ... ... ... ... несиелік есеп беруге қарыз алушының келісімі. |
|2. Егер қарыз алушының (кепілгердің) табысын құжаттық ... ... ... ... ... ... ... құжаты ... ... ... ... ... ғана ... ... |
| |6 айға ... ... ... ... ... |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... | ... ... «Центр Кредит Банкі» АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді |
|ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... кейін несиелік маман:
1. Қабылданған құжаттардың толық және дұрыс толтырылғандығын тексереді:
1. ... ... ... ... ... ... берілеген мәліметтер нақты тіркелген және өмір сүріп жатқан
орны көрсетілгендігі.
1. Өтініш беруші, кепілгер, кепіл берушінің құқықтық статусын тексеру
жүргізіледі:
1. Жеке бас ... ... ... ... ... ... белгілеулер бар екендігін ультрофиолет арқылы
тексереді, құжат көшірмесін оның ... ... ... ... жеке бас куәлігінің көшірмесінде тексеріс жүргізген
қызметкердің мәліметтері мен қол таңбасының бейнесі бар “Ультрофиолет
арқылы тексерілді” деген белгі қойылады.
2. Қарыз ... мен ... ... жалпы баптарына жасының сәйкес
келуін тексереді.
2. Біреуі өтініш берушіге берілетін одан қабылданған құжаттар тізімдемесін
екі ... ... ... ... есеп ... ... өтінішті тіркейді. Өтініш тіркеу
күні және тіркеу нөмері бейнеленеді.
4. Тізімде өтініш берушілердің мәліметтерінің барылығы мен ... жоба ... ... ... несиелік өтініште белгі
жасайды.
5. Мәліметтер базасы боған жағдайда несиелік тарихтың бар ... ... ... ... Егер ... ... немесе кепілгер жалақы жобасына қатысушысы болып
табылса, онда несиелік маман Банк ... ... ... ... карт ... ... ... туралы электрондық сұрау жасайды.
7. Өтініш беруші немее кепілгердің Банкпен ерекше қатынаста байланысы бар
тұлғалар ... ... ... ... қол ... қоя отырып, анкетаның келесі жағына бақылаушы
қоңырау шалу нәтижесі мен күнін көрсетіп, ... ... ... қоңырау шалады.
3-кезең – өтініш берушінің андеррайтингі, яғни несиелік ... ... ... ... ... беруші мен кепілгердің андеррайтингін жүзеге
асырады. Демек, олардың несиелік және ... ... ... ... ... ... қарыз ұсыну мүмкіндіктері
туралы резюме қарастырады. Резюмеде ... сома мен ... ... ...... қабылдау, яғни несиелік маман несиелік пакет құрастыра
отырып, Банк ... Банк ... ... ... ... ... береді. Уәкілетті органның жоба бойынша келесі шешімдердің
бірін қабылдауға құқығы бар:
─ қарызды ... ... ... ... ... және сыйақы
мөлшерлемесіннің көлемін көрсете отырып);
─ қарызды ұсынудан бас тарту;
─ банк немесе оның филиалының уәкілетті органына ... ... не банк ... ... ... жоба бойынша шешімін
қабылдауы олар қабылдаған шешімді сол шешімге ... ... ... жоба бойынша резюме құжатында бейнелеу жолымен жүргізіледі.
Банк, не оның филиалының ... ... ... ... бас ... ... қабылдаған жағдайда несие маманы:
─ өтініш берушінің талабы бойынша өтініш берушіге жазбаша хабарлайды;
─ несиелік өтініш журналында сәйкес келетін белгі ... ... ... ... өтінішін қоспағанда, оның несие алу үшін
ұсынған құжаттарын қайтарады.
Өтініш беруші банктен жоба бойынша оң ... ... ... ... ол ... мүлік құнына алғашқы төлем жүргізеді.
Алғашқы төлем тікелей мүлік сатушыға қолма-қол немесе ... ...... ... рәсімдеу, яғни банк, не оның ... ... ... ... қабылдаған жағдайда және заң кеңісшісінің
ескертуін жойған кезде, несие маманы:
─ банктік екі немесе үш жақты ... екі ... үш ... ... ... ... қарастырылған көлемде шоттан ақша
қаражатын аударуға ұзақ мерзімді ... екі ... жеке ... заңды тұлғаның кепілділігінің екі данасын немесе
ұсынылған ... ету ... ... екі ... үш ( егер кепіл
беруші ретінде үшінші тұлға шықса) жақты келісімшарттың екі немесе
үш ... ... ... ... ... ... ... болса) дана көшірмесін өткізеді.
Несие алу үшін қарыз алушы ... ... ... бағыты, сомасы,
пайдалану мерзімі, өтеудің нақты ... ... ... ... ... ... және оны жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ... өтінішпен (3 дана
толтырылады) барады.Сол кезде ол банкке несие шоттарын ашу үшін қажет арыз-
мінездеме береді. Несие ... ... есеп ... ... ашу ... алу үшін ... алушы оны пайдалану мерзіміне тәуелсіз банкке
құжаттарды өткізеді:
─ несиеленетін шаралардың ... ... ... ... және ... ... ... есебі бар
техникалық-экономикалық негіздемелері;
─ қарыз алушының қаржылық жағдайың, несие ... ... және ... ... ... ... бар техникалық-
экономикалық негіздемелері;
─ банк тәжірибесінде қабылданған нысандар ... ... ... ... ... ету ... міндеттемелер (жедел
міндеттемелер, кепіл міндеттемелері, кепілдемелер, кепілдікке ... ... және ... ... ... банк сол орында алдын ала тексеру жүргізуі ... ... ... ... ... ... ... талап етуі мүмкін.
Қарыз алушының несиелік қабілеті туралы ақпарат көздері болып ... ... ... келіссөз жүргізу;
─ орындағы инспекция;
─ қарыз алушының анкетасын және ... ... ... жабдықтаушылар мен сатып алушылар ... ... ... ... несиелік тіркеліміндегі ақпаратты қоса есептегенде
басқа да сыртқы көздерде.
Несиелік келісімшарт жасауға дейін қарыз ... арыз және ... ... ... банк ... өзінің қарыз міндеттемелері
бойынша толық және бекітілген уақытта есепке алынады және жаңа ... ... ... ... ... қажет. Басқаша айтқанда, кәсіпорынның
несиеге қабілеттілігі, несие алу құқы және мүмкіндігі ... Ол ... ... ... кезіндегі ұқыптылығы, ағымдағы қаржы жағдайы және
қажет болған кезде ақша қаражаттарының әр ... ... ... алу
мүмкіндігімен сапатталады.
Сурет 10. Несиелік комитеттің атқаратын қызметтері
Дерек көзі: Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары. Алматы 2002.
Мына суретте ... ... ... ... ... ... қабілетті талдаудың мақсаты – банкпен несиелеу мүмкіндігі және
шарттары туралы мәселені шешу алдында анықталатын қарыз алушыға ... ... ... қарызға алған қаржыны несие шарттарының баптарына
сәйкес қайтаруға қабілеттілігі меннесиелік ... ... ... банк пен ... алушы арасындағы несиелеу тұрғысындағы алдағы
қатынастың негізділігін және ... ... ... ... ... ... ... санкцияларды қолдану) [12].
Ал енді жеке тұлғаның несие қабілеттілігін ... ... ... өтініш тіркелгеннен кейін, несиелік маман потенциалды өтініш
беруші мен ... ... ... ... ... өтініш беруші мен кепілгердің несиелік және ... ... ... ... ... берушінің несиелік қабілеті маныларды қамтиды:
─ қарыз бойынша ұсынылған қамтамасыз ету түрлерін бағалау;
─ банк және оның ... ... ... жоба сараптамасы;
─ өтініш беруші немесе гаранттың несиелік тарихын талдау.
Қамтамасыз ету түрлерін бағалау және жоба сараптамасын банк және ... ... ... ... ... ... отырып
жүргізіледі.
Кесте 10
Жоба сараптамасының түрлері
|№ |Сараптама түрлері ... ... үшін ... |
|1 ... ету ... ... құжаттар пакетін алған күннен бастап,|
| |бағалау |3 ... ... |
|2 |Заң ... ... ... ... ... күннен бастап,|
| | |2 ... ... |
|3 ... ... ... ... алған күннен бастап,|
| | |2 ... ... |
|4 ... ... ... ... пакетін алған күннен бастап,|
| | |2 ... ... ... ... ... Кредит Банкі» АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді |
|ұйымдастыру ережесі» мәліметтері негізінде жасалған ... ... ... несиелік мамандар оның атына бағытталған өтініш
беруді және кепілгер туралы ақпарат негізінде жүргізіледі:
─ несиелік администратор Банк ... ... ... ... ... ... мен ... туралы
ақпараттардың барлығына тексеріс нәтижесі бойынша;
─ тізімде ... ... мен ... ... ... ... ... карточка администраторының карточка ... ... мен ... ... ақпараттың барлығын тексеру
нәтижесі бойынша.
Кесте 11
Несиелік маман жобаның сараптамасын жүзеге асыру үшін құжаттар
|№ ... ... ... ... мәні |
| ... ... пакеті | |
|1 ... ... ... ету ... қамтамасыз |
| |түрлерін ... ... ... |ету ... нарықтық |
| |бағалау |белгілейтін құжаттар ... ... ... |
| | ... ... |
|2 ... ... |Қамтамасыз ету түрлері |Кепілгермен кепілге |
| |сараптамасы ... ... ... ... ету ұсыну |
| | ... ... ... |
| | | ... заңды |
| | | ... ... |
|3 ... |1) ... алушы, кепілгер |Қарыз алушы, кепіл |
| ... ... ... ... тұрақтылығын |
| |жобасының |құжаттар ... ... ... ... |сараптамасы |2) анкета ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... тексеру |
|4 ... ... ... ... ... ... пен |
| |ері жобасының |кепілгердің табысын ... ... |
| ... ... ... ... көзқарасы |
| | ... не ... ... ... |
| | ... ... |мен ... |
| | ... ... ... шегіндегі |
| | ... ... ... ... |
| | |2) ... ... ... бойынша Банк |
| | ... ... ... ... |
| | |3) ... ... бойынша |
| | ... ... ... ... және |
| | ... ... ... жобасын |
| | | ... ... ... ... ... ... АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді ... ... ... негізінде жасалған ... ... ... беруші мен кепілгер туралы ұсынылған ақпараттар
нәтижесі бойынша несиелік тарихты ... ... ... тарихты
бағалаудың төрт нұсқасы қарастырылған:
─ несиелік тарихтың жоқтығы;
─ оң несиелік тарих;
─ қанағаттанарлық несиелік тарих;
... ... ... ... ... ... ... оң болған кезде,
несиелік ... ... LTV ... ... ... ... маман төлем қабілетін талдау өтініш беруші және кепілгердің
орташа айлық ... және жоба ... О/Д ... ... ... Егер жоба бойынша LTV коэффициенті 60% және одан ... ... ... ... онда төлем қабілеті өтініш берушінің табыс
құжаттарын дәлелдеусіз, анкеталық ... ... ... Қарыздың максималды мүмкін сомасын есептеу кезінде Банк есепке
алатын өтініш беруші және кепілгер табысының көзі болып табылады:
... ... ... егер бағдарламада өзгеше көзделмесе, қосымша табыс ... ... ... мен ... ... ... ... жалақы және басқа
табыс түріндегі орташа айлық табысты қосу жолымен анықталады. Ал ... ... ... 3 (үш) ... ... анықталмақ.
Орташа айлық табысын есептеу мыналар негізінде жүзеге асырылады:
1) өтініш берушінің ИПС-нан соңғы 6 ... айға қол және ... ... ... ... ... табысы анықталады
немесе соңғы 6 (алты) айдағы зейнетақы аударымдарын растайтын
құжаттар;
2) Банк бөлімшесі ... 6 ... ... өтініш берушінің карточкалық
немесе ағымдағы шоттарынан көшірілім;
3) банк ... ... ... ... ... ... беруші немесе кепілгердің басқа табыстары
| |Табыс түрі ... ... |
|1 ... ... үшін ... ақы ... ... мерзімі |
| ... ... ... |белгіленген тіркеу органында заңды расталған |
| | ... ... ... ... берілетін |
| | ... ... ... құжаттар және |
| | ... ... ... жүзеге асыру |
| | ... |
|2 ... ... |Зейнетақы аударатын ағымдағы/карт шоттан |
| ... ... ... ... ... ... ... АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді |
|ұйымдастыру ережесі» мәліметтері негізінде жасалған ... ... ... ... ... АҚ-ы жеке ... ... несие
түрлері мыналар:
─ автокөлік несиесі;
─ CASH&GO кредиті
─ Револьверлік кредиті;
─ тұтынушылық ... ... ... ... ... ... ... берілетін кредит.
Ұзақ мерзімді пайдаланылатын тауарларға мыналар жатады:
─ жиһаз;
─ сантехника;
─ аудио-видео және тұрмыстық ... ... және ... ... да ... ... Қазақстан Республикасында жетекші банк – «Центр Кредит ... ... ... беру ... ... кестеден көруге болады.
Кесте 13
«Центр Кредит Банкі» АҚ-ы тұтыну ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... ... | | | ... |
|1 ... ... ... ... |10 000 АҚШ |
| | ... 80%-на ... құнының |доллорына дейін |
| | ... ... ... ... |
| | | | ... |
|2 |Бастапқы жарна|Автомобиль | 3 ... ... | |
| | ... 20% ... шетел | |
| | | ... ... ... |
| | | |20%; | |
| | | |3 ... 5 ... | |
| | | ... жүргізілген | |
| | | ... ... ... |
| | | ... 30%; | |
| | | |5 ... 10 ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... сатып| |
| | | ... 50% | |
|3 ... ... |Шетелдік |5 жылға дейін |2 ... ... |
| | ... үшін | | |
| | |7 ... ... | | |
|4 ... ... доллары |АҚШ доллары немесе |АҚШ доллары немесе|
| | ... ... ... ... |
|5 ... |KZT-16% ... - 17% бастап/ |KZT – 25% / жылдық|
| ... ... 17,9%* ... 19,4%* |37,1%* ... |
| | ... ... |USD – 25% / жылдық|
| | ... ... |37,1%* ... |
| | ... ... ... | |
| | |16,8%* ... |18,2%* | |
|6 ... ... ... |Егер шетел |Сатып алынатын |
| ... ... ... ... ... |
| | | ... ... |тұрғын үй |
| | | |10 ... ... |
| | | |5 ... ... | |
| | | |сол ... | ... ... «Центр Кредит Банкі» АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді |
|ұйымдастыру ережесі» мәліметтері негізінде жасалған ... ... ... ... ... несиесін алуға қажетті құжаттар
тізімі мынандай:
1) Қарыз алушының анкетасы.
2) Жеке куәлігі (көшірмесі).
3) СТТН (көшірмесі).
4) ... 12 айға ... ... ... және басқа табыстары
туралы жұмыстан берілетін анықтама.
5) Жұмыс стажы туралы жұмыс орнынан анықтама.
6) Отбасы туралы анықтама.
7) Некеге тұрғандығын ... ... ... ... ... куәлігі).
8) Кепілге қоятын мүліктің құжаттары.
Келесі бір дамып отырған несиеге – ипотекалық несиені жатқызуға болады.
«АТФ Банкінің» ... ... беру ... ... ... ... ... несие беру шарттары
|1 ... ... ... ... ... |
| | ... 20%-на дейін. |
|2 ... ... ... мүлікті бағалау |
| | ... 80%-на ... |
|3 ... ... |KZT - 14,5% ... ... |
| | ... |
| | |USD - 13,5%/ ... ... |
| | |14,7%* ... |
|4 ... ... |АҚШ ... ... ... |
|5 |Несие мерзімі: |20 ... ... |
|6 ... ету ... ... немесе сатып алатын|
| | ... үй ... ... ... ... ... ... «Жеке тұлғаларға несие беруді |
|ұйымдастыру ережесі» мәліметтері негізінде жасалған ... ... ... ... ... ... әр банкте әр түрлі
қалыптасқан. Яғни, қысқаша ... ... ... ортақ әдістеме
жоқ. Сондықтан да «Центр ... ... ... ... ... ... алушы клиенттің төлем ... ... үшін ... ... 15
Қарыз алушы жеке тұлғаның төлем қабілетін бағалау көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер атауы ... ... |
|1 ... ... ... айлық |Несие мөлшері / несиенің мерзімі|
| ... ... | |
|2 ... ... ... ... ... * сыйақы |
| ... ... ... ... ... /12 ай |
|3 ... ... және сыйақы ... ... |
| ... бойынша төлемнің | |
| ... ... ... | |
|4 ... ... (ТТ) ... табыс – салық және басқа |
| | |да ... |
|5 ... ... ... ... / ТТ ... ... 35-45 |
| | ... ... ... тиіс) ... ... ... ... ... АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді |
|ұйымдастыру ережесі» мәліметтері негізінде ... ... Е.З. ... ... ... 360 000 ... ... тұтыну
несиесін 36 айға, 18% жылдық сыйақы мөлшерлемесінде ... отыр ... ... таза ... – 18 000 ... және ... жылжымайтын мүлік қояды.
Жоғарыдағы кестедегі көрсеткіштер көмегімен қарыз ... ... ... ... ... ... 000
НҚАТ = ------------------------------- = 10 000 теңге
36
360 000* 0,18
СМАТ = ... = 5 400 ... = 10 000 +5 400 = 15 400 ... 400
ННҚ = ----------------------- = 0,85 немесе 85%
18 000
Сонымен, қарыз алушының төлем қабілетті, яғни несие беруге болады.
Ендігі қадам ... ... ... ... ... Айталық, кепіл зат
ретінде екі бөлмелі пәтер ұсынылды. Оның нарықтық (салыстырмалы ... ... ... ... бақылаушы мамандар көмегімен осы пәтердің кепіл құны
анықталды. Отандық банк тәжірибесінде кепіл құны ... ... ... аспауы тиіс. Ол үшін мынандай есептеулер жасалады:
1. Пәтердің тозу ...... ... құны құны х 3% ...... х 0,03 = 45 000 теңге .
2. ... ... ... ... ... ... – Пәтердің
нарықтық құны х 3% (төмендеу коэффициенті) – 1 500 000 х 0,15 = ... ... ... құны – ... ... құны құны – ... ... – Пәтер бағасының төмендеу тәуекелі 1 500 000 – 45 000 ... = 123 000 ... ... ... құны – ... ... құны х 60% 1 230 000 х 0,6
= 738 000 ... ... ... ... бағалау сұралатын сомамен оның жеке
табысының ара ... ... ... мен жалпы ... ... ... ... ... ... ... сүйенеді.
Қазіргі таңда несиенің ең көп тараған түрі ... ... ... ... ... ... ... несие бойынша бағдарламамен
танысып көрейік.
Ипотекалық несиені мақсатқа және шартқа сай ... беру ... ... ... ... ... ... клиент бойынша ақпарат;
─ клиенттің қаржылық жағдайы.
Бірінші бөлімде, несие беретін банк қызметерінің мәліметтері, ... №, ... ... ... түрі мен ... және оның мерзімді
өтелуі,несие берілген күні, айдың күні, оны өтеу үшін ... ... ... ... ... ... ... банкке төлеуге тиісті.
Бағдарламаның екінші бөлімінде, клиенттің мамандығы, оның ... ... ... ... ... ... ... мәліметер енгізіледі.
Үшінші бөлімде, яғни клиенттің қаржылық жағдайы – ... және ... ... мен ... ... және ... мен ... туралы мәліметтерден тұрады.
Несие беруші тізіліп айтылған ақпараттарды енгізу арқылы несие беру
керек пе, әлде жоқ па деген ... ... банк ... ... ... ... ... алу мен
пәтерді жөндеу жұмыстарын жүргізу және т.б. мақсаттарға ... Жеке ... ... ... ... ... ... және көп жақты қамқорлық пен бақылаудың қажеттілігі, сонымен бірге
несиелік портфельді тиімді басқару қажеттілігі, ипотекалық несиелеу бойынша
алдағы ... ... ... ... мұқият салыстыру банктерге
жаңа талап қою үшін қажет.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... банктер үшін тағы бір тәуекелі бар сала болып табылады.
Өйткені, көптеген потенциалды клиенттер ауыр ... ... ... боау ... тұр. ... ... ... экономикалық
көзқарасына байланысты қарыз алушының несие қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі,
оның адамгершілік белгілері және т.б. объективті туындалады. Мәні бойынша
қарыз алушының бәрі берілген ипотекалық несие ... ... ... ... ... алып келеді.
Кепілдік ретінде банк, әдетте, жұбайлардың ортақ жауапкершілігін,сонмен
қатар сатып алынатын мүлігінен, жалақыны алудан және т.б. ... ... ... ... ... ... клиенттерін несиелеудең құқықтық
қағидаларының ресми толық қатарлары шығарылып, енді ... ... енді ... ... де түсе алуға мүмкіндігі бар.
Ипотекалық несиенің ... ... ... ... ... ... өтініштің келіп түсуінің банк үшін
негізі мынада:
... ... ... ... жане ... ... тексеру;
─ несиелік шарттың қорытындысы;
─ несиені қамтамасыз ету туралы шарттың қорытындысы.
Жеке ... ... ... алушының несие қабілетін талдау – бұл оның
жеке несиені алуда жеке ... ... ... ... ... кезінде банк үлкен көңілді жеке өміріне, ... ... ... ... ... ... әдетте, бала шағасы бар клиентермен жұмыс
істегісі ... ... бәрі ... ... клиенттің банк алдында өз
міндеттемелерін сенімді және ... ... ... ... ... банк ... ... оның қызметінің жағдайын мұқият зерттеп және
оның өзіндік белгілері мен жағдайы ... ең ... ... ... қажет. Сол үшін қарыз алушы банкке келген кезде ... ... ... ... тапсыруы тиіс.
Қарыз алушының беделі, денсаулығы, білімі, жұмыс тәжірибесі,
ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... алушының жеке белгілері: жасы, отбасылық жағдайы, отбасының мән-
жайы, ашықтылық деңгейін, сыртқы келбеті, сөйлеу айқындылығы, мінез-құлқы,
хоббиі;
Білімі: ... ... ... ... көшірмесі, біліктілігі,
тәукелділікпен (құмар ... ... ... ... ... ... ... (қызметтік) мақсаты, кәсіптік тәжірибесі,
жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... иемденуі, басқа да табыс көздері, жеке
қарыздары, салықтық қарыздары, жанұя мүшелерінің ... ... ... ... ... ... несие қабілетін негізгі екі әдіспен: ... ... ... жүйе ... ... болады.
Сарапшылардың бағалауы негізінде қолданалатын әдіс банктер қарыз
алушының төлем қабілітін ... ... ... ... ... ... талқылап болғаннан кейін, ипотекалық несиені беру
мүмкіндігі туралы сұрақтарды шешеді.
Балдық жүйенің ... – бұл ... ... ... гөрі,
шешім қабылдаудың ету объективті және экономикалық дәлелденген процесс.
Мұнда ... бір ғана ...... жүйе ... алушының несие
қабілетін бағалауда статистикалық ақпараттармен мұқият салыстырылуы және
үнемі ... ... ... ... алушының несие қабілеті бұл заңды және жеке
тұлғаның несиелік шартқа сәйкес өз ... ... ... және
мерзімді есеп айырысуы.
Несие қабілетін анықтауда біріншіден, банктің тәуекелдерін төмендету
және жұмысының тұрақтылығын көтеру мақсатында ... ... ... шарт жасасу, жұмысты орындау және қызмет көрсету, сонмен ... ... беру үшін ... ... ... ... ... несие қабілеті – бұл қарыз алушының несиені алуы және оның шекті
сомасын анықтап толық және мерзімде қайтарылуының материалдық және ... ... ... несие қабілтін талдау мақсаты оның өткен, қазіргі және
болашақтағы қаржылық ... ... ... үшін ... етілетін
ақпараттарды алу болып табылады.
Қарыз алушының төлем қабілетінің талдалуы бұл оның күнделікті шығындар
мен ұзақ мерзімді ... ... ала ... несиені қайтару
бойынша қаржалық мүмкіндіктері. Банк басқа ... ... ... ... ... үшін және бұл срманы дүркін-дүркін
төлемдер бойынша өтелген және сол ... ... ... ... ... ... алушының меншікті қаражаттарының ... ... ... ... туралы сұрақтарды қарастырған кезде,
клиенттің ... ... ... мен ... өзі ... ... ... оған үлкен көңіл бөлінеді. Банктер тәртіп бойынша талап етілетін
соманың 100%-на несие ... ... ... ... алу үшін ... өз ... ... түрінде банктің талабына жауап беретін ақпараттарға, яғни қарыз
алушының несие және төлем қабілетіне ... ... ... туралы ресми
мәліметтерден басқа (фамилия, аты-жөні, мекен-жайы және т.б.) ... ... ... ... ... ... және ... қаржылық жағдайы туралы мәліметтер) құралуы қажет. Себебі, барлық
ипотекалық несиелер үшін қарыз алушының ... ... ... ... болғандықтан, өтініштің негізгі бөлімі болып «айлық табыс» табылады.
Несиеге ... таза ... алу үшін ... ... ... ... ... Әдетте, банктерде мұндай есеп ... ... ... ... ... ... ... жалақы
Балаларға арналған пособия
Зейнетақы бағалы қағаздар және салымдар бойынша сыйақы
Басқада табыстар
Барлығы:
Б. Айлық шығыстар
Ағымдық шығындар
Сақтандыру бойынша жарналар
Ерте берілген несиеге ... ... да ... бар ... = А – Б
Қарыз алушының қолда бар табысы мен айлық сомасы бойынша борышты өтеуге
қызмет көрсетуді Д (Д = ... + ... ... ... онда банк
оның төлем қабілетін анықтайды. Сірә, борыштық ... ... ... ... ... бар ... көлемінен артық болса, онда қарыз
алушының өтініші қабылданбайды. Банк қарыз алушының ... ... ... ... ... ... бойынша сомасы 50% және одан аз болса жоғары
бағалайды.
Тұтыну несиесі бойынша несиелік тәуекелдің баламалық жабу мөлшерін құру
үшін ... ... ... ... өтеу төлемінің ең төмен мөлшері
және қарыз алушы табысының қатынасы бойынша ... ең ... ... және К2) ... – банк ... ... %;
К – ипотекалық несие сомасы;
R – несие беру, қызмет көрсету және өтеу ... ... 2%) ... тікелей және жанама шығындары.
Қарыз алушыдан жазбаша өтініш алғанда, банк өз мойнына алатын несиелік
тәуекелдердің деңгейін, бұл тәуекелді ... ... ... несие
көлемін, несие беру шарттарын өтеу мерзімін анықтайды, қарыз алушы клиентке
несиені уақытында ... және ... ... ... ... және ... қорытындысын анықтау кезінде банк қарыз алушының
соңғы екі-үш жылдық қаржылық жағдайын өткен және ... ... ... ... зерттейді. Сонымен бірге, қарыз алушының несиелік
қабілеті ... ... ... ... қамтамасыз етілу арқылы
беріледі.
Несие қарыз алушы ұсынған шарттармен және кепіл мүлікті пайдаланғаны
үшін тиесілі пайыздар ... ... ... заңдарға сәйкес
кепілдікті, кепіл болушылықты, сақтандыру куәліктерін және ... ... ... да ... ету түрлерін өндіріп алуға
айналдыруы ... беру ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық
қодексіне және ҚР-сы ҰБ-нің ... ... ... ... ... ... ... сәйкес басқа неисе беруші
(борышқор) – тұлғаның алдында бұл ... ... және ... ... ... орындалуына жауапкершілігін міндеттейді.
Кепілдік жазбаша түрде беріледі. Кепіл беруші борышқор сияқты несие
берушінің алдында да ... ... ... төлемдірді, сыйақы, қарызды
өндіріп алу бойынша соттық шығындар мен несие берушінің басқа зияндарына да
жауап береді. Кепіл ... ... ... ... ... ... даусыз
тәртіпте қаражаттарын шығару және ... ... ... қарыз алушы
банкінің инкассалық өкімімен өндіріледі.
Кепіл болушылық жеке тұлғаның банк ... ... ... және ... алушының алған несиесі боынша өз уақытында
қайтарылуына жауап береді. ... ... ... ... көрсетілген
соманың шеңберінде жауап береді және өзіне ... ... ... беру кезінде Кепілгердің және Кепілдік берушінің мүлкінің
жағдайын, олардың репутациясы мен ... ... және ... ... түрде тексереді. Банк қарыз алушыдан қамтамасыз ете
ретінде ... ... ... рәсімделеді және қызмет көрсетілетін
кепілдердін банкінде тіркелген кепілдік хатынан басқа, қарыз ... орта ... ... ... ... ... ... арасында жасалған «Кепілдік хатын бергені туралы» ... ... ... ... үшін ... алушынын жаупкершілігін сақтандыру ҚР-ның
сақтандыру туралы заңына сәйкес жүргізіледі. Банк сақтандыру компаниясының
несиелік ... ... ... ... ... ... несиелеу әрқашан жылжымайтын мүлік ипотекасы кепілімен
қамтамасы етілген.
Ипотеканың дамуы меншік иесінің ... ... ... асуы ... ... ... және ... мүлікті кепілге тек меншік иесі ғана
салады, ... ... оның ... мүлік меншігіндегі тәуелсіз меншік
құқығына кіріде. Сонымен қатар ипотека ғимараты өзі орналасқан сол ... ... ... ... ... және ... кепілі өз алдына иынаны білдіреді,
егер кепілмен қамтамасыз етілген міндеттеме орындалмаса, онда ... ... ... ... өзінше бұл мүлікті өткізуге құқылы.Несие беруші кепіл
күшіне байланысты борышқор мен кепіл берушінің кепілімен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... алдында
көбінесе кепілге салынған мүліктің құны бойынша қанағаттануға құқығы бар.
Кепіл шарт күшіне енген кезде, яғни егер ... ... ... ... ... өз ... ... кепілге берген жағдайда пайда болады[22].
Мәміленің заңды рәсімделуі ипотекалық несиелеу үшін үлкен ... ... бұл ... ... жылжымайтын мүлікке салынатын
меншік құқығы немесе шаруашылық ... ... ... Заңдарда оларды
рәсімдеудің белгілі бір тәртібін қарастырады.
Кепіл шарттың тіркелді деп есептеледі, егер:
─ оған ... ... ... № (коды) берілсе;
─ тиісті рәсімделген көшірмелер ортақ ... ... ... ... ... ... ... шарттың субъектілері болып табылады:
─ кепіл туралы шарттың заңды және жеке тұлғалары;
─ тіркеуші орган.
Ипотекамен ... ... шарт ... және ... түрде
расталуы қажет. Ол кепіл берушінің айтарлықтай еркін іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... қарызды сатып
алуға тапсыру мүмкіндігі;
─ мүлікті жалға беруге тапсыру;
─ мүлік ауыртпалығын жаңа ... және ... ... ... түрлерін ажыратады:
─ кепіл кепіл берушіде қалуы мүмкін;
─ кепіл құралы кепіл ұстаушының иеленуінің өкіміне тапсырылуы мүмкін.
Кепілдің бірінші түрі ең көп ... ... ... кепіл ұстаушыға
мүлікті қалдыруда соңғысының құқығы:
─ кепіл құралының тағайындалуына сәйкес оны пайдалану және ... ... ... ... шығарып, оны кепілмен қамтамасыз етілген
міндеттеме бойынша қарызды сатып алушыға аударып басқарады.
Сол уақытта кепіл ... ... ... құнын өз қаражаттары есебінен
сақтандыруы міндетті, оған ... ... ... ... ... ... жалға беру тапсырмасы туралы хабарланады.
Кепілдің екінші түрі – бұл кепіл ұстаушыға кепіл құралын қалдыру немесе
басқаша ... ... банк ... ең ... ... ... егер
кепіл құралы ретінде мемлекеттік тіркеуді және жылжымайтын мүлікті кепілге
тапсыруды талап етпейтін кепіл құралы құралы түрінде ... ... ... ... егер кепіл ұстаушының (банкке) иелігіне мүлікті
тапсыру арқылы ... ... ... ... бақылау жүргізу мүмкін
болса және банктің қарыз алушыға берген несиенің өтеу ... ... ... ... ... КЕПІЛДІК НЕСИЕ САЯСАТЫН БАСҚАРУДЫ
ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ
1. Несиелік тәуекелділікті тиімді басқару
Екінші ... ... ... табыс көздерінің бірі ... мен жеке ... ... ... ... ... несие тәуекелдерімен байланысты. Несие бойынша қарыздар банкті
банкроттыққы ғана әкеп соқтырмайды, сонымен ... ... ... ... жағдайына тәуелді болып келетін ... ... ... ... – бұл ... қаржылық жағдайына әсер ететін сыртқы
экономикалық факторлар мен сол банктің саясатымен тікелей байланысты ... ... ... Банк пен ... ... ... ... жалпы ережелерімен анықталатын қарым-қатынас бар.
Бұл ережелер жинағы банктің кепілдік ... ... ... меморандуммен
нақты регламенттелген. Көбісі банк қызметкерлерінің құзыреттілік деңгейіне
байланысты, себебі олар несие жобаларының орындалуын ... ... ... үшін ... болады. Ал негізгі жауапкершілік несие жобаларын таңдайтын
банк ... ... ... [24].
Банктің несие қызметкерінің негізгі мақсаты – потенциалды борышкерлерді
таңдау есебінен несие тәуекелдігін төмендету. Әр бір жеке жағдайда ... әсер етуі ... ... ... банк ... ... ... несие қабілеттілігінің дәрежесін жеткілікті түрде ... және ... ... ... ... және ... ... ставканы анықтау туралы соңғы шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
Егер ... ... ... ... ... несие тарихына ие болса,
онда ол несие үшін аз төлеу ... ... ... ... қалай анықтау керек? Борышкердің
төлем қабілеттілігін анықтау ... ... ... есепке алынады:
іскерлік белсенділік көрсеткіші, яғни компания ... ... ... ... ... ... жабдықтаушылары
мен субмердігерлерінің шоттарын қаншалықты тез төлейтінін ... ... яғни ... ... қызметі тиімділігінің жалпы
деңгейі. Несие ... ... ... ... ... ... оны олар
ашық ақпарат көздерінен және аудиторлық тексерулер ... ... ... ... ... ... сонан соң ғана осының
нәтижесінде қаржылық ... ... ... ... мен ... ... ... шешім жасайды. Егер жауап оң болса, ... ... ... [25].
Несие келісімшарты бірнеше бөлімдерге бөлінеді: куәгерліктер және
кепілдемелер; ... ... ... ... ... ... қандай болмасын сақтық шараларын орындауға, ... ... ... ... ... ... – жиі ... жайт. Несиені берумен байланысты тәуекелдіктер ... ... ... екінші деңгейлі банктің қаржылық жағдайы
неғұрлым сенімді болса, соғұрлым бұл жүйе ... және ... ... ... ... ... бар несие қызметкерлерінің
тәжірибесі де соғұрлым жоғары.
Несиелік тәуекел бұл қарыз алушының банктен ... ... ... ... оған ... сыйақысын өз уақытында қайтара алмауына
байланысты банктің зиян шегуін сипаттайды.
Несиелік тәуекелден туындайтын зияндар банктің несиелеу және өзге ... ... ... және ... тыс ... ... пайда болуы мүмкін.
Жалпы несиелік тәуекелді басқаруға екі ... келу ... ... ... ... ... басқару;
несиелік қоржынның тәуекелін басқару.
Қарыз алушының несиелік тәуекелін басқару банктегі несиелік үдерісті
ұйымдастыру ... ... ... тәуекелді бағалау сапалық және сандық талдаулар ... ... ... ... бұл ... ... ... болуы аумағын
немесе ықпал ететін факторларды және ... ... ... ... талдауды қамтиды.
Сапалық талдау әсіресе банктің несиелік ... ... ... жасалады. Сандық талдау бұл ... ... ... яғни ... тұрғыдан анықтау мақсатында жүзеге асады.
Жалпы қазіргі банктік тәжірибедегі қарыз алушының несиелік тәуекелін
басқару әдістері төмендегі ... ... ... 14. ... ... ... тәуекелін басқару әдістері
Несиелік шектеу бұл біріншіден, несие берушінің қарыз ... ... ... ... қатынастың шекті деңгейі; екіншіден, қарыз
алушының өз айналымында несиелік қаражаттарды пайдаланудың ең жоғарғы ... ... ... ... ... ... банк капиталына
қатынасы арқылы есептеледі және оның мәні екі жағдайда белгіленеді: 1) 0,1
нан аспайтын мөлшерде, яғни ол ... ... ... ... ... ... ... яғни ол қалған қарыз алушылар үшін (соның
ішінде бланктік несиелер үшін – 0,1).
Қарыз алушының ... ... ... ... әдістерінің біріне
мәмілені құрылымдау және ... ... ... ... ... ... банк қаржыландыру шартының түрін, мерзімін, өтелу
тәсілін, төлемдер кестесін, сыйақы мөлшерлемесін, ... ... ... де ... өзі ... ... төмендетудің негізгі тәсілдерінің біріне клиенттің
банк алдындағы міндеттемесінің ... ... ... Ал, ... ... етілуі ретінде кепіл, ... ... ... ... басқарудың келесі бір әдісіне несиелерді сақтандыру
жатады. Несие ... ... ... сақтандырудың үш түрі
қолданылады:
- қарыз алушының берілген несиеге кепілге қойған мүлкін ... ... ... ... ... ... ... алушының өмірін сақтандыру.
Сақтандырудың ерекшелігі қарыз алушының мүддесін қорғай отырып, бір
мезетте ... ... ... қайтарылуына кепілдік беріледі.
Қарызды синдинцирлеу қарыз алушының несиелік тәуекелін ... ... ... ... ... несиелерді беру бұл
несиелік тәуекелдің бірнеше банктер арасында бөлінуін білідіреді.
Синдинцирлеудің ... ... ... атап айтсақ, біріншісі,
бұл бірнеше банктердің бірігіп қарыз алушыға ... ... ... үлкен
сомада несие берген банктің несиенің бір бөлігін ... ... ... ... ... ... мен екінші тәсілдің бірігуінен
туындайды.
Қарыз ... ... ... ... келесі тәсілі бұл
мүдделердің қақтығыстарын ... ... ... болдырмау
негізінен банктің несиелік қызметіне байланысты қойылатын талаптарды ... ... ... ... енді ... ... мазмұнына келетін болсақ, ол
банк қызметіндегі несиелік тәуекелді ... ... ... байланысты
болып келеді, бірақ олардың арасында өзіндік айырмашылықтар бар. ... ... үшін ... ... ... мән беру қажет. Тәуекел менеджментінің саласы ретінде несиелік
тәуекел-менеджменті банк ісі тәжірибесіне кейінгі ... ... ... терминге жатады.
Тәуекел-менеджменті – тәуекелді бағалаудың барлық ұйымдастыру үдерісін
қамтып, орындалуын бақылау және шешімдерді қабылдауда, тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... отырып, тәуекел-менеджментін келесідей түрде
анықтауға болады:
- өз ... ... ең ... ... ... ... табысын жоғарылату;
- салымшылар мен кредиторлардың қызығушылығын сақтай отырып, банк
балансының өтімділігін қамтамасыз ету;
- банк ... ... және ... ... ... ... қанағаттандыру.
Банк қызметіндегі тәуекел-менеджменті тәуекелдердің түрлеріне
байланысты ... ... ... ... ... ... ... өтімділік тәуекел-менеджменті;
- валюталық тәуекел-менеджменті;
- операциондық тәуекел-менеджменті;
- баланстан тыс тәуекел-менеджменті.
Мұндағы несиелік тәуекел-менеджментінің ... ... ... коммерциялық банктің тұрақтылығын қамтамасыз етуде өте маңызды болып
табылады.
Біздің ойымызша несиелік тәуекел-менеджментін кең және тар ... ... Кең ... ... ... ... ... болады: құбылыс ретінде, үдерісі ретінде, жүйе ретінде,
ғылыми ілімдердің саласы ретінде, басқару ... ... ... ... немесе басқарушы ұйым ретінде.
Ал енді тар мағынасына ... ... ... бұл ... басқару стратегиясы мен тактикасын білдіреді.
Несиелік тәуекел-менеджментінің ... ... алға ... қол жеткізуде құралдарды пайдалану әдісі мен ... Бұл ... ... ... ... мен ... шектеулілік сәйкес келеді. Стратегия барлық варианттардың
ішінен, ең негізгісін қабылдауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... етуін тоқтатады.
Несиелік тәуекел-менеджментінің тактикасы – бұл нақты жағдайдағы алдына
қойған мақсаттарына жетудің ... мен ... ... ... ... ең ... шешімдерін таңдау тактикалық шешімдер болып
табылады.
Жоғарыда келтірілген авторлық тұжырымдама негізінде, несиелік тәуекел-
менеджменті құрылымының қазіргі үлгісін 15- ... ... ... ... 15. ... ... ... құрылымы
Соңғы уақытта түрлі елдердің банкілерінде несие тәуекелін басқару
проблемасы жиі байқалып жүр. Бұл ... ... ... үшін тіпті де
маңызды, себебі соңғы 5-7 жыл көлемінде ... ... ... ... өсуі ... ... ... пайдалылығы көрсеткіштері
бойынша, банк қоржынындағы проблемалы несиелер ... және ... ... ... бағаланатын несие мәмілесінің тиімділігі сыртқы ортаның
факторларына да, несие тәуекелін басқару ... ... да ... ... ықпалынан құтылу практика жүзінде мүмкін емес болуы
себепті ... ... ... міндеті ретінде ішкі мүмкіндіктерді
ескере отырып әлеуетті несие тәуекелділігіне баламалы басқару әдісі жүйесін
әзірлеуі ... ... ... нәтижесінде алынған банктің несие тәуекелінің
көрсеткіштері (жеке және жиынтық) тәуекелді реттеу әдістерінің ... ... ... ... ... ... ... бағалауды бірін бірі
толықтырып тұратын екі түрге бөлуге болады: сапалық және ... ... ... ... ... ... ... сәйкестендірушілігін,
сондай-ақ несие процесінің тәуекел пайда болатын кезеңін көрсетсе, екіншісі
ақша бірлігі, сан, балл бойынша ... ... ... білдіреді.
Кейде сапалық және сандық бағалау сыртқы және ішкі факторлардың ... ... ... ... мұнда әр фактордың жиынтық үлес салмағы,
олардың несие тәуекелділігі ... әсер ету ... ... ... көп еңбектенуді қажет еткенімен, оны қолдану оң нәтижелер әкеледі.
Несие тәуекелділігін өлшеу нәтижелері ... ... ... ... ... тәуекел стратегиясына қарама-қайшылықта болса, оның төлем
қабілетіне нақты шын мәнінде ... ... ... ... ... ... тәуекелінен жалтару әдісіне көшу тиімді болмақ.
Сондықтан көп ... ... ... ... ... ... Оның мазмұнын мына шаралар құрайды [27]:
- Несиелерді оңтайландыру;
- Күмәнді қарыздар бойынша мүмкін болатын шығындарды жабатын ... ... ... ... ... ... ... несиелік тәуекелін басқару тиімділігі ең бастысы
несиелік қоржынның сапасына тікелей байланысты келеді. Несиелік қоржын ... ... ... одан ... ... әр ... факторларына
байланысты критерийлері бойынша жіктелген ... ... ... ... ... ... қоржын банктің берген несиелерінің
негізінде қалыптасады. Несие қоржынын жиі ... ... ... ... арқылы ғана несиелік жұмсалымдарды әртараптандыруға болады.
Несиелік қоржынды басқару бұл - банк қабылдауға дайын ... ... ... ... ... және ... ең жоғарғы жететін
денгейін анықтауды талап ететін жоғарғы жетекшілер қызметі болып табылады.
Тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... ... ... мәселесі жоғары маңыздылыққа ие болып тұрғанымен, әлі де ... ... ... ... онша мән ... Мұндай жағдайда
банктің несие тәуекелін ... ... ... ... ... ... ... алған жөн. Бұл бағыттар несиелік тәуекелді
басқару ... ... ... ... ... ... банк ... халықаралық несие беру тәжірибесін кіргізіп,
бейімделу;
- банктің несие тәуекелін басқару ... ... ... ... ... несие тәуекелінің өзгешелігін есепке ала отырып құру;
- несие ... ... ... ету ... ... ... қаржының мақсатты бағытқа ... ... банк ... ... ... ... несие берудің жаңа формаларын
дамыту, сондай-ақ бұл жерде несие беруші банктің және ... ... ... ... ... ... ... басқару құрылымын өзгеру және несие процесін ықшамдау;
- банк несиесін пайдалануды қадағалау функциясын банк ... ... ... ... ... ... ... - бір жағынан жүйелік
теория постулатына негізделген, ... ... ... ... ерекшелігіне, банк саясатының тәуекел ... ... ... де ... мәселе.
3.2 Несиелік тәуекелділіктерді төмендету процесін жетілдіру жолдары
Қазақстандық банктердің ... ... ... ... ... деп айтуға келмес, себебі мұндай көрсеткіштің бірқатар
себеп-салдары бар. Қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... себептерін тізіп өтейік.
1. Банктердің несие тәуекелдерінің деңгейін ... ... ... ... бұл қажетті ақпарттың толықсыздығымен, несиенің
өтелмеуі және сол ... ... ... ... ... ... кәсіпорын-қарызгер ... ... ... ... ... және
т.б. байланысы.
2. Қарызгерлердің дағдарыс жағдайындағы экономиканың ... ... ... ... ... ... Екінші деңгейлі банктердегі несие тәуекелдерін басқару әдіснамасының
және оның тәжірибеде ... асуы үшін ... ... ... ... ... ... несиелендіруі, яғни банкпен
байланысты қарызгерлердің маңызды үлесі ... ... ... байланысты банк қызметінің беріктігі төмендейді және бір
қарызгерге (байланысқан қарызгерлер тобына) деген тәуекел ... ... ... ... ... несие тәуекелінің
шоғыолану деңгейі.
5. Экономиканың қаржы секторындағы бәсекенің артуы, банк ... мен ... ... ... ... мен ... маржаның төмендеуі. Банк үшін маңызды ірі ... ... беру ... ... ... банк ... қайта дұрыстайды, ал бұл өз кезегінде несие тәуекелдері
деңгейінің өсуіне алып келеді ... банк ... ... тәуекелінің нақты жоғары деңгейі
банктер үшін де, Қазақстан Республикасының қаржы нарығы мен ... ... және ... Агенттігі үшін де несие тәуекелдерін басқару
жүйесін жетілдіру, оларды минимизациялау ... ... ... жасақтау олар үшін белгі болып табылады.
Экономиканың нарықтық ... ... ... ... ... ... барысында несие тәуекелінің әсеріне түсу қауапі бар
екенін ... ... ... шектеу түсінігі банктің клиенттерге
беретін несие өнімдерінің ең жоғарғы жиынтық өлшемі ретінде несие тәуекелін
шектеудің өзара ... ... ... ... бұл
біріншіден, несие берушінің қарыз алушыға беретін несиесі бойынша ... ... ... ... қарыз алушының өз айналымында несиелік
қаражаттарды пайдаланудың ең жоғарғы шегін білдіреді. Клиенттердің несиелік
шектеуін потенциалды несие ... ... ... ... талдағаннан кейін банк өзі қояды. Бұл жайт әр ... ... ... шектеуін және олардың мәнінің адекватты
есебін қоюы үшін ... ... ... ... қолданудың
қажеттілігімен шартталады.
Жеке тәуекелдерді бағалаудың кешенді әдісін күшейту үшін ... ... ... ... ... тәуекелін бағалау және талдау
кезінде біз жасақтаған қаржылық емес кәсіпорындарды ... ... ... ... үшін ... ... факторлар жүйесін
ұсыну қажет (15-сурет келесі бетте) [28].
Топ бойынша құрылымдалған несиелік тәуекелдің факторлар ... ... ... әр бір жеке факторы бойынша тәуекелді талдау мен ... ... ... Барлық ұсынылып отырған тәуекелдердің
факторлар тобы бойынша несие тәуекелдерін бағалауды ... ... ... әр бір ... беру ... ... қабылдауына көмек көрсетуге болады.
Осылайша, негізінде талдаудың логикалық-дедуктивті ... ... ... ... ... ... ... банкирлерге несиелік талдау
процесін жүйелендіруге және қаржылық емес кәсіпорындардың несие тәуекелінің
жалпы ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Берілген контекстте талдаудың логикалық-дедуктивті әдісін қолдану мақсаты
потенциалды қарызгердің несие қабілеттілігі мен оған әсер ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Сәйкесінше, несиелік тәуекелдің факторлар жүйесінің несиелік жобасы
бойынша ... ... ... ... ... алу ... ... қаржылық емес кәсіпорындарға қысқамерзімді несие өнімдерін беру
үшін несиелік шектеу есебі моделімен бірге қолдану қажет.
Сурет 16. Несие ... ... ... ... ... ... шектеуді қою біздің келесі ұсынылып
отырған қаржылық емес кәсіпорындарға қысқамерзімді несие ... ... ... ... ... ... көрініс тауып отыр.
Бұл ұсынылып отырған әдіс аясында несиелік шектеу есебінің өлшемі екі
түзетуші коэффициенттерді ... ... ... ... түзету
борышкердің меншіктік жағдайы мен ақша қаражаты айналымының динамикасын
көрсететін мәліметтер сәйкестігі түсінігін алу үшін ... ... ... ... борышкердің таза активтерінің оның негізгі
қызметінен түсетін ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... есептеу негізінде анықталады,
яғни бұл банкке несиелік шектеуді есептеу ... ... ... ... ескеруге мүмкіндік береді. Екінші түзету коэффициентінің
өлшемі ағымдағы өнімділік немесе тауарлық қордың айналымдық көрсеткіштерін
есептеу ... ... яғни бұл ... несиелік шектеуді есептеу
кезінде борышкердің төлем қабілеттілігі деңгейін ескеруге мүмкіндік береді.
Біз ұсынып отырған несиелік шектеуді есептеу әдісі ... бір ... ... ... үшін ... ... сұрайтын
борышкерлердің қарызын өтеудің қосымша көздерін бағалау үшін ... ... ... ... мысалы борышкерге экспорттық келісімшартты
орындау үшін берілген ... ... ... ... ... ... ... 17-суретте көрініп тұрғандай
көрсеткішті есептеудің екі негізгі сатысы берілген:
1) борышкердің негізгі қызметінен түсетін ақша ... ... ... (Pp), бір күнтізбелік жылға тең несиелеу кезеңінде
ақша қаражаттар ағымының нақты көрсеткіштерін ескере ... ... ... ... ... ... (Plim), бір ... тең кезеңде.
Сурет 17. Несиелік шектеу есебін анықтау алгоритмі [28]
Пайда болған несиелік шектеу есебінің мәні соңғы болып табылмайды. ... ... ... ... бір ... жылға бере алатын
беріктік қорын (беріктік ... ... ... ... ... ... анықталған) ескере отырып тек шектік өлшемді көрсетеді.
Төмендету және болдырмау мақсатында максималды түрде мүмкін болатын
тәуекелдер санын ... үшін әр бір ... жеке ... ... та, ... та бағалауын жүргізу қажет. Борышкердің
негізгі ... ... ақша ... ... ... ... жүзеге асыру банкке айқындалған несие жобасы ... ... ... ... және ... ... потенциалды
тәуекелдерді төмендетудің адекватты бағдарламасын жасақтауға мүмкіндік
береді [29].
Сонымен аталған екі ... ... ... ... банктерге өз
несиелік тәуекелдерін төмендету бойынша процесті жетілдіруге мүмкіндік
береді. Бұл ... ... ... ... ... болу ... потенциалды шығындар көлемін шектеу болып табылады. Ал бұл өз
кезегінде ... ... ... ... ... ... тигізетініне
күмән туғызбайды. Ендеше кепілдік несие саясатының ... ... ... төмендету бойынша шетелдік әдістерді енгізу жайлы келесі
бөлімде толығырақ талқылайтын боламыз.
3.3 Отандық банктердегі несиелік ... ... ... ... ... ... тәуекелін минимизациялау стратегиясы аясында банк қызметіне ... ... ... тәуекелін басқарудың оны талдауға, бағалауға арналған
және ... ... ... ... ... модельдерін
енгізу және тәжірибеде қолдану қажеттігі туындап отыр. Шетел тәжірибесінде
мұндай бағдарламалық өнімдер әр түрлі банктердің ішкі ... ... өтіп қана ... ... ... ... жүйесіне енеді,
себебі әр банк ... ... ... ... өзінің жеке
борышкерлер классификациясы ... ... ... ... рейтингісін
тағайындау жүйесін қолданады.
Сондықтан банктің несие тәуекелін басқару проблемасы – бұл басқару
объектісі – несие ... ... және ... әсер ететін шаралар жүйесі
басқару әдістерінің жиынтығы ретінде қаралғанда басқаша мазмұнға ... ... Бұл ... ... ... ... жанама әсер ету әдісіне жататын басқарудың жекелеген әдістері
(ескерту, сақтандыру, тәуекелді ұстап қалу) ... ... ... ... ... қолдану, оның негізін құрайтын тәуекелді
ескерту әдісі ... ... ... ... ... ... оның ... болуының алғы шарттарын жоюға мүмкіндік тудырады.
Дипломық жұмыста ... ... ... ... ... рөлі мен ... анықтауға жасалған талдау нәтижелері
бүгінгі қазақстандық банктік тәжірибеде несиелік тәуекел-менеджментінің
негізгі теорияларының ... ... бері ... ... ... ... кейбір теориялық тұжырымдамалардың әлі де болса
қолданылмай отырғандығын анықтап берді.
Қазақстанның банктік ... ... жж. ... ... ... салалары бойынша берген несиелер серпіні
мен құрылымын 9- кестеден көре аламыз.
Кесте 16.
ҚР-ғы ЕДБ-дің экономика салалары бойынша ... ... мен ... |2007ж. |2008ж. |2009ж. |2010ж. |2011ж. |2012ж. ... ... |1 484, ... |4691,0 |7 227, ... 9|8 160,1 |
|А/шаруашылығы |398,7 |163,9 |206,7 |259,0 |264,4 |310 ... |26,9 |6,3 |4,4 |3,6 |3,6 |3,8 ... |289,6 |437,7 |521,8 |709,6 |711,5 |1200 ... |19,5 |16,9 |11,1 |9,8 |9,6 |14,7 ... |125,2 |313,5 |658,4 ... |1 423,4 ... ... |8,4 |12,1 |14,0 |16,6 |19,3 |27,6 ... |56,2 |638,4 |1087,8 |1 ... |2211,3 ... |3,8 |24,6 |23,2 |21,5 |22,3 |27,1 ... |158,9 |96,0 |106,7 |138,0 |165, 6 |220,3 ... |10,7 |3,7 |2,3 |1,9 |2,3 |2,7 ... |19,7 |21,7 |32,3 |37,2 |41,2 |57,1 ... |1,3 |0,8 |0,6 |0,5 |0,6 |0,7 ... емес |435,9 |920,8 |2077,2 ... |3 141,7 |1 909,4 |
|сала | | | | | | ... |29,4 |35,5 |44,3 |46,1 |42,5 |23,4 ... ... ... бойынша екінші ... ... ... ... үлесі 79,6% немесе 8 160,1 млрд. теңге ... ... ... ... үш салада шоғырланған: сауда – 27,1%, құрылыс
– 27,6% және ... емес сала – 20,5%. Банк ... ... өз ... банк ... ... деңгейін арттырып, несиелік
қоржынның сапасын ... әсер ... ... ... банктердің 2007-2011 жылдарға арналған қаржылық
есептерінің сандық мәліметтері негізінде автормен ... 18. ҚР-ң ... ... ... ... ... несиелік қоржынның сапасы 2006 жылғы көрсеткішпен
салыстырғанда біршама нашарлағандығы байқалады, оны ... ... ... өсуінен байқауға болады, айталық жылдың ... ... ... 2006 жылы 37,2 %-дан 2011 жылы 52,6 %-ға ... стандартты несиелердің үлесі 2006 жылы 61,7 %-дан 2011 жылы 43%-ға
төмендеді, бұл жерде үмітсіз несиелердің үлесі 2006 жылы 2,1 %-дан 4,4 ... ... отыр ... ... ... ... ... 2006 жылдан
бастап, қолданыла бастаған 2004 жылы 16 ... №465 ... ... ... ... ... және оларды
күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза ... ... ... провизиялар
құру» туралы ережесі бойынша қойылатын талаптардың күшейюі ықпал етсе,
екіншіден, банктердің ... ... ... көлемін өсіруге ынталы
болуы да әсер еткен, үшіншіден, бұл аталған банктердің басында ... ... ... ... ... ... банктердің несиелік қоржындарындағы
проблемалық несиелердің үлесі 5-6% көлемінен аспайтын ... ал ... ... ... ... ... ... күні 47,4%
немесе 10 есе жоғары көрсеткішке ие. Мұндай ... тек қана ... ... банк иелерін ойландырып, тиімді шешім қабылдауды қажет
етеді [30].
Қарыз алушының ... ... ... ... ... банк ... ... туралы ойына және жеке
тәжірибесіне негізделген субъективті ... ... ... ... ... ... ... жүйелеріне дейін.
Әр несиелік ұйым қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалауда қай әдісті
қолданатынын ... өзі ... ... ... ... математикалық
үлгілерге негізделген жүйелер сенімді және тиімді болып табылады. Бұған
әлемдік тәжірибе дәлел бола ... ... ... ... тәуекелді бағалаудың прогрессивті үлгілерінің бірі болып «скоринг
үлгісі» табылады.
Скоринг ... және ... ... ... ... ... ... табылады. Скоринг бұл банкке «бұрынғы» клиенттердің
несиелік ... ... ... ... ... несиені уақытында
қайтармау ықтималдығының қаншалықты жоғары екенін анықтауда ... ... ... ... үлгі ... үлгілер» негізінен жеке тұлғалардың және шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің ... ... ... ... себебі ірі бизнес
өкілдері болатын банк ... ... үлгі ... ... және
«жақсы» деп жіктеу қиынға түседі, сондай-ақ тиімді болып табылмайды.
Скоринг ... ... ... ... сенімсіздігімен тығыз
байланысты сипаттамаларды анықтайды. ... осы ... ... несиені
қайтара ма әлде жоқ па білмеуі мүмкін, бірақ оларға белгілі болғаны дәл осы
жастағы, сондай мамандықпен, тура ... ... ... бар, ... ... бар ... ... қайтара алмаған. Сондықтан банк мұндай
адамдарға несие бермейді.
ХХ ғасырдың 90 ... банк ... ... ... өлшеу және
есептеу әдістемесі саласына кірген жаңалықтар әсерінен үлкен ... ... ... ... бір ... банк қызметіндегі тәуекелді
өлшеудің жаңа әдіснамасы ... ол VaR (Value at Risk - ... ... деп ... VaR-ды ... ... жөніндегі Базель комитеті қаржы
нарығындағы конъюнктураның жағымсыз жаққа өзгеруі нәтижесінде пайда болатын
әлеуетті ... ... ... үшін ... әдіснамасының негізгі мәні – ол инвесторларға несие ... ... ... ... ... әр несиенің үлесін көрсетуге,
банктің несие қоржынындағы әр жекелеген позицияны тәуекелдіктен қорғауын
қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... VaR әдіснамасының көп қолданылатын терминдерінің тізімі
берілген [32].
Кесте 17
VaR методолгиясының негізгі терминдері және оның ... ... ... мағынасы ... ... ... ... ... бір ... ... белгілі |
|құны) ... ... ... ең ... |
|Loss distribution (залалды бөлу) |шығын. ... Level ... ... ... қоржыны бойынша залалды бөлу. |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
|Economic capital ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|Holding period (позицияны ұстау |капитал. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... losses ... ... |Шығынның мөлшері. |
| | ... to defoult ... ... жету мүмкіндігі (банкротқа |
|аралық) ... |
| | ... severity ... ... ... ... ... залалдың |
| ... ... ... ... ... ... ... |Несие рейтингісінің өзгеру |
| ... ... ... күні несие тәуекелін өлшеу мен бағалау үшін әлемдегі ірі
банкілерде VaR әдіснамасының ... ... ... Credit ... Risk+; ... Manager; Credit Partfolio View; Jarrow-Turnbull
Model.
VaR әдіснамасының ... ... ... ... ... төмендегені туралы ақпаратты уақытында береді, тәуекелдік
жағдай туындаудан жарты жылдай бұрын мүмкін болатын дефолт туралы ескертеді
[32].
Қорыта ... ... аса ірі ... ... ... ... ие. Бұл жүйелердің құны жоғары болғандықтан, оны тек ірі банктер
ғана ала ... ... бұл ... ... дамытудың тағы бір
қиыншылығы – ... ... ... ... ... ... Дегенмен, біздің
алдыңғы қатардағы банктерімізде осындай математикалық үлгілерді пайдаланып
құрылған автоматтандырылған бағалау жүйелерін ... ... ... бар, ... ... ... олардың несиелік тәуекелдерінің
деңгейін айтарлықтай төмендетеді.
«RiskMetrics» әдістеме және банктердің “EGAR ... ... ... ... негізінде жасақталған RAROC ... ... ... ... ... ... ... [33].
Несие рейтингісінің ішкі жүйесінің бар ... ... ... минимизациялау мақсатында RAROC көрсеткіші есебінің әдістемесін
тәжірибеде қолдану міндетті шарт ... ... Бұл ... ... ... ... бағалаудың жеке моделін
жетілдірудің және ... ... ... ... ... тағы да бір рет ... отыр. Банктерде мұндай модельдердің
тек бар болған кезінде ғана несие тәуекелдерін минимизациялаудың ... құру ... ... ... ... ... үшін ... тәуекелінің қабылдауға
болатын деңгейін бағалау үшін өлшем бола алатынымен де ... ... CAR ... ... оның әр бір борышкерге деген бөлшегін біле
тұра, шығындарды бөлу ... ... ... ескере отырып әр бір
борышкерді несиелеудің өнімділігін анықтауға болады. Бұл үшін ... Saddle point ... ... ... заманауи
әдісі қолданылады. Бұл талданып жатқан ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін тәуекел-менеджері үшін
бағалы CAR-дің адекватты бөлінуін алуға көмек береді. EGAR ... CAR ... бөлу ... ... ... ... ... кез келген жаңа несие өнімінің іс-әрекетін модельдеуге ... ... ... ... жаңа ... ... ... банктің кепілдік несие саясаты ... ... ... ... ... қалу үшін жаңа ... ... өлшемі, пайыздық қойылымы, қамтамасыз етілуі, несие ... ... ... ... ... бере ... CreditRisk бағдарламалық өнімін талдау оның қазақстандық банктер
тәжірибесіне банк ... ... ішкі ... ... өнім
ретінде енгізілуінің мүмкіндігі туралы қорытынды жасауға көмегін тигізді
деп ... ... ... ... ... үшін ... рұқсат беретін негізгі артықшылығы, біздің ойымызшы, борышкердің
орта жылдық дефолт ықтималдылығын іргелі ... ... ... VaR
несиелік есептеудің ұқсас әдісі болып ... ... ... орта жылдық дефолт ықтималдылығын бағалау кезінде қазақстандық
банктер үшін оң ... ... ... ... факторлар да
ескеріледі.
Сәйкесінше, қазақстандық банктер тәжірибесіне EGAR CreditRisk сияқты
бағдарламалық ... ... банк ... ... тәуекелдерін
минимизациялаудың кешенді әдісін пайдалану салдарынан туындайтын жағымды
әсерлері бар ... алып ... Бұл ... несие тәуекелдерінің
пайда болу ықтималдылығын төмендетуге ... ... ... және ... ... ... ... (тәуекелді өтеуге, аударуға, жұтуға) бағытталған. Бұл банктерге
күтіліп отырған ... ... және ... ... ... шығындарды жабуға арналған ақша қаражаттар қорын
құруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... болады:
1) болатын нәтижелердің дұрыстығын көтеру үшін тәуекелді бағалауда
статистикалық және эксперттік әдістерін кешенді қолдану мүмкіндігі;
2) ... ... ... ... ... ... банк ... оларды талдау және бағалау
көрсеткіштерінің көбеюімен байланысты несие ... ... ... төмендету;
3) осы саладағы халықаралық тәжірибеге сай борышкердің ... ... ... ... жаңа ... ... ... параметрлерін модельдей алу мүмкіндігі, бұл
несие қоржынын диверсификациялау әсерін пайдаланудан ... ... ... ... тәуекелі бар борышкерлерді уақтылы анықтау және тәуекелді
төмендету бойынша несие шартының адекватты параметрлері мен ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі,
бұл қор мен пайыздық қойылым өлшемін анықтауға көмек береді;
7) күтілмеген шығындарды өтеу үшін ... ... ... ... мүмкіндігі;
8) борышкердің немесе олардың тобының күтілмеген шығындарын өтеуге
арналған меншік капиталы өнімділігін анықтау мүмкіндігі [33].
Сонымен, осы ... ... ... ... ... енгізу және бейімдеу несие тәуекелі минимизациясын басқаруды
жетілдіруге үлкен септігін тигізеді деген үміттеміз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі заманға сай банктердің жүзеге ... ... ... ... мен ... ... басқаруды жетілдіруге байланысты жүргізілген
зерттеу мынадай тұжырымдар мен ұсыныстар жасауға мүмкіндік ... ... ... ... тұжырымдамаларын зерттей келе, жалпы,
әлемдік экономикалық ғылымда несиені ... екі ... ... ... несие теориясының натуралистік және капитал құрушы
бағыттары ... Айта ... ... ... уақытта батыс
экономистерінің еңбектерінде несиені зерттеу үлкен дәрежеде несиелік
қатынастардың мәндік қасиетін ... ... ... ... ету ... ... яғни олар негізінен қолданбалы
сипатқа ие болып ... ... ... ... ... сай ... ... қамтамасыз ететін несие түрлерін, несиелеу принциптері ... ... беру және ... ... мен ... және несиелік
тәуекелді басқарудың ... ... ... ... ... ... табылады. Екінші деңгейлі банктер өзінің несиелік қызметінде
тікелей қоршаған ортасымен тығыз өзара қарым-қатынаста ... яғни ... ... ... және сапалы түрде өзгеріп отыратын клиенттер
ортасы. Соған сәйкес банктік несиелеу де ... ... ... жаңа
түрлері, формалары, әдістері ... ... ... нарықтық
экономикаға сай қазіргі несиелік саясатқа мынадай анықтама беруге ... ... ... ... ... несие түрлерін, несиелеу
принциптері мен шарттарын, несие беру және қайтару әдістері мен тәсілдерін
және несиелік ... ... ... қамтитын экономикалық
саясаттың бір бөлігі ... ... ... ... ... ... қызметінің мәнін, жүргізетін
операциялары және құрылымы мен қаржылық жағдайын қарастырып, несие
портфелін талдай келе несие түрлерін ... ... ... ... ... ашып ... ... бірге банктің
болашаққа арналған стратегиялық жоспарының ... ... ... ... – бұл ... ... ... критериилер
бойынша жіктелген құрылымы мен сапасының ... ... бірі ... ... және ... ... қолданылатын
несие тәуекелінің деңгейі табылады. Сондықтан критерииде несие портфелінің
сапасы анықталады. ... ... ... ... мен бағалау, банк
менеджерлеріне оның ссудалық ... ... ... береді.
«Банк ЦентрКредит» АҚ-ының несие портфелін басқаруда мынадай бірнеше
сатылар бар:
- жеке алынған ссуданың сапасын ... ... ... ... ... топтарын, олармен байланысты тәуекел пайызын
көрсетуімен анықтау;
- банктен берілген әр ссуданы бағалау;
- топтастырылған ссудалар кескінінде ... ... ... несие портфелінің сапасын бүтіндей бағалау;
- динамикадағы несие портфелі құрылымының өзгерісіне әсер ... ... банк ... ... ... ... ... қор сомасын
анықтау;
несие портфелінің сапасын жақсарту мақсатында ... ... Банк ... ... ... ... ... оның
төмендегідей түрлерін атап айту маңызды: жеке ... ... жеке ... ... беру ... несие тәуекелінің
факторлары; заңды тұлғаларға несие беру кезіндегі несие тәуекелдігі
факторлары; банк несие тәуекелінің ... ... банк ... ... ... Тәжірибе көрсеткеніндей, көптеген банкілерде несиені қайтаруды
қамтамасыз ету мәселесі жоғары маңыздылыққа ие болып ... ... ... ... ... ... ... онша мән берілмейді.
Мұндай жағдайда банктің несие тәуекелін басқару ... ... ... ... ... ... алған жөн. Бұл
бағыттар несиелік тәуекелді басқару жүйесін жетілдіре түседі:
- отандық банк тәжірибесіне халықаралық несие беру ... ... ... ... ... ... жүйесін несиенің мәнді шегін және
банктің несие тәуекелінің өзгешелігін есепке ала ... ... ... ... ... ... ету ... жеделдігі, ақылы, қаржының мақсатты бағытқа берілуін
қамтамасыз ету);
- банк ... ... ... ... ... ... жаңа формаларын
дамыту, сондай-ақ бұл жерде несие беруші банктің және несие алушының
мүддесі ... ... ... ... ... ... ... өзгеру және несие процесін
ықшамдау;
- банк несиесін пайдалануды қадағалау функциясын банк ... ... ... ... банк тәуекелін бақылау тәуекелді өлшеу және есептеу
әдістемесі саласына ... ... ... ... өзгерістерге
ұшырады. Осының ішіндегі маңызды бір ноу-хау банк ... ... жаңа ... ... ол VaR (Value at Risk -
тәуекел астындағы құн) деп аталады. VaR-ды ... ... ... ... ... нарығындағы конъюнктураның жағымсыз жаққа
өзгеруі нәтижесінде пайда болатын ... ... ... ... кіргізді. VaR әдіснамасының негізгі мәні – ол ... ... ... ... ... ... табысындағы әр
несиенің үлесін көрсетуге, банктің несие қоржынындағы әр жекелеген
позицияны тәуекелдіктен қорғауын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... «RiskMetrics»
әдістеме және банктердің “EGAR CreditRisk” ... ... ... ... ... RAROC ... қазақстандық
тәжірибеде қолданылуы олардың қызметін жақсартуға септігін тигізеді.
6. Тәуекелдік жағдайдың ... ... ... ... ... ... ... болады. Несие тәуекелін өлшеудің
бірін бірі толықтыратын үш ... ... ... ... Тура ... Ол жағдайдың дамуы және оның ықтималдығы туралы барлық сценарийлер
туралы сенімді ... ... ... ... деп ... ықтималдық әдіс. Кейбір себептермен ... ... үшін ... ... ... ... мүмкін
болмаған жағдайда бұл көптеген жағдайды есептеуді сапалы түрде ... ... ... ... болса да өзін өзі ақтайды. Жанама
(сапалы) әдіс. Егер дәл ... ... ... ... ... ... ... өлшеуге қол жеткізу мүмкін емес. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... қол
жетімді басқа көрсеткіштермен шектелу дұрыс болады. ... әдіс ... ... баға ... біраз жағдайларда ол бірден-бір мүмкін
әдіс саналады. Қарастырылған экономикалық–математикалық әдістер тәуекелдің
объективті ықтималдығын ... және ... ... ... немесе
банкроттық статистика туралы ақпарат болған кезде ... ... ... ... ... ... тұжырымдар мен
ұсыныстар, автордың ойынша банктердің несиелік тәуекелдерін қазіргі заманға
сай басқару қызметін ... ... ... ... және
тәжірибелік алғышарттарын жасауға бағытталған.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Деньги. Кредит. Банки. ... / Г.И. ... Г.С. ... ... и др.; Под ред. Г.И. ... - ... ... 2005.-527с.
2. Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов. М., 1997.
с. 112
3. ... Д., Смит А., ... Дж. ... экономической мысли:
Сочинения. М., 2000.
4. Шумпетер Й. Теория экономического развития.-Москва: ... ... – 401 ... Выгодский С.Л. Очерки по теории К. Маркса. М., 1929.
6. Долгова С.А. Теоретические основы формирования кредитной ... ... // ... ... и ... – 2012. – № ... ... Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. М.: ИКЦ «ДИС»,
1997. 464 с.
8. Ендронова В.Н., Хасаянов С.Ю. ... ... и ... коммерческих банков в области кредитования // ... ... 2004. №3 (93). С. ... ... Л.В. Особенности кредитной политики региональных коммерческих
банков // Экономические науки. 2010. №1 (38). ... ... К.Б. Ақша және ... Оқу құралы. Алматы ... 2008. 61-65 ... ... Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Оқулық. Алматы: Экономика.
2007. 64-69 б.
12. Қазақстан ... ... және банк ... туралы 1995 жылғы
31 тамыздағы № 2444 Заңы ... ... ... мен
толықтырулармен) http://rszb.kz/zakon_rk_o_bankah_i_bankovskoy_de
13. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы 1995 жылғы 30 наурыздағы
№ 2155 Қазақстан Республикасының Заңы ... ... ... ... ... Банкінің жылдар бойынша ... ... ... ... ... БЦК ... ... услуг
розничным клиентам и предприятиям малого и ... ... ... ... ... ... ... личными счетами
http://apps.centercredit.kz/version.html
17. Депозитирование ... ... ... ... статистика за ... ... ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан ... ... / Н. ... // ... ... - 2011. - 29 қаңтар. - Б. 1-3.
20. Финансово-банковская ... ... ... / Н. Н. ... ; М-во
образования и науки РК, Казахстан.-Америк. свобод. ун-т. - У-Ка : [s.
n.], 2010. - 192. - Библиогр.: с. ... ... ... Агентства РК по статистике // www.stat.kz
22. Екінші деңгейлі ... ... ... ... ... ... ... Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. М., ... ... С.Б. ... ... ... мен ... басқарудың
теориялық тұжырымдамалары // Экономика, бизнес және білім беру
саласындағы жаңа ... ... ... ... - ... ... бизнес университеті, 2009. - 155-
158 б.
25. Мақыш С.Б. Қоржындық несиелік тәуекелді бағалау - ... ... ... ... // ... ... / ... ұлттық аграрлық
университеті. - 2010. №1.- 224-229 б.
26. Мақыш С.Б. ... ... пен ... ... ... ... ... ету әдістері // Аль-Пари. - 2010. - №1-2 (53-
54).– 78-81 б.
27. Нуртазина А.С. ... ... банк ... ... ... ... ... Республикасы екінші
деңгейдегі банктер ... ... // ... ... – 2011. - №2. - 101-104 ... ... С.Н. ... влияющие на оценку кредитного риска // ... 2011, № ... ... А.С. ... ... ... басқару жүйесі // Қазақстан
Республикасы экономикасының бәсекелестік қабілеттілігінің жағдайы мен
болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, қаржыландырудың және ... ... ... ... ...... ... ұлттық техникалық университеті, 2009.- 1
бөлім. – 248-253 бб.
30. ... А.С. ... ... несиелік саясатының
экономиканың дамуына ықпалы // ҚазЭУ хабаршысы. – 2010. №2 ... ... А.С. ... үлгісі несиелік тәуекелді бағалаудың және
төмендетудің тиімді әдісі// Әлемдік қаржылық дағдарыс ... ... ... ... даму болашағы: ... ... ...... ... ... және халықаралық сауда университеті, 2011.- 2 бөлім.
– 285-290 бб.
32. Нуртазина А.С. VaR ... ... ... ... ... ... КЭУ: ... – 2011. - №2. - 101-104 бб.
33. Абуова С.Н. Основные методы снижения кредитных рисков. ... ... ... ... ... РК: посткризисный период». Алматы, КазНПУ
им.Абая, 11 декабря 2011 г.
-----------------------
БАНК САЯСАТЫ
Банк клиенттеріне көрсетілетін кассалық ... ... ... ... ... ... саясаты
Депозиттік саясат
Пайыздық саясат
Валюталық саясат
Бәсекелестерге қатысты саясат
Персоналды басқару ... банк ... ... ... ... банктің несиелік саясатының негізгі бағыттары мен
принциптері
Клиенттік
Салалық
Диверсификация
Басымдылықтар
Несие саясатының принциптері
Несие тәуекелдерін басқару
Несие портфелінің құрылымы
Берілген қарыздардың классификациясы
Пайыздық саясат
Борышкердің түріне қарай
Комиссиялық жинақтар
Мақсатқа қарай
Несие түрлері
Көлеміне ... ... ... ... ... ... оңтайлы шарттары
Кепілді бағалау әдістері
Қамту түріне қарай
Шектер
Кепілдік бойынша несиенің максималды сомасы
Ұзартылған, мерзімі өтіп кеткен ... ... ... ... ... ... негізгі факторлары
Ақша ағымы (табыс)
Мәселелі несиелердің белгілері
Мәселелі несиелерге әсер ету шаралары
Несиені ... ... ... және ОБ-не беру
НД-нің қалыптасуы
Тіркеу
Потенциалды борышкерді алдын ала бағалау
НТ-ты рәсімдеу
END
C(Probl)
Несиеге қызмет көрсету
НК-на өзгеріс-р ... ... ... іскерлік репутациясын зерттеу
Өнім сұранысын маркетингтік зерттеу
Борышкердің қаржылық есебін, бизнес жоспарын зерттеу
Борышкердің құрылтайлық құжаттарын ... ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру
варианттары
Басқа банктерде есепшотының, сол бойынша айналымның болуы
Борышкердің несие тарихын анықтау
Несиені өтеудің жоспарлы көздерінің мақсаттары, ... ... ... ... ... ... ала бағалау
Несиелік талдау
Несиені өтеу және несие ісін ... ... және ... іс жүргізу
Несиені беру
END
4
3
2
1
BEGIN
Eкінші деңгейлі банктің несие саясатын жүзеге асыру механизмі
N
Параметрлерді нақтылау
2
S(БНК)
3
І-кезең. Несие саласындағы екінші деңгейлі ... ... ... ... жалпы ережелері мен мақсаттары.
ІІ-кезең. Несие операцияларын ... және банк ... ... Банк ... ... ... операцияларын басқару
саласындағы банктің тактикасын анықтайды.
ІІІ-кезең. Несие ... ... ... ... әртүрлі кезеңдеріндегі
несие процесін ұйымдастыру. Банктің клиенттермен ... ... ... ... ... ... несие процесін ұйымдастыру әдістері
мен нақты операцияларды ... ... ... банктік бақылау мен басқару және сол бойынша іс-
шаралар жүйесін анықтау.
Банктің несие саясатын анықтайтын факторлар
Аймақтық және салалық
Банкішілік
Пассивтердің ... ... мен ... жеке ... ... өлшемі
Клиенттердің жағдайы және несие алудағы мұқтаждығы
Банк қызмет көрсететін аймақ пен салалардағы экономиканың жағдайы
ҰБ-тің ... ... ... ... саясаты
Ел экономикасының жалпы жағдайы
Макроэкономикалық
Акционерлер жиналысы
Ревизиялық комитет
Несиелік ... ... ... ... ... ... %
34%
10%
1%
22%
33%
Өткен жылдардағы резервтер мен табыстар
Реттелген борыш
Жарғылық капитал
Мерзімсіз еурооблигациялар
2011 жыл бойынша таза пайда
330
572
882
941
1160
0
200
400
600
800
1000
1200
2008
2009
2010
2011
2012
8%
48%
41%
1%
1%
1%
Айналым ... ... ... ... ... да құралдармен кепілдендірілген несиелер
Ақшамен кепілдендірілген несиелер
Компания гарантиясы негізінде берілген несиелер
Клиенттерге берілген несиелер,
барлығы
8%
5%
4%
12%
21%
50%
Жеке тұлғалар
Сауда
Өнеркәсіптік құрылыс
Тамақ өнеркәсібі
Экономиканың басқа
салалары
Барлығы
232,08
200
190,2
0
50
100
150
200
250
2009
2010
2011
Несиелік қабілетін ... ... ... ... ... ... ... төлем
Несиені қайтару
Мүдделердің қақтығысын жоққа шығару
Қарызды синдинцирлеу
Қарыз алушының тәуекелін сақтандыру
Мәмілені құрылымдау және қаржыландыру шартын анықтау
Бір қарыз алушыға шектеу қою
ҚАРЫЗ АЛУШЫНЫҢ ... ... ... ... қамтамасыз ету
Несиелік тәуекел- менеджментінің құрылымы
Тәуекел қоржынын басқару
Несиелік тәуекелге қатысушыларды басқару
Қарыз ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар қоржынының тәуекелін басқару
Эмитенттің тәуекелін басқару
Өзара байланысты
Банкаралық операциялар ... ... ... ... ... басқару
Өзара байланысты
НЕСИЕ ТӘУЕКЕЛІНІҢ ФАКТОРЛАР ЖҮЙЕСІ
Тәуекелдің негізгі факторлары
Тәуекелдің жеке факторлары
Борышкердің сыртқы тәуекелдері
Елдік тәуекелдер
Аймақтық тәуекелдер
Салалық тәуекелдер
Борышкердің ішкі тәуекелдері
Жобаның нарықтық ... ... ... ... ... ... төлем қабілетсіздігінің тәуекелдері
Борышкер мен банк қарым-қатынасының тәуекелдері
Борышкер қызметін ұйымдастырудың тәуекелдері
Шектеу тәуекелдері
Қамтамасыз ету тәуекелдері
Борышкердің ... ... ... ақша ... ... ... ... қаражаттары ағымының ортакварталды есебі
Ақша қаражаттары ағымы өлшемінің өсуінің орташа қарқынының есебі
Ақша қаражаттарының келесі есептік кезеңдегі ағымының болжамды ... ... ... ... анықтау (Plim)
(2-кезең)
Қосымша түзету коэффициентінің есебі
Қаржылық емес кәсіпорындар үшін қосымша түзету коэффициентінің есебі
Ағымдағы ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің
орташа мәнін қою
Бүкіл шектеу мерзімі бойынша қарыз сомасының және мерзімі өткен кредиторлық
қарыздың есебі
%
%

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 95 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктердің несиелік тәуекелін басқару80 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
"Астана-финанс" акционерлiк қоғамы12 бет
"Банк Центркредит" АҚ-ы мысалының негізінде проблемалық несиелерді талдау және оларды ҚР-да шешу жолдары73 бет
"мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қоры" акционерлiк қоғамын құру туралы5 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
"Қазақстан Халық Банкі" Ашық Акционерлік Қоғамының несие қоржынының жағдайын талдау53 бет
.«Банк Центркредит» АҚ қызметін ұйымдастыру24 бет
2 деңгейлі алдын-ала су тастау қондырғысын автоматтандыру44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь