Оқытушылар мен студенттер арасындағы тұлға аралық қарым-қатынастың психологиялық ерекшеліктерін айқындау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1. Жоғарғы білім беру жүйесіндегі тұлға аралық қарым.қатыстың
психологиялық ерекшеліктері
1.1.Жоғарғы білім беру жүйесінде тұлғааралық қатынас субъектілерінің
сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
1.2.Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қарым.қатынасы өзара
әрекеттесу формасы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
1.3.Оқытушылар мен студенттер арасындағы тұлға аралық қатынас
стильдері мен оның өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2. Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қарым.қатынасын
эмпирикалық зерттеу
2.1.Зерттеудің мақсаты, болжамы мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
2.2.Зерттеудің әдістемелерінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
2.3.Зерттеу мәліметтерінің сандық өңделуі мен сапалық талдауы ... ... ... .49
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54
Жұмыстың өзектілігі. Бүгінгі таңда еліміздегі бүкіл білім беру жүйесі, соның ішінде жоғарғы білім беру жаңа реформалар негізінде жүзеге асырылуда. Жоғары оқу орны әлеуметтік маңызды институттардың бірі ретінде өз қабырғасындағы студенттердің тұлғалық және кәсіби дамуына, ішкі дүниетанымының кеңеюіне өз септігін тигізеді. Сонымен бірге, әрбір студенттің бойында өз мамандығына сәйкес оқытушылардың бейнесі қалыптасады. Студенттердің оқытушылар мен тұлғалық қатынастарындағы өзара қабылдауына сыртқы орта менқатар олардың меңгеріп жатқан кәсібінің қалыптастыратын кәсіби біліктілік ұғымдар жиынтығы әсер етеді. Себебі студент кәсіп әлеміне енген сайын оның кәсіби сана сезімі, қоршаған ортаға, болашаққа және оқытушыларға деген көзқарасы күрделі өзгерістерге ұшырайды.
Әлеуметтік-экономикалық құрылымындағы, іскерлік, экономикалық, әлеуметтік қатынастары жүйесінде қоғам болашақ маманды дайындаудың сапасына жоғары талап қоюда. Жоғары оқу орындарындағы білім беру студент тұлғасы дамуының жоғарғы деңгейін жеткілікті түрде қамтамасыз ету керек, яғни қоғамның осы кездегі қалыптасуының талаптарына жауап беретіндей болуы керек. Қазіргі кезде қоғамның жаңа типін құру барысында, жаңа құндылықтар жүйесіне бағытталған, білімберудің негізгі мақсаты жоғары шығармашылық мүмкіншілігі бар болашақ маман тұлғасын қалыптастыру болып табылады.
ХХ ғасыр соңынан бастап білім беру жүйесі білім берудің гуманистік парадигмасына сәйкес дамиды. Онда маңызды құндылығы болып адамның тұлғасы қарастырылады, яғни оның барлық потенциалды мүмкіншілігін дамыту болып табылады. Осы тұрғысынан қазіргі маманның білімберу сферасында үздіксіз білім алуға, шығармашылық тұрғысынан өзін-өзі жетілдіруге дайындығын айтамыз.
Тұлғаға бағытталған көзқарастың білім беруге деген мақсаты сырттай берілген қасиеттерді «қалыптастыру» деп қаралмайды, оның негізгі мәні тұлғалық мүмкіншілікті ашу және демеу, тұлғаның рухани және моральдық мүмкіншіліктерін анықтау, оларды өзін-өзі дамытуға кіріктіру деп түсінеміз. Сондықтан да болашақ маманның өзін-өзі дамыту іс-әректі мен оның өзіндік санасының ерекшеліктерін тұлғаның кіріктірілген компоненті ретінде зерттеу маңызды болады.
Осы проблема Қазақстан Республикасындағы қалыптасқан әлеуметтік-мәдени жағдайымен күрделене түседі. Біздің еліміздегі әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістері жоғары дәрежелі мамандар дайындығын талап етеді. Қазақстан демократиялық қоғам ретінде , әлемдік білім кеңестігіне шығу және алдыңғы қатарлы дамыған 50-мемлекеттің қатарына еру бағытын айқын ұстанғандықтан білім беру жүйесін дамытудың жаңаша стратегиялық жоспарларын өңдеуді талап етеді. Осыған сай қазіргі уақыттағы білім жүйесінде бірқатар елеулі өзгерістер орын алуда.
1. Кузьмина Н.В. Очерки труда учителя. – Л., ЛГУ., 2005. – 164 б.
2. Березовин. Н.А. Адаптация студентов и НОТ. Учеб.метод. пособ. - Минск: Университетское, 1990. – 150б .
3. Профессиональное ориентирование студентов в условиях информатизации образования. Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 б.
4. Актуальные проблемы общей, социальной и педагогической психологии. Сб. научн. тр. / Под ред. Давыдова. – М., 2001. – 159 б.
5. Соловьева О.В. Обратная связь в межличностном общении. - М., 2005.
6. Цуканова Е.В. Психологические особенности затрудненного общения в условиях совместной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. канд. психол. наук. М., 2001
7. Профессиональное ориентирование студентов в условиях информатизации образования. Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 б.
8. Вербицкий А.А. Активное обучение в высшей школе: контекстный подход. - М.: Высшая школа, 2001. - 87-96б.
9. Лисовский В.Т. Актуальные проблемы нравственного воспитания будущих специалистов. Л., 2000.
10. Леонтьев А.А. Психология общения. 2-ое изд., испр.и доп. М., 1997.
11. Бодалёв. А.А. Психология общения. - М., 1996. - 236 б.
12. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. М., 2005.
13. Психолого-педогогическое проблемы формирование личности в учебной деятельности. – М., 2000.
14. Маркова А.К. Психология усвоения языка как средства общения. М., 2004.
15. Артемов В.А. Курс лекции по психологии. 2-е изд., перераб. и доп. Харьков, 2001.
16. Психолого-педогогическое проблемы формирование личности в учебной деятельности. – М., 2000.
17. Путляева Л.В. Психологические аспекты проблемного обучения / Под. Ред. А.А. Вербицкого. М., 2000.
18. Цукерман Г.А. Совместная учебная деятельность как основа формирования умения учиться: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. докт. психол. наук. М., 2005
19. Рубцов В.В. Организация и развитие совместных действий у детей в процессе обучения. М., 2005.
20. Панюшкин В.П. Функции и формы сотрудничества учителя и учащихся в учебной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. канд. психол. наук. М., 2004
21. Климов Е.А. Индивидуальный стиль деятельности в зависимости от типологических свойств нервной системы. Казань, 2000.
22. Андреева Г.М. Социальная психология. М., 2001
23. Кан-Калик В.А. Учителю о педагогическом общении. М., 2005.
24. Маркова А.К. Психология труда учителя. М., 2000.
25. Соковкин В.М. О природе человеческого общения. - Фрунзе, 2002.
26. Брудный А.А. Понимание и общение. М., 2001.
27. Панферов В.Н. Психология общения //Вопросы философии. 2005. 7
28. Леонтьев А.А. Лекция как общение. М., 2004.
29. Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности. - Алматы, 2000. - 123-136 б.
30. Степаненка. Т.Г. Социальные стереотипы и межличностные отношения // Общение и оптимизация совместной деятельности. - М., 2005.
31. Шибутани.Т. Социальная психология./ Пер. с англ. - М., 2005.
32. Личность студента и успешность его обучения в вузе. / Б. Аверин, под рук. Шкарин В.В. – М., НПУ, 2001.
33. Цуканова Е.В. Психологические особенности затрудненного общения в условиях совместной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. канд. психол. наук. М., 2001
34. Профессиональное ориентирование студентов в условиях информатизации образования. Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 б.
35. Вербицкий А.А. Активное обучение в высшей школе: контекстный подход. - М.: Высшая школа, 2001. - 87-96 б.
36. Лисовский В.Т. Актуальные проблемы нравственного воспитания будущих специалистов. Л., 2000.
37. Психолого-педогогическое проблемы формирование личности в учебной деятельности. – М., 2000.
38. Артемов В.А. Курс лекции по психологии. 2-е изд., перераб. и доп. Харьков, 2000.
39. Петренко В.Ф. Экспериментальная психосемантика: Исследование индивидуального сознания // Вопросы психол., № 5. 2002, 19-23 б.
40. Богомолова. Н.Н.; Данилин.К.Е. Спецпрактикум по социальной психологии. - М., 2000, 298 б.
41. Данилин К.Е. Восприятие межличностного предпочтений в группе. // Автореферат дисс. доктор психол. наук. - М., 2004. – 43 б.
42. Сиомичев. А.В. Психологическое особенности адаптации студентов в сфере общения в вузе.// Автореф. дис.докт.пс.наук. – Алматы - 2004.
43. Кун М., Макпартленд Т. Эмпирическое исследование установок личности на себя // Современная зарубежная соц. психология. Под ред. Андреевой Г.М. - М., 2004.
44. Кузьмина Н.В. Педагогическое мастерство учителя как фактор развития способностей учащихся // Вопросы психологии. – М., №1, 2004. –20-26 б.
45. Никиреев Ё.М., Асадулин Ф.М. К вопросу изучения мотивов общественной деятельности студентов // Студенческий коллектив и формирование личности будущего учителя: сб.научн.тр. – М., 2001. 25-33б.
46. Лисовский В.Т., Дмитриев А.В. Личность студента. - Ленинград: Л., ЛГУ, 2004.- 324 б.
47. Петровская Л.А., Соловьева О.В. Обратная связь в межличностном общении. // Психол. журнал, №3, 2002, 28 б.
48. Түңлікбаева Э.М. Психологиялық зерттеулерде қолданылатын негізгі ықтималды – статистикалық әдістер. - Алматы, 2000. – 43 б.
49. Сидоренко Е.В. Методы математической обработки в психологии. - СПб., 2001. – 349 б.
50. Шакурова З.А., Казанцева Э.Р. Основы математической статистики для психологов // Под ред. Ю.С. Багимова - Челябинск, 2000. – 5-30б.
51. Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности. Алматы, 1992.-195б.
52. Джакупов С.М. Психологическая структура процесса обучения.: Афтореферат. Дисс....докт. Психол. Н.; М., 1998. -34б.
53. Джандильдин Н. Природа национальной психологии. Алма-Ата, 1971. -304 б.
54. Намазбаева Ж. И. Некоторые психологические проблемы вузовского образования./Межвузовский сборник научных трудов. Алматы, 1996. 3-10 б.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе...................................................................
..............................................4
1. Жоғарғы білім беру жүйесіндегі тұлға аралық қарым-қатыстың
психологиялық ерекшеліктері
1.1.Жоғарғы білім беру жүйесінде тұлғааралық қатынас субъектілерінің
сипаттамасы.................................................................
................................17
1.2.Оқытушылар мен студенттердің тұлға ... ... ... ... мен ... ... ... аралық қатынас
стильдері мен ... ... мен ... ... ... ... зерттеу
2.1.Зерттеудің ... ... ... ... мәліметтерінің сандық ... мен ... ... өзектілігі. Бүгінгі таңда еліміздегі бүкіл білім беру жүйесі,
соның ішінде жоғарғы білім беру жаңа реформалар негізінде жүзеге асырылуда.
Жоғары оқу орны ... ... ... бірі ... ... ... ... және кәсіби дамуына, ішкі
дүниетанымының кеңеюіне өз ... ... ... ... ... бойында өз мамандығына сәйкес оқытушылардың бейнесі қалыптасады.
Студенттердің оқытушылар мен ... ... ... ... орта ... ... ... жатқан кәсібінің қалыптастыратын
кәсіби біліктілік ұғымдар жиынтығы әсер етеді. Себебі студент ... ... ... оның кәсіби сана ... ... ... ... және
оқытушыларға деген көзқарасы күрделі өзгерістерге ұшырайды.
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... маманды дайындаудың сапасына
жоғары талап қоюда. Жоғары оқу орындарындағы білім беру студент тұлғасы
дамуының ... ... ... ... ... ету ... яғни
қоғамның осы кездегі қалыптасуының талаптарына ... ... ... ... ... ... жаңа типін құру барысында, жаңа құндылықтар
жүйесіне бағытталған, білімберудің негізгі мақсаты жоғары ... бар ... ... ... ... ... ... ғасыр соңынан бастап білім беру жүйесі ... ... ... ... ... Онда маңызды құндылығы болып адамның тұлғасы
қарастырылады, яғни оның барлық потенциалды ... ... ... Осы ... ... маманның білімберу сферасында үздіксіз
білім алуға, шығармашылық тұрғысынан өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... мақсаты сырттай
берілген қасиеттерді «қалыптастыру» деп қаралмайды, оның ... ... ... ашу және ... ... ... және ... анықтау, оларды өзін-өзі дамытуға кіріктіру деп түсінеміз.
Сондықтан да болашақ маманның өзін-өзі дамыту ... мен оның ... ... ... ... ... ... зерттеу
маңызды болады.
Осы проблема Қазақстан Республикасындағы қалыптасқан ... ... ... Біздің еліміздегі әлеуметтік-экономикалық және
саяси өзгерістері жоғары дәрежелі ... ... ... ... демократиялық қоғам ретінде , әлемдік білім кеңестігіне шығу және
алдыңғы қатарлы дамыған ... ... еру ... ... білім беру жүйесін дамытудың жаңаша ... ... ... ... ... сай ... уақыттағы білім
жүйесінде бірқатар елеулі өзгерістер орын алуда.
Білім жүйесіндегі өзгерістер тек оқытушыға ғана ... ... ... де әсер ... ... ... ... жан-жақты сапалы білім
алуға тырысады. Ал, оларға бұл ... жету үшін ... әрі ... ... сай ... ... ... қажет екені бәрімізге белгілі.
Қазақстан республикасының президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің 2005 жылғы
Қазақстан халқына жолдауында: “21 ғасырда ... ... ... елдің
тығырыққа тірелері анық. Біз мұғалім ... ... мен ... ... деп бұл ... ... деңгейдегі
маңыздылығының атап көрсетті.
Бұл арада ... ... беру ... ... мен ... ... ... мәселелерінің бірінші кезекті сипаты анықталады.
Зерттеу жұмысы педагогикалық ... ... ... ... теориялық бөлім, эксперименттік зерттеу бөлімі, қорытынды және
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен ... ... ... мен ... арасындағы тұлға аралық
қарым-қатынастың психологиялық ерекшеліктерін айқындау.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы - ... ... беру ... мен ... тұлға аралық қарым-қатынас ерекшеліктерінің
теориялық негізделуі мен оқытушылардың кәсіби ... мен ... ... ... ... ... зерттеуінің
алғашқы тәжірибесінің жасалуымен сипатталады.
Жұмыстың практикалық мәнділігі - осы бағыттағы зерттеу мәліметтерін
жоғары ... беру ... ... мен ... ... ... ... жағымды тұлғалық қатынасын қалыптастыруда
және ұқсас эмпирикалық зерттеулерге салыстырмалы ... ... ... болжамы: Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық ... ... ... кәсіби бағыттылығы мен бірлескен
танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру ... ... ... Абай ... АлМУ-нің филология факультетінің
оқытушылары мен студенттері.
Зерттеу пәні: оқытушылар мен студенттер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... нормативті таңдауды зерттеу әдістемесі
(О.И.Комиссаров).
2. Оқытушының ... ... ... ... және ... қабілеті әдістемесі (КОС-2)
4. “Менің оқытушым” әдістемесі (М.Кун, Т. ... ... ... модификациясы.
Зерттеу мерзімі: 15 наурыз – 25 сәуір 2010 жыл.
Әдебиеттер саны: 54
Жұмыс көлемі: 60 ... ... ... БЕРУ ... ... ... ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1. Жоғарғы білім беру жүйесінде тұлғааралық қатынас
субъектілерінің сипаттамасы
Педагогикалық ... ... ... жүйесіндегінің ең
күрделісі–оқытушы іс-әрекеті. Сонымен ... ... ... ... ... 1) ұйымдастырушы әрекет ретінде (оқу
әрекетін басқару құралы ретінде), 2) студенттің ... ... ... ... ... іс-әрекетінің ең маңызды нәрсесі коммуникация
және студент жағдайын түсіну болып табылады. ... ... бұл ... ... ... ... ... түсіну, санамен жұмыс жасау.
Қабілеттің ... ... ... ... Соның ішінде біздің атап
айтып кететініміз арнайы қабілеттің бірі педагогикалық қабілет.
Педагогикалық ... деп ... ... ... ... және ... жетістікті анықтайтын тұлғаның индивидуалды
психологиялық ерекшеліктерінің жиынтығын атайды. Қабілеттің ептіліктен
айырмашылығы, ... – бұл ... ... ... – бұл
педагогикалық іс-әрекеттің жеке ... ... ... орындау.
Педагогикалық қабілеттің келесі турлерін бөлуге болады:
• Дидактикалық – осы ... ... ... және ... ... ... асырады, оқу материалын өтімді етіп ұсынады.
• Экспрессивті – бұл материалды ... ең ... ... ... ... ... береді.
• Перцептивті – олар студенттердің ішкі рухани күйіне ... ... ... ... терең түсінуінде оқытушының ... да ... ... – осы ... оқу ... ... студенттің өзін-
өзі басқару жұмысы қамтамасыз етіледі, ... ... және ... құрылады.
• Суггестивті – бұл оқытушының студенттерге күшті ... әсер ету, ... ... ... ... ... – олар ... және іс-әрекеттің
сәйкес облысынан дағды, ептілік және білімді алуға көмектеседі.
• Коммуникативті – бұл оқытушының ... ... және ... ... ... орнатуға мүмкіндік береді.
Адаммен қарым-қарым-қатынастың кез-келген түрі ... ... ... ... заңдылықтарға сүйенеді [1].
Тұлғааралық қарым-қарым-қатынастың алуан түрлерінің ... ... ... – оның ... ... ... болып табылады. Бірақ,
бұл білімге күнделікті, сағат ... өсіп келе ... ... тәрбиелеуде
кәсіби, азаматтық борышын жүзеге асыруға міндетті тәрбиешілер, мұғалімдер,
ата-аналар және жоғары оқу орнындағы ... ... ... мен ... ... рухани қауымдастықтың нәтижесінде
жүзеге асырылатын болғандықтан, мұғаліммен қарым-қатынастағы ерекше ... ... ... етеді. Сол кезде ғана адамзатпен ... ... ...... ... адалдықты, кейде құрбандықты талап
ететін ең күрделі мамандықтардың бірі. Қоғам ... ... ... ... ... талаптар қояды.
Оқытушы еңбегі – бұл:
• Студенттермен жоғары оқу орнындағы жұмысы;
• Үнемі ... ... ... ... жинау және жаңарту);
• Өзін жүйелік бақылау (түсінікті айту);
• Әр түрлі қабілеттегі және ... ... ... қатынас;
• Әрқайсысы өз баласын идеалды деп санайтын, бір-біріне ... ... ... ...... ... ұжымның мүшесі;
• Пән мұғалімдері, методикалық бірлестіктің мүшесі;
Шығармашылықпен ... ... – бұл ... ... ... ... ... іс-әрекеттің барлығы оқытушы ең алдымен өз басында құратын қарым-
қарым-қатынастың әр түрлі тәсілдері мен формаларында ... ... ... оның кәсіби мәдениетінің деңгейін анықтауға қиын
болатын ... ... ... ... де, ... әсер
ететін қарым-қарым-қатынастың жалпы заңдылықтары мен ... ... ... ... ... ... және ... оның педагогикалық
іс-әрекетінің мазмұнымен анықталады. Педагогикалық іс-әрекет көлемі іс-
әрекет ... ... ... болса, соншалықты қарым-қатынас көпқырлы
және әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... мен тәсілдерін анықтайды. Оның бағыттылығын, сипатын
және ... ... ... ... ... оның ... ... қарым-қатынасқа қойылатын талаптарды құрады.
Оқытушының кәсіби қарым-қатынасында әрқашан бір–бірімен тығыз
байланысты екі ... ... ... ... бұл ... мен
тәрбиелеудің бірдей мақсатын, оқытушының педагогикалық іс-әрекетін ... ... ... құндылықтың, қоғамдық сипатымен қатар ... ... ... Екіншіден, қарым-қарым-қатынастың
индивидуалды принциптері оқытушы ... яғни жеке ... ... ... негізінде өз іс-әрекетін жүзеге асыратын оқыту мен
тәрбиелеудің нақты шарттары мен мүмкіншіліктеріне тәуелді, нақты ... ... ... ... ... қандай да бір звеноның болмауы, оның
кәсіби деңгейінің немесе қарым-қатынасындағы кәсіби мәдениетінің болмауын
куәламайды.
Оқытушы қарым-қатынасының ... ... – оның ... ... көрсеткіші, басқа адамдармен өзара қарым-қатынасын жүзеге
асыра алуы, педагогикалық іс-әрекетпен қойылған нақты ... ... ... ... ... ... қабылдап, түсініп,
игеріп бере алуы. Ал, педагогикалық іс-әрекет жағдайлардың жүзеге асуының
негізінде қалыптасады. Оқытушының алдында тұрған ... ... ... ... мен ... қолданудағы шығармашылық
диапозоны қаншалықты кең болса, соншалықты оның мәдениетінің ... ... ... ... ... ... ... – бұл ең алдымен
барлық қатынаста оқыту мен тәрбиелеудің қойылған мақсаттарына жету [2].
Педагогикалық қарым-қатынас – творчествалық, өнімді жеткізу ... мен ... беру ... өз ... міндетті түрде қосатын
рухани іс-әрекеттің түрі, ... ... ... ... құру – ... ... творчествалық, бейімді адам ... Бұл ... ... кәсіби қарым-қатынасы үшін анықтаушы
болып табылады және тұлғаның дамуын ... алуы ... ... ... ... ... ... нығайту, еңбекке пайдалы дағдылар
жинау) оны мұғалім етеді.
Оқытушы ... ... ... ... тәрбиелеу мен
оқытудың қандай да бір түрін қолдана отырып, ... ... өз ... ... алу ... ... табылады. Студенттерді тани алуы,
олардың қылықтарын дұрыс бағалауы, олардың мінез-құлқына ... ... ... жеке ... ... ... тәрбиелеудің әдістер
жүйесін таңдауы – оқытушының кәсіби компетенттілігінің ... ... ... ... арсеналын игеру қарым-қарым-қатынастың танымдық
қызығушылықтар және тәрбиелеушінің мінезіне айналса, онда мұғалім ... ... ... ... ... ... ... құрып,
қойылған тапсырмаларды шешуге жеткен жағдайында болады. ... ... бұл ... тактикалық құралдар мен тапсырмалардың негізділігін,
бірізділігін болжайды.
Кәсіби қарым-қатынасқа оқытушының кәсіби міндетімен ... ... ... ... және талаптарымен негізделген тілектерін,
талпыныстарын басқара алуы тән. Осының күшімен “оқытушы – ... ... ... ... ... ... маңызды. Оқытушы жағынан
әділетсіздік, авторитарлық көрсету оқушыда ... пен ... ... бір ... аралығына ғана оқытушы сыртқы тыныштыққа ... ... ол ... ... ішкі қажеттілік емес, уақытша сипаттағы
конформдылыққа ие болады. Тек деклоративті емес, шынайы ... ... ... ... ... және теңдік мұғалімді жетістікке
әкеледі және оның кәсіби мәдениетінің көрсеткішіне айналады.
Оқытушының кәсіби мәдениетінің тағы бір ... ... ... ... құру үшін әр ... ... ... байланыстарды
қолдану. Жеке және ұжымдық қызығушылықтардың үйлесімділігі үшін негізін
іздеп және таба ... ... ... ... ұжым мен ... студенттермен құра алуы ерекше мәнге ие. Идеалды жағдай - өз көз
алдынан бір студентті жібермей оқытушының ұжыммен қарым-қатынасы [3].
Қарым-қатынаста ... ... тең ... ... бола алатын екі
жақты процес ретінде қарастыру қажет. Бұл деңгейге жетудің қиындығы өмір
сүру образының, ... ... ... ... әр ... ... ... игеруден тұрады.
Әлеуметтік құндылықтардың жүйесі ретінде оқытушының қарым-қатынас
жасау әрекеті педагог маманының жалпы ... ... ... ... белгілермен ерекшеленеді, бірақ сол уақытта оқытушы ... ... ... жаңа тәсілмен, құралдармен жаңартылады. Оқытушы қарым-
қатынасының кәсіби мәдениеті адекваттылық деңгейімен де ... ... өз ... ... ... ... көруі, өз
тәжірибесін екіншісімен салыстырып көруден байқалады. Сол кезде кез-келген
қарым-қатынас ... ол осы ... ... ... ... ... ... Қазіргі кездегі өмір, оқытушыдан сабақ ... ... ... ... ... ... мен тәжірибенің
көптеген басқа да аумақтарында жан-жақты эрудицияны, әр түрлі ептілік пен
дағдыларды ... ... ... ... ... ... бірізділікті, принципиалдықты, табандылықты, тәртіп сақтауды
талап ... ... ... ... қажет:
студенттерге деген махаббат және мейірімділік, ақыл-кеңес берушілік, өзінің
өте қиын міндетін орындаудағы намыс. Әрбір оқытушыда ... осы ... ... арқылы ерекше түрде көрінеді. Егер оқытушы кәсібін
таңдаған адам өз жұмысын ... ... – бұл сол адам үшін ... ... ... үшін ... қызығушылықтар, оптимизм, адамдарға деген сенім болмаса, алда
болуға деген талпыныс болмаса, талғамы дамымаса, ойлары ауысып, сөзі ... екі ... ... ... ... қажеті жоқ, одан да іс-
әрекеттің басқа өрісін таңдауы керек. “Зиян ... – бұл ... ғана ... ... ... да ... ... стилі – оқытушылардың ішкі жұмысы, олар да тірі адамдар
сияқты, оларға тән өз эмоцияларын көрсетуге құқықтары бар деп кей ... ... Бұл ... ... бір жағы бар, ... бұл ... ... өз сыбайласының кім екендігіне тәуелсіз, өзінің дөрекілігімен
қорламайтындай жағдайда, тәрбиелі, мәдениетті адамдардың реакциясын ... ... ... қажет болса да, болмаса да, әңгімелесуші адамға ең
алдымен ақпараттың көптігі және ... ... ... қарым-қатынастағы
мәдениетімен әрекет етіледі.
Педагогикалық іс-әрекет бірқатар іс-әрекеттердің ұйымдасқан күрделі
жүйесі болып табылады. Олардың ең негізгісі – ... ... ... ... ... тұтастықтың функциясы мен мағынасынан алыстап
кетеді, ол тек өзіне сырттан ... ... ... ... ... ... неғұрлым тиімді әдістерімен ... ... мен ... процедурасына сәйкес қоюдан ... ... ... ... іс-әрекет те әдістемелік, бірақ оқу құралдары мен
оқулықтарды ... ... ... ... ... оқу
бағдарламаларын құру сияқты, іс-әрекеттерді, оқу бағдарламаларын құру
сияқты, ... оқу ... бір ... жинайды. Бұндай
бағдарламаларды жүзеге асыру үщін ... ... ... ... ... ... ... мақсаттардың жалпы жобасына қарап, оқыту
бағдарламасын құру жиі ... ... ... әлеуметтік – мәдени жағдай және білім беру міндеттері
оқытудың ... ... мен ... ... ... ... Бұл, біріншіден, қазіргі заманғы өндірістік-
практикалық ... ... ... ... ... ... ғана ... белгілі бір мақсат-міндеттерді жиі қояды. Екіншіден, қазіргі заманғы
әдістемелік ойлау оқу процестерін өте жиі проекциялауы мүмкін, бірақ, ... ... ... анық ... ... ... ... Үшіншіден,
қазіргі заманғы технологиялық қоғам тез және белсенді түрде дамиды және ... де соны ... ... ... былай сипаттайды: адамға белгілі бір білімді беру.
Алайда, білімді жай ғана беріп ... ... ... Олар ... ... іс-әрекетінің нәтижесінде ғана қалыптасады. Егер де оның
белсенділігі болмаса, онда студентте ешқандай білім, ... ... ... ... ... қорытынды “оқытушы-студент” арасындағы тұлғааралық
қарым-құатынас “алушы-беруші” қатынасындай ... ... ... екі ... да ... ... болуы шарт.
Оқытудың студенттің өзінің белсенділігі негізінде ... бір ... ... ... ... ... ... арасындағы
белсенді іс-әрекет процесі ретінде сипатталынуы мүмкін. Ал, ... ... үшін ... мүмкіндіктерді оны бағыттайды,
бақылайды, оған ... ... мен ... ... ... ... ... деген қабілеттің қалыптасуы үшін керек белгілі және
заттық құралдарының ... ... ... тұрады.
Оқыту жүйесінің дамуы іс-әрекеттердің күрделі түрлерінің қарапайым іс-
әрекеті. Бірақ, мұндай даму күрделі іс-әрекеттің талдауын оның элементтерін
бөлуді ұсынады. Мұндағы негізгі ... ... ... кәсіби іс-әрекет
түрлерінен қарапайым түрлерін бөліп ... ... ... ... қарапайым іс-әрекеті және оның бөлінуінен тұрады.
Бірақ, бұл негізінен жеткіліксіз болып келеді. ... ... ... қарапайым іс-әрекеттерге бөлу мүмкін емес, іс-әрекетте ... ... мен ... да ... ... да, ... ... болады. Ол игерілген элементтерден құралатын ... ... ... ... ... белгі құралдарын проекциялаудан ... ... Бұл ... ... ... табылады. Басқа процесті
технологиялық жағынан, оқу процесі, оқу ... ... ... ... ... Осылайша, методологиялық тілде оқыту ... ... ... ... рефлексивті іс-әрекет арқылы
дамитын жүйесі ... ... ... ... практикада мәдени талаптар деңгейінде
ғылыми психологиялық білімдерді интенсивті түрде ендірусіз өз іс-әрекетінің
сауатты, тиімді ... ... ... ... ... ... оқытушының қарым-қатынасынан, олардың арасындағы сенімді өзара
байланыс ... ... ... ... ... ... жақын,
сезімтал болып келеді, өйткені ... ... ... ... ... ... ... кәсіби іс-әрекет саласы өте күрделі, көп деңгейлі жүйе
болып табылады. ... ... ... көп жағдайға байланысты
қалыптасып, кәсіби іс-әрекетінің өзгертетін және ... ... ... ... ... іс-әрекетке байланысты ішкі түрткі
жүйесі үнемі қалыптасу, даму ... ... ... ... ... жағы ... ... сезімін, мамандықты игерудің мәнін түсіну, оқуға
деген жалпы қызығушылық және мамандыққа ұмтылыс, оқу ... ... ... және оны іске ... ... ... жетуге тырысуы, мамандандырылған түрткі
ретінде түсіндіріледі, яғни, ол мақсатқа жету ... ... ... ... – бұл ... ... ... деген қарым-
қатынас жүйесі, іс-әрекет жағдайында пайда болып, ол ... ... ... ... ... ... байланысты болады. Жеке адам бағыттылығы
өз мүмкіндіктерін жұмсауынан көрінеді. Оқытушылар қоғамның ... ... бола ... оны ... ... ... ... оларға маманға қажетті сапалар, оқу процесіне ... ... ... Адам іс-әрекетінің мазмұны мен құрылымының
өзгеруі ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... басқаруда және өндірісте жоғарылады.
Қазіргі уақытта зерттеу шеңбері ретінде бірлескен әрекет жетістігін
анықтауға көңіл бөліне ... ... бұл ... өзекті мәселе екі
тұлғаның оқытушы мен студенттің өзара бірлескен ... ... ... ... ... Оны анықтайтын факторлар, пайда ... және ... ... ... ... жемісті болуына
әсер етеді [6].
Көптеген қазіргі заманғы зерттеулер қорытындысы ... ... ... мен ... коммуникация барысындағы
қатысушылардың көріністерімен шешіледі. Бұл жердегі ... ... ... ... оның ... ... туралы
белшгілібір деңгейде қалыптасқан ойы, ... ... оның ... ... ... ... байланысты.
Көп кездесетін жағдайы бұл өзараәрекет кезінде, формальды-динамикалық
және ... ... ... ... ... ... кезд ... бағалау, коммуникацияға қатысушы ... ... ... еске алмау дұрыс болмайды. Қиындық туғызған
қарым-қарым-қатынастың психологиялық спецификасын еске ала ... ... ... ... айту тек қарым-қатынас қиындығы зерттеушінің айтуы
бойынша ғана емес сонымен бірге өзараәрекетке қатысушылардың яғни бұл ... мен ... ... қобалжуына да көңіл бөлінген кезде
ғана болатын сияқты.
Осыған байланысты Е.В. Цуканованың ... ... ... ... ... мен ... талдауға
арналған, нақтырақ ... оның ... болу ... ... ... бойынша, қарым-қатынасты қиындататын факторларды анықтау
керек. Екіншіден, экспериментальды стадияның өзі ... ... ... ... ... қарым-қарым-қатынастың
өзгеруіне реалды жағдайда эмоционалдық көңіл-күй, қарым-қатынастағы
психологиялық ... ... ... ... ... іс-әрекет өнімділігі
де әсер етеді.
Нақты эксперименталды ... ... ... ... ... айтуы бойынша, өзараәрекет етуші мүшелердің арасындағы ... ... ... ... атап айтқанда кеңістіктің аз болуы,
топтық изоляция және ... ... ... ... күйі ... ... ... бірінші орынға студенттерді түсіне ... ... ... ... ... ... ... дұрыс заңдылық: ЖОО-на алғаш келгендегі бейімделу төменгі курстағылар
үшін қиын, ... да ... ... ... керек. Ал, ондай
қолдауды тек студентті түсінетін және сыйлайтын оқытушы ғана көрсете алады.
Ал, студент ... ... өз ... өзі шеше ... ... ... ... қасиетіне аз мән беріп, оның ғылыми
компетенттілігін бағалайды ... ең ... ... тәртіп дейтін оқытушылар азайып,
“идеал студент” өз ойын ... ашық айта ... адам деп ... ... та, бұл жерде де оқытушылар тек ауызбен айтқаны ... ... ... ... ... пен ... ... конфликт
саны азая бастады, өкінішке орай толығымен жойылған жоқ.
Оқытушы беделі, студент аудиториясына тәрбиелік әсері, оның ... ... ... ... ең ... ... өзінің
дүниетанымдық көзқарастарымен, білім деңгейімен және қоғамдағы ... ... ... ... ... ... маңызды жағдайы оның студентке
жағымды әсері болып, жоғары кәсіби біліктілігі мен компетенттілігі ... ... ... ... ... ... таңдаған
мамандығының барлық қыр-сырын білетін адамды көруі керек. ... – бұл жаңа ... ... мен ... ... ... жоғары білікті мамандары. Оқытушы еңбегі білім беру ... ... ... объектісі мен құралымен
ерекшеленеді. Оқытушының еңбек объектісі студент болып табылса, ... ... ... тәрбиелеу болып табылады. ... ... ... ... олар ... мәліметтерді бақылау және реттеу,
сонымен қатар олардың тұлға ретінде қалыптасуына әсерін тигізетін абзал жан
[7].
Бұл ... ... ... ... жек ... ыза емес,
студенттерді оқытушылардың принципке барып, түсінбеушілігінен туындайтыны.
Бұл жерде қорытындылайтын болсақ, ... ... ... ... ... ғана жүрген, біздің түсінігіміз бойынша шығармашылық іс-
әрекеттің бірден-бір қажетті шарты ойлаудың оригиналдылығы және өз ... ... ... бере ... әлі де ... ... стилі қолданылып келеді немесе
басқаша айтқанда ... ... ... ... ... ... егер ... және т.б. Оқытушының кәсіби миссиясы студентке
тек ғылыми жаңа ақпарат беру ғана ... оның ... ... – студенттің
ғылыми-зерттеулік жұмысқа қызығушылығын тудыру ... ... ... ... ... төменгі курстан бастап-ақ студенттер зерттеулік
жұмысқа қатысып қана қоймай одан алынған ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас студент үшін жоғары адамгершілік
мектебі болуы керек. Оқытушылармен студент тердің қарым-қатынасын бірнеше
мектеп өкілдері алып ... ... ... ... ... тану ... қарым-қарым-
қатынастың құрылуы мен сақталуына тығыз байланысты. Осы таным процесінде
көрінетін өзге адам бейнесі ... оның ... ... мен
сипатына тәуелді болады. Ал, бұл қарым-қатынас өз кезегінде адамдарды
біріктіретін іс-әрекет, оның ... ... және ... ... ... ойымызша, сонда ғана барып, болашақ ... ... ... ... ... ... ... болады.
Студент оқу іс-әрекетінің субьектісі ретінде.
Балалық пен ересектік кезеңнің арасында жататын жеке адамның дамуының
дамуының және ... ... ... шақ. ... өту екі ... ... жасөспірімдік кезең және студенттік
шақ.
Индивидтік жас ерекшеліктік және әлеуметтік ... ... ... бар. ... даму ... оның ... орнын,
әрекетін, әлеуметтік ролінің диапазонын анықтайды.
“Студенттік шақ” деген ... өзі ... шақ жеке өмір ... ... өту ... ... Студенттік шақтың ұзақтығы жеке
адамның алғышарттарына ие болады. ... ... ... өзін-өзі
анықтау сферасының кеңеюі және оның жекелігі жоғарылайды. Студенттік шақ
психологиясыда ... ... ... ... деген және ақиқат шындыққа
деген қарым-қатынасына, материалды негізге ие. ... да, оның ... ... ... ... ақиқат шындықтағы оның өмірлік
әрекетінен ерекшеліктерді бөліп қарау керек. Яғни, ... ... мен ... ... білу ... шақ немесе балалықтан ересектікке өту кезеңі ... ... ... 11 ... 21 жасқа дейін жалғасады. Он жыл Гезелл
бойынша, бұл алтын жас, балалық өмірді тез қабылдауы, сенімді, ата-анасымен
тең болуы, өзінің ... ... аз ... ... ... шақ ... артықшылығы Шпанглер бойынша —“Меннің” –
ашылуы, рефлекцияның дамуы, өзінің индивидуалдығымен оның қасиетін тануы,
болашақ ... ... ... ... ... ... ... сферасында біртіндеп өсу байқалады.
Ш. Бюллер өмір ... жеке адам ... ... ... ... Бірінші фаза – 16-20 ж.ж. дейін-өзіндік сана-сезімнің
төмен дәрежеде екенін және өзін-өзі анықтаусыз болады. Екінші фаза – 20-дан
30-ға ... өзін ... ... ... ... ... Бұл ... диффузды мінезге ие бола отырып, ... ... ... ... фаза – адам ... ... тапқан кезде пайда
болады. Кемелдікке жеткен кезде ... ... ... ... ... адам ... өмірлік мақсат қойып, оған жету ... ... өмір ... ... жеке ... ... құрылады.
Студенттік шақтың өмірлік көзқарастың қалыптасуы үшін өте маңызды, осы
уақыттқа дейінгі ... алғы ... ... ... ... ... бағдарламасын құруда болашақ мамандықты таңдау және т.б. кіреді.
өзінің болашағы туралы ... ...... ... дамуы
туралы объективті ұсыныстарының құрылу процесін зерттеу жоспарда әлеуметтік
және медициналық нормалардан ауытқуларына ие еместігі ... ... ... ... және ... ... ... варианттарының
ажыратылуының мүмкін екендігі айтылады.
Студенттік шақ - өмірлік, ... ... ... ... ... да, дәл осы ... ... жеке адамдық алғышарттары
жетіледі.өмірлік көзқарасты іздестіруі жастардың өзіне бағдарлауды, ... ... ... ... ... өзінің болашақ
әлеуметтік жағдайының талдануы және оған жету ... ... ... ... ... студенттер жеке өзінің бар екенін және ... ... ... ... ... ... ... - өмірлік болашақтың жоспары. Болашақтың жоспары бір жағынан
жеке адамның ... ... ... ... ... ... ұмтылатын құндылық бағдарланудың тұрақты ядросының ... ... ... ... пен ... ... шақ – жеке адам ... бірқатар күрделі өзгерістер мен
өзіндік қиындықтарға толы кезең. Адам ... бұл ... ... ... ... ... қоғамдық дәрежеде белгілі бір статусты игереді.
Себебі, қоғам өмірінде, саяси-экономикалық өзгерістер жағдайында студенттер
тобы әлеуметтік жағынан маңызды роль атқарады.
Сондықтан да, ... ... ... ... ... қоғам дамуындағы экономикалық және ... ... ... ... негізделеді. Бұл жайттардың барлығы да жеке адам
құрылымына өз қолтаңбасын қалдырады.
Студенттік кезеңді құрайтын 4-5 ... ... жеке ... ... ... Жеке адам ... бас ... адамның физикалық тұрғыда
жетілуі ғана емес, ... ... ... ... ... және ... ... де жан-жақты дамуымен
сипатталынады.
Студенттік өмірдің тағы бір ... – бұл ... жеке ... бір ... ортадағы, әлеуметтік статусқа ие болуы және өзінің
танымдық белсенділік ... ... мен ... өміріне
көзқарастық тұғырын бекітетін кезең екендігімен сипатталынады.
Студенттік жас (18-25 жас) адам ... ... ... ... ... ... мәні бойынша және негізгі заңдылықтары бойынша 1-25
ке дейінгі жас, балалық даму кезеңдері қатарындағы ақырғыдан гөрі, ... ... ... ... ... ... [39, 255 б].
Студенттік кез – бұл ерекше әлеуметтік категория ... ... ... ұйымдастырыла біріктірілген адамдардың ерекше қауымдастығы.
Бұл әлеуметтік кәсіби категория ... ғ.ғ. ... ... ... бері ... ... Студенттік шақ білімдер мен кәсіби
іскерліктерді мақсатты, жүйелі игеруші, ... ... ... ... адамдарды қамтиды. Әлеуметтік топ ретінде кәсіби
бағыттылығымен ... ... ... қарым-қатынастың
қалыптасқандығымен сипатталады.
Бұның өзі кәсіби таңдаудың дұрыстығының ... ... ... ... ... ... мен ... мәні болып табылады.
соңғысы мамандық қоятын талаптармен ... ... ... ... ... көрсетуінше студенттердің мамандық ... ... оның ... ... ... деңгейімен теңестіріледі.
Студент мамандық жайлы неғұрлым аз білсе, соғұрлым оның ... ... ... ... ... бірге студенттердің көпшілігі оқуға
жағымды қатынаста екені ... ... ... ... ... ... білімділіктің неғұрлым жоғары деңгейімен және танымдық және
мотивациясының жоғары ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қауым, яғни ол аса жоғары әлеуметтік ... ... және ... ... ... ... сипатталады. Студенттік кездің осы ерекшелігін ... ... әр ... ... қарым-қатынас партнері ретінде,
оқытушы үшін қызықты тұлға ретінде қатынастарының неігізінде ... ... ... студент белсенді өз әс-әрекетін өз
бетінше ұйымдастыратын ... ... ... ... ... Оған ... және ... белсенділіктің нақты,
кәсіби бағдарланған міндеттерін орындау ... ... ... ... кез үшін ... ... ... таңбалық контекстік болып
табылады. студенттік кезді әлеуметтік-психологиялық сипаттау үшін маңыздысы
адам дамуының осы ... ... ... тұрақтылықтың
қалыптасуымен ата-аналық үйден кетіп, өзінің отбасын құруымен байланысты
болуы.
Студенттік кез ... ... ... ... сан ... көрінулерінің орталық кезеңі. Бұл ... ... ... ... және ... ... жету адамның
болашақ «қайраткерң кәсіпкер ретінде қарқынды және белсенді ... ... ... оқу ... ... ... оқу ... қарым-қатынасты ұйымдастыру мазмұнында, міселесінде және
тәсілдерін де еспке алады.
Б.Г.Ананев мектебінің ... ... ... ... жас – бұл ... ... ... шағы, ол өте
даралық және әр түрлі. Осы жастағы адам интеллектісінің ... бір ... ... ... ... «оптимумдардың»
кезектесуімен сипатталады [40, б].
Келесі жағынан осы ұйытқыға кіретін функциялармен сипатталады. Бұл –
оқу ... ... бір ... ... ... ... ұғынуларына және студенттің есінде қалу мен құрылымдануына ... ... мен ... ... ... ... осылайша қою
бірқатар оқу әдістемелік зерттеулерде беунелеуін ... ... ... ... оқу ... ... ... қалуының,
түсінілуінің және бекәп қалуының ажарамастығы көрсетіледі. Студенттердің
танымдық іс-әрекетін белсендіру үнемі оқу ... есте ... ... жаңғыртылуы мен қатар жүреді.
Студенттік шақтың көрнекілігі бола отырып студент ең алдымен оқу іс-
әрекетінің субьектісі ... ... Оның өзі ... ... ... ... анықталады. Түрткілердің екі типі көбінесе оқу
әрекетін сипаттайды. Олар жетістік түрткісі және ... ... ... тарапынан адамның ой әрекетінің табиғатына сәйкестене отырып оның ... ... ... ... ... Бұл іс-әрекет мәселелік
ситуация да пайда болады, және студенттер мен ... ... ... ... ... ... ... Оқуда жетістік сотивациясы
танымдық және кәсіби мотивацияға бағынады.
Жоғары оқу орнында оқу барысында еңбек ... ... ... ... білімдерді, ептіліктерді, дағдыларды меңгеру енді оқу
іс-әрекетінің пәні ретінде болмайды. Ол кәсіби іс-әрекет ... ... [8, 146 б]. ... ... бір ... көбі таңдауларының
дұрыстығына сенімсіз немесе болашақ мамандықтарын ұнатпайды. Студенттің оқу
әс-әрекетінің субьектісі ... ... ... оның осы ... ... мен ... ... ептілігі болады.
Алайда арнайы зерттеулер нәтижелерінің көпшілігі лекцияларды тыңдауды
және жазуды ... ... ... ... В.Т.Лисовскийдің
мәліметтері бойынша студенттердің тек 28,8% ғана аудитория алдында шығып
сөйлей алады, ... ... ... 18,%, ... ... ... 16,% ғана біледі. Нақты әлеуметтік ... ... ... тек 37,5% –і ... ... ... 53,6 %
үнемі тырыса бермейді, ал 8% ... ... ... ... ... оқу ... ... емес. Соңғы он жылдықта осы іскерліктермен ... ... ... сапалық көрсеткіштерінің өзгеру тұсында олардың
толықтай қалыптасуының жалпы бейнесі сақталып ... ... ... ... оқу ... ... ... психологиялық педагогикалық міндеті тұр. Бұл ең алдымен ... ... ... ... ... ... оқу, қарым-
қатынас жасау іскерлігіне үйретуді ұйғарады. Мәселені осылайша қою ... ... оқу ... ... ... оқу ... орындау
бағдарламасын анықтауды және оларды қалыптастыру бойынша жаттығуларды нақты
ұйымдастыруды талап етеді. Бұл жерда осы ... ... ... І-курстағы оқуға бейімделу кезеңінің қиындығын есепке ... өзі ... ... Студенттің жаңа құндылық бағдарларының
мотивтерінің және ... ... ... ... қалыптастырған
оқытушының әсеріне баға жетпейді.
Қазіргі жағдайда студенттік кезінен бастап жоғары ... ... ... ... берудің бүкіл жүйесінің белсенді ... ... 1-ші ... оқу ... ... оқытудың тәсілдері мен
әдістеріне. Оқу бағдарламалары бір ... ... ... ... ... сипатта болатын және шындық өмірден, яғни ... ... ... ... ... ... деп ... Осындай
білімберу мазмұнына көзқарас энциклопедизм идеясы мен тұлғаның жан-жақты
даму тұжырымдамасынан ... ... ... ... ... жатқан психологиялық механизмдерді есепке алмайды.
Оқыту барысында оқушылар қоршаған дүние және өзі туралы түрлі ... ... осы ... ... ... рөл ... егер ... үшін маңызды болмаса. Барлымызға мәлім, бір ... ... ... ал басқалары өте тез ұмытылады. Осыған орай, басқа бір мәліметті
мүлдем байқамауымызда мүмкін. 1-ші ретте тұлға үшін оқу ... ... ... ... ... айтылады, мысалы, А.А.
Вербицкийдің (1991) ... ... ... ... түрде есте
сақтауда меңгерілген білім ... ... ... ... яғни ол ... ... оның ... қоғамға, басқа адамдарға және өзіне
қатынасын білдіретін білімнің болмағандығы. Болашақ ... ... ... ... ... іс-әрекет мағынасының
ұғымына көңіл аудары: Өз іс-әрекеті үшін зерттелініп отырған процестердің
маңыздылығын ... оның ... ... ... ... пен оқуға
деген қызығушылықтың қалыптасуының маңызды алғышартының бірі болады”
Тұлғалық ... бар ... ... ... ... С.Л. Рубинштейннің, А.Н. Леонтьевтің, А.А. Вербицкийдің,
Г.Олпорттың, К. Роджерстің және т.б. еңбектерінде ... ... ... идеяның практикалық іске асуы кең дамуын таппады. Оқытудың теориясы мен
технологиясы арасында, оларда оқу ... ... және ... ... үшін ... ... бұл жерде А.А. Вербицкийдің
теориясы мен ... ... ... ... ... Контекстік
көзқарас негізінде кешенді зерттеу өткізілді, оның мақсаты – студенттердің
оқу процесі және оқу ... ... ... мен оларды кәсіби
дайындықта іске ... ... ... әлеуметтік кемелденген тұлға ғылыми дүниетанымды
тасымалдаушы ретінде қатынас ... – бұл ... тек ... ғана емес
осы дүниедегі өзінің орнына деген көзөарастар жүйесі ... ... ... ... сөзбен айтқанда студенттің дүниетанымын қалыптастыру
дегеніміз оның іс-әрекет субьектісі ретінде саналы түсінуін ... ... бұл ... ... диалогтығңы күшейту жайлы педагогикалық
қарым-қатынасты арнайы ұйымдастыру жайлы, студенттер үшін өз көзқарастарын,
мақсаттарын, ... ... ... ... оқу ... оқу-тәрбиелеу
процесінде жағдай жасау жайлы ойлануға міндеттейді.
Студент тұлғасының қалыптасуына, өз ортасы, оқу орны, оқытушылар мен
ата-аналар қарым-қатынасынан туындайтын ішкі және ... ... ... ... ... ... сферасының кеңейіп, жеке адамдық
концепциясының, яғни, кемелденуінің басталуы да – осы ... ... ... қалыптасады [8].
Қорыта айта кететін болсақ, студенттердің өмірлік жоспарының жүзеге
асуы үшін олар жақсы, ... ... ... ... ... ... ... - бұл әрекеттің жоспары, жоспардың психологиялық проблемаларына
арналған зерттеулер адамның онтогенетикалық дамуының осы жас ... ... Ол үшін ең ... оқу ... ... да ... ... және студенттердің индивидуалды психологиялық ерешеліктерін
білуі керек.
1.2. Оқытушылар мен студенттердің тұлға ... ... ... ... ... ретінде
Жоғары оқу орындарындағы тұлға ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық формасы болып
табылады. ... ... ... ... функциясына және ішкі құрылымына жүргізілген талдау ... осы ... ... терминдерді пайдаланып педагогикалық іс-
әрекетті анықтауға мүмкіндік береді. Педагогикалық қарым-қатынас ... ... және ... ... ... ... пайдалана
отырып бір мезгілде коммуникативтілік, перцептивтілік және интерактивті
функцияларды жүзеге асырады.
Функционалды ... – бұл ... беру ... ... субьектілерінің
қатынастарын орнатушы контактік; ақпараттық, түрткі болушылық, үйлестіруші
өзара әрекеттесу. Ол көп ... ... көп ... ... ... ... Онда ... оның барлық
сипаттамаларының арнайы ерекшеленген синтезі, білім беру процесінің
субьектілерінің өзара ... жаңа ... ... ... ... субьектілер қатынасын қатынастар жүйесінің немесе «педагогикалық жүйең
ерекшеліктерімен анықталады.
Н.В.Кузьминаның көрсетуінше, педагогикалық жүйенің әр ... ... бір ... ... ... ... жетуге
бағытталған. Бұл жүйе педагогикалық ұжым ұйымдастыратын үйренуші ... ... ... және ұзақ ... әсер ету процесінде оқыту мен
тәрбиелеуді жүзеге асырады.
Педагогикалық жүйенің өзінің мақсаты, міндеттері, ... ... және ... өзі ары ... ... ... ... сияқты түрлі бірліктерді талдау үшін айырықша маңызды. Осы ... ... ... ... ... ... оқу іс-әрекетінің шығармашылық сипаты үшін мектеп оқушысы тұлғасының
дұрыс қалыптсауы үшін ең ... ... ... ... ... ... ететін Оқытушының оқыту
процесіндегі студенттермен қарым-қатынасың ретінде анықталады [10, 20 ... ... ... ... ... формасы
ретінде оқыту мен студенттердің өзінің тұлғасының дамуын оңтайландыру шарты
екенін қосайық.
а) педагогикалық қарым-қарым-қатынастың ... ... ... ең ... оның көп обьектілі бағыттылығынан
көрінеді. Ол тек ... ... ... ... ... ... ... бағытталмаған, сондай-ақ педагогикалық жүйенің өзіне негіз
болып табылатын оқу ... ... ... және осы ... іскерліктерді қалыптастыруға бағытталған.
Осыған орай педагогикалық қарым-қатынас кем дегенде үш бағыттылықпен
сипатталады. Оқудағы өзара әрекеттесудің өзіне, үйренушілерге және ... ... ... ... ... оның ... ... бағдарлануымен де анықталады, тұлғалық, әлеуметтік және ... ... да бір оқу ... ... бір ғана үйренушімен жұмыс істей
отырып, үнемі оның нәтижесін сыныпта ... ... ... жұмыс істей отырып әр үйренушіге әсер ... ... ... ... ерекшелігі аталған
сипаттамалардың бүкіл жиынтығымен айқындала отырып тұлғалық бағдарланған.
Әлеуметтік ... және ... ... ... ... үйлесімімен көрінеді. Бұл ... ... ... ... ... ... аддитивті құралу
емес, ол принципиалды жаңа сапаға ие болады.
б) педагогикалық қарым-қарым-қатынастың ерекшелігі педагогикалық қарым-
қарым-қатынастың ... ... оның ... ... ... ... ... функцияны қамтиды. Өйткені білім беру ... ... ... және ... ... ие. Қарым-қарым-қатынастың
оқытушы функциясы А.А.Брудный бойынша жалпы ... ... ... Оқытушы функция тасымалдаушылықтың көрінісі сияқты ... ... ... ... тән ... беру ... ... мектепте дейінгі, мектептегі, жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... функциясы жетекші
болғанмен де ол өктемдік жүргізуші емес, бұл – мұғалім мен ... ... ... ... ... ... А.А.Брудный
атап көрсеткендей Оқытушының студенттермен қарым-қатынасы инструменталды.
Өйткені оның мақсаты оқу процесіндегі бірлескен іс-әрекетті үйлестіру. Бұл
жерде ... ... ... ... ... ... педагог үшін шәкірттермен қарым-қатынас жасау бұл қашанда өзін-
өзі көрсету екеніне табиғи. ... ... ... ... ... ... ... суреттелген адамдардың өзара
әрекеттесу сипатының өзгешелігінде ... Еске ... бұл ... ... ... ... көрсету жұмысшылары мен
клиенттеріңің, психотерапевт пен клиенттердің және т.б. ... ... ... ... ... жоғарыдағы аталған өзара әрекеттесудің
барлық түрлерімен ... ... ие. ... оған ... пен
клиенттердің қарым-қатынасы ең ... ... ... қай ... де ол студентке ең алдымен ... ... ... ... ... қарымды ұмтылысты ақиқатқа деген махаббатты және ... ... ... ... қарым-қатынастың жоғары және кемеліне жеткен
мәдениеттің кіршіксіз әдеппен бірге әділеттікті парасаты, ... ... ... ... алса – онда ... ... ... отырып кіші ұрпақ рухани үйлесімді өмірде жиі болатын ... ... ... ... шеше ... ... ... [12, 4 б].
Осылайша, педагогикалық қарым-қатынас жайлы айта отырып, онда студент
мен қатар тәрбиеленуші және фацилитативті функцияның бар ... ... ... бірліктері.
Педагогикалық қарым-қатынасты талдау ... және ... ... ... түсініктерінің жігін
айрып алған жөн. Бұл түрлі ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады. «Коммуникативті міндеттің
педагогикалық міндетке әсер ... ... ... ...... ... және жалпы педагогикалық әсер ету өнімділігінің міндетті
шарты /13,22 б/. Педагогикалық ... ... ... бір ... ... байланысты (мысалы, осы материалды түсіндіруді, ... ... ... ... тәсілдерін өндіруді
ұйымдастыру және т.б. ), ал коммуникативтік ...... ... ... тәсілдері мен, оны қалай тиімдірек іске асыруға болады деген
сұраққа жауап. Осы жерде ... ... ... белгілі бір коммуникативтік міндетті жүзеге асырушы тілдік
әрекеттер ... ... ... оған ... ... ... акт сипаты жатады.
Педагогикалық ситуация оқу процесінің бірліктері, ... пен ... ... ... Ол ... мақсатымен, міндеттерімен,
кезеңдерімен, оның мазмұнымен, оқу ... ... ... өзара әрекеттесу сипатымен сипатталады. ... ... ... ... ... ... Қатынас формасы
бойынша ол іскерлік (жеке), ресми (ресми емес), формалдық (формалдық емес)
болуы мүмкін.
Сабақ (дәріс) кезеңдері, бөліктері ... ... ... ... мен ... ... ... бағдарлану, ұғыну, анықтап ... т.б.), ... ... ... ... ... тәсілдерін
өндіру), бағалау және бақылау ... ... ... ... және бағалау бола алады.
Еңбектестік динамикасы бойынша араласу, серікпен жұмыс істеу,
еңбектестіктен ... оны ... ... ... ... ... әрекеттесу сипаты бойынша, бұл еңбектестік, бәсекелестік, қақтығыс,
конфронтация (қарсы ... ... ... ... ... ... ... бойынша ситуация бейтарап немесе проблемалық ... ... ... қатысушылардың орналасуының формалды
критериий бойынша, оны ... ... ... ... ... (15-45 см ... тұлғалық (75см), әлеуметтік (2м дейін) және
бұқаралық (3-7м). Педагогикалық қарым-қатынас ... ... ... ... да жеке ... ... мүмкін. Мысалы, Оқытушының бірінші
сыныппен, ... ... ... ... ... ... яғни, «басталуң ситуациясы ... ... ЖОО ... ... ... өзара әрекеттесуге ену;
ынтымақтастық, бейтарап, тұлғалық және әлеуметтік қарым-қатынас, ... және т.б. ... ... ... Әр ситуация белгілі бір тілдік
әрекеттер көмегімен, коммуникативтік ... ... ... ... ... мен іске ... Бұл жерде атап өтетін жағдай жалпы
қарым-қатынаста және ... ... ... ... ... ... коммуникативтік актілер ... ... ... ... бірлігін авторлар түрліше
қарастырады. Мысалға, А.К.Маркова қарым-қатынас іс-әрекетінің ... деп ... өз ... ... ... Бірақ мұндай бірлікте
тек сөйлеуші ғана ... ... және ... ... ... ... қамтылмайды. Егерде екі жақты өзара әрекеттесу формасы
ретінде қарым-қарым-қатынастың ... ... деп ... өз ... ... ... ... бірлікте тек сөйлеуші ғана есепке
алынады және жалпы қарым-қатынас процесінде ... ... ... де екі ... ... ... формасы ретінде қарым-қарым-қатынастың
құрылымдық бірлігі коммуникативтік акт ең аз мөлшерде ары ... ... ... онда ... жойылады деп жорамалдауға болады. Бұл
жерде (жай ғана әрекеттер жайлы, жай ғана бір ... ... ... ... дәл ... ... ... сөз болып отырң [14, 249]. Осы өзара
әрекеттесу дің белсенді екі жақты түйіндес сипаты көбінесе ... тек ... ... постулаты болып табылатыны рас.
Іс жүзінде қарым-қарым-қатынастың барлық схемалары «сөйлеуші (бірінші
партнер) – тыңдаушы (екінші ... (С1 – Т2) ... ол тек ... бір ... ... акт схемесына ол тек ... екі ... ... ... ... ... Егер де ... шынымен де ойлармен алмасу процесі ретінде «түйіндес актң жүйесі
ретінде елестетсе онда оның схемасы ... ... болу ... ... ... табылатын С1–Т2 және С1–Т2 ... ... ... ... қарастырылады. Осы жағдайда ең алғаш рет ... ... ... бірлігі ретінде анықтай отырып айтқан. Ары қарай қарым-
қатынас жайлы айта отырып және оның ... ... ... айта ... оның ... бірлікте – коммуникативтік актіде іске
асуын назарға аламыз.
Сөйлеуші мұғалім немесе студенттің коммуникативтік акт ... ... біз ... ... ... ... ... субьектілерін
ғана белгілейтінімізді атап өту ... ... бұл ... ... ... ... ... В.А.Артемов және т.б.)
элементтерге дейін кіретіні белгілі, мысалға Р.О.Якобсон тілдік актіні
анықтаушы алты ... ... ... ... алушы (тыңдаушы),
код (тіл), хабарлама, контекс және контакт. Соңғысы – ...... іс ... тіл ... ... коммуникативтік акт
элементінен гөрі әрекеттен кейінгі фактор ретінде қарастырыла алады.
Тілдің В.А.Артемов ұсынған коммуникативтік схеманың бұрыннан белгілі
блоктарымен ... яғни ... көзі ... ... ... ... байланыс арнасы алынған хабарламалармен қатар, жаңа
блок – ... ... ... Айта кетейік, бірінші (Р.О.Якобсон) және
екінші (В.А.Артемов) жағдайда қарым-қатынас ...... ... ... қарым-қатынастың түрлі жақтарының (Функцияларының) ... ... ... ... қарым- қарым-қатынастың деңгейлік
схемасында бірінші деңгейіңде коммуникация өз тарапынаң ... беру ... ... ... ... ... ақпараттылығында болатын
айырмашылықтарды түзететін оның кодталуы мен декодталуын білдіреді. Алайда
осы деңгейдің өзінде ... тек ... алу мен ... ғана
теңеспейді жасырын түрде ол қатысушылардың өзара қатынастарын да қамтиды.
Мысалға ... ... ... беріліп отырған ақпаратты қалай
қабылдауының антиципациясы орын алады. Өз кезегінде ... өзі ... ... ... ... ... бастанқы ниеті оның
тәжірибесі, білімдері және т.б. осы ... ... ... тікелей
байланыс жоқ. Коммуникация екінші деңгейде нақ өзара сипатқа ие ... ол ... ... ... ... мен ... ... деңгейде коммуникация олардың ортақ ... ... ... ... ... тек қана ... сондай-ақ сонымен байланысты коммуникациядағы функциялардың сараланып
жіктелінуіне әкеледі. Соңғысы бұл жағдайда ақпараттау, сұрастыру, ... ... ... және т.б. ... ие бола ... бірлескен жұмыстың,
үйлесімділігін қамтамасыз етеді. Берілген білімдермен, ойлармен шешімдермен
алмасу бұл ... ... ... ... ... мәліметтерді
алуға, оқу материалын меңгеруге және т.б.
Үшінші деңгейде алдыңғы шепке ... үшін ... ... ... мен басқалардың пікіріне құлақ асу тіпті олармен
келіспеседе және т.б. шығады. Осы ... ... ... ... ... ... ... бағалаудың қалыптасуына
бағытталады жалпы бағалауға ұмтылу кедергілерге тап болуы мүмкін, бұл
кедергілер ... ... ... қатысушылардың негізгі
мақсаттарының әр түрлілігінде болады. Коммуникация осы үшінші деңгейі өзара
қатынастардың ұжымдық сипатымен байланысты.
Қарым-қарым-қатынастың функционалдық ... ... ... ... ол ... ... ... қызмет атқарады В.А.Кан-
Калик бойынша коммуникативтік міндетті құруда педагогикалық міндет, мұғалім
мен сыныптың педагогикалық қарым-қатынас ... ... ... ... есепке алу, өзінің даралық ерекшеліктерін есепке алу
жұмыс әдістерін ... алу ... ... ... ... ... ... оған жетуге қарым-қатынас процесінде
жасалынатын түрлі әрекеттер бағытталған қарым-қатынас міндетін ішкі ... ... ... ... өз ... қарым-қатынасының
функционалды бірлігі ретінде ерекшеліктерін бөлейік.
Біріншіден коммуникативтік міндет бұл продуктивті-рецептивті бірлік,
яғни ол ... де ... да ... ... ... ... тарапынан коммуникативтік міндеттердің келесі топтары бөлінуі
мүмкін 1. ақпаратты беру (хабарлау), 2. ... ... ... ету, ... ... болу (вербалды немесе вербалды емес) және 4. ... ... ... ... ... –студенттің)
вербалды немесе вербалды емес әрекеттерге қатынастарының көрінуі ... ... ... ... көптеген тілдік әрекеттер
арқылы шешіледі. ... ... ... ... В.И.Кадомцев т.б.) «хабарлауң мен «түрткі болуң сияқты
әрекетердің ... ... ... ... зерттеулер негізінен коммуникативтік міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... түрлері бейнелейді баяндау, сұрақ, ниеттену, ... үн ... ... ... ... ... ... сияқты жалпы
коммуникативтік міндетті баяндау ретінде анықталады оның кем дегенде ... ... ... өзі, ... ... ... санап, тізбектеу
сөзді қақпалау, жауап, ақпар, баянат, әңгіме, ертегі, ... ... болу ... ... ... одан да кең. ... В.А.Артемов
мәліметтері бойынша оған кем дегенде он алты түрі жатады – ... ... ... ... ... тыйым, сақтандыру, үндеу, кеңес,
тілек, өтініш, өсиет айту, жалыну [15, ... ... ... ... ... олар ... қарым-қатынаста неғұрлым көп функционалдық
жүктемені атқарады. Бұл ... ... мен ... ... асырушы
әрекеттер мен оларды жүзеге асырушы студенттердің – болашақ педагогтардың
арнайы игеру ... болу ... ... оқыту құралы мен мақсаты ретінде қарастырылған
А.К.Маркованың зерттеулерінде оны ... төрт ... ... ... ішінде алғашқы екеуі ерекше қызықты. Мысалы бірінші ... өз ойын ... ... ... ... ... кезеңде студент
қарым-қатынас серігіне әсер етуді, ... ... ... мен ... ... ... басқаша айтқанда осы кезеңдерде шәкірт белгілі бір
коммуникативтік міндетті орындауда ... ... Бұл ... ... мен оны ... ... ... орындауда бірізділікке
назар аудару қажет.
Сөйлесушінің коммуникативтік міндеттері ... ... ... көп ... ... ... ... позициясынан келесі коммуникативтік міндеттер бөлінген
«түсінуң, «есте сақтауң, ... ... ... ... «жауап
беруң, «теріске шығаруң, «дәлелдеуң. Бұл міндеттер біртекті емес, ... ... ... ... ... ... ... үш ұстанымының бірімен байланысқан, танымдық, мнемикалық ... ... ... алу және ... ...... ... қабылданған материалдың неғұрлым көп сақталуын қамтамасыз етеді.
Мұны мұғалім қарым-қатынасты, оқытуды ... және ... ... ... ... есепке алуы тиіс, осыған сәйкес
коммуникативті актінің функционалды бірлігі ретінде ... ... ... ... ... бола ... ... мен
тыңдаушы жүзеге асыратын қарым-қарым-қатынастың екі жақты бірлігі ретінде
қарастырылады. Оқытушы студенттермен араласа және ... ... ... міндеттерді орындай отырып бір мезгілде осы ... ... ... ... жүзеге асырады.
Зерттеушілер фукциялардың төрт тобын бөледі:
1) ынталандырушы;
2) елеп ескеруші (бағалаушы, түзетулер енгізуші);
3) ... ... ... ... студент зейінін қабылдауға, есте сақтауға және қайта жаңғыртуға
бағыттаушы,
б) студенттің алдыңғы мәтінмен суретпен, ... ... ... ... міндеттерді нұсқауларды орындау бірізділігі мен сапасына сілтеуші,
г) сабақ үстіндегі хорлық, жұптық, топтық, ... ... ... ... кезіндегі тәртібімен реттеуші (С.Я.Ромашина)
функцияларды жүзеге ... ... ... ... соның ішінде ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасты жұпыны етіп, оны
оқу материалын игеруге жағымды қуаттаудан ... ... ... ... ... орындау іскерлігі тіпті педагогикалық
жоғары оқу орны студенттері – болашақ мұғалімдерде ... ... ... ... ... жаттығулардың 70 пайызы
студенттардің ақпараттық іскерліктердің қалыптасуына бағытталғаны куә ... ... ... көбі бір ... ... хабарлау, баяндау
іскерліктерініің дамуын қамтамасыз етеді. Тек 1,2 пайызы ... ... ... ... және 3,5 пайы-ы кейбіреулері –
қарым-қатынас стиліннің өзін ...... ... ... ... ... міндеттері мұғаліммен бірлесе отырып қойылады және
орындалады.
Қарым-қатынас стилінен а) Оқытушының коммуникатитік іскерлітерінің
ерекшеліктері, б) ... ... ... өзара қатынас
сипаты, педагогтың шығармашылық даралығы, г) ... ... өз ... ... ... ... ... бір-бірімен
өзара әрекеттесу тәсілдері мен құралдарының тұрақты формасы ... ол ... ... ... ... ... стилін:
1) студенттің ойлау процесіне аса ... ... ... қалт еткен
қозғалысы дереу қолдауды талап етеді ... ... ойды ... ... де ... эмпатияның болуы – өзін студенттің орнына қоя білу ... оның ... ... ... және оның өзін ... бұл ... дәрежеде студент іс-әрекетін болжауға және оны «post faktum» емес,
алдын-ала басқаруға мүмкіндік береді;
3) ақкөңілділік, үлкен әріптестің табысына деген ... ... ...... ... ... ... педагог
ретінде өз іс-әрекетін қатаң түрде үздіксіз талдау және оқу процесіне
неғұрлым мол ... ... ... ... [16, 61 ... стилінің оқытудың прогрессивті бет алыстарына сәйкес
келетін осы көрсеткіштермен танысу ... ... ... ... негізінде оқытуды ұйымдастыруша мұғалімде болуы керек сапаларымен
ұқсастығын ... ... ... Бұл жерде Л.В.Путляеваның
зерттеулерінде Оқытушының жоғары да ... ... ... ... студентердің жауап реакциялары ең алғаш рет ... ... ... ... ... ... болмауы
айқалау, кекету, Оқытушының мінез-құлығы мен оның ... ... ... ... ... бүкіл оқыту жүйесі қаншалықты мазмұнды
және әдістемелік ұйымдастырылса да оны жоққа ... ... ... ... ... ... ... айтуға
мүмкіндік береді: педагогикалық қарым-қатынас жайлы оқудағы өзара әректтесу
педагогпен студенттің еңбектестігінің ... ... ... қарым-
қатынаста бір мезгілде оның үш ...... ... ... ... ... ... қарым-қатынаста вербалды
қатар болса да тәсілдердің, яғни көркемдік кинетикалық, ... кең ... ... ... пен ... ... мен студенттің көп
деңгейі өзара әрекеттесуі ретіндегі психологиялық талдауы осы ... оқу ... ... ретінде және екеуін де сипаттаушыны
қарастыруды қамтиды. Оларды сипаттаушының бірі бұл іс-әрекеттің ... ... әр ... ... ... ... пен ... екеуінің де ролдік позицияларымен теңестіріледі, бірінші
позиция Оқытушының, оқытушының, ... ... ... ... ... ... сипаттама – оқу және
педагогикалық іс-әрекеттің бір жағынан ... ... ... мен шартталуы, екінші жағынан олардың әрқайсысы оқытушыра
немесе студенттер ұжымында қатысатын қатынастармен шартталуы.
Г.А.Цукерман әлемде ... ... ... ... оқу ... ... ... көрсетеді
1. меңгеріліп отырған материалдың көлемі және түсіну тереңдігі ұлғаяды.
2. Студенттердің танымдық белсендігі мен шығармашылық ... ... ... мен ... қалыптастыруға аз уақыт жұмсалады.
4. оқу мотивациясының ақауларымен ... ... ... ... ... ... ... қанағат алады, мектепте өздерін еркін
сезінеді.
6. ... ... ... қатынас сипаты өзгереді.
7. топтың бірлігі күрт өседі бұл ... ... ... өзін-өзі және
өзара сыйласу өзінің және өзгелердің мүмкіндіктерін сәйкес бағалай алу
қабілетімен қатар өседі.
8. ... ... ... ... ие болады, әдеп, жауапкершілік,
басқалардың позициясын есепке ала отырып өз ... ... ... ... түрткілері– мұғалім топқа
бөлуге балалардың өзара бейімділіктерін ... ... ... ... есепке ала отырып, оқытуда даярландыру мүмкіндігі
алады.
9. оқытушының тәрбиелік жұмысы ... ... үшін ... шарт ... себебі барлық топтар өздерінің қалыптасуында қақтығыстық
қатынастар ... ... [18, 20 ... осы артықшылықтарын талдау, оның Оқытушының іс-
әрекетінде яғни өзі үшін ... ... ... алатын мұғалім іс-әрекетке
тінде яғни өзі үшін ... ... ... ... ... іс-әрекетіне
жанама түрде жағымды ықпал ететінін көрсетеді. ... ... ... екі жақ ұйғарылады: а) біріккен іс-әрекеттің баланың
дамуына, оның оқи алу ептілігіне топтың ұжымның қалыптасуына ... ... ... ... өзін және оның ... жаңа ... ... болуындағы ролін зерттеу.
Бұл мәселенің екінші жағы азырақ зерттелген алайда ол топ мүшелерінің
әрекеттерінің обьектілермен және осы ... ... ... ... қатысушалырдың арасында таратылуы мен алмастырылуы
кезіндегі байланыс арқылы ... ... ... ... ... ... айтқанда жаңа іс-әрекет пайда болуының алғы ... ... ... өзін ... де ... ... болады, бірақ ол
субьектілерге емес іс-әрекеттің өзіне ықпалын зерттеуді ұйғарады.
В.В.Рубцовтың зерттеу белгілері ... ... ... ... ... ... ... зерттеу белгілері арқылы берудің
әрекеттің жалпы принципін қалыптасудағы ролін эксперименталды ... ... ... ... ... ... мен
механизмдерін айқындауға мүмкіндік береді [19].
В.П. ... ... ... ... бөліскен шынайы генетикалық
эвристикалық формасы оқу іс-әрекет іс-әрекетті үшін ... ... ... ... ... ... қайта құру жүйесін көру,
2. қайта құруларды ағымдағы зерттеліп отырған ... ... ... ... ... моделін құру.
4. зерттелініп отырған құбылысқа өз әрекеттеріне ... ... ... өзі ... ... ... ... қалыптасуын растайды
[20, 133 б].
Бірлескен оқу әрекетін өзгеше оқу ситуациясы ретінде бағалай ... және ... оның ... ... ... беруі керектігін
атап өтеді. Мақсаттың ортақтығы, әр қатысушының ... ... ... ... ... ... яғни іс-әрекеттерді жай
ғана қосу емес, ортақ ... ... ... ... ... тек жеке ... ... сондай-ақ тұтас мәтінді құрастыруына тигізетін әсерін ... ... ... ... ... күшеюін жеке жағсақ
әрекеттердің азаюын айқындайды. Барлық ... ... ... ... күрделі психологиялық механизмдердің ... ... ... ... ... ... мен ... оқу тобының ұжым ретінде қалыптасуына жағымды әсері туралы айта келе
рефлекцияны дамытудың ... атап ... ... ойлауының дамуы үлкен тәрбиелік жалпы
дамытушы мәнге ие. ... ... ... ... ... рефлексивті сәттері және де бақылау мен бағалау әрекеттері қажетті
түрде пайда болады, және ... ... ... еңбектестік даралық оқу
әрекеттерінің оның компоненттерінің бірлігінде толыққанды қалыптасуына ғана
емес сондай-ақ студент тұлғасының дамуына да ықпал етеді.
Еңбектестің ... ... ... ... жағдайындағы
«шартты динамикалық позицияныңң қалыптасуымен шартталған. Ол адамның өзін
басқа адамның көзқарасы ... ғана ... ... іс-әрекеттегі
айқындалады. Ағымдағы еңбектестікте тапсырманы орындау ... ... ... ... ... ... тапсырманы орындау проблемасының теоретикалық
талдауы кез-келген ... ... ... ... көрсетті:
белсенді диалог және біріккен шеім ... ... ... ... ... ... өзара бағалауды талап еткенде пайда болады.
Оқудағы еңбектестікке сәйкес міндет оны шешудің ... мен ... ... бір ... ... ... неғұрлым проблемалық оқу міндеттері сәйкес. Мұндай
міндеттер танымдық ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. оқудағы еңбектестік
жағдайында міндетті бірлесе орындау қатысушылардың пәндік-танымдық, пәндік-
коммуникативтік және пәндік ... ... ... ... ... Біріншілері тікелей топқа ұсынылғаг тапсырманы шешуді
іздеумен байланысты, екіншісі қарым-қатынас пен ... ... ... бірлескен іс-әрекетке ... ... ... ... ... пәні мен
шарттарын қалай түсінетіні жайлы сәйкес ... ... ... ... үш ... ... өтеді: шарттармен танысу,
шешу және бақылау, оқудағы еңбектестік жағдайында міндетті біргіп орындау
барысында барлық кезеңдерді жеке ... ... ... ... ... ерекшелік тән. Алайда жеке пікірлерді дер кезінде тиімді бақылауда
ерекше ... ие ... Оның ... ... немес мүлдем
болмауы топ жұмысын өнімсіз немеес ... ... етуі ... Оқудағы
еңбектестіктің тиімділігі үшін оның ұйымдастырылуы сипаты соның ішінде
қатысушылар іс-әрекетінің ... ... бір ... ... ... ие. Бұл ... ... барысында реттеуге тиісті жетекшіні
тағайындау оқудағы әріптестікке қатысушылардың ... ... ... ... болу ... тәсілдері жайлы айта отырып еңбектестік формаларының ... емес ... ... ... лері ... міндетті
бірлесе орындауды ұйымдастыру тәсілі де елеулі мәнге ие екенін атап ... ... ... ... тапсырмаларды орындауын талдау
материалдарының негізінде ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру тәсілі ретінде бірлескен
жұмыс өнімділігін артыратыны көрсеткен. Бұл жерде бағдарлама ... ... де ... ... топішілік өзара әрекеттесулерінің зерттеуі
бойынша жүргізілген ... ... ... ... субьект болып табылатын мұғалім мен оқу тобының оқудағы
кңбектестігін жүзеге ... ... ... ... ... Осы
сұрақтың шешімі П.П.Панюшкиннің осы процестің фазалығының тұжырымдамасында
терең және ... ... ... ... ... студент еңбектестігінің продуктивті
схемасының жалпы контексінде В.П.Панюшкин олардың ... ... ... ... [20, 162 б]. Бұл процестің алты ... ... алты ... ... Олар студенттердің жаңа іс-
әрекеттерінің қалыптасу процесінде өзгеріп отырады. ... фаза – ... ... Ол келесі формаларды қамтиды: 1. оқытушы мен студенттер
арасындағы бөлінген әрекеттер, 2. студенттердің ... ... ... ... ... бірлескен іс-әрекет динамикасының
екінші фазасы – студенттердің ... ... ... Бұл ... ... ... студенттердің өздігінен реттелуші әрекеттері,
студенттердің өздігінен ұйымдастырушы ... ... ... болушы әрекеттері.
В.П.Панюшкин іс-әрекетті жетілдірудегі серіктестік деген үшінші фазаны
жорамалдайды [20]. Ол бірлескен іс-әрекеттің осы ... ... ... тең ... оның дамуы мен қалыптаса байланысуының
нәтижесі болып табылады. ... ... ... ... соғұрлым нағыз
бірлескен іс-әрекет жасалу жолы жылдамырақ өтеді және оқу ... ... тең ... ... ... ... ... және мұғаліммен еңбектестігінде жүзеге асырылатын ... ... ... ... алдында нәтижелік артықшылығы
бар олар еңбектестікті ұйымдастыру формасына еңбектесуші ... ... ... ... ... байланысты.
Ғылымның және ... ... ... ... ... беру ... ... тек тәжірибені белсенді
қабылдау ғана емес, сонымен ... ... ... ... Білім берудің осындай типіне қазіргі жоғары оқу
орындары бағытталған. ... ... яғни ... зерттеу
біліктерін меңгеру қажеттілігі, бір жағынан, ... ... ... онда ... осы ... ... ... екінші жағынан, қазіргі мамандардың кәсіби іс-әрекетімен
айқындалады. Мысалы, болашақ ... ... ... ... ... табиғаты білімберу үдерісін зерттеу білігін, оны
ұйымдастырудың мәселесіне ғылыми тұрғыдан қарауға талап ... да ... оқу ... ... зерттеу жұмысы
процедурасымен таныстыру керек, оны ... ... ... ... ... ... ... оқыту барысында, сонымен
бірге студенттің ... ... ... қатысуы барысында
қалыптасады. Соңғысына студенттерді бағыттар мен кафедра педагогтарының
ғылыми ... ... ... ... ... ықпал етеді,
оларды проблемалық топтарға қатыстыру, табысты зерттеу жұмысын ... 1-ші ... ... ... ... ... жұмысты қамтамасыз етудің бірінші шарты ... ... ... ... біліктерінің номенклатурасын жасау
жатады: ... ... ... ... ... экспериментті
өткізу білігі, проблеманы айқындау білігі мен зерттеудің болжамын анықтау
білігі, зерттеу әдістерін қолдана білу ... және ... ... ... ... ... осы процестің
үздіксіздігі мен тұтастығын бүкіл ... ... ... асыру
барысында ерекше айтамыз. Оған аудиториялық сабақ пен студенттің өзбетінше
жұмысы (студенттің оқу-зерттеу ... мен ... ... аталған
біліктерді саналы және шығармашылық ... ... ... мен
тәсілдерді пайдаланумен байланысты тәжірибе жатады.
Зерттеу біліктерді қалыптастырудың маңызды шарты ретінде ... ... ... болып табылады: қызығушылықтарын стимулдау, зерттеу
жұмысы қажеттілігін, ... өсу үшін ... ... ... меңгерудің
маңыздылығын негіздеу. Мысалға, осы жұмыстың бастамасы ретінде 1-ші ... ... ... деп ... курс ұйымдастыруға болатын
сияқты, оның ... ... ... ... мен шығармашылық
сипатын ашуға болады. Практикалық сабақтарда ... ... ... мен ... ... ... таңдаған кәсіпке
сәйкестілігін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... новатор-зерттеушілердің жетістіктерімен
танысады, шартты түрде айтқанда, «өзіне салып көреді» мастерге ... ... мен ... ... оның барысында келесідей зерттеу
біліктерін меңгеру қажеттілігін ... ... ... бар ... ... тұжырымдау, өз жұмысының нәтижесін жүйелеу сияқты
білігі.
Аталған біліктердің ... мен ... ... ... шарасына түрлі кәсіби жағдайларды талдау мен ... ... курс ... ... ... ... және т.б. ... әдістері жатады. Сонымен қажетті білімдер жүйесі
және ... ... ... ... зерттеу іс-әрекетіне оң
көзқарастың болуы болашақ маманның тиімді кәсіби іс-әрекетке дайындығын
қалыптастырады.
Екінші ... ... оқу ... ... ... қалыптастыру болады. Болашақ маманның кәсіби ... ... ... ... ... талдауын сонымен бірге
жүйелілік-құндылық көзқарасы тұрғысынан қарама-қайшылықтардың талдауын
талап ... ... ... ... оның ... бүкіл
жүйесін қамту керек. Осыған орай жоғары оқу ... ... ... ... жүйелілік-құндылықтық көзқарасы өзекті
болады.
Болашақ маманның мәдениетін қалыптастыру проблемаларын ... ... ... ... ... оқу-тәрбие және ұйымдастырушылық жұмысты
талдау, теориялық және нақты-әлеуметтік зерттеулердің, тұлғалық ... ... ... жалпылау негізінде болады. Мысалы, ... ... ... ... қайнар бастауы – оның (ұлттың)
рухани азығының ... ... ... ... ... қуатын
арттыратын қозғаушы күш – оның әдебиеті, өнері, әдебі мен эстетикалық
болмысы. ... ... ... ...... ... т.б. тақырыптар бойынша оқылатын лекцияларда
ұлттық ... ... оның ... мен ... және ... ... ... көрсетіледі» (Ә. Табылды Этнопедагогикалық
оқылымдар-Алматы: «Білім», 2005. 11-12бб). Осы ... ... ... ... ... ретінде студенттерді дамыту
мен ... ... ... ... мәдениетінде,
қатынасында, қарым-қатынасында, дүниетанымдық мәдениетінде, эстетикалық іс-
әрекетінде көрініс береді.
Бұл жерде маңыздысы – болашақ маман тұлғасының мәдениеті қалыптасуының
механизмдерін ... ... ... ... жоқ. ... ... мен мәдениеттің аспектілері қаралады, олардың өзарабайланысы мен
өзараауысуы. Осыған орай болашақ маманды ... ... ... өз кәсіби дәрежесін көтеру қабілетін дамыту шеңберінде ... ... ... ... ... барысында анықталады.
Осыған байланысты жоғары кәсіби білімберу іс-әрекет ретінде қарастырылады,
оның мақсаты – ... ... ... ... ... ... дайындаудағы жүйелілік-құндылықтық көзқарасы жүйе
ретінде ... ол жаңа ... ... және ... ... алу ... құрылады: субъектілікпен, диалогия
лықпен, дамытушы бағыттылықпен, кіріктірушілікпен, фундаментальдықпен,
үздіксіздікпен.
Сонымен қазіргі ... ... ... ... ... білімберу деп атауға болады. Кәсіби мәдениетті
қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар қасиеттерін дамыту болып табылады.
Кәсіби білім берудің әлеуметтік-тұлғалық аспектісін іске ... ... ... білімберудің проблемалық, сараптамалық, рефлексивтілік,
диалогтік оқытудың және тәрбиелеудің, ... ... ... ... ... қарастырылады.
Ғылыми әдебиеттерді талдау барысындағы зерттеу бойынша білімберу
мәдениеттің ... ... ... ... оның ... ... ... объектісі ретінде маманның бейнелері мен мақсаттары,
символдары мен ұғымдары, ... мен ... ... ... ... ... ... барысында ол өзі үшін адамтану мен
құрметтеу аумағындағы коммуникативтік мәдениет ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі жүйелілік-құндылықтық көзқарасы
– бұл маман біліктілігінің жоғары көрінісі және кәсіби ... ... Осы ... ... ... толық мөлшерде маманның
адами жеке даралығы көрініс беруі мүмкін. Болашақ маманның ... ... ... ... құрылымында басты компоненттері ретінде
конструктивтіліктік, ... ... ... ... ... ... аймағы ұйымдастырушылық
іс-әрекетімен нәтиже шығарады, өйткені әрбір ... ... ... кешенді ұйымдастырушылық акт ретінде қаралады. Өз кезегінде
конструктивтік және ұйымдастырушылықтық ... ... ... ... ... ... ... күшейеді.
Болашақ мамандардың кәсіби-тұлғалық мәдениеті қалыптасуының моделін
құрудың блоктары ... ... ... ... ... берудің жүйелілік-құндылық
парадигмасы шеңберінде ... ... ... жаңа ... ... мен ... тенденциялары және кәсіби-білім берушілік жағдайларын
анықтау мен зерттеуінің іске асуы, ... ... ... ... ... ... ... барысындағы табиғи және әлеуметтік-
мәдени факторлар ... ... ... ... ... ішкі басқаруға өту негізінде.
2. Мәдениеттілік, маманның интеллектуалдық-адами қабілеттерін дамытуға
бағытталған іс-әрекеттің мазмұндық компонентінің ... ... ... ... ... қалыптасуы мен ішкі дамуы мақсаты
мен мазмұнын, тәсілдері мен ... ... ... Тұлғалық, мәдени және кәсіби аспектіде ... ... ... ... ... маманға қатынасын бейнелейді. Кәсіби
мәдениетті игеру оны ... ... ... ... ... бұл ... оның ... мәдениеттің моделі студенттермен айқындалады және ... ... ... пен мінез-құлықтың тұлғалық моделіне
айналады. Сондықтанда ... ... ... қарастырудың кәсіби ... ... ... Ол ... дамитын субъектінің маман ретіндегі
тұлғаның өзекті қасиеттерін ... ... ... ... ... нәтижесінде өзіндік мақсаттылық ретіндегі өзінің жан-жақты
дамуына бағдарланған адамды керек етеді.
4. Аксиологиялық, осыған сәйкес мәдени-білімберушілік білімдердің ... ... ... ... ... ... құндылық қатынастары
жүйесімен анықталады.
5. Іс-әрекеттік, студенттердің кәсіби ... ... ... ... ... мен әрекет етуге тарту.
Психологиялық Зерттеулер барысында жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы ретінде анықтауға мүмкіндік берді. Нәтижесінде маман
мәдениетінің негізгі компоненттері ... ... ... мен ... ... ... іс-әрекет тәжірибесі; кәсіби этика
анықталды.
Біздің бақылауларымыз ... ... ... ішкі ... яғни оның өз ... ... ... таңдауға, іс-әрекеттің
ерекше формалары мен мазмұнын, тәсілдерін еркін таңдауға ... ... ... өзін-өзі дамытудың жағдайларын түсінсек те
біз келесі қорытынды жасадық: қарым-қатынасқа қабілеттілігін дамыту ... ... ... ... ... ... маңызды болып табылады.
1.3. Оқытушылар мен студенттер арасындағы тұлға аралық
қатынас стильдері мен оның өнімділігі
Қазіргі қоғам жағдайы тұлғаның өзбетінше әрекеттенуінің және өзін ... ... ... өзекті етеді, яғни оның күрделі, дәстүрлі емес
өмірлік және ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдайы ... ... ... ... ... ... орай ... білім берудің міндеті бітірушілер дайындығының сапасын
анықтау болады. ... сапа ... оның ... тұрғысынан
салыстырмалы сипатта болады және негізінен бітірушілердің білімі қаншалықты
қажет болатындығымен анықталады.
Оқытушының педагогикалық ... ... ... ... ... бір ... сипатталады. Кең мағынада іс-әрекет (мысалы, ... ... ... – оны орындаудың түрлі жағдайларында
көрінетін тәсілдердің, әдістердің тұрақты жүйесі. Ол іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... Е.А.Климов және т.б.).
Психологиялық мағынада іс-әрекеттің даралық стилі – бұл типологиялық
ерекшеліктермен шартталған ... ... ... Ол ... ... ... ... жүзеге асуға ұмтылған адамда қалыптасады, өзінің
даралығын іс-әрекеттің ... ... ... ... ... теңдестіру
мақсатытнда адам саналы немесе стихиялы түрде әрекет ... ... ... ... ... жүйесі [21, 49 б].
Осы анықтамада оның «іс-әрекеттің неғұрлым жақсы орындалуын қамтамасыз
етуші амал-тәсілдердің жеке өзіндік ... ... ... атап ... ... ... обьектінің өзінің қабілеттерін айқындай
отырып және оның даралық-психологиялық, тұлғалық ерекшеліктерімен ... оның ... ... іскерліктер мен дағдыларды қамтиды
(П.Э.Чудновский).
Іс-әрекет стилі өзін-өзі реттеу стилімен байланысты. Екеуі де ... ... ... стилінің екі өзара байланысты жақтары ретінде
қарастырылады ... ... ... он ... ... ... іс-әрекеттің ерекшелігін анықтаушы және тәуелсіздігін
саралап жіктелінуімен, талдамалығымен ... ... ... қосылады. Қазіргі кезде «стильң түсінігі өте кең контексте мінез-
құлық стилі, іс-әрекет стилі, ... ... ... ... стилі т.б. ретінде айтылады [21, 28 б].
Г.М.Андреева атап көрсеткендей К.Левин анықтаған мінез-құлық ... ... ... ... қабылдау түріне жатқызылады. Жетекшілік
етудің өктемшілдік, демократиялық және ... ... үш ... Кейінгі зерттеулерде оның директивті, алқалық және рұқсат
етілетін ... ... ... ... ... өзара
әрекеттесуге, қарым-қатынасқа қатысты көбінесе ... ... ... ... екі жағы бөлінеді: мазмұнды және техникалық, ... ... ... Г.М.Андреева бойынша үш стилдің формалдық және мазмұндық
жақтарының толық сипаттамасы келтірілген [22, 282-284 ... ... | ... жағы ... жағы ... | | ... ... ... әмірлер. Аяусыз, |Топтағы істер алдын-ала |
|стилі ... ... ... ... ... Тек |
| ... сөз ... үн. Мақтау мен |тікелей мақсаттар ғана |
| ... ... ... |анықталады, алыстары – |
| ... ... ... |белгісіз. Жетекшінің |
| ...... ... ... ...... |
| ... – топтан тыс. | ... ... ... ... ... ... емес ... |сөз емес, жодастық үн мақтаумен |топ ... ... ... ... мен |Ұсыныстардың іске ... ...... лидер |бәрі жауап береді. |
| ... – топ ... ... барлық |
| | ... тек қана |
| | ... ... ... ... ... ... мен |Топтағы істер өздігінен ... ... ... ... ... ... |
| ... жоқ. Лидер |бермейді. Жұмыстың |
| ...... топ ... жеке |
| | ... қаланады |
| | ... жаңа ... |
| | ... беріледі. |
Зерттеушілер стилдің инструменталды компенсаторлық жүйе құраушы және
интегративті сияқты ... ... ... ... және т.б.)
және оның құрылымдылық ұйымдастыруын анықтайды. ... ... ... ... ... бір ... бар, оынң ... – психологиялық ерекшеліктер кіреді. Олар іс-әрекеттің табысты
болуына ықпалын ... не кері әсер ... ... ... ... ... зерттеушілер адамдар
қысылшаң қақтығыстық жағдайда мінез-құлықтың онға жуық ... ... атап ... Олар ... ... ... ... стилі, басу, бәсекелестік, және қорғаныс стилі (Г.Б.Морозова).
мағыздысы: ... бұл ... ... ... ... іс-әрекеттің кез-келген даралық стилдерімен қатарласып жүреді
және ол оның аясын құрай ... ... ... реңк ... ... іс-әрекеттің, педагогикалық қарым-қарым-қатынастың жалпы
эмоционалдық аясын да анықтайды.
Қорыта келе мінез-құлыққа, іс-әрекетке қарым-қатынасты неғұрлым ортақ
стилі – ... ... ... ... ... және ... ... болып табылады. стильдің саралап жіктелінуі адамдардың өзара
әрекеттесу сипатының ... және ... ... психологиялық
ерекшеліктерімен мысалы мінез ... ... ... ... оның өзгешелігін бейнелей отырып, басқару
стилін де өзін-өзі ... ... де ... ... де және ... ... де ... іс-әрекет стилі кем дегенде үш факторлардың әсер етуін
айқындайды: а) осы іс-әрекет ...... ... ... ол ... ... тұлғалық, мінез-
құлықтық ерекшеліктерді қамтиды.
Б)іс-әрекеттің өзінің ерекшеліктері және, в) ... ... ... ... ... деңгейі т.б.). бұл факторлар
студенттердің нақты оқу ... ... ... ... ... педагогикалық іс-әрекетте: а) өзара әрекеттесу
сипатымен, б) ... ... ... в)Оқытушының пәндік кәсіби
құзырлығымен, г) қарым-қатынас сипатымен де ... Бұл ... ... ... ... стилі деп педагог пен ... ... ... ... ... ... іс-әрекет стилдерінің түрлеріне сипаттама. Педагогикалық
іс-әрекет стилдері ең алдымен ... ... ... үш ... ... демократиялық және либералды бетімен жіберу, сонымен
қатар, ол өзіндік ... ... ... ... Олардың
А.К.Маркова берген сипаттамаларын келтірейік [14, 30-34 б б].
Өктемшілдік стилі. Студент тең құқықты серіктес емес, педагогикалық
әсер ету ... ... ... ... бір ... ... ... өзі қойған талаптардың орындалуына ... ... ... жағдайлар мен шәкірттердің пікірлерін есепке ... ... ... ... ... ... аладында өз
әрекеттерін негіздемейді. Осының салдарынан ... ... ... оны тек оқытушының жетекші ролі ... ғана ... ... төмен бағалайды, бойларында агрессия ... ... стил ... ... күші білімдер игеру мен өзін-өзі
қорғауға ... ... ... әсер ... ... әдісі бұйрық
ақыл айту болып табылады. оқытушыға өз ... ... ... кәсіби тиянақсыздық тән. Жетекшілік етудің ... ... ... ... ... ... ... аударады, педагогикалық
ұжымда көбінесе лидер болып келеді.
Демократиялық стиль. Оқушы қарым-қатынастағы тең ... ... ... ... ретінде қарастырылады. Оқытушы студенттерді шешім
қабылдауға тартады. Олардың ... ... ... ... ... ... тек оқу үлгерімін ғана емес сондай-ақ олардың
тұлғалық сапаларын да ... ... әсер ету ... ... ... ... өтініш жатады. Басқарудың демократиялық стилін ұстанған
мұғалімдердің ... ... ... ... ... ... ... Осы стилдегі оқытушылар өзінің ... ... ... ... ... ... үшін үлкен кәсіби
орнықтылық өз мамандығына қанағаттану тән.
Либералдық стиль. ... ... ... ... ... әріптестеріне береді. Студенттердің іс-әрекетін ұйымдастыру
мен ... ... ... ... ... ... ауытқымалы микроклимат жасырын қақтығыстар байқалады [14, 30-34 б б].
Осы стилдердің әрқайсысы өзара ... ... ... ... ... оның ... анықтайды. Бағынудан-серіктестікке және
бағытталған әсер ... ... Осы ... әрқайсысының қарым-қарым-
қатынастың не монологтық, не диологтық формаларын ... ... ... ... ... ... енгізлуі
сипатын В.А. Кан-Калик ұсынған [23, 97-100 б б].
• педагогтың студенттермен бірлесіп шығармашылық әрекетпен ... бұл ... өз ... өз ... деген қатысының әлпеті
болып табылады.
• достық ықылас стилі, ол ... ... ... ... ... фоны және алғышарты болып табылады.
В.А. Кан-Калик достық ... ... ... ... оның ... ... іс-әрекетке зиянды болуы мүмкін ... ... ... ... тұрғыдан мақсатқа сәйкес болып бірақ
педагогтың өзара ... ... ... ... ... ... ... көрінісі болып табылатын қарым-қатынас стилінің
түрі – дистанция, ол ... ... мен ... ... ... әсер ете ... ... өзгерістерге конформизмге,
фрустрацияға, өзін-өзі сәйкес бағалай алмауына, талаптану деңгейінің
төмендеуіне т.б. ... ... ... мен ... ... – оның өзі ... кәсіби кемеліне жетпегендігін көрсетеді.
Оқытушының мінез-құлқындағы келтірілген стилдердің әрқайсысының ... ... ... негізінде В.А.Кан-Калик сегіз моделді қарастырады.
Педагогикалық іс-әрекеттің стильдері туралы неғұрлым толық нақты
көріністі ... мен ... ... [24]. Осы ... ... еңбектегі стилдерді ажыратудың негізіне ... ... ... ... ... ... ... процесіне немесе нәтижесіне бағдарлануға басымдылық беруі,
Оқытушының өз ... ... және ... бағалаушы кезеңдерін
күшейтуі) стилдің динамикалық сипаттамалары (икемділік, тұрақтылық,
ауысқыштық т.б.) ... ... ... мен оқу дағдыларының
деңгейі және пәнге қызығушылықтары). Осы ... ... ... заман
мұғалімін сипаттаушы даралық стилдердің төрт түрін бөледі.
Эмоционалды-импровизациялық стиль
Эмоционалды-импровизациялық стильді мұғалімді оқыту ... ... ... ... ... жаңа ... ... ... ... ... ... көп
жағдайда оның аудиториямен кері байланысы болмайды.
Эмоционалды-импровизациялық стилі мұғалім сауалнама жүргізу барысында
студенттердің көп санымен ... ол ... өзін ... жұмыс істейді. Олардан тез ... ... алып ... қояды. Студенттердің өздерін аз сөйлетеді. Олардың өз бетінше
жауап құрастыруын тоспайды.
Эмоционалды-импровизациялық стиль. ... ... оқу ... ... ... ... жеткіліксіздік тән,
сабақта өту үшін ол неғұрлым қызықты материалдарды таңдайды, қызықтылығы
аз ... ... ... ... өз бетімен талдауларына қалдырады.
Эмоционалды-импровизациялық стильді оқытушы іс-әрекетінде оқу материалын
бекітумен қайталау шәкірттердің ... ... ... орын алады.
Эмоционалды-импровизациялық стильді оқытушыны оқытудың сан алуан
әдістерінің ... ... ... ... Ол ұжымдақ
талқылауды жиі ... ... ... ... ... ... ... оқытушыға ішкі түйсік
тән, ол сабақ үстіндегі өзінің іс-әрекетінің ерекшеліктері мен нәтижелігіне
талдау жасай алмауынан көрінеді.
Эмоционалды-әдісқойлық стиль.
Эмоционалды-әдісқойлық стилді ... үшін оқу ... ... ... ... ... рефлексивтіліктен ішкі түйсіктің басымдылығы
тән. Оқытудың процесі мен нәтижесіне ... ... ... мұндай
оқытушы оқу-тәрбиелеу процесін сәйкес жоспарлайды, ... оқу ... ... Студенттердің барлығының білім ... ... оның ... үнемі оқу материалын бекіту мен қайталау,
шәкірттердің білімін қадағалау орын алады.
Мұндай мұғалім ... ... ... Ол ... ... түрін жиі ауыстырып отырады. Ұжымдық талқылауды қолданады. Оқу
матеиалын ... ... ... ... ... қарағанда
студенттерді сыртқы тартымдылықпен белсендіру орнына, оларды өз ... ... ... ... стиль.
Пайымдаушы импровизациялық стилді оқытушыға оқыту процесі мен
нәтижесіне бағдарлану, оқу ... ... ... ... ... стилді оқытушылармен салыстырғанда пайымдаушы импровизациялық
стилді оқытушы оқыту әдістерін таңдау мен ... аз ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алмайды, ұжымдық
талқылауды сирегірек пайдаланады, оның шәкірттерінің сабақ ... ... ... салыстырмалы уақыты ... ... ... ... ... ... стилді оқытушылар
әсіресе сауалнама барысында өзі аз ... ... ... түрде
(нақтылау, жауап беруге көмектесу т.б. арқылы) әсер ете ... ... ... жете ... ... ... қалайды.
Пайымдаушы әдісқойлық стиль.
Оқыту нәтижесінде басымырақ бағдарлана отырып және оқу-тәрбие процесін
сәйкес жоспарлай отырып пайымдаушы әдісқойлық стилді оқытушы педагогикалық
іс-әрекет құралдарымен ... ... ... ... Жоғары
әдісқойлық (оқу материалын бекітудің, қайталаудың, студенттердің білімін
қадағалаудың жүйелілігі) ... ... ... ... ... мен, студенттердің қайта жаңғыртушы іс-әрекетіне басымдылық
берумен ұжымдық талқылауды сирек жүргізумен үйлеседі. ... ... ... ... ... ... аз санымен жұмыс
істейді.
Пайымдаушы әдісқойлық стилді оқытушыға ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас стилін мінез-
құлық стилімен оқытушының когнитивті стилін бейнелеуші оның интегративті
сипаттамасы бұл ... ... ... ... ... ... түрінде толық көрінеді [24, 180-190 б б].
Әлеуметтік-психологиялық аспектіде студенттік кезең басқа топтармен
салыстырғанда, білімділіктің ... ... және ... мотивацияның
жоғары деңгейімен ерекшеленеді. Сонымен бірге ... шақ ... яғни ол аса ... ... белсенділік пен интеллектуалдылық және
әлеуметтік кемелділіктің жеткілікті үйлесімді арақатынасымен сипатталады.
Студенттік кездің осы ерекшелігін есепке алу – оқытушының әр студентке
педагогикалық қарым-қатынас ... ... ... үшін ... тұлға
ретіндегі қатынастарының негізінде жатыр. Тұлғалық, іс-әрекеттік тұрғыдан
студент ... өз ... өз ... ... ... әрекеттесу субъектісі ретінде қарастырылады. Оған ... ... ... ... оқу ... ... ... ерекше бағыттылық тән.
2. Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қарым-қатынасын
эмпирикалық зерттеу
2.1. ... ... ... ... ... ... ... мен студенттер арасындағы тұлға аралық қарым-
қатынастың психологиялық ерекшеліктерін айқындау.
Болжамы: ... мен ... ... ... ... ... кәсіби бағыттылығы мен бірлескен танымдық іс-
әрекетті ұйымдастыру стилдеріне ... ... ... филология факультетінің оқытушылары мен
студенттері.
Зерттеу пәні: оқытушылар мен ... ... ... ... ... ... ... аралық қатынастағы нормативті ... ... ... ... кәсіби бағыттылығы әдістемесі
7. Коммуникативтілік және ұйымдастырушылық қабілеті әдістемесі (КОС-2)
8. “Менің оқытушым” әдістемесі ... Т. ... ... кіммін?”
әдістемесінің модификациясы.
Зерттеу мерзімі: 15 наурыз – 25 сәуір 2010 ... ... ... ... ... ... ... Әр оқытушының индивидуалды мәліметтерін өңдеу.
3. Ұстаздардың тұлға аралық қатынастағы ... ... ... ... ... жүргізу және мәліметтердің сапалық талдауы
5. Зерттеу болжамын дәлелдеу
6. Зерттеу мәліметтерін сапалық ... ... ... ... әдістемелерінің сипаттамасы.
1. Ұстаздардың кәсіби бағыттылығын анықтау әдістемесі
Бұл әдістеме оқытушалардың тұлға аралық ... ... ... ... кеңінен пайдаланылатын әдістемелердің бірі.
Әдістемелік мәліметтерді талдау негізінде бірнеше ... ... ... ... ... қасиеттерге көңіл аударылады.
-көпшілдік, ашықтық - (коммуникатор)
-ұйымдастырушылық, басқарушылық - (ұйымдастырушы)
-пәнге деген бағыттылық - ... ... ... ... - ... типінің тұлғалық құрылымына тән негізгі сапалар: талап
қойғыштық, күшті ерік-жігер, қызу қандылық,шешімге келгіштік. ... ... ғана ... ... ... ... ... да басшылық
етеді. Сабақтан тыс түрлі шаралар кезінде өз қабілеттерін байқатады. Ол топ
қызығуларымен тығыз байланыста ... ... ... ... ... ... тән болады.
Пәнгер типінің ерекшелігі, мұнда студенттердің пәнді игеруі қатаң ... осы ... ... көзделеді. Коммуникатор типінің
тұлғалық құрылымы көпшілдік, мейірімділік, сыртқы ... ... ... ... Мұнда мінез-құлықтың эмоционалдық сапалары
да ерекше орын алады.
Интеллигент типі жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... қойғыш, моралдық
ережелерді қатаң ... ... ... адамгершілік, рух, еркіндік
сезімін сіңіруге ұмтылады.
Коммуникатор ұстаз мейірімді, эмпатияға қабілетті, студенттерді жақсы
көруімен ерекшеленеді. Ол ... ... ... ... жеке
өміріне тікелей араласа отырып, бірге іздеу механизмі негізінде ... ... ... мен оның ... ... сенімді
пәндік -мұғалім үшін студенттерді тәрбиелеу оқылатын пәннің құрамына ... әр ... ... де ... ... ... ... типтер болады. Бұл типтердің әрқайсысының да өзіне тән оқыту әдіс-
тәсілдері мен ... ... ... осы ... ... ... және ұйымдастырушылық бейімділікті
зерттеу әдістемесі. (КОС-2)
Коммуникативті және ұйымдастырушылық бейімділігін зерттеу әдістемесі
тұлға аралық қарым-қатынас даму ... және ... ... ... ... Әдістеме индивидуалды немесе топтық жағдайда жұргізілуі
мұмкін. Қарым-қатынастық және ... ... ... ... стандартты бекітілген бағалау шкаласының көмегі мен анықталады.
Бағалау шкаласы 5-баллдық бағалаудан тұрады.
Бірінші шкалалық балл ... ... ... ... ... ... ... төменгі дәрежеде болады.
Екінші шкалалық баллға ие ... ... ... ... және ... қабілеттері ортадан төменгі дәрежеде
көрінеді. Мұндай адамдар қарым-қатынасқа ... жаңа ... ... ... ... ... ұнатады. Таныстықта шектеулі, ... ... ... орнатуда қиыншылық тарға ұшырайды,
белгісіздік ... ... ... өз ... ... ... ... ауыр өткереді. Кәсіби және басқа да іс-әрекетте дербес
шешім, бастамашылдық ... ... ... ... ... ... ие ... зерттелушілердің тұлғасында қарым-
қатынастық және ұйымдастырушылық қабілеттерінің деңгейі орта ... ... ... ... қа ... өзінің таныстық шеңберін
шектемейтін, өз пікірін қорғай алатын, өз әрекеттерін жоспарлай алады.
Алайда ... ... және ... ... деңгейі
тұрақты емес. Кәсіби білім алу немесе ... ... ... ... аталған қабілеттерінің тұрақтылығы мен дәрежесін дамытуға және
қалыптастыруға толық мұмкіндік бар деп ... ... ... ... ие ... ... ... және
ұйымдастырушылық қабілеттері жоғары дәрежеде көрінеді.
Мұндай адамдар жаңа ортада өзін жақсы сезінеді, кез-келген ... мен тез ... ... ... Жаңа ... ... табуға
бейім, өзінің таныстық шеңберін ұнемі кеңейтіп ... ... ... ... ... жұмыстар мен айналысуды ұнатады, қарым-қатынаста
бастамашыл, қоғамдық мәде ни шараларды ұйымдастыруға ... ат ... ... ... шешім шығаруға бейім. Мұның бәрі жеке басының
жан ... ... ... ... ... ... ие болған адамда қарым-қатынас ... ... өте ... ... ... ... ... жағдайларына қажеттілік басым және
белсенді ұйымдастырушылық қабілетіне ие. Қиын жағдайлар да тез бейімделеді,
дербес шешім шығару мен ... өз ... ... ... өз ... ... болмасын қорғай алады. Кез-келген жаңа ортаны жандандырып,
іс-әрекетке ... ... жаңа ... ... өз ... ... ... ұмтылады. Қоғамдық шаралар мен мерекелік жайттарды, тұрлі ... ... ... ... ат ... ... іс-әрекетте
болмасын дербес шешім ... ... ... ... өзіндік
көзқарастары мен пікірлерін көпшілікке мақұлдатуға аса көп кұш жұмсамай-ақ
қол жеткізуге бейім келеді.
Жалпы алғанда, ұйымдастырушылық іс-әрекетпен ... ... ... ... типологиялық қасиеттерімен ұштасып, кәсіби іс-әрекет нәтижесі
жетістігінің алғышартын ... ... ... ... ... нәтижесі мен қоғамдық құндылығынын суьективті сезіну және соған
орай жеке ... ... ... ... ... ... таңдауды зерттеу әдістемесі. (О.И.
Комиссаров).
Берілген методика арқылы индивидтің әртүрлі норма ... ... ... бұл ... ... ... ... тұлғааралық қабылдауды реттеуші процесс. ... ... ... екі типін бөлуге болады: коммуникативті және іскер.
Жоғарыда ... ... ... негізінде топта индивидтер ... екі ... ... ... ... субъектісне ұсынамыз:
коммуникативті және функционалды. Нормативті күтімді білу ... ... ... ... ... бағалауда және ... ... ... ... түсіндіру кезінде көмектеседі.
Методика 51-сұрақтан тұратын сұрақтамадан және ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Егер
де сіз жазылған пікірмен ... ... ... ... егер ... ... ... қойыңыз.Егер де сіз жауап беруге ... ... ... ... ... сұрақ саны 51.
Жұмыстың реті: Зерттеу жұмысын жеке немесе ... ... ... ... ... сай ... беруді ұсынады,
зерттелінушілер өз бетінше жұмыс жасауы тиіс.
Нәтижелердің өңделуі:
Сыналушының ... ... ... ... келген
коммуникативті, іскерлік және жалғандық таңдауларын жеке-жеке есептеп
шығарамыз.
А) ... ... ... ... ... жауаптар саны 22)
2+ 22+ ... 24+ ... 27+ ... 29+ ... 31+ ... ... ... ... ... ... дишифраторы: (барлық дұрыс жауаптар саны 22)
|1+ |18+ |32+ ... |21+ |34+ ... |23+ |36+ ... |25+ |39+ ... |26+ |42+ ... |28+ |44+ ... |30+ |49+ |
4) ... оқытушым” әдістемесі (Кун М. және Макпарленд Т. “Мен кіммін?”
әдістемесінің модификациясы)
Бұл әдістеме арқылы студенттердің ... ... ... Осы ... ... кіммін” әдістемесінің модификациясы болып
табылады. Осы әдістемеде зерттелушіден 12 минут ішінде өзінің ... ... ... ... ... түрлері спонтанды пайда бола
береді. ... ... ... ... ... ... ... кетпеуін талап ету керек.
“Менің оқытушым” әдістемесінде зерттелушілердің оқытушылар мен тұлға
аралық қатынасындағы сипаттау пікірлерінің тіркелген ... ... ... ... ... мінездемелер,
профессионалдылық қасиеттер, мінез-құлықтық және ... ... ... ... мінездемелер – бұл студенттің оқытушының жынысына, жасына,
әлеуметтік статусына, профессионалды тиістілігіне, ұлтына және ... мән ... ... - студенттің оқытушының қабілеттері,
кәсібилігі, болашаққа ... ... ... ... ... ... нағыз маман ретінде сипаттаған кезде
Жүріс-тұрыс ерекшеліктері – студенттің оқытушы мінез-құлқына, көңіл-
күйіне, қылықтарына көңіл бөлуі
Физикалық ерекшеліктер – сол ... ... өз ... ... мінездемелерін сыртқы келбетімен, әдемілігімен және тағы
да басқа қасиеттерімен бейнелеуі.
2. 3. Зерттеу мәліметтерінің сандық ... мен ... ... ... ... бағыттылығының топтық көрсеткіштері
|( |Интеллигент |Ашықтық ... ... ... |
| 1 | 10 | 6 | 8 | 9 | 9 |
| 2 | 9 | 7 | 7 | 10 | 5 |
| 3 | 5 | 6 | 8 | 9 | 8 |
| 4 | 8 | 6 | 6 | 8 | 6 |
| 5 | 7 | 8 | 9 | 9 | 8 |
| 6 | 7 | 7 | 7 | 9 | 4 |
| 7 | 7 | 9 | 8 | 7 | 5 |
| 8 | 8 | 6 | 7 | 10 | 6 |
| 9 | 10 | 10 | 6 | 9 | 9 |
| 10 | 8 | 8 | 7 | 8 | 4 |
| 11 | 6 | 7 | 6 | 6 | 6 |
| 12 | 9 | 7 | 8 | 9 | 9 |
| 13 | 6 | 9 | 7 | 8 | 8 |
| 14 | 7 | 8 | 7 | 8 | 7 |
| 15 | 8 | 7 | 6 | 5 | 5 |
| 16 | 6 | 5 | 8 | 6 | 4 |
| 17 | 7 | 4 | 6 | 7 | 7 |
| 18 | 9 | 6 | 8 | 7 | 6 |
| 19 | 5 | 9 | 9 | 9 | 9 |
| 20 | 7 | 8 | 6 | 5 | 8 |
| 21 | 6 | 7 | 6 | 6 | 6 |
| 22 | 9 | 7 | 8 | 9 | 9 |
| 23 | 6 | 9 | 7 | 8 | 8 |
| 24 | 7 | 8 | 7 | 8 | 7 |
| 25 | 8 | 7 | 6 | 5 | 5 ... ... және ... ... ... ұстаздардың кәсіби ... ... ... даму дәрежесі мен ұйымдастырушылық қабілеттерін ... ... ... КОС-2 ... ... ... шкаласының
көмегімен анықталды.
Кесте 3.
Оқытушылардың КОС-2 әдістемесі бойынша топтық көрсеткіштері.
|( |Коммуникативтілік ... ... ... ... | 0,60 | 0,65 | 3 ... | 0,55 | 0,60 | 2 ... | 0,45 | 0.55 | 1 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,65 | 0,70 | 3-4 ... | 0,55 | 0,65 | 2 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,65 | 0,70 | 3 ... | 0,70 | 0,75 | 4 ... | 0,70 | 0,76 | 4 ... | 0,61 | 0,78 | 4 ... | 0,58 | 0,67 | 3 ... | 0,75 | 0,81 | 5 ... | 0,70 | 0,78 | 4 ... | 0,69 | 0,71 | 4 ... | 0,55 | 0,62 | 2 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,70 | 0,74 | 4 ... | 0,75 | 0,80 | 4 ... | 0,68 | 0,74 | 4 ... | 0,61 | 0,78 | 4 ... | 0,58 | 0,67 | 3 ... | 0,75 | 0,81 | 5 ... | 0,70 | 0,78 | 4 ... | 0,69 | 0,71 | 4 ... ... ... ... ... ... жүргізілген 25-
оқытушының арасында 14-ұстаздар жоғары бағалау шкаласына ... ... ... ... ... және ... жоғары деңгейде екенін көрсетеді. Мұндай ... ... өзін ... ... ... барысында кез-келген жаңа адамдармен
тез арада қарым -қатынас орната алады. Студенттер мен бірлескен ... ... ... ... ... стилдегі өзара ынтымақтастық
позицияны ұстанатынын байқауға ... ... ... ... оқытушының іс-
әрекетінің нормадан тыс жағдайы мен ... ... ... ... ... игі ықпал ететіні анықталды. Оқытушылар
бойындағы
Коммуникативті және ұйымдастырушылық қабілеттерінің жоғарылығы кәсіби
іс-әрекет жағдайындағы студенттермен өзара ... ... ... және олармен сенімді қарым-қатынас орнатуда байқалады.
Зерттеу мәліметтері бойынша ұстаздар қызметі творчестволық ... ... ... ... ене ... қатынаста
сенімділік байланысын орнату осы аталған қасиеттерге тікелей ... ... ... ... ... осы екі қабілет ұстаздардың
кәсіби іс-әрекетінің табыстылығының ... ... ... ... қабілеттің негізін құрай отырып, күнделікті іс-әрекет
тәжірибесінде ұстаздардың ақыл-ой деңгейін көрсетеді.
Үшінші бағалау шкаласына ... ... ... ... ... ... деңгейінің орта дәрежесін көрсетеді.
Мұндай ұстаздар қарым-қатынасқа жақын, ... ... ... ... ортада көзқарастарын қорғай алатын, өзінің кәсіби ... ... ... ... ... ... Бұл қабілет
оқытушыларға ... ... ... ... ... ... ... жағымды ұйымдастыру, өзара түсіністік, өнімді ақпарат
алмасуды қамтамасыз етеді.
Зерттелушілер тобындағы екінші бағалау ... ... ... ... және ... қабілеттері
ортадан сәл төмен дәрежеде байқалады. Мұндай ұстаздар ... ... жаңа ... ... өзін ... сезінеді, жалғыз жұмыс жасағанды
ұнатады. Кәсіби іс-әрекет ... ... ... бастамашылдық,
ұйымдастырушылық идеяларынан аулақ жүретінін байқауға болады.
Зерттелушілер арасында 1-ұстаз бірінші бағалау шкаласына ... ... ... ... ... және ... ... деңгейін көрсетеді.
Жалпы топтық көрсеткіштерді математикалық статистика әдістері арқылы
өңдеп, топтастыруда барлық зерттелінген оқытушылардың ортақ ... ... ... ... және ұйымдастырушылық қабілеттерінің оқытушылардың
тұлғалық кәсіби бағыттылық ерекшеліктерімен ... оның ... ... ... ... ... Бұл қабілеттер көбінесе кәсіби іс-
әрекеттің нәтижесі мен қоғамдық ... ... ... ... танымдық іс-әрекетті ұйымдастырудағы жеке бастық
белсенділік әрекетінің деңгейімен байланыста анықталады.
Жалпы ... ... ... да бір екі ... ... байланыста екенін анықтау қажеттілігі туындайды. Корреляция термині
өзара ... ... ... ... ... ... ... байланыс ұғымы-бұл екі ... ... ... ... белгінің бір-бірімен сәйкестене өзгеруі.
Өзара байланыстың сандық шамасы корреляциялық ... ... ... коэффициент шамасы -1 ( r ( +1 арасында ғана болады
және осы шамаға қарай ... ... ... ... ... ... ... байланыс r ( 0,70;
мәнді, жеткілікті байланыс 0,50 ( r ( 0,69;
орташа байланыс 0,30 ( r ( ... ... 0,20 ( r ( ... ... байланыс r ( 0,19.
Біз зерттеу болжамын дәлелдеу үшін ... ... ... ... ... ... емес әдістер қатарына
жатады. Бұл критерий ... ... бір екі ... ... ... (+, -) және күшін анықтай аламыз. ... ... үшін ... тобындағы екі белгінің ... ... ... ... ... ... ... коэффициенті мына формула бойынша есептелінеді:
( (((2)
(((1( ((((
( ((2-1)
Мұндағы, (-екі белгі, екі айнымалы ... ... ... ... яғни ... ... болжамын қалыптастырамыз:
Н0 – Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қатынасының
ерекшеліктері мен олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін
ұйымдастыру жағдайлары арасында өзара тәуелді ... ... - ... мен ... ... ... ... мен олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін
ұйымдастыру жағдайлары арасында өзара тәуелді байланыс жоқ.
Зерттеу болжамын ... ... Ч. ... ... ... әдісі арқылы:
1. Оқытушының кәсіби бағыттылығы әдістемесінің шкалалары мен тұлға
аралық қатынастардағы ... ... ... ... ... ... Оқытушылардың коммуникативтік және ұйымдастыру қабілеті әдістемесі
мәліметтері мен тұлға аралық қатынастардағы ... ... ... ... ... ... байланысының статистикалық
сенімділігін тексереміз.
Кесте 4.
Оқытушының кәсіби бағыттылығы мен тұлға аралық қатынастардағы өзара
таңдау көрсеткіштерінің байланысын ... ... ... ... ... |d |d2 |
| ... | ... | | | ... |5 |5.5 |6 |9.5 |- 4 |16 ... |7 |15 |5 |4.5 |10.5 |110.25 ... |5 |5.5 |5 |4.5 |1 |1 ... |6 |10.5 |7 |16 |-5.5 |30.25 ... |5 |5.5 |5 |4.5 | 1 |1 ... |8 |19 |6 |9.5 |9.5 |90.25 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 ... |5 |5.5 |3 |1 |4 |16 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 ... |6 |10.5 |7 |16 |-5.5 |30.25 ... |4 |1.5 |5 |4.5 |- 3 |9 ... |7 |15 |7 |16 |-1 |1 ... |11 |25 |8 |22 |3 |9 ... |7 |15 |7 |16 |- 3 |9 ... |5 |5.5 |6 |9.5 |- 4 |16 ... |7 |15 |6 |9.5 |5.5 |30.25 ... |8 |19 |7 |16 |3 |9 ... |4 |1.5 |6 |9.5 |- 8 |64 ... |5 |5.5 |4 |2 |3.5 |12.25 ... |6 |10.5 |7 | 16 |- 5.5 |30.25 ... |7 |15 |6 | 9.5 |- 5.5 |30.25 ... |10 |24 |9 |25 |- 1 |1 ... |8 |19 |8 |22 |3 |9 ... |6 |10.5 |7 |16 |- 5.5 |30.25 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 |
| | |325 | |325 | |545 ... ... рангілік корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - =1-0.21= ... ... ... rs ... ... ... (В. ... (P ≤ 0.05)
Qkp = {
0.88 (P ≤ 0.01) яғни Н0 терістеліп, Н1 ... ... ... ... ... ... бағыттылығы мен
олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру ... ... ... ... бар және ол ... мәнділік деңгейіне жетеді.
Кесте 5.
Оқытушылардың тұлға аралық қатынастағы типі мен олардың іс-әрекетті
ұйымдастыру арасындағы өзара байланысты анықтаймыз.
|№ ... ... ... ... |d |d2 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 2,5 |6,25 ... |5 |5,5 |4 |5.5 |0 |0 ... |5 |5,5 |4 |5.5 |0 |0 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 2,5 |6,25 ... |8 |21,5 |6 |21,5 |0 |0 ... |6 |12,5 |4 |5.5 |7 |49 ... |6 |5,5 |4 |5.5 |0 |0 ... |8 |21,5 |6 |21,5 |0 |0 ... |5 |5,5 |5 |15 |9,5 |90,25 ... |7 |18 |5 |15 |- 2,5 |6,25 ... |4 |2 |5 |15 |- 13 |169 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 2,5 |6,25 ... |8 |21,5 |6 |21,5 |0 |0 ... |6 |12,5 |4 |5.5 |7 |49 ... |3 |1 |4 |5.5 |- 4 |16 ... |5 |5,5 |4 |15 |9,5 |90,25 ... |8 |21,5 |8 |25 |3,5 |12,25 ... |10 |25 |7 |24 |1 |1 ... |6 |12,5 |4 |5.5 |7 |49 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 2,5 |6,25 ... |7 |18 |5 |15 |3 |9 ... |7 |18 |5 |15 |3 | 9 ... |9 |24 |6 |21,5 |2,5 |6,25 ... |5 |5,5 |4 |5.5 |0 |0 ... |5 |5,5 |4 |5.5 |0 |0 ... | |325 | |325 | ... ... ... корреляциясының формуласына саламыз
rs = 1 - = 1 - = 1 - = ... ... ... rs ... ... ... (В. ... (P ≤ 0.05)
rkp = {
0.88 (P ≤ 0.01) яғни Н0 терістеліп, Н1 қабылданады.
Жауап: ... ... ... ... ... ... мен
олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ... бар және ол ... мәнділік
деңгейіне жетеді.
Кесте 6.
Оқытушылардың тұлға аралық қатынастағы типі мен олардың іс-әрекетті
ұйымдастыру арасындағы өзара байланысты анықтаймыз.
|№ |Пәнгер ... ... ... |d |d2 |
| ... | | | | | ... |5 |5 |6 |11,5 |- 6,5 |42,25 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |7 |16,5 |6 |11,5 |4 |16 ... |9 |23 |6 |11,5 |10,5 |110,25 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |-2 |4 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |8 |21 |8 |23 |- 2 |4 ... |5 |5 |6 |11,5 |- 6,5 |42,25 ... |5 |5 |4 |1,5 |3,5 |12,25 ... |4 |1,5 |5 |5 |-3,5 |12,25 ... |6 |10,5 |6 |11,5 |- 1 |1 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |6 |10,5 |6 |11,5 |- 1 |1 ... |8 |16,5 |7 |18,5 |-2 |4 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |6 |10,5 |6 |11,5 |- 1 |1 ... |11 |25 |8 |23 |2 |4 ... |5 |5 |4 |1,5 |3,5 |12,25 ... |10 |24 |9 |25 |- 1 |1 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 | 4 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |8 |21 |8 |23 |- 2 |4 ... |5 |5 |6 |11,5 |6,5 |42,25 ... |4 |1,5 |5 |5 |- 3,5 |12,25 ... | |325 | |325 | |432.25 ... ... рангілік корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - =1-0.17= ... ... ... rs ... ... анықтаймыз (В. Урбах).
0.72 (P ≤ 0.05)
rkp = {
0.88 (P ≤ 0.01) яғни Н0 ... ... ... Оқытушылардың тұлға аралық қатынастағы кәсіби бағыттылығы мен
олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ... бар және ол ... ... ... ... ... ... ... типі мен олардың іс-әрекетті
ұйымдастыру арасындағы өзара байланысты анықтаймыз.
|№ ... ... ... ... |d |d2 |
| |тип | ... ... | | | ... |8 |20,5 |6 |22,5 |- 2 |4 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |4 |2 |4 |2 |0 |0 ... |7 |16,5 |5 |12 |4,5 |20,25 ... |5 |5,5 |4 |2 |3,5 |12,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 2 |0,25 ... |8 |20,5 |6 |22,5 |- 2 |4 ... |5 |5,5 |5 |12 |- 6,5 |42,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |4 |2,5 |5 |12 |- 9,5 |90,25 ... |3 |1 |4 |2 |- 1 |1 ... |10 |25 |6 |22,5 |2,5 |6,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |9 |24 |7 |25 |- 1 |1 ... |5 |5,5 |5 |12 |- 6,5 |42,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |8 |20,5 |5 |12 |8,5 |72,25 ... |8 |20,5 |6 |22,5 |- 2 |4 ... |5 |5,5 |5 |12 |- 6,5 |42,25 ... |6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 ... |7 |16,5 |5 |12 |- 4,5 |20,25 ... |8 |20,5 |5 |12 |- 8,5 |72,25 ... |8 |20,5 |5 |12 |8,5 |72,25 ... | |325 | |325 | |508.75 ... ... рангілік корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - =1-0.20= ... ... ... rs критикалық мәнін анықтаймыз (В. Урбах).
0.72 (P ≤ 0.05)
rkp = {
0.88 (P ≤ 0.01) яғни Н0 ... Н1 ... ... тұлға аралық қатынастағы кәсіби бағыттылығы мен
олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ... бар және ол ... мәнділік
деңгейіне жетеді.
Зерттеу мәліметтерін сандық және сапалық өңдеудің келесі кезеңінде
студенттер тобына жүргізілген ... ... ... ... ... ... өңдеу үшін біз контент-аналитикалық
процедураға сүйенеміз. Осы контент-анализ процедурасында алынған жауаптар
бойынша ... ... ... ... ... ... оқытушым” әдістемесінде зерттелушілердің оқытушыларды
сипаттауының тіркелген нәтижесі бойынша, біз мынандай ... ... ... ... профессионалдылық қасиеттер, мінез-
құлықтық және физикалық (дене бітімі) ерекшеліктер категориялары.
Әлеуметтік мінездемелер – бұл ... ... ... ... статусына, профессионалды тиістілігіне, ұлтына және т.б.
қасиеттеріне мән бергенде
Профессионалдылық қасиеті - ... ... ... болашаққа деген жоспары, көзқарасын жәнеоны кәсіби біліктілігі
бойынша нағыз маман ретінде сипаттаған кезде
Жүріс-тұрыс ...... ... ... ... ... көңіл бөлуі
Физикалық ерекшеліктер – сол кездегі ... өз ... ... мінездемелерін сыртқы келбетімен, әдемілігімен және тағы
да ... ... ... 8.
“Менің оқытушым” әдістемесі бойынша студенттердің топтық ... ... ... ... ... ... % |
| ... ... | |
| | | ... ... |
| | | |к | |лық | |
|1 | ... |20 |48 |16 |14 |22 |
| ... | | | | | |
|2 | ІV курс |20 | | | | |
| ... | |21 |62 |10 |7 ... ... ... бойынша зерттеу ... ... ... тобы ... ... ... алдық.
Зерттелушілер мәліметтерін курстар бойынша талдаймыз. “Менің оқытушым”
әдістемесі бойынша ... ... ... ... ... ... ... қатынастағы көрсеткіштерге ие болды. Бұл
топтағы әлеуметтік мінездемесі тексттің 48 %, ... ... ... ерекшелігі – 14 %, физикалық ерекшелігі – 22 %.
Оқытушылардың студенттермен өзараәрекеттесу мәселесіндегі ең бастысы,
студенттердің ... ... ... ... ... ... ... төменгі курс студенттеріне қиындау, уақыт өткен сайын олар
оқытушы тұлғасын рационалды түрде бағалай бастайды, бұл заңдылық. Төменгі
курс ... ... ... ... ... ... ... ақпарат іздеуге итермелейді немесе балалық шақта қалыптасып қалған
бейнемен салыстыруға әкеп соғады.
Оқытушы ең бірінші өзінің ... ... ... ... ... және студенттердің оған еліктейтінін білуі керек. Оқытушының
“Мен-бейнесінің” адекваттылығы педагогикалық іс-әрекеттегі реалды істерінен
және педагог ретіндегі еңбек жемістілігінен ... ... ... реализациясы субъектіні бейнелейтін принципке ... ... ... студент қабылдауы прототиптердің ... ... ... ... ... ... және жағымсыз
жақтарын салыстырғанда персонификация тәсілінің қолдануы жағдайында
байқағанымыз оқытушылардың өзіндік индивидуалды қасиеттері ... ... ... педагогикалық іс-әрекетінің жағымды және жағымсыз жақтары
араласып кетеді. А.Б. Николаева өз ... ... ... “араласу
эффектісі” студенттердің жағымсыз көріністерге ... ... ... ... ... қорытындысының көрсетуі
бойынша, оқытушылар өз жұмысында ... ... ... ... әсер ... білуі керек.
Бұл көрсеткіштер бізге төмендегідей ... ... ... ... 1 курс ... ... мен тұлға аралық қатынасы кезінде
маңыздылығы бойынша ... - ... ... ... оқытушының
жасы, жынысы, әлеуметтік статусы болса, екінші - ... ... ... ... ... ... төменгі курс студенттері
оқытушыларменбірлескен ... ... ... ... ... ... ... әдемілігіне үлкен мән беріп, керісінше оқытушылардың
кәсіби біліктілігіне көңіл аудара бермейді.
Бұл жайт олардың кәсіби іс-әрекеттің негіздерін жете біле ... ... ... бірлескен танымдық іс-әрекетке бейімделу деңгейіндегі
қиындықтарымен байланысты болуы ... Бұл өз ... ... ... оқытушыларды сипаттауында когнитивті ... ... ...... ... ... курс ... “Менің оқытушым” әдістемесі бойынша бірқатар
маңызды мәліметтерге ие ... ... ... ... ... бойынша, әлеуметтік мінездеме – 21 %, ... –61 %, ... ... – 10 %, ... ерекшелігі – 7%.
Мәліметтердің пайыздық көрсеткіштерне сүйене отырып, ... ... ... мен бірлескен танымдық іс-әрекет жағдайындағы
тұлға аралық ... ... және ... ... ... ... кәсіби біліктілік қасиеттеріне басым көңіл
аударатыныны туралы тұжырым ... ... ... ... ... ... талдай отырып,
олардың оқытушыларды қалай қабылдайтынын және олармен ... ... ... ... ... пікірлерін негізгі екі категорияға бөлуге ... және ... ... ... курс студенттері
сипаттаушы тұжырымдамаларды кең қолданатын болса, жоғарғы курс студенттері
жауаптарынан керісінше, бағалаушы пікірлерді жиі ... ... шақ оқу ... және ... ... ... қатынастың
қалыптасуымен сипатталады. Алайда қалыптасу дәрежесі бойынша ... ... ... қатар мұндай қатынастық қалыптасуының жеке
даралық тарихында да белгілі ... ... ... ... ... ... ... күйі ЖОО-ғыбағалау режиміне, оқыту жүйесіне,
жекелеген оқытушыларға байланысты өзгеріп ... 2-3 ... ... ... ... ЖОО-ын таңдауың дұрыстығына ... ... ... студенттер нақты анықталғанымен олардың
жартысы ... ... ... ... жұмыс істеуге шешім
қабылдайды. А.А. Вербицскийдің, Т.А. ... ... ... 3/1 ... өз ... дұрыстығына сенімсіз немесе
өздерінің болашақ кәсіптерін ұнатпайды екен.
ЖОО-да оқу, бір ... ... ... ... сай ... ... етеді
әне де белгілі бір әлеуметтік нормаларды сақтап өз мінез- құлқын есею
үмітін есепке ала ... ... ... Өзінің студент екенін ұғынуы,
әлеуметтік ролдік ұқсастық оқушуының тұлғасына ... ... оны ... ... әлеуметтік категорияға кірмейттін құрбыларынан ерекшелендіреді
(мысалы: жұмыс істейтін немесе әскери борышын ... ал енді ... жаңа ... ... ... пайда болған тұлғалық өзгерістер
жоғары мектептегі оқу іс- әрекетінің өту ерекшелігіне байланысты өзгереді.
Мектептегі ... ... ... ... ... ... ... ретінде болса, ЖОО-дағы оқыту процесінде олар сонымен қатар одан арғы
оқу ... ... ... ... – оқу даярлау болатын бұл іс-әрекет өз кезегінде
студенттердің ... ... ... ... бағыттығына, қарым-қатынас сипатына және т.б. тұлғалық
ерекшеліктеріне маңызды ықпал етеді. [22. с ... ... ... ... ... ... ... және жазуды, әдебиеттерден конспектілеуді
білмейді. Мысалы, В.Т. ... ... ... ... тек
28,8% ғана аудитория алдында шығып сөйлей алады, пікір талас жүргізуді
18,6%, проблеманың ... ... ... 16,3% ғана ... ... ... материалында көрсетілгендей; студенттің тек 37,5% жақсы
оқуға ... 53,6% ... ... ... ал 8% ... жақсы оқуға
ұмтылмайды. Бірақ тіпті жақсы оқуға ... ... 67,2% оқу ... ... [9, 206-207 ... ... ... әр курста өзгеріп отырады. бірінші
курста жетекші мотив – ... ... ... ...... ... курста – аталған мотивтердің екеуі де болса, ... ...... қоса ... ... ... Студенттердің оқу
мотивтеріне «оқу», «тұлғалық абырой» және «прагматикалық» ... ... ... алу) ... ... ... оқуға көп жағдайда «оқу» және
«танымдық мотивтер» ықпал етеді. «Прагматикалық» ... ... ... ... тән ... ... мәліметтерді басқа да авторлар алған. Мысалы, Кайгородов
өз зерттеушілеріненн, яғни гимназия ... мен ... 1 ... ... ... ... жасауымен, өзіндік тұлғасы ... ... ... ... жиі ... мақсаттарына анывқтаған.
Өте айқын көрінетін өмірлік мақсатқа өзін жүзеге ... (19,3%), ... (13,8%), ... (8,3%) ... ... ... курстар да
приоритеттер өзгереді де, қарым-қатынаспен (15,7%), ... (11,1%) ... ... іздестірумен (9,21%) байланысты мақсаттар жетекші
болады. Бірақ ... ... ... ... (13,8%) ... ... айтқан жөн. 20-21 жаста (4,5-курстарда) өзін
жүзеге асыру мен оқу ... ... ... жиі ... ... таяу ... ... одан кейінгі өмірге өмір жайлы
ойлана ... Өз ... ... ... ... ... ... торлтыруға және одан кейінгі өз өмірлерін жоспарлауға
(отбасын құру, жақсы жұмыс табу және т.б.) ... ... курс ... оқу ... ... ... оның оқу
бағыттылығы жоғары да, төмен де студенттер үшін бір ... ... оқу ... ... ... ... орын ... Бұл
студенттердің ең алдымен оқу ұмтылыстарын жүзеге ... ... ... құндылықтарын және де оқыту үрдісінің өзін көре ... Олай ... ... бір ... түрінде профессионал болуға
талпыныс мотив-мақсат ретінде ... ... ... ... өзін ... ... демократиялық қоғам бола отырып, әлемдік білім кеңестігіне
шығу үшін білім беру дамуының стратегиялық жоспарын ... ... ... ... сай ... ... ... жүйесінде бірқатар елеулі
өзгерістер орын алуда. Білім жүйесіндегі ... тек ... ... ... ... ... де әсер ... Қазіргі кезде студенттер
жан-жақты сапалы білім алуға тырысады. Ал, ... бұл ... жету ... әрі ... заман талабына сай білім беретін оқытушы қажет екені
бәрімізге белгілі.
Жоғары оқу орны ... ... бірі ... ... ... ... ішкі танымның кеңеюіне септігін
тигізеді. Сонымен бірге, әрбір студенттің ... өз ... ... ... ... ... оқытушыларды қабылдауына
сыртқы орта, олардың ... ... ... ... ... әсер ... Адам кәсіп әлеміне енген сайын оның сана сезімі, ... ... ... ... ... ... ... зерттеулерде қоғамның кәсіби дәрежелі мамандарды талап ету
және олардың тұлғасына ерекше талап қою ... ... ... ... мен ... жеке ... ... ретінде өзін-өзі
дамыту және тәжірибеде осы қасиеттерді қалыптастыру ... ... ... ... ... Негізгі қарама- қайшылықтың мәні
тұлғаның өзін-өзі дамуы белгілі бір жағдайда өзін-өзі ... ... ... ... ... екен. Бірақ тұлғаның өзін-өзі дамуының
ерікті процесі басталуы үшін белгілі бір қажетті жағдайлардың болуы ... оған ... ету ... Осы ... мәні ... да, ... оқу орындарындағы білім беру ... ... ... ... іске асыруына, өзін-өзі көрсете білуіне бағытталған
субъектілердің өзара әрекетінен ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі қалыптасуын
қаматамасыз ететін, білім беру үдерісінде арнайы білімдер мен ... ... ... педагогикалық жағдайлардың жиынтығын сақтау
барысында болашақ маманның тұлғалық-кәсіби өзін-өзі дамуының нәтижелілігіне
жетеміз.
Сонымен, осы зерттеудің өзектілігі бір ... ... ... ... ... ... екінші жағынан осындай іс-әрекеттің
теориялық негізін анықтау деп ... Осы ... ... жолдары мен тәсілдерін іздестіру барысында зерттеуіміздің
тақырыбын таңдауға мүмкіндік берді.
Адамның адамды қабылдауы – бір адамға ... бір ... ... ... Адамдардың бір-бірін қабылдауы, тануы олардың
өзараәрекеттестігінің міндетті жағы, жүріс-тұрысты белгілі бір ... сай ... ... ... ... саналады. Жеке адам аралық
қабылдаудағы ... мен ... ... ... ... іс-әрекеттердің ықпалы зор.
Күнделікті әртүрлі адамдармен өзараәрекеттестіктің жағдайларына сай,
жеке адам қатынасты біртіндеп типтерге бөліп, ... ... Бұл ... еңбек, қарым-қатынас, танымдық яғни біздің жағдайымыздағы оқу іс-
әрекетінен анық байқалып отырады. Ал, жеке ... өзі ... ... қашан да өзін басқа адамдармен қатар қою, салыстыра бағалау
негізінде жүзеге ... өмір ... ... ... дамып отырады. Осы процеспен қатар басқа бір адам ... ... ... және ... деген қатынас қалыптасуы жүзеге асады.
Жеке адамдағы қалыптасатын өзі туралы, өз ... ... ... ... ... ... ... сипаты мен
формасын және ... ... Бұл ... ... ... негізін құрайды. Жеке адам өзге бір адам ... ... және ... ... ... тани ... себепті, адамның басқа адамға қатысты жүріс—тұрысының сипаты ... ғана ... ... емес, өзін қалай бағалайтындығының ең маңызды
көрсеткіші болып табылады.
Жұмыстан алынған ... ... ... ... талдамы жайлы біраз мәліметтер берді деп ойлаймыз. Сонымен
бірге, алынған ... ... ... ... психология саласында қолдануға болады деген ойдамыз.
Төменгі курс студенттерімен ғылыми ... ... ... ... ... ... таңдау барысында әлеуметтік мінездеме
мен бірге профессионалды ... мән ... ... Оны ... ... ... барысында, яғни, жиналыстар, арнайы кездесулер,
ғылыми жетекшілермен жеке жұмыс жасау барысында қалыптастыруды ұсынамыз.
Қорыта келгенде, зерттеу барысында қол ... ... және ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі
оқытушылар мен студенттердің бірлескен танымдық іс-әрекеті кезіндегі
тұлғааралық қатынас ерекшеліктері ... ... ... ... ... ұйымдастыру ерекшеліктеріне тікелей тәуелділігі туралы зерттеу
болжамымызды толық дәлелдеуге мүмкіндік берді.
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... Н.В. ... ... учителя. – Л., ЛГУ., 2005. – 164 б.
2. Березовин. Н.А. Адаптация студентов и НОТ. ... ... - ... 1990. – 150б .
3. ... ... ... в условиях информатизации
образования. Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 ... ... ... ... ... и ... ... Сб.
научн. тр. / Под ред. Давыдова. – М., 2001. – 159 ... ... О.В. ... ... в ... общении. - М., 2005.
6. Цуканова Е.В. Психологические особенности затрудненного общения в
условиях ... ... ... ... на ... уч.степ.
канд. психол. наук. М., 2001
7. Профессиональное ориентирование студентов в условиях информатизации
образования. Учебно ... ... - А., 2003. – 133 ... Вербицкий А.А. Активное обучение в высшей школе: контекстный ... М.: ... ... 2001. - 87-96б.
9. Лисовский В.Т. Актуальные проблемы нравственного воспитания будущих
специалистов. Л., 2000.
10. Леонтьев А.А. ... ... 2-ое изд., ... доп. М., ... ... А.А. Психология общения. - М., 1996. - 236 б.
12. ... А.Б. ... о ... и ... ... М.,
2005.
13. Психолого-педогогическое проблемы формирование ... в ... – М., ... ... А.К. ... усвоения языка как средства общения. М.,
2004.
15. Артемов В.А. Курс лекции по психологии. 2-е изд., ... и ... ... ... проблемы формирование личности в учебной
деятельности. – М., 2000.
17. Путляева Л.В. ... ... ... ... / Под. ... ... М., ... Цукерман Г.А. Совместная учебная деятельность как основа формирования
умения учиться: Автореф. дисс. на ... ... ... психол. наук.
М., 2005
19. Рубцов В.В. Организация и развитие ... ... у ... ... ... М., ... ... В.П. Функции и формы сотрудничества учителя и учащихся в
учебной ... ... ... на ... ... ... ... М., 2004
21. Климов Е.А. Индивидуальный стиль деятельности в ... ... ... ... ... Казань, 2000.
22. Андреева Г.М. Социальная психология. М., 2001
23. Кан-Калик В.А. Учителю о педагогическом общении. М., 2005.
24. Маркова А.К. Психология ... ... М., ... Соковкин В.М. О природе человеческого общения. - Фрунзе, 2002.
26. Брудный А.А. Понимание и общение. М., 2001.
27. Панферов В.Н. ... ... ... ... 2005. ... ... А.А. Лекция как общение. М., 2004.
29. Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности. - ... ... 123-136 ... ... Т.Г. ... стереотипы и межличностные отношения //
Общение и оптимизация совместной деятельности. - М., 2005.
31. Шибутани.Т. Социальная ... Пер. с ... - М., ... ... ... и успешность его обучения в вузе. / Б. ... ... ... В.В. – М., НПУ, ... ... Е.В. ... особенности затрудненного общения в
условиях совместной деятельности: ... ... на ... ... ... ... М., 2001
34. Профессиональное ориентирование студентов в условиях информатизации
образования. Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 ... ... А.А. ... ... в ... школе: контекстный подход.
- М.: Высшая школа, 2001. - 87-96 б.
36. Лисовский В.Т. Актуальные проблемы нравственного ... ... Л., ... ... ... формирование личности в учебной
деятельности. – М., 2000.
38. Артемов В.А. Курс лекции по психологии. 2-е изд., ... и ... ... ... В.Ф. ... ... Исследование
индивидуального сознания // Вопросы психол., № 5. 2002, 19-23 ... ... Н.Н.; ... ... по ... психологии.
- М., 2000, 298 б.
41. Данилин К.Е. Восприятие ... ... в ... ... ... доктор психол. наук. - М., 2004. – 43 б.
42. Сиомичев. А.В. ... ... ... студентов в сфере
общения в вузе.// Автореф. дис.докт.пс.наук. – Алматы - 2004.
43. Кун М., ... Т. ... ... ... личности на
себя // Современная зарубежная соц. психология. Под ред. Андреевой
Г.М. - М., 2004.
44. ... Н.В. ... ... ... как ... ... учащихся // Вопросы психологии. – М., №1, 2004. –20-26 б.
45. Никиреев Ё.М., Асадулин Ф.М. К ... ... ... общественной
деятельности студентов // Студенческий коллектив и формирование
личности будущего учителя: сб.научн.тр. – М., 2001. ... ... В.Т., ... А.В. Личность студента. - Ленинград: Л., ЛГУ,
2004.- 324 б.
47. Петровская Л.А., Соловьева О.В. ... ... в ... // ... ... №3, 2002, 28 б.
48. Түңлікбаева Э.М. Психологиялық ... ... ... – статистикалық әдістер. - Алматы, 2000. – 43 б.
49. Сидоренко Е.В. Методы математической обработки в ... - ... – 349 ... ... З.А., ... Э.Р. ... математической статистики для
психологов // Под ред. Ю.С. ... - ... 2000. – ... ... С.М. ... познавательной деятельности. Алматы, 1992.-
195б.
52. Джакупов С.М. Психологическая структура ... ... ... Психол. Н.; М., 1998. -34б.
53. Джандильдин Н. Природа национальной психологии. Алма-Ата, 1971. ... ... Ж. И. ... ... ... ... ... научных трудов. Алматы, 1996. 3-10
б.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қатынасының психологиялық ерекшеліктері туралы92 бет
«ҚР Білім саласындағы лицензиялар беру мәселелері»13 бет
Жоғарғы оқу орны жүйесіндегі өзгерістер жағдайындағы кәсіби стресс78 бет
Менің университетім3 бет
Тренингтер, іскерлік ойындарды оқыту-тәрбие процесінде қолданудың әдістемелері туралы13 бет
"Жас ерекшелік және әлеуметтік психология" пәні бойынша студенттерге арналған лекция жинағы28 бет
1925-1933 жылдар арасындағы халықаралық қатынас3 бет
5в050700 «Менеджмент» мамандығы 1-курс студенттері үшін іс-тәжірибеден өту туралы есебі12 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
«ВКТ Строитель» ЖШС-ндегі жүргізіліп отырған кадрлық саясатының ерекшеліктерін зерттеу және оны жетілдіру бойынша іс-шаралар жүйесінің әзірлемесін ұсыну62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь