Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеудің қазіргі жағдайы және даму үрдісі

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ..3

I.Ипотекалық несиелеудің теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Ипотекалық несиелеу жүйесінің экономикалық мәні ... ... ... ... ..6
1.2. Қазақстанда ипотекалық несиелеу жүйесінің қалыптасуы мен даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

II. Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеудің қазіргі жағдайы және даму үрдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.1.Қазақстанда ипотекалық несиелеу жүйесінің қазіргі жағдайына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.2. Ипотекалық несиелеу тәжірибесіне талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
2.3. ҚР.ғы ЕДБ.нің ипотекалық несиелеу механизмі ... ... ... ... ... ... ... 63

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...82

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..86
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Қеңес дәуіріндегі тұрғын үйді қаржыландыру жүйесі тұрғын үй саясатына толық сәйкес келді және мемлекеттік тұрғын үйлер құрылысын қаржыландыру үшін бюджет қаражаттарын орталықтан бөлу орын алды. Нәтижесінде өзінің тұрғын үй жағдайын жақсартуды қалайтын не тұрғын үй алу кезегінде тұрған азаматтарға үй тегін берілген болатын.
Кеңес үкіметінің құлдырауы және тұрғын үй саласында нарықтық қатынастардың көрініс алуы тұрғын реформасын жүргізуге алып келді. Бұл реформаның алғашқы қадамдары 1993 ж. “Жаңа тұрғын үй саясаты мемлекеттік бағдарламалары және оның іске асырылуы механизмдері” туралы ҚР Президентінің Жарлығымен жүзеге асты.
Бұл құжат мемлекеттің тұрғын үй мәселесін шешуде маңызды болып саналады. Мұндағы ойлар бүгінгі күні тұрғын үй секторын және оны қаржыландыру жүйесін әрі қарай реформалау барысында нақты мүмкіндіктерді талдау үшін өте маңызды.
Сонымен қатар, соңғы жылдар үлесінже салынған үйлер республикамыздағы тұрғын үй қорының мысалға 0,5 % құрайды және бұл көрсеткіш ескі және құлап қалу қауіпі бар үйлердің үлесіне теңеседі. Бұл жерде тұрғын үй қорының осындай жаңарту қарқынында оның нақты ескіру қауіпін және оның көп бөлігі жер сілкінісі аймағында орналасқандығын ескеретін болсақ, онда мұндай тұрғын үй құрылысында жүргізіліп жатқан саясаттың жылдам нәтиже бермейтінін айта кету керек.
Тұрғын үй құрылысы саласындағы инвестициялық мүмкіндіктердің құлдырауы көптеген мердігерлік ұйымдардың экономикалық жағдайына теріс ықпал етті. Нәтижесінде тұрғын үй құрылысында жұмыс жасаушылар саны қысқарды. Шын мәнісінде мұндай жағдайда тұрғын үй құрылысына бюджеттен тыс қаражат көздерін тартудың нақты жаңа механизмдерін іздестірудің маңыздылығы арта түседі. Ондай механизм ретінде тұрғын үй ипотекалық механизмін қарастыруға болады және оның көмегімен құрылыс саласындағы дағдарысты тоқтатып, жұмыс бастылық көрсеткішін жақсартуға және бірқатар әлеуметтік тұрғын үй мәселесін шешуге мүмкіндік туады.
Тұрғын үй ипотекалық несиелеу механизмі мәселелерін теориялық тұрғыдан оқып-білу, оның тұрғын үй саясатын дамытуға байланысты талаптарына қаншалықты жауап беретіндігі туралы өзекті мәселелер, өз кезегінде дипломдық зерттеу жұмыстың мақсаты және басты міндеттерін анықтап отыр.
Дипломдық зерттеу жұмысының мақсаты және басты міндеттері:
Дипломдық жұмыстың мақсаты – тұрғын үй саласында нарықтық қатынастарға сай қызмет ететін тұрғын үйді ипотекалық несиелеу механизмінің мазмұны мен құрылымдық элементтерін нақтылай отырып, ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің тұрғын үй салысын ипотекалық несиелеу тәжірибелеріне талдау жасау, сондай-ақтұрғын үйді ипотекалық несиелеу механизмін жетілдіру жолдарын іздестіру болып табылады.
Көзделген мақсатқа жетуде келесідей міндеттерді шешуді қажет етеді:
Тұрғын үйді ипотекалық несиелеу механизмінің тұжырымын жасау;
Тұрғын үйді ипотекалық несиелеу механизмінің құрылымдық элементтерін және өзіндік ерекшеліктерін қарастыру;
Шетел тәжірибесіндегі тұрғын үйді ипотекалық несиелеу ерекшеліктерін оқып-үйрену, олардың кейбір тиімді жақтарын отандық тәжірибеге пайдалануға ұсыну;
ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің тұрғын үйді ипотекалық несиелеу тәжірибесіне талдау жасау;
Кепіл механизмін жетілдіру жолдарын іздестіру;
Зерттеу затына жылжымайтын мүлік нарығына ұзақ мерзімді және арзан инвестициялардың әр түрлі жолдармен тартылуын қамтамасыз ететін ипотекалық несиелеу механизмі жатады.
Зерттеу объектісіне ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің және Қазақстан Ипотекалық комапаниясы АҚ-ның тұрғын үйді ипотекалық несиелеу қызметі жатады.
Зерттеудің теориялық негізіне қазіргі кездегі отандық және шетелдік экономистердің тұрғын үйді ипотекалық несиелеудегі орын алатын мәселелер туралы және оның тиімді қызмет етунің әлеуметтік-экономикалық дамудығы рөлін сипаттайтын зерттеулері пайдаланылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Қазақстан Республикасы Ата Заңы 30 тамыз 1995 жыл.
2. ҚР Азаматтық кодексі, жалпы бөлім 1999 ж. 1 шілде, №4097.
3. “Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы” ҚР Заңы 1995 ж. 30 наурыз, №2155.
4. “қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы” ҚР Заңы 1995 ж. 31 тамыз, №2723.
5. “Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы” ҚР Президентінің заң күші бар жарлығы 1995 ж. 23 желтоқсан, №2723.
2005 ж. 23 желтоқсандағы № 107-ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістермен
6. ҚР “Қозғалмайтын мүлік кепілдігін тіркеу туралы” Заңы 1998 ж. 3 маусым, №257-1
7. ҚР ҰБ басқармасы шешімімен бекітілген 1999 ж. 16 тамыз № 276 “Екінші деңейлі банктердің несиелеуі бойынша құжаттар жүргізу ережелері”
8. 1995 жылы. “Жылжымайтын мүлік ипотекасы” туралы ҚР Президентінің заң күші бар Жарлығы.
9. “Банковское дело”, учебник. Под ред. д.э.н. Сейткасымлва Г.С.- Алматы, 1998.
10. “Ақша, Несие, Банктер”. Оқулық. Г.С. Сейткасымовтың жетекшілік етуімен.- Алматы, 2001.
11. Хамитов Н.Н. “Банковское дело” курс лекции, Алматы, 2005.
12. Мақыш С.Б. “Банк операциялары”, оқу құралы. - Алматы, 2005.
13. Мақыш С.Б., Ильяс А.Ә.“Банк ісі оқу құралы”. - Алматы, 2004.
14. “Банковское дело”. Учебник под ред. проф. Лаврушина О.И. - М., 2005.
Альжанова А. Развитие системы ипотечного кредитования под залог земли и недвижимость // Рынок ценных бумаг Казахстана. – 1998.- №3.- С.8-16.
15. Ипотека. Правовая база сравнительного анализа: Комментарий // Предприниматель и право.- Алматы, 2000.-№1-2.- С.6-9.
16. Статистический бюллетень Национального банка.- 2000. - №1.- С.50.
17. Экономическое обозрение.- 2004.-№1 “Ипотека развивается полным ходом”.- С.15-19.
18. Журнал “Банки Казахстана”.- 2004, №6. “Современные перспективы развития жилищного кредитования в Казахстане”.-С.31-44, №8. “Система жилищного кредитования: современное состояние и перспективы развития ”.- С.25-30.
19. Марченко Г. “Казахстан на пороге запуска ипотечного рынка” – Банковское дело в Москве”, №7/79/, 2001.
20. Марченко Г. “Казахстанская ипотека: год спустя” – Банковское дело в Москве”, август, 2002.
21. “Нестабильность мешает развитию ипотечного кредитования” автор; “КОМКОН-2 Евразия” – Интернет-газета “Навигатор”, 14 август 2002 г.
22. Сагиндыкова М.О. – Председатель правления КИК, “Повышение доступности жидья реализуемого по госдарственной программе”, Банки Казахстана, №10, 2005.
23. Баялбаева А.К. “Национальные модели ипотечного кредитования”, Банки Казахстана, 2005, №8,
24. Наурызбаева Н. “Жилстройбанк: от госпрограммы к индивидуальным проектам казахстанцев”. Банки Казахстана, 2005.- №10.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе …………………………………………………………………… ..3
I.Ипотекалық несиелеудің теориялық негіздері ……………………..6
1.1 Ипотекалық несиелеу жүйесінің экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... мен даму
кезеңдері …………………………………………………………………………21
II. Қазақстан Республикасында ипотекалық ... ... ... даму ... ... ... ... қазіргі жағдайына талдау
…………………………………………………………………………….30
2.2. Ипотекалық ... ... ... ҚР-ғы ЕДБ-нің ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үйді қаржыландыру
жүйесі тұрғын үй саясатына толық сәйкес келді және ... ... ... ... үшін ... ... орталықтан бөлу орын
алды. Нәтижесінде өзінің тұрғын үй жағдайын жақсартуды қалайтын не тұрғын
үй алу ... ... ... үй ... ... болатын.
Кеңес үкіметінің құлдырауы және тұрғын үй саласында ... ... алуы ... ... ... алып ... Бұл
реформаның алғашқы қадамдары 1993 ж. “Жаңа тұрғын үй саясаты ... және оның іске ... ... ... ... ... жүзеге асты.
Бұл құжат мемлекеттің ... үй ... ... ... болып
саналады. Мұндағы ойлар бүгінгі күні тұрғын үй ... және ... ... әрі ... ... ... ... мүмкіндіктерді
талдау үшін өте маңызды.
Сонымен қатар, соңғы жылдар үлесінже салынған үйлер республикамыздағы
тұрғын үй қорының ... 0,5 % ... және бұл ... ескі және құлап
қалу қауіпі бар ... ... ... Бұл ... ... үй қорының
осындай жаңарту қарқынында оның нақты ескіру қауіпін және оның көп ... ... ... ... ... болсақ, онда мұндай
тұрғын үй құрылысында жүргізіліп жатқан саясаттың жылдам ... ... кету ... үй ... саласындағы инвестициялық мүмкіндіктердің құлдырауы
көптеген мердігерлік ұйымдардың экономикалық жағдайына теріс ықпал етті.
Нәтижесінде тұрғын үй ... ... ... саны ... Шын
мәнісінде мұндай жағдайда тұрғын үй құрылысына бюджеттен тыс ... ... ... жаңа ... ... маңыздылығы арта
түседі. Ондай механизм ретінде ... үй ... ... ... және оның ... ... ... дағдарысты тоқтатып, жұмыс
бастылық көрсеткішін жақсартуға және бірқатар ... ... ... ... мүмкіндік туады.
Тұрғын үй ипотекалық несиелеу механизмі мәселелерін теориялық тұрғыдан
оқып-білу, оның тұрғын үй саясатын ... ... ... ... беретіндігі туралы өзекті мәселелер, өз ... ... ... ... және ... ... ... отыр.
Дипломдық зерттеу жұмысының мақсаты және басты міндеттері:
Дипломдық жұмыстың мақсаты – тұрғын үй саласында нарықтық қатынастарға
сай қызмет ететін тұрғын үйді ... ... ... ... ... ... нақтылай отырып, ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің
тұрғын үй салысын ипотекалық несиелеу тәжірибелеріне талдау жасау, сондай-
ақтұрғын үйді ... ... ... ... ... ... табылады.
Көзделген мақсатқа жетуде келесідей міндеттерді шешуді қажет етеді:
Тұрғын үйді ипотекалық несиелеу механизмінің ... ... үйді ... ... механизмінің құрылымдық элементтерін
және өзіндік ерекшеліктерін қарастыру;
Шетел тәжірибесіндегі тұрғын үйді ипотекалық несиелеу ерекшеліктерін
оқып-үйрену, олардың кейбір ... ... ... ... пайдалануға
ұсыну;
ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің тұрғын үйді ипотекалық ... ... ... ... ... жолдарын іздестіру;
Зерттеу затына жылжымайтын мүлік нарығына ұзақ мерзімді және ... әр ... ... ... ... ... ... механизмі жатады.
Зерттеу объектісіне ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің және Қазақстан
Ипотекалық комапаниясы АҚ-ның тұрғын үйді ипотекалық ... ... ... негізіне қазіргі кездегі отандық және шетелдік
экономистердің тұрғын үйді ипотекалық несиелеудегі орын алатын ... және оның ... ... ... ... ... сипаттайтын зерттеулері пайдаланылады.
I. Тұрғын үйді ипотекалық несиелеу жүйесінің теориялық негізі
1.1 Ипотека несиелеу жүйесінің экономикалық мәні
Ипотекалық ... ... ... ... “ипотека” және
“ипотекалық несие” терминдерінің шығу ... және ... ... ... аса ... ... қажет.
Көптеген экономист-ғалымдар “ипотека” терминін нарықтық ... ... ... ... ... терминдердің бірі ретінде санайды.
Соңғы жылдардағы біздің еліміздегі ... ... ... шетел
инвестицияларымен байланыстыратындар да аз емес. Бұл негізінен бастапқыда
халықтың арасында кең ... және ... ... ... ... экономикалық-құқықтық жағынан ... ... ... ... ... ... ... сөзі алғаш рет б.э.д. VI ғасырда Грецияда
пайда болған (оны архонт Солон ... ) және сол ... ол, ... ... беруші алдындағы жауапкершілігін жер ... ... ... ... 594 жылы ... ... ... реформасын жүргізе отырып, жер
бойынша қарыздарын алып тастап, оның орнына мұраға беруді енгізеді. ... ... ... ... ... мақсатында Солон,
борышқордың атына мына жер ... бір ... ... ... етуге
арналған деген жазуы бар “тіреу” қоюды ұсынады. Мұндай “тіреу” ... деп ... ... “hypotetheca” - тіреу қою, кепіл деген ұғымды білдіреді.
Ол тіреуде жер иесінің белгілі бір қарыз сомасы ... ... ... ... ... ... жер бөлімшесінің шекарасына апарып қояды және
ол қарыз алушының мүліктік жаупкершілігін ... ... ... ... ... ... ... және оларды да ипотека деп
атайды.
Ипотека сөзі біртіндеп ортағасырлық ... ... ... ол XIV ... ал ... XVI ғасырда дамиды. Орта ғасырлық
кодекстердегі берілген анықтамаларда ипотека өзінің ... ... зат, ол ... алу құқығына ... ... ... ... ... дами ... ... 1783 жылы,
1811 жылы Австралияда және 1843 жылы Саксонияда ипотекалық ... жылы ... ... банк ... Бұл ірі ... қаржылай көмек беретін мемлекеттік банк болды. Қаражат ... банк ... ... ... ... ипотекалық банктер торабы 1900 жылдан бастап қызмет
етуде. Содан беру олардың бірі де қызметін ... ... ... ... және екінші дүниежүзілік соғыс ... ... ... ... ... төлеген. XVlll ғасырдың соңында
контракталық жинақтың классикалық нысаны ретінде құрылыс-жинақ кассалары
пайда болды. ... ... ... ... ... ... үй
саласын инвестициялайтын басты мекемелер болып табылады.
Франция мен Ұлыбританияда контракталық тұрғын үй жинақтарының өзге де
үлгілері қызмет ... ... екі ... үй ... ... бар:
біріншісінде (жтнақ кітапшасы деп аталады) 100 мың франкке дейін жинақтап,
кейін 150 мың франк ... үй ... ... 3,75 % ... ... болады, мұндай жағдайда мақсатты салымға жылына 7,5
мың франк мөлшерінде мемлекеттік сыйақы қосылады: ... ... үй ... (PEL шоты – ... үй жинақтарының жоспары деп аталады), онда 400 мың
франккіге дейін жинақтап кейін 600 мың ... ... ... тұрғын үй
несиесін жеңілдікпен 4,8 % ... ... ... ... ... бойынша пайыз мөлшерлемелері нарықтық пайыздан 4-5 пайызға ... ... Ірі жер ... ... ... де ... және оның ... иелеріне және тұрғын үй мен өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ... несиелердің берілу
мерзімдері – 3 жылдан 20 жылға дейінгі мерзімді құрайды.
Ұлыбританияда өткен ғасырдан ... ... ... ... ... ... ... жасау механизмдері Германиялықтармен ұқсас,
бірақ тұрғын үй несиесін алу үшін ... ... ... иесі ... ... ... банктік заңдылықтардың ырықтандырылу нәтижесінде құрылыс
жинақ қоғамдарының қызметі коммерциялық банктердің қызметімен ұштасып
отырады.
АҚШ-та Ф.Рузвельт тұсында ... үй ... ... ... ... үйді сатып алу жүйесі қалыптасты. АҚШ заңдылықтарына сәйкес ... ... ...... алған тұрғын үйді қамтамасыз ету заты ретінде
кепілге алып, жеке тұлғаға берген банктің не банктік емес мекеменің ... ... ... ... ... ... тұрғын үйді қаржыландыру
жүйесінде ипотекалық банктер, жинақ және несие ... ... ... ... сақтандыру компаниялары, зейнет ақы қорлары және т.б.
мекемелер қызмет етуде.
Ипотека экономикалық дағдарысты жоюға екі жолмен ықпал етуі ... ... ... ... ... экономиканың нақты
секторында тереңдей байқалып, ондағы өнеркәсіптің бірқатар ... ... ... мүмкіндік береді.
Ипотекалық несиені пайдаланбай салынған ... мен ... ... ... сол ... құрылыстағы өндірістің үздіксіздігі бұзылады.
Құрылыстың өсуі ... ... және ... ... жол ... ... өндірісінде, ағаш өңдеу және ... ... ... ... және т.б. ... жандандырады. және де
көлік құрылымы дамиды.
Өнеркәсіптік ипотекалық несиелеу өндірісті ... ... ... өнімдердің сапасының артуына және ... ... ... береді. Бұл, өз кезегінде елдің экономикалық потенциалын
ұлғайтады. Ипотекалық несиелеу жүйесінің нарықтық негізде дамуы елді ... ... ... ғана ... сол ... ағымдағы,
айналымдағы қаражаттарды ішкі қорлануға айналдыра отырып, нәтижесінде
инфляциялық дағдарыстан шығуға қолдау көрсетеді.
Екіншіден, ... ... ... ... ... ... тұрақсыздыққа жағымды ықпал етеді.
Бір жағынан, ипотекалық несиелеудің дамуы жұмыссыздық ... бола ... ... өндірісінде қосымша ... ... ... ... ... ... ... ала отырып
несиелеу еңбек ресурстарының қажеттігін туындатады. ... ... ... ... жерді еркін таңдаудың да болуы мүмкін емес.
Осындай жағдайда, ипотеканың жұмыспен қамту мәселесін шешуге ықпалы ... ... ... тұрақтылыққа қол жеткізудің ең маңызды
алғы шарты халықтың тұрғын үйге деген қажеттілігін ... ... Үйі ... ... бар ... ... ... бала өсіруге
мүмкіндігі болады. Жақсы тұрғын үй, тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... өмірін ұзартады,
соның нәтижесінде, халықтың еңбекке қабілеттілігін жоғарылатады. Мұның бәрі
ел басымыздың ... ... 2030” ... сай ... ... ... дамуына көрініс табуымен қатар, қазіргі Қазақстанның
экономикасының өсуіне ... ... ... ... ... талап етеді.
Қазақстанда ипотека алғаш рет 1993 жылы ҚР Президентінің жаңа тұрғын
үй ... оны іске ... ... ... ... ... пайда
болды.
1995 жылғы 23 желтоқсандағы №2723 “Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы”
ҚР ... заң күші бар ... ... ... Осы ... ...... берушінің немесе үшінші бір тұлғаның иелігінде
және пайдалануына болатын кепілге салынған жылжымайтын мүлік” деп берілген.
Ипотека – бұл ... ... ... берушіде емес, қарыз алушының
қолында қалатын кепілдің түрі.
Классикалық түсінікте, ипотека – бұл тек несие беру ғана ... ... ... ... ... ... ... етілген облигациялар
шығарумен байланысты қосымша несиелік ресурстар ... ... ... ... ... ... ... мынадай үш құққытық
категорияларды сипаттайды:
Ипотекалық несие алу үшін жылжымайтын ... ... беру ... ... ... актісі (борыштық куәліктің басқа да аты бар);
Ипотекалық несие (ақшалай займ) – жылжымайтын ... ... ... ... ... ... әр ... пікірлер қалыптасқан. Бір
әдебиетте оны жеке несие түрі ретінде қарастырса, көп ... ... ... ... ... жылғы 23 желтоқсандағы № 2723 “Жылжымайтын мүлік ипотекасы
туралы” ҚР Президентінің заң күші бар ... ... ... заем ... мүлік ипотекасымен қамтамасыз ... ... заем ... ... ... мүлік кешенді түсінікті береді, себебі
бұл жерде жылжымайтын мүлікке қозғалыссыз ... кез ... ... де ... ... ... ... объектілердің барлығы
ипотекалық несиелеудің ... ... ... ... Әсіресе,
мемлекеттік орман және жер қорлары, тарихи-мәдени және табиғатты қорғау
мақсатындағы қорықтар және ... ... ... сол ... өзге
объектілерді жылжымайтын мүлік түріне ... ... ... ... 21 ... Қазақстан Республикасындағы ипотекалық
несиелеу ... ... және ... үй ... ұзақ мерзімді қаржыландыру
тұжырымдамасы туралы ҚР Үкіметінің қаулысына сәйкес, ипотекалық несие –
жылжымайтын мүлікті ... ... ... ... ұзақ ... ... ... ғана несиелеу уақытына несие берушіге беріліп, мүліктің өзі
қарыз алушының пайдалануында ... ... ... қорытындылай келе мынадай анықтама туындайды:
ипотекалық несие – ... ... және ... үй құрылысы мақсатындағы
жылжымайтын мүліктерді ... ... ұзақ ... ... ... банктік тәжірибеде ипотекалық несие тек қана үй сатып алуға
арналған несие түрі ретінде ... ... ... ... ... ... алушының меншігінде бар тұрғын үйді кепілге ала отырып,
несие берсе оны ипотекалық несие ... ... ... ... ... ауыл ... ... беруге ынтасыздық танытуда
Оның басты себебі, жер өтімді кепіл заты ретінде айналысқа ... ... ... тәжірибесінде ипотекалық несиенің бір түрі ретінде тұрғын үй
несиесі бөліп қарастырылады. Тұрғын үй несиесі туралы оларды арнайы ... ... акті ... ... ... саласындағы мамандардың
пайымдауынша Ресейде бүгінгі күні ... ... жоқ деп ... де ... ипотекалық несиелеу жүйесінің негізгі ... ... үйді ... ... ... элементтерін
зерттеуден бұрын жүйде дегеніміздің өзі нені білдіретініне мән ... ... үйді ... ... ... ... ... етуі барысында
мынадай үш басты қызмет атқарады:
Тұрғын үй несиелерін қаржыландыруға қажетті ... ... үй ... беру және ... ... көрсету;
Инвестордың қызметін атқару.
Тұрғын үйді ипотекалық несиелеу жүйесінің өзге экономикалық жүйелер
сияқты, өзіне тән ішкі құрылымдық элементтері болады.
Тұрғын үйді ... ... ... ... ... жатқызуға болады:
тұрғын үйді ипотекалық несиелеу субъектілері;
тұрғын үйді ипотекалық ... ... үйді ... ... ... үйді ипотекалық несиелеу шарттары;
тұрғын үйді ипотекалық несиелеудің ұйымдастырушылық-экономикалық
негізі немесе несиелеу технологиясы.
Тұрғын үй ... ... ... ... ... ... жатады. Субъектілеріне мыналарды жатқызуға болады:
қарыз алушылар;
несие берушілер;
риэлторлық және сақтандыру компаниялары;
инвесторлар;
үкімет.
Кестеден көріп ... ... үйді ... ... ... ... қызмет етеді. Мұндай қатысушылардың ... үйді ... ... ... ... ... ... үйді ипотекалық несиелеу субъектілері: мақсаты мен
қызметтері
|Субъектілер ... және ... ... алушылар ... ... ... үй сатып алу, |
| ... ... ... ... ай ... |
| ... төлеуге әзір болу ... ... ... ... ... төлем қабілетсіздігіне |
|деңгейдегі банктер және өзге |байланысты тәуекелдерді азайту арқылы ... ... ... |пайданы арттыру ... ... ... тұлғалар) |Үйді тиімді бағада сату ... ... ... бір тұлғаның тапсырмасы бойынша, оның|
| ... үйді ... ... ... одан |
| ... ... комиссиондық сыйақыны алу |
|Жылжымайтын мүлікке деген |Қазақстан Республикасы аумағында ... ... және ... ... деген меншік ... ... ... ... ... ... жинау, тіркеу және |
|(жылжымайтын мүлік жөніндегі |беру ... | ... ... ... ... сақтандыру, пайда табу |
|Тәуелсіз бағалаушылар ... ... ... заты болып |
| ... ... үйді ... және ... |
| ... құнын анықтау ... ... ... ... беру, ипотекалық |
|компаниясы АҚ ... ... және ... ... ... ... ... тәуекелін|Ипотекалық несиелерден туындайтын тәуекелді |
|сақтандыру компаниясы ... ... ... ... ... ... ... пайда |
|облигацияны сатып алушы заңды|алу ... жеке ... | ... ... |Кәмелетке толмаған азаматтардың құқықтары |
| |мен ... ... ... ... ... ... тұрақты және |
| ... ... ... ... ету; банк |
| ... ... қорғау мақсатында |
| ... ... ... ... |
| ... ... және ... ... |
| ... төмен отбасылардың тұрғын үй сатып |
| ... ... ... ...... ... ... жөніндегі ҚР агентігінің |
|мәліметтері негізінде жасалған ... ... ... ... ... ... үйді ... барысында қатысуға міндетті. Осы қатысушылардың бәрі ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Тұрғын үйді ипотекалық несиелеу жүйесінің келесі бір элементіне оның
объектілері жатады. Несиелеу объектісі бұл ... ... зат не ... ... кез ... зат не ... ... Тұрғын үйді
ипотекалық несиелеу объектісіне мыналар жатады:
тұрғын үй ... ... жер ... үй ... және ... ... үйді сатып алу.
Тұрғын үйді ипотекалық несиелеу объектісіне тұрғын үй ... ... ... үй ... ... ... сатып алуға берілетін несиелер;
тұрғын үй құрылысына және қайта құруға берілетін несиелер;
тұрғын үйді сатып алуға ... ... ... ... ипотекалық несиелеу ерекшеліктерін сәйкес
аталған соңғы екі несие түрінің өзара айырмашылығын былай ... ... үй ... ... ... ... ... өтімді мүліктің болуын
талап етеді және ол қысқа ... ... ... ... ал ... үй сатып алуына берілетін несие бойынша кепіл заты ... сол ... ... өзі ... және ... ... ... ұзақ мерзімді
құрайды, мысалы 10-15 жыл және одан жорары.
Сонымен қатар, айта кететін бір жәйт, егер де ... ... ... ... ... жеке үйлер несиені қамтамасыз ету заты болмаған
жағдайларда оларды ... үйді ... ... ... ... үйді ипотекалық несиелеу ... ... ... ... ... және ... ... несиелік
қатынастарды ұйымдастыру облысындағы объективті экономикалық ... ... ... үй ... ... ... ... принциптер негізінде несиелік процесс, яғни банктік несиелердің
берілуі, пайдалануы және ... ... ... ... ... ... үй ... несиелердің берілуінің басты
шарттары: несиенің мақсаты және мерзімі, олардың қаражаттар ... ... ... және т.б. ... ... шаруашылық жағдайларға өтуі несиелеу
принциптерінде қалыптасып қалған ғылыми көсқарастарды нарықтық ... ... ... ... ... ... үй ... несиелеуді ұйымдастыру принциптері жалпы
банктік несиелеу сияқты екі топқа бөлінеді:
I топқа – жалпы экономикалық тәртіптегі принциптер:
несиенің мақсаттылығы;
несиенің дифференциялдығы.
II топқа – ... ... ... ... ... қайтарымдылығы;
несиенің ақылылығы;
несиенің қамтамасыз етілуі.
М.А. Сыргтың көзқарасымен бөлісе отырып, жалпы несиелеу принциптерін
объективті және субъективті деп бөліп қарауға ... ... ... ... ... және ... ал субъективті принципіне несиенің дифференциалдылығы, мақсаттылығы
және қамтамасыз етілуі жатады.
Несиенің ... ... ... ... ... анықтайды.
Неиселеудің мақсаттылығы несиенің нақты материалдық бағалылылар ... ... ... ... ... ... дифференциялық принципінің мазмұны өзгерген десе
болады. Біріншіден, ол мерзімділік принципімен байланысады, яғни ипотекалық
несие уақытында ... ... ... ... ... ... дифференцияциялануы тек несиелік қабілетті сипаттайтын
көрсеткіштер негізінде ғана ... ... ... бұл ... ... жасалғанға дейін және банктер несиелік ресурстарға деген
сұранысын оқып-үйрену барысында потенциалды қарыз ... ... және ... ... ... қамтамасыз етілу сипатын және
олардың банк үшін пайдалылығын, сондай-ақ қаражаттардың жұмсалу ... ала ... ... ... ... ... іске
қосылады. Үшіншіден, несиелік қабілеттігіне ... ... оның ... ... вариантымен салыстырғанда қаталдау
болып табылады.
Мерзімділік – ол белгілі экономикалық категория ретіндегі ... ... ... бір ... Ол, яғни ... ... ... берілген қаражаты белгілі бір уақыт ішінде келісілген тәртіпке ... ... ... ... ... несиенің
қайтарымдылық принципі туындайды. Несиенің қайтарымдылығы оның экономикалық
категория ретінде, ... ... ... ... ажыратылатын ерекшелігімен сипатталады. Қайтарылмайтын несие
болмайды. Сондықтан да, қайтарымдылық – бұл несиенің ... ... ... ... – бұл несие беруші қарыз алушыға берілетін қаражатты
қайтару барысында бастапқы сомадан өсіп қайтарылатындығын ... ... ... бұл ... ... үшін төленетін сыйақы (бұрынғыша
пайыз) түрінде беріледі.
Ипотекалық несиеледің келесі бір принципі, берілетін ... ... ... ... Соның ішіндегі, ең бір маңызды
ипотекалық несиені қамтамасыз ету құралы – бұл ... ... ... – бұл қарыз алушының аткивтерімен қамтамсыз етілген несие. ... ... ... ... иелігінде қалып, оның пайдалануында
болады.
Несиенің қамтамасыз етілуі өз кезегінде несиенің ... ... ... ... үй ... несиенің қамтамасыз ету көзіне мыналар
жатады:
- алғашқы көзі: қарыз алушының тұрақты табысы; қаншалықты ... ... алу не ... ... тәуекелді болатындықтан; банктер
екінші көздің болуын қалайды;
- екінші реттегі көзі: сатып алынатын тұрғын ... үйді ... ... ... ету заты – жылжымайтын
мүлік кепіл заты болғанымен, ол несие ... ... ... қарыз алушының иелігінде қалады. Бұл оның басты ... ... үй ...... ... бір түрі.
Ипотекалық несие әрқашан жылжымайтын мүлік кепілдігі – ипотекамен, ал
тұрғын үй ипотекалық несиесі тек қана ... үй ... ... ... ... ... нысанында бір ғана қамтамасыз етілу
кепілдігіне ... ... ... тұрғын үй жатады. Мұндай жағдайда
банк пен ... ... ... келісім-шарт жасалады және соның
негізінде қарыз алушы – ... ... ал ... беруші қарыз алушының
несиені және пайызды ... ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Кепілдік беруші (қарыз алушы) өз міндеттемесін орындамаған ... ... ... беруші кепілге қойылған мүліктің құны есебінен
өзінің талабын қанағаттандыруға құқы бар.
Жалпы тұрғын үй ... ... ... ... ... уақытында
қамтамасыз етудің өзге де нысандары кепіл-хат, ... және ... де ... ... үй ... несиелеу жүйесінің келесі бір ... ... ... ... ... шарты – деп несиелеудің базалық
элементтері: несиелеу субъектілері мен объектілері ... ... ... талаптарды түсінуге болады.
Несиелеу шарты, біріншіден, несиелік мәміле ... екі ... ... ... ... мүдделеріне сай, қажеттілігін
қанағаттандыруға бағытталады. Несиелеу ... ... ... ... ... ... қорғалуын да көздейді.
Несиелеу шарты, екіншіден, несиелеу принциптерінің: мақсаттық
мерзімділі және қамтамасыз етулігімен ... Егер де, ... ... ... ... болса, онда несиелеу мәмлесі жасалмайды.
Несиелеу шарты үшіншіден, банктің коммерциялық мүддесі сақталанатын
негізде ... ... ... ... түрде жүргізіледі. Оның ақысы
көбіне несиелік тәуекелге, орталық банктің ресми ... ... ... ... ... ... пен ұсыныстың жалпы жағдайына
байланысты анықталады.
Несиелеудің төртінші шарты, банк пен қарыз алушы арасындағы жасалатын
несиелік ... ... ... ... ... жақтардың белгіоі бір міндеттемелері мен құқықтарын, сондай-ақ
экономикалық жауапкершілігін көздейтін ... ... іске ... ... ... ... ... келесі элементіне тұрғын үйді ипотекалық
несиелеуді экономикалық-ұйымдастыру тәсілдері жатады. Бұл ... ... беру және ... ... жолдары анықталады. Несиелеуді
экономикалық-ұйымдастыру тәсілдері экономиканың әр ... ... ... ... ... ... Бұл ... ақшалай қаражаттарды беру барысында еңбек шығынын азайту және
банк ... ... ... үшін ... ... үйді ... несиелеу жүйесі бұл тұрғын үй ... ... ... тұрғын үйді несиелеу процесін ... ... ... ... ... үйді несиелеу процесін ұйымдастыру деп
ипотекалық несиелеу техникасы мен ... ... ... ... ... үйді несиелуе деңгейіндегі ипотекалық несиелеу механизмінің іс
әрекетін, қызмет ... ... ... ... үйді ... несиелеу
механизмінің несиелік процестің құрамдас бөлігі ретінде қарасытырылуы оның
тұрғын үйді ипотекалық ... ... ... ... ... ... айтсақ, тұрғын үйді ипотекалық несиелеу жүйесі несиелеу жүйесі
- жылжымайтын мүлік нарығындағы ең маңызды қайшылықтардың ... ... ... ... ... ... үйдің) құнының жоғарылығы мен
оны сатып ... ... ... ... ... ... ... тетіктердің жиынтығы. Тұрғын үйді
ипотекалық несиелеу ...... ... жуйесінің құрамдас бөлігі
ретінде ипотекалық несиелеу ... ... ... жиынтығы
сипаттайды.
1.2 Қазақстанда ипотекалық несиелеу жүйесінің қалыптасуы
мен даму кезеңдері
Шетелде бар ... ... ... Қазақстан үшін таңдауға
көптеген шарттар мен ... ... ... ... факторларға мыналар
жатады:
- саяси фактор, яғни қоғамдық жүйенің жалпы ... ... ... не болжанбайтындығы; сырттай қауіптің болуы не
болмауы; басқа елдердің әскери және ... ... ... ... ... ... ең ... фактор – бұл мемлекеттің кепілдігі
және қолдау көрсетуі, нақтырақ айтсақ, ондай несие ... ... ... және ... ... факторлар, яғни бұл жерде ипотеканың дамуына ықпал еткен ең
бастысы меншік қатынастарының құқықтық қорғалу қабілеті, ... ... ... ... ... қабылданып жұмыс жасауы, кепіл
объектісіне ... ... салу және ... да ... ... ... мүлікті және кепіл затын тіркеу жүйесінің ... ... ... ... қатысушыларының мүдделерін қорғайтын
өзге де құқықтық ... ... ... ... ... мұнда ипотекалық несиенің дамуына ықпал
еткен басты факторларға: қаржы нарығының ... ... ... және ... деңгейі, халықтың төлем қабілеттігі, ипотекалық
несиелеуден туындайтын тәуекелдерден ... ... ... жасау деңгейі,
соның ішінде кепілді, адам өмірін, жылжымайтын мүлікпен ... ... ... ... және табыстылығын сақтандыру шараларын
жүзеге асуы ... ... ... бұл ... ... несиеге қатынасы, олардың
қорларының болуы не болмауы сияқты факторлардың орыны ерекше.
Қазақстанда ипотекалық несиелеудің дами бастағанына он ... ... ... ... ... қалыптасуы мен дамуын
мынадай кезеңдерге бөліп қарауға болады:
1993-1999 жж. тұрғын үй ... ... және ... үй ... ... ... байланысты кезең;
2000 жылдан осы уақытқа дейінгі кезең.
Қазақстанда тұрғын үй ипотекалық несиенің дамуына себеп ... ... үй ... ... одан ерте ... яғни 1991 жылы ... алу және жекешелендіру”, “Меншік туралы”, кейіннен “Жылжымайтын
мүлік ипотекасы ... ... ең ... ... үй ... ... ... айтуға болады.
Осы заңдардың негізінде тұрғын үйді купондық жекешелендіру процесі
жүргізіліп, әрбір үйді оның ... ... ... Сол ... ... үй ... ... меншік иелері өздерінің үйлерін кепілге қойып,
банктен несие алуға не оны сатуға мүмкіндік алды.
Тұрғын үйді реформалаудың ... ... ... ... ... ... жаңа тұрғын үйге деген сұранысын төмендетіп, ол уақытта
тұрғын үй нарығындағы дайын үйге ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі аталған бағытта
қолданылатын несиенің болмауымен сипатталады.
Ипотека туралы алғаш рет ... ... ... ... 1993 ... Н.Ә. Назарбаевтың “Жаңа тұрғын үй саясаты туралы және оны ... ... ... ... ... қол ... ... сөз
болды десек қателеспейміз.
Бағдарлама мемлекеттің ... үй ... ... ... ... қарастырды: тұрғын үй саласына ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу; тұрғын үй құрылысын
және тұрғын ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысының құнын төмендету және оны халыққа
арнап арзандату шараларын ... ... үй ... ... және бұл ... көптеген азаматтар мен заңды тұлғалардың
қатысуын мақсатында жеңілдік жүйесін жасау және ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру; құрылыс индустриясы
базасын жаңғырту; тұрғын үй құрылысына арналған жер ... бөлу ... ... ... әлеуметтік, инженерлік және көлік
инфрақұрылымының тұрғын үй ... ... ... ... үй
саясатын жүзеге асыруы үшін тиімді ұйымдық құрылымдар құру; тұрғын үй және
жылжамайтын мүлік нарығының инфрақұрылымын дамыту.1
Алғашқы бағдарлама ... 1995 жылы ... ... ... ... жүйесіне сай жұмыс жасайтын Тұрғын үй құрылыс банкі
құрылды. Бұл банк ... ... ... жасады. Оның жарғылық
капиталы мемлекеттік бюджеттен бөлінген қаражат есебінен ... ... банк ... ... ... ... алу үшін әуелі нарықтан сатып ... ... ... 50%-і ... 45% мөлшерінде болған) шамасында құрылыс
қаражатын жинақтау қажет. Сөйтіп, қалған төлейтін бөлігінің ... ... ... үй ... пәтерді) кепілге ала отырып, банк
ссудасы беріледі.
Бұл жүйенің біздің тәжірибеде дами ... және ... де ... ... ... ... бұл ... тарапынан реттеу жүргізілмейді; екіншіден бұл жүйенің қызмет етуі
туралы нақты заң жоқ; ... ... ... ... ... субсидия берілмеді; бесіншіден, еліміздегі инфляция жағдайында
қорлану салымдары ... ... ... ... өте төмен, алтыншыдан,
банктердің ресурстық базасы жеткіліксіз болды.
Бір айта кететіні, бұл ... ... ... ... оған аталған
банктің жабылуы себеп болды. Әрине ол уақытта халықтың банк несиесін алуға
деген психологиясы төмен, көбі несиеге ... ... ... экономикадағы орын алған дағдарыс, халық ... ... ... үй ипотекалық несиесін алу мүмкіндігін шектеді.
Бұл кезең ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай өз үлесін қоса алмады.
Екінші кезең 2000 жылы 21 тамыздағы “Тұрғын үй құрылысын ұзақ мерзімді
қаржыландыру және ипотекалық несиелеу жүйесін ... ... ... ... № 1290 ... қабылдануынан басталады. Осы тұжырымдамаға
сәйкес, тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... қолдау, сондай-ақ тұрғын үй құрылысына қаражат тарту
мақсатында 2000 жылы 20 ... ҚР ... ... № 469 ... және
оның 100 % қатысуымен Қазақстан Ипотекалық Компаниясы ЖАҚ ... ... ... ... ... нарығы қалыптасу
үстінде. Себебі, оның нормативтік ... ... және ... ... ... ... классикалық үлгісі мен
Қазақстанда қызмет ететін нарық ... ... ... түрде
келтірілген.
2-кесте. Ипотекалық нарықтың инфрақұрылымын салыстыру
|Классикалық үлгі ... ... ... ... соның ішінде | ... ... ... жер, ... және |Бар, толықтыруды талап|
|құрылғылар туралы заңдар ... ... ... ... ... ... білу |Бар, аса толықтыруды |
|және жалжымайтын мүлікпен өзге де мәмілелер ... ... ... ... ... актілер | ... ... ... ... меншік құқықты |Бар, толықтыруды талап|
|секьюритизациялау жөніндегі заңдар мен ... ... ... | ... несие бойынша салықтық жеңілдіктер |Бар, аса толықтыруды |
| ... ... ... ... ... ... |Жоқ ... | ... ... жөніндегі заңдылықтар |Бар, ... ... ... ... ... қағаздарға инвестиция жұмсауға|Жасалып жатыр ... ... ... ... | ... ... ... | ... ... |Бар ... ... (компаниялар) |Бар ... ... |Бар ... компаниялар |Жоқ ... ... ... бюро |Бар ... ... |Бар ... |Бар ... |Бар ... ... |Бар ... |Жоқ ... |Бар ... ... | ... ... |Бар ... ... ... |Бар ... ... |Бар ... ... |Бар ... ... ... ... ... |Бар ...... құрастырылған: Статистика жөніндегі ҚР агентігінің |
|мәліметтері негізінде жасалған. ... ... ... ... ... ... жабық
айналымын қалыптасыруға мүмкіндік ... ... ... ... та, барлық инфрақұрылым енді ғана қызмет ете ... да ... ... әлі ... қалуда. Заңдылықтарды көптеген
қарама-қайшылықтар кездесуде, нормаларды қолдану механизмдері жоқ.
Ипотека және ... ... ... ... және ... әр ... беріледі.
Грек сөзінде “hypotetheca” – тіреу қою, кепіл беру деген ұғымды
білдіреді. Ол ... жер ... ... бір ... сомасы жазылды. Мұндай
тіреу қағаз беруші кепілге қойылған жер бөлімшесінің ... ... және ол ... алушының мүліктік жауапкершілігін куәландырады.
Кейіннен осындай мақсатқа арнайы кітапшалар қолданыла бастайды және ... ... деп ... ипотека түсінігі біздің елімізде 1995 жылғы 23 желтоқсандағы № 2723
“Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы” ҚР ... заң күші ... ... ... Осы ... ... ... – кепіл
берушінің немесе үшінші бір тұлғаның иелігінде және ... ... ... ... ... деп берілген.
1995 жылғы 23 желтоқсандағы № 2723 “Жылжымайтын мүлік ипотекасы
туралы” ҚР ... заң күші бар ... ... ... заем ... ... ипотексымен қамтамасыз етілген банкт~ик заем деп
түсіндірледі. 2000 ... 21 ... ... ... ... ... дамыту және тұрғын үй құрылысын ұзақ мерзімді
қаржыландыру тұжырымдамасы туралы ҚР ... ... ... ... – жылжымайтын мүлікті кепілдікке алып, банктен берілетін
ұзақ ... ... ... құқығы ғана несиелеу уақытына несие берушіге
беріліп, мүліктің өзі ... ... ... ... ... ... ... ой-пікірлерін саралай келе біз мынадай
тұжырым ... ... ... – жерді, өндіріс және тұрғын үй
мақсатындағы жылжымайтын ... ... ... ұзақ ... ... ... үйді ... несиелеу жүйесі өзінің қызмет етуі ... үш ... ... атқарады:
1) тұрғын үй несиелерін қаржыландыруға қажетті қаражаттармен қамтамсыз
ету;
2) тұрғын үй несиелерін беру және оларға қызмет көрсету;
3) инвестордың ... ... үйді ... ... жүйесінің өзге экономикалық жүйелер
сияқты, өзіне тән ішкі құрылымдық элементтері болады.
Біздің көзқарасымызша, тұрғын үйді ... ... ... элементтеріне мыналарды жатқызуға болады:
тұрғын үйді ипотекалық несиелеу субъектілері;
тұрғын үйді ипотекалық несиелеу объектілері;
тұрғын үйді ипотекалық несиелеу принциптері;
тұрғын үйді ... ... ... үйді ... ... ... немесе несиелеу технологиясы.
Тұрғын үй ипотекалық ... ... ... элементіне оның
субъектілері жатады. Субъектілеріне мыналарды ... ... ... ... және ... компаниялары;
инвесторлар;
үкімет.
Қорыта айтсақ, тұрғын үйді ипотекалық несиелеу жүйесі – жылжымайтын
мүлік нарығындағы ең ... ... ... ... айтсақ
жылжымайтын мүлік объектісінің (тұрғын үйдің) кұнының жоғарылығы мен ... ... ... табыстарының шамалары арасындағы қайшылықтарды
шешуге бағытталған тетіктердің жиынтығы.
Жалпы алғанда, барлық ипотекалық тұрғын үйді ... ... ... ... ... үш ... бөлінеді:
Банктік ипотека, яғни банк ипотекалық несиелерді басқа несиелер сияқты
өзінің ресурстары, соның ішінде депозиттік ресурстар есебінен ... ... ... ... жүйесі, ипотекалық
несиелерді беруде интитутциональдық инвестордың, соның ішінде жинақтаушы
зейнетақы қорларының, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген облигацияларды сату арқылы
қаражаттарын тарту ... ... ... ... ... ... ипотекалық тұрғын
үй несиелерін беруде болашақ қарыз алушылардың ... ... ... бар ... ... ... ... үшін таңдауға
көптеген шарттар мен факторлар ықпал етті. Негізгі факторларға мыналар
жатады:
- саяси фактор, яғни ... ... ... ... режимдердің
болжанатындығы не болжанбайтындығы; сырттай қауіптің ... не ... ... әскери және экономикалық экспансиясы. Ипотекалық несиелеудің
дамуына ықпал еткен ең басты фактор бұл мемлекеттің кепілдігі және қолдау
көрсетуі, ... ... ... ... ... ... ... және т.с.с.
- құқықтық факторлар, яғни бұл жерде ипотеканың дамуына ықпал еткен ең
басты меншік қатынастарының құқықтық ... ... ... ішінде
жылжымайтын мүлікке қатысты ... ... ... ... ... ... айып пұл салу және ... да ... ... жылжымайтын мүлікті және кепіл затын тіркеу ... ... ... ипотекалық нарықтың қатысушыларының мүдделерін қорғайтын
өзге де құқықтық актілердің болуы жатады.
- Эконоимкалық ... ... ... ... дамуына ықпал еткен
басты факторларға: қаржы нарығының дамуы, ұлттық валютаның тұрақтылығы және
инфляция деңгейі, ... ... ... ... ... ... сақтану жүйесінің жұмыс жасау деңгейі, соның
ішінде кепілді, адам өмірін, жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз ... ... ... және табыстылығын сақтандыру шараларын жүзеге асуы
жатады;
- Тарихи факторлар, бұл ... ... ... ... ... ... не ... сияқты факторлардың орыны ерекше.
Қазақстанда ипотекалық несиелеудің дами бастағанына он жылдай уақыт
болды.
Қазақстандағы ипотекалық несиелеу ... ... мен ... ... бөліп қарауға болады:
1993-1999 жж. тұрғын үй қатынастарын реформалау және тұрғын үй құрылыс-
жинақ жүйесін енгізу байланысты кезең;
2000 жылдан осы уақытқа ... ... ... үй ипотекалық несиенің дамуына себеп болған бұл
тұрғын үй реформасын жүргізілуі одан ерте ... яғни 1991 жылы ... алу және ... ... ... ... ... ипотекасы туралы”, сондай-ақ ең ... ... үй ... заңдардың қабылдануын айтуға болады.
2. Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеудің қазіргі жағдайы және
даму үрдісі
2.1 Қазақстанда ипотекалық несиелеудің қазіргі жағдайына талдау
Қазақстан экономикасын көтеру, ... ... ... ... ... ... жақсартуға ұмтылысы республикада тұрғын үй құрылысының
өзектілігіне себепші болды. Тұрғын үй ... ... 2030 ... ... ... ... бірі болып танылды және ол жалпы
ұлттық сипаттағы ... ... ... бірі болып табылады.
Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілетігін арттыру орта мерзімді
перспективада тұрғын үй құрылысында жаңа ... ... ... бұл шара ҚР ... 2004 жылғы 19 наурызда Халыққа
жасаған үндеуінде қарастырылған. Онда ... үй ... ... ... үйді ... ... 1 ... метрін 350 АҚШ
долларында салып сату және ол үшін ҚР ... ... ... ... ... ... ... жылы 31 мамырда осы ... іске ... ... ... ... жж. ... ... үй құрылысын дамыту” Үкіметтің
бағдарламасы бекітілді. Бұл бағдарлама ... ... ... ... жас ... ... қызметкерлерге, мемлекеттік
мекемелерде жұмыс істейтіндерге әр түрлі жеңілдіктермен ипотекалық несие
беру жолдарын қарастырады.
Осыған ... ... ... тұрғын үй құрылысын
дамытудың 2005-2007 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының негізгі
бағыттары тұрғын үйдің құнын ... ... ... ... жігі үшін
қол жетімді тұрғын үй құрлысының тұрақты өсу қарқынын ... ... үйге ... беру ... ... ... ... бастапқы жарнасы
мен мөлшерлемелерін азайту болып табылады.
Қазақстандағы ... үй ... ... ... өтті және ... ... басты мақсаты тұрғын үй несиесін берудің оң нысандарын дамыту
арқылы халықтың тұрғын үй сатып алуға және салуға көшу үшін ... ... ... ... мен ... ... ... тұрғын үйлерді
пайдалануға берудің құрылымы өзгерді. Тұрғын үй ... ... ... ... ... жекеше және жеке құрылыс салушылар
негізгі рөл атқара бастады.
Тұрғын үй қоры тізімінің 2004 ... 1 ... ... ... 15 млн ... бар ... ... үй көлемі 243,0 млн. шаршы
метрді, соның ішінде қалаларды – 144, 8 млн. ... ... ... жерлерде
– 98,2 млн. шаршы метрді құрайды.
Қазақстандағы тұрғын үй қорының 96,8%-дан астамы жеке ... ... ... ... және 3,2%-ы ... ... (7,7 млн. ... метр).
1 тұрғынның тұрғын үймен қамтамасыз етілуінің қазіргі ... ... ... 18 ... метр ... 2003 ... ... орта есеппен алғанда 1 тұрғынға 17,0 шаршы метр, соның ішінде
қалаларда – 17 ... ... ... ... – 15,8 шаршы метрден келеді.
Мемлекет тұрғын үй құрылысының негізгі қатысушысы болудан қалды. ... үй ... ... ... үлесі 2002 жылы 5,6 % - ға дейін
азайды, 2003 жылы бұл ... ... ... жер сілкіну салдарын жою
кезінде тұрғын үйлердің ... ... ... ... ... қаражаты есебінен тұрғын үйлерді пайдалануға берудің жалпы
алаңынан 69,4% ... үй ... ... ... үй ... қаржыландырудағы мемлекеттің
үлесінің азайғандығын 3-кестеден көруге болады.
3-кесте. Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылысы көрсеткіштерінің
динамикасы
|Көрсеткіштер |1998 |1999 |2000 ж |2001 |2002 |2003 ж |03 |
| | | | | | | |2004 ... | | | | | | | ... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |15,4 |0,9 |6,0 |2,6 |3,5 |2,1 |2,1 ... | | | | | | | ... |84,6 |99,1 |94,0 |87,4 |73,5 |71,2 |98,5 ... ішінде | | | | | | | ... |71,0 |84,5 |61,8 |67,7 |89,5 |90,1 |88,5 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | ... мөлшері| | | | | | | ... ... |107,8 |106,9 |126,0 |146,9 |150, 5 |159,1 |160,2 ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... |63,5 |73,9 |54,7 |53,9 |54,8 |58,7 |60,4 ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... Бір ... | | | | | | | ... ... |6,7 |12,0 |14,9 |17,5 |24,5 |45,7 ... (мың | | | | | | | ... | | | | | | | ...... ... ... ... ҚР ... |
|мәліметтері негізінде жасалған. ... ... екі оң ... ... ... біріншісі –
мемлекеттік емес секторда тұрғызған, яғни жеке ... және ... ... салынып жатырған тұрғын үйлердің үлес салмағының
бірқалыпты өсуі және екіншісі – салынатын ... ... ... яғни ол жеке сектордың есебінен тұрғызылған үйлердің ... Егер 1990 жылы ... ... ... 78 %-ы ... мен ұйымдардың есебінен тұрғызылса, ал 1994 жылдан бастап, бұл
жағдай түбегейлі өзгерді. 2001 жылдан бастап және ... ... жаңа ... құрылысының 98 %-ы жеке секторға тиесілі болып табылады.
2000-2003 жылдары халықтың қаражаты есебінен 4600,1 мың шаршы ... үй ... ... ... ... ... үйлердің жалпы
көлемінің 72,7%-ы.
Жеке тұрғын үй ... ... ... төрт ... 57,3 %-ға өсті ... кезеңде осы мақсаттарға 36,6 млрд. теңге жұмсалды. Қалыптасқан
жағдай республика ... ... ... үй ... үшін ... барлығын дәлелдейді.
Республикадағы жеке тұрғын үй құрылысын дамыту бір қалыпты емес. Егер
2003 жылы тұрғындар салған тұрғын ... 1431,2 мың ... метр ... ең көп ... ... ... (309,5 мың ... метр), Атырау
(158,2), Алматы (130,2) облыстары және Алматы қаласы (132,3 мың шаршы ... ... ал ... ... бұл ... ... ... (29,2),
Қостанай (33,7), Солтүстік Қазақстан (35), Ақмола (36,4 мың шаршы метр).
2000-2003 жылдары мемлекеттік емес сектордың кәсіпорындар мен ... 1070,7 мың ... метр ... үй ... ... пайдалануға
берілген тұрғын үйлердің жалпы көлемінің 16,9 %-ы.
Бұл кәсіпорындар мен ұйымдар табысы орта және жоғары табысы бар ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға береді.
Аталған құрылысты салушылар жаңа технологиялар мен ... ... ... және ... ... бойынша жаңа буынды, бірегей көп
пәтерлі тұрғын үйлерді жобалау және салу ... ... ... ... мемлекеттік меншіктегі кәсіпорындармен ұйымдар 475
мың шаршы метр ... үйді ... ... ... ... ... ... көлемінің 9, 3 %-ы.
2002 жылы республиканың ... ... ... ... бірде бір тұрғын үй салынған жоқ, ал 2003 жылы осындай жағдай
Ақмола, Алматы, Қостанай облыстарында және ... ... ... ... бірнеше жылдар бойында пайдалануға берілген ... ... ... үй ... 0,5 %-ын ... және ол ... ... қаупі бар тұрғын үйлердің шамасымен теңеседі.
Соңғы 10 жылдағы Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй қорының жалпы
сипаты 4-кестемен берілген.
4-кесте. ... ... үй ... ... ... ... беру |
| |(мың ... метр) ... ж. |3856 ... ж. |2322 ... ж. |1663 ... ж. |1407 ... ж. |1344 ... ж. |1132 ... ж. |1105 ... ж. |1218 ... ж. |1506 ... ж. |1422 ... ж. |1635 ...... ... ... жөніндегі ҚР агентігінің |
|мәліметтері негізінде жасалған. ... ... ... ... ... қарқынымен тұрғын үй қорының
авария қаупі бар 12 млн. шаршы метр құрайтын тұрғын үйлерді жаңарту үшін 4-
5 жыл ... ... ... үйге ... сұраныс пен ұсыныстың, сондай-ақ баға белгілеудің де
Қазақстанда өзіндік ... бар. ... ... ... ... қалыптастыру барысында есепке алу қажет.
Республика бойынша тұрғын үйге деген сұраны ... ... ... ... мен ... ... бойынша анық байқалады. Себебі, мұндай
қалаларда республиканың бизнес-элитасы, шенеуніктер, сол сияқты ... ... ... ... ... Сұранысқа ықпал етуші фактор
ретінде бюджеттік шектеулер, ... ... ... ... ... ... ... орташа табысы жоғары деңгейде емес, бірақ та
бірқатар көрші мемлекеттермен салыстырғанда жоғары саналады. ҚР ... ... ... ... 2003 жылы ... жан ... ... ақшалай табысы шамамен 11600 немесе 80 АҚШ долларын
құрады.
Соңғы жылдардағы халықтың тұрмыс деңгейінің ... ... ... ... ҚР ... ... деңгейінің негізгі әлеуметтік-экономикалық
көрсеткіштері
|Көрсеткіштер |1998ж |1999ж |2000ж. |2001ж |2002ж. |2003ж. ... Үй | | | | | | ... |1363,8 |1583,5 |1677,8 |1938,6 |2445,8 |2854,3 ... ... | | | | | | ... млрд ... | | | | | | ... ... ... | | | | | ... мың ... |91,2 |135,7 |174,7 |218,8 |254,2 |298,5 ... Үй | | | | | | ... |1344,0 |1692,8 |1913,7 |2318,5 |2640,9 |3027,1 ... ... тұтынуы,| | | | | | ... ... | | | | | | ... ... жан | | | | | | ... ... |3020 |5539 |6102 |7334 |8339 |9623 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... кестенің жалғасы
|Бір жұмыскерге | | | | | | ... ... |9682 |11864 |14374 |17303 |20323 |23221 ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... (жан ... |3716 |2605 |2680 |3484 |4320 |5450 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ...... құрастырылған: Статистика жөніндегі ҚР агентігінің |
|мәліметтері негізінде жасалған. ... кету ... ... көп ... ... жоқ, ... олар
өздерiеiң табыстарын ағымдағы тұтынуға жұмсайды. Жинақ нормасының деңгейi
де ... тек ... үш ... ғана ... ... ... үйге ... көбiне демографиялық көресткiштермен, соның iшiнде жаңа ... ... ... ... үй шаруашылықтарының санымен және ... ... 1999 ... ... жалпы туу коэффициентi төмендеп
өлiм-жiтiм коэфициентi артқан болатын, соңғы жылдарда бұл ... ... ие бола ... ... ... туу көрсеткiшiнiң
төмендегенi ертеңгi күнгi отбасының мөлшерiне ықпал етiп, сол арқылы тұрғын
үйге деген сұранысқа әсер етуi ... ... ... соңғы жылдардағы Республикамыз
бойынша қала орталықтарындағы үй ... ... 6- ... болады.
6-кесте. ҚР-ғы қала орталықтарындағы үй
шаруашылықтарының құрылымы 2004ж 1 ... ... ... мың адам |От ... мың ... |1340 |356 ... |602 |165 ... |275 |79 ... |150 |43 ... |445 |127 ... |307 |102 ... |385 |110 ... |286 |82 ... |250 |71 ... |207 |59 ... |325 |93 ... |190 |54 ... |155 |44 ...... ... ... жөніндегі ҚР агентігінің |
|мәліметтері ... ... ... жылы ... ... ... қаласына көшiрудiң де сұранысқа
едәуiр ықпалы болды. Яғни жылжымайтын мүлiкке деген баға бiр ... ... да 10-15 % ... ... жаңа ... ... есе күрт өсiп
кеттi. Сондай-ақ жаңа астанамызда сол ... ... ... үй ... ала ... республикамыздың басқа аймақтарындағы жағдайға көңiл бөлсек, онда
Алматы мен ... ... ... ... және ... ... ... облыс орталықтарында: Атырау, Ақтау, Павлодар
және т.б. қалаларда яғни ... ... ... деңгейiне байланысты
тұрғын үй бағасы өте ... ... ... деңгейi жоғары
аймақтарда тұрғын үй бағасын бiрнеше есе төмен болып қалыптасты.
2002-2003 жж. ... ... ... ... бағасының жағдайы 7-
кестемен берiлген.
7-кесте. Аймақтардағы тұрғын үй бағасының жағдайы
|Қалалар |2002ж. |2003ж. |Өсу ... |
| |1 ... метр |1 ... метр |% |
| ... АҚШ долл ... АҚШ долл | ... |400 |650 |160 ... |350 |650 |180 ... |240 |350 |140 ... |350 |450 |110 ... |80 |280 |350 ... |50 |250 |500 ... |50 |220 |440 ... |30 |120 |400 ... |120 |220 |180 ... |100 |150 |150 ... |50 |120 |240 ... |60 |100 |160 ... |30 |70 |230 ... |20 |40 |200 ...... ... Статистика жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң ... ... ... ... екi үш ... жеке ... ... (қаланың сыртында салынған)
сұраныс өсiп отыр. Комуналдық ... ... өсуi де ең ... бар ... деген сұранысты арттыруда.
Табыс деңгейiнiң және отбасы жағдайының өзгеруiне қарай өздерiнiң
тұрғын үйлерiн бiрнеше рет ауыстырып ... да аз ... Бұл ... ... ... ... ... ықпал ететiндiгiн
сипаттайды.
Тұрғын үйдiң ұсынысына келсек, республикамыздың барлық ... ... ... десе ... ... ... көптеген бөлiгi қайталама нарықта
ұсынылады, яғни бұл жаңа ... ... ... ... ... Құрылыс секторындағы жағдай жеткiлiктi төлем қабiлеттiлiгi бар
сұраныстың жоқтығынан соңғы жылдар iшiнде нашарлап кеттi.
Қазақстандағы тұрғын ... ... беру ... ... ... ... ... пайдалануға беру
(жалпы көлемi мың шаршы метр).
|Жылдар |Барлық меншiк ... ... ... ... ... |
| ... | |
| ... мен | |
| ... | |
| | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | | ... ... ж. |3856 |2202 |1654 |1057 ... ж. |2322 |925 |1397 |764 ... ж. |1663 |556 |1107 |628 ... ж. |1407 |293 |1114 |699 ... ж. |1344 |229 |1115 |851 ... ж. |1132 |174 |658 |803 ... ж. |1105 |108 |997 |843 ... ж. |1218 |108 |1210 |958 ... ж. |1506 |86 |1420 |1004 ... ... ж. |1422 |80 |1342 |1206 |
| | | | | ... ж. |1635 | 114 | 1521 |1368 ...... ... ... ... ҚР ... |
|мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... ... ... ... үй ... ... ... 2003 жылғы мемлекттiк кәсiпорындардың тарапынан
пайдалануға берген тұрғын үй алаңдарының өсуiне Жамбыл облысындағы ... жер ... ... ... қайта қалпына келтiруге мемлекттiң
араласқандығын көремiз. Басқа жағдайлардың бәрiнде керiсiнше мемлекттiк
емес кәсiпорындар мен ... ... ... ... өз ... ... ... берiлген тұрғын үй көлемi арттып отыр.
Қазiргi уақытта алғашқы нарыққа ... ... ... үйдiң
бағасы 2,5,- 4,5 есе асып отыр. Бұл дегенiмiз ... үй ... ... кезеңдегi дамуын және тұрғын үй ... ... ... сипаттайды. Соның нәтижесiнде қайталама нарықтағы
тұрғын үйлердiң бiрiншi кезектi несиелеу обьектiсiне айналып отырғандығын
көрсетедi. Мұның басты ... ... ... ... ... көп ... ... тұратындығын дәделдейдi.
Тұрғын үйдi ипотекалық несиелеу өнiмдерiне қатысты төлем қабiлеттiлiк
сұранысты ... ... ... үшiн ... үй мен ... ... ... екiншiден, оларға деген потенциалды төлем
қабiлетiнде сұраныстың болуына көңiл бөлу ... ... ... ... ... үйдi ... несиелеудiң дамуына қажеттi және
пайдалы шешiм жасауға мүмкiндiк бередi.
Ресми ... ... жан ... ... ... ... табыс 2003
жылдың аяғына 9623 тенге немесе 67 АҚШ ... ... ... мұндай
төменгi табыс Қазақстанның барлық ... ... үйдi ... ... дамытуға кедергi келтiретiнi сөзсiз. Ең бастысы тұрғын
үйдi ипотекалық несиелеудi дамытуға мүмкiндiк ... қала ... ... ... ... Қазiргi кезде ең болашағы бар нарық ... мен ... ... және т.б. өндiрiстiк бағыттағы қалалар саналады
және ондағы орташа айлық табыс мөлшерi 15 500 тенге немесе 110 АҚШ ... ... ... ... ... сұранысты анықтау
үшiн отбасының бiр жұмыскерiнiң табысы екiге көбейтiледi. Мұндай болжамдар
ағымдағы табыс деңгейiн және үй шаруашылықтарының ... ... ... (9- ... Халықтың табыстары және оларды бөлу
|Қалалар ... ... ... ... |Бiр ... ... |
| ... | |келетiн ... ... |
| | | ... ... ... |1340 000 |356 000 |45125 |1 624 5005000 ... |602 000 |165 000 |37544 |6 194 760 000 ... |307000 |88000 |24140 |2 124 320 000 ... |275000 |79000 |25192 |1 990 168 000 |
| ... |445000 |127000 |27440 |3 484 880 000 ... |286000 |82000 |26536 |2 175 952 000 ... |385000 |11000 |12791 |1 407 010000 ...... құрастырылған: Статистика жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң |
|мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... бөлу ... ... ... ... ... ... есептеу үшiн квинтильдiк әдiс пайдаланылады, оны былай
түсiндiруге болады:
Отбасының саны бес ... ... ... әр ... табыстарды бөлу былай жүргiзiледi: 1-топқа –5 %,
2-топқа- 10 %, 3- топқа - 16%, 4- ... ... әр топ ... ... ... ... отбасының санына бөлiнiп,
бiр отбасына тиiстi ай сайынғы табыс есептеледi.
Бұл таңдаудың мақсаты- тұрғын үй ... 1 ... ... 300 ... үйдi ... ... ... бар потенциалды отбасының санын анықтау
болып табылады. Бiздiң мысалымызда ондай отбасыларға әзiрше Алматы және
Астана ... ... ... ... ... шет ... тұрғын үйлердiң бағасын салыстырмалы
түрде қарастырған дұрыс сияқты. 10- кестеде Қазақстан, Түркия және Венгрия
мемлекеттерiндегi тұрғын ... 1 ... ... бағалары берiлген.
10-кесте. Бiрқатар елдер бойынша тұрғын үйдiң 1 шаршы метрiнiң құны.
|Тұрғын үй көлемi ... ... |1 ... ... ... ... метр) | | ...... ... (мың АҚШ долларында) ... |50 |0,40 ... |110 |0,85 ... |65 |0,46 ... |80 |0,56 ... |100 |0,69 ...... (мың АҚШ долларында) ... |49 |0,68 ... ... |133 |0,93 ... |342 |0,78 ... – Алматы, (мың АҚШ долларында) ... |8 |0,35 ... |13 |0,45 ... |20 |0,75 ...... ... Баға ... шартты мәлметтердi |
|пайдалану арқылы есептеледi. ... ... ... ... ... үйдi несиеге сатып алу
халықтың тұрғын үй мәселесiн шешудiң ... ... ғана ... ... ... ... ... саласы ретiнде саналады. Мұндай саланы
қаржымен қамтамасыз етуде шешушi ... банк ... ... ... ... бағдарламада тұрғын үй құрлысын ұзақ
мерзiмдi қаржыландыруды тұрғын үй ... ... ... банктердi
ұзақ мерзiмдi ресурстармен қамтамасыз ету мәселесiн шешу ... ... ... орта ... ... арзан үйлер салу
мiндеттерi көзделуде.
Тұрғын үй құрылысын қаржыландыруда мемлекеттiң ролi зор. ... ... ... ... үй ... ... ... Бұл
жерде бюджеттiк қаражат қаржы операторына тендiрлiк негiзде құрлысшыны
немесе тұрғын үй ... ... ... арқылы тұрғын үй құрлысына
бағытталады. Тұрғын үй ... ... ... жұмсалынған
инвестициялар көлемi 11-кестеде берiлген.
11-кесте. Тұрғын үй құрылысына ... ... ... ... ... |
| |Млн. ... | |
| | ... кәсiпорындар мен |Халық |
| | ... | ... |13 771 |41 146 |5829 ... |22 435 |2000 |6644 ... |27 310 |4387 |8017 ... |36 158 |6862 |9141 ... |57 363 |15 502 |13151 ... – автормен құрастырылған: Статистика жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң |
|мәлiметтерi ... ... ... тұрғын үйлердi қаржыландыру көздерiнiң iшiндегi ең маңыздысы
банктердiң несиелерi, соның iшiнде ипотекалық несиелер болып табылады.
2.2 Ипотекалық несиелеу тәжiрибесiне ... ... ... ... және экономикалық рөлiнен
басқа, елiмiздiң банк жүйесiнiң ... және ... ... ... ету үшiн де ... ... мәнi ... несиелеу – ең төменгi тәуекелдi банктiк ... ... ... ... ... ... қарыз алушы мен
инвестордың басында болады. Банк әр түрлi ипотекалық ссудаларды (өзгермелi
пайыз мөлшерiнде) пайдалана отырып, өзiнiң ... ... ... ... тек ... ... несиелiк қабiлетiн бағалауды және жылжымайтын
мүлiктi бағалауды дұрыс жүргiзудi қажет етедi. ... ... ... ... ... ... бередi.
Жылжымайтын мүлiкпен жасалатын ... ... ... ... ... төмен болып келедi.
Ипотекалық несиелеу сөзсiз банктiк қызметтiң перспективалық бағытына
жатады. Ипотекалық банк ... ... және ... ... ... ... ... да, ондай тұрақты банктердiң банктiк
жүйеде көп болуы ... ... ... ... ... арттыра түседi.
Жалпы ипотекалық несиелердiң басқа несиелерден ерекшелiгi мынадай
факторларға байланысты: ... ... ... 30-40 ... дейiнге
мерзiмдерде ипотекалық несиелер бередi;
Қарыз алушының несиенi қайтару тәсiлi, яғни ай сайын және ... ... ... және ... ... ... ... Мұндай
ерекшелiгi басқа несиеге қарағанда ... ... ... ... ... ... қайтаруға шек қойылмаған жағдайда ипотекалық
несиенi берушi мекемелер белгiсiз ақшалай ағымдары және ... ... ... ... ... ... ... несиелер мерзiмiнен бұрын қайтарылады. Ипотекалық нарықтың
бүгiнгi даму сатысында аталған мәселеге байланысты статистиканың ... ... ... қайтару кестесiн болжау қиынға соғады. Дамыған
елдерде тарихи ақпараттар негiзiнде мұндай мәселе PSA ... ... ... күнi Қазақстанда ипотекалық несиелер белгiленген
мерзiмiнен 4 есе кем ... ... ... ... ... ... түрде тең қаржыландыру.
Ипотекалық куәлiктердiң өтiмдi қайталама нарығының болуы, яғни ол да
өз кезегiнде ипотекалық несиелердi қайта қаржыландыруды жеңiлдетедi. ... ұзақ ... ... өтiмдi активтер қатарында жiктеуге
болады.
Бiршама ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесi
ипотекалық несиенiң шамасына және мерзiмiне байланысты қалыптасады).
Ипотекалық несиенi алушылардың мiндеттемелерiнiң ... ... ... ... ... алынған жылжымайтын мүлiк кепiлге
алынады. Себебi, жылжымайтын мүлiк нарығы қарқынмен дамып ... ... ... толық өтiмдi актив ретiнде санауға болады.
Қамтамасыз етiлетiн мүлiктiң құнын есептеу тәсiлi (ұзақ мерзiмге
берiлген жағдайда ... ... ... ... ... ... алынған жылжымайтын мүлiк құнынан артуы мүмкiн).
Несиелiк тәуекелдi төмендетуге мүмкiндiк беретiн арнайы процедуралар
(мәлiменiң ... ... ... ... қатысты құқықты
мемлекеттiк тiркеу, жылжымайтын мүлiк кепiлiн тiркеу процесi, жылжымайтын
мүлiктi рәсiмдеу процедурасының шектеулiгi, ... ... ... ... тыс сату процесiнiң оңайлығы, кепiлге ... ... ... және ... мүмкiндiгi (несиелердiң ипотекалық
несиелер тобымен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... дамытуға байланысты мемлекеттiк қолдау
жүйесiнiң болуы (арнайы заңдарды ... ... ... және қарыз
алушылар үшiн салықтық жеңiлдiктердiң болуы, ипотекалық ... ... ... кәсiпорындарды құру).
Тұрғын үйдi ипотекалық несиелеудiң басты бiр ... ... ... ... негiзiнде клиенттердiң төлем ... және ... шарт ... ... iшiнде түсетiн табыс ... 2001 ... ... ... ... ... отырып
жасалған тұрғын үйдi ипотекалық несиелеу жүйесi еңгiзiлген.
Қазақстан ... ... (ҚИК) ... займ ... ол коммерциялық банктердiң иппотекалық портфелдерiн қайта
қаржыландыру арқылы, ондағы несиелерге деген ... ету ... ... ... ... ... ... АҚШ, Германия және Малайзия
мемлекеттерінің тәжірибесін ескере отырып, ... ... үй ... ... қызмет етуде. Аталған жүйе бойынша тұрғын ипотекалық
несиелерін берушілер екі ... ... ... ... ...... тұрғын үй ипотекалық несиесін берушілер,
соның ішінде: банктер мен банктік емес ұйымдар;
-екінші деңгейде – ... ... үй ... ... ... ... бойынша талаптарын және кепіл құқықтарын сатып алуды
жүзеге асыратын, қайта қаржыландырушы ұйымдар.
|ҚР-ғы ... үйді ... ... ... ... |
| | |
| ... ... ... ... ... | ... қаржыландырушы |
| | | ... | ... емес | ... ... |
| | ... | ... ... ... тұрғын үйді ипотекалық несиелеу жүйесінің құрылымы
Ескерту – автормен құрастырылған: ҚИК мәліметтері бойынша ... үй ... ... ... ... ... банктерді және
жаңадан құрылған мамандандырылған “Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі” АҚ және
банктік емес ұйымдарға ... ... ... ... жатады.
Қайта қаржыландырушыға “Қазақстан ипотекалық компаниясы” АҚ жатады.
Аталған компания тұрғын үй нарығын бюджеттен тыс ... ... ... ... ... және ипотекалық несиелеуді енгізуге маңызды
рөл атқаруда.
Қазақстандағы тұрғын үйді ... ... ... ... ... ... Ипотекалық компаниясының қызмет етуімен
байланысты.
Қазақстан Ипотекалық компаниясы (ҚИК) 2001 жылы ақпанда ҚР ... ... ... Оның ... ... ... ... несиелеу жүйесін дамыту және тұрғын үй құрылысын ұзақ мерзімді
қаржыландыру тұжырымдамасын іс ... ... ... ... ... сондай-ақ тұрғын үйді ұзақ ... ... мен ... емес ... ... ... құрылымы сәйкес келмеген жағдайлардан туындайтын
тәуекелдердің ... ... ... ... ... тұрғын үйге деген
төлем қабілеттілік сұранысының көлемін ұлғайтуға ... ... ... ролі ипотекалық несиелер бойынша талап ету құқықтарын
серіктес-банктерден сатып алу арқылы қайталама ипотека нарығын ... ... ... талап ету құқықтармен қамтамасыз етілген ипотекалық бағалы
қағаздарды шығарудан тұрады. Сатып алған ипотекалық ... әр ... ... ... ... ... ... несиелер
портфелін қалыптастырғаннан кейін Компания ипотекалық несиелерді кепілге
алып ... ... және ... қор ... ... ... ... серіктес-бнктерді қайта қаржыландыруға бағыттайды.
Сөйтіп, тұрғын үй ... ... ... ... жалғасады.
ҚИК-нің қайта қаржыландыруға арналған ипотекалық несиелерге ... ... бар. ... ... ... ... берілетін (жекелеген жағдайларда
тұрақты сыйақы мөлшерлемесінде) теңгемен берілген ипотекалық ... ... ... алу;
- шекті сыйақы мөлшерлемесі белгіленген тұрғын үй ипотекалық несиесін
сатып алу;
- ипотекалық тұрғын үй несиелері ұзақ ... ... тиіс ... ... жоғары мерзімде);
- ипотекалық тұрғын үй несиесінің мөлшері кепілге алынған тұрғын үйдің
нарықтық құнының 70% аспауы тиіс;
- кепілге ... ... ... ... ... ... қарыз алушы өзінің өмірін және еңбекке қабілеттігін ... ... ... ... ... бір ... жылжымайтын мүлік нарығындағы оператор ретінде ипотекалық несиелерді
қайта ... ... ... индексациялаусыз теңгемен
береді.
Мұндағы қайта қаржыландыру механизмі былай болып келеді:
1. Несие берушi ипотекалық несиенi ... ... ... ... ... ... және ол ... мүлiкке және онымен
мәмiле жасауға ... ... ... тiркеумен бiрге, сондай-ақ
ипотека обьектiсiмен қоса несие берушiнiң қолына берiледi.
2. Арнайы қордың құрылтайшылары ... ... ... ... ... аталған қордың сенiмдi жетекшiсi (немесе
басқарушы компания) салынған мүлiк туралы актiнi сатып алуға ... ... ... ... ... ... (немесе басқарушы компания) қорға
құрылтайшылардың қосқан қаражаттары есебiнен несие берушiлерден салынған
мүлiк ... ... ... ... мүлiк бойынша құқықтардың сенiмдi
басқарушыға өтуi үшiн, оның атына ... ... және оған ... ... ... ... ... беру, өз кезегiнде несиеге
кепiл ... ... ... ... ... құқықтардың өтуiн
сипаттайды. Сенiмдi басқарушы (немесе басқарушы компания) ... ... ... ... өзiн ... ... ... тiркеудi талап
етедi.
Мұнда арнайы қор ретiнде Қазақстан ипотекалық компания қызмет етедi.
Бастапқы кезде Компания ... ... ... үй ... ... ... үшiн ... және операционыдық ... ... ... ... мөлшерлемесiн белгiлегенмен, кейiннен әр
ай сайын өзiнiң бағалау мөлшерлемесiн ғана белгiлеп, ал ... ... өз ... ... бiр ... ... ... тәртiбiне
көштi. Сөйтiп, әр банктiң жеке тұлғаларға тұрғын үй ... ... ... ... қалыптасты.
2001 жылдың шiлде айынан 2002 жылдың сәуiр айына дейiн Астана мен
Алматы қалаларында алғашқы жоба iске ... ... ... ... ... ... ... бойынша
серiктес-банктер арқылы үй сатып алу және жөндеу жұмыстарына 4 ... ... 3 мың ... берген. 2004 жылдың соңына дейiн ипотекалық
несиелердiң көлемiн 15 млрд. теңгеге жеткiзудi жоспарлап отыр.
2002 жылы ... ... ... ... рет ... 1,5 млрд ... 3 жыл ... шығарды және 2003 жылы
тамызда 10 жыл ... 3 ... ... ... облигациялардың алғашқы
шығарылымын жасады.
ҚИК-ның ипотекалық несиелеу бағдарламасы республиканың ... ... ... ... ... ... ... несиелер нарығы өсу қарқынына ие болуда (13-кесте).
12-кесте. Ипотекалық несиелер нарығының мөлшерi
| ... ... ... ... ... ... мөлшерiнiң
төмендiгi мен, екiншiден несие ... ... және ... ... ... соңғы жылдары ипотекалық несиенiң ... ... ... болу үшiн ... ... сыйақы мөлшерлемесiн төмендету және
берiлу мерзiмiн ұзарту мақсатында жұмыс жасауда.
2003 жылы құрылған Тұрғын үй ... ... өз ... ... ... ... ... нарығына ықпал етуге тиiм емес.
Себебi, ипотекалық ... ... ... жоғары және орта ... ... ... ал тұрғын үй- жинақ жүйесi табысы төмен
азаматтарға арналған. Сондықтан да олардың ... ету ... да ... ... ... күш беретiн жаңа қаржы институттары болуы
қажет. Оларға бiрiншiден ... ... ... ... ... және ... ... ипотекалық сақтандыру мен айналысатын сақтандыру
компаниялары жатады. Қазақстанда ... ... ... несиенi сақтандыру қоры және коммерциялық банктердiң тапсырмасы
бойынша сақтандырушы компаниялар жүзеге асырады. ... ... ... ... операторларына (қатысушыларына) мыналарды
жатқызуға болады:
Өзiнiң ипотекалық бағдаламалары бар несиелiк мекемелер;
ҚИК – тiң ... ... және ... ... ... ... жұмыс жасайтындар;
Өзiнiң ипотекалық бағдарламалары бар және ҚИК-ы ... ... ... ... ... ... бойынша қайта қаржыландырылатын ипотекалық
несиелердiң ... ... 14- ... ... ... ... ... қайта
қаржыландырылатын ипотекалық несиелердiң типтiк сипаты.
|Несие валютасы ... ... ... және ... |
|Несенiң сомасы |3 000 000 ... ... ... ... ... |3-20 ... дейiн ... ... |Ай ... төлемдер несие бойынша негiзгi қарыз |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... айыппұл салу көзделедi. |
| ... ... ... ... ... ... 12|
| ... ... ... және оны құжатпен растау |
| ... ... ... |
| ... және ... ... |
| ... жатады. |
| ... алу ... ... ... |
| ... ... орны ... алатын |
| ... |
| ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... |
| ... бойынша сыйақы түрiндегi |
| ... және ... ... |
| ... және степендия; |
| ... ақы ... таза ... |
| ... және ... ... жәрдемақы; |
| ... ... ай ... ... да мән |
| ... |
| ... қаражаттарға сатып алатын тұрғын үйге |
| ... ай ... ... ... ... ... ... жалғасы
| ... ... ай ... ... (негiзгi |
| ... және ... ... |
| ... байланысты ай сайынғы төлемдер |
| ... ... ... ... тұрғын үйдi |
| ... |
| |ай ... ... ... ... ... ... ... үйге ... |
| |ай ... ... ... |
| ... үйдi сатып алуға байланыссыз ай сайынғы |
| ... |
| ... ... ай сайынғы төлемдер; |
| ... ... ... (осы ... ... ... |
| ... ... ... ... мүлiкке |
| ... ... ... ... ... |
| ... де мiндеттi ай сайынғы шығыстар (тұрғын үйдi|
| ... ... ... өзге де ... және|
| ... ... ... ... ... |
| ... мен байланысты шығыстар; қосымша |
| ... ... |
| ... ... ... ... тұрғын үйге |
| ... ... ... табыстарына |
| ... 35 % -дан ... тиiс. |
| ... ... ... (тұрғын үймен |
| ... және ... ... да ... |
| ... ... қатынасы 40 % -дан аспауы |
| ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... 150 АҚШ ... кестенің жалғасы
| ... кем ... онда ... 45% |
| ... 50%-ға дейiн түзетуге болады. ...... ... ... ... ҚР агеттiгiнiң |
|мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... ... ... ... ... ең ... яғни 90% ... несиелердiң үлесiн алатын мекемелерге:
Казкоммерцбанк, Халық банкi, Банкцентркредит, Альянс ... ... ... АҚ ... ... жатады.мұндағы бастапқы екi операторлар өзiнiң
бағдарламалары бойынша ... ... ал ... ... бар және олар ҚИК- мен бiрге жұмыс жасайды.
Қазақстан Республикасындағы “Қазақстан ипотекалық компаниясы” АҚ ... ... ... үйдi ... несиелеу жүйесiеiң сызбасы 11-
суретте берiлген.
Ипотекалық несиелердi сатып ... және ... ... ... ... мен ... - ... арасындағы қатынас өзара
жасалған Бас келiсiм – шартқа және ипотекалық ... ... алу ... сату келiсiм – шарт, компанияның ... ... ... ... – шарт ... ... көрсету туралы келiсiм – шарт негiзiнде жүзеге
асады.
ҚИК тұрғын үй ипотекалық несиенi беретiн және оған қызмет көрсететiн
серiктес – ... ... ... ... ... ... – банктердiң сай келуi;
Серiстес – баектердiң қаржылық тұрақтылық ... ... ... ... ипотекалық несиелерiне қызмет көрсетуге
жұмылдыратын ...... ... ... бiлiктiлiк
талаптары;
4) Компанияның сатып алатын ипотекалық несиелерiн беру және ... ... ... – банктердiң iшкi ... ... ... ... ... ... ... шарттар
орындалғанда ғана жүзеге асырады:
Екiншi деңнейдегi банктерге қойылатын талаптар:
а) банктердiң ипотекалық несиелер беруге және оларға ... ... өзге де ... ... жүргiзуге арналған лицензиясы болуы
керек;
ә) банк екiншi деңгейдегi банктердегi жеке ... ... ... ... ... ... (сақтандыру) жүйесiне
мүше болуға тиiс;
б) банк өтiнiш бергенге дейiн 3 ай ... ... ... ... және орындалуға мiндеттi өзге орындауға тиiс;
в) “Тәуелсiз халықаралық аудиторлық ұйымдар тiзiмiне” енген тәуелсiз
аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... тапсыруға тиiс.
2. Банктiк операциялардың жекелеген түрлерiн жүзеге асырушы ұйымдарға
қойылатын талаптар:
а) ипотекалық несиелер беруге және оларға қызмет көрсетуге және ... ... ... ... ... лицензиясы болуы керек;
ә) Ұлттық ... ең ... ... ... ... ... ... Серiктес-банктер қызметкерлерiне қойылатын бiлiктiлiк талаптары:
а) Серiктес-банктердiң құрылымдық ... ... ... ... ... бойынша оқу курсынан өткен ... ... ... ... ... несиелер беру және оларға қызмет көрсетудi жүргiзушi
серiктес-банктер ... банк ... ... 2 ... ... ипотекалық несиелер беру және оларға қызмет ... 1 ... ... болуы қажет.
4. Серiктес банктердiң iшкi құжаттарына қойылатын талаптар:
а) ипотекалық несиелердi рәсiмдеу, беру және ... ... ... ... құжаттары болуға тиiс;
ә) ипотекалық несиелердiң қайтарылмау тәуекелiн бағалау әдiстемесi
болуы тиiс;
б) ... ... беру және ... ... ... басқару әдiстемесi.
2003 жылдың 1 қаңтарына берiлген мәлiметтер бойынша Қазақстандағы
жалпы 84 205 615 АҚШ ... ... ... ... нарығының
құрылымы 2 - суретпен берiлген.
2 – сурет. Қазақстандағы ипотекалық несиелеу нарығының құрылымы.
Ескерту – автормен құрастырылған: ҚИК мәлiметтерi негiзiнде ... ... ... үлестерi бойынша Қазкоммерц банкi - 38
%, Халық ... 12 %, БТА ... -11%, ... финанс 10%, ҚИК -10%, АСҚ
банкi- 9%, Центркредит- 8% және Лариба банкi -2% құрайды.
Әрине қалған банктерде ... ... ... ... бiрақ олардың
үлестерi өте төменгi көрсеткiшке ие.
Бүгiнгi күнi ипотекалық несиелеудiң үлесi (тұтыну несиесiмен қоса
алғанда) экономикаға берiлген банк ... екi есе ... ... ... өсу ... ... өзiнiң активтерiн осындай несие
түрiн бағыттауды жөн санайды.
2003 ... 1 ... ... ... ... тұрғын үй салуға және сатып алуға берiлген ипотекалық несиенiң
жалпы сомасы 7 685 млн. ... ... бұл ... 2002 жылы ... 3 есес ... ... ол ... ипотекалық несиелердiң
сомасы – 2 624 млн. теңге.
ҚР – ның аймақтары бойынша банктердiң берген ... ... 16 – ... берiлген.
14-кесте. Аймақтар бойынша банктердiң халыққа берген ипотекалық
несиелерi.
| ... ... ... % ... |үлесi, % |
| ... | ... | ... ... | 827 | 10,2 |4331 |14,7 ... ... | 4 330 | 54,2 |13 864 |46,9 ... | 59 | 0,7 | 156 | 0,5 ... | 446 | 5,6 | 2449 | 8,3 ... ... | 31 | 0,3 | 55 | 0,2 ... | 372 | 4,7 | 1067 | 3,6 ... ... | 410 | 0,5 | 1428 |4,8 ... | 100 | 1,3 | 318 |1,1 ... ... | 211 | 2,6 | 819 |2,8 ... |232 | 2,7 |1040 |3,5 ... |212 | 2,6 |655 |2,2 ... |31 | 0,4 |83 |0,3 ... |324 | 4,1 |922 |3,1 ... |141 | 1,7 |940 |3,2 ... |111 | 1,4 |296 |1,0 ... ... Қазақстан |150 |1,8 |1085 |3,7 ... |7 985 |100,0 |29509 |100,0 ... - ... құрастырылған: ҚР Ұлттық банкiнiң статистикалық ... ... ... ... ... ... ... екi жыл ... ... ... бойынша
банктердiң берген ипотекалық несиелерiнiң көлемi өсiп отырғандығын көруге
болады. Әсiресе, Алматы және ... ... үлес ... өте ... 01.2003 жылы Алматы қаласы бойынша
4 330 млн. теңге, Астана бойынша 827 млн.теңге ипотекалық несиесi
берiлсе, ал 01.2004 ... ... ... бұл ... ... артып, 13
864 және 4331 млн теңгенi ... ... ... ... ... ... тұрғын үй
құрылысын қаржыландыруға мемлекеттiк кәсiпорындар қаражаттары мен шетел
инвестициялары ... Ал ... ... ... құрылысты
қаржыландыруға негiзiнен халықтың қаражаттары мен банктiң несиелерi ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың
белсендiлiк танытуы, ондағы халықтың 2 еседен жоғары өсуi ықпал еттi.
Ең төменгi көрсеткiш Ақмола, Қызылорда және Алматы ... ... ... ... ... көлемiндегi үлесiнiң әр түрлi болып
келуi, бiрiшiден, ол аймақтағы халықтың санымен, ... ... ... немесе олардың филиалдарының ... ... ... ... валюта түрлерiне және мерзiмдерi бойынша
арнайы 17-кестеде беруге болады.
15-кесте. Банктердiң халыққа ипотекалық ... ... ... |01.2003ж ... |
| |Млн. ... % |Млн. ... % |Млн. ... % |
| ... | ... | |тенге | ... |2624 |100,0 |7 985 |100,0 |29 509 |100,0 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |1094 |41,7 |1504 |19,8 |6 727 |22,8 ... | | | | | | ... |58,31 |6479 |80,2 |22782 |77,2 ... |156 |5,9 |181 |2,3 |438 |1,5 ... |2 468 |94,1 |7 804 |97,7 |29071 |98,5 ... | | | | | | ... | | | | | | ... - ... ... ҚР ... банкiнiң статистикалық |
|бюллетенiнiң мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... ... ... ... ... ... қарағанда шетел
валютасында өсу қарқынын көруге ... Бұл ... ... ... ұзаруымен бiрге тiкелей байланысты болып отыр.
2002 жыллдың 1- ... ... ... ... несиелердiң
жартысына жуығы 1 094 млн. теңгесi ұлттық валютада және 1530 млн. ... ... ... ... ... ... мерзiмдiсi 156 млн. теңге не
5,9 % және ұзақ ... 2 468 млн. ... не 94,1 % ... ... 1- қаңтарына берiлген барлық ипотекалық несиелердiң 1 504
млн.теңгесi ұлттық валютада және 6 479 ... ... ... ... iшiнде қысқа мерзiмдiсi 181 млн. теңге не 2,3% және ұзақ
мерзiмдiсi 7 804 млн. ... не 97,7% ... 2004 ... 1- қаңтарына
берiлген барлық ипотекалық несиелердiң 6 727 млн. теңгесiне 22,8% ... және 22 782 ... не 77,2% ... ... ... ... ... мерзiмдiсi 181 млн. теңге 2,3% және ұзақ мерзiмдiсi
7 804 ... не 97,7% ... ... ... ... шетел валютасындағы үлес салмағының
жоғарылығын көруге болады, ол дегенiмiз бiздiң ұлттық ... ... ... беру ... ... ... ... несиелеу жүйесiнiң қызмет етiлуiн талдай келе,
мынадай қорытынды жасауға ... ... ... ... ... ... тұрақтылық, екiншiден, халықтың табысының өсуi,
үшiшшiден, банктердiң ресурстарының артуы себеп болды.
2.3 ҚР-дағы ЕДБ –дiң ... ... ... ... несиеге деген өтiнiштi өңдеуден басталып, несиенiң
толық қайтарылуы мен ... ... ... ... ... ... бөлiктерден
тұрады :
Несиенiң жекелеген түрлерi
Несиелеу обьектiлерi.
Несиелеу шарты.
Неселеу мәмiленi құжаттау.
Несиенiң мөлшерiн белгiлеу.
Несиенi беру процедурасы
Несиенi қайтару ... ... ... ... ... бағалау және iске асыру.
Ипотекалық несиенiң түрлерiне: тұрғын үй ипотекалық несиесiн, ... ... ... ... ... орай ... ... елiмiзде
дамып отырған жоқ. Оған себеп, бiрiншiден жерге меншiк ... ... ... және жердiң өтiмдi тауар ретiнде немесе өтiмдi кепiл
зат ретiнде ... ... ... ... ... ... ... обьектiсiне тұрғын үй құрылысы, өндiрiс
құрылыстары, жер учаскелерi, ... ... ... тұрғын үй жатады.
Несиелеу шарты – деп ... ... ... ... мен ... және несиенiң қамтамасыз етiлуiне ... ... ... ... ... бiрiншiден, несиелiк мәмiле жасайтын екi ... ... ...... ... мүдделерiне
сай, клиенттiң қажеттiлiгiн қанағаттандыруға бағытталады. Несиелеу шарты,
сондай-ақ несие берушi- ... ... ... да ... ... екiншiден, несиелеу принциптерiнiң : ... және ... ... ... Егер де, ... ... бiреуiн бұзатын болса, онда несиелеу мәмiлесi жасалмайды.
Несиелеу ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Несиелеу ақылы түрде жүргiзiледi. Оның ақысы
көбiне несиелiк ... ... ... ... мөлшерiнiң деңгейiне,
нарықтағы несиеге деген сұраныс пен ұсыныстың жалпы жағдайына байланысты
анықталады.
Несиелеудiң төртiншi шарты, банк пен ... ... ... ... ... ... Несиелеу, несиелiк мәмiлеге қатынасатын
жақтардың белгiлi бiр ... мен ... ... экономикалық
жауапкершiлiгiн көздейтiн келiсiм негiзiнде iске асады.
Ипотекалық несиелеу тәртiбi кепiлге берiлетiн ... оның ... ... қалуды қамтамасыз етедi, сондай-ақ банкке ссуда ... деп ... да ... ұзақ ... несиелiк ресурсын
жұмсауына мүмкiндiк бередi.
Ипотека – несиенi қамтамасыз ... ең ... ... бiрi ... ... ... ... ипотекалық несиенiң даму
қажеттiлiгiн одан әрi ұлғайта түсуде.
әлемдiк банктiк тәжiрибеде, барлық ... ... ... банктер тарапынан қадағалау жүргiзiлiдi. Бұл қажеттiлiк, ипотекалық
банктердiң көбiне жеке тұлғалармен жұмыс жасауына байланысты туындап отыр.
Банкротқа ұшырай ... ... ... ... зиян ... ... банк ... деген сенiмi жоғалады.Сондықтан да,
ипотекалық банктердiң қызметiн үнемi бақылап отыру қажет.
Тек ипотекалық несиелеу институттары мен олардың ... ... ... сондай-ақ, ипотекалық несиелеу жүйесiне мемлекеттiк
реттеу болған кезде, отандық ипотекалық ... ... ... және бұрыннан қалыптасқан несиелiк құралдарын, шетел тәжiрибесiн
пайдалана отырып, ... ... ... ... ... ... жасай
алады.
ҚР-ғы ипотекалық несиелеу шарттары бiрдей емес және оны ... ... ... ипотекалық неселеу шарттары 01.01.2004 ж.
|Шарттары ... |АСҚ ... ... |КИК ... салым, 0% |15-85 |30-70 |15-85 |15-85 |15-85 ... ... |10-20 |15 |20 |15 |20 ... | | | | | ... |12,5-18 |16-18 |16,5-18 |16,5-18 |9,5 ... % | | | | | ... ... ... үй ... |Тұрғын үй |Тұрғын |Жоқ ... % ... 0,47% ... |үй | |
| | |0,5% |0,49% ... | |
| | | | |0,8% | ... қол ақшаға |Несие сомасынан |Жоқ |Несие ... |Жоқ ... % |1,1% | ... ... |
| | | |1% |н 1% | ... ерте |2 ... ... |Жоқ |3 айдан |Жоқ |Қайтарылғ|
|қайтарғаны үшiн ... ала | ... айып | |ан ... салу ... ... | |- ... | |сома-ның |
| |50% | | | |1% ...... ... ҚИК ... ... жасалған. |
Ипотекалық несиенi пайдалану мерзiмдерi мен ... ... ... ... ... ... ... да өзара
ажыратылады. Кейбiр ... ... ... ... ... ... қалайды, себебi олар ұзақ мерзiмге несие алса, онда ... ... ... үшiн ... мөлшерi де аз болады.
Ипотекалық несиелеу ... әр ... ... ... әр ... ... ... таңдауға баруына мүмкiндiк туғызады.
Бастапқы кезде барлық банктер жеке тұлғаларға ссудалық шот ... ... ... ... ... келiсiм-шарттың талаптарын
орындай алмауы, ондай қызметтiң рентабельсiздiгiн ... ... үшiн және ... ... ... ... арасында туындаған
өзара бәсекелестiктiң орын алуы, банктердiң стратегиясын аяқ асты ... ... ... ... ... ... несиелуге байланысты осындай
жасаған өзгерiстерiн қарастыруға болады. 2003 жылдың даму ... ... беру ... 8 млрд теңгеге дейiн ұлғайту мiндетi ... ... ... ... банкi АҚ-ның халықты несиелеу нарығындағы
үлесi ... 10%-ға ... ... ... беру және ... ... бойынша
құрылымы 19-кестемен берiлген.
17-кесте. Халықты несиелеу көлемi және құрылымы
| ... ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... | |
| | | | |
| | ... ... |
| |Млн ... |Млн ... |% |Млн ... |% ... |596,2 |508,1 |85 |88,1 |15 ... ... |460,2 |433,2 |94 |27,0 |6 ... |293,4 |148,8 |51 |144,6 |49 ... |290,2 |279,5 |96 |10,7 |4 ... |274,4 |249,8 |91 |24,8 |9 ... |255,5 |235,1 |92 |20,4 |8 ... |230,9 |135,0 |58 |95,9 |42 ... |196,4 |128,8 |66 |67,6 |34 ... |192,7 |83,6 |43 |109,1 |57 ... |91,4 |86,7 |45 |104,7 |55 ... |122,6 |83,6 |68 |39,0 |32 ... |86,2 |64,3 |75 |21,9 |25 ... |44,1 |43,9 |99,6 |0,2 |0,4 ... |42,4 |40,5 |95,5 |1,9 |4,5 ... |39,9 |38,5 |97,2 |1,4 |3,5 ... |37,8 |36,7 |100,0 |1,1 |2,8 ... |33,2 |64,5 |0 |0 ... |28,7 |18,5 |100,0 |10,2 |35,5 ... |24,8 |24,8 |78 |0 |0 ... ... 441,3 |2672,7 | |768,6 |22 ... | | | | | ... ... Экономика және статистика 2,2003 ж.55-59 б. |
Халықты ... ... ... ... банктiң кейбiр
аймақтардағы ипотекалық несиелеуге байланысты үлесiнiң өте ... ... ... құрылымында тұтыну несиелерiнiң үлесi 78%, ... ... ... 22% ... ... ... ... кейбiр
аудандарында ипотекалық несиелеудiң ... ... ... ... ... ... болуымен байланыстыруға болады.
Несиелiк мәмiленi құжаттау екi басты келiсiм-шартқа негiзделедi:
несиелiк ... - шарт және ... ...... ... белгiлеу несиенiң сомасы, несиенiң валютасы ... ... мен ... ... әр ... iшкi неселiк
саясаты шегiнде iске асырылады.
Несиелеу процедурасы өзiне тән бiрнеше сатылардан тұрады.
ҚР-ғы тұрғын үйдi ... ... ... ... сатыларды
қамтиды:
1. Кеңес беру – несиелеу шартын қарыз алушыға түсiндiру және несиелеу
шартының қолайлысын таңдау.
2. Құжат жинау – ... ... ... құжаттарды жинау.
3. Келiсiм – шарт жасау- несие берушi мен қарыз ... ... ... Қарау- жетi банктiк күнi iшiнде несиелеу жобасын қарау және
Несиелiк комитетпен шешiм ... Есеп ... күнi – ... беру ... оң ... ... үйдi сату сатушымен есеп айрысу күнiн белгiлеу. Сол күнi қарыз алушы
өзiнiң өмiрiн және ... ... ... үйiн ... ... ... ... тиiс. Қалған соманы несие берушi төлейдi. Сонымен
бiр айдан кейiн қарыз алушы ай сайынғы төлемiн жасауды бастайды.
6. Сатып алу- сату ... ... ... есеп ... ... үйдi сатып алу-сату келiсiм- шарт жасалып, сол күнi займ туралы
келiсiм-шарт жасалады.
7. Сатып алу- сату ... ... ... 5 ... күнi ... мүлiк орталығында сатып алу-сату туралы келiсiм-шартты тiркейдi
және содан-соң ғана қарыз ... ... ... иесi ... ... қызмет көрсету мерзiмi iшiнде қарыз алушының тұрғын үйi ... ... ... ... ... толық өтелгенде ғана тұрғын үйге
қойылған уақытша шектеу алынып тасталып, содан соң ... ... ... ... иесi ... табылады.
Несиеге алатын жылыжымайтын мүлiкке банктердiң қоятын талабы мынадай:
- Тұрғын үйге азаматтық айналымнан алынбаған, кепiлге ... ... ... ... ... және қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуге
байланысты санитарлы-гигиеналық қызмет орындарының бекiткен талаптарына сай
келуi;
- Тұрғын үйдiң ... ... газ және ... ... ... ... ... пәтерлер кепiлге алынбайды;
- Тиiстi органдардың ... үйге не ... ... ... ... ... тиiс.
Қарыз алушы туралы ақпарттарды жинақтағаннан кейiн ... ... ... ... – қарыз алушылырдың төлем
қабiлiттiлiгi мен несиелiк қабiлеттiлiгiн анықтай отырып, оларды ... ... ... ... ... ... ... құжаттарының заңи жағынан
шыныйлылығы тексерiледi. Құжаттарды тексеру және ... ... ... ... мен ... қызметкерлерi несиелеу бөлiмшелерiне
қорытынды жазып бередi. Қаншалықты несие ұзақ мерзiмге берiлетiндiктен
қарыз ... ... ... ... ала ма не жоқ па деген сияқты сауалдарға
жауап iздестiру мақсатында несиелеу ... ... ... алушының
жұмыспен қамтылу жағдайына мән бередi. Ол үшiн мынадай критерилерге көңiл
аударады:
1) Қарыз алушының кемiнде екi жыл бiр ... ... ... ... ... жағдайларда, оның себептерiн түсiндiру талап етiледi. Қарыз
алушының потенциалдық мүмкiндiктерi, оның кәсiби өсуiмен, бiлiм ... ... ... ... ... Соңғы екi жылдағы жұмыспен қамтамасыз етiлу тұрақсыздығы анықталған
жағдайларда, мынадай факторлар ескерiледi:
- жұмысты ауыстырудың бiр немесе бiрнеше қызмет ... ... ... ... ... өсуге байланыстылығы.
Кейiннен банк клиеттiң несиелiк қабiлiтiн анықтайды. ... ... жеке ... сапасы және заңи құқықтарына баға берiледi. Жеке
басының сапасын бағалауда, ... ... өмiр сүру ... мән ... ... ... жылжымайтан мүлкi бар, тұрақты жұмыс орны бар,
отбасылы және баласы бар қарыз ... ... ... ... ... ... банк ... мiндеттемесiн уақтылы орындауға мүмкiндiк
бередi. Қарыз алушы банкке өзiнiң ... ... ... ... ... ... беруге тиiс. Егер қарыз алушы банктiң клиентi
болса, онда ... ... ... ... ... ... қарым –
қатынастарға мән бередi. Несиелiк қабiлеттi бағалау екi негiзгi әдiспен
жүзеге ... ... ... ... Бұл әдiс қарыз алушының несиелiк
қабiлетiн бағалаудағы жалпы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... беру туралы мәселенi
шешедi.
2. Балдық жүйе әдiс (несиелiк скоринг әдiсi). Бұл әдiс ... ... ... ... ... және үнемдi шешiм
қабылдауға мүмкiндiк бередi. Мұндағы басты ... ... ... несиелiк
қабiлетiн балдық жүйе әдiсiмен бағалаудың статистикалығы, бұл өз кезегiнде
несиелiк шарттың орындалу процесiндегi өзгерiстердi ... ... ... ... көздейдi.
Несиелiк скоринг негiзiнде қарыз алушының несиелiк қабiлетiн шынай
бағалауда американ экономисi – Д. Дюран үлгiсi ... ... ... қарыз алушыға балды есептеуде мынадай ... Жасы 20 ... асса әр ... 0,01 балл (ең ... 0, ... Жынысы: әйел –0, еркек –0 балл.
- Аталған жерде тұру мерзiмi: әрбiр тұрған жылына 0,042 балл ... – 0,42 ... ... төменгi тәуекелi бар мамндығы үшiн 0,55 балл, жоғары
тәуекелi бар мамндығы үшiн 0 балл және өзге ... үшiн 0,16 ... ... ... ... ... мекемеде, банкте, брокерлiк
фирмада, қоғамдық көлiк мекемесiнде және ... ... ... ... ... қамтылуы: аталған кәсiпорында жұмыс жасаған әр жылы үшiн
0,059 балл (ең жоғарғы 0,59 ... ... ... ... шоты ... 0,45 ... жылжымайтын
мүлкi болса 0,35 балл, өмiрiн сақтандыру полисi ... 0,19 ... ... ... ... ... және “жаман”
клиенттердiң арасындағы бөлетiн шекараны- 1,25 балмен анықтады. Яғни 1,25
балдан жоғары алса, онда ... ... ... ... ... ... банк ББ ААҚ – ның ... қарыз алушының төлем қабiлетiн
талдау тәжiрибесiн қарастырмас бұрын ... ... ... ... ... үшiн ... ... мерзiм бойынша төлеу тәртiбiн анықтауға
мән берелiк.
Шетел тәжiрибесiнде ... ... ... ... бар:
Стандартты (өзiн-өзi амортизациялайтын) несие. Бұл сызба негiзiнен бiр
мөлшердi төлеуге тиiстi аннуитеттi төлемдердi қарастырады. Несие берушi ең
жоғарғы ... ... ... мен сыйақы мөлшерлемесiн бередi және несиенi
қайтарылу мерзiмiн белгiлейдi. Кейiннен ипотекалық несие көмегiмен мерзiмдi
төлемдердiң ... ... банк 5 ... 10 %- бен АҚШ ... ... ... ... ай сайынғы төлейтiн сомасын анықтайтын келесi 20 ... ... ... ... ... ... қайтарылу
кестесi
|Жылдар |Жалпы төлем |Несиенi қайтару төлемi |Сыйақы ... |
|1 |212,47 |129,14 |83,33 |
|2 |212,47 |130,21 |82,26 |
|3 |212,47 |131,30 |81,17 |
|4 |212,47 |208,97 |3,50 |
|5 |212,47 |210,71 |1,76 ... ... |10000,00 |2748,23 ...... ... ... жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң |
|мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... ... ... қайтару әдiсi қарыз алушының негiзгi қарыз
және сыйақы көлемi бойынша алдын ала ... ... бiлiп ... бередi. Мұндай ипотеканы тұрақты төлемдерi бар ипотека деп
атайды.
Айнымалы ... бар ... ... ... ... қайтару тәртiбi
бойынша төлемдер алғашқы айларда төленбеуi мүмкiн не ... ... ... ... барлық қалдықты бiрден төлеу уақыты келедi
19-кесте. Айнымасы төмендегі бар ... ... ... ... ... ... ... ... ... төлемi |
| | ... | |
|1 |0 |888,33 |888,33 |
|2 |0 |888,33 |888,33 |
|3 |0 |888,33 |888,33 |
|4 |0 |888,33 |888,33 |
|5 |1000 |888,33 |888,33 ... |1000 |5000 |15000 ...... құрастырылған: Статистика жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң |
|мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... ... бұл әдiсi ... ... үшiн ... себебi ол
несиенiң қызмет ету мерзiмi iшiнде тек қана ... ... ... негiзгi қарызды төлейдi. Ал банк үшiн бұл ең жоғарғы тәуекел
туғызады себебi, ... ... ... ... қайтпай қалуы мүмкiн.
Негiзгi сомасы тiркелген ипотекалық несие. Кейбiр ипотекалық несиелер
бiрдей мөлшерде негiзгi және әр ... ... ... ... қарастырады.
Ай сайынғы төлем мына формула көмегiмен анықталады.
Төлем мөлшерi = К- [(К/n * ... ... ... ... ... ... ... мерзiмi,
nl- сыйақы төленген айлар саны,
i- жылдық сыйақы мөлшерлемесi.
Осы ... ... ... ... ... ... кестесiн
құрайық (22- кесте)
20-кесте. Негiзгi сомасы тiркелген ипотекалық несиенi қайтару кестесi
|Жылдар ... ... ... ... ... төлемi |
| | ... | |
|1 |166,67 |83,33 |250,00 |
|2 |166,67 |81,94 |248,61 |
|3 |166,67 |80,56 |247,22 |
|4 |166,67 |2,78 |169,44 |
|5 |166,67 |1,39 |168,06 ... |1000 |2541,67 ... ...... ... Статистика жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесi бойынша қарыз алушының төлейтiн сомасы
бiртiндеп азайын отырады.
Өспелi төлемдер ипотекалық несиесi. Мұндай төлемдер айнымалы төлемдерi
бар ... ... ... 5-10 ... қарызгердiң табысы тұрақты
өсiп отырады. Бұл сызба ... ... ... бастапқыда аз болып,
кеiйннен өсетiндiгiн сипаттайды. Сондықтан да ... ... ... ... ұлғайтып, кейiннен азаяды. Мұндағы қайтару сомасы өзiн-өзi
амортизациялауға қарағанда жоғары.
Айнымалы мөлшерлеме. ... ... ... ... ... ... ақша ... жағдайларға байланысты өзгерiп отырады. ... және ең ... ... ... ... ... ... өсуi амортизациялау уақытын ұлғайтады және ... ... ... ... ... механикалық түрде бағалау
болашақтағы сыйақы мөлшерлемесiн болжауға мүмкiндiк ... ... ... ең ... және ең төменгi сыйақы мөлшерлемелердi ескерiп
белгiленуi мүмкiн.
Шетел тәжiрибесiн ескерiп, қазақстандық ... ... ... ... амортизациялайтын ипотекалықнесиелеу түрiн таңдады. әр ... ... ай ... ... ... ... анықтап бiлуi үшiн әрбiр банк
өздерiнде ипотекалық калькулятор қолданылады.
Аталған калькулятор көмегiмен қарыз ... ... ... алатын тұрғын
үйдiң құнын тауып, қандай мерзiмде өтей ... бiлуi қиын ... ... ... бiр маңызды кезең қарыз алушының
күнделiктi шығыстары мен борыштық ... ... ала ... ... ... байланысты қаржылық мүмкiндiгiн сипаттайды.
Сол уақытқа дейiн қарыз алушы ай сайын ... ... ... ... ... ... өз уақытылы қарызын қайтаруға меншiктi
қаражатыныңжеткiлiктiлiг бағалайды.ипотекалық ... ең ... ... қарыз алушының соңғы 12 айдағы табысы негiзiнде анықтайды.
Орташа ... ... ... ... ... онда ... ... несие бойынша мiндеттеменi орындау қабiлетi өседi. Егер қарызға
қызмет ету соммасы ... ... онда ... ... ... ... ... алушының төлем қабiлеттiлiгi жоғары болып саналады, егер
қарызға қызмет ету сомасы, оның ... ... ... ... тең не ... банк ББ” ... ... қабiлетiн анықтаудың қарапайым
формасын қолданады. Мұнда, ... ... ... табысының ең төменгi
мөлшерi негiзгi қарыз және сыйақыдан тұратын банкке төленетiн сома + ... әр ... + $50 әр ... ... ... ... ... тиiс.
Центр кредит банкi АҚ-ның тәжiрибесiнде ипотекалық несиелеуге
байланысты клиенттiң төлем қабiлетiн ... ... ... ... ... мен ... ... анықтағаннан кейiн оның
нормативтi және нақты төлем қабiлетi бағаланады.
Несие бойынша ай ... ... ... ең ... ... ... табысының 40%-нан аспауы көзделедi.
Ең жоғары төлем сомасы = Қарыз алушвның табыстары / 2
Мұнда ... ... ... ... және тең ... ... негiзгi
жұмысы бойынша жалақысы қарастырылады.
Несие бойынша төменгi тиiстi ең жоғары ... есеп ... ... ... ... ... төлем қабiлетiн сипаттайды.
Мұндай қатынас 1,0 (немесе ... ... ... тиiс.
Нормативтiк төлем қабiлетi = Төлеуге тиiстi ең жоғары сома / Есеп
айырысу төлемдерi
Қарыз алушының ай ... ... мен ай ... шығыстарының
айырмасы, оның бос ақша қаражатын көрсетедi, яғни несиенi ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттары = Қарыз алушы отбасының ай сайынғы табыстыры ... ... ... ай ... шығыстыры
Бос ақша қаражаттарының есеп айырысу ... ... ... ... төлем қабiлетiн көрсетедi.
Нақты төлем қабiлетi = Бос ақша қаражаттары – Есеп айырысу төлемдерi
Қарыз ... ... ... ... ... ... оның төлем
қабiлеттiк рейтингi анықталады:
- жоғары төлем қабiлеттiлiк, яғни нақты төлем қабiлеттiлiк шамасы
200%-дан артады;
- ... ... ... яғни ... ... қабiлеттiлiк
шамасы 120-160% аралығында болады;
- терiс төлем қабiлеттiлiк, яғни нақты төлем қабiлеттiлiк шамасы ... ... ... сипатталады.
Егер төлем қабiлеттiлiк бойынша ... ... ... ... ... ... ... онда ондай қарыз алушыға несие беруден бас
тартылады. Несиенiң сомасын анықтағаннан кейiн және банкке берген ... ... ... алушының қаржылық мүмкiндiгiне қарай және ... ... ... ... ... Сонымен тұрғын үйдi ... ... ... ... тұрғын үйдi сатып алу туралы алдын ала ... шарт ... ... ... ... ... ... ететiндей
етiп, тұрғын үйдi бағалайды, сондай-ақ қарыз алушының ... ... ... ... ... ... Егер ... үй несие берушiнiң барлық
талаптарынан шықса, онда оны кепiл заты ретiнде қабылдайды.
Екiншi кезең – ... үйдi ... яғни ... ... нарықтық
құнын анықтау мақсатында жүзеге асады. Несие алатын тұрғын үй таңдалған
соң, бағалаушы өзiнiң ... үшiн ақы ... ... ... ... бағалауды жүргiзедi, ал несие берушi бағалау құнын беретiн несие
сомасымен ... ... ... бұл ... ... ... есепке ала
отырып, оның болашақта әр түрлi факторлардың ықпалына ... ... бiлу ... мүлiктiң құнын бағалауда үш негiзгi әдiс қолданылады:
1. Шығындық әдiс. Бұл әдiс 5 ... ... ... бағалау;
ғимараттың, қосымша құрылыс объектiлерiнiң ағымдағы құнын бағалау;
моральдiк және заттай тозу шамасын бағалау;
тозу құнын белгiленген құнынан шегерiп тастау;
жер құнын белгiленген ... ... ... ... ... ... Табыстық әдiс. Бұл әдiс күту принципiне негiзделедi, яғни
жылжымайтын мүлiктi сатып алушының алдағы ... ... ... ... ... бағалайды. Мұндай бағалау төмендегiдей кезектiлiкпен
жүргiзiледi:
жыл сайынғы жалгерлiк табысты бағалау;
бос қалған орындарды ұстауға кететiн және ... ақы ... ... шегерiлiп тасталады;
мүлiктi пайдалануға жыл сайын жұмсалатын шығыстарды ... ... ... ... ... ... ... бағасын анықтайды; Бұл
капиталдану нормасы таза пайдалану табысының мүлiктi нарықта сату
бағасына қатынасы арқылы анықталады.
Капиталдану нормасы және таза ... ... ... құны мынадай формула бойынша есептеледi :
Мүлiк құны = Таза ... ... ... салыстырмалы талдау әдiсi. Бұл әдiс нарықтағы
субьектiлердiң жылжымайтын мүлiктi сатып алу-сату ... ... ... ... ... ... ... бағалауда, сатуға байланысты жасалған
мәмiлелер, ұсыныстар туралы ақпараттар жинау мақсатында нарықты
зерттеу;
ақпарттың шынайлылығын растау ... ... ... мүлiктi бағалауға сәйкес келетiн өлшем бiрлiктi
таңдау және әр таңдаған өлшем бiрлiгi бойынша салыстырмалы ... ... сол ... ... ... элементтермен
бағаланатын обьектiнi салыстыру.
Жылжымайтын мүлiктi бағалауда ... ... ... мен ... ... ... ... жасалатын ақпараттар типi, сапасы және ауқымдылығы;
Мүлiктiң құнына ықпал ететiн ерекше факторлардың ... ... ... ... ... ... алу;
Қарастырылатын аудандағы экономикалық саяси және физикалық
Күштердiң ықпалын есепке алу.
Ипотекалық несие алудағы соңғы кезең ... ... ... ... алу сату ... неисе берушi мен қарыз алушының арасында
несиелiк келiсiм-шарт, кепiл туралы келiсiм- шарт жасасу кезеңi.
Ұзақ ... ... ... банктер арнайы сақтандыру
бағдарламасын қолданады. Сақтандыру бағдарламасы екi түрлi сақтандырудан
тұрады.
- Жеке ... ... яғни ... ... еңбекке
қабiлеттiгiн сақтандыру;
- Мүлiктiк сақтандыру, яғни мүлiктi ... және ... ... ... ... ... обьектiсi 23 кестеде келесi берiлген.
21-кесте. Сақтандыру бағдарламасының ... түрi ... ... ... |
|Жеке басын ... ... өмiрi ... ... мерзiмi |
|сақтандыру | ... ҚР ... ... |
| | ... ... жерлерде |
| | ... әр ... |
| | ... ... ... |
| | ... |
| ... қабiлетiн |Сақтандыру шарты мерзiмi |
| ... ... ... әр ... ... |
| | ... ... не толық |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... сақтандыру |Ұзақ мерзiмдi |Әрбiр келiсiм – шартқа |
| ... ... ... ... |
| ... ... | |
| ... үй | |
| ... ... |Қарыз алушының ипотека затына|
| ... оның ... ... меншiк құқығынан |
| ... ... ... ... ... – автормен құрастырылған: Статистика жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң ... ... ... ... шартына сәйкес қарыфз алушының барлық сақтандыру төлемдерiн
төлеуiне несие берушi ... ... ... ... несиелеу
процесiндегi сақтандырушы жақтардың өзара қарым-қатынасын реттейтiн
құжаттар және ... ... 24- ... ... Сақтандыру шартының парамерлерi
|Құжаттар түрлерi |Сақтандыру тарифтерi ... ... ... және ... |Бiр ... сақтандыру |Несиенiң сомасынан 10% |
|қабiлеттiгiнен айыру |сомасынан 0,5-1% ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... сайын |
| | ... ... да |
| | ... ... |
|Мүлiктi ... ... ... ... құны |
| ... ... | |
| ... 0,3-1,5% | ...... ... ... жөнiндегi ҚР агеттiгiнiң |
|мәлiметтерi негiзiнде жасалған. ... ... ... ... несие берушi несиеге қызмет көрсете
бастайды. Яғни несиенiң қайтарылуына несиелiк мониторинг жүргiзедi.
Қарыз алушы несиелiк шарттағы ... ... 30 ... ... ... ... ... шешiмiмен немесе соттан тыс ... ... ... салады. Ипотека заты соттың шешiмiмен немесе ... ... ... одан ... сома несиенi қайтаруға (негiзгi қарыз,
пайыз, айыппұл ... ... ... ... ... қарыз алушының өзiне
қайтарылып берiледi.
Ипотекалық несиенi берi механизмi қарапайым және қарыз алушы үшiн
қолайлы, өтiнiш ... ... ... банктер екi апта iшiнде ипотекалық
несиенi беруге тырысады.
Қорытынды
Қазақстан экономикасының бәсекеге қабiлеттiгiн арттыру орта ... ... үй ... жаңа саясатты талап етедi. Қазақстанда
бұл шара ҚР Президентiнiң 2004 жылы 19 ... ... ... үндеуiнде
қарастырылған. Онда тұрғын үй құрылысын жүргiзушi компанияларға тұрғын үйдi
қарапайым халыққа 1 шаршы ... 350 АҚШ ... сату және ол үшiн ... құрылыс компаниялары ... ... ... шаралары
көзделедi.
2004 жылы 31 ... осы ... iске ... ... ... ... жж ... тұрғын үй құрылысын дамыту” Үкiметтiң
бағдарламасы бекiтiлдi. Бұл бағдарлама бойынша ипотекалық ... ... жас ... ... ... ... жұмыс iстейтiндерге әр түрлi жеңiлдiктермен ипотекалық несие
беру жолдарын қарастырады.
Осыған байланысты Қазақстан ... ... үй ... ... ... арналған мемлекеттiк бағдарламасының негiзгi
бағыттары тұрғын үйдiң құнын арзандату арқылы, халықтың қалың жiгi ... ... үй ... ... өсу ... қамтамасыз ету,
тұрғын үйге несие беру ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелерiн азайту болып табылады.
Тұрғын үй қоры тiзiлiмнiң 2004 жылғы 1 қаңтарға берген ... 15 млн. ... бар ... ... үй ... 243,0 млн. ... ауылдық жерлерге – 98,2 млн. шаршы метрдi құрайды.
Қазақстандағы тұрғын үй қорының 96,8%- дан ... жеке ... ... ... мер) және 3,2%-ы мемлекеттiк меншiкте (7,7 млн.шаршы ... ... ... ... етiлуiнiң қазiргi кездегi әлеуметтiк
нормасы кезiнде 18 шаршы метр ... 2003 ... ... ... орта
есеппен алғанда 1 тұрғынға 17,0 шаршы метр, ... ... ...... ... ... ... – 15,8 шаршы метрден келедi.
2000-2003 жылдары халықтың ... ... 4600,1 мың ... ... үй салынды немесе пайдалануға берiлген тұрғын ... ... 72,7 ... ... үй ... ... ... төрт жылда 57,3%-ға өстi және
аталған кезеңде осы мақсаттарға 36,6 млрд. ... ... ... республика азаматтарының қолында тұрғын үй құрылысы үшiн ... ... ... жеке ... үй ... ... бiр ... емес. Егер
2003 жылы тұрғындар салған ... ... ... шаршы метр жалпы
көлемiнiң ең көп үлесiне Оңтүстiк Қазақстан (309,5 мың ... ... ... ... (130,2) ... және Алматы қаласы (132,3 мың шаршы метр)
ие болса, ал басқа ... бұл ... ... ... ... (33,7), ... Қазақстан (35),Ақмола (36,4 мың шаршы метр).
2000-2003 жылдары мемлекеттiк емес ... ... мен ... 1070,7 мың ... метр тұрғын үй салынды немесе ... ... ... жалпы көлемiнiң 16,9 %-ы.
Қазiргi уақытта алғашқы нарыққа қарағанда қайталама ... ... 2,5-4,5 есе асып ... Бұл ... ... үй ... ... бiрiншi кезеңдегi дамуын және тұрғын үй ипотекалық нарығының
несиелеу механизмiнiң қалыптасуын ... ... ... ... ... ... бiрiншi кезектi несиелеу обьектiсiне айналып
отырғандығын көрсетедi. Мұның басты себебi, қазiргi ... ... ... ... ескi ... ... дәлелдейдi.
Тұрғын үйдi ипотекалық несиелеу өнiмдерiне қатысты төлем қабiлеттiлiк
сұранысты талдауда, бiрiншiден, халық үшiн ... үй мен ... ... қолжетiмдiлiгiне, екiншiден, оларға деген потенциалды төлем
қабiлетiнде сұраныстың ... ... ... Осындай параметрлердi
сандық бағалау тұрғын үйдi ... ... ... ... ... ... жасауға мүмкiндiк бередi.
Дүние жүзiндегi көптеген елдерде тұрғын үйдi ... ... ... ... үй ... ... негiзгi нысаны ғана емес, сонымен
бiрге экономиканы дамытудың басты саласы ретiнде ... ... ... ... шешушi ролдi банк құрылымдары алады.
Қазақстандағы ... ... ... ... үй ... ұзақ
мерзiмдi қаржыландыруда тұрғын үй ипотекалық ... ... ... мерзiмдi ресурстармен қамтамасыз ету мәсәлесiн шешу жолдары
қарастырылып, ... ... орта ... ... ... ... салу
мiндеттерi көзделуде.
Тұрғын үй құрылысының қаржыландыруда мемлекеттiк ролi зор. ... ... ... ... үй құрлысын тiкелей қаржыландырады. Бұл
жерде бюджеттiк қаражат қаржы операторына ақылы және қайтару шартымен ... ... ... ... Республикасында АҚШ, Германия және Малайзия
мемлекетерiнiң тәжiрибесiн ескере отырып, ... ... ... ... екi деңгейден тұрады:
- бiрiншi деңгейде – алғашқы тұрғын үй ипотекалық несиесiн берушiлер,
соның iшiнде : банктер мен банктiк емес ұйымдар;
- ... ...... ... үй ... несиесiн берушiлерден
берген несиелерi бойынша талаптарын және кепiл ... ... ... ... ... ... ұйымдар.
Тұрғын үй ипотекалық несиесiн берушi екiншi ... ... ... ... ... “Тұрғын үй құрылыс жинақ банкi” АҚ және
банктiк емес ұйымдарға ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық компаниясы ” АҚ жатады.
Аталған компания тұрғын үй нарығын бюджеттен тыс ... ... ... ... ... және ипотекалық несиелеудi енгiзуге маңызды
рөл ... ... үйдi ... ... ... ... ... Қазақстан Ипотекалық компаниясының қызмет етуiмен
байланысты.
Қолданылған ... ... ... ... Ата Заңы 30 тамыз 1995 жыл.
2. ҚР Азаматтық ... ... ... 1999 ж. 1 шілде, №4097.
3. “Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы” ҚР Заңы 1995 ж. ... ... ... ... ... және банк ... туралы” ҚР Заңы
1995 ж. 31 тамыз, №2723.
5. “Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы” ҚР Президентінің заң күші бар
жарлығы 1995 ж. 23 желтоқсан, ... ж. 23 ...... Заңымен енгізілген өзгерістермен
6. ҚР “Қозғалмайтын мүлік кепілдігін тіркеу туралы” Заңы 1998 ж. 3
маусым, №257-1
7. ҚР ҰБ басқармасы шешімімен ... 1999 ж. 16 ... № 276 ... ... несиелеуі бойынша құжаттар жүргізу ережелері”
8. 1995 жылы. “Жылжымайтын мүлік ипотекасы” туралы ҚР Президентінің заң
күші бар Жарлығы.
9. “Банковское дело”, учебник. Под ред. ... ... Г.С.- ... ... Несие, Банктер”. Оқулық. Г.С. Сейткасымовтың жетекшілік
етуімен.- Алматы, ... ... Н.Н. ... ... курс ... ... 2005.
12. Мақыш С.Б. “Банк операциялары”, оқу құралы. - Алматы, 2005.
13. ... С.Б., ... ... ісі оқу ... - Алматы, 2004.
14. “Банковское дело”. Учебник под ред. проф. Лаврушина О.И. - М., 2005.
Альжанова А. Развитие системы ипотечного кредитования под ... ... ... // ... ценных бумаг Казахстана. – 1998.- №3.- С.8-16.
15. Ипотека. Правовая база сравнительного анализа: Комментарий //
Предприниматель и право.- ... ... ... ... бюллетень Национального банка.- 2000. - №1.- С.50.
17. Экономическое обозрение.- 2004.-№1 “Ипотека развивается полным ходом”.-
С.15-19.
18. ... ... ... 2004, №6. ... ... ... кредитования в Казахстане”.-С.31-44, №8. “Система
жилищного кредитования: современное состояние и перспективы ... ... ... Г. ... на пороге запуска ипотечного рынка” –
Банковское дело в ... ... ... Марченко Г. “Казахстанская ипотека: год спустя” – Банковское дело в
Москве”, август, 2002.
21. “Нестабильность мешает развитию ипотечного кредитования” автор;
“КОМКОН-2 ...... ... 14 ... 2002 г.
22. Сагиндыкова М.О. – Председатель правления КИК, “Повышение доступности
жидья реализуемого по госдарственной программе”, Банки Казахстана,
№10, 2005.
23. ... А.К. ... ... ... кредитования”, Банки
Казахстана, 2005, №8,
24. Наурызбаева Н. “Жилстройбанк: от госпрограммы к индивидуальным
проектам казахстанцев”. Банки Казахстана, 2005.- №10.
1 “Жаңа тұрғын үй ... ... ... және оның іске ... ... ҚР ... Жарлығы. 1993 ж.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктерінің ипотекалық несиелендіруін ұйымдастырудың қарқынды дамуын және механизмін зерттеу78 бет
Қазақстан тұрғын-үй құрылыс жинақ банкінің ипотекасының ерекшелігі20 бет
Ипотекалық несиелеу жүйесі31 бет
Ипотеканы стимулдау21 бет
Тұрғын үй де — ұлттық байлық5 бет
Қазақстан Республикасында шетелдердің тәжірибесі бойынша ипотекалық несиелеу жүйесінің мүмкін болатын моделін дамыту70 бет
Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктегі ипотекалық несиелеуді басқарудың практикалық көрінісі56 бет
Қазақстан Республикасының ипотекалық несие жүйесі25 бет
“Банктік тәуекел және оларды бағалау әдістері”87 бет
Access бағдарламасында мектептің оқу үрдісін автоматтандыру арқылы жұмыс жүйесін жеңілдету17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь