Ағын судан бөлініп алынған гетеротрофты микроорганизмдерді идентификациялау


КІРІСПЕ 3

1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1 Ағын сулар, құрамы және классификациясы 4
1.2 Ағын сулардың жалпы микрофлорасының сипаттамасы және өкілдері. 6
1.3 Ағын суларды биоремедиациялауда микроорганизмдердің рөлі. 7

2 ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕР
2.1 Материалдар 11
2.2 Зерттеу әдістері 11
2.2.1 Гетеротрофты бактериялардың морфологиялық және культуралдық қасиеттерін зерттеу әдістері 12
2.2.2 Гетеротрофты бактерилардың физиология және биохимиялық қасиеттерін зерттеу әдістері 15
2.2.3 Гетеротрофты бактерияларды генетикалық идентификациялау әдісі 17
2.2.4 Гетеротрофты бактериялардың фенол қатысында деструкциялаушы қасиетін зерттеу әдісі 18
2.2.5 Гетеротрфты микроорганизмдерді әртүрлі тасмалдағыштарға иммобилиздеу әдісі 18

3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ТАЛДАУ
3.1 Гетеротрофты бактериялардың морфологиялық және культуралдық қасиеттері 21
3.2 Гетеротрофты бактериялардың физиология және биохимиялық қасиеттері 23
3.3 Гетеротрофты бактериялардың генетикалық идентификациясы 24
3.4 Гетеротрофты бактериялардың фенол қатысында деструкциялаушы қасиеті 26
3.5 Гетеротрфты микроорганизмдерді әртүрлі тасушыларға иммобилиздену белсенділігі 28

ҚОРЫТЫНДЫ 31

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 32
Экологиялық биотехнологияның маңызды мәселелерінің бірі судың қорын сақтау, су қоймаларының әртүрлі ластағыштармен ластануының алдын алу және ағынды суларды тазарту болып табылады. Қалалардың және өндіріс орындарының өсуі, ауылшаруашылық интенсификацияның ауқымдылығы көп мөлшерде суды қажет етеді. Жер бетіндегі күнделікті барлық судың шығымы 3300-3500 км, оның ауыл шаруашылықта- 70% пайдаланады. Химиялық, целлюлозды-қағаз, энергетикалық өндірісте, қара және түсті металлургияда және тұрмыстық қажеттіліктерде судың көп мөлшері қолданылып, ағын суға айналады. Осы сулардың көп мөлшері қолданғаннан кейін өзендерге, теңіздерге, суқоймаларға ағын су ретінде құйылады [1].
Қазақстанның барлық территориясында қазіргі таңда көптеген тұрғылықты жерлермен өндіріс орындарының ағынды сулары табиғи және жасанды су қоймаларды ластауы бірден - бір кең таралған өзекті мәселе болып отыр. Бұл мәселені шешу үшін ең алдымен су құбыр жолдарымен және жоғары тиімді тазалау құрылғылары қолданыла отырып, биологиялық әдіспен тазалаудың маңызы жоғары [2].
Қалдық суларды тазалау құрылымдарында органикалық қосылыстарды толығымен биологиялық ыдырату микроорганимдер, балдырлар және саңырауқұлақтар көмегімен жүзеге асырылады. Бұл микробиоценоз өкілдері бір-бірімен күрделі қарым-қатынастар (метабиоз, симбиоз, антогонизм, т.с.с) арқылы біртұтас кешен түзеді. Мұнда бастапқы орынды бактериялар алады, яғни бактериялардың түрлік құрамы ағын судағы органикалық заттарға байланысты. Тазалау құрылымдарының микробиоценозында автотрофты топтарға қарағанда гетеротрофты бактериялар доминантты болады [3].
Ағынды сулардың құрамы орналасу орнына, шығу тегіне байланысты әртүрлі. Құрамындағы ластағыш органикалық заттарды деструкциялау үшін микроорганизмдер қауымдастықтары пайдаланылады. Ағын сулардың ластануы бүгінгі таңда өзекті мәселе болып отыр [4].
Сондықтан, жұмыстың мақсаты ағынды судан бөлініп алынған гетеротрофты микроорганизмдерді идентификациялау және ағын суларды фенол, фенол қосылыстарынан тазарту мақсатында бос және иммобилизденген клеткаларын пайдалану мүмкіндігін зерттеу.
1. Начно- популярный и образовательный журнал. Экология и жизнь. 1(92) ’2010.
2. Начно- популярный и образовательный журнал. Экология и жизнь. 1(92) ’2010.
3. Голоубовская Э. К. Микроорганизмы очистных сооружений. Л.: ЛИСИ, 1985
4. Степановский А.С. Прикладная экология: охрана окружающей среды: Учебник для Вузов М.: ЮНИТИ-ДАНА. 2003. 751 с.
5. Жубанова А.А., Абдиева Г.Ж., Шөпшібаев Қ.К. Биотехнология негіздері. Оқу құралы.- Алматы: Қазақ университеті, 2006.- 110 б.
6. Ксенофонтов Б.С. Проблемы очистки вод.- М .: Знание, 1991
7. Основы биотехнологии: учеб. Пособие для высш. Пед. Учеб. Зоведений/ Т.А Егорова., С.М Клунова, Е.А Живухина.- 4-е изд., стер- М.: Издательский центр “Академия”, 2008.-208 с.
8. Кузнецова А.Е., Градова Н.Б. Научные основы экологической биотехнлогии.-Мир, 2003
9. Биотехнология/под ред. И.Хиггинса, Д. Беста, Дж. Джонса /перевод с английского / под ред.А.А Баева.-М.:Мир,1988.-479 с.
10. Экологическая биотехнология. Пер, с англ / Под ред. К.Ф.Форестер, Д.А.Дж.Вейза.- Л.:Химия, 1990.- пер.изд.:Великобритания, 1987.-384 с.
11. Шлегель Г. Общая микробиология : Пер: с нем .- Мир, 1987.- 567 с., ил.
12. Қ.Х.Әлмағамбетов, Ә.Ө.Байдүйсенова, Қ.М. Мұхаметжанов Микроорганизмдер биотехнологиясы.- Астана, 2008.- 240 б.
13. Асқарова М.А Общая экология: Учебное пособие.- Алматы: Қазақ университеті, 2004-184с.
14. Шигаева М.Х . Экология микроорганизмов. – Алматы: Қазақ Университеті, 2002.- 171 с.
15. Шоқанов Н. Микробиология. Оқулық, 4- басылуы- Алматы ‘ Санат’ , 1997.-320 б.
16. Громов Б.В., Павленко Г.В. Экология бактерий: Уч.пособие - М.:Изд-во МГУ, 1989.-248 с.
17. Варежкин Ю. М., Михайлова А. И., Терентьев А. М. Методы интенси-фикации процесса биологической очистки сточных вод. М.:1987.
18. Вестник КазНУ, серия биологическая, №2(41), 2009
19. Вестник КазНУ, серия биологическая, №4(30), 2006
20. Гусев М.В., Минеева Л.А. Микробиология.-М.:Изд-во «Академия», 2003.
21. Избранные задачи большого практикума по микробиологии- М.: Изд-во МГУ, 1991.
22. Елин Е.С. Фенольные соединения в биосфере Новосибирск: Изд-во СОРАН, 2001.- 392с
23. Саундерс Д.,Фриш К. Химия полиуретантов: Пер:с англ. М: Химия, 1988.470 с
24. Практикум по микробиологии: Учеб: пособие для студ.высш. учеб.заведений./А. И. Нетрусов, М.А Егорова, Л.М Захарчук и др.; Под.ред А.И Нетрусова.- М.: Издательский центр «Академия», 2005.-608 с.
25. Уалиева П.С. Микробиологиядан практикум сабақтар: Оқу құралы – Алматы:Қазақ университеті, 2007-98 б.
26. Практикум по микробиологии. Под ред. Н.С Егорова. Учебное пособие. М.: Изд-во Моск.ун-та, 1976.307 с
27. Избранные задачи большого практикума по микробиологии.-М.: Изд-во МГУ, 1991.
28. Теппер Е.З., Шильникова В.К., Переверзева Г.И. Практикум по микробиологии.- М.: Изд-во МГУ, 2005.-256 с
29. Шөпшібаев Қ.К. Иммобилизденген биокатализатор негізіндегі өндірістер: Оқуқұралы.- Алматы: Қазақ университеті, 2007.-104 б.
30. Синицина А.П., Райнина Е.И., Лозинский В.И., Спасов С.Д. Иммобилизованные клетки микроорганизмов. М.: Изд-во Мгу, 1994.288 с
31. Жұбанова А.А., Шөпшібаев Қ.К., Уәлиева П.С. Инженерлік энзимология:Оқу құралы.-Алматы: Қазақ университеті, 2006.-108 б

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖƏНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

Биология факультеті

Микрбиология кафедрасы

Бітіру жұмысы

АҒЫН СУДАН БӨЛІНІП АЛЫНҒАН ГЕТЕРОТРОФТЫ МИКРООРГАНИЗМДЕРДІ
ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ

Орындаған:
4 курс студенті ______________
Имадиева А.М.

Ғылыми жетекші:
б.ғ.к., доцент ______________
Абдиева Г.Ж.

Норма бақылаушы: ______________ Бектилеуова
Н.К.

Кафедра меңгерушісінің
рұқсатымен қорғауға жіберілді,
б.ғ.д., профессор ____________
Мукашева Т.Ж.

Алматы, 2011
МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1 Ағын сулар, құрамы және классификациясы 4
1.2 Ағын сулардың жалпы микрофлорасының сипаттамасы және 6
өкілдері.
1.3 Ағын суларды биоремедиациялауда микроорганизмдердің рөлі. 7

2 ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕР
2.1 Материалдар 11
2.2 Зерттеу әдістері
11
2.2.1Гетеротрофты бактериялардың морфологиялық және культуралдық 12
қасиеттерін зерттеу әдістері
2.2.2Гетеротрофты бактерилардың физиология және биохимиялық
қасиеттерін зерттеу әдістері 15
2.2.3Гетеротрофты бактерияларды генетикалық идентификациялау
әдісі 17
2.2.4Гетеротрофты бактериялардың фенол қатысында деструкциялаушы
қасиетін зерттеу әдісі 18
2.2.5Гетеротрфты микроорганизмдерді әртүрлі тасмалдағыштарға
иммобилиздеу әдісі 18

3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ТАЛДАУ
3.1 Гетеротрофты бактериялардың морфологиялық және культуралдық
қасиеттері 21
3.2 Гетеротрофты бактериялардың физиология және биохимиялық
қасиеттері 23
3.3 Гетеротрофты бактериялардың генетикалық идентификациясы
24
3.4 Гетеротрофты бактериялардың фенол қатысында деструкциялаушы
қасиеті 26
3.5 Гетеротрфты микроорганизмдерді әртүрлі тасушыларға
иммобилиздену белсенділігі 28

ҚОРЫТЫНДЫ
31

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
32

КІРІСПЕ

Экологиялық биотехнологияның маңызды мәселелерінің бірі судың
қорын сақтау, су қоймаларының әртүрлі ластағыштармен ластануының алдын алу
және ағынды суларды тазарту болып табылады. Қалалардың және өндіріс
орындарының өсуі, ауылшаруашылық интенсификацияның ауқымдылығы көп
мөлшерде суды қажет етеді. Жер бетіндегі күнделікті барлық судың шығымы
3300-3500 км, оның ауыл шаруашылықта- 70% пайдаланады. Химиялық, целлюлозды-
қағаз, энергетикалық өндірісте, қара және түсті металлургияда және
тұрмыстық қажеттіліктерде судың көп мөлшері қолданылып, ағын суға
айналады. Осы сулардың көп мөлшері қолданғаннан кейін өзендерге,
теңіздерге, суқоймаларға ағын су ретінде құйылады [1].
Қазақстанның барлық территориясында қазіргі таңда көптеген тұрғылықты
жерлермен өндіріс орындарының ағынды сулары табиғи және жасанды су
қоймаларды ластауы бірден - бір кең таралған өзекті мәселе болып отыр. Бұл
мәселені шешу үшін ең алдымен су құбыр жолдарымен және жоғары тиімді
тазалау құрылғылары қолданыла отырып, биологиялық әдіспен тазалаудың маңызы
жоғары [2].
Қалдық суларды тазалау құрылымдарында органикалық қосылыстарды
толығымен биологиялық ыдырату микроорганимдер, балдырлар және
саңырауқұлақтар көмегімен жүзеге асырылады. Бұл микробиоценоз өкілдері бір-
бірімен күрделі қарым-қатынастар (метабиоз, симбиоз, антогонизм, т.с.с)
арқылы біртұтас кешен түзеді. Мұнда бастапқы орынды бактериялар алады, яғни
бактериялардың түрлік құрамы ағын судағы органикалық заттарға байланысты.
Тазалау құрылымдарының микробиоценозында автотрофты топтарға қарағанда
гетеротрофты бактериялар доминантты болады [3].
Ағынды сулардың құрамы орналасу орнына, шығу тегіне байланысты әртүрлі.
Құрамындағы ластағыш органикалық заттарды деструкциялау үшін
микроорганизмдер қауымдастықтары пайдаланылады. Ағын сулардың ластануы
бүгінгі таңда өзекті мәселе болып отыр [4].
Сондықтан, жұмыстың мақсаты ағынды судан бөлініп алынған гетеротрофты
микроорганизмдерді идентификациялау және ағын суларды фенол, фенол
қосылыстарынан тазарту мақсатында бос және иммобилизденген клеткаларын
пайдалану мүмкіндігін зерттеу.

1. ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ

1.1 Ағын сулар құрамы және классификациясы
Ағынды суларға адам баласының іс - әрекеті нәтижесінде қасиеті
бұзылған, өнеркәсіп орындарының маңайынан және тұрғылықты жерлерден су
құбыры арқылы шығарылатын сулар мен атмосфералық тұнбалар жатады. Ағынды
сулар тұрмыстық және өндірістік қалдықтармен ластанған болады. Ағын су
құрамындағы органикалық заттар су қоймаларына және топыраққа түсіп,
жиналып, су қоймалардың және атмосфераның санитарлық жағдайын төмендетумен
қоса түрлі аурулардың пайда болуына әкеледі. Сондықтан қоршаған ортаның
тазалығы мен жаңаруын жүзеге асыруда ағынды суларды тазарту өзекті
мәселелердің бірі болып отыр [4].
Ағынды сулар тұрғылықты жерден және өнеркәсіп орындарынан шығуына
байланысты келесі белгілер бойынша классификацияланады:
1. Шығу көзіне байланысты:
Тұрмыстық ағынды сулар тұрмыстық құбыр жүйесі немесе жалпы
канализация арқылы шығарылатын ағынды сулар. Оларға шаруашылық - фекальды
ағынды сулар, тұрғын үйлер мен тұрмыстық ғимараттардан, моншалардан
шығарылатын сулар жатады. Тұрмыстық ағынды сулар көбнесе көшелердегі қалдық
қоқыс жуғыш заттармен және экскременттермен ластанады. Олар суда
суспензияланған қатты заттардың көп бөлігі целлюлозалық қосылыстар болып
келеді, ластағыш органикалық компоненттерге май қышқылдары, көмірсулар және
белоктар жатады.
Өнеркәсіптік ағынды сулар пайдалы қазбаларды өндіруде қолданылатын
технологиялық процесс нәтижесінде пайда болатын, өндірістік жүйе немесе
жалпы су құбыры арқылы шығарылатын ағынды сулар.
Атмосфералық ағынды сулар жаңбырлы және қар, мұз еруінен пайда
болатын ағынды суларды ерігіш деп бөлінеді. Атмосфералық ағынды сулар
жалпы су құбыр жүйесімен ағады. Өндірістік ағынды сулардың құрамы
атмосфералық және тұрмыстық ағынды судың құрамына қарағанда тұрақты
болмайды. Эпидемиялық жағынан қауіпті ағынды суларды келесі топтарға
жіктейміз: ауылшауашылық – тұрмыстық ағынды сулар; қалалық аралас немесе
өнеркәсіптік-тұрмыстық ағынды сулар; инфекциялық ауруханалардың ағынды
сулары; жануарлар мен құстарды баптайтын фермалардың ағынды сулары [5].
Ағын сулардың құрамындағы ластағыштар әр деңгейде болады. Сондықтан
ағынды сулар құрамындағы ластағыштарға байланысты келесі топтарға
жіктелінеді. Ағынды сулар құрамындағы ластағыш заттарға байланысты екі
топқа бөлінеді: консервативті және консервативті емес. Кронсервативті
ластағыштар химиялық реакцияларға ақырын түседі. Кейде биологиялық ыдырау
жүрмейді де, мысалыға ауыр металдардың тұздары, фенолдар, пестицидтер
жатады. Ал консервативті емес ластағыштарға тәулік ішінде өзгерске
ұшырайтын қосылыстар жатады [6].
2. Ағын су құрамындағы ластағыш заттарға байланысты:
1. Минералды қосылыстармен ластанған ағын сулар.
2. Органикалық қосылыстармен ластанған ағын сулар.
3. Органикалық және минералды қосылыстармен аралас ластанған ағынды
сулар.
Ағынды сулар ластағыштардың түріне байланысты төмендегідей жіктелінеді:
Минералды ластану ағынды судың құрамында құм, шірінді бөлшектер,
руда бөлшектері, ерігіш бейорганикалық тұздар болған жағдайда пайда болады.
Биологиялық ластану ағынды сулардың микроорганизмдердің әртүрлі
топтарымен зақымдануы. Ағынды суларды бактериялар, саңырауқұлақтар,
вирустар, гельминттердің жұмыртқалары және патогенді микроорганимдер
ластайды.
Органикалық ластану ағынды судың өсімдік және жануар
қалдықтарының ластағыштарымен ластанған жағдайында туындайды. Өсімдік
қалдықтары көміртегіне, ал жануар қалдықтары азот элементіне бай тірі
тіндерді қалдықтарынан тұрады. Органикалық ластану микроорганизм өсіп дамуы
үшін қолайлы орта болып табылады [7].
Өнеркәсіптік ағынды сулар ластағыштардың концентрациясы бойынша жоғары
концентрациялы және төмен концентрациялы болып, ал рН – қа байланысты аз
агрессивті және жоғары агрессивті болып топтастырылады. Тұрмыстық ағынды
сулардың құрамы бір типті. Қазіргі таңда тұрмыстық ағынды сулардың ішінде
құрамы тазалау түрлеріне шипажайлардың, демалыс аймақтарның, кейбір екі
қабат үйлердің су құбырларында байқалады [6]. Тұрмыстық ағынды суларды
ластайтын заттардың концентрациясының кең таралған көрсеткіштерінің бірі –
оттегіне биохимиялық қажеттілік және оттегіне химиялық қажеттілік болып
саналады. Оттегіне биохимиялық қажеттілік 20- та, белгілі уақыт
ішінде, ағын судың белгілі көлемі сіңіретін еріген оттегі мөлшеріне тең.
Оттегіне химиялық қажеттілік – қышқылданған ыстық бихроматты калий
ерітіндісінен, ағынды су үлгісінің 1 литрі сіңіретін, оттегінің миллиграмм
санына тең. Суды сипаттау үшін мынадай көрсеткіштер: фосфорлы (жалпы
фосфордың), азотты (жалпы азоттың) және суспензияланған ерімейтін заттардың
концентрациясын анықтау қолданылады. Өнеркәсіптік ағынды сулардың құрамын,
олардың шығу тегі арқылы анықтайды.
Ағынды сулардың құрамы шығу көзіне байланысты әртүрлі болып келеді.
Органикалық қосылыстардан мұнай және мұнай өнімдері, органикалық қышқылдар
кездессе, бейорганикалық заттардан топырақ бөлшектері, руда бөлшектері,
бейорганикалық тұздар, шлактар, сонымен қатар ағынды судың құрамында ауыр
металдардың тұздары, фенолдар, пестицидтер, беттік активті заттардың, азот
пен фосфор қосылыстарының әртүрлі деңгейде кездесетінін көруге болады. Азот
формалары жалпы азот, аммоний, нитритті, нитратты формалары кездеседі.
Қалалық ағынды сулардың құрамында азот және аммоний түрі кездеседі. Ағынды
сулардың құрамы күрделі гетерогенді жүйені құрайды. Гетерогенді жүйе
ластағыш заттардың еріген, ерімеген және коллойды формаларынан тұрады. Су
қоймалардың ластануының негізгі көздері – коммуналды тұрғын үйлердің, ірі
мал шаруашылық орындарының, кен өндіруде, темір жол транспорттарының,
пестицидтердің көп мөлшерде түсуі. Өндірістік сулардың құрамында негізігі
ластаушының біріне химиялық қосылыс фенол және оның туындылары жатады.
Тұрмыста, өндірісте қолданылатын синтетикалық жуғыш заттар су қоймаларды
ластайды да, кейбір тірі организмдер тіршілігіне зиянын тигізеді.
Пестицидтерге келетін болсақ, олар су қоймаларға ағын сулармен түсе отырып,
планктондарда, бентостарда, балықтарда жиналып, қоректену тізбегі арқылы
адам организміне түседі де, кері әсерін тигізеді. Тері және целлюлозды –
қағаз өндірісінің, сүт, ет, консерві және кондитер өндірісінің ағынды
сулары органикалық заттармен ластанған [8]. Тұрмыстық ағын сулардағы
органикалық қосылыстар белок, көмірсу, майлар физиологиялық өңдеуден өткен
өнімдер түрінде кездеседі. Сонымен қатар тұрмыстық ағынды сулардың
құрамында үлкен қосылыстар – қағаз, материал, өсімдік тектес қалдықтар және
синтетикалық беттік активті заттар кездеседі. Бейорганикалық қосылыстар
тұрмыстық ағын суларда ион күйінде К, Са, Сl, Na, Mg карбонаттары,
сульфаттары кездеседі. Тұрмыстық ағын сулардың барлығыныда органогенді С,
N, P, S, K элементтері әрдайым болады [9]. Көптеген зерттеулер нәтижесінде
синтетикалық беттік активті заттар (СБАЗ) ластағыш заттардың негізін құрап,
әртүрлі үрдістердің жүзеге асуына кедергі жасайды. Ағын суларда беттік
активті заттардың кездесуі ағын суларды өңдеуде кері әсерін тигізеді. Ағын
судағы БАЗ седиминтация процесін төмендеті, биохимиялық процестерді тежеп,
біріншілік су тұндыру процесінің эффективтілігін төмендетіп, көбіктің пайда
болуын туғызады. Биологиялық тотығуға байланысты: жұмсақ СБАЗ биотазалау
кезінде 75-85 % жойлатын және тотығатын, аралық СБАЗ 60 % және қатты
СБАЗ 60 % аспайды. Ағын сулардың құрамын сипаттау үшін үлкен көлемде
әртипті химиялық, санитарлы - бактериологиялық анализдер қажет [10].
Сонымен ағынды сулар деп адам баласының іс – әрекеті нәтижесінде пайда
болып, құрамы, қасиеті бұзылып, пайдалануға жарамайтын суларды айтамыз.
Ағынды сулардың құрамы шығу тегіне, орналасу аймағына байланысты әр типті.
Ағынды сулардың құрамында бейорганикалық қосылыстарға қарағанда органикалық
қосылыстардың мөлшері көп кездеседі.

1.2 Ағын сулардың жалпы микрофлорасының сипаттамасы және өкілдері
Ағынды сулар микроорганизмдердің тіршілігі етуі үшін қолайлы орта
болып табылады. Қоршаған орта объектілерінің әрбір субстратында, сонымен
қатар су және су қоймаларының, ағын сулардың өзіндік бір биологиялық және
микробиологиялық қауымы болады [10]. Мұндай қауымдастықтың құрамы көптеген
факторлардың салдарынан тұрақта болмайды. Ағын сулардың жалпы
микрофлорасының құрамында бактериялардың, саңырауқұлақтардың, ашытқылардың,
балдырлардың және қарапайымдылардың барлық токсономиялық топтары кездеседі.
Су және суқоймаларында, сулы орталарда микроорганизмдер бірігіп
микропланктон құрып, бір - бірімен метабиоз, симбиоз, антогонизм және
коменсализм сияқты күрделі қарым – қатынастар құрып, тіршілік етеді [11].
Ағын сулардың негізігі микрофлорасын автотрофты және гетеротрофты
микроорганизмдер, аэробты, анаэробты бактериялар құрайды. Ағын сулардың
құрамында көп жағдайда төмендегі туыстардың бактериялары:
Pseudomonas, Micrococcus, Bacillus, Sarcina, Bacterium, Proteus,
Leptospirillium, Chromobacterium, Clostridium, Mycobacterium,
Flavobacterium, Streptomyces және ашытқы саңырауқұлақтардың Candida
туыстарының өкілдері кездеседі. Bacillus туысының өкілдерінен Bacillus
cereus, Bacillus mycoides, Bacillus subtillis кездессе, Micrococcus
candicansu, Micrococcus roseus сонымен қатар Bacterium aquatilis,
Chromobacterium violaceum де тіршілік етеді [12]. Ағын судың
микробиологиялық құрамы әртүрлілігімен ерекшеленеді. Ағын сулардың құрамына
адамның асқазан – ішек жолының қалыпты микрофлорасының және қалыпты
микрофлорамен қатар патогенді микроорганизмдердің өкілдері де кездеседі.
Патогенді микроорганизмдер ауруханалар мен емханалардың және ветеринарлық
мекемелерлің ағынды суының құрамында көптеп болады [13]. Патогeнді
микроорганизмдерден холера қоздырғышы, тиф қоздырғыштары, сальманеллез,
дизентерия, энтеровирустар, туляремиялар, туберкулез, бруцеллез
қоздырғыштары, гельминттер, колибактериялар, энтерококктар, стафилакокктар,
нейссерилалар, пигмент түзуші бактериялар жиі кездеседі. Ауылшаруашылық
ағынды сулар өсімдіктер мен жануарлардың қалдықтарына бай келеді. Сонымен
қатар оңай ыдырататын органикалық заттардың өте көп болумен ерешелінеді.
Бұл микробиоценозды анаэробты бактериялар, саңырауқұлақтар, актиномицеттер
құрайды. Судың құрамында белок, еріген қанттар, пектин заттары, клечатка
және басқа да органикалық қосылыстар көп болады да анаэробты шіру процесі
жүреді. Органикалық заттардан бөлінетін көмірқышқыл газына, метанға,
көмірсутегіне бактериялар төзімділік көрсетіп, оларды ыдыратып, өзінің
тіршілік барысына жұмсайды. Ағын суда тіршілік ететін бактериялардың
көпшілігі деструкциялаушы қабілетке ие. Ағын судың негізігі микрофлорасына
нитифицирлеуші, аэробты облигатты бактериялар кіреді. Негізінен табиғатта
кездесетін суқоймаларының микрофлорасы аутохтонды және аллахтонды деп екі
топқа топтастырылады [14]. Аутохтонды – тұрақты сол жерде тіршілік
ететіндер, ал аллахтонды – ластану нәтижесінде түсіп, аз уақыт тіршілік
ететін микрофлораны айтамыз [15].

1.3 Ағын суларды биоремедиациялауда микроорганизмдердің рөлі
Ағын суларды тазалау – құрамындағы ластаушы заттарды жою және
бұзу, патогенді организмдерді жою және залалсыздандыруды айтамыз. Ірі
өндіріс орталықтарында, халқы көп қалалық жерде түрлі қалдықтардың көп
болуына байланысты су едәуір ластанады [16]. Сондықтан алдын ала
тазартылмаған суларды су қоймаларына, өзендерге ағызуға тыйым
салынған. Қазіргі кезде елімізде су ресурстарын қорғау және оны
тиімді пайдалану мәселесі назарға алынып отыр. Экологиялық
биотехнологияның маңызды мәселелрінің бірі осы- ағынды суларды тазалау
болып отыр. Негізінен ағынды суларды тазалау әдістерінің бірнеше түрлері
бар. Механикалық әдіс. Бұл әдістің мақсаты – ағын судан фильтрация және
басқа да процестер арқылы механикалық қоспаларды бөлу. Механикалық әдіс
фильтрация, еріту инерционды бөлу процесіне негізделініп жасалынады.
Химиялық әдіс. Ағынды суды әртүрлі реагенттермен өңдеп, қосылыстарды бөлу
мақсатында қолданылатын әдіс. Физико- химиялық әдіс. Бұл әдісті жұқа
дисперсті және еритін бейорганикалық қосылыстарды, сонымен қатар жай
тотығатын заттарды жою үшін қолданылады. Физико- химиялық әдістің ішіне:
электролиз, сорбция, тотығу, экстракция, ион алмасу, хроматография, ультра
дыбыс т.б процестер кіреді. Ағынды суларды тазартудағы ең маңызды әдіс -
биологиялық әдіс болып табылады. Биологиялық тазалау әдісі микроорганизмдер
көмегімен ағын сулардың құрамындағы ластағыштарды жоюға негізделген [17].
Биодегредация (биобұзу) - бұл микроорганизмдер көмегімен ластағыш
органикалық қосылыстардың ыдырауы. Органикалық қосылыстардың ыдырау
дәрежесі әртүрлі: биотрансформация немесе зат құрылысының өзгеріске
ұшырауы, қарапайым бір көміртегілік заттарға ыдырауы. Биологиялық
тазартудың негізгі міндеттері органикалық көміртегін жою, аммиак тотығуы
және ағын сулар қабылдайтын табиғи суда оттегі шығынының алдын алу үшін
еріген, байланысқан азотты жою. Қалдық ағынды сулардың құрамы әртүрлі
болғандықтан ыдырау дәрежесі де әртүрлі. Ағынды суларды құрамындағы
ластағыш заттардан биологиялық тазалау кезінде аэробты және анаэробты өңдеу
процестері жүргізіледі. Биолгиялық тазалауда жұқа қабығы бар биофильтрлер,
биологиялық құрылғылар соның ішінде микроорганизмдердің белсенді лайы бар
аэротенктер және де метантенктер қолданылады. Аэротенк- ағынды суларды
аэробты өңдеу үшін қолданылатын тік темір бетоннан тұратын үлкен
резервуарлы реактор. Биофильтрлер – микроорганизм колониялары бар
биологиялық қабықтан тұратын ағынды суларды сүзіп, тазартатын құрылғылар.
Биологиялық тазарту үрдісі екі кезеңнен тұрады:
1. Тұнған ағынды судың ауа оттегісімен және аэротенкада активті лай
микроорганизмдерімен өзара әрекеттесуі.
2. Тазартылған, түссіздендірілген ағын суды ауасыздандырылмаған
тұндырғышта белсенді лайдың бөлшектерінен бөлу, белсенді лайдың тығыздануы.
Активті лай дегеніміз: органикалық ластанулардың ыдрауы үшін қажет
ферменттердің әртүрлі тобын құрайтын микроорганизм биомассасын (негізінен
аэробты және анаэробты бактериялар); адсорбциялық қабілеттілікке ие
микроорганизмдердің иммобилизацияланған клетканың үлкен беткейінің болуын;
микроорганизмдердің адгезивтілігімен байланысты флокулалардың
(бактериялардың қалқыған, оңай тұнатын агрегаттары ) тұрақты түзілуі.
Активті лайда микроорганизмдердің 3 тобы бар:
1. Көміртегіні тотықтыратын флокула түзетін бактериялар.
2. Көміртегіні тотықтыратын жіпшелі бактериялар .
3. Бактериялар - нитрификаторлар. Жіпшелі бактериялар Leucothrix,
Thiothrix айналасында флокулалар түзілетін негіз құрайды. Бірақ бұл
микроорганизмдердің артық мөлшері керексіз көбік түзіліуіне әкеледі.
Нитрификаторлаушы бактерияларға – Nitrosomonas, Nitrobacter туысының
өкілдері жатады. Сонымен қатар активті лайдың микроорганизмдері келесі
мынадай топтарға жіктеледі.
1. Гидролитикалық бактериялар, әдетте оларды ацидогенді деп
атайды, себебі олар субстраттың бастапқы гидролизін органикалық қышқылдарға
және т.б төмен молекулаларға дейін ыдырауын қамтамасыз етеді.
Гидролитикалық бактерияларға Zoogloea, Acetobacterium, Eubacterium,
Clostridium, Bacteroides, Bifidobacterium, Peptococcus, Streptococcus туыс
өкілдері жатады.
2. Гетероацетогенді бактериялар, сірке қышқылын және сутегін
түзеді. Оларға Synthrobacter wolini, Synthrophomonas wolfii бактерия
өкілдері жатады.
3. Метаногенді бактерияларға метан түзуші Methanbacterium,
Methanspirillium, Methanococcus, Methanothrix бактериялар жатады.
Метаногенді бактериялар хемолитотрофтыларға жатады да, сірке қышқылын,
көмірқышқылын метанға түрлендіреді. Негізінен метанның 70-75% сірке
қышқылынан тұрады. Сонымен қатар активті лайдың негізгі өкілдеріне
Pseudomonas, Bacillus, Nitrobacter, Aeromonas, Nocardia, Rhodococcus,
Leucothrix, Thiothrix, Flavobacterium, Mycobacterium,Micrococcus,
Actinomyces, Thiobacillus – тар жатады. Активті лайдың маңызды бір өкіліне
Zoogloea ramigera бактериясы жатады. Оның негізгі бір қасиетіне ортаға гель
түзетін полисахаридтерді синтездеу және сыртқа бөлу. Ортада мұндай гельдің
болуы микроорганизмдердің агрегациялануына және мақта тәріздес қосылыс
флокула, яғни активті ил түзілуіне әкеледі [12]. Тұрмыстық және
өнеркәсіптік қалдық ағынды суларды тазалау кезінде аэротенкте аэробты
жағдайда еріген ораникалық фосфордың формасы Maraxella, Artrobacter,
Bacillus subtilis бактериялардың көмегімен ортофосфат түріне
минерализацияланады. Активті лай бактериялары өздерінің клеткаларында
еріген фосфор түрлерін жинай алады. Негізінен әдебиеттерде фосфор жинаушы
бактерия ретінде Acinetobacter қарастырылады. Бірақ активті лай
микрооорганизмдерінің ішінде мұндай бактериялар жетерлік. Мысалы:
Pseudomonas, Aerobacter, Beggiatoa, E.coli, Aeromonas, Zoogloea,
Klebsiella, Enterobacter, Moraxella, Mycobacterium т.б өкілдер жатады.
Acinetobacter calcoacltiaes фосфордың көп млшерін жинауға қабілетті [3].
Өнеркәсіптік ағынды суларды құрамындағы ластағыш заттардан тазарту
мақсатанда Қ.А Тасқараева өнеркәсіптік ағынды суларды хлоридтер мен
фосфаттардан тазартауда тионды бактериялардың қызметін қарастырып, зерттеу
жүргізген. Жұмыстың негізгі мақсаты – ірі өндіріс орындарының ағынды
суларын Thiobacillus ferrooxidans БИТ-1 штамы көмегімен тазарту болған.
Ағын суларды биологиялық жолмен тазалау әдістерін қолданудың мүмкіндіктерін
анықтау үшін лабораториялық анықтау жүргізген. Зерттеу барысында Оңтүстік
Қазақстандағы уран кен орыныдары бірінің рудалары суынан алынған
Thiobacillus ferrooxidans БИТ-1 штамы қолданылған. Зерттеу нәтижесі
хлоридтер мен фосфаттардың бастапқы мөлшерінен азайғанын көрсетеді. ОҚО
өндіріс орындары ағын сулары құрамындағы хлорид иондары 96,1%-ға, фосфат
иондары 96,7%- ға төмендегені байқалған. Сонымен, Thiobacillus ferrooxidans
бактериалды сұйықтығын мұнай- химиялық өндіріс орындарының ағын суларын
хлоридтер мен фосфаттардан тазартуда пайдаланудың тиімділігі анықталған
[18].
Ғалымдардың зерттеулерінде Алматы қаласының тазарту орындарында
активті лайдың жағдайын көрсететін басымдылық және тежегіш организмдер
анықталған. Активті лайдың 70% тірі микроорганизмдерден тұрса, 30 %
табиғаты қатты бейорганикалық заттардан тұрады. Сонымен зерттеу нәтижесінде
Алматы қаласының тазарту орындарында активті лайдың биоценозын Грамм-
теріс, спора түзбейтін, пішіні таяқша тәрізді бактерия өкілдері құрған.
Басымдылық көрсететін бактериялар Pseudomonas, Micrococcus,
Flavobacterium, Bacillus, Actinomyces және ашытқылардың мынадай түрлері
Kluyveromyces, Metschniikowia, Torulopsis, Phaffia анықталған. Осы
бактериялардың ішінде көмірсутегін тотықтыруға Pseudomonas, ашытқылардың
Metschniikowia, Torulopsi түлері қабілетті. Тежегіш организмдердің қатарына
мына өкілдер: жіпшелі балдырлар, инфузорияның түрлері, шұбалшаңдар, сонымен
қатар су шаяндарының түрлері анықталған [19].

2 ЗЕРТТЕУ МАТЕРИАЛДАРЫ МЕН ӘДІСТЕР

2.1 Материалдар

Агар-агар. Агар-агар қоректік орталарға қатты күй беру мақсатында
қолданылады, теңіз балдырларынан алынатын күрделі полисахарид.
Микроорганизмдер агар-агарды қоректік зат ретінде пайдаланбайы Суда агар-
агар 100 еритін, ал 40 температурада қататын гель түзеді. Агарлы
қатты қоректік ортаны қайнап тұрған су моншасында ерітеді [20] .
Желатин – жануарлардың сүйектері мен шеміршектерін қайнату арқылы
алатын белок. Желатинді гель 23-26 температурада ериді. Желатин ортаға
кейбір микроорганизмдер бөлетін протеолитикалық ферменттердің көмегімен
ериді. Бұл қасиеті оны қатыратын зат ретінде қолдануға шектеу жасайды.
Желатинді, ең алдымен микрооргананизмдердің протеолитикалық белсенділігін
байқау үшін және идентификация жасауда қолданылады [21].
Фенол-(гидроксибензол немесе карболды қышқыл) – түссіз кристалл күйінде
кездесетін, спецификалық иісі бар, суда, спирттерде, бензолда, ацетонда
еритін, медицинада антисептик ретінде қолданылатын органикалық қосылыс
[23].
Пенополитуретант (ППУ)- полиуретандардың ішіндегі жеңіл және тығыз
пенопластар. Өте төмен жылусыйымдылыққа ие, көптеген заттарға жоғары
адгезивтілігімен ерекшеленеді. Пенополиуретанттардың эластинді, тығыз және
жартылай тығыз түрлері ажыратылады.
Полипропиленді талшық (ППТ)- таза, жеңіл, қауіпсіз, химиялық бейтарап,
басқа заттармен оңай қосылатын олефинді талшықтардың түрі. Иілгіш келетін
пропиленнің сополимерінен немесе полимерінен тұрады. Қышқылға, сілтіге
жоғары төзімділік көрсетеді.
Цеолит - вулканды тұнбалы шығу текті минералдардың түріне жатады.
Криссталды құрылымы тетраэдр топтарынан тұрады. Құрылысы
алюмиосиликаттардан құралған. Цеолиттердің құрылысының ерекшелігі ішкі
бөлігі көптеген саңылаулардан болуында. Саңылаулар әмбебап адсорбциялық
қызмет атқарады да, басқа заттармен байланысын жүзеге асырып, жеңілдетеді
[23].

2. Зерттеу әдістері

Микроорганизмдерді идентификациялау морфологиялық және культуралдық
қасиеттеріне, физиологиялық және биохимиялық қасиеттеріне негізделеді.
Гетеротрофты бактериялардың морфологиялық қасиеттері клеткалардың
пішінін, мөлшерін, орналасуын, қозғалғыштығын, споралардың болуын, Грамм
әдісімен боялуы жалпы дәстүрлі әдістер бойынша лабораториялық микроскоп
Leica ДМ 2500 көмегімен зерттелінді.

2.2.1 Гетеротрофты бактериялардың морфологиялық және культуралдық
қасиеттерін зерттеу әдістері
Зерттеу обьектілер ретінде Астана қаласының тазалау құрылғыларының
ағынды суынан бөлініп алынған Б1 және Т1 бактерия штамдары алынды. Ағынды
судан бөлініп алынған гетеротрофты бактерияларды идентификациялау дәстүрлі
микробиологиялық әдістері арқылы морфология-культуралдық, физиология-
биохимиялық қасиеттері арқылы жүргізіледі.
Микроорганизмдердің морфологиялық қасиеттеріне: бактерия клеткасының
пішіні, клетканың мөлшері, клетканың орналасуы, капсуланың болуы, спора
түзуі, қозғалғыштығы және Грамм әдісімен боялуы жатады. Микроорганизм
клеткаларының морфологиялық және цитологиялық ерекшеліктерін микроскопиялық
және дифференциалды бояулардың әр түрлі әдістерін қолданып зерттеледі.
Микроскопиялық талдау және бояудың әдістері зерттеудің нақты мақсатымен
анықталады. Алайда препараттарды дайынау, клеткаларды бояу және бекіту
әдістері бактериялардың морфологиясы мен цитологиясын зерттеудің негізінде
жатыр[24].
1. Клеткалардың пішінін, өзара орналасуын зерттеу әдісі. Бактериялар -
бір клеткалы организмдер, пішіндері бойынша 3 негізгі топқа бөлінеді:
дөңгелек, таяқша тәрізді, және иілген таяқшалар. Таяқша тәрізді
микроорганимдер клеткалар мөлшері, олардың орналасуы және спора түзу
қабілеттіліктері бойынша ажыратылады. Олар бөлек клеткалар немесе тізбек
түрінде орналасуы мүмкін. Клеткалардың пішінін жаншылған тамшы
препаратымен, ал майда бактерия клеткаларының пішіндерін бекітілген боялған
препараттарымен анықтайды. Тірі клеткалардың препараттарының бірі
жаншылған тамшы препараты. Жаншылған тамшы препараты микроорганизм
клеткаларының пішінін, олардың мөлшерін және орналасуын, спора түзулерін,
қозғалғыштықтарын зерттеу үшін қолданылады. Препаратты дайындау үшін
заттық шыныға бір тамшы су тамызып, оған тұзақпен зерттеу материалын
енгізіп, араластырады да, жабынды шынымен жауып, микроскоп арқылы зерттейді
[25].
2. Бактерия клеткаларының құрылысын зерттеу. Капсулаларды бақылау.
Көптеген микрооорганизм клеткалары, әсіресе олар көмірсуларға бай орталарда
өскен жағдайда борпылдақ сыртқы қабықша-капсула немесе шырышпен қоршалады.
Капсула клетка тіршілігінде маңызды рөл атқарады. Олар механикаллық
зақымданудан, улы заттардан сақтайды. Капсуланы бақылау кезінде көбнесе
негативті бояу әдісі , Бурри әдісі қолданылады. Бұл үшін заттық шыныға
микробиологиялық тұзақ арқылы қара туштың бір тамшысын тамызып, оған
дақылды енгізеді. Жабынды шынының көмегімен жұғындыны заттық шынының
бетінде жұқа етіп жағады. Препарат ауада кепкеннен кейін, иммерсиялық
жүйемен қарайды. Туштың қараңғы аймағында клеткаларды қоршаған капсуланың
мөлдір аймағы байқалады [26].
3. Микроорганизм клеткаларының қозғалғыштығын анықтау. Клеткалардың
қозғалысын ілінген тамшы немесе жаншылған тамшы препараттарында
бақылайды. Ілінген тамшы препараты. Бұл препарат микроорганизмдердің
көбеюін бақылауда, қозғалғыштықты бақылауда қолданылады. Бұл препаратты
дайындау үшін арнайы ойығы бар шыны қолданылады. Жабынды шынының бетінде
вазелин жағады, ал ортасына бактериалды дақылдың тамшысын енгізеді. Одан
кейін тамшы ойықтың ортасында тұратындай етіп заттық шыны үстіне жабынды
шыныны жабады. Тамшы ойықтың үстінде, ойықтың түбіне де, шетіне де тимей
ілініп тұруы қажет [24].
4. Бактериялардың спораларын анықтау. Бактериялардың споралары
вегетативті клеткаларға қарағанда қоршаған ортаның жағымсыз факторларына
жоғары төзімділік көрсетеді. Олар дөңгелек, сопақ немесе эллипс тәрізді
түзінділер. Бактерия спорасын анықтау үшін Ожешко әдісі қолданылады. Ол
үшін майсыздандырылған заттық шыныға бактериалды дақылдың тамшысын енгізеді
де, фиксирлемей, ауа көмегімен кептіреді. Кепкен препарат үстіне 0,5% тұз
қышқылын тамызып, 2 мин бу пайда болғанша от жалынында жоғары деңгейде
қыздырады. Тұз қышқылын сумен шайып, препаратты жуып тастайды да, фильтр
қағазы мен жауып үстіне Циль фуксинін тамызып 7 мин мөлшерінде от
жалынында бу пайда болғанша ұстайды.7 мин көлемінде препарат кеуіп кетпеуі
үшін үстіне бояуды тамызып тұру қажет. Бояудың сіңуі, фильтр қағазының
кеуіп кетпеуі маңызды. 7 мин кейін препаратты суытып, фильтр қағазын алып,
сумен жақсылап жуады. Мұндай өңдеудің нәтижесінде клетка спорасы нақты
боялады. Одан кейін клетка цитоплазмасын түссіздендіру қажет. Ол үшін 1%
тұз қышқылы немесе күкірт қышқылымен 15-30 сек өңдеу қажет. Қышқылмен
өңделген препаратты сумен жуып, қосымша метилен көгімен 2 мин бойы бояйды.
Препарат барлық ережеге сай жасалған жағдайда споралар қанық қызыл, ал
цитоплапзма көк түске анық боялады [24].
5. Бекітілген боялған клеткалардың препараттары. Грамм әдісі. Грамм әдісі
бойынша бояу үшін бактериялардың 1 тәуліктік дақылын алған дұрыс. Себебі
клетканың бояуды ұстауы бактериялардың физиологиялық жағдайына байланысты.
Дат ғалымы Граммның бұл әдісі бактерия клеткасының диагностикалық
белгілерімен, түрлі қасиеттерін зерттеуде маңызы өте зор. Үшметилфенолды
бояулар көмегімен боялған барлық бактерия түрлері: грамм оң және грамм
теріс деп жіктелінеді. Грамм оң бактериялар генциан фиолет бояуын жақсы
сіңіргендіктен, спиртпен өңдеген кезде көк түске боялады. Грамм теріс
бактериялар мұндай қасиетке ие болмағандықтан, спиртпен өңдеген кезде
түссізденеді де, фуксин бояуымен өңдеген кезде қызыл түске боялады. Грамм
әдісі бойынша препарат дайындау үшін майсыздандырылған заттық шыныға бір
тамшыдан су тамызып ортасына зерттелетін материалды, ал екі шетіне бақылау
дақылын енгізу қажет. Бақылау дақылының біреуі грамм оң бактерия болса,
екінші шетінде грамм теріс болуы керек. Препаратты ауада кептіріп, от
жалынында фиксирлеп, 1-2 мин көлемінде карболды генцианмен немесе
кристаллды фиолетпен бояу керек. Содан кейін бояудың үстіне Люголь
ерітіндісін тамызып, 1-2 мин ұстайды. 2 мин кейін Люголь ерітіндісін 0,5-
0,1 мин 96% этил спиртімен түссіздендіріп, сумен шаю қажет. Қосымша
фуксин бояумен 1-2 мин бояу керек. 2 мин өткеннен соң бояды сумен жуып
тастап, кептіріп, иммерсионды жүйеде микроскоптайды. Препарат дұрыс боялған
жағдайда грамм оң бактериялар көк түске, ал грамм теріс бактериялар қызыл
түске боялады [26].
Гетеротрофты бактериялардың культуралдық қасиеттерін зерттеу.
Культуралдық немесе макроморфологиялық қасиеттерге микроорганизмдер- дің
қатты және сұйық қоректік орталарда өсу ерекшеліктері жатады.
Гетеротрофты бактериялардың қатты қоректік орталардың бетінде егуге
байланысты микроорганизмдер колония, сызық түрінде немесе ортаның бетінде
тұтастай өсулері мүмкін. Колония дегеніміз- бір клеткадан өсіп шыққан
клеткалардың шоғырлануы. Клетканың қай жерде дамығанына байланысты(қоректік
ортаның бетінде, ыдыстың түбінде) колониялар беттік, тереңдік және түптік
колониялар болып бөлінеді. Беттік колониялардың түзілуі тығыз
субстраттардағы көптеген микроорганизмдердің өсу ерекшеліктері болып
табылады. Бұндай колониялар өздерінің көптүрлілігімен ерекшеленеді. Оларды
сипаттауда төменгі белгілер қолданылады: пішіні - дөңгеленген, амеба
тәрізді, дұрыс емес, ризоидты және т.б; мөлшері (диаметр) - милиметрмен
өлшенеді, егер колония мөлшері 1 мм-ден аспаса, онда оны нүктелік деп
атайды; беті- тегіс, томпақ, конусты және т.б; мөлдірлігі - колония
жарқыраған, көмескі, күңгірт, ұнтақты, мөлдір; түсі- түссіз немесе
пигменттелген - ақ,сары, сары алтын, қызыл, қара, сұр және т.б., субстратқа
пигменттің шығуы ерекше көрсетіледі, актиномицеттер колониясын сипаттауда
ауалық және субстраттық мицелийлерінің пигментін көрсетеді; шеті-
тегіс,толқынды, тісті және т.б; құрылымы- біртекті, ұсақ немесе ірі
түйіршікті, колонияның шеті мен құрылымын асыл шынының көмегімен немесе
кіші үлкейтумен микроскоптың астында байқауға болады, ол кезде Петри
табақшасын микроскоптың үстелшесіне қойып қарайды; консистенциясы
колонияның бетіне тұзақты тигізу арқылы анықтайды. Колония агардан тез
алынатын, тығыз, жұмсақ, шырышты, созылмалы, қабықша түрінде (тұтастай
алынатын), нәзік болуы мүмкін [26].
Тереңдік колониялар біртекті болады. Олар қоректік ортада жіп тәрізді
өсінділері бар мақта шоғыры тәрізді болып келеді. Тереңдік колониялардың
түзілуі нәтижесінде, егер микроорганимдерің көмірқышқылын немесе басқа
газдарды бөлетін болса, қоректік орта жарылады. Әр түрлі
микроорганизмдердің түптік колониялары ыдыстың түбінде жұқа мөлдір қабықша
сияқты болады. Колония мөлшері және басқа қасиеттері қоректік ортаның
құрамына байланысты өзгеруі мүмкін. Сондықтан колонияларды сипаттау кезінде
дақылдың жасын, қоректік ортаның құрамын және дақылдау температурасын
көрсетеді.
Сызық бойынша микроорганизмдердің өсуін сипаттау үшін келесі
ерекшеліктерді қарастырады: орташа және мол өсуін, тегіс немесе толқынды
шеттерін: 1 - жайылған, тегіс шеттермен; 2 - жайылған, толықынды шеттермен,
3 - анық көрінетін; 4 - диффузды; 5 - қауырсынды; 6 - ризоидты. Көптеген
микроорганизмдердің сызық бойынша өсуін сипаттау үшін оларды ЕПА және ЕПЖ
қоректік орталарында өсіреді [24].
Сұйық ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Атырау облысы топырағынан бөлініп алынған көмірсутегін тотықтырушы микроорганизмдерді зерттеу
Қияқты кен орыны көмірінен бөлініп алынған ерітінділер
Гетеротрофты микроорганизмдер
Судан шөбі
Сұйықтың ағын сызықтары мен ағын түтіктері
Гетеротрофты талшықтылар
Астрофизикалық ағын лақтыруларды моделдеу
Иммобелизденген микроорганизмдерді сорбциялау технологиясы
Микроорганизмдерді бөліп алу және өсіру
Интернетте пайдаланушыларды идентификациялау
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь