Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнесті қолдау мен басқару

Бет
Нормативтік сілтемелер 3
Анықтамалар, белгілеулер мен қысқартулар 3
Кіріспе 4
1 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫ ҚОЛДАУ МЕН ДАМЫТУДЫҢ ҒЫЛЫМИ.ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1 Шағын және орта бизнестiң нарық экономикасындағы алатын орны және оны басқарудың теориялық негіздері 6
1.2 Шағын және орта бизнестің экономикадағы маңыздылығы 18
1.3 Шағын және орта бизнестi экономиканың түрлi салаларында қолдау мен ұйымдастыру
27

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ ҚОЛДАУ МЕН БАСҚАРУДЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестің қалыптасу көрсеткіштерін талдау 34
2.2 Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнес кәсіпорындарының қаржылық.шаруашылық қызметі 40


3 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Шағын және орта кәсіпкерліктің нормативті.құқықтық негіздерін нығайту жолдары 50
3.2 Шағын кәсіпкерлікті дамыту тиімділігі және жетілдіру жолдары 55

Қорытынды 86

Қолданылған әдебиеттер тізімі 97
Тақырыптың өзектілігі: әлемдік тәжірибені есепке ала отырып Қазақстанда қалыптасып отырған нарықтық экономика, орталығында пайда, табыс, бәсеке болатын, коммерциялық есептілік мүддесіне негізделген еркін кәсіпкерлер, меншік иелері, өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы еркін экономикалық қатынастарды көрсетеді. 2030 жылға дейінгі Қазақстан дамуының стратегилық жоспары шегінде жақын жылдарағы маңызды тапсырмалардың бірі жұмыссыздық пен кедейшілікпен күресу және неғұрлым қатаң ауыл мәселерін шешу, сонымен қатар шағын және орта бизнесті даиыту арқылы кәсіпкерлік қызметке Қазақстанның ауыл тұрғындарының көп бөлігін тарту болып табылады . Шағын және орта бизнес әр салаларда әртүрлі тауарлар мен қызметтерді өндіру және өткізу түрінде көрсетілген.
Шағын бизнестің көптеген кәсіпорындары өндірісті дамытуға экономикалық мүмкінділіктерінің болмауынан, жоғары салықтық ставкалардан, қаржылық қорлар мен басқа да ресурстардың жоқтығынан, сонымен қатар мемлекет жағынан әрекет етпейтін қолдаулардан өз қызметтерін кеңейте алмай отыр.
Дамыған елдерде шағын және орта бизнеске экономикада жұмыспен қамтылғандардың негізгі саны келеді, біздің еліміздегі өте өзекті мәселе болып отырған, жұмыспен қамтылмаған халықты жұмысқа тұрғызу мәселесін шешеді. Біздің елімізде шағын жіне орта бизнесте жұмыспен қамтылғандардың үлесі жоғары жұмыссыздық санына қарамастан 23,7 пайызды (2 млн. адам), осы уақытта Шығыс Еуропа елдерінде ол 40-60 пайызға жуық, ал дамыған елдерде – 90 пайыздан жоғары, оның ішінде шағын бизнес үлесіне экономикадағы жұмыспен қамтылғандардың 50-60 пайызы келеді.
Қазіргі уақытта шағын кәсіпкерлік Қазақстан Республикасының экономикасында мәнді орын алады.
Өз алдына шағын бизнесті күрделі масштабты дамыту өркениетті нарықтық қатынастарды қалыптастыру тапсырмаларын тиімді шешуге мүмкіндік береді: олардың айналымсыздығына кепілдікті қамтамасыз ету, шағын және орта бизнестің дамыған инфрақұрылымын құру, барлық ресурстарды неғұрлым тиімді және икемді қолдану.
Қазақстанда шағын бизнес сұрақтары келесідей заңдылқ актілермен реттеледі: «Кәсіпкерлікті дамыту мен шаруашылық қызмет еркіндігі туралы», «Лицензиялау туралы», «Банкроттық туралы», «Шаруашылық серіктестіктер туралы», «Жеке кәсіпкерлікті қорғау туралы», «Кооперациялау туралы», «Шағын бизнес пен кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы»
Шағын бизнестің нақты артықшылықтарын қолдану кезінде кез келген елдің жағдайы тұрақтанады, өндіріс құлдырауы тоқтатылады, тапшылық жойылады. Шағын бизнесте әрбір адам өзінің іскерлік ерекшеліктерін қолдана отырып, өз жағдайын жақсартуға, өз мүмкіндіктері мен қаржылық құралдарын өткізуге мүмкіндігі бар.
        
        Мазмұны
Бет
Нормативтік сілтемелер
3
Анықтамалар, белгілеулер мен қысқартулар
3
Кіріспе
4
1
ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ ... ... ЖӘНЕ ОНЫ ... МЕН ... ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1 Шағын және орта бизнестiң нарық экономикасындағы алатын орны және оны басқарудың теориялық негіздері
6
.2 ... және орта ... ... ... ... және орта бизнестi экономиканың түрлi салаларында қолдау мен ұйымдастыру
27
2
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта ... ... мен ... қазіргі жағдайы
.1 Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестің қалыптасу көрсеткіштерін талдау
34
.2 Қазақстан ... ... және орта ... ... қаржылық-шаруашылық қызметі
40
3
шағын және орта бизнесті дамыту жолдары
.1 Шағын және орта ... ... ... ... ... Шағын кәсіпкерлікті дамыту тиімділігі және жетілдіру жолдары
55
Қорытынды
86
Қолданылған әдебиеттер тізімі
97
Анықтамалар, қысқартулар
Кәсіпкерлік –жеке тұлғалардың кіріс алуға бағытталған, жеке ... ... ... ... және жеке ... ... олардың тәуекелімен және мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылатын бастамашылық қызметі
Бизнесті мемлекеттік қолдау –Қазақстан ... ... ... іске ... үшін жеке ... ... ... қолайлы құқықтық, экономикалық және әлеуметтік жағдайлар жасау негізіндегі мемлекеттік шаралар кешені.
Кәсіпкерлікті мемлекеттік қорғау және қолдау дегеніміз –аталған ... ... ... ... және ... ... қалыптастыру, мемлекетте жаңа экономикалық құрылымдарды орнату болып табылады.
ҚҚС –қосылған құн салығы
ИжЖТМ –Индустрия және Жаңа технологиялар министрлігі
ТМД –Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
ИИС ... ... ... ... ... ... қолдау бағдарлмсы
ЕО –Еуропа Одағы
ЕДБ-Екінші деңгейлі банктер
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: әлемдік тәжірибені есепке ала отырып Қазақстанда қалыптасып отырған нарықтық экономика, орталығында пайда, табыс, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер, меншік иелері, өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы еркін экономикалық қатынастарды көрсетеді. 2030 жылға дейінгі Қазақстан ... ... ... ... ... ... маңызды тапсырмалардың бірі жұмыссыздық пен кедейшілікпен күресу және неғұрлым қатаң ауыл ... ... ... қатар шағын және орта бизнесті даиыту арқылы кәсіпкерлік қызметке Қазақстанның ауыл тұрғындарының көп ... ... ... ... . ... және орта ... әр ... әртүрлі тауарлар мен қызметтерді өндіру және өткізу түрінде көрсетілген.
Шағын бизнестің көптеген кәсіпорындары өндірісті дамытуға экономикалық ... ... ... ... ... ... қорлар мен басқа да ресурстардың жоқтығынан, сонымен қатар ... ... ... ... ... өз ... ... алмай отыр.
Дамыған елдерде шағын және орта бизнеске экономикада жұмыспен қамтылғандардың негізгі саны келеді, біздің еліміздегі өте өзекті ... ... ... ... ... ... ... тұрғызу мәселесін шешеді. Біздің елімізде шағын жіне орта бизнесте жұмыспен қамтылғандардың үлесі жоғары жұмыссыздық санына қарамастан 23,7 пайызды (2 млн. ... осы ... ... ... ... ол 40-60 ... ... ал дамыған елдерде –пайыздан жоғары, оның ішінде шағын бизнес ... ... ... ... 50-60 ... келеді.
Қазіргі уақытта шағын кәсіпкерлік Қазақстан Республикасының экономикасында мәнді орын алады.
Өз алдына шағын бизнесті күрделі масштабты дамыту өркениетті нарықтық қатынастарды ... ... ... шешуге мүмкіндік береді: олардың айналымсыздығына кепілдікті қамтамасыз ету, шағын және орта бизнестің дамыған инфрақұрылымын құру, ... ... ... ... және ... ... шағын бизнес сұрақтары келесідей заңдылқ актілермен реттеледі: «Кәсіпкерлікті дамыту мен шаруашылық қызмет ... ... ... туралы», «Банкроттық туралы», «Шаруашылық серіктестіктер туралы», «Жеке кәсіпкерлікті қорғау туралы», «Кооперациялау туралы», «Шағын бизнес пен ... ... ... ... бизнестің нақты артықшылықтарын қолдану кезінде кез келген елдің жағдайы тұрақтанады, өндіріс құлдырауы тоқтатылады, тапшылық жойылады. Шағын бизнесте ... адам ... ... ... қолдана отырып, өз жағдайын жақсартуға, өз мүмкіндіктері мен ... ... ... ... ... ... Қазақстанда шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту және ұйымдастыру үлкен ғылыми-тәжірибелік мәнге ие болады.
Жұмыстың мақсаты және міндеттері: нарықтық ... ... ету ... ... және орта ... ... ... және тәжірибелік негіздерін зерттей отырып, оның Қазақстанда дамуының қазіргі жағдайына талдау жүргізу және ... ... Осы ... сай, ... ... ... ... және орта бизнестің экономикалық мәнін, мақсаттары мен ... ... ... негіздеу;
нарықтық экономиканың қызмет етуінде шағын кәсіпкерліктің маңызды ... ... ... ... және орта ... ... санының өзгеруін талдау;
Қазақстан Республикасындағы шағын бизнес кәсіпорындарының негізгі көрсеткіштерін аймақтар және ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан қаржылық қолдау мен ынталандыруын талдау;
Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті қаржыландыру мен дамытудың кейбір мәселелерін анықтау және ... шешу ... ...   
 Зерттеу пәні ретінде қазіргі кездегі мемлекеттің шағын және орта бизнес субъектілерін қолдауды іске асыру барысындағы тиімділігі мен экономикалық ... ... ... ... ... ... және ... мемлекеттік қолдаудың механизмі.
Диссертациялық зерттеудің теориялық және әдістемелік ...... және орта ... ... ... ... ... еңбек еткен батыс елдердің, Ресей және отандық практик-экономистердің, ғалымдардың монографиялары, ... ... атап ... ... Н.А,
Шумптер А.И, Мураввьев А.И, БондаренкоВ, Тосканова А.Н, Сабденов О.С, ... Н, ... Б.Г, ал ... ... Қазақстан Республикасының заңдары және қолдау, несиелеу жөніндегі нормативтік актілері болып табылады.  
ал ... ... ... ... ... және ... несиелеу жөніндегі нормативтік актілері болып табылады.
  Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы: Жұмыс барысында шағын және орта бизнес субьектілерінің ... орны ... ... ... ... ... ... Республикада құқықтық, әкімшілік мәселелер бойынша қайта қарастырылуы қажет. Осы себепке байланысты келесідей ғылыми жаңалықтар анықталды:
1) Қазақстан Республикасындағы ... және орта ... ... ... ... ... ... анықталып, шешу жолдары ұсынылды;
2) Қазақстан Республикасындағы шағын және орта кәсіпкерліктің нормативтік-құқықтық нығайту жолдары анықталды;
1. ... ЖӘНЕ ОРТА ... ... МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫ ҚОЛДАУ МЕН ДАМЫТУДЫҢ ҒЫЛЫМИ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1 ... және орта ... ... экономикасындағы алатын орны және оны қолдау мен басқарудың теориялық негіздері
Әлемдік тәжірибе шағын және орта ... ... рөлі ... ... жоғары екенін көрсетіп отыр. Ал мемлекет өмірінің барлық салаларына әсерін тигізеді: жұмысшылар саны бойынша, өндірілетін ... ... ... ... ... мен ... ... бойынша жекелеген елдерде шағын және орта бизнес ... ... рөл ... ... үшін шағын кәсіпорындардың толықтай қызметі оның икемділігін арттыратын маңызды сұрақтар болып табылады. Тіпті, ... және орта ... даму ... ... ... ... ... экономикалық жағдайға бейімделу мүмкіндіктерін талдайды. Қазақстан үшін шағын бизнестің қалыптасуы жоғары дамыған қоғамға, жоғары дамыған ... ... ... ... ... қажет. Қиыншылықтар мен сәтсіздіктерге қарамастан шағын және орта бизнес даму үстінде, экономиклық, әлеуметтік, ғылыми-технологиялық мәселелерді шеше отырып қарқын алуда. ... және орта ... ... ... ... ... және ... қажеттіліктерін жақсы қанағаттандыруға мүмкіндік беретін, өркениетті бәсекелестік нарықтық қатынастардың қалыптасуы;
-ассортименттің ... мен ... мен ... ... артуы, тұтынушылардың қажеттілігін қанағаттандыруға ұмтылу арқылы, шағын бизнес қызмет көрсету мен өнім сапасының артуына мүмкіндік туғызады;
-тауарлар мен қызметтердің ... бір ... ... ... ... әсер ету. ... ... экономикаға өтімділік, икемділік береді;
-өндірісті дамытуға халықтың өз ақшаларын ... ... ... ... өз ... өз ... үлкен қызығушылықпен салады;
-қосымша жұмыс орындарының ашылуы, жұмыссыздық деңгейінің қысқаруы;
-адамдардың ... ... ... пайдалануға, дарындарының ашылуына, әр түрлі қолөнердің дамуына ықпал етеді;
-еңбек ... ірі ... ... ... ... қоятын халықтың жекелеген топтарын (үй жұмысымен айналысушылар, зейнеткерлер, мүгедектер, оқып жатқан адамдар) тарту;
-меншік иелері, кәсіпкерлер, басқарушылардың әлеуметтік қатарларының қалыптасуы;
-ғылыми-техникалық дамуды ... ... ... ірі кәсіпорындар қалдықтары қолдану және игеру;
- ірі кәсіпорындарға жанама бұйымдарды дайындау және жеткізу жолымен, көмекші және ... ... ... құру ... әсер ... ... алу немесе сатып алу арқылы төмен рентабельді және тоқыраудағы кәсіпорындардан мемлекетті босату;
Осы барлық аталған және басқа да шағын және орта ... ... ... ... оның дамуын ең маңыздылар қатарына жатқызып, экономиканың ... ... ... ... және орта ... ... мен ... - Қазақстанның экономикалық саясатының стратегиялық мiндеттерiнiң қатарынан саналады. Соңғы жылдардағы кәсiпкерлiктi қолдау жөнiнде қабылданған ... мен ... ... ... ... бұл ... ... назар аударғанын айғақтайды. Қазақстан басшысының "Қазақстан - 2030" ұзақ мерзiмдi стратегиялық еңбегiнде әлеуметтiк-экономикалық дамудың басым бағыттарының бiрi ретiнде қәсiпкерлiктi ... атап ... ... ... 2010 ... 29 ... Қазақстан халқына жолдауында да кәсіпкерлік мәселесі қалыс қалмады- «Әртараптандырудың өзегі кәсіпкерлік болады. Біз тәуекелдерді өз ... ... жаңа ... ... ... ... дайын қуатты кәсіпкерлер табын көргіміз келеді. Нақ осы кәсіпкерлер экономиканы жаңғыртудың қозғаушы күші болып табылады.»[35] ... пен ... ... ... мен дамыту - жекелеген тұлғаның, кәсiпорынның немесе шаруашылық саласының ғана ... ... ... экономикалық болашағын айқындап беруге қабiлеттi. Әлеуметтiк басым бағыттағы нарық экономикасын дамытуға талпынған бiздiң мемлекетiмiз үшiн ... ... пен ... мәнi мен құрылымын, ортақ тиiмдi үрдiстерiн зерттеп - ... алу ... ... ... және орта ... ... ... шолу жасау аса қажет.
Адамзат дамуының қай кезеңдерiнде де кәсiпкерлiк әлеуметтiк-экономика ғылымының назарынан тыс қалмаған. Тек маркстiк теория ғана кәсiпкерлiктi ... ... ... ... ... ондаған жылдар бойы бұл сала, тiптi, ғылыми терминологиядан да шығып қалды.
Нарықпен қатар бiздiң өмiрiмiзге енген ... пен ... ... ... ... ... таң қалдырмайтын, етене жақын дәрежеге жеттi.
Жалпы, француз тiлiнен тараған "кәсiпкерлiк" (еnttrерrеnеur) ұғымын -экономика теориясына тұңғыш XVIII ғасырда ... ... әрi ... Р. ... ... Р. Кантильон "кәсiпкер" деп - бағаның тұрақсыздығы мен болашағын болжауға ... ... ... ... алу мен сату ... қатысатын, бiрақ, кiрiстерiнiң жалпы сомасын бiле бермейтiн адамдарды (саудагерлердi, шаруаларды, қолөнершiлердi т.б.) атаған. Кантильонның пiкiрiнше, кәсiпкердiң басты ерекшелiгi ... ... ... ... ... тұңғыш ден қойғандар "саяси экономиканың" ғылым ретiнде қалыптасуының iргесiн қалаған физиократия мектебiнiң өкiлдерi болды. Аталмыш ... ... ... Ф. Кенэ ... өнiм ... -фермерлерге әрқашан жоғары баға бердi. Физиократтардың пайымдауынша, жердi жалға алып, ауыл ... ... ... ... ... ... ... басты рөл атқарады. [26]. Бұл бағытты француздың мемлекеттiк қайраткерi әрi ... А. ... ... ... ол ... үш ... ... өнiм өндiрушi (жердi жалға алушылар), меншiк иелерi (жердi жалға берушiлер) және өнiм өндiрмейтiндер (осы ... ... ... ... барлығы). Соңғы топты А. Тюрго тағы да екiге бөлiп қарастырады: а) кәсiпкер - мануфактурашылар, фабрика басшылары және қарапайым қолөнершiлер; ә) ... ақы ... ... ... ... ... кәсiпкер - капиталистер, яғни тiкелей өнiм өндiрушiлер [27]. Ақырында, А. Тюрго кәсiпкер белгiлi бiр дәрежеде тәуекел етiп қана ... ... ... ... белгiлi бiр дәрежеде басқарушылық қабілетi де болуға тиiс, деген түйін ... ... ... бiреrейi, француз экономисi Ж.Б.Сэй (1767-1832) "кәсiпкердi өз есебiнен, өз тәуекелiмен, өзiне пайда табу үшiн өнiм ... ... - деп ... [28]. ... ойынша, кәсiпкерде -тұрақтылық» айналадағы жағдайды сезriштiк, адамдармен түсiне алушылық қасиеттерiмен қатар, өндiрiстiң үш факторын: табиғатты, ... пен ... ... iске қоса ... ... ... болуы тиiс.
Кейiнiрек ағылшын оқымыстысы А.Маршалл (1842-1924) "кәсiпкердiң жаңашылдығын (инновация)", немiс ғалымдары М.Вебер (1864-1920) мен В.Зомбарт (1863-1947) "кәсiпкерлiк ... ... ... ... дегенiмiз —iс адам үшiн емес, адам iс үшiн өмiр сүру тәсiлi" десе [29], В.Зомбарт ... ... ... үшiн "әр ... ... тән ... терең сезiнiп, дөп баса бiлу керек" [30], тек осылай өткенде ғана кәсiпкердiң iсi оңға басады, деп ... ... аса ... үлес ... бiрi ... экономист - социолог И.Шумпетер (1883-1950) екенiнде дау жоқ. М.Вебер мен В. Зомбарттың капитализмдегi "адам факторын" зерттеу дәстүрлерiн жалғастыра ... И. ... ... төл ... ... етiп қарастырды да, оларды шаруашылық субъектiлерiне жатқызып, олар "өндiрiстiң негiзгi факторларын пайдалана отырып" [31], экономикалық процестерге қатысушылар, деп ... ... ... ... мән берген И.Шумпетер "өз кейiпкерiн" әлемдiк өркениеттiң қозғаушы күшi, XX - ... ... ... мен ... техникалық прогрестiң көш бастаушысы деп ұғынды. Сондықтан, И.Шумпетердiң "кәсiпкерлiк теориясының атасы" аталуы ... ... ... орта ... ... жаңа жұмыс орындарын тек iрi кәсiпорындар ғана ұсынады деген түсiнiк темiрдей ... ... ... ірi ... экономисi Ф. Дракердiң "кәсiпкерлер қоғамы" тұжырымдамасы, ескi түсiнiктiң iргесiн ... қана ... ... ... жаңа ... ... ала ... Ф. Дракер iрi өндiріс орындарының нарықтық өзгермелi iс-қимылына қолайсыздыгын дәлелдеп, бұл кемшiлiктiң орнын дер кезiнде толтыратын шағын ... пен ... ... көз ... ... тұжырымдауынша, еркiн кәсiпкерлiктiң негiзiнде - өзiн - өзi басқарудағы еркiндiк жатыр.
Шағын кәсiпкерлiктiң басты екi экономикалық ерекшелігiн атайық: а) ... ... ... ... сай жүргiзiлетiндiктен, шағын кәсiпкер соңғы тұтынушыға лайықтап қана өнiм шығарады; ә) шағын кәсiпкерлiк - бәсекелестiк ортада катализатор рөлiн ... ... ма, ... ... ... ... жиынтығы - iрi бизнеспен де бәсекелесе алады. АҚШ-тағы 1965-1985 жылдар аралығындағы шағын бизнестiң дамуы мәлiметтерiне талдау ... Ф. ... ... басқару әкономикасында (iрi компаниялардың менеджерлерi билiгiн жүргiзген кезең) кәсiпкерлiктiң екiншi сатыға жылжығанын, мұның өзi АҚШ ... ... - ... ... ... [32] ... атап көрсеткен.
Нарық экономикасы жеткiлiктi дамыған елдердiң өзiнде соңғы уақытта кәсiпкерлiк белсендiлiгi артып ... ... ... айналысуға бел буған адамдар бизнестi, әдетте, өзiнiң жекеменшiк iсiмен бастауда. Айталық, АҚШ - та 1950 ... жыл ... ... есеппен, 130 мың фирма тiркеуден өтсе, оның мөлшерi 60-шы жылдары - 200, 70-шi жылдары - 350, ал 90-шы ... - 600, 2000 ... - 900 ... ... жандануына жоғары сапалы технологиялардың көбеюi де, қоғамдағы және жеке адамдар арасындағы қажеттiлiк те қатты әсерiн ... ... зор ... ... ... ... ... дүниеге келiп, дәл сонда өндiрiске қосылып жатады. Мәселен, жаңашыл идеялар АҚШ-тың iрi ... гөрi ... ... 2,5 есе ... ... ... ... пен бизнеске арналған АҚШ Конгресiнiң құжаттарында былай деп атап өтiлдi: "Бүгiнгi таңда экономикалық прогресс - ... ... және жаңа ... ... ... болу ... анықталады. Бұл екi бағыт та жаңашылдықтың дамуының шешушi шарты болып табылады" ... ... өзi о ... - ... ... кәсiпкерлiк белсендiлiгiнен пайда болғанын атап айтуымыз керек. Дамыған елдерде өнеркәсіптегi жұмыс iстейтiндердiң 45-80 ... ... ... ... пен ... ... ... өзi өндiрiс тиiмдiлiгiн арттырады, қосымша бәсекелестік туғызады, яғни, шығарылған өнiмнiң сапасы ... ... ... ... шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi дамыту шешушi рөл атқарады. Өйткенi, нарық реформаларының басты ... - ... ... табылады. Батыс мамандарының пайымдауынша, қоғамның еңбекке жарамды мүшелерінiң 14-18 пайызы кәсiпкерлiкпен айналысса, бұл мәлiметтiң өзi жоғары дәрежелi есептеледi. Ал, ... ... ... қазiргi ТМД елдерiнде бұл көрсеткiш, шамамен, 20-25 пайызды ... ... ... жүйеде шағын кәсiпорындар тиiмсiз деп саналып, оларды тез ... ... ... ... ... үшiн ... қаржы бөлiнбедi, шикiзат, жартылай фабрикаттар сатып алу үшiн, құрал-жабдықтармен жабдықтау мен қайта құруға, өндiрiстi жаңарту ... ... ... ... бәрi ... ... және технологиялық базалардың артта қалуына, өндiрiс мәдениетiнiң кешеуiлдеуiне, ... ... ... төмендеуiне, қол еңбегі үлесінің жоғары болуына, бiлiктi мамандардың кәсiпорындардан кетуiне және олардың мамандылық шеберлiктерiнiң төмендеуiне әкелiп соқты.
Елiмiздегi нарық ... ... ... ... ... кәсiпорындардың денi тұтынушылардың сұранысын тиiмдi қанағаттандыру үшiн күресiп бағады. Сондықтан, тауарлы-ақша қатынастарына негiзделген нарық ... ... ... үзiлiссiз дамуы мен толығуын тынымсыз талап етедi.
Қазақстанда шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi дамыту мәселелерiн ... ... ... ... ... ... ... кәсiпкерліктiң қалыптасу теориясын әзiрлеуге Мамыров H.Қ., Қошанов A.Қ., Кенжеғозин M.Б., Оқаев Қ.О. және т.б. ғалымдар үлкен үлестерiн қосты. Олар кәсiпкерлiктi ... ... ... ... ел ... ... ... толтырудың көзi, халықты жұмыспен қамтамасыз етудiң бiрден-бiр жолы, деп санады. Ал, ... және ... ... дамытудың әлеуметтік-әкономикалық мәселелерiн қарастырумен Ихданов Ж.О, Бiрәлиева H.Б., Күлекеев Ж.A., Әлімбаев A.A., Сәбденов О.Қ ... ... ... ... ... тобы ... экономикалық дамудың қозғаушы күшi десе, екiншi тобы кәсiпкерлiктi зерттеудiң тәжiрибелiк - әдістемелiк ... баса ... ... жоқ, ... ... ең қысқа түсiнiгi - еркiн кәсiпкерлiк экономикасы. Сол себептi, кәсiпкерлiктiң саналуан ... мен ... ... ... нарық реформаларын жүргiзу мүмкiн емес.
Отандық кәсiпкерлiктiң пайда болу тарихын шартты түрде төрт кезеңге бөлуге болады. Бiрiншi кезең - комсомол ... ... ... жастардың ғылыми-техникалық шығармашылық орталықтарында қалыптасты. Екiншi кезең - 1988 жылдың ... ... ... ... ... қабылдануымен тығыз байланысты. Бұл уақытта шамамен екi жүз мыңнан аса адамдар көлеңкелi шағын кәсiпкерлiкпен айналысып, қоғамда кәсiпкерлiк шапшаң дамып келе ... ... ... - ... беру ... бірiккен кәсiпорындар туралы, банк iсi туралы, шағын кәсiпорындар туралы, шағын бизнестi қолдау туралы және т.б. ... ... ... ... ... ... ... - КСРО-ның күйреп, жаңадан құрылған тәуелсiз мемлекеттердiң өзiндiк жаңа заңдарын қабылдай бастаумен байланыстырсақ, қателеспеймiз. Қазақстан экономикасында кәсiпкерлiктiң қалыптасуының мүлдем жаңа ... - ... ... ... ... тапты. Бүгінгi таңда шағын кәсiпкерлік пен бизнестiң ел ... ... бiр ... ... қалыптасқаны шындық.
Қалай десекте, екпiнi әлі қайта қоймаған әлемдік дағдарыс пен осыған байланысты экономиканың кейбiр салаларындағы көрсеткiштердiң төмендеуiн ... ... ... пен ... iшкi ... мол екендiгiн аңғарамыз.
АҚШ-та шағын кәсiпкерлiк пен бизнес нысанына қызметкерлер саны 500 адамнан аспайтын кәсiпорындар жатады. Осы елдiң шағын бизнес ... ... ... көлемiне қарай оларды салалар бойынша жіктедi. Мысалы, көлiк саласында жұмыс iстейтiн фирмалар үшiн шағын бизнес категориясына жылдық ... ... ... 20 млн. АҚШ ... ... 9-21 млн. АҚШ ... көтерме саудада - 15-35 млн. АҚШ долларын, қызмет көрсетуде - 2,5-14,5 млн. АҚШ долларын құрайтын кәсiпорындар ... ... мен ... шағын кәсiпорындарға адам саны 200-гe дейiн қызметкерлерi бар кәсiпорындар жатады. Сонымен бiрге, Францияда шағын кәсiпорындар туралы кең ауқымды түсiнiк жоқ, ... оның ... ... тұстарын қамтитын, мәселен, салық немесе бухгалтерлiк, әлеуметтiк немесе өндiрiстiк жақтарын қарастыратын анықтамалар бар. 1978 ... 4 ... және 1979 ... 3 ... №79291 ... сәйкес шағын кәсiпкерлiк пен бизнес кәсiпорындарына Францияда 500 адам жұмыс iстейтiн немесе жылдық айналымы 100 млн. ... ... ... ... ... ... бұл цифр 1984 ... 16 қаңтарындағы №84-36 декретіне сәйкес 200 млн франкке көтерiлдi. Әйтсе де, ... ... ... ... ... шамасы әралуан деуге болады. Еrер, ауыл шаруашылығында және тамақ өнеркәсiбiнде оларда жұмыс ... ... саны ... ... бұл - iрi ... ал, құрал-жабдық кәсiпорындарында қызметкерлер саны 500-ден асса -шағын бизнес ... ... ... ... ... фирманың жоғары деңгейi 100 адамнан аспауы тиiс.
Швецияда шағын бизнеске 200 адамға дейiн қызметкерлерi бар фирмаларды ... ... ... ... ... ... үшiн ... көрсеткiштер қабылданады:
өсу сатысы (бастапқы саты, аман калу сатысы, өсу сатысы);
салаға жатуы;
қызмет етуінiң географиялық аясы (толық ... ... және ... ... мен ... ... ... сипаттамалары;
кәсiпорынға тән өзектi мәселелердiң түрлерi (мысалы, қаржыландыру, сапаны басқару және т.б.) ... ... ... ... ... ... қағидасы жоқ. Әдетте, кәсiпорындардағы қызметкерлер санына орай кәсiпкерлiктi - шағын, орта және iрi ... деп ... ... үшке ... ... ... ... қызметкерлер саны әрқалай. Бiрақ, шамамен, оның ортақ белгiлерi мынадай:
iрi бизнес: жұмыскерлер саны 200-дeн асады;
орта ... ... 50-дeн 200-гe ... ... жұмыскерлер 50-гe дейiн.
Елiмiздегi 1997 жылы қабылданған шағын кәсiпкерлiкті қолдау жөнiндегi заңдар мен қаулылар шоғыры мемлекеттiң бұл саланы дамытуға шындап ... ... 1997-шi ... 19 ... жарияланған "Шағын кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау туралы" Заңда [38] шағын кәсiпкерлiк ... жыл ... орта ... ... саны 50 адамнан аспайтын заңды тұлға немесе заңды тiркелмеген жеке тұлға жататындығы белгiленген. Қазақстанда шағын кәсiпкерлік ... ... - ... нысанда беске бөлiнедi:
Толық серiктестiк
Коммандит серiктестігі
Жауапкершiлігi шектеулi серiктесiтiк
Қосымша жауапкершiлiктi серiктестiк
- Өндiрiс кооператив.
Заң тұрғысынан алғанда ... ... - ... ... азаматының айналысуға құқы бар қызмет түрi. Табысты кәсiпкер болу үшiн денсаулық, бiлiм, қабiлеттiлiк, күш-жiгер, басқарушылық қасиеттер қажет. Сондай-ақ, кәсiпкерлiк ... ... ... ... ... ... iзденушiлiк, шапшаңдылық, мәмiлешiлдiк т.б.
Кәсiпкер өз қызметi табысты жүруi үшiн, алға қойған мақсатына жетуi үшiн, ең алдымен, басқару өнерiне (менеджмент) машықтануы ... ... ... - әдiс- ... iс- ... ... ... Кәсiпорынның күллi мүмкіндiктерiн мейлiнше тиiмдi пайдалану үшiн өте жоғары басқарушылық қабiлет керек.
Елімiздiң өзiне ғана тән ... орай ... ... пен ... ... әдiсiн жасау - бiр-екi жылдың шаруасы емес. Шағын бизнес нысанының сапалы қызмет етiп, ұзағырақ жасай ... ... ... ... екi ... жуық уақыт ғылыми тұжырымдар жасауда, Ең басты мәселе - басқарудың дәрежесiне iстiң соңғы ... ... баға ... тиiс. ... ... ең ... сатыда өнiм өндiру немесе сауда - саттық жасау, мейлi, қызмет көрсету сапалы болса - басқару әдiсiнiң дүрыстығы. Шағын кәсiпорынды iстiң ... ... ... басқарудың әдiсiн (үлгiсiн) зерделеп көрейiк (1-cypeт).
1 -сурет - Шағын кәсiпорынды iстiң соңғы нәтижелерiне бағыттап басқарудың әдiсi ... ... ... пен ... ... ғылыми-теориялық тұжырымдамасының мәнi мынада - бүгiнгi таңдағы озық үлгiлерi мен әдiстерін ... ... ... ... бағытталған басқарудың тиімдi жүйесiн жасау. Тұжырымдаманың мақсаты - шағын кәсiпорынның өз ... ... ... қол ... үшiн ... ... тиiс iс-қимылдарының әдiстерiн ұсыну.
Шағын кәсiпорынның табысы немесе қателiгi, ең алдымен, осы кәсiпорындағы басқару әдісiнiң табысы немесе қателiгi болып табылады. Яғни, ... ... ... ... ... ... пен ... нарықтың тұрақсыз ортасында iс-қимыл жасайтындықтан, басқару әдiсін жетiлдiруге жауапты адамдар кемшiлiктердi үнемi қадағалап, ішкi және сыртқы нарық ... орай аз ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлiк пен бизнестi мемлекет кең көлемде қолдағанымен, оның күнделiктi iсiне араласпайды. Шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi басқаруды, шынайы мәнiнде, еркiн ... пен ... ... ... ... ... кәсiпорын басшысы тұтынушылар сұранысына қарай тың идеялар, жаңа тауар мен қызмет түрлерiн үздiксiз iздестiрiп және ... ... ... кәсіпкерлiк пен бизнестi басқару тек оның басшыларының белсендiлiгiмен ғана шектелмейдi. Басшы кәсiпорынның әрбiр ... ... ... жұмылдыруға тиiс. Әрбір қызметкер өзiнiң жеке қабiлетi мен жаңашыл қасиеттерiн жүзеге асыруға ұмтылу керек. Мәселен, жапондык ... ... ... ... ... ... ... үш ұран бойынша қызмет iстейдi: "Әркiмнiң өз өнiмiн сата бiлуi керек", "Жағдайға ... ... ... "Тез ... ... өз ... сата бiлуi керек", яғни, әрiптестер өнiмiнiң сапасымен бәсекелесе бiлуi - ... ... ... ... Егер өнiм нарықта кең сұранысқа ие болса, кәсiпорынның табысы артады, ұжымның әрбiр мүшесiнiң материалдық әрi моральдық жағдайы жақсарады.
"Жағдайға ... ... ... ... тұтынушының талаптарын жiтi қадағалап, сұраныстың өзгеруiне бейiмделе бiлуi керек.
"Тез қимылдауы керек", яғни, кәсiпорын нарықтың жаңару қарқынынан қалыс қалмау үшiн жаңашылдықты ... ... ... ... керек.
Нарықта шағын кәсiпорын оның жеңiмпазы атануға ұмтылуға мiндеттi. Бұл мақсатқа "кәсiпкерлiк басқару" функцияларын игергенде ғана жетуге болады.
Шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi ... ... ... ...
а) ... ... ... ... ... ... ... [52].
Шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi басқаруда шынайы шығармашылық қабiлет, үнемi белсендiлiк көрсету, жаңашылдыққа ұмтылу, дәстүрден тыс тың ... мен ... ... iздестiру қасиеттерi тәуекелшiлдiкпен қатар жүрiп отырады.
Қандай бiр елде болмасын шағын кәсiпкерлiк пен ... ... ... ... одан әрi ... - сол ... саяси және әлеуметтiк-экономикалық жағдайларға тiкелей байланысты. Нарық экономикасы жоғары дамыған елдердiң тәжiрибесi шағын бизнестiң қалыптасуына сол мемлекеттегi әлеуметтiк - экономикалық ... ... аса ... әсер ететіндігін дәлелдеп отыр. Сондай-ақ, шағын кәсiпорындардың саны мен сапасының өсуiне:
салық демалыстарының мерзiмi;
несие ресурстарын ... ... ... ... ... жүйесiнiң қалыптасуы;
қылмыстық топтардың жойылуы;
шенеунiктер қысымының болмауы және т.б. оңды ықпалын тигiзедi.
Сонымен, шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi басқаруға ықпал ететiн шарттар мен ... ... ... ... экономикасының ахуалы;
шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi құқықтық қамтамасыз ету;
салық саясаты;
қаржы - несие саясаты;
шағын кәсiпкерлiк пен ... ... ... өмiр сүру деңгейi;
кәсiпкерлiктiң өркениетшілік дәрежесi.
Шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi дамытудың ... ... ... оны ... ... ... жататыны белгiлi. Барлық дамыған елдерде үкiмет шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi дамытудың ұзақмерзімдi саясаты мен стратегиясын дайындаған.
Қазақстан Республикасы Президентінің «Шаруашылық серіктесі ... және ... ... ... ... сай ... қызмет шаруашылық серіктестігінің түріне қарай жеке және ұйымдық болуы мүмкін:
жай, ол ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық жауапкершілік жүктеледі;
жауапкершілігі шектелген, салынған салым құны шеңберінің
жауапкершілігі жүктеледі;
командитті –аралас жауапкершілік (біреудің толық ... және ... ... ... ... ... ... және оған жататын мүлікпен қосымша жауапкершілік мойынына алады;
өндіріс және ... ... ... шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi мемлекеттiк қолдау қажеттiлiгi 1992 ... 4 ... ... ... ... және ... туралы" Қазақстан Республикасы Заңында атап өтiлдi. 1992 - 1996 жылдар аралығында шағын кәсiпкерлiктi ... және ... екi ... ... ... Бұл ... ... талдау барысында республикамыздағы кәсiпкерлiктiң қалыптасу үрдiсiне әсер ететiн көптеген мәселелердi ... ... ... сын ... қарағанда, кейбiр кемшiлiктердiң бар екенiн жасыруға болмайды. Мысалы, шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi қолдау шараларын жүзеге асыруды ресурстармен ... ... ... және т.б.) ... ... ... ... нақтылықтың болмауы, шаралардың аяқталуына байланысты нәтижелер (табыстың ұлғаюы, жұмыссыздықтың азаюы, ... ... ... халықтың әл-ауқатының жақсаруы) шамасының көрсетiлмеуi - экономиканың макро және микро деңгейiнде елеулi жетiстiктерге жетуге мүмкіндiк ... ... де, ... ... ... кемшiлiктерге қарамастан, елiмiзде шағын бизнестi қалыптастыру мен дамытудың ... ... үшін ... қадамдар жасауға мүмкiндiк туғызды деуге болады. Заң шығарушы және атқарушы органдар шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi дамытуда жаңарту проблемаларына көп ... ... ... бәрi ... Республикасының Азаматтық Кодексiнде, бiрқатар заң актiлерiнде және тағы ... ... ... ... ... ... Осы ... аралығында шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi қаржы - әкономикалық және ақпараттық ... ... және оның ... ... өзгерiстерге қол жеткiзiлдi.
Әсiресе, 1997 жылдың 6 наурызындағы "Шағын кәсiпкерлiктi дамытуға мемлекеттiк қолдауды күшейту және жанданандыру ... ... ... ... ... Президентiнiң Жарлығы шын мәнiндегi айқын бағдарламалық кұжат болды және оның ... ... ... кәсiпкерлік пен бизнестi нақты қолдау жұмыстары едәуiр жақсарды
Қысқа мерзiм ... тағы ... заң және ... ... ... 1997 ... 19 ... "Шағын кәсiпкерлiктi мемлекеттІк қолдау туралы" Заңы, 1997 жылы 2 шiлдесiндеғi "Жеке кәсiпкерлiктiң мәселелерi бойынша Қазақстан Республикасының кейбiр Заң ... ... мен ... енгiзу туралы " Заң және тағы бiрнеше қаулы - ... мен ... Осы ... республикадағы шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi дамытудың механизмдерi мен тетiктерi қарастырылған.
Президент Жарлығына сәйкес Yкiмет келесi шараларды жүзеге асыра ... ... ... ... ... құрылды;
ҚР Экономика және бюджеттiк жоспарлау министiрлiгiнде шағын кәсiпкерлiктi қолдау департаменті және облыстарда осындай департаменттер құрылды;
шағын ... ... қоры ... ... ... ... ... шағын кәсiпкерлiк ... ... ең аз ... ... ... және испекция органдарының саны қысқарды;
шағын бизнеспен айналысушы кәсiпорындар мен ұжымдарға өндiрiстiк үй-жайлар, жер учаскелерi бөлiнуде;
шағын ... ... ... мен ... беру ... ... кәсiпкерлiктi қолдауда жергiліктi әкiмдердiң жұмысын қадағалау және бақылау күшейтiлуде.
2001 жылдың 7 мамырында Қазақстан Республикасы Президентiнiң жарлығымен бекiтiлген "Қазақстан Республикасында шағын ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттiк бағдарламасы" жарық көрдІ [56]. Осы бағдарламада оны iске асьфудың негiзгi бағыттары, қаржыландыру көздерi, бағдарламаны iске асырудан күтiлетiн ... ... ... Бүл қүжат та мемлекет тарапынан жүргiзiлiп жатқан шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi әрi карай дамытуға бағытталған iс-шара болып табылады.
Шағын кәсiпкерлiк пен ... ... мен ... дүниежүзiлiк тәжiрибелерiне шолулар жасай отырып, АҚШ, Германия, Жапония, Франция, Ұлыбритания сияқты ... ... ... ... пен ... үлес ... өте жоғары, тiптi, кейде жалпы iшкi өнiмнiң 80 пайызынан астамын Кұрайтынын, елдегi жүмыс орындарының, шамамен 75-80 ... ... ... үлесІне тиетiнiн анықтадық. Сонымен қатар, Сингапур, Малазия, Корея, Таиланд, Гонконг т.с.с Азия мемлекеттерi экономикасының жандануына шағын кәсiпкерлiк пен бизнестiң ... ... зор ... ... ... ... ... және Қазақстанның экономикалық даму ерекшелiктерiн жан-жақты ескере ... ... ... ... ... пен бизнестi мемлекеттiк қолдаудың негiзгi бағыттарына тоқтала кетейiк:
шағын кәсiпкерлiк пен бизнес субъектiлерi үшiн ... ... ... ... ... ... орнату;
мемлекеттiк тапсырыстар бойынша өнiм өндiру, қызмет көрсету жұмыстарына жағдайлар туғызу;
мемлекеттiк тiркеуден өткiзу, ... ... ... ... ... бекiту;
мемлекеттiк қаржы, статистикалық, материалдық-техникалық және ақпараттық ресурстармен қамтамасыз етуде жеңiлдiктер беру;
мамандардың ... ... және ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру.
Бұл бағыттарды жүзеге асырумен тек қана өкiлеттi мемлекеттiк ... ғана ... ... ... ... ... ... да айналысуы керек.
Қазақстан экономикасында шағын және орта бизнестің алатын орны ерекше, ішкі ... ... оның ... жыл ... өсіп ... (1 ... ... жоюда, қоғамдағы саяси жағдайды жақсартуда, ел экономикасының ахуалын көтеруде мемлекет ... ... ... ... ... рөлі ... ... шағын және орта бизнесті басқарудың мәніне тоқтала отырып, ондағы кемшіліктердің орын алғанын және оның дамуына нендей кедергілердің болатынын зерделедік.Оны жетілдіру ... мен ... ... ... ... ... қарастырылады.Сонымен бірге, жоғарыда атап өткен шағын кәсіпкерлік пен бизнесті басқару құрылымы, принциптері мен ... ... ... ... және алға ... ... шешуге өз септігін тигізеді.
-кесте Шағын және орта бизнестің ЖІӨ-дегі үлесі
пайызбен
жылдар
 
2005
2006
2007
2008
2009
ШОБ ЖІӨ-гі үлесі
40,5
35,8
34,6
31,2
31,1
Шағын бизнестің ЖІӨ-гі үлесі
36,4
31,8
30,8
28,0
-
Орта бизнестің ЖІӨ-гі ... ҚР ... ... Агенттiк мәлiметтерi бойынша
1.2 Шағын және орта бизнестің экономикадағы маңыздылығы мен артықшылығы және кемшіліктері
Шағын және орта бизнес-экономикадағы ... ... ... ... ... әрі икемді түрі.Шағын кәсіпорындар өзгермелі нарық конъюктурасының «өзгеруіне» қарай ... ... ... шағын кәсіпорындар меншік түріне қарай мемлекеттік,жеке меншік және ... ... үшке ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік пен бизнес нысандарының шамамен 8қ пайызын құрайды.Расында,елімізде ... әр ... ... ... ... шағын бизнес кешендерін құру арқылы ғана толыққанды нарық қалыптастыруға болады.Өйткені нақ сол ... ішкі ... ... ... тез ... ... 4 ... «Қазақстан Республикасында шағын бизнесті қолдау мен дамытудың басымдылықтары мен аймақтық бағдарламалары туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы шағын ... ... ... құжаты болып табылады.Оның мақсатына-ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу,құрылыс материалдары мен конструкция ... ... ... мен ... ... ... тұрақты жұмыс істейтін шағын бизнес субъектілерін қаржымен,ақпаратпен қамтамасыз ету механизмдерін жетілдіру жатады.Сонымен қатар,осы Жарлықта ... ... ... құру ... жаңа ... құру және ... істеп тұрғандарын дамыту,ресурстық және технологиялық өзара байланыс белгілеріне ... ірі ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін шағын бизнесті дамытудың басым бағыттары анықталған.Сондықтан, осы басым бағыттарға сәйкес жұмыс істеу үшін шағын бизнес ... ... ... ... және т.б.) көрсетілуі тиіс.
Осы бағдарламаларда жаңа өндірістерді құрудың қажеттілігі,қайталама және кейбір өнім түрлерін көп өндіруге жол бермеу,аймақтардың тұтынушылығы мен ... сай өнім ... және ... ... ... ... жағдайды,аймақтық мамандануды және ресурстық-өндірістік потенциалды ескере отырып,қамтамасыз ету ескерілген.
Шағын және орта ... ... және ... ... бағдарламасын бекітуде мыналар ескерілді: жұмыс істеп тұрған өндірістік қуаттарды талдау,қаржыландыру ... мен оның ... ... ішінде өндірістік меншікті және банктермен қарыздар жөніндегі ... ... ... ... шығындарының құрылымы және оларды бағалау,соның ішінде,құрал жабдықтарды сатып алу шығындары,жұмысқа орналасқандар саны және т.б.
Нарық ең тиімді ... орта ... ... ... ... мен сапалық сипаттамасының жиынтығы.Сондықтан кәсіпкерліктің әр түрлі формалары мен түрлерін ... ... өту ... ... ... ... ұдайы өндіріс циклінің типтес фазаларымен байланысты болғандықтан,кәсіпкерліктің мынадай түрлерін ... ... ... ... ... ... мен қызмет көрсетуді өндіру мен тұтынуға;коммерциялық-оларды айырбастау мен ... ... ... ... асады.Кәсіпкерліктің бұл түрлерінің ұйымдастырылуы мен қызмет етуіне байланысты әрқайсысының өзіне тәе ерекшеліктері болғанымен,олардың барлығы бірін-бірі толықтырып тұрады.Шағын бизнес кәсіпкерліктің ... түрі ... ... ... ... ... деңгейін ғана анықтайды,ал оның формасы кез-келген түрде:жекешелік,серіктестік,шектеулі жауапкершілікті қоғам ретінде болуы мүмкін.Ұсақ кәсіпорындарды жекелеген азаматтар,мемлекеттік ұйымдар мен кәсіпорындар,сол сияқты қоғамдық ... да ... ... ... заң жағынан ерікті,салыстырмалы түрде капитал айналымы мен тауарлар,қызмет пен қамту көлемі шағын компаниялар. ... және орта ... ... деп халықаралық практикада қамту саны 5ққ адамға дейінгі кәсіпорындарды айтады.шағын бизнес кешенінің әлеуметтік-экономикалық нақтылығы,біріншіден,оның иесі мен отбасы мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ... иесі жүзеге асырады.
Шағын кәсіпорын шағын бизнестің «клеткасы» болып табылады.Осыдан шағын кәсіпорындардың жиынтығын құрайтын экономиканың ерекше секторы немесе нарық ... ... ... қоғамдық формасы екендігі анықталады.Сонымен,шағын өндірістің техникалық ұйымдастыру жағын сипаттаса,шағын бизнес оның әлеуметтік-экономикалық өлшеміне ... осы ... ... ... ... ... келеді.
Кәсіпкерлік қызметтің түрі ретіндегі шағын бизнестің мәні оның субъектілеріне,яғни кәсіпкерге сипаттама беру арқылы толығырақ ашылады.Экономикалық әдебиетте ... ... ... рет 1723 жылы ... шыққан коммерциялық жалпылама сөздікте пайда болды.Онда кәсіпкер деп «өндіріс пен құрылысқа байланысты міндеттемелердіөзіне алатын» адамды атайды.
«Кәсіпкер» түсінігі ғылыми ... ... XVIII ... ... ... Кантильонның еңбектерінде пайда болды.Ол кәсіпкерліктің бірінші концепциясын жасады,ал кәсіпкер деп тәуекелділік жағдайында әрекет ететін адамды түсінді.
Қазіргі шыққан сөздікттерде «кәсіпкер» ... ... ... ... маманданған адам ретінде анықталғанымен,соңғы кезде кәсіпкер деп кәсіпорын иесін,табыс әкелетін белгілі бір экономикалық қызметтің түрімен айналысатын тұлғаны келтіреді.Дегенмен,кәсіпкер мәнін ... ашып ... ... ... ... табылады:кәсіпкер ынта мен жаңалық негізінде толық экономикалық жауапкершіліктен қорықпай,тәуекелге баруға және ... ... ... түсіретіндей етіп,басқа өндіріс факторларын тиімді түрде біріктіруге қабілетті ... ... ... факторы.
Жеке тұлғаның кәсіпкерлікпен айналысу тиімділігі ең алдымен,кәсіпкерліктен түсетін жеке табыс пен сол фирмада жалдамалы жұмысшы болған күнде алатын ... ... ... ... ... ... болса,онда әулетті кәсіпкер жалдамалы қызметкер болады.Ал,кәсіпкерліктен түсетін жеке табыс көбірек ... ... ... ... ... ... таңдаушы да,ал жалақыны таңдаушы-қанша жалақыны алатынын білетін жалдамалы жұмыскер.Түсер-түспесі белгісіз пайданы таңдаушылар өндірілген өнімнің құны мен ... ... ... ... ... заңды түрде құқы бар белсенді кәсіпкерге айналады.Кәсіпкердің нарықтық экономиканың басқа агенттерінен айырмашылығы-өзінің ... ... ... ... ... ... (пайда-кәсіпкердің сұранысты қамтамасыз ету мақсатыменшығындалған қаржысы мен баға арасындағы айырмашылық).Бұл қасиеттер шағын кәсіпкерлік үшін де әділетті ... ... ... ... салыстырмалы түрднгі көлемінің шағындығы (яғни сандық факторы) шағын кәсіпкерліктің ... тән ... ... және орта ... ... үрдісі- асқан сезгіштікпен білімдарлықты да қажет етеді. Шағын бизнес араласатын экономиканың қай-қай саласы болсын, ... ... ... ... ... ... Кәсіпкер өз шағын бизнесін бәсекеден қорғау, несие алуда дағдарысқа ұшырау қаупіннен ... үшін іс ... ... ала ... ... ... тәуекелдің әрбір түріне нақты әдістер қолданады. Кәсіпкерлікте тәуекел етуге ... ... мен ... ... ... ... ... болу керек. Шағын және орта бизнесі өндірістік тәуекел басым болмақ. Өндірісте өнім немесе қызмет түрінің бағасы, сапасы, еңбек, материалдық ... ... ... ... ... өте ... деңгейде. Қаржы, несие, инвестициялық, нарықтық тәуекелдер де өндірістік тәуекелден кем ... ... ... құрамдас бөлігіне шаруашылық келісім шарқа отыру, нарық коньюнктурасының өзгеруі, бәсекелестіктің күшеюі, күтілмеген шығандардың ... ... ... кездесетін мүлікті жоғалтуларда жатады. Жетілмеген маркетингтік саясат та өз кесірін тигізуі мүмкін. Өнім өткізу нарығын ... ... ... бәсекелестер мен теріс пиғылды бәсекелестер жөнінідегі мардымсыз ақпараттар шағын және орта ... тез ... ... ... нақ ... ... жан ... қарастыру кәсіпкер қызметінде жемісті нәтижеге қол жеткізеді. ... ... ... ... ... ... біркелкі емес –олар әр түрлі топтар мен қоғамдық құрылымнан шыққандар. Бірақ шағын бизнес қарапайымдылығымен көптеген адамдарды тартады. Нарықтық экономикада шағын ... ... төрт ... ... ... ... қалыптастыру. Шағын бизнесте жасалатын жұмыс орындарының ірі компанияларында ашылатын орындар мен салыстырғанда өз ерекшеліктері бар.Шағын фирмалар, әдетте, ... ... да, ... ... де аз ... Бұл ... орындарындағы жұмыскерлердің көбісі ешқашан жұмыс істемегендер, кейбіреулері жұмыс орнын ұсақ фирмадан тапқанға дейін ұзақ уақыт бойына жұмыс іздегендер.Орташа есеппен алғанда ... ... ... ірі ... ... ... ... талабына толық сәйкес келмейтін жұмыскерлерді жалдай отырып, ұсақ кәсіпорындар ... ... ... ... ... табылады:
шағын бизнес жаңа тауарлар мен қызметтің түрлерін енгізу қызметін атқарады. Осы артықшылығына байланысты ... ... ... ... ... үлес ... Бұл тұрғыдан алғанда, шағын бизнестің жетістіктері қауіпсіз сақал қырғыштар, ... қол ... ... тот ... ... пен көшірме аппараттары өндірісіне әсер ете отырып, аталған салалар бойынша ... ... ... кәсіпорындар жоғарыда айтылған қызметтерден басқа өнімдерін өткізу, ... ... ... ... арқылы ірі корпорациялардың қызметінде маңызды орын алады;
көптеген шағын фирмалар тұтынушылардың ... ... ... етуге қабілетті болғандықтан (яғни, арнайы тауарлар мен қызметтерді жүзеге асыратындықтан) өмір сүре ... Ірі ... бұл ... ... ... Олар жеке ... бойынша дайындалған, әдеттегі тауарларға ұқсамайтын өнімдерді қажет ... ... да ... ... кәсіпорындар осындай ерекше қажеттілікті қанағаттандыру арқылы жетістікке жетті.
Шағын ... осы ... оның ... ... факторға айналдырады. Шағын бизнесті ұйымдастырудың ішкі–өндірістік артықшылықтары ерекше көңіл бөлуге тұрарлық.Шағын фирманы ұйымдастыру артықшылығының қарапайыммысалы ретінде оның ... ... ... ... ... ... мамандықтары бірдей,барлығы бір мақсатқа ұмтылады.Бұл бәсекелік нарықта үш артықшылықты береді:
ірі кәсіпорындарда толық пайдаланылмайтын ... ... ... және т.б.) деген шектеулі құқығы бар ұйымшыл шағын топ оны жақсырақ пайдалана отырып,бірігіп әрекет етудің ... ... ... ... ... байланыстар олардың міндеттерін нақтылауды қажет етпейтіндіктен,келісім жүйесі ... ... топ өз ... ... ... ... үшін ... болып саналатын күтпеген жағдайларға неғұрлым сәтті қарсы тұра алады.
Бірақ біркелкі топтық-ұйымдастырудың да әлсіз жақтары бар.Ол ұлғайған сайын топ ішіндегі араласу,байланыс ... ... ... пайда болады.Мұндай менеджер өзімен бір мамандықтағы қызметкерлер тобын басқарыып,бағыт беретін иерархияның қарапайым түрі.
Жаңа әлеуметтік қоғам құрылымын ... ... ... ... экономикадағы икемсіздігі, тұтынушылармен кері байланыстың жоқтығына байланысты ірі шаруашылық құрылымдарының шеше алмайтын әлеуметтік- ... ... ... шағын және орта бизнестің алатын орны ерекше. Экономикада шағын ... көп ... ... ... ... ... ... және қоғамдағы еңбек бөлінісі жүйесінде қызмет неғұрлым тиімді бөлінуіне ықпал етеді.
Нарықта мамандандырылған, жоғары ... ... ... және орта ... анағұрлым ірі бизнеспен бәсекеге түседі. Бұл бәсеке олардың қызметінің ынталандырушысы рөлін атқарады және монополистік нарық ... ... ... ... ... және орта ... дамуына көңіл бөлу- экологтардың бағдарламалардың басты орындардың бірі. Ірі кәсіпорындардың толып ... ... бар. ... ... ... ... ... бөлінісінің мүкіндіктерін кәсіпорын ішінде пайдалануға жол ашады. Еңбек процесінің ұсақ операцияларға бөлінуі әр жұмыскердің ... да бір ... ... ... ... ... өнім жасау жұмысын орындау процесімен салыстырғанда, көбірек операциялар орындауына алып келеді. Сондай- ақ, ірі кәсіпорындар өндіріс шығынын азайтуға және ... ... өнім ... ... ... ғылыми- зерттеу және тәжірбиелік- конструкторлық бағдарламаға қаржы салуға қабілетті. Дегенмен, ірі өндірістің артықшылықтары шексіз емес: кәсіпорынның үйлесімді көлемін өсіргенде өндірістік ... ... ... ... ... және т.с.с. кері нәтижелер тууы мүмкін.Сондықтан кәсіпкердің міндеті - өндірістің жалпы көлемін ұлғайту ғана емес, сол сияқты оның ... ... таба ... ... ... ірі ... салыстырғандағы артықшылықтарына төмендегілер жатады:
а) икемділік қасиеті-еңбек және материалдық ресурстарды дер кезінде ауыстырып ... ... ... дәл ... ... ... мүмкіндік береді;
ә) тұтынушымен тікелей байланыста болып, оның сұранысына тез арада жауап бере алу қабілеті-жергілікті нарықтарды қажетті тауарлврмен қамтамасыз етуге ықпалын ... ... ... экономиканы құрылымдық жағынан қайта құруға жол ашады;
в) шағын ... ... ... құрылымын жақсартады,себебі «ебедейсіз» ірі өндірістің өзгермелі ортаға, ... жаңа ... ... ... ірі ... ұсақ сериялы өнім өндірісінен босатып, ізденумен, жетілдіруімен және жаңа өнімдерді игерумен айналысады, тәуекелгн барудан қорықпайды;
г) елдің жалпы экспорттық әлеуетін ... өз ... ... ... ... ... сыртқы нарыққа шығуға құқық алған, бәрақ экспорттық мүмкіндіктерді жүзеге асыруға қажетті тиімді ішкі ұйымдастырушы- экномикалық құралдары жоқ, ірі ... ... ... ... мәселелерін шешуге болады;
ғ) экономиканың шағын секторының кәсіпорындары табыстағы сәйкессіздікті азайтуға мүмкіндік береді;
д) ең жаңа технологияның әр түрлі түрлерін ... ... ... өнеркәсіпті дамытудың негізі болып табылатын мананданған жұмыскерлерді дайындайды;
ж) кәсіпкердің басқару қабілетінің толығынан көрінуіне мүмкіндік береді;
з) тұрғындар және басқа да ... ... ... ... мен ... ... ... арқылы шағын қаржыларды неғұрлым тиімдірек пайдалануға ықпал жасайды;
и) табиғи ресурстарды пайдалану деңгеіе ұлғайту арқылы жинақылықты арттырады;
й) шағын ... ... ... ... ... ... неғұрлым аздығы жатады,себебі олар тұтынушыларға жақын орналасады;
к) тағы да бір мәнді қасиеті- еңбек ресурстарын, әсіресе орта және ... ... ... ... ... ... ... мен қалашықтарды дамыту үміті шағын бизнеске байланысты. Шағын кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ке- келген секторда дами алады.
Бірақ, осыған қарамастан шағын кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... әлеуметтік- экономикалық мәселелерімізді шешудің жаңа жолдарын тек шағын бизнесті ... ғана ... ... ... қаншалықты тиімді болса да, ірі және қымбат ғылыми- техникалық бағдарламаларды жүзеге асыруға ... ... ... ... ... шығармау қажет. Оның сол сияқты шикізат пне капитал алудағы, өнімді өткізу нарығын зерттеудегі, жарнама бойынша мүмүкіндігі ... ... ... ... баға немесе несие беру шарттары, мемлекеттік реттеу сияқты сыртқы факторлардың жағымсыз әсерлеріне қарсы тұруға әлсіз. Мұндай ... ... бұл ... ... ... қана ... көп ... олардың тікелей күйреуіне алып келеді.
Сонда да қазіргі ҒТП жағдайындағы жалпы даму бағытында бүкіл дүние жүзі ... ... ... өрлеуі орын алуда. Оның саласына кіретін көптеген кәсіпорындар ең жоғарғы технологиялы өндірістерді дамытумен ... ... ... ... өз ... нығайта отырып, қоғамның техника- технологиялық қарулануын жетілдіруге әсерін ... ... ... ... ... кәсіпкерлік пен бизнестің мәселелерін терең қарастырғанда, оның экономикадағы маңызын белгілеп берді, олар:
тұтынушылық тауарлар мен қызметтер түрлнрін көбейту және өндіріс ... ... ... ... мен ... ... ... ұйымдастыру;
экономиканың мемлекеттік секторының тиімсіз өндірісін (аз шығарылатын өнім түрі) қолға алып, өнім шығару және ... ... ірі ... ... тиімділігін арттыру;
қосымша әрі көмекші өндірісті жандандыру;
нарық сұранысына ыңғайлы және ... ... ... өнім ... шығару арқылы қоғамдық өндірістің көлемін ұлғайтып, халықтың әл- ауқатының артуына ықпал ету;
жаппай жұмыссыздықты ауыздықтауға көмектесу;
экономикадағы ... ... және ... қатар, біздің ойымызша, шағын кәсіпкерлікпен бизнесті Қазастанда дамытудың бірден-бір жолы- бұл салааралық шағын кәсіпорындар ... ... ... құрылымды жетілдіруде олардың арасындағы сапалы үйлестіру жұмыстарын ұйымдастыру, шағын кәсіпкерлік пен бизнесті дамыту көрсеткіштерін қалыптастыру, көп ... ... ... пен ... дамытуды жеделдету шараларын жүргізу.
Шағын кәсіпкерлік пен бизнесті қолдауда кешендік көзқарастың ... ұзақ ... ... ... бола алады. Әрбір кәсіпкердің іс-әрекеті мен жағдайы әрқалай болғанымен, мемлекеттік қолдау мен ... ... ... ... ... ... ... пен бизнес өзінің дамуына байланысты алғышарттар мен мүмкіндіктерге қарай ырғақты дами отырып, әрдайым ... ... ... ... топ шағын бизнесті қолдаудың мақсаттарын,әдістерін, принциптерін, тұжырымдамалары мен бағдарламаларын қамтиды.
Ұйымдық-ресурстық топ шағын кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... ... мен ... ... сондай-ақ, тиісті ресурстармен және мамандармен қамтамасыз етілген ... ... ... топ шағын кәсіпкерлікті қолдаудың арнайы мемлекеттік қолдау жүйесінің негізгі бағыттарын қарастырады.Басқаша айтқанда,бұл дегеніңіз:
шағын ... пен ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды тікелей қолдау;
қолдау жүйесінің ұйымдастырылуы мен жетілдірілуі.
Шағын кәсіпкерлік пен бизнесті дамытудың құқықтық шарттарын жетілдіруде кәсіпкерлердің құқығын қорғау жөнінде заңдарды ... ... ... ... ... бизнес өкілдері,шаруашылық субъектілерінің басшылары үшін еңбек туралы,монополияға қарсы заңдар жөнінде ... ... ... ... Шағын кәсіпкерлік пен бизнесті ақпараттармен және мамандармен қамтамасыз ету үшін бизнес негіздерін жастарға ... және ... ... ... ... пен бизнесті тіркеу,қаржыландыру және салық салу курстарын бизнес-инкубаторларда ұйымдастыру өз жалғасын табуы керек.
Шағын кәсіпкерлік пен бизнесті ... ... ... ... ... ... ... барлық секторларын жандандыру,халықтың қолөнері,туризмді дамыту шараларын әзірлеу және жүзеге асыру маңызды орында болуы тиіс.Импорт алмастыру бағдарламасына сәйкес кәсіпорынның босаған ... ... ... ... ... тауарлардың жаңа түрлерін өндіру жөнінде ұсыныстар кәсіпорын бағдарламаларына енгізілуі тиіс.
Шағын кәсіпкерлік пен бизнестің сыртқы ортасының факторларын басқару дегеніміз-шағын ... ... аса ... ... ... жаңа элементтерін (мысалы,ірі және шағын бизнес арасындағы кооперациялық байланыстар жүйесі) құрып,бүгінгі күнге дейін қалыптасқан факторларының озығын жетілдіру және ... ... ... ... кәсіорындарға тікелей қолдау көрсету-арнайы инфрақұрылымдардың көмегімен жүзеге асырылады.Атап айтқанда: а) қаржылық институттар (шағын кәсіпкерлікті қолдау қорлары,арнайы ... ... ... ә) лизинг компаниялары; б) бизнес-инкубаторлар,технопарктер,өнеркәсіп компаниялары және т.б.; в) шағын кәсіпкерлікті дамытудың агенттіктері мен орталықтары; г) технологияларды ... ... д) ... ... ету қызметтері; е) оқу орталықтары; ж) бухгалтерлік,аудиторлық,жарнамалық,маркетингтік,көлік және басқа да қызметтер көрсету жөніндегі арнайы фирмалар,мамандар таңдауға көмектесетін агенттіктер.
Қолдау ... ... мен ... ... ... ... ... анықтаумен тығыз байланысты.Қолдау жүйесін ұйымдастыруда мемлекеттік бақылау құрылымдары мен олардың қызметіне бақылау жасаудың тәртібін белгілеп алудың ... ... ... ... ... ... арқылы кең қанатты интеграциялық өркендеуге кол жеткізуге әбден болады.
Шағын кәсіпкерлік пен бизнесті қолдау жүйесінің жоғарыда қарастырылған үш деңгейінің арасында да ... ... ... ... ... құрылымдары құқықтық-нормативтік және әдістемелік көмек көрсетіп қана қоймай,аймақтық және жергілікті деңгейдегі қолдау ... ... ... ... ... да ... ... шағын және орта бизнесті дамыту үшін мынадай шараларды жүргізу керек:
салық салу базасын жетілдіру;
салықтың түрлерін анықтауға ... ... ... ... енгізу;
қаржы операцияларын жүргізуге мұрындық болатын салық ставкаларын азайту және соған сәйкес тиісті салықты төлеуді жетілдіру;
несие беру мерізімдерін ... және ... мәні зор ... ... ... үшін пайыздық ставкаларды төмендету арқылы отандық өндірістерді ынталандыру және сапасы төмен арзан қолды тауарларды тасып әкелуге ... ... ... несиелендіру механизмдерін жетілдіру үшін лизингтік несиелерді,венчурлық қаржыландыру,факторинг,сонымен бірге,кепілдік қорларды құру және ... ... ... ... ... ... қолдаудың негізгі мақсаты-олардың әлеуметтік-экономикалық қызметін тиімді атқаруына мүмкіндіктер жасап,өмір сүру мерізімінің неғұрлым ұзаруына ықпал ету.Осыған орай,мемлекеттік қолдаудың бағыттары бойынша ... ... ... іске ... қажет.
Бірінші шара- шағын кәсіпкерлік пен бизнестің мүдделерін қорғайтын салық реформасын жасау ... атап ... ... біріншіден, экономиканың бұл секторына мемлекет тарапынан таза фискальдық көзқарасты өзгерту; екіншіден, тиімді инвестициялар тарту үшін салық жеңілдіктерін енгізу.
Мемлекет кәсіпкерлерді қылмыстық ... ... ... ... ... кәсіпкерлер өздерінің қоғамдық ұйымдарын мемлекеттік,аймақтық,жергілікті деңгейлерде құрып, өз-өздерін кәсіби жүйе арқылы қорғай ... ... ... ... ... мен ... ... бірлестіктерінің арасындағы тығыз қарым-қатынасты жан-жақты қолдап-қорғаған жөн.
Шағын кәсіпкерлік пен бизнесті ... ... ... заң құжаттары талаптарының сөзсіз орындалуын және олардың мазмұнының ведомствалық ... ... ... ету ... ... тауар өткізу нарығын кеңейту үшін мемлекет мұқтаж өнімдерді шығаруға шағын бизнес нысандары үшін міндетті түрде кіші ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын нығайта түседі.
Екінші шара- шағын кәсіпкерлікке қаржылық жәрдем ... ... ... ... ... ... ... қарсы күрес,әділетті бәсекелестік орнату,тұтынушылар құқығын қорғау,осыларды іс-жүзінде жетілдіру үшін республика бойынша шағын кәсіпкерлік пен ... ... ... жасау.Расында,шағын кәсіпкерлік пен бизнесті экономиканың мықты буынына айналдыру үшін оның қуатты инфрақұрылымдары ауадай қажет. Егер мемлекеттік тікелей қарж бөліп шағын ... пен ... ... ... мемлекеттік тапсырысқа қатыстырып, әсіресе, өндірістік саланы дамытуға сөзсіз ықпал ете алады.
Өтпелі экономикада шағын кәсіпкерлік пен бизнестің біртіндеп қалыптасуы ... ... ... ... ... ... мен қателіктерді уақыттың өзі түзеп отыратыны да белгілі. Дей тұрғанмен, шағын кәсіпкерлік пен бизнесті дамытудағы мемлекеттік қолдаудың жоғарыда ұсынылған үш ... ... ... күні ... ... ... аймақтық және жергілікті дейгейдегі мемлекеттк қолдау механизмдері нарық экономикасының ең ... ... ... ... пен бизнестің дауына даңғыл жол ашады.
Шағын кәсіпкерлік пен ... ... ... ең ... ... секторды көтеруге, шағын кәсіпкерлік пен бизнесті қолдаудың инфрақұрылымын дамытуға, жаңа ... ... ... көп ... құруға, жергілікті атқарушы органдардың кәсіпкерлік ортамен неғұрлым жоғары дейгейде өзара іс- қимыл жасауына бағытталатын ... ... ... ... пен ... ... тек ... жұмыспен қамтамасыз етіп қана қоймай, мәселелерін шешуге ықпалын ... ... ... ... салдарынан кездесіп жүрген нашақорлық,ішімдіктерге бой алдыру сияқты қоғамға жат ... ... ... ... пен ... ... және қолдаудың әсері мол деп санауға болады. Аймақтардағы өндірісті дамыту өз аумағында нарықты қажетті тауарлармен толықтыру, ... ... ... қанағаттандыру мақсатында отандық,оның ішінде аймақтағы өнеркәсіптік өнімдердің көптеп шығарылуын қамтамасыз етеді.Мұның өзі ... ... және сату ... ... отырып,оның бағасын арзандатуға бірден-бір себеп болмақ.Өндірістік сектордың дамуы жергілікті бюджеттің толығуына,аймақтың гүлденуіне,әлеуметтік жағдайдың көтерілуіне,қосымша жұмыс орындарының қалыптасуына ықпал ... ... өрге ... үшін өндірістік инфрақұрылымды,соның ішінде кәсіпорын жанындағы энергетика,көлік,құрал-сайман,қойма және т.б. ... ... ... кәсіпкерлік пен бизнеске жүгініп,оның тиімділігін арттырудың ең ұтымды түрлері мен жолдарын қарастыру және ... ... деп ... ... ... да ... кәсіпкерлік пен бизнесті қолдаудың инфрақұрылымын жетілдіру ең басты мәселе қатарына жатады.Мысалы салықты төмендету,өндіріс алаңдарын төмен бағамен жалға немесе ... ... ... ... ... ... берудің ең озық тәжірбиелерін қолдану шағын бизнесті дамытуға себебін тигізері хақ.Жаңа жұмыс орындарын шағын ... пен ... ... ... ... ... ... да бесенді түрде тартуға мүмкіндік береді.Мұның өзі аймақтардағы өмір сүру деңгейін көтеруге ... ... ... ... салдарынан ірі қалаларға көшуін тоқтатады.Осыған орай жергілікті атқарушы органдардың шағын кәсіпкерлік пен ... ... және ... үшін ... ... дайындаумен қатар,алдағы жылдардағы оның даму стратегиясын Үкімет стратегиясы негізінде әзірлеуі тиіс. Шағын ... пен ... ... ... даярлау,олардың біліктілігін арттыру,қайта даярлау- кәсіпкерлік тәуекел дәрежесін төмендетумен қатар,оның нарық талаптарына сәйкес жоғары нәтижемен жұмыс істеуіне көмектеседі.[№5 2006ж]
1.3 Шағын және орта ... ... ... салаларында қолдау мен ұйымдастыру
Шағын кәсiпкерлiк пен бизнес - әкономикадағы нарықтық қатынастарды қалыптастырудың неғұрлым тиiмдi әрi икемдi түрi. ... ... ... ... конъюнктурасының "өзгеруiне" қарай жылдам бейiмделе алады. Қазақстандағы шағын кәсiпорындар меншiк түрiне қарай мемлекеттiк, жекеменшiк және аралас болып үшке бөлiнедi. ... ... ... ... ... пен ... ... шамамен 80 пайызын құрайды. Расында, елiмiзде экономиканың әртүрлi салаларын қамтыған көптеген шағын кәсiпорындар құру арқылы ғана ... ... ... ... ... нақ сол кәсiпорындар iшкi нарықты тұтыну тауарларымен тез ... ... 7 ... ... ... ... ... қолдау мен дамытудың басымдылықтары мен аймақтық бағдарламалары туралы" Қазақстан ... ... ... ... ... ... бағдарламалық құжаты болып табылады. Оның мақсатына - ауылшаруашылығы өнiмдерiн қайта өңдеуде, құрылыс материалдары мен конструкция өндiрiсiнде, халық ... ... мен ... ... өндiруде теракты жұмыс iстейтiн шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiн қаржымен, ақпараттармен қамтамасыз ету механизмдерiн жетiлдiру жатады. Сонымен бiрге, осы Жарлықта импортты алмастыру ... құру ... жаңа ... құру және жұмыс істеп тұрғандарын дамыту, ресурстық және технологиялық өзара байланыс белгiлерiне байланысты iрi ... ... ... ... өндiрiстердi үйлестiрудi қамтамасыз ету үшiн шағын кәсiпкерлiктi дамытудың басым бағыттары анықталған.
Сондықтан, осы басым бағыттарға сәйкес ... ... үшiн ... ... ... ... қолдау (қаржы, инвестиция, өндiрiстiк-техникалық және т.б.) көрсетiлуi тиiс.
Осы бағдарламаларда жаңа өндiрiстердi құрудың қажеттiлiгi, қайталама және кейбiр өнiм түрлерiн көп ... жол ... ... тұтынушылығы мен сұранысына сай өнiм өндiру және қызмет түрлерiн көрсетуде жергiлiктi жағдайды, аймақтық мамандануды және ... ... ... ... ... ету ... ... қолдау және дамытудың аймақтық бағдарламасын бекiтуде мыналар ескерiлдi: жұмыс iстеп тұрған өндiрiстiк қуаттарды талдау, ... ... мен оның ... ... ... iшiнде өндiрiстiк меншiктi және банктермен қарыздар жөнiндегi мәселелердi шешу; қаржылардың аймақтарда жетiспеушiлiгi, өндiрiс шығындарының құрылымы және ... ... ... ... ... - жабдықтарды сатып алу шығындары, жұмысқа орналасқандар саны және ... ... пен ... ... тағы бiр ... жағы - олардың дамуына салалық министрлiктер, ведомстволар, iрі отандық кәсiпорындар мен трансұлттық компаниялар тарапынан кешендi де ... ... ... ... Аталған саланы қолдаудың мемлекеттiк бағдарламаларының негiзінде таяу болашақта аймақтық және салалық бағдарламаларды әзiрлеудiң маңызы зор. Зерттеулердiң нәтижесi, сайып келгенде, шағын ... ... ... ... ғана емес, кәсiпкерлiк түрi болғандығына көбiрек байланысты екендiгiн анықтады. Сондықтан, дамыған елдер тәжiрибесiне сүйенейiк. Мысалы, ағылшын оқымыстыларының зерттеулерi көңiл аударуға ... 1979 - 1989 ... ... ... әр ... саладағы 300 -ден аса фирмаларының (тiгiн тiгу, баспа, ауыр жабдықтар өндiрiсі т.с.с.) дамуына талдау жүргiзiлдi. Осынау 10 ... ... ... ... пен ... нысандары қайсыбiр салаларда құлдыраса, ендi кейбiр салаларда неғұрлым жылдам гүлденiп шыға келдi. Ең ... ... ... ... ... оның қай ... жататындығына байланысты емес, оның басшысының басқару қабiлетiне, өндiрiс пен еңбектi ұйымдастырудың тәсiлдерiне байланысты болғандығын көрсеттi. Жапон өнеркәсiбiнiң ... ... ... ... көп ... болуының құпиясы да - басқару мәселелерiнiң жапондықтарда кең де терең зерттелгендiгінде екендiгiн дәлелдедi. "Мұның ... ... ол - ... ... ... ... ... мәлiметтерiне сәйкес, шағын кәсiпкерлiктiң барлық түрлерiн кешендi қолдау - сырттан қаржыландыру көздерiне ... ... ... ... емес ... ... ... Мысалы, Тайванның дамуының әр түрлi кезеңiнде тауарлардың жеке түрлерiн өндiруде 50 - жылдары - ... ... ... ... ... дайын тамақ өнiмдерi, тоқыма бұйымдары, цемент және шыны өндiретiн өндiрiстерiне; 60 - жылдары - транзисторлар, ... мен ... ... ... кiр ... және киiм тiгетiн машиналар, шойын өндiру, машина ... ... және ... ... 80 - ... - ... ... жасайтын машиналар, электроника, ақпараттық өнiмдерге; 90 - жылдары - ... ... ... ... ... ... ... жартылай электр тартқыштар, дәл приборлар мен машиналар, автоматты машиналар, арнаулы химикаттар, 2000-жылдары - фармацевтика, космосқа арналған тауарлар, адам денсаулығын қорғауға ... ... мен ... тауарлар, қоршаған ортаны қорғау және табиғатты ластауды болдырмауды бақылайтын тауарларды өндiретiн өндiрiстерге қолдау көрсетiлген.
Қазiргi кезде Қазақстанның ... ... ... ... ... ең алдымен, мемлекеттiң экономикалық қауiпсiздiгiн қамтамасыз ететiн тауарлар мен салаларға, соның iшiнде мұнай - газ секторына қолдау көрсетiлуi тиiс деп ... ... ... бұл ... ... ... мен оның өнiмдерiн өндеудi де жатқызу қажет. Басым ... ... ... ... ... ... ... шаралармен үйлестiрiлуi тиiс. Осы тұста шағын кәсiпорындардың алатын орны бөлек. Себебi, технологиялық жағынан ... ... ... ... және салааралық байланысты нығайтуға аса қолайлы деп ойлаймыз.
Сонымен бiрге, талдау барысы тағы бір ерекшелiктің сырын ашты, шағын кәсiпкерлiк пен бизнес ... ... ... ... ... ұсынатын салаларда көбiрек тұрақтап, дами алады екен. Дей ... бұл ... ... тiгу, ... және ... шығару) әралуандылық (диверсификация) мүмкiндiктері шектеулi болғандықтан, барынша қатал бәсекелестiкте жеңілiстерге де ұшырап жатады. Осыған ... ... ... ... ... (құрал-жабдықтар, дәрi-дәрмек, электрондық бұйымдар шығару) шағын фирманың өмiршеңдiк мерзiмi анағүрлым ұзақ, даму мүмкіндiгi де кеңiрек. Қалай десек те, ... ... да ... жұмыс iстеу үшiн басқару процесiне әрдайым талдау жасап жасап отыру қажет. Талдау жасау -басқару үрдiсiнде жоспарлау мен бақылаудың ортасындағы оның ... ... ... ... де ... ... ... айрықша атап көрсетедi. (2 - сурет) [42].
2- сурет. Талдау-ұйымдастырудың ажырамас бөлiгi
Шағын кәсiпорындардың бәсекелестiк стратегиясын ... ... ... ... да қызықты. Мәселен, шағын фирмалардың 37 пайызы өзiнiң бәсекелестiк стратегиясын бағаны ... ... 42 ... өнiм ... жақсарту арқылы, 23 пайызы ұйымдастыру мен мамандық түрiн өзгерту арқылы ... ... ... он ... ... 40 ... астам шағын фирмаларда олардың қожайындары ауысқан, яғни, белгілi бiр дәрежеде басқару үрдесi де жаңартылған. Шағын кәсiпкерлiк пен бизнесті экономиканың ... ... ... да ... ерекшелiктерi жетерлiк. Айталық, қызмет көрсету саласы бiздiң елiмiзде жеткiлiктi дәрежеде дамымай жатқанмен, кәсiпкер үшiн оның мүмкіндiктерi мол. Қызмет көрсету ... - ... ... ... болашақта кең көкжиектер аша алады. Бұл саланың ерекшелiктерi сонда түтынушылар оны ұйымдастыру ... ... ... Сондықтан, қызмет көрсету iсiн ұйымдастырған кезде кәсiпорынның келешектегi құрылымын, орналасуын және тұтынушыларға қызмет көрсетудегi күллi үрдiстердiң ұйымдастырылуын ... ... ... бағыт-бағдарын жiтi қадағалап отыру қажет.
Қызмет көрсету саласының бiрнеше негiзгi ерекшелiктерi бар.
1. Сұраныс пен қызмет көрсету ерекшелiгi. Тауар өндiруден ... ... ... сезiлмейдi;
- өз негізінен ажырамайды;
дербес;
тұтынудың мерзiмдiк ерекшелiгiне ие;
сұраныстың жергiлiктi ерекшелiгiне ие.
Аталған жағдайларды неғұрлым дер ... ... ... ... ғана табысқа жетудiң мүмкiндiгi молая түспек.
2. Өндiрiс пен қызметтi ұсынудың есебiн жүргiзудiң ерекшелiгi.
Оның басты қадиғалары төмендегiдей:
қызмет көрсетуге сұраныс - оның ... ... ... ... ... ... мен тұтынудың мерзiмi көбiне-көп бiр орында және бiр уақытқа сәйкес ... ... ... ... сақтауға, көлікпен тасымалдауға болмайды;
қызмет көрсетудiң сапасы тұрақсыз, оның сапалық деңгейiн болжау мүмкiн емес.
3. ... ... ... ... ... ... ... жолаушылардың аз, көптiгi;
қоғамдық көлiк аялдамаларына жақындығы;
орналасқан жердiң келбетi;
көлiк пен адамдардың келiп - кетуiне қолайлылығы;
ауданның тұтынушылық қабiлетi.
Талданған ерекшелiктер зерделенген жағдайда ... ... ... ... ... ... ... жету мүмкiндiгi артады.
Шағын кәсiпкерлiк пен бизнесте өндiрiстiк тәуекел басым ... ... өнiм ... ... түрiнiнiң бағасы, сапасы, еңбек, материалдық шығындардың көлемі анықталатындықтан, өндiрiстiк тәуекел өте жоғары деңгейде. Қаржы, несие, инвестициялык, нарықтық тәуекелдер де ... ... кем ... ... ... құрамдас бөлiгiне шаруашылық келiсiм-шартқа отыру, нарық конъюнктурасының өзгеруi, бәсекелестiiстiң күшеюi, күтiлмеген шығындардың пайда болуы, кәсiпорында кездесетiн мүлiктi жоғалтулар да ... ... ... ... та өз ... ... ... өткiзу нарығын дұрыс таңдай алмау, бәсекелестер мен терiс пиғылды бәсекелестер жөнiндегi мардымсыз ақпараттар шағын кәсiпкерлiк пен бизнестiң тез ыдырауына ... ... хақ. ... ... шараларын жан-жақты қарастыру - кәсiпкер қызметiнде жемiстi нәтижеге қол жеткiзедi.
Шағын және орта кәсiпкерлiктi:
өндiрiс;
сауда-саттық;
қызмет көрсету және т.б. ... ... ... ғана тән ... ... Сөз жоқ, тәуекелшiлдiк мейлiнше басым болатын өндiрiс саласының салмағы тым ауыр. Түбiнде, атап өткенiміздей, шағын және орта ... дәл осы - ... ... ... бетбұрыс жасағанда ғана экономикамыздың оңды өзгерiстерiне куә боларымыз даусыз.
Елiмiздiң шаруашылық механизмінiң негiзiн делдалдық, ... ... ... шын ... өнiм ... ... кәсiпкерлiк нысандары құрамай, экономиканың гүлденуi туралы айту артығырақ сияқты. Өнiм берушi кәсiпкерлiк - шағын және орта кәсiпкерлiктi нақты дамытудың тура ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық, тактикалық және стратегиялық күллi шараларын қолдану арқылы өнiм берушi шағын және орта ... ... ... Қазақстанда шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi дамытуға қарқынды қадамдар жасалғанымен, әсiресе, өнiм ... ... ... демеуде кемшiлiктер жетерлiк. Жүргiзген экономикалық талдаудың нәтижесi шағын және орта кәсiпорындардың негiзгi бөлiгi сауда мен авто ... ... ... ... ... ... және әлеуметтiк қызмет көрсету, бiлім беру салаларында 2009 ... есеп ... ... ... ... аз болуы, ал балық аулау және балық ... ... ... ... ... өте ... ... - экономикалық қызмет түрлерiн көрсетуде шағын кәсiпкерлiк пен бизнестiң бiркелкі дамымағанын көрсетедi (2-3-кecтeлер)
2-кесте Тіркелген заңды тұлғалардың ... ... саны ... ж-2004 ж-ға %-бен
2004
Барлығы
409
908
930
028
143
Ақмола
757
211
958
421
805
048
126
Ақтөбе
378
293
323
115
798
418
148
Алматы
446
289
610
018
838
483
148
Атырау
710
361
953
512
134
659
151
Батыс Қазақстан
054
581
996
390
723
101
140
Жамбыл
329
723
133
444
835
239
126
Қарағанды
986
002
142
516
580
576
140
Қостанай
540
151
709
291
702
163
127
Қызылорда
818
412
840
081
345
691
140
Маңғыстау
468
004
747
650
349
942
163
Оңтүстік Қазақстан
764
043
21 652
067
329
628
137
Павлодар
179
756
459
234
679
134
129
Солтүстік Қазақстан
721
151
492
898
235
806
131
Шығыс Қазақстан
098
011
791
549
044
499
122
Астана қаласы
800
695
118
110
575
752
201
Алматы қаласы
361
225
007
268
773
889
143
Ескертпе: ҚР Статистика жөнiндегi Агенттiк ... ... ... ... ... тұрған заңды тұлғалардың экономика салалары бойынша саны ... ж-2001 ж-ға ... ж-ға ... ... ... және орман шаруашылығы
802
921
065
210
618
686
461
725
100
82
Балық аулау, балық өсіру
75
73
Кен өндіру өнеркәсібі
133
204
241
243
198
121
Өңдеу өнеркәсібі
558
10 ... ... газ бен су ... және ... ... ... бұйымдарды және жеке пайдаланатын заттарды жөндеу
063
046
698
957
939
473
590
817
139
100
Қонақ үйлер мен мейрамханалар
407
525
637
715
827
799
790
787
137
105
Көлік және байланыс
455
779
047
566
378
547
294
412
169
125
Қаржы қызметі
929
877
892
125
530
915
224
709
226
172
Жылжымайтын ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік қызмет көрсету
134
106
144
261
366
918
649
324
85
81
Коммуналдық, әлеуметтік және дербес қызметтер көрсету
559
563
293
374
400
186
026
844
147
105
Аумақтан тысқары ұйымдардың қызметі
50
100
Ескертпе: ҚР Статистика ... ... ... ... ... ...

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы кіші бизнестің даму тенденциясы және оны қаржылық - несиелік қолдау механизмін талдау34 бет
Қазақстан Республикасындағы шаруашылық субьектілерін несиелендіруді талдау («сика» ақ мысалында)80 бет
Қазақстан Республикасындағы шағын бизнесті дамыту28 бет
Қазақстан Республикасында шағын бизнестің қалыптасуы және дамуы7 бет
«Ата-тек-Астана» шағын бизнес орталығының басқару жүйесін талдау43 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
Астананың гүлденуі - Қазақстанның гүлденуі30 бет
Венчурлық кәсіпкерлік түсінігі, маңызы және инновациялық жүйенің экономикадағы рөлі6 бет
Каспий банктегі”несиелік операциялар есебін ұйымдастыру жолдары70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь