Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы

КІРІСПЕ
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЗАҢНАМАЛАРЫ БОЙЫНША ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ЗИЯН КЕЛТІРУДІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1. Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы туралы заңдарының даму тарихы
1.2 Экологиялық зиянның түсінігі, түрлері және ерекшеліктері және экологиялық құқық жүйесінде алатын орны
1.3 Экологиялық зиянның туындау негіздері
1.4 Қоршаған табиғи ортаға келтірілген экологиялық зиянды өтеудің әдістері мен қағидалары
1.5 Экологиялық рұқсаттар . қоршаған ортаны зиян келтіруден қорғау құралы ретінде түсінігі, түрлері және алатын орны
2 ҚОРШАҒАН ОРТАҒА КЕЛТІРІЛГЕН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЗИЯНДАРДЫ ӨТЕУ САЛАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Қоршаған ортаға келтірілген экологиялық зияндарды өтеу саласындағы мемлекеттік реттеудің түсінігі, мазмұны мен жүйесі
2.2 Қоршаған ортаға келтірілген экологиялық зияндарды өтеу саласындағы мемлекеттік басқару органдарының құзыреттілігі
2.3 Қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстардың жекелеген түрлерін пайдалану саласындағы экологиялық зияндарды өтеудің ерекшеліктері
2.3.1 Жерге келтірілген экологиялық зиянды өтеудің құқықтық мәселелері
2.3.2 Жер қойнауына келтірілген экологиялық зиянды өтеудің құқықтық мәселелері
2.3.3 Жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлеміне келтірілген экологиялық зиянды өтеудің құқықтық мәселелері
2.3.4 Атмосфералық ауаны ластағаны үшін заңды жауапкершілік мәселелері
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ ТАБИҒАТ ПАЙДАЛАНУ ҚҰҚЫҒЫ ТУРАЛЫ ЗАҢНАМАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ҚАЙНАР КӨЗДЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Жұмыста Қазақстан Республикасының нарықтық қатынастар жағдайында қоршаған ортаға келтірілген зиянды өтеудің ерекшеліктері және оны жүзеге асырудың құқықтық тетігі, қоршаған табиғи ортаға келтірілген экологиялық зиянды өтеудің әдістері мен қағидалары, Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы туралы заңдарының даму тарихы, қоршаған ортаға келтірілген экологиялық зияндарды өтеу саласындағы мемлекеттік реттеудің түсінігі, мазмұны мен жүйесі, қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалануды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалары мен шетел мемлекеттерінің заңнамаларын салыстырмалы түрде талдау және Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасын жетілдіру мәселелері мен нақты осы саладағы заңнаманы қолдану тәжірибесі сараланады.
Диссертациялық зерттеудің өзектілігі. Қазақстан Республикасы өзінің мемлекеттік тәуелсіздігін алуы және нарықтық экономикаға көшуі туралы жариялауы табиғат пайдалану қатынастарының қайта құрылу, нарықтың талаптарына бейімделу, барлық меншік нысанының және содан туындайтын табиғат пайдалану құқықтарының тең негізде дамуына құқықтық, экономикалық, ұйымдастырушылық жағдайлар жасау, азаматтар мен заңды тұлғалардың табиғат ресурстарына байланысты құқықтарын қорғау қажеттілігін туындатты. Осыған орай, республикада табиғат ресурстарына байланысты табиғат пайдалану қатынасы субъектілерінің құрамы өзгерді, табиғат ресурстарына заттық құқықтардың жаңа түрлері пайда болды.
Бірақ, табиғат ресурстарын ұтымды пайдалану және қоршаған табиғи ортаны қорғау әлі де болса көкейкесті мәселелердің бірі болып отыр. «...көптеген онжылдықтар бойы Қазақстанда қоршаған ортаға аса қауіпті жоғары техногендік ауыртпалық түсіретін табиғат пайдаланудың шикізаттық жүйесі қалыптасты. Сондықтан, экологиялық жағдайдың түбегейлі жақсаруына әлі қол жеткізіле қойған жоқ және ол әлі де болса, биосфераның тұрақсыздануына, қоғамның өмір сүруіне қажетті қоршаған ортаның сапасын ұстап тұратын қасиетін төмендетуге әкеп соғатын табиғат жүйесінің құлдырауымен сипатталады» [1].
Біздің мемлекетіміздің қазіргі даму кезеңіндегі маңызды міндеттерінің бірі – қолайлы қоршаған табиғи ортаны сақтау болып отыр. Бұл негіз конституциялық деңгейде бекітілген. Себебі, Қазақстан Республикасы Конституциясының 31-бабында «Мемлекет адам өмірі мен денсаулығы үшін қолайлы қоршаған ортаны қорғауды басты мақсаты етіп алады» делінген [2]. Қазіргі кездегі адам ресурстарын дамытуға байланысты мемлекеттік саясаттың бағыты қоршаған ортаны қорғауды аса қажетті мәселелердің бірі етіп қойып отыр. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің «Бәсекеге қабілетті Қазақстанға, бәсекеге қабілетті экономикаға, бәсекеге қабілетті ұлтқа» (Астана 19 наурыз 2004 жыл) атты Жолдауында: «Қазақстандықтардың тұлғалық және интеллектуалдық қабілеттіліктері жаһандану және әлемдік бәсеке күшейген кезде біздің жоспарларымыздың табысты болуының, ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігінің және қазіргі жағдайлардағы оның жеңіп шығуының негізгі айғағы»деп атап көрсеткен [3].
1 Қазақстан Республикасы Президенті. Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі Тұжырымдамасы. - 2003 жыл 3 желтоқсан. - N 1241 Жарлығымен бекітілген. – Жеке басылым.
2 Қазақстан Республикасы Конституциясы. – 30 тамыз 1995 жыл. – Алматы.- Жеке басылым.
3 Қазақстан Республикасы Президенті. Қазақстан Республикасы Президентінің "Бәсекеге қабілетті Қазақстанға, бәсекеге қабілетті экономикаға, бәсекеге қабілетті ұлтқа» Жолдауы. - Астана, 2004. - 19 наурыз.
4 Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан - 2030. Барлық қазақстандықтардың гүлденуі, қауіпсіздігі және хал-ахуалының жақсаруы» Жолдауы. - Алматы, 2000. – 94 б.
5 Абдраимов Б.Ж. Библиотека земельного права. Выпуск 2. - Земельное законодательство и судебная практика. - Алматы, 2002.
6 Байдельдинов Д.Л. Правовой механизм государственного управления в области экологии. – Алматы: Қазақ университеті, 1998. – 98 с.
7 Еренов А.Е., Косанов Ж.Х., Хаджиев А.Х. и др. Совершенствование правовых основ земельной реформы в Республике Казахстан. - Алматы: Жеті жарғы, 1996;
8 Бектурганов А.Е., Мухитдинов Н.Б., Хаджиев А.Х. Проект Земельного кодекса: необходимы взвешенность и основательность // Юридическая газета. - 2003. - 2 сәуір;
9 Косанов Ж.Х. Право собственности и иные вещные права на землю. – Алматы: ТОО «Айдана», 2000 – 250 с.
10 Хаджиев А.Х. Земельное право Республики Казахстан (Общая часть). ¬ Алматы: Данекер, 2001. – 372с.
11 Кусаинова Л. Право землепользования крестьянских (фермерских) хозяйств в Республике Казахстан (историко-правовой анализ)- Автореферат дисс. на соиск. уч.степени к.ю.н. ¬Алматы, 1998;
12 Толеугалиев С.Т. Правовой режим земель транспорта в Республике Казахстан: дисс. канд. юрид. наук. - Алматы, 2007;
13 Досымбет К. Правовой режим земель водного фонда в Республике Казахстан: дисс. канд. юрид. наук. - Алматы, 2007.
14 Айгаринова Г.Т. Қазақстан Республикасында жерді пайдалану мен қорғау үшін ақы төлеуді құқықтық реттеу мәселелері: дисс. канд. юрид. наук. - Алматы, 2007.
15 Мухитдинов Н.Б. Правовые проблемы пользования недрами. - Алма-Ата, 1972.
16 Мауленов К.С. Нефтяное право Республики Казахстан. - Алматы: Жетi жаргы, 2003.
17 Стамкулов А.С. Экологическое право Республики Казахстан. Часть 1. – Тараз Университетi, 2003.
18 Байсалов С.Б. Водное право Каз ССР. – Алма-Ата, 1966. – 344 с.
19 Мухитдинов Н.Б., Тукеев А.Ж. Право собственности на воды Республики Казахстан в период перехода к рынку. - Алматы, 1995.
20 Байсалов С.Б., Ильяшенко Л.В. 200 вопросов и ответов по охране природы. – Алма-Ата: Кайнар, 1987. – 304 с. Сейтхожин Б.У. Ответственность за незаконную порубку деревьев и кустарников по законодательству Республики Казахстан. - Караганда, 2000.
21 Куандыков К.Ж. Право сельскохозяйственного водопользования в Республике Казахстан на этапе перехода к рынку: дисс. канд. юрид. наук. - Алматы, 1996.
22 Мукашева А.А. Право водопользования в Республике Казахстан в условиях рыночных отношений: Дисс. кандидата юрид. наук. -Алматы, 2001.
23 Константиниди С.С. Oxpанa животного мира. - Алма-Ата, 1976. – 59 с.
24 Культелев С.Т. Экологическое право Республики Казахстан. - Алматы, 2003. – 215 с.
25 Бекишева С.Д. Экологическое право Республики Казахстан. - Караганда 2001.
26 Рысбекова Ж.К. Правовое реryлирование деятельности государственных национальных природных парков Республики Казахстан: Дисс. кандидата юрид. наук. - Алматы, 2007.
27 Боголюбов С.А. Экологическое право России. - М., 1996.
28 Бринчук М.М. Экологическое право России (право окружающей среды). – М.: Юристъ, 1998. – 410 с.
29 Ерофеев Б.В. Экологическое право России. - М.: Юристь; 1996.
30 Петров В.В. Экологическое право России. - М.: Бек, 1995.
31 ВЦИК и СНК РСФСР. Временное положение: Декрет // Сборник декретов 1917-1918 гг. – М.: Государственное издательство, 1920. – С. 10-53.
32 Нормативные акты о земле / Сост.: Ерофеев Б.В., Краснов Н.И., Сыроедов Н.А. – М.: Юридическая литература, 1978. – 632 с.
33 Черемухин С.Д., Шкредов В.П. Теория и практика экономической оценки земли. – М.: Соцэгкиз, 1963. – 188 с.
34 Переход к рынку. Концепция и программа – М.: Архангельское издание, 1990. – 240 с.
35 Қазақ КСР. Қаулылар жинағы. - 1969 жыл. - №22. - 116 бет.
36 portal.vkgu.kz
37 Еркинбаева Л.К. Правовое регулирование возмещение вреда земле. – Дис. на соиск. учен. степ. канд. юрид. наук. – Алматы, 1995. – 159 с.
38 Байдельдинов Д.Л., Бекишева С.Д. Экологическое право РК.: Учебное пособие. – Алматы: Издательский центр ОФППИ «Интерлигал», 2004. – 312 с.
39 Абдраимов Б.Ж., Жарылкасын, Е. Возмещение экологического вреда. Монография. – 47 с. Доступен в Информационном справочнике «ПАРАГРАФ».
40 Петров В.В. Экологическое право России: Учебник для вузов. - М.: БЕК, 1995. - С. 216.
41 Хаджиев А. Юридическая ответственность как средство охраны окружающей среды. – Алма-Ата, 1988. – с.14.
42 Бринчук Н.Н. Экологическое право России. - М., 2004
43 Дубовик О.Л. Экологическое право России. - М., 2006
44 Теория государства и права / под ред. Корельского В.М. и Перевалова В.Д. – М., 1997. – 570с.
45 Матузов Н.И., Малько А.В. Теория государства и права: курс лекций. – М., 1997. – 688с.
46 Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 24 наурыздағы «Нормативтік құқықтық актілер туралы» Заңы // Параграф ақпараттық жүйесі 2010.
47 Дубовик О.Л., Л. Любе-Вольфф Кремер. Экологическое право. – М.: Эксмо, 2005. – 356с.
48 Ерофеев Б.В. Экологическое право России. – М., 1996. - 246с.
49 Бринчук М.М. Экологическое право России / Право окружающей среды. – М., 1998. – 476с.
50 Стамқұлов А.С. Қазақстан Республикасының экологиялық құқығы. Жалпы және ерекше бөлім. – Тараз: Атамұра баспасы, 158б.
51 Байдельдинов Д.Л. Экологическое право Республики Казахстан. – Алматы. – 2004г. – 256с.
52 Матузов Н.И., Малько А.В. Теория государства и права: курс лекций. – М.,БЕК, 1998. – 325 с.
53 Байдельдинов Д.Л., Бекишева С.Д. Экологическое право Республики Казахстан. – Алматы: Интерлигал, 2004. – 312 с.
54 С.Т. Культелеев. Қазақстан Республикасының Экологиялық құқығы. – Алматы, 2005ж. – 287б.
55 Дубовик О.Л., Л. Любе-Вольфф Кремер. Экологическое право. – М.: Эксмо, 2005. – 356с.
56 Стамкулов А.С. Қазақстан Республикасының экологиялық құқығы. Жалпы бөлім. Атамұра баспасы., Тараз 2003 жыл.- 113 бет
57 Ерофеев Б.В. Экологическое право Россий. Учебник. М.: Юристъ – 1996-624 стр.
58 Байдельдинов Д.Л., Бекишева С.Д. Экологическое право РК.: Учебное пособие. – Алматы: Издательский центр ОФППИ «Интерлигал», 2004. – 312 с.
59 Байдельдинов Д.Л., Бекишева С.Д. Экологическое право РК.: Учебное пособие. – Алматы: Издательский центр ОФППИ «Интерлигал», 2004. – 312 с.
60 Қазақстан Республикасы. Қоршаған ортаны қорғау туралы Заңы. 1997 жыл 15 шілде // Параграф ақпараттық жүйесі 2010.
61 http://www.kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kazakskom/244-ekologia/3003-tabigat.html
62 http://portal.vkgu.kz
63 “Міндетті экологиялық сақтандыру туралы” 2005 жылғы 13 желтоқсандағы № 93 Қазақстан Республикасының Заңы (2008.26.05. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен)
64 Шестерюк А.С. Вопросы кодификации законодательства об охране окружающей среды. // Изд-во ЛГУ, 1984. – 118 с.
65 Теория государства и права. Курс лекций. Под ред. Матузова, Н.И. и Малько, А.В. – М.: Юристъ, 1997. – 672 с.
66 Байсалов С.Б. Водное право Казахской ССР. – Алма-Ата: Наука, 1966. - 395 с.
67 Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. 1994 жылғы 27 желтоқсан №269-XIII, - Алматы: ЮРИСТ, 2011.
68 Қазақстан Республикасының Жануарлар дүниесiн қорғау, өсiмiн молайту туралы заңы 09 шілде 2004 жыл \\ Параграф ақпараттық жүйесі 2010.
69 Культелев С.Т. Экологическое право Республики Казахстан Общая часть., Алматы 2004.
70 Нерсесянц В.С. Общая теория права и государства. – М.: Норма, 2001. -261с.
71 Уваров В.Н. Теория государственного управления. – Алматы, 2000. – 240с.
72 Атаманчук Г.В. Теория государственного управления. – М., 1997. - 76с
73 Жетпісбаев Б.А. Аграрное право Республики Казахстан. – Алматы: Дәнекер, 2002. – 215с.
74 Колбасов. О.С. Экология: политика – право. – М.,1976. – 232с.
75 Тихомиров Ю.А. Курс административного права. – М.1998. 97-бет.
76 Байдельдинов Д.Л. Правовой механизм государственного управления в области экологии. – Алматы: Қазақ университеті, 1998. – 98 с.
77 Бринчук М.М. Экологическое право / Право окружающей среды. – М.: Юристь, 1998. - 347с.
78 Асылбеков А.А. Проблемы правового регулирования экологичсекого контроля в Республике Казахстан... автореф. к.ю.н. – Алматы, 1998. - 33с.
79 Есжанов М.Е. Проблемы правового регулирования экологичсекого мониторинга в Республике Казахстан... автореф. к.ю.н. – Алматы, 1999. - 23с.
80 Ожегов С.И. Словарь русского языка. – М., 1991 г. – 561с
81 Проблемы охраны окружающей среды в СССР. – Л., 1979.- 59с.
82 Колбасов О.С. Экология: политика – право. – М., 1976. - 232с.
83 Байсалов С.Б., Ильяшенко Л.В. Закон и охрана природы. – Алматы, 1983г.
84 Мухитдинов Н.Б. Закон РК «Об охране окружающей среды: проблемы и особенности их решения». // Юридическая газета № 9. – 1999.
85 Қүлтелеев С.Т. Экологическое право Республики Казахстан. – Алматы 2004 г.
86 Уваров В. Н. Теория государственного управления. Ч. 1. — Алматы, 2000. — 107 с.
87 Ахметов А.С. Правовое регулирование контроля в области охраны окружающей среды: Дисс. канд.юрид.наук. – Тараз, 2004. – 157с.
88 Закон РК «О местном государственном управлении в Республике Казахстан» от 23 января 2001 г. – Алматы, 2001.
89 Положение о Министерстве охраны окружающей среды РК от 6 ноября 2002 года // САПП. – 2002. - № 39.
90 Положение о Комитете лесного и охотничьего хозяйства Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан от 22 ноября 2002 года // САПП - 2002 г. - № 42.
91 Положение о Комитете рыбного хозяйства Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан //САПП. 2002. № 67
92 Хаджиев А.Х. Земельное право Республики Казахстан (Общая часть). – Алматы: Данекер, 2001. – 372с.
93 Крассов О.И. Земельное право. М., 2000. - С.147.
94 Об утверждении Правил учета, утилизации и обезвреживания отходов производства и потребления в городе Алматы Решение XIV сессии Маслихата города Алматы IV созыва от 22 декабря 2008 года N 163. Зарегистрировано Департаментом юстиции города Алматы 6 февраля 2009 года за N 810
95 Программа «Здоровая окружающая среда города Астаны на 2005-2007 годы». Утверждена решением маслихата города Астаны от 24 декабря 2004 года № 109/15-III//http://eco.gov.kz/strategiya/region.php
96 Взимание платы за выбросы в Казахстане отстает от требований времени//http://www.kursiv.kz /anonses/1195200793-vzimanie-platy-za-vybrosy-v-kazakhstane.html. 13 марта 2008
97 Кузнецова Н.Ф., Тяжкова И.А.Уголовное право.Общая часть. Москва, 1998.
98 Дагель П.С., Котов Д.П. Субъективная сторона преступления и ее установление. Воронеж, 1974.100 б.
99 Жевлаков Э.Н. Общие вопросы квалификации преступлений в области охраны окружающей среды. Москва, 1986. С. 71б.
100 Экологические преступления: квалификация и методика расследования. Харьков, 1994. С. 63б.
101 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Жолдауы: «Қазақстан азаматтарының ахуалының өсуі – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты». 2008 жыл, ақпан.
        
        ҚЫСҚАРТУЛАР  МЕН БЕЛГІЛЕУЛЕР
ҚР – Қазақстан Республикасы
ҚР ЭК – Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі
ҚР АК – ... ... ... кодексі
ҚР ОК Қазақстан Республикасының Орман кодексі
ЕҚТА – Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
АҚТА – Айрықша қорғалатын табиғи аумақтар
«Медеу» МТП – ... ... ... ... Қоршаған ортаны қорғау министрілігі – Қазақстан Республикасының Қоршаған
ортаны қорғау министрілігі
ОА (CommunityBasedTourism - CBT) - ... ... ... ... - ... ... достастығы
ПАА - Парламентаралық ассамблея
БТҰ - Бүкіләлемдік Туристік Ұйым
РФ Ресей Федерациясы
кіріспе
Жұмыстың жалпы ... ... ... Республикасының
нарықтық қатынастар жағдайында қоршаған ортаға келтірілген ... ... және оны ... ... құқықтық тетігі, қоршаған табиғи
ортаға келтірілген экологиялық зиянды өтеудің ... мен ... ... ... ... мен табиғат пайдалану құқығы туралы
заңдарының даму тарихы, қоршаған ортаға келтірілген экологиялық ... ... ... ... түсінігі, мазмұны мен жүйесі,
қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалануды ... ... ... мен шетел мемлекеттерінің заңнамаларын
салыстырмалы ... ... және ... ... қолданыстағы
заңнамасын жетілдіру мәселелері мен нақты осы саладағы заңнаманы қолдану
тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... алуы және нарықтық экономикаға ... ... ... ... ... ... құрылу, нарықтың
талаптарына бейімделу, барлық меншік ... және ... ... ... ... тең негізде дамуына құқықтық, экономикалық,
ұйымдастырушылық жағдайлар жасау, азаматтар мен заңды тұлғалардың табиғат
ресурстарына байланысты ... ... ... ... ... республикада табиғат ресурстарына байланысты табиғат ... ... ... өзгерді, табиғат ресурстарына заттық
құқықтардың жаңа түрлері ... ... ... ресурстарын ұтымды пайдалану және қоршаған табиғи ортаны
қорғау әлі де болса көкейкесті мәселелердің бірі болып ... ... бойы ... ... ... аса ... жоғары техногендік
ауыртпалық түсіретін табиғат пайдаланудың шикізаттық жүйесі ... ... ... түбегейлі жақсаруына әлі қол ... жоқ және ол әлі де ... ... ... қоғамның
өмір сүруіне қажетті қоршаған ортаның сапасын ұстап тұратын ... әкеп ... ... жүйесінің құлдырауымен сипатталады» [1].
Біздің мемлекетіміздің ... даму ... ... бірі – ... ... табиғи ортаны сақтау болып отыр. Бұл
негіз конституциялық деңгейде бекітілген. Себебі, Қазақстан ... ... ... адам өмірі мен денсаулығы үшін
қолайлы қоршаған ортаны қорғауды басты ... етіп ... ... [2].
Қазіргі кездегі адам ресурстарын дамытуға
байланысты ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің бірі етіп ... ... ... ... Н.Ә. ... өзінің «Бәсекеге қабілетті Қазақстанға, бәсекеге
қабілетті экономикаға, бәсекеге қабілетті ұлтқа» (Астана 19 ... ... атты ... ... ... және интеллектуалдық
қабілеттіліктері жаһандану және әлемдік бәсеке күшейген кезде ... ... ... ел экономикасының бәсекеге
қабілеттілігінің және қазіргі жағдайлардағы оның жеңіп ... ... атап ... [3]. ... ... ... адамзатқа көңіл бөлінген
кезде халықтың денсаулығын ... ... ... ... ... Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев
«Қазақстан – 2030. Барлық қазақстандықтардың гүлденуі, ... ... ... атты ... Жолдауында: «Экономикалық даму өзінен-
өзі біздің азаматтардың хал-ахуалының жақсаруының кепілі бола алмайды.
Жылдан жылға ластанған ... орта мен өз ... ... ... ... ... экономиканың өркендеуін көз алдына
елестету қиын емес. Қажетті қаражат жоқ ... ... ... ... ... ... стратегиямыз біздің азаматтарымыздың салауатты
өмір салтымен өмір ... ... ... басталады. Салауатты өмір
салтын сақтау, дұрыс тамақтану, ... және ... ... ... ... ... өзінің қарқынды жұмысын бастауы керек» [4].
Сонымен, қазіргі кезеңде қазақстандықтардың денсаулығын ... ... ... ... қорғау біздің мемлекетіміздің бірегей мақсатына
айналып отыр. Осы ... жету үшін ... бірі ... халқының толыққанды демалуына жағдай ... ... ... ... ... ... келтірілген зиянның орнын толтыру қоршаған
ортаны ... және ... ... сарқылмастай етіп болашақ ұрпақ үшін
сақтап қалу маңызды болып табылады. Қоршаған ортаға келтірілген ... ... ... құнын анықтау мүмкін емес. Сол себепті
қоршаған ортаға келтірілген залал тек салыстырмалы түрде ... ... ... таңда қоршаған ортаға келтірілген залалдың орнын
толтыру ... ... ... ... ... ... кінәсын
анықтау өте қиынға түседі. Сонымен қатар, қоршаған ... ... ... түрде құнын есептеп шығаруды ... ... ... ... ... отыр.
Себебі, жаңа мемлекеттік-саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдайлар
кезеңінде табиғат ресурстарына құқықтың пайда ... ... ... ... және осы ... ... ... қатынастар мен
тәжірибе қажеттіліктерін реттейтін нормалардың сәйкес келуі көкейкесті
мәселе екені ... ... ... ... Республикасының экологиялық
заңнамаларына жасалған талдау ... ... ... бұрынғыдай
өте аз көңіл ... ... ... ... ... заңнамаларына терең және жан-жақты талдау жүргізу арқылы оны
жетілдірудің, ... ... ... ... ... бөлімді жетілдіру
бойынша ұсыныстар жасау өте маңызды болып ... ... ... пайда болуын құқықтық қамтамасыз ету мен оны тіркеу барысындағы
кемшіліктер, аталған мәселе бойынша кешенді ғылыми еңбектердің ... ... ... диссертациялық зерттеу ретінде таңдауға негіз болды
және ол жұмыстың мақсатын, міндеттерін, ... мен ... ... ... диссертациялық зерттеу жұмысының тақырыбы теориялық
жағынан және тәжірибе жүзінде келтірілген экологиялық зиянның орнын толтыру
мен табиғат пайдалану ... ... де ... ... отыр.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Қазақстан Республикасындағы қоршаған
ортаны қорғау мен табиғат пайдалану ... ... ... ... ... атап ... ... Отандық заңгер-ғалымдар
экологиялық құқықтың мәселелерін ғылыми ... ... ... ғана сөз етті. Мысалы: Б.Ж. Әбдірайымов [5], Д.Л. Байдельдинов
[6], А.Е. Еренов [7], Ә.Е. Бектұрғанов [8], Ж.Х. ... [9], А.Х. ... және Л.А. ... [11] өз зерттеулерінде жерді пайдалану құқығын
және жерге деген өзге де құқықтарды қарастырған болатын. Бұл ... ... – С.Т. ... [12], К. Досымбет [13], Г.Т. ... ... де ... ... [15], К.Т. ... [16], А.С. Стамқұлов [17] жер
қойнауын пайдалану құқығының түрлері мен мазмұнын зерттеген.
С.Б. Байсалов [18], Н.Б. ... А.Ж. ... [19], С.Ж. ... ... [20], К.Ж. ... [21], А.А. Мұқашева [22], өз
еңбектерін суды ... ... ... ... ... ... ... өз еңбектеріне С.С.
Константиниди [23], С.Т. Күлтелеев[24], С.Д. Бекишевалар [25] да ... ... [26] өз ... ерекше қорғалатын табиғи аймақтарды
пайдалану мәселелерін зерттеген.
Бұл мәселелердің Ресей ... ... ... ... ... ол ... ... ғалымдардың, атап айтқанда: С.А. Боголюбов
[27], М.М. Бринчук [28], Б.В. ... [29], В.В. ... [30] ... ... ... ... көптеген сұрақтар толықтай ашылып, өз шешімдерін таппады. ... ... бір ... ... белгілері бар. Мұнда табиғат
пайдалануды құқықтық реттеудің ғылыми мәселелерін көтеру, өңдеу және шешу,
аталған қатынастар саласында әрекет етіп ... ... ... ... жетілдіруге байланысты ұсыныстар беру алға қойылған.
Зерттеудің объектісі ретінде қоршаған ортаны қорғау мен ... ... ... ... ... өтеумен байланысты
туындайтын қоғамдық қатынастар болып табылады.
Жұмыстың зерттеу пәні қоршаған ортаға келтірілген ... ... ... ... ... құқықтық тетігі болып табылады.
Зерттеудің мақсаты нарықтық заңдылықтар мен әлеуметтік ... ... ... ... орнын толтыру қатынастарының негізгі
құқықтық мәселелерін кешенді түрде зерттеу.
Зерттеудің мақсатына қарай, ... оны ... ... ... ... ... деп ... Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғаннан
бастап ... ... ... қоршаған ортаны
қорғау және ... ... ... ... ... оның қазіргі кезге дейінгі даму
кезеңдерін анықтау;
– Экологиялық зиянның түсінігі, ... ... және ... ... ... орнын анықтау;
– Қоршаған табиғи ортаға ... ... ... әдістері мен қағидаларын көрсету;
– Қоршаған ортаны қорғау мен табиғат ... ... ... ... ... ... ... олардың
қайшылықтары мен кемшіліктерін анықтау және оларды
жою жөнінде ұсыныстар жасау;
– Қоршаған ортаға келтірілген ... ... ... ... реттеудің түсінігі,
мазмұны мен жүйесін анықтау.
Диссертациялық зерттеудің әдістемелік және теориялық негізі.
Диссертациялық зерттеудің әдістемелік негізі ... орта ... ... ... ... ... ілімдері, қоршаған ортаны
қорғау мен табиғат пайдалану саласындағы конституциялық ... ... ... қол ... үшін ... ... қисындық, тарихи, жүйелік және басқа да әдістер
қолданылды.
Жұмыстың теориялық жағын қалыптастыру барысында автор ... ... ... ... ... ... ... ғылымдары саласын
зерттеген отандық және шетелдік белгілі заңгер-ғалымдардың ... ... ... ... мәселесімен аралас түрде талдануға
жататын экологиялық мәселелерді зерттеген ... сала ... де ... ... ғылыми жаңалығы. Диссертацияның ғылыми жаңалығы монографиялық
деңгейде, Қазақстан Республикасының нарықтық жағдайында ... ... ... ... ... толтырудың құқықтық мәселелеріне
арналған кешенді зерттеулердің бірі болып табылатындығына негізделеді.
Қорғауға ... ... ... ... ... ... мен ... пайдалану құқығының мазмұны
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ұшыраған. Оның өзгеруі нарық жағдайында саяси, экономикалық және
әлеуметтік жағдайдың, қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... түсіндіреледі.
Сондықтан қоршаған ортаға келтірілген зиянды өтеу ... ... ... ... қоршаған ортаны ластаудың және оған кез келген
басқа ... ... ... ... ... ... ... алу
шараларының мiндеттiлiгi; Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасын
бұзғаны үшiн жауаптылықтан бұлтартпау; қоршаған ортаға келтiрiлген залалды
өтеу ... ... ... ... мен қоршаған ортаға әсер
ету кезiнде неғұрлым экологиялық таза және ресурс ... ... ... пайдаланушыларды қоршаған ортаны ластауды болдырмауға,
азайтуға және оны жоюға, қалдықтарды кемiтуге ынталандыру.
2. Қоршаған ортаға ... ... өтеу ... ... ... ... институт ретінде, құқық бұзушылық үшін қолданатын
жауапкершілік шарасы ... ... ... ретінде және табиғат
пайдаланушының нақты ... ... ... орта мен ... ... өтеу ... пайда болатын қатынастарды реттейтін
нормалар жиынтығы ... ... ... ... ... құқық бұзушылық үшін қолданатын ... ... ... ... жүзеге асырылатын келтірілген залаладың орнын ... шара ... ... ... ... ... келтірілген
зиянды өтеу бойынша туындайтын қатынастардың тараптарына ... ... ... жиынтығы болып табылады. Ал табиғат пайдаланушының құқығы
ретінде ... ... ... ... зиянның орнын толтыртып
алумен байланысты субъективтік ... ... ... ... ... келтірілген зиянның орнын толтыру, ол зиянды
келтіруші шет мемлекеттер ... да, әлі ... ... ... құқықтық
деңгейде қарастырылып, халықаралық құқықта көрініс таппағанына ... ... ... ... ... заң шығарушыға халықаралық
экологиялық құқықтың негізгі жүйеленген актісі болып табылатын ... ... ... ... ... ... Ол кешенді
құқық саласы ретінде заманауи ... мен ... ... ... ... жүйесін қалыптастыруға себепші болар еді.
4. Қоршаған ортаға залал келтіру табиғи ... кез ... зиян ... ... Келтірілген зиянның орнын толтыру құқық
қатынастарының негізін ерекше қорғалатын табиғи аумақтар ... ... жер ... ... ... ... туралы, орман, су
ресурстарын пайдалану туралы, сонымен бірге, ... ... ... құрайды. Сол себептен, қоршаған ортаға келтірілген
зиянның орнын толтыру құқығы кешенді ... ... ... ... ... және өзге осы ... заңнамаларды саралау
нәтижесінде экологиялық зиянның туындау негіздері мен көздері анықталып,
оларды болдырмау жөнінде ... ... ... ... ... көзі ... табылатын шаруашылық етуші заңды тұлғалардың қылмыстық
жауапкершілігін қайта ... ... ... және ... ... кодексіндегі экологиялық қылмыстар тарауындағы
формальды құрамды қылмыстарды ... ... ... ... ... ... және ... маңыздылығы:
Жұмыс бойынша берілген қорытындылар, ұсыныстар мен нұсқаулар
теориялық жағынан да ... ... да ... орын алып отыр ... табиғат пайдалану саласында құқық шығармашылық қызметінің негізгі
бағыттарын анықтауға, ... ... және ... ... мен ұйымдардың әкімшіліктерінің қызметтерін жетілдіру үшін
қолданылуы қажет.
Диссертациялық зерттеу жұмысының материалдарын экологиялық құқық ... ... ... ... пәндерді оқу кезіндегі оқыту үдерісінде,
атқарушы органдардың қызметкерлерінің, сондай-ақ ... ... ... мен ... ... ... және қайта
даярлау үшін пайдалануға болады.
Диссертацияның негізгі ережелері экологиялық ... ... ... оқулықтар мен әдістемелік нұсқаулар құрастыруда, сондай-ақ
жоғарғы және орта арнаулы заң оқу орындарының ... ... және ... ... ... арттыру тыңдаушыларын
оқытуда қолдануға болады.
Зерттеу жұмысының қайнар көздері. ... ... ... ... ... ... қолданыстағы экологиялық, жер,
жер қойнауы, су, орман, ерекше қорғалатын ... ... ... ... қатар, табиғат пайдалану саласындағы ... мен ... ... ... ... ... ... Диссертация жұмысындағы негізгі
теориялық, әдістемелік және ... ... ... ... ... ... және қоршаған ортаны қорғаудың құқықтық
мәселелері бойынша ... ... ... ... беттерінде
жарық көрді.
Диссертацияның көлемі мен құрылымы. Жұмыс ... үш ... және ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 Қазақстан Республикасының ЗАҢНАМАларЫ
БОЙЫНША қоршаған ортаға зиян ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану ... ... даму ... ... ... қорғау мен табиғат пайдалану құқығы туралы
заңнамаларының даму тарихын анықтау оңай емес, ... ... ... бір ... ... ... ұғым болып табылады.
Табиғат пайдалану құқығы туралы заңдардың негізін жер туралы, жер
қойнауы туралы, ерекше ... ... ... ... ... пайдалану туралы, орман, су ресурстарын пайдалану ... ... Сол ... ... ... құқығы кешенді құқық
болып табылады.
Табиғат пайдалану құқығы ... ... 1917 жылы 26 ... Екінші съезінде қабылданған «Жер туралы» Декреттен бастау ... ол жас ... ... ... ... ... ... табылды.
Декреттің маңызыдылығы тікелей өзі арналған ... ... ... ... Бұл ... ... ... табиғи ресурстарды
пайдалануды реттеу саласынадағы бірнеше жаңа ережелерді енгізді.
Декрет жерге қатысты жеке меншікті жойып, оны ... ... ... ... Ол ... ... ... ресурстарын: жер қойнауын, орманды,
суды, жануарлар ... ... үшін ... роль ... Мысалы, ең
алдымен, азаматтық соғыс және төңкеріліс жағдайында аса қарқынды түрде
тоналуға ... ... мен ... ... ... ... ... алынды.
Жалпы Қазақстандағы жер қатынастарын реттеу тамыры терең тарихи өткен
шақтан басталады. Адам қоғамының ... ... жер ... ... белгілі бір аумақтың табиғи жағдайымен және материалдық
өндірістің бағытына ... ... ... ... ... пайдалану мен
айналымға тарту адам қоғамының дамуындағы құқықтық реттеу жолдарын іздеуге
негіз ... Ұлы ... ... жеңісінен кейін В.И.Лениннің
қатысуымен, тікелей оның қол қоюымен ... ... және оны ... ... ... ... ... жасалып қабылданды.
Қазақстандағы социалистік жер қатынастары 1917 ... ... ... ... Жер ... ... қоғамдық
қатынастар 1917 жылдың 26 қазанындағы (8 қараша) Жер туралы декретпен ... ... 27 ... ... социалдануы туралы» Декретпен құқықтық
бекітілді. ... ... ең ... және ... ... ... декрет келесіні жариялады:
«1) Жерге помещиктік меншік ешбір өтеусіз тегін түрде ауыстырылады.
2) помещиктердің жерлері, ... ... ... ... барлық жанды және жансыз құралдарымен, усадьбалық құрылыстармен
Болыстық Жер комитеттерінің, Шаруалық Депутаттардың ... ... ... Құрылтайшы Жиналыс жер туралы мәселені шешкенге дейін өтеді.
5) Қарапайым шаруалар мен ... ... ... тәркіленбейді
[31, 211-б].
Ары қарай, Жер туралы Шаруалар ... одан ... ... жеке ... ... мәңгі жойылады; жер сатылмайды, ... ... ... ... ... немесе кез-келген басқа әдіспен
оқшауланбайды. Барлық жер... ақысыз оқшауланып, бүкіл ... ... және онда ... ... ... ... ... өтеді.
5) Жерді пайдалану құқығын Ресей мемлекетінің жерді отбасының көмегімен
немесе серіктестік арқылы өз ... ... ниет ... ... ... қарамастан) өңдеуге күші бар мерзімге ала алады.
Жалдамалы еңбекке жол берілмейді.
7) Жер ... ... болу ... яғни жер ... ... ... бойынша жергілікті жағдайларға қарай еңбекшілердің арасында
бөлінеді» [31, ... ... ... ... әрине, Жер туралы декретпен
үндес болды. Онда жарияланғандай:
1-ші бап. РСФСР шегіндегі ... ... су, ... ... барлық жанды күштеріне кез келген меншік жойылады.
2-ші бап. Жер ешбір (анық және жасырын) ... ... ... ... бап. Осы ... ... ... жағдайларды қоспағанда, жерді
пайдалану құқығы оны өз еңбегімен өңдеушілерге ғана тиесілі.
4-ші бап. Жерді пайдалану құқығы жынысына, діни ... ... ... ... бап. ... социализмге тезірек жету мақсатында, жердің жалпы
өңделуіне ... көрі ... ... ... және
кооперативтік шаруашылықтарға артықшылық бере ... ... ... және ... ... ... бап. ... бар жерге пайдалану құқығын ешкім басқа адамға ... бап. ... ... ... осы ... ... тәртіптермен
алынып, ешбір жағдайда бір тұлғадан екінші ... өте ... [31, ... ... ең ... ... – жерге меншік құқығы мәселесі болды.
«Жердің социалдануы туралы» Декреттің 1- бабында жерге кез ... ... ... деп бекітілген. Ол шынымен сондай болды ма? Әрине, жоқ.
Жерге тек жеке меншік қана тәжірибелік жойылды. Ал ... ... ... жоқ, ... ... ... жалғыз өзі мүмкін болды, яғни
жерге мемлекеттің ... ... ... ... жерді пайдалану құқығымен кез-келген мәмілелер
жасауға, яғни ... ... ... ... ... кепілге қоюға және
оқшаулауға тыйым ... ... жер ... ... тек ... ... ... ауыл шаруашылық ұйымдарды қоса алғанда ұйымдарға пайдалануға
берумен, жер пайдаланудың ақысыздығымен, шаруалардың жерден және өздерінің
еңбектерінің ... ... ... өз ... ... ... ... шешілмеген сұрақтармен сипатталды.
Мұның бәрі, ақыры, 80-ші ... ... ... жер қайта құрулардың
қажеттілігін қоғамдық түсінуге әкелді.
1936-жылғы КСРО Конституциясының ... ... ... жерлер олардың атына ақысыз пайдалануға бекітіліп берілетін
болды. 1936-жылдан бастап, колхоздар әдетте мемлекетке жерден жиналатын
салықтан ... Ол ... ... ... ... ... мәнін жоғалтты [32, с. 59].
Алдымен ауыл шаруашылық, кейіннен барлық жерлерді жалдауға тыйым салу
1937-жылы жүзеге ... ... ... сол кезде әрекет еткен
Азаматтық кодекс арқылы жерді ... алып ... ... ... Жер ... ... мамандар осы саяси-құқықтық көзқарастарға
негізделе отырып, жер қатынастарының мүліктік сипатын толығымен ... ... жер ... ... ... бір ... ... ақшалық бағалануынан бас тартуға негізделген бұл позиция ... ... ауыл ... ... көп ... ... әкеп
соқты. Онда халық шаруашылығының өнімділігін қайта жандандырып, ... ... ... ... бұл жерлер ең бағалы ауыл шаруашылық
жерлері болған еді. ... ... ... ... болмады және аталған
негативті салдарлар есепке алынбады.
Қалыптасқан жағдай ескерілмей қалуы мүмкін емес еді – ең ... ... заң ... жердің «ақысыздығы» концепциясынан бас тартуға
міндеттеді. 1971 жылғы ҚазССР-ның Жер ... жер ... ... «жерлердің экономикалық құны» туралы атап өткен. Экономикалық
құндылық ретінде жерді тануды, оның мүліктік сипатын анықтауда және ... ... ... ... ... С.Д. ... және
В.П. Шкредов секілді ғалымдар маңызды роль атқарды. Ғылыми топтар мен
дискуссияларда жер ... ... ... ... тану ... ... ... жер пайдаланудың ақылығын, ... ... ... және ... және ... ... механизмдерді енгізу
мүмкіндігі қарастырылды [33, с. 154].
Уақыт өте, бұл жағдай ... ... ... де қолдау тапты. 1990
жылдың 31 тамызында академик С.С. Шаталиннің жетекшілігімен ... ... ... ... ... ... Ол халықта «500 күн»
бағдарламасы деген атпен танымал болды. Бұл жұмыстың көптеген ... ... үшін де өте ... және ... сипатта. Мемлекеттің ресми
тануы бойынша, «жер учаскесі бар және оны мұраға ... ... ... ... әлеуметтік және ұлттық келісімге обьективті мүдделі
болады. Жеке үй шаруашылығындағы жер шаруа отбасының жеке ... ... ... оған аз ... ... Жұмысшының колхоздан оған
тиесілі жер үлесін меншікке алуымен еркін шығу ... ... ... Жер ... ... олар ... жер ... алу
және ипотекалық несиені жүзеге асырады. Жер реформасының ең көп нәтижелі
тетігі ... ... ... табылады. Мемлекет жерге байланысты сауда
мәмілелерінің жасалуына ... ... ... тұрғындардың жеке
меншігіне көп емес ... ... 6 ... ... ... беріледі. Реформаның басты мақсаты – жерді ... [34, с. ... ... ... және ... ... бар қорықтарды ұйымдастыру, табиғи
ескерткіштерді, бақтарды, саябақтарды ... ... ... ... ... ... жануарларды қорғау, шипажай орындары туралы декреттерде пайда
болды.
Табиғат пайдалану ... ... ... ... ... 60-70-
жылдар аралығы, ол 1957-1963 ... ... ... ... ... ... ... туралы» заңға байланысты болды.
Табиғатты қорғау туралы заңды шығару табиғаттың барлық байлықтарын
қорғау мен оны ... ... ... ... денсаулық сақтау,
еңбекшілердің демалысын ұйымдастыру қажеттілігі үшін тиімді ... ... ... ... негізінде туындады. Бұл заңдарда
аса ғылыми, мәдени, сауықтыру маңызы бар жеке ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды пайдалануды ұйымдастырумен қатар табиғатты қорғау
саласында Кеңестік мемлекеттің бір міндеті ... ... адам ... ... және ... ... үлгілерін, ландшафты, сирек
кездесетін ескерткіштер мен тірі және өлі ... ... ... ... ... ... ... демалыс және
емдеу орындарын сақтап, жеткізу ... ... Онда ... ... ... ... және табиғаттың сирек кездесетін назар ... ... ... шаралар жүйесі жасалды, туристік ... ... ... ... еңбекшілердің демалыс аудандарында
қорғау аймақтарын құру, мемлекеттік қорықтар желісі мен ... ... ... ... жерлердің табиғи саябақтары туралы нормалардың
болғанына қарамастан, бұл ... ... ... саябақтар туралы нормалар
дамымай қалды.
Мысалы, 1968 жылы 26 қарашада Қазақ КСР Министрлер ... ... ... ... бас ... Негізгі ережесіне сәйкес,
қаладағы өмір ... ... ... жағдайлар тұрғын-үй және
өндірістік аймақтарды көгалдандыру мен суландырудың бұрынғы жүйесін дамыту
және жаңа ... құру ... қол ... болды. Құрылған Федоровка су
қоймасының маңында ... ... мен ... өзенінің жайылмасындағы екпе
ағаштармен ұштасып жатқан негізгі ... ... орны ... ... ... ... ... саябақтары мен бақтарымен,
жүргінші бульвары мен саяжолдары және ... ... ... ... ... жылы 23 тамызда қабылданған Алматы қаласын жоспарлау жобасының
Негізгі ережесінен басқа, Қазақ КСР ... ... 1964 жылы 21 ... ... ... әрі ... жақсарту бойынша іс-шаралар
туралы» қаулысы, 1967 жылы 29 қарашада «Алматы қаласының қала ... ... ... ... ... белгілеу туралы» қаулысы, 1968
жылы 12 ақпанда «Алматы ... ... ... аймақтары туралы»
қаулысы, 1969 жылы 11 сәуірде ... ... ... ... ... ... 1971 жылы 19 ... «Алматы қалалық атқарушы
комитеті еңбекшілердің демалыс аймақтарын негізгі басқаруы туралы» қаулысы
қабылданды ... ... ... аймақтарда орналасқан ормандар аймақтың
санитарлық-қорғаныш бөлігіне жатады. Бұл ормандарда құрылымы жағынан көркем
және ағаш пен бұталар ... ... ... ... ... ... көп сатылы ағаштар егуге бағытталған үлгілі орман шаруашылығы
жүргізілуі керек.
Демалыс ... ... ... ... ... ... ... байыту, қала сыртына ормандық
саябақтар, ... ... ... ... ... ... ... пансионаттар, кемпинг,
қонақ үйлердің ең ыңғайлы жерлеріне саяжолдарға,
тоғайларға ағаштар егу;
– тұрғындардың ... ... үшін ... ... ұйымдастыру: аншлаг және ... ... ... ... ... егу
арқылы тұрғындар көп ... ... ... ... пунктерін, демалыс
павильондарын, балаларға ... ... ... ... күрке, орындық орнату,
демалып отыруға және жаңбырдан тығылуға арналған
күркелер қою және т.б.;
– фаунаны елік, тау ... ... ... ... шымшық және т.б. хайуанаттар мен құстарды өсіру
арқылы байыту, сондай-ақ әртүрлі астаулар, үйшік
құру арқылы, құстарға ұя ... ... ... ... ... ұйымдастыру арқылы қолда
бар құстарды сақтау және көбейту;
... ... ... ... қан ... ... ... жою.
Демалыс аймақтарындағы орман шаруашылығының жүргізетін ... ... ... және ... бойынша жүргізілетін іс-
әрекеттерді қарастыратын орман шаруашылығын ұйымдастыру және жүргізу ... ... әдіс ... ... асырылуы керек.
Демалыс аймақтарындағы ормандарда олардың санитарлық-эстетикалық және
қорғаныш рөлін жақсартуға бағытталған ... және ... ... ... ... Экологиялық зиянның түсінігі, түрлері және ерекшеліктері және
экологиялық құқық жүйесінде ... ... ... ... ... ... кезеңінде адамдар табиғаттың
дайын өнімдерін пайдаланып, аңшылықпен айналысты. Адамдар табиғатқа тәуелді
болды, бұл тәуелділікті жоғары деңгейде сезінді. Адамдарды табиғат ... ... ... ... ... басталды. Бұл дағдарыс адамдардың
қатысуымен туындады. ... ... ... бір ... не ... он ... ... жоқ. Адамдар әрқашана қоршаған табиғи ортаға өздірінің әсерін
тигізетін. Алайда, қазіргі кезеңде адамдар мен ... ... ... ... өте ... бара ... ... елдерде қоршаған ортаның табиғи үйлесімдігінің өзгеруінен ондағы
жағдайдың нашарлағаны соншалық адамдардың денсаулығы ... ... ... ... ... негізінен өткен жүзжылдықтың
соңына қарай шиеленісе түсті. Бұл өнеркəсіптің шексіз өсуінің, ғылыми,
əскери ... ... ... ресурстарды ойланбай, қалай болса
солай пайдаланудың, ел территориясына ... ... ... ... ... ... де ... терең экологиялық дағдарысты
басынан өткізуде. Осы тұрғыда қоршаған ортаға келтірілген ... ... ... ... біріне айналуда.
Заң әдебиеттерінде зиянсыз құқық бұзушылықтың болмайтындығы туралы өте
орынды ... қол ... ... ... ... ... барлық құқық бұзушылықтар қандай да бір мөлшерде зиян ... ... ... ... ... ... болып құқық
бұзушылықтың салдарынан экологиялық, сондай-ақ ... ... ... зиян ... Зиян – ... ... Зиян
экономикалық, экологиялық, құлықтық, яғни моральдық, ... ... және тағы ... да ... ... ... жалпы ұғымының негізінде экономикалық факторлар ... ... зиян ... ... қатынастарды реттеуші азаматтық заңдармен
де реттеледі. Азаматтық заңдар бойынша зиян біртекті ұғым, ал «залал», және
«шығын» оның ... ... ... ...... бір көлемде және заңмен қозделген тәсілдермен оның
салдарын жоюды немесе ... ... ету ... ... бір ... ... немесе материалдық емес игіліктерді кемітуден көрініс
тапқан құқық бұзушылықтын жағымсыз салдары [36].
Ал, экологиялық зиян дегеніміз не, сол ... ... ... зиянның анықтамасын анықтауда көптеген пікірлер қалыптасқан.
Осыған орай, ... ... ... ... зиян – ... ... сапасының төмендеуі, табиғи ресурстардың бүлінуі немесе
жойылуы, азаматтардың шаруашылық немесе өзге де ... ... ... барысында табиғи экологиялық байланыстардың бұзылуы деп көрсетеді
[37].
Д.Л.Байдельдинов табиғатқа ... ... 2 ... ... зиян және ... зиян деп ... ұсынады.
Сәйкесінше: «Табиғатқа келтірілген зиянды экономикалық және ... деп ... ... бар. ... зиян табиғат
пайдаланушылардың мүліктік мүдделерін қамтиды және ... ... ... ... қалпына келтіру азаматтық-құқықтық жауапкершілік
ережелеріне сай жүргізіледі. Ал, экологиялық зиян табиғаттың ... ... ... ... ... ақшалай төлем жасау жолымен
емес, табиғат объектілерін табиғи қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу арқылы
жүзеге асырылады» ... ... пен Е. ... көзқарастары бойынша «экологиялық
зиян дегеніміз – бұл қоршаған ортаны қорғау туралы заңнамаларының бұзылуы
салдарынан қоршаған ... ... ... ... не болмаса
негативті экологиялық ... ... ... ... ... ... ... – ақ, адам өмірі мен денсаулығын ... ... ... ... және материалдық ... ... ... зиян тек қана жекелеген табиғи объектілердің сандық
жағдайының нашарлауы ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... де қарастырылады.
Ресейлік ғалым, профессор В.В. Петров экологиялық зиянды 2 ... ... яғни ... зиян және ... ... ... зиян ... – бұл антропогендік ... ... ... ... ... жағымсыз өзгерістер.
Экологиялық зиян – бұл қоршаған ортаны ... ... ... ... норматив шегінен асыра пайдалану ... ... тірі ... мен ... ... алып ... табиғи
ресурстардың жұтаңдануын, таусылуын білдіреді.
Экологиялық зиянды 2 түрге бөліп қарастыруға болады:
заңи – ... ... зиян – ... ... ... келтірілуі. Экологиялық құқықтық тәртіп – экологиялық құқықтық
нормалармен реттелетін және бекітілген қоғамдық ... ... ... ... зиян – ... ... ортаның сапалық
жағдайының нашарлауы немесе оның ... ... ... ... ... ... мағынасындағы зиян егер фактілік зиян
болмаған, яғни субъективтік құқықтарының бұзылуы, мүліктік және ... ... ... ... ... [40].
Экологиялық зиян тек қана жекелеген табиғи объектілердің сандық
жағдайының нашарлауы ғана ... ... ... ... ... сапалық
жағдайының негативті өзгеретіні ретінде де қарастырылады.
Ал, өз ... ... ... сапалық жағдайы келесідей
белгілердің жиынтығымен ... ... ... орта ... ... болып оның адам
өмірі мен денсаулығына қолайлы жағдайы танылады. Табиғаттың жекелеген
элементтері адамның табиғи физиологиялық ... ... көзі ... табылады, яғни тыныс алу, шөлін қандыру, қоректену
және тағы басқа. Бұл дегеніміз адамзаттың ... ... ... аспекті ретінде ең алдымен қоршаған орта тазалық белгісіне сай
болуы керек.
қоршаған орта жағдайының экономикалық аспектісі адамзаттың ... ... ауыл ... энергетикалық,
транспорттың және т.б. дамуы) қанағаттандыруды қамтамасыз етуі ... да ... ... қолайлы жағдайларының экономикалық
көрсеткіштері болып ресурс сыйымдылық ... және ... ... ... ... орта ... әлеуметтік аспектісі адамдардың
эстетикалық, рекреациялық, ғылыми, ... ... ... беруі
тиіс, себебі адам табиғатпен қарым-қатынасқа түсе отырып физиологиялық,
материалдық емес, сонымен бірге ... ... де ... орта ... бұл ... ... ... мен өзге де
белгілеріне сай болуы тиіс.
функционалды – құрылымдық аспектісінде ... орта ... ... ... ... ... ... сақталуы сияқты белгілерге жауап беруі тиіс.
Осылайша, қоршаған орта жағдайларының көрсеткіштері ... ... ... тазалығы;
ресурс сыйымдылық (сарқылмайтын) және табиғи ресурстардың өндірістік
мүмкіншілігі;
эстетикалық байлық және олардың әртүрлілігі;
экологиялық тұрақтылық және табиғи экологиялық байланыстың ... ... ... экологиялық зиян құрылымында әлеуметтік –
мәдени, не ... ... не ... ... ... табады.
Сондай–ақ, бұл аспектілердің арасында өзіндік байланыстары да болуы ... тепе – ... ... алып ... ... ... құрылымды – функционалдық бұзылуларының пайда болуы
экономикалық немесе биологиялық ... ... ... ... ... аталған экологиялық зиян аспектілерінің кез ... ... ... ... ... жеке ... пайдаланушыларға
қандай бір көлемде материалдық шығын алып келетінін назарда ұстау қажет.
Бұдан ... ... ... ... ... ... ... мәдени-әлеуметтік немесе экономикалық не ... ... де ... Экологиялық тепе-теңдіктің жоғалуына алып
келетін табиғи экологиялық байланыстың функционалды – құрылымдық ... ... және ... ... ... ... ... зиянның аталған аспектілері толығымен қоғамға немесе
жекелеген табиғат пайдаланушыларға міндетті түрде қандай да бір ... ... алып ... Осы ... ... ... ... зиян негативті экономикалық салдармен бірге жүреді»
[41].
Демек, табиғатқа келтірілген зиянды 2 топқа бөліп көрсетеміз, олар:
экологиялық зиян және ... ... ... зиян ... ... мүдделерін қарастырады және материалдық
құндылықтармен өтеледі. ... ... ... ... ...... негіздерімен жүргізіледі. Ал, экологиялық зиян – қоршаған
табиғи ортаны ... ... бұзу ... ... ортаның сандық
көрсеткіштерінің төмендеуі, сонымен қатар, заңмен қорғалатын адамның өмірі
мен денсаулығын қоса алғанда, мүліктік және ... емес ... зиян мен ... зиян ... тығыз байланысты. Оның
екеуінің шығу қайнар ... де, ... де ... ... ... ... тек ... ғана сапасын төмендетпейді, оның ішіндегі
тауарларға да: балықтарға, су жануарларына, жәндіктеріне зиян келтіреді, су
жағалаулары, туристік демалыс орындары ... ... ... ... ... экономикалық зиян келтіру салдарынан ... ...... ... зиян келтірілгені туралы
факт болса ғана ... ... ... ... ерекшелігі – ол
қалпына келтірілетін, қалпына келтірілмейтін немесе қалпына келтірілуі ... ... ... ... – бұл бұл тек ... ... ортасы мен бұзылған табиғат ... ... ... ... ғана ... ... шығындарды да есептеу болып табылады.
Экономикалық зиян өтемақы, залалдың ... ... ... ... ... ал ... зиян әр уақытта келтірілген зиянды ақшалай
көлемде анықтау немесе бұзылған мүлікті қайта табиғи ... ... келе ... ... ... өрт орын ... ол ... шаң-
тозаң арқылы атмосфералық ауаны ластай отырып экологиялық зиян келтіреді.
Профессор М.М.Бринчук ... зиян ... ... ... яғни өмір сүру ұзақтығының қысқаруы, ... ... ... ... ... ... зиян айрықша ерекшеліктерді иеленеді:
негативті антропогенді әсер кейбір жағдайларда нақты бір ... ғана ... ... қоймай, зиян сол объектімен немесе
толығымен қоршаған ортамен тығыз байланысты бұзылған не ... ... ... байланыстың жойылуына алып келеді.
барлық келтірілген зиянды салдарлар бірден көрініс таппайды, олардың
кейбіреуінің зиянды әсері уақыт еншісіне беріледі.
экологиялық зиянның ... ... ... оның ... құнына
негативті антропогендік салдардың физикалық көлемінің анықтамасы болуы
танылады. Сондықтан да экологиялық зиян деп ... ... ... ... тануымызға болады [43].
экологиялық зиян ерекше туындау нысандарын иеленеді.
Экологиялық зиянның өзіндік ерекшеліктеріне тоқталатын болсақ, олар
төмендегідей:
а) ... ... орта ... ... бір – ... ... және ... бағынышты «сабақтас» зиянды әрекеттердің кейінірек
қайта туындау мүмкіншіліктері;
б) барлық зиянды әрекеттер салдары бірден ... ... ... әлеуеті жоғары болып келеді;
в) экологиялық зиянның пайда болу нысандарының әртүрлілігі, (ластану,
табиғи ресурстардың сарқылуы, жойылуы, бұзылуы, табиғи экологиялық ... ... зиян деп - ... ... ... ... бұзу немесе негативті экологиялық салдарға ұшырататын сандық
көрсеткіштерінің ... ... ... ... адам ... ... қоса ... материалдық және материалдық емес құндылықтардың
төмендеуімен байланысты қоршаған орта жағдайларының сапалық және ... ... және ... түсінеміз.
Қоршаған ортаға келтерілген экологиялық зиянның құқықтық мәселелерін
зерттеу барысында оның экологиялық ... ... ... ... ... ... дегеніміз құқықтық нормалардың бірігуі мен ... ... ішкі ... [44]. ... ... басқа нормалармен
жиынтық нәтижесінде құралатын субинституттардан, ... ... ... ... ... дегеніміз мемлекет тарапынан танылатын баршаға бірдей
міндетті биліктік сипаттағы мінез-құлық ережесі [45].
Құқық саласы ... – осы ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттейтін біртекті құқық нормаларының
жиынтығы.
Дербес құқық саласы ретінде қалыптасу үшін мына алғы ... ... ... да бір қатынастардың өздеріне ғана тән ерекшеліктерінің
болуы;
Ә) олардың ... ... ... ... ... ... ... сала нормаларының реттей алмауы;
В) ерекше реттеу әдісін қолдану қажеттілігі.
Экологиялық құқық көптеген ғалым-заңгерлердің пікірлерінше ... жеке ... деп ... ... ол салыстырмалы түрде жас, жеке
дара құқық саласының барлық белгілерін қамтыған.
1. Экологиялық құқықтың салыстырмалы түрде жас ... және ... ... ... ... ол ХХ ... соңғы ширегінде пайда
болды;
2. Нормативтік актілердің ... ... ... көп ... ... олар ... ... айқындап, экологиялық құқықтың қайнар көздеріндегі
олардың маңызы мен байланыстылығын ... үшін ... ... және ... да ... ... биотоп, канцероген, зиверт,
бэр, фуран, популяция, таксон және т.с.с.) өңделген терминдер мен
ұғымдарды пайдалану;
3. Нормативтік ... ... мен ... ... реттеу объектілері түрлерінің сан алуандылығы: қоршаған
орта, жер, су, ... және ... ... ... ... ... ... қызмет, отындарды даярлау және
т.б., сәйкесінше, олардың әрқайсысына жеке-жеке заңдар, заңға тәуелді
актілер, көптеген ... ... ... кей ... ... ... де сан алуан болып келеді (мысалы,
модификациялық организмдерді қоршаған ортаға ... ... ... ... бұрғылау платформаларын залалсыздандыру
ережелері), кейде олар нақты құқықтық ... ... ... және жеке ... ... ... ... және өзара күшеюінің жоғары деңгейі: қоршаған ортаны ... әдіс ... ... ... да, императивті сипаттағы
әкімшілік-құқықтық әдістер басым;
5. Көптеген ... ... ... ... бұл тек ... ғана түсіндірілмейді, ол қоршаған ортанының реттелетін
объектісінің ерекшеліктеріне және оның бірқатар ... ... ... ... ... Киот ... тек ... қана жүзеге асыруға болады);
6. Ұлттық экологиялық заңдардың ауқымды түрде халықаралық-құқықтық реттеу
актілеріне ... ... ... және ... да
тұрғыдағы адамзат үшін аса маңызды объектілер мен қызмет түрлеріне
қатысты халықаралық – ... ... мен ... ... бір ... немесе бір топ елдердің ұлттық заңнамаларында көбінесе
тиісті орындарын алып отыр;
7. Ашық түрде ... ... ... ... адамдардың
тіршілігін реттей келе, олардың табиғи ресурстарды пайдалану тәртібін
қадағалап отырады, ... ... ... мен қателіктерін өз
назарынан қалыс қалдыра ... ... ол ... азаматтар мен
лауазымды адамдарға, мемлекет мен құқықтың басқа да ... ... ... Құқықтық нормалардың жаңалылығы және жаңарып отыруы: ... бұл ... оның жаңа ... ... ... дәрежеде
мән беруін сипаттайды, сондай-ақ заң ... мен ... ... да ... жаңа шешімдер қабылдауға
даярлығын көрсетеді;
9. Келіспеушілік (экологиялық және экономикалық ... пен жеке ... ... ... мемлекетаралық
қатынастар арасындағы келіспеушіліктер); ... ... ... әлі де ... ... сипаттағы шараларды
қолдануға тура келеді, бірақ көбінесе ... ... ... және ... да ... ... қамтамасыз етуге көңіл
бөлінуде, мысалы, Батыс Еуропа елдеріне тюлень ... тері ... ... Ресей, Канада және АҚШ мемлекеттерінің мүдделеріне
нұқсан келтіріледі;
10. ... ... ... ... шешу үшін ... салалардың
нормалары мен институттарын пайдаланудың жоғары деңгейде болуы:
«қылмыстық-экологиялық құқық», ... ... ... ... ... ... жиі ... Құқықтық реттеу пәнінің дәстүрлі объектілерді ... ... ... ... ... ... қоса алғанда), мысалы, су, тау және ... ... ... ... ... ... арқылы
қазіргі кездегі құқықтық жүйедегі «керемет сала» мәртебесін иеленуге
талпыну;
12. ... және ... ... ... бағынышты болуы,
биология, генетика, медицина, физика, химия және басқа да ... ... мен ... ... ... болу (клон
жасау, гендік-инженерлік қызмет, радиациялық қауіпсіздік, атом ... ... қару және т.б. ... заңдарды қабылдау қажеттілігі осы
саладағы жетістіктерден туындаған) [46].
Экологиялық құқық ұғымын қарастырамыз.
О.Л. Дубовиктің пікірінше, экологиялық құқық – қоршаған орта ... ... ... ... мен ... ... ... туындаған қатынастарды реттейтін құқықтың дербес кешенді саласы
[47].
Б.В. Ерофеевтың пікірінше, экологиялық құқық - ортақ және жалғыз ... өмір ... ... ... үшін қоғам мен табиғат арасындағы
үйлесімді қатынастарға қол жеткізу мақсатында ... ... ... реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығын құрайтын құқық саласы
ретінде танылады [48].
М.М. Бринчук экологиялық құқық ретінде ... орта ... ... негізделген, табиғи ресурстарға меншік
қатынастарын реттейтін, шаруашылық және басқа да қызмет ... ... ... ... және ... ... ... мен табиғи
ресурстарды ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету ... ... және ... заңды мүдделері мен экологиялық құқықтарын қорғау бойынша
нормалардың жиынтығын таниды [49].
А.С. Стамқұлов экологиялық ... ... мен ... ... ... ... ... құқықтық нормалардың жиынтығы
ретінде санаған [50].
Д.Л. Байдельдиновтың пікірінше, экологиялық құқық ... пен ... ... табиғат пен жекеленген табиғи ... ... ... ... болатын экологиялық қатынастарды реттейтін
құқықтық нормалар жиынтығын құрайтын ... ... ... ... салаларының бірі болып табылады [51].
Экологиялық құқық құқықтық институттардан тұрады.
Құқықтық институт – ол ... ... ... ... ... ... жиынтығы түріндегі құқық жүйесінің элементі
[52].
Құқықтық институттарды мынадай түрлерге жіктеуге болады: материалдық және
процессуалдық, салалық және салааралық (немесе ... жай және ... ... ... ... ... ... әртүрлі құқықтық институттарды қамтиды. Бірақ
та, сол институттардың саны мен құрылымы ... ... ... ... ... Байдельдиновтың пікірінше, экологиялық құқық табиғат ресурстарына
меншік құқығы институты, ... ... ... ... ... институты, экологиялық құқық бұзушылық үшін жауаптылық ... ... ... ... ... ... ... Д.Л. Байдельдинов атап
өткендей, құқықтың дербес салалары болып табылатын мынадай институттардан
тұрады:
1. Жер ... Су ... ... ... ... құқығы.
5. Фауналық құқық.
6. Атмосфераауалық құқық.
7. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар.
8. Экологиялық зардап аймақтары.
9. Шаруашылық ... ... ... ... ... ... «ҚР Экологиялық құқығы» оқу курсының ... ... ... институттарды қарастырады:
1. Қоғам және табиғаттың өзара байланыстылығы – қоршаған ортаны қорғаудың
өзекті мәселесі;
2. Әлемдегі және Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қорғау ұғымы, табиғи ресурстарды
ұтымды пайдалану және қалпына келтіру;
4. Қазақстан Республикасының экологиялық құқығының даму тарихы;
5. Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... қайнар көздері;
7. Табиғи ресурстарға меншік құқығы;
8. Табиғат ... ... ... мен қоршаған ортаны қорғауды мемлекеттік реттеу және
басқару;
10. Экологиялық ... ... ... ... ... ... әсер етуді бағалау және экологиялық сараптама;
12. Экологиялық мониторинг және ... ... ... ... заңдарды бұзғаны үшін жауаптылық.
Ал Ерекше бөлімінде С.Т. Күлтелеев келесі институттарды атайды: ... ... ... пайдалану мен сақтаудың экологиялық-құқықтық режимі;
атмосфералық ауаны экологиялық-құқықтық қорғау; ... ... ... ... ... қорғалатын табиғи
аумақтардың экологиялық-құқықтық режимі. Одан ... атом ... ... және ... ... ... әсер ету ... табиғи ортаны халықаралық-құқықтық қорғау [55].
О.Л. Дубовиктің пікірінше, Жалпы бөлімге: 1) экологиялық құқықтың пәні,
жүйесі, әдісі туралы ... ... оның ... ... арақатынасы,
экологиялық заңнаманың құқықтық жүйедегі орны; 2) экологиялық басқару ұғымы
мен принциптері ... ... ... ... мен тұлғалардың
құқықтары мен міндеттері, құзіреттері мен мәртебесі, қызметтері жайындағы
мәселелер; 3) экологиялық ... ... және ... ... ... ... ... қорғау негізгі
құралдарының сипаттамасы, оларға: экологиялық ... ... және ... ету ... ... ... төлемдер (салық
және алымдар), ... ... және т.б.; 4) ... үшін ... ... ... жатады.
Кей жағдайларда Жалпы бөлімде экологиялық басқару шеңберінде емес,
экологиялық ... және ... ... ... қамтамасыз ету
мәселелері мынадай құрал-тәсілдердің көмегімен қарастырылады: мониторинг,
кадастр және т.с.с. экологиялық ... және ... ... ... ... одан да күрделі болып келеді, себебі құқықтық
реттеу объектілері сан алуан. Қазіргі уақытта ... а) жер, ауа, су, ... ... және ... ... ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар мен объектілердің құқықтық қорғалуы сияқты дәстүрлі топтама; ... және ... оның ... - ... ... көлікте, қалаландырылған аумақтардағы қоршаған ... ... заң; в) ... ... ... ... ... заңдар /биологиялық,
радияциялық, химиялық/, қалдықтармен, ... ... ... ... ... ... ... атом құқығы және тағы
басқалары ... ... ... – оқу ... ... бөлімі – қоршаған ортаның
халықаралық құқығы [55].
Анықтамалардың әртүрлілігіне және құқықтық ... ... ... ... ... бір ... жері бар – ... пайдалану құқығы» деп аталатын құқықтық институттың болуы, ол, ... ... ... ... ... нормалардың жүйесінен
(объективті мағынада) және табиғи ресурстарды пайдаланудан туындайтын
құқықтар мен міндеттердің (субъективтік ... ... ... ... 2007 жылы ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарын экологияландыру
процесіндегі маңызды ... ... ... ... пайдалану туралы
заңдарды экологияландыру тиісті терминологиямен, арнайы түсінік ... ... ... ... етеді.
Кез келген әрбір зерттеу жұмысының зерттеуге ұйытқы ... ... ... сөз ... ... керек. Біздің жағдайымызда ондай ұғым
– «табиғат ... ... ... ... ... ... пайдалану адамның жаратылысқа келгелі жалғасып келе жатқан
өмірдің, тіршіліктің материалдық және ... ... және ол ... [56, 60б.]. ... ... ... табиғи
ресурстарға мемлекеттік меншік арқылы пайдалану, оны ... оны ... ... ... ... ... Сонымен бірге, Қазақстан
Республикасы адамның өмір ... мен ... ... ... ... ... мақсат етіп қояды. Менің жалпы түсінігім бойынша «табиғат
пайдаланушы» деген сөз адам ... ... ... ... ... мен ... ... қатынасы. Өмірдің және адам мен қоғамның
бар болуының негізі табиғатты пайдалануда.
Табиғи ресурстарды пайдалану – қоғам мен ... ... ... Онда ... ... – адамдардың әр түрлі қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін табиғи обьектілерін өз бетінше ... ... ... ... орай табиғат пайдалану өмірді үзбеу үшін
маңызды қатынасқа түсу мен ... ... ... әрекет етуші қатынас
құралы болып ... ... ... бір жақты дамуына, оны қорғауға
кейінгі кездерде мән беріле бастады. Әртүрлі ... ... оның ... құқық нормаларын бір ... ... ... ... ... ... Ең алдымен азаматтардың, ... және ... ... мен ... табиғат пайдалану
құқығында көрініс табуы қажет. Табиғат пайдалану құқығы ретінде пәнін ... ол ... ... ... ... ... ... деп
танылмайды, нақты айтқанда құықтық реттеуге жататын обьекті. Мысалы: демалу
үшін атмосфералық ауаны пайдалану, күн ... ... ... ... барлығы құқықтық реттеу объектісі емес. Басқаша
айтқанда, табиғат пайдалану философиямен ... ... тар ... ... ... ... ... обьектілер жер, оның
қойнауы, су, орман, өсімдік және ... ... ... ... ... ... ... реттеуге ережелер, ... ... ... ... ал олардың жүйесі, яғни нормалар
жүйесі, табиғат пайдалану құқығы деп танылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... және ... жеке ... таралады делінген. Нормативтік
актілерде табиғатты пайдалану, оны қорғау, басқару мәселелері көзделгенмен,
Конституциясында Қазақстан Республикасының ... өмір ... ... қолайлы қоршаған ортаны қорғауды өзінің мақсаты етіп қойды.
Осы бастамалар негізінде Экологиялық кодексте қазіргі және ... ... үшін ... ... қорғаудың құқықтық және
экономикалық және т.б. негіздерін ... және өзге де ... ... ... мен ... ... ... бағытталған [57, 34б.].
Б.В. Ерофеев өз еңбегінде «табиғат ... ... ... ... пайдалану құқығы» ұғымын қолданады. Оның айтуынша табиғат
пайдалану құқығы ... ... ... ... мен азаматтардың
экологиялық тұтынуын қанағаттандыруға арналған заңды тәртіп, ал экология
пайдалану құқығы – ... ... жай – ... ... ... ... алу, ... құқықтық институт ретінде
қарастырылады [57, 6б.].
Отандық ғалым Стамкұловтың пікірі ... ... ... ... ... ... табиғат пайдалану құқығының
анықтамасы ... ... ... пайдалану құқығының анықтамасы деген
пікірді білдіреді. Табиғат байлығының атмосфералық ауа, ... ... ... ... жатады. Сондықтан табиғат пайдалану
дегеніміз – ... ... оның ... ... ... ... ... аумақты, топырақты, жер, жер ... мен ... ... ... ... озон ... қоса
алғанда барлық жанда және жансыз табиғи байлықтарды пайдалану. Олардың
ішінде табиғи ресурстар ерекше орын ... Ал ... ... ортаны қорғау туралы заңында көптеген табиғи ресурстар айтылмай
кеткен [58].
Д.Л. Байдельдиновтың пікірі бойынша, табиғат пайдалану ... екі ... ... ... ... ... мағынада және субъективтік
мағынада. Объективтік мағынадағы ... ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттері мен табиғи ресурстарды
беру және алып қою ... ... ... ... жиынтығы. Ал
субъективтік мағынадағы табиғат пайдалану құқығы ... ... ... белгіленген табиғат пайдаланушыларды белгілі бір табиғи
объектілерді иелену мен пайдалануға байланысты құқықтары мен ... ... ... ... ... ... меншік құқығынан
басты айырмашылығы – табиғи ресурстарға билік ету құқығының болмауы [59,
9б.].
Қазақстан ... 1997 ... 15 ... ... ... ... ... мынадай ұғымдар берілген болатын:
- табиғат пайдалану - адамның ... және өзге де ... ... пайдалануы; 
- табиғат пайдаланушы - қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкiлеттi
орган берген табиғат пайдалануға ... ... ... ... ... ... және тастауға, өндiрiс пен тұтыну қалдықтарын
орналастыруға құқығы бар субъект;
 - табиғи ресурстар - ... ... ... және ... қанағаттандыру үшiн қоршаған ортаның шаруашылық және өзге қызмет
процесiнде пайдаланылатын құрамдас бөлiктерi [60].
Ал, табиғат пайдалану ұғымы ҚР ... ... ... ... ... ... заң ... тарапынан жіберілген елеулі олқылық.
Объективтік мағынада табиғат пайдалану құқығы ... ... ... ... беру, оны алу тәртібін, сондай-ақ, ... ... мен ... ... құқықтық нормалардың
жиынтығы [54].
Ал, субъективтік мағынада табиғат пайдалану құқығы деп ... ... ... бір ... ... ... ... және пайдалану құқықтарының жиынтығын айтамыз. Табиғат пайдалану
құқығының табиғи ресурстарға меншік құқығынан негізгі айырмашылығы – ... ... ... ету құқығының болмауында [55].
Ресейлік ғалым - заңгер О.Л. Дубовиктің ... ... ... ... тұрғыдан/ – табиғи ресурстарды пайдалануды реттеуші
нормалардың жүйесі; сонымен ... ... ... ... тұрғыдан/ байланысты туындайтын құқықтар мен міндеттердің
жиынтығы [54].
Қазақстандық ғалым-заңгер С.Д. ... ... ... ... ... ... - ... ресурстарды пайдалануға
рұқсат беру, оны алу және оның ... ... ... ... мен міндеттерін реттейтін құқықтық нормалардың
жиынтығы.
Субъективтік мағынада табиғат пайдалану құқығы деп ол ... ... ... бір табиғат пайдаланушының табиғи ... және ... ... ... ... Табиғат пайдалану
құқығының табиғи ресурстарға қатысты меншік құқығынан негізгі айырмашылығы
– сол табиғи ресурстардың өздеріне ... ету ... ... ... ... ... ... С.Т. және Рахметов Е.Ш. өз еңбектерінде
«табиғат ... ... ... ... ... ... Экология пайдалану құқығы қолайлы қоршаған ортаға құқық – ... жылы БҰҰ ... ... бүкіл адамзатпен мойындалған адам
құқығының бір бөлігі деп таниды.
Экология пайдалану табиғат ... ... ... ... экономикалық, шаруашылық мүдделер басым ... ал ... ... ... ... ... экожүйедегі экологиялық
байланыстың сақталуы мен оның ... ... ету ... ... ... ... пайдалануда табиғат пайдаланудағыдан кем емес
маңызды экономикалық және ... ... ... ... ... мен ... ... өзара байланысының өндірістік қатынастары
объективті экологиялық заңдармен толық үйлесімді ... ... ... бұл ... ... ... ... алынады десек те болады.
Егер, табиғат пайдалану құқығы азаматтар мен ... ... ... ету үшін ... ... ... заңмен
белгіленген тәртібі ретінде айқындалған болса, ал экология пайдалану
құқығын экология ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып табиғи объектілердің жағдай мен
түріне байланысты заңды құқықтарын реттейтін экологиялық құқықтың институты
ретінде ... ... ... ... экологиялық құқық институты ретінде әртүрлі
деңгейдегі нормативтік-құқықтық актілермен бекітілген нормалардың жиынтығын
құрайды. Экология пайдалану құқығы – ... ... ... міндеттерінің жиынтығынан тұрады, және соңғысынан тәуелді. ... ... ... ... ... экология пайдаланушылардың
құқықтары мен міндеттерінің ... ... ... ... ... мәнде – міндеттер мен құқықтарының деректерінің мазмұнын
көрсетеді.
Субъективті құқық ... ... ... ... ... ету, ... және билік ету заңды құқығы енеді. ... ... ... ... мұндай объектіні белгілі бір байлық алу
мақсатында тікелей пайдаланудың мүмкіндігін заңмен ... ... ... ... ... ресурстарға мемлекеттің және өзге де меншік иелерінің ... ... ... ... жүзеге асыруы.
2) табиғи байлықтарды дұрыс шарушылық пайдалану міндеттеріне қол
жеткізу.
3) экологиялық ... ... ... ... ... қатысты заңды құқықтарын жүзеге асыру.
Жалпы қоршаған ортаға келтірілген зиянды өтеу құқығы ... ... ... институт ретінде, құқық бұзушылық үшін қолданатын
жауапкершілік шарасы ретінде, құқықтық қатынас ... және ... ... ... ... ... орта мен ... зиянды өтеу барысында пайда болатын қатынастарды реттейтін
нормалар жиынтығы ... ... ... ... құрайды.
Жасалған құқық бұзушылық үшін ... ... ... ... ... ... асырылатын келтірілген залаладың орнын толтыруға
мәжбүрлейтін шара ретінде танылады. Құқықтық қатынас ретінде ... өтеу ... ... ... ... ... ... міндеттер жиынтығы болып табылады. Ал табиғат пайдаланушының құқығы
ретінде мемлекетпен кепілдік берілген келтірілген ... ... ... ... ... ... болып табылады..
Табиғат пайдалану құқығының анықтамасын саралай ... ... ... ... белгілерін анықтап алуға болады. Олар: ғылыми
негізділік, мақсатты пайдаланылуы, ... ... ... және ... ... ... пайдалану құқығының ғылыми негізділік
белгісі – табиғи ресурстарды пайдалану ... ... ... ... ... және экологиялық мүдделерді үйлестіретіндігін
білдіреді. Табиғат ... ... ... ... ... ... жекелеген табиғат пайдаланушыларға табиғи объектілерді, олардың
құжаттарында тікелей көрсетілген мақсаттарға пайдалануға ... ... ... ... жер учаскесін шаруа фермер қожалығын
жүргізу мақсатында ... ... ... яғни жер ... ... жер ... ... актісінде нақты көрсетіледі.
Егер жер учаскесін осы мақсатта пайдаланбаған жағдайда, ол ... ... ... ... ... ... тәртіп пен шарттарда сәйкес
жауапкершілікке тартылады. Табиғат пайдаланудың ұтымдылығы дегеніміз –
қоршаған ... ... ... ете ... ... ресурстарды үнемді,
саналы пайдалану.
Табиғат пайдалану құқығын жалпы және арнайы ... ... ... ... маңыздылыққа ие болып табылады. ... ... ... ... ... құқығының пайда болу негізі танылады.
Жалпы пайдалану құқығы табиғи ресурстарды ... ... ... ... қажеттіліктер үшін пайдалану. Мысылы: суда шомылу, ... ... ... т.б. яғни табиғатты жалпы пайдалану үшін ... ... және де ... ... ... ... ... жағдайларда мемлекеттік органдар жалпы пайдалану шартын
уақытша белгілеуі ... ... ... ... ... ... ... Жалпы табиғат пайдалану жалпыға бірдей қол жетімді болып
табылады, яғни, ... ... ... ... және ... бекітіліп берілген жеке және заңды тұлғалардан арнайы рұқсаттың
қажеті жоқ. Мұндай табиғат пайдалану ... ... болу ... ретінде
тікелей заңдар немесе нормативтік құқықтық актілер танылады. Қазақстан
Республикасының Жер кодексіне сәйкес, ... жер ... ... жеке ... қарастырмаған. Дегенмен, елді ... ... ... ... ... ... Алаңдар, көшелер, тротуарлар, өтпе
жолдар, ... ... ... ... ... ... су айдындары, жағажайлар, зираттар және халықтың қажеттерiн
қанағаттандыруға арналған өзге де ... (су ... ... ... ... және ... жұрт пайдаланатын басқа да
инженерлiк жүйелер) орналасқан және соларды орналастыруға арналған жерлер
жалпы жер пайдалану ... ... деп ... ... ортаны қорғау қағидалары ҚР Экологиялық кодексінде және
2003 жылы 3 желтоқсанда бекітілген 2004-2015 жылдарға арналған ... ... ... [1]. Сонымен қатар, ... ҚР 1997 ... 15 ... «Қоршаған ортаны қорғау туралы»
Заңында да қарастырылған болатын.
Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 15 ... ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау мынадай негiзгi
қағидаларға сәйкес жүзеге асырылған болатын:
- адамның өмiрi мен денсаулығын ... ... ... өмiрi,
еңбегi мен демалысы үшiн қолайлы қоршаған ортаны ... және ... - ... Республикасының нарықтық қатынастар жағдайында тұрақты
дамуға көшуi, адамдардың қазiргi және болашақ ұрпақтарының ... ... ... ... ... қажеттерiн қанағаттандыру мақсатында қоршаған
ортаның әлеуметтiк-экономикалық мiндеттерi мен ... ... ... ... ... қолайсыз аумақтардағы экологиялық қауiпсiздiктi
қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану және ... ... үшiн ... ақы ... ... және қоршаған ортаны
қорғауға экономикалық жағынан ынталандыруды енгiзу;
- биологиялық ... ... және ... ... және ... ... маңызы бар қоршаған орта объектiлерiн сақтауды қамтамасыз
ету; 
- қоршаған ортаны қорғау туралы заңдарды ... ... ... бақылау, оларды бұзғаны үшiн жауапкершiлiктiң ымырасыздығы;
-мемлекеттiк органдардың қоршаған ортаны ... және ... ... ... ... бақылауды жүзеге асыру
кезiндегi өзара ... ... ... ... ... ... ... экологиялық қауiптi түрлерi жағдайында
өндiрiстiк экологиялық бақылауды жүзеге асырудың мiндеттiлiгi; 
- ... ... ... ... жол ... қоршаған ортаға ықпал
ету мүмкiндiгiн бағалау;
- халықтың, қоғамдық бiрлестiктер мен ... ... ... ... ... ... ... белсендi түрде және
демократиялық жолмен қатысуы;
- халықаралық құқық негiзiнде ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Экологиялық кодексінің 5-бабында
экологиялық заңнаманың ... ... ... көзделген:
      1) Қазақстан Республикасының тұрақты дамуын қамтамасыз ету;
2) экологиялық ... ... ... ... ... ... кезiндегi экожүйелi көзқарас;
      4) қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттiк реттеу және табиғи
ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... және оған кез келген басқа түрде залал
келтiрудi болдырмау (ескерту) жөнiнде алдын алу шараларының мiндеттiлiгi;
      6) ... ... ... ... ... үшiн
жауаптылықтан бұлтартпау;
      7) қоршаған ортаға келтiрiлген залалды өтеу мiндеттiлiгi;
      8) қоршаған ортаға әсер етудiң ... болу және оған ... ... 9) ... ... пайдалану мен қоршаған ортаға әсер ету кезiнде
неғұрлым экологиялық таза және ресурс үнемдеушi технологияларды қолдану;
10) қоршаған ортаны қорғау жөнiндегi ... ... ... ... ... мен ... 11) табиғат пайдаланушыларды қоршаған ортаны ластауды болдырмауға,
азайтуға және оны ... ... ... ынталандыру;
12) экологиялық ақпараттың қолжетiмдiлiгi;
    13) табиғи ресурстарды пайдалану мен қоршаған ортаға әсер ету ... ... ... ... ... ... ... заңнамасының халықаралық құқық
принциптерiмен және нормаларымен үйлесуi
    15) жоспарланып отырған шаруашылық және өзге де ... ... ... және оны ... ... туралы шешiмдер қабылдаған
кезде қоршаған ... және ... ... әсерiн бағалау
мiндеттiлiгi болып ... ... ... ... көзделген негiзгi
қағидаларын қарастыратын болсақ, мемлекеттiң экологиялық ... ... ... ... ... ... ... экологиялық мүмкiндi шектерiн
айқындайтын және қоршаған ортаны сапалы теңгермелi басқаруды ... ... ... және ... әрi өзге де ... ... ғылыми-негiзделген кешенiн енгiзу жолымен мемлекеттiң
тұрақты дамуы үшiн барлық қоғамдық қатынастарды реттеуге экожүйелiк тәсiл;
     - экологиялық ... ... және ... мiндеттерiнiң
экологиялық қатерлердiң алдын алудың ... және ... ... ... орта мен ... ... келтiрiлген залалды өтеудiң
мiндеттiлiгi (табиғат пайдаланушылар мен ластаушылар төлейдi);
     - өндiрiстiк ... ... мен ... ... ... ... ... пен аумақтық жоспарлау
қағидаттары);
- шаруашылық және өзге де қызметiнiң ... ... ... одан ... және ... сараптамалармен бағалаудың
мiндеттiлiгi;
- халықтың экологиялық ақпаратқа қол жетiмдiлiгiн қамтамасыз ету және
оның экологиялық мәселелерді шешуге ... ... ... әрiптестiк және халықаралық құқық
нормаларын ... ... ... ... табиғат пайдалану құқығының жалпы
қағидаларын М.М. Бринчук зерттеді. Ол ... ... ... ... ... ... құқығының оларға деген меншік құқығынан
туындайтындығы;
- тиімді түрде табиғат пайдалану;
- табиғат пайдалануды құқықтық ... ... ... ... ... мақсаттына сәйкес пайдалану;
- табиғи ресурстарды пайдалану құқығының тұрақтылығы;
- арнайы табиғат пайдаланудың ақылы түрде болуы [49].
Сонымен бірге, Қазақстан Республикасында ... ... ... С.Д. ... де ... Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің артықшылығы қағидасы;
2. Ерекше экологиялық ғылыми және мәдени ... бар ... ... мен биологиялық әртүрлілікті сақтауды қамтамасыз ету;
3. Табиғат пайдаланудың ... ... ... ... және ... ... ... мен тиімді пайдалану;
5. Табиғат пайдаланудың ғылыми негізділігі;
6. Табиғи ресурстардың ерекшелігінің есебін жүргізу;
7. Қоршаған табиғи ... ... ... ... мен ... байланыстылығының есебін жүргізу;
8. Табиғат пайдаланудың кешенді сипатта болуы;
9. Арнайы табиғат пайдалануды лицензиялау;
10. Табиғат пайдаланудағы ... ... ... ... ортаға әсер ететін мүмкіндікті бағалау;
12. Табиғат пайдаланудағы экологиялық сараптаманың міндеттілігі;
13. Экологиялық нормалау;
14. Экологиялық тәуекелдерді сақтандыру;
15. ... ... ... ... иелерінің азаматтық-құқықтық
жауапкершілігін міндетті сақтандыру;
16. Экологиялық зиянды толық түрде өтеу ... ... ... ... ... ... болуы;
18. Жаңаланған табиғи ресурстарды пайдаланудың артықшылығы;
19. Табиғат пайдаланушыларды қоршаған ортаның ластануының ... ... ... және қалдықтарды азайтуға ынталандыру.
Сонымен, жоғарыда аталған қағидаларды бір жүйеге келтіріп көрейік.
1. Адамның өмiрi мен денсаулығын қорғаудың басымдылығы. Бұл ... ... ... ... ең ... деп ... ... рекреациялық аймақтарды, демалыс және туризм орындарын салудың және
оларды ... ... ... ... ... мен рухын қалпына
келтiру болып табылады. 
2. Қазақстан Республикасы халықтарының өмірі мен еңбегінің негізі болып
табылатын табиғи ... – жер, жер ... су, ... ... ... ... ауаны қорғау қағидасы. Бұл қағида ... кез ... ... ... тиіс, себебі оны сақтамау
қоршаған табиғи ортаны бұзуға әкеп соғуы ықтимал, ал ол, өз кезегінде, ... мен ... кері ... тигізбей қоймайды.
3. Мемлекеттік рекреациялық қорды сақтау қағидасы. Мүмкін, бір
қарағанда, бұл ... ... әлі ерте ... ... ... ... ... қор осы уақытқа дейін әлі құрылмаған. Біздің ... ... құру және ... ... оның ... ... ету демалыс және
туризм тарихында маңызды қадамдардың бірі болары ... Осы ... ... мәні ... ... ... ... ресурстарды
ғана емес, оның өзін дербес құрылым ... ... ... ... ... ... және экологиялық, ғылыми және мәдени
жағынан ерекше маңызы бар қоршаған орта ... ... ... ... ... аймақта мұндай объектілердің болуы оларды тиісті
деңгейде қорғауды талап етеді.
5. Табиғи ... ... ... және ... ... ... табиғи ресурстар пайдаланылады, сондықтан да бұл
қағиданың басты міндеті оларды тиімді ... ... ... ал ... ... ... ... ресурстарды /орман, жер, су/
рекреация мен туризм ... үшін ... ... үшін ... ... Экологиялық заңдарды бұзғаны үшін жауаптылықтан бұлтартпау
қағидасы. Экологиялық нормаларды бұзғаны үшін ... ... ... тиіс.
13. Қоршаған ортаға зиян келтірудің алдын алу және оның ... әсер ... ... ... Бұл ... ... ... алдын алу мақсатында енгізілуі керек. Алдын-алу шараларының
құқықбұзушыларды ұстаудың ... ... ... анағұрлым пайдалы
нәтижелер беретіні хақ.
14. Қоршаған табиғи ортаға және адам денсаулығына келтірілген ... ... өтеу ... Кез ... ... ... ... қажет.
15. Тұрғындардың рекреациялық пайдаланумен байланысты ... ... ... ету және ... ... ... мәселелерін шешуге қатысуы қағидасы.Әрбір азамат
өзі демалыс пен ... ... ... ... ... экологиялық
сипаттамасын білуге құқылы, ал қажет болған жағдайда сол ... ... ... және өз мемлекетінің кез келген экологиялық
мәселелерін шешу үшін ... ... ... ... туындау негіздері
Табиғатты бағындырып адамдар өздерін жердің «иесіндей» сезінді. Бірақ
ұқыпты иеленуші болу қажет ... ... ... ... ... шектеулі екенін, кейбіреуінің қалпына өздігінен келмейтінін,
табиғаттың байлығын сақтауға, оны молайтуға қамқорлық қажет ... ... ... жағдайда адамдар өздерін қоршаған ортаны, оның
байлығын жойып алатынын түсіну үшін қаншама уақыт өтті. Табиғат ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының
сарқылуына әкеліп соғады. Ол адамдардың биялогиялық түрі ретінде өздерінің
қажеттіліктерін ... ете ... өмір ... ... ... ... сөз.
Соңғы жылдары жер шарында экологияық апаттар қаупі ... ... Жак Ив ... айтқандай «бұрын адам табиғаттан қорқатын, қазір адам
табиғатты қорқытады», ... ... ... дамып, шарықтау
шегіне жеткені сондай, жер шарында табиғат өзгеріп, елдерге экономикалық,
әлеуметтік шығындар алып ... ... – ақ, Жак Ив ... және былай деген:
«Адамның алдынан орман кездессе, артында шөл қалады».
Осылайша, қоршаған табиғи ортаға ... ... ... ... зиян алып ... жағдайлардың да көптеп кездесетіні жасырын жағдай
емес. Сәйкесінше, экологиялық зиянның пайда болу ... ... ... – бұл қауіпті химиялық және ... ... ... ... және ... қалдықтарының, сондай –
ақ, қоршаған ... әсер ... ... ... магниттік өрістердің
және өзге де физикалық салдарлардан қоршаған ... ... ... ... ... және улы заттардың мөлшері көбейіп, қоршаған ортаның
экологиялық тепе-теңдігі бұзылады. ... ... мен ... ... ... ... т.б.; ... (электрмагнитті, радиоактивті, сәулелі, жарықты,
жылулы), химиялық (мұнай, ауыр ... ... ... ... ... ... ... вирусты) және
механикалық ... ... ... ... ... ... және тағы басқа
болып ерекшеленеді. Қоршаған ортаның ... ... әр ... ... мен ... көрсеткіштер арқылы бақыланады. 
Жалпы, қоршаған ортаның ластануы  – ... және ... ... ... және ... ... қоршаған ортаға
нұқсан келтіруі. Табиғат құбылыстары мен заңдылықтарына қайшы келетін және
оның қалыпты жағдайына ... ... ... ... және ... ... ... ортаның ластануына алып келеді. Қоршаған
ортаның ластануы кейде табиғат құбылыстары әсерінен, ... ... ... ... Қоршаған ортаның ... ... ... болып бөлінеді. Табиғи ластану күшті табиғи процестер
салдарынан (жанартау ... сел ... ... су ... өрт, ... ... адамның шаруашылық іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... мен ... улы заттардың қоршаған ортаға белгілі мөлшерден тыс шығарылуы, табиғи
нысандарды орынсыз ... ... ... ... – адамның шаруашылық қызметінің нәтижесінде -
қатты, сұйық және газ ... ... ... ... ... ... шығару; қоршаған ортада қажет емес физикалық
факторлардың: ... ... ... шығаратын радиацияның, ультрадыбысты
толқындардың, тербелістердің пайда болуы нәтижесінде ... ... ... ... ... әр ... белгілері бойынша жіктеледі:
Шығу тегі бойынша: табиғи және ... болу ... ... ауыл ... транспорттық және т.б.
ә) нүктелік ( өнеркәсіп орнының құбыры ), обьектілі (өнеркәсіп орны)
шашыраған (егістік танабы, бүкіл ... ), ... ... ... мемлекеттерден енетін)
• әсер ететін аумағына байланысты: ғаламдық, аймақтық, жергілікті.
• Қоршаған ортаның элементтері бойынша: атмосфера, топырақ, гидросфера
және оның әр ... ... ... ... ... тұшы су, жер ... өзен ... және т.б.
• әсер ететін жеріне байланысты: қала ортасы, ауыл шаруашылық ортасы,
өнеркәсіп орындарының ішінде, пәтер ішінде т.б.
• әсер ету ... ... ... ... заттар мен
элементтер), физикалық ... ... ... ... ... (аэрозолдер), ... және ... әсер ... ... байланысты: бірінші ретті (өнеркәсіп
орындарының қалдықтары), екінші ретті (смогты құбылыстардың өнімдері)
• тұрақтылық ... ... өте ... 100-1000 жыл ... ... ... және ... инертті газдар), 5-25 жыл (көмірқышқыл газы,
метан, фреондар), тұрақсыз (су буы, ... ... ... ... ... ... озон қабатындағы фреон).
Неғұрлым ластаушы зат тұрақты болса, оның қоршаған ортада жиналу
эффектісі де жоғары ... ... Кез ... ... ... 3 ... ... болады, яғни қоршаған ортаға түсетін көлеміне, улылығына
және тұрақтылық ... ... ... ... ... ластануының адам организміне қауіпті
зардаптарының бірі генетикалық зақымдалу деп есептеуіміз қажет. Ауаның,
ауызсудың және ... ... әр ... ... ... генетикалық бұзылулардың жиілігін зерделеу ... ... ... ... және ... заттармен
жиынтықты ластануымен байланысты екендігін нақтылауға мүмкіндік беріп отыр.
жұтаңдану немесе ... – су үсті ... ... етілетін шекті
мөлшерінің азаюы немесе анықталған аумақтар ... ... су ...... қалпына келтірілуі мүмкін емес немесе арнайы жөндеу
жұмыстарын жүргізуді талап ететін арнайы шаруашылық, ... ... ... және ... құндылықтарының толық жойылуы;
зақымдану – арнайы құндылығы бар табиғи ресурстардың жекелей жойылуы,
яғни қайта қалпына келтіруде ... ... ... не болмаса
табиғи ресурстардың өзіндік қалпына келу жолымен жүзеге асырылатын табиғи
ресурстардың жойылуы;
Жалпы, ... ... ... мен ...... орта ... оның ішінде тірі организмдердің де ауруы
мен құрып кетуін ... улы ... ... ортаға ендіруде болып
табылатын ластау.
экологиялық жүйелердің бұзылуы – экологиялық тепе-теңдік пен ... ... ... ... ... экологиялық зиянның туындау
нысаны. Экологиялық жүйе – тірі организмдер мен олардың өмір сүру ортасының
жиынтығы.
Жалпы, табиғи ортаның ... ...... ... және
әлеуметтік дамуына әсер ететін қажетті шарт. Экологиялық ахуалдың төмендеуі
адамдардың тұрмыс деңгейін де ... ... ... сай, ... ... ... экологиялық зардап шеккен ... ... ... және ... жәрдем көрсету шаралары туындайды.
Сондықтан да, табиғатты ...... ... ... ... ... қалпына келтіру арқылы табиғи ресурстарды ысырапсыз пайдалану үшін
құрылған мемлекеттік жүйедегі қоғамдық ... ... ... планетамыздағы табиғи ресурстардың шектеусіз емес
екендігін, табиғатты сақтау мен экожүйенің тұтастығы ... ... ... үшін ... екендігін жадымызда ұстауымыз қажет. Сондықтан да,
қоғамның тұрақты даму концепциясын ... ... Бұл ... және ... пайдаланушылардың экологиялық саясаты превентивті
сипатта болуы керек, яғни экологиялық зиянның туындауының ... ... ... ... ... ... ... келтірілген экологиялық зиянды өтеудің
әдістері мен қағидалары
Еліміздің экологиялық ғылымының мақсаты – ... ... ... ... ... болашақ ұрпақ үшін қоршаған табиғи ортаның ... ... ... ... ортаны және табиғат ресурстарын мақсатқа сай пайдалануды
қорғау.
Қоғамдық өмірдің нақты бір ... ... ... ... ... ... пәні мен әдіс – ... қағидаларын
нақтылаудан бастау алады. Табиғат ресурстарын пайдалану мен ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды құқықтық ... ... ... экологияны оқу танылады. Экологиялық құқықтың
белгісі ... ... ... ... ... ... Жалпы, құқық теориясынан мына жайт белгілі: ... ... ... ... ... ... ... ету тәсілдері, осы
қатынастарды реттеу тәсілдері ... ... ... ... мыналар жатады:
1. Экологияландыру әдісі. Бұл әдістің мазмұнынан экологиялық ... ... ... ... ұғынған жөн, бұл ретте қоршаған табиғи
ортаға немесе оның жекелеген ресурстарын пайдалану ... кез ... және өзге де ... ету ... табиғат сапасын сақтау ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп
объектілерін салу кезінде, ... ... ... ... ... ... ... объектілерін пайдаланған кезде және
тағы ... да ... ... ... экологияландыру әдісі қолданылады.
2. Тараптардың теңдігі әдісі. Бұл әдіс, егер экологиялық ... ... ... ... мәмілелер, келтірілген залалдың
орнын толтыру болып табылатын жағдайларда қолданылады. Бұл қатынастардың
субъектілері, әдетте ... ... ... ... ... құқықтар
мен міндеттердің бірдей көлеміне ие ... ... тек шарт ... ... ... ету әдісі. Бұл әдіс субъектілер бағынышты, тәуелді
болған, олардың ... мен ... ... ... тұрған субъекті
анықтаған жағдайда экологиялық құқық ... ... ... ... ... ... ... пайдалану жөніндегі
барлық құқық қатынастары іс жүзінде мемлекеттік ... ... ... ... жүзеге асырылады, бұл орган ... ... ... және ... ... етеді. Биліктің
ықпал ету әдісі табиғат ресурстарын ... ... ... ... ... жөнінде министрліктер мен ведомстволар басқаруды
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... асыру
кезінде қолданылады.
4. Мәжбүрлеу әдісі. Бұл әдіс кінәлі адамды ... ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... ықпал
ету әдісінің құрамдас бөлігі ретінде ... ... ... қарастырылады,
себебі кінәлі адам мемлекет белгілеген тәртіп ережесін бұзған кезде құқық
қатынасын реттеу болып табылады.
5. ... ... Бұл ... ... ... ... ... қоршаған табиғи ортаны ластағаны үшін ... ... ... ... ... Бұл ... аясында
6. Халықаралық-құқықтық әдіс. Экологиялық қатынастарды ... ... ... ... ... экологиялық құқықпен табиғат
ресурстары қорғалады және пайдаланылады, олар бірнеше мемлекеттің аумағы
бойынша ... ... ... ... ... табиғат кешені
мемлекеттерге, құқықтық режимге тәуелді ... ... ол ... ... ... олар әр ... ... аумағы арқылы
өтеді. Бір мемлекеттің меншігі ... ... ... бар, ... ... ... болады (әлемдік мұхит, ауа, озон қабаты және т.б.).
Сонымен қатар, қоршаған табиғи ортаға ... ... ... ... тоқталсақ, олар төмендегідей:
а) экологиялық сақтандыру – сақтандырылған жеке және ... ... ... ... ... ... ортаға, адам өмірі мен
денсаулығына және өзге тұлғалардың мүлкіне зиян ... ... ... ... ... ... қатынастар. Экологиялық қауіпті
шаруашылық және өзге де ... ... ... жеке және ... ... міндетті экологиялық сақтандыруға жатады. Міндетті
сақтандыру ... тек ... ... сақтандыру қызметіне
лицензиясы бар жағдайда белгіленуі мүмкін. ... ... ... ... ... салдарынан қоршаған ортаға және үшінші
тұлғалардың өміріне, денсаулығына, мүлкіне келтірілген зиянның ... ... ... ... ... ... сақтандырушы мен
сақтанушы арасындағы келісім-шарт негізінде ... ... зиян ... ... үшінші тұлғаның және қоршаған ортаның
пайдасына жүзеге асырылады [63].
Ерікті экологиялық сақтандыру жеке және ... ... өз ... ... ... ... Ерікті экологиялық сақтандырудың
түрлері, шарттары және тәртіптері сақтанушы мен сақтандырушының ... ... ... ... ... ... өмірге, денсаулыққа
немесе басқа тұлғалардың мүлігіне зиян келгенде, келісім-шартта ... ... ... ... жеке ... заңды тұлғаның
(сақтандырылған) мүліктік құқығын қорғаумен байланысты қарым-қатынастардың
кешені  болып табылады. Экологиялық сақтандыру - ... ... ... ететін маңызды бағыт. Нарықты жіті реттеу ... ... ... ... мөлшерін немесе тазалау жұмыстарының құнына
тең келеді, сонымен ... ... тиюі ... ... ... ... ... ортадағы шығынды экологиялық сақтандыру
жүйесін дамыту ... ... ... ... олардың жүзеге асырып жатқан өндірістік процестері
қоршаған ортаны ластау ... апат ... аз ... келтіретін болса,
кәсіпорындар аз мөлшердегі сақтандыру төлемдерін төлейді [64].
б) ... ... ... нысанда өтеу – яғни бұл дегеніміз
қоршаған ортаға келтірілген зиянды жоспарлы тәртіпте және ...... ... ... ... ... ... талап та экологиялық зиянды өтеудің құралы болып
табылады. Талаппен сотқа ... ... оның ... бір ... – ақ, ... мемлекеттік басқару органдары, жәбірленушінің
мүддесін білдіруші қоғамдық бірлестіктер жүгіне алады. Өз ... ... ... ... ... талаптарын нақтылап және денсаулығы мен
мүлкіне зиян келгендігі туралы ... ... ... зиян ... бұзушылық орын алған жағдайда бірден емес,
біршама уақыт өткеннен ... ... ... да ... ... ... ... шығындардың туындауымен, яғни оны анықтау ... ... ... ... орай, мемлекеттік табиғат қорғау органдары қандай
жағдай болса да қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... зиянның ең қауіптісі болып антропогендік ... Яғни өз ... бұл адам ... ... ... ... дамуының физиологиялық және генетикалық жағдайларының нашарлауына алып
келеді. Осы тұрғыда, азаматтық заңнамаларға сәйкес, ... мен ... ... ... ... емес игiлiктерi мен құқықтарына заңсыз
iс-әрекеттермен келтiрiлген зиянды, оны келтiрген тұлға толық көлемiнде
өтеуге ... ... ... ... ... ... ластау, жою,
табиғи экологиялық жүйенің бұзылуы жатады.
Экологиялық құқық бұзушылықтар жасаған тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... жою мен бүлдірудің;
2) табиғи ресурстарды өз бетімен және ұтымсыз пайдаланудың;
3) қоршаған ортаны өз бетімен ... оның ... ... ... ... мен ... ... және тұтыну
қалдықтарын орналастырудың;
4) қоршаған ортаны нормативтен тыс ... ... ... ... ... жеке және ... тұлғалардың, мемлекеттің
мүлкіне келтірілген залал өтелуге тиіс.
Сондай-ақ, қызметі қоршаған ортаға жоғары қауіптілікпен байланысты
жеке және ... ... егер ... еңсерілмейтін күш немесе
жәбірленушінің теріс пиғылы салдарынан туындағанын дәлелдей ... ... көзі ... ... ... ... міндетті. 
Экологикалық құқық бұзушылық салдарынан келтірілген шығындарды өтеу
барысында өзіндік әдіс-тәсілдер қолданылады. Олар, төмендегідей:
а) бұзылған, зиян ... ... ... түрде қалпына келтіру;
б) табиғат пайдаланушыға келтірілген зиянды өтеттіру;
в) қоршаған ортаны сауықтыру ... ... ... ... өңдеу, қалпына келтіру.
Қоғамдық пайдалы қызметті жүзеге асыру барысында табиғи ортаға ықпал
ету қалыпты экологиялық тәуекел ұғымымен ... ... ... ... ... ... ... қызметін шектеу немесе
тоқтата тұруға алып келеді. Бұл ... ... ... ... ... зиян шағым беру тәртібімен өтеттірілуге жатады, ал өз кезегінде
кінәлі лауазымды тұлғалар келтірілген зиянның
қауіптілік деңгейі мен көлеміне байланысты қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... Жалпы, құқық ... ... ... ... ... ... оларға сәйкес
белгілі бір қатынастар реттеледі. Құқық қағидалары құқықты анықтайтын мән –
мағыналарын анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... нормаларында жазылуы мүмкін, не болмаса нормалардың
мағынасынан көрініс табуы мүмкін. Құқық қағидалары дегеніміз - бұл ... ... ... ... ... мен ... Ол ... мен
бастаулар әділеттік пен бостандықтың сара жолын ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді [64, 269 б].
Құқық қағидадаларының мәні заң шығармашылық процесінде заң шығарушыға
қайнар көз ретінде қызмет етуі ... ... – ақ, ... ... ... қолдануы үшін негізге алатын идеялар, бастаулар
ретінде басшылыққа ... ... ... ... ... ... ... қағидалардың қызметтік рөлі құқық ... ... сол ... ... дұрыс қолдануға мүмкіндік
туғызады, сонымен ... оның ... ... түсінуге көмек
көрсететіндігінен көрініс табады», - деп қорытындылайды [65, 42 б].
Құқық ... ... ... ... тән ... ... қағидалар,
кейбір құқық салалары үшін аралас болып табылатын салааралық қағидалар және
жекелеген ... ... тән ... ... ... [65, 150 ... ... оның ішінде экологиялық құқық ... ... ... ... ... С.Б., ... Н.Б.,
Абдраимов Б.Ж., Байдельдинов Д.Л., Еркинбаева Л.К. және т.б., сонымен бірге
ресейлік ғалымдармен Ерофеев Б.В., Колбасов О., ... В.В., ... ... Г.А. және т.б. ... ... ... ... атап өтсек
болады.
Профессор Байсалов С.Б. «құқық қағидалары барлық ... ... ... ... алынатын идеялар мен бастаулар», -
деп анықтайды [66, 144 ... ... ... ... Кодексінің 5-бабында
экологиялық заңнамасының негізгі қағидалары да ... ... ... ... ... ... ... дамуын қамтамасыз ету;
2) экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету;
3) экологиялық қатынастарды ... ... ... ... ... ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік реттеу және табиғи
ресурстарды пайдалану саласындағы мемлекеттік басқару;
5) қоршаған ортаны ластаудың және оған кез ... ... ... ... ... жөнінде алдын алу шараларының міндеттілігі;
6) Қазақстан Республикасының экологиялық ... ... ... ... ... ... келтірілген залалды өтеу міндеттілігі;
8) қоршаған ортаға әсер етудің ақылы болу және оған рұқсат алу тәртібі;
9) табиғи ресурстарды пайдалану мен қоршаған ... әсер ету ... ... таза және ... ... технологияларды қолдану;
10) қоршаған ортаны қорғау жөніндегі мемлекеттік органдар қызметінің
өзара әрекеттестігі, үйлесімділігі мен ... ... ... ... ... ... болдырмауға,
азайтуға және оны жоюға, қалдықтарды кемітуге ынталандыру;
12) экологиялық ақпараттың қолжетімділігі;
13) табиғи ресурстарды ... мен ... ... әсер ету ... мүдделерді қамтамасыз ету;
14) Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының халықаралық ... және ... ... ... ... ... және өзге де қызметтің экологиялық
қауіптілігі презумпциясы және оны жүзеге асыру туралы шешімдер қабылдаған
кезде қоршаған ... және ... ... ... ... ... ... аталған қағидаларды экологиялық құқық бұзушылық орын алған
жағдайдағы ... ... ... ... ... ... байланысты, қоршаған ортаны ластаудың және оған кез
келген басқа түрде залал келтіруді болдырмау ... ... алу ... ... ... ... ... табиғи ортаға әсерді міндетті
бағалаумен жүргізіледі. ... ... ... ... ... ...
бұл шаруашылық және өзге де қызметтің қоршаған орта мен адам денсаулығына
ықтимал салдарлары ... ... ... ... ... ... отырып, қолайсыз зардаптарды, оның ішінде
табиғи экологиялық жүйелер мен табиғи ресурстардың жойылуын, ... және ... ... қоршаған ортаны сауықтыру жөніндегі
шаралар әзірленетін ... ... ... ... ... ... ... халықтың денсаулығына тікелей немесе жанама әсер етуі мүмкін болатын
кез келген шаруашылық және өзге де ... ... үшін ... болып
табылады. Сәйкесінше, қоршаған ортаға әсер ететін шаруашылық және өзге де
жобаларды, қоршаған ортаға әсерін бағаламай ... және іске ... ... ... ... ... ... алдындағы, жоспарлау
құжаттамасының, жобалау алдындағы және жобалау құжаттамасының ажырамас
бөлігі болып ... ... ... ... (бастамашысы) мен
әзірлеушісі қоршаған ортаға әсер етуге ... ... ... және ... орта мен адам ... ... аз ... нұсқаның қабылдануын қамтамасыз етуге міндетті. Сонымен қатар,
бұл қағиданы ... ... ... және ... экологиялық сараптаманы
жүргізу жолымен қамтамасыз етіледі. Сондай-ақ, қоршаған ортаны және табиғат
пайдалануды қорғауды реттеудің ... ... ... ... ... ... іс-шараларды жоспарлау мен қаржыландыру, қоршаған
табиғи орта мен адам денсаулығына зиян келтірудің ... алу мен ... ... қағида ретінде Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасын
бұзғаны үшін жауаптылықтан бұлтартпауды қарастырамыз. Жауапкершілік құқық
бұзушылықпен тығыз байланысты ... ... ... сол ... кез ... ... бұзушылық орын алған жағдайда жауаптылықтан бұлтартпау
қағидасы туындайды. Осы ... ... ... ... бір ... заңды жауапкершіліктің бірнеше түріне тартуға
болатыны көзделген. ... ... ... ... ... ... ... зиянды өтеу қоршаған ... зиян ... ... және ... ... ... Демек, қандай
жағдай болмаса да, қоршаған ... ... ... зиян үшін
жауапкершіліктен босатылмайды.
Экологиялық зиянды өтеудің маңызды қағидасы ретінде ... ... ... өтеу ... ... Бұл кез – ... зиян
өтелуі тиіс екендігін білдіретін азаматтық құқықтың салалық ... ... ... Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің 917-
бабында көрсетілгендей, азаматтар мен ... ... ... ... емес игiлiктерi мен құқықтарына заңсыз iс-әрекеттермен немесе
әрекетсiздiкпен келтiрiлген ... ... ... емес ... оны
келтiрген тұлға толық көлемiнде өтеуге тиiс [67]. Өз кезегінде бұл қағида
Қазақстан ... ... ... ... ... Экологиялық құқық бұзушылық жасаған тұлғалардың жеке тұлғалардың
денсаулығына ... ... жеке және ... тұлғалардың, мемлекеттің
мүлкіне келтірілген залалды өтеуі ерікті ... ... ... ... сәйкес сот шешімі бойынша жүргізіледі. Зиян
жәбірленушінің еңбекке қабілеттілігінен айырылу дәрежесі, оның ... ... ... ... жұмсалған шығындар, аурудың күтіміне
байланысты ... өзге де ... мен ... ... ... толық
көлемде өтелуге тиіс. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының ... бұзу ... ... ... ... залалды өтеу ерікті
түрде немесе жүргізілу тәртібі Экологиялық Кодекске сәйкес айқындалатын
залалды ... ... ... сот ... ... ... қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық ...... ... және ... ... ... ... келтіру үшін қажетті шығындардың құндық көрінісі. Қоршаған ортаны
қорғау саласындағы уәкілетті органның ... ... ... ... ... ... анықталған күннен бастап бір ай мерзім ішінде қажетті
материалдарды жинау мен талдауды жүргізеді және ... ... ... ... ... ретінде  табиғат пайдаланушыларды қоршаған ... ... ... және оны ... ... кемітуге
ынталандыру қағидасы қарастырылады. Бұл қағида ... ... ... ... ... өтеу мен ... негізі болып
табылады. Қоршаған табиғи ортаға тасталынған ... ... ... үшін
табиғат пайдаланушы белгіленген сомадағы төлемді төлеуі қажет. Сондай – ақ,
табиғат ... ... төгу ... ... ... ... ортаға келтірілетін экологиялық зиянның алдын алу келген шығынды
өтеуден арзанға түсетінін ескеруі қажет.
Келесі – ... ... ... ... ... өтеу қағидасы.
Бұл қағида бұзылған табиғи объектіні ... ... ... қалпына
келтіру міндетімен жүзеге асырылады. Өз кезегінде аталған қағиданы жүзеге
асыру «бұзылған» ... ... ... ... ... ... ... ортаны зиян келтірілмеген кездегі жағдайын қалпына келтіру ... ... ... ... алу ... көрсетеді. Бұл
жағдайда есеп айырысу қоршаған табиғи ... ... ... бағалау тәртібімен жүргізіледі. Экономикалық бағалау ... ... ... жүзеге асырылады, яғни олар экономикалық
бағалаудың тура әдісі және ... ... ... ... ... әдісі неғұрлым тиімді ... ... ... іс-шаралар арқылы қоршаған ... ... ... табиғи ресурстардың орнын толтыруға, тірі организмдерді
сауықтыруға қажетті нақты ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті органның лауазымды адамдары бірінші кезекте
қоршаған ортаға залал ... ... ... ... ... келтіру
жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыру мүмкіндігін қарастырады. Қоршаған
ортаны ... ... ... ... ... ... тиісті
міндеттемелер қоршаған ортаға залал келтірген тұлғаның нақты іс-шаралар
және оларды ... ... ... кепілдік хатында жазылады. Залалдың
салдарларын жою жөніндегі шаралардың құны олардың нарықтық құны ... ... тура ... ... ... ... қоршаған
ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның лауазымды адамдары тәуелсіз
сарапшыларды тарта алады. Сарапшылар ... ... ... ... және ғылыми ұйымдардың мамандары қатыса алады. Сондай –
ақ, тәуелсіз сарапшылар жұмысына ақы төлеу жөніндегі ... ... ... ... тұлғаға жүктеледі.
Ал, залалды экономикалық бағалаудың жанама әдісіне ... ... ... ... тура ... қолдану мүмкін болмайтын
жағдайларда залалды экономикалық ... ... ... ... ... ... жанама әдісі қоршаған ... әсер ... ... ... ... ... ... жиынтықтау жолымен
айқындалады.
1.5 Экологиялық рұқсаттар – қоршаған ... зиян ... ... ... ... ... және ... орны
Табиғат пайдалану құқығы табиғи ресурстарға меншік құқығынан басты
айырмашылығы – ... ... ... ... ... ... емес, ол заңға ... ... ... ... ... пайдалану құқығының пайда болуы:
- Мемлекеттің немесе өзге тұлғаның меншігінде болған табиғи объектіні
табыстау немесе ... ... ... ... ... алу ... жасасу;
- жер учаскесін жылжымайтын мүлік ретінде азаматтық айналымға тарту;
- құрылыс немесе ғимарат орналасқан жер ... ... ... ... ... ретінде танылады.
Табиғат пайдалану құқығының өзгеруі де қоғамдық ... ... ... тікелей байланысты. Табиғат пайдалану құқығының
өзгеруі келесі негіздер бойынша жүзеге асырылады:
- пайдаланылып жатқан табиғи ресурстың мәртебесінің өзгеруі. ... ... жер ... тарифи маңыздылығы бар жер учаскесі
ретінде ... бұл ... жер ... ... ... табиғи аумақ
мәртебесі беріліп, сол жер цучаскесінде кез-келген шаруашылық немесе ... ... ... тиым ... ... ... ... объектінің еколог.иялық жағдайының
өзгеруі; Мысалы: жер учаскесінің дағдарысқа ... ... ... ұшырауы т.с.с. Бұл жағдайда табиғи объектінің экологиялық жағдайы
өзгеріп, сәйкесінше пайдалану ... ... Яғни жер ... ... ... ... алынып тасталуға жатады.
- пайдаланылып жатқан табиғи объектіге ... ... ... ... немесе тиымды енгізуге қажеттіліктің туындауы;
Табиғат пайдалану құқығының пайда ... ... ... ... ... табиғи ресурстарға құқықтың пайда ... де ... ... ... ... ... объектісі ретінде танылатын жер
учаскесінің құқықтардың пайда болуына тоқталайық. Жер пайдалану ... ... жер ... ... беру;
- жер пайдалану құқығын табыстау;
- жер ... ... ... ... тәртібімен ауысуы
(мұраға қалдыруы, заңды ... ... ... ... ... ... табысталуы, берілуі немесе ауысуы жер
учаскесінің нысаналы мақсатын ескере отырып жүзеге асырылуы тиіс.
Жер пайдалану ... ... жер ... ... ... ... ... Азаматтарға және заңды тұлғаларға жер
пайдалану құқығын табыстау ... ... жер ... құқықты
табыстау жөніндегі құзіретіне ... он ... ... ... атқарушы орган мемлекеттік емес жер ... жер ... ... ... ... ... жер ... табыстау туралы шешім негізінде жер пайдаланушылармен жер учаскесін
жалға беру шарттары немесе уақытша өтеусіз жер пайдалану шарттары ... ... ... беру ... ... жер ... ... жер пайдаланушының беретінін білдіреді. Жер пайдалану құқығын ... ... ... ... ... ... ... заңдарында көзделген негіздер бойынша ... ... ... мемлекеттік билік органдарына, мемлекеттік ұйымдар мен мекемелерге
берілген жерлер;
2. қорғаныс қажеттерi үшiн пайдаланылатын жерлер;
3. ... ... ... ... ... және ... тұрғызылған инженерлік-техникалық құрылыстар, коммуникациялар
орналасқан жер учаскелері;
4. ... ... ... жер ... ... ... ... аумақтардың, сауықтыру мақсатындағы,
рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер;
6. орман өсіру үшін жеке меншікке ... жер ... ... ... ... ... ... жағдайда орман қорының жері;
7. су шаруашылығымен айналысатын ұйымдар жекешелендірілген жағдайда, су
құрылыстары алып ... ... жеке ... болу ... ... су қорының жері;
8. магистральдық темір жол желілері мен ортақ пайдаланудағы автомобиль
жолдары;
9. жеке меншік құқығындағы үйлер мен ... және ... ... ... жер ... ... елдi мекендердегi ортақ
пайдаланудағы аумақтар орналасқан жер учаскелері;
10. босалқы жер учаскелерiне байланысты азаматтық құқықтық ... тиым ... ... ... ... ... ... пайдалануға байланысты
қарастырайық. Мемлекеттік орман қоры учаскелеріне ұзақ мерзімді орман
пайдалану құқығы ... ... ... хаттама және сол негізгі алынып
жасалған шарт негізінде туындайды.
Мемлекеттік орман қоры ... ... ... ... ... ... билетінің негізінде туындайды. Орман пайдаланушы жеке ... ... ... оған ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының азаматтық заңдарында белгіленген тәртіп бойынша ... ... ... ... заңды тұлға қайта ... оған ... ... пайдалану құқығы Қазақстан Республикасының
заңдарында белгіленген тәртіппен қайта ұйымдастырылған заңды тұлғаның құқық
мирасқоры – ... ... ... ... құқығының ауысуы ұзақ мерзімді орман пайдалану
шартына, ағаш кесу билетіне өзгерістер енгізу арқылы ... ... қоры ... ұзақ ... орман пайдалану
шартына мынадай талаптар қойылады.
- орман пайдалану жүзеге асырылатын ... ... қоры ... мемлекеттік орман қоры учаскесінің алаңы және ... ... ... ... ... ... көлемі;
- орман пайдалану мерзімі;
- орман пайдалану төлемақысынң мөлшері мен оны ... ... ... орман күзету, қорғау мен молықтыру жөніндегі міндеттері;
- тараптардың шарт талаптарын бұзғаны үшін жауаптылығы;
- лицензияның ... мен ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының орман заңдарында көзделген ... ... ... өзге ... ... ... басқа тұлғаның меншігіндегі табиғи объектінің жеке
меншікке, пайдалануға немесе арендаға беру.
1. Орман ... ... ... ... құжаттардың негізінде
беріледі. Ұзақ мерзімді пайдалануға беру шөп щабу мен мал ... ... ... ... Арендаға беру орман шаруашылығын
мемлекеттік басқару органдарымен лицензия түрінде жүзеге ... ... ... ... ... Жер құқығында жерді беру міндетті түрде мемлекетпен жүзеге асырылады.
Жер пайдалану құқығын мемлекеттік ... ... беру ... ... немесе келісім шарт негізінде жүргізіледі.
Егер жер учаскесі лицензияны талап ететін қызметке байланысты ... ... онда ... алынғаннан кейін ғана жүзеге асады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... табиғи
ресурстар пайдалануға
- экологиялық рұқсат берулер негізінде
- лицензия негізінде;
- ... ... ... ... ... қаулысы негізінде;
- келісім шарт негізінде беріледі.
Жер қойнауын пайдалануға құқығы қазбаларды зерттеуге, жер асты құрылсын
салуға, зерттеу мен ... ... ... ... ... шарт ... Кең ... пайдалы қазбаларды коммерциялық мақсатта пайдалану
облыстық атқару органының келісімі негізінде ... ... Аз ... геологиялық зерттеу үшін жер қойнауы әкімшілік акті негізінде
беріледі.
Кең таралған қазбаларға және жер асты ... жеке ... ... жер ... берілген кезде бірге беріледі.
Жер қойнауын пайдалану құқығы бірнеше жер қойнауын пайдаланушыларға
берілуі мүмкін. Бұл жағдайда олар ... ... ... ... әлемін пайдалану қандайда бір рұқсатты талап етпейді.
Жануарлар әлемін пайдалану арнайы пайдалануда, шарт негізінде ... ... ... ... ... ... объектіні табыстау.
Жер пайдалану құқығын табыстау азаматтық – құқықтық мәміле негізінде
немесе ... ... ... ... жүзеге асады.
Белгіленген мерзімге жер құқығын табыстау аренда шарты немесе уақытша
ақысыз пайдалану ... ... ... ... жер ... ... ... ақысыз
түрде де, капитал ретінде салым түрінде де компетентті органдардың ... ... ... [68]. Жер ... кең таралған және және жер асты
суларын пайдалануды өз мұқтажы үшін ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Табыстау кезінде бірнеше жеке және заңды ... ... ... келісіміне ғана жүзеге асады.
В) Әмбебап мирасқорлық негізде өтуі.
Әмбебап мирасқорылқы тәртібімен жер қойнауын пайдалануы ... ... ... ... негізінде жүзеге асады.
Әмбебап мирасқорлық тәртібімен жер пайдалану құқығының өтуі азаматтық
құқықтық нормалар негізінде жүзеге асады.
Табиғи ресурстарды ... ... ... ... ... бір ... объектіні екіншісіне мемлекеттің қажеттілігі үшін алыс қою
арқылы ауыстырылуы;
б) пайдаланатын объектінің мәртебесінің өзгеруі. Мысалы, тарихи – мәдени
мақсаттағы деп ... ... оның ... кері әсер ... кез ... қызметті тыйым салынады.
в) жердің экологиялық жағдайның өзгеруі : эрозияның пайда болуы, жердің
сортаңдануы.
г) көршілес ... ... және ... жүйеге тиым салу.
ҚР орман қорына меншік құқығының туындау негіздері ешқандай қиыншылық
туғызбауы тиіс ... ... ... ... ... тек қана ... меншігі
ретінде бекітілген, тек орманға мемлекеттің меншіктену ... ... ... жеткілікті сияқты.
Бірақ келесі мәселелер қиыншылық туғызады:
Біріншіден, біз қарапайым орманға мемлекеттік меншік құқығының ... ... ҚР ... ... ... ... туындау негіздерін
қарастырамыз. Ал «орман» және «орман қоры» ұғымдары бірдей емес. ҚР орман
қорына орман қорларының ... де ... Біз ... мен ... ... ... құқығының туындау негіздерін бөлек қарастыруымыз тиіс пе?
Екіншіден, қазіргі кезде заң шығарушы орган мемлекеттік орман қоры ... ... қоры ... екі ... ... көрсеткен. Осыған ... және жеке ... ... ... ... ... негіздерін
зерттеуіміз керек.
Үшіншіден, орман және экологиялық заңдарда орман қорларына меншік
құқығының туындау ережелері ... ... ... заңын зерттей отырып орман қорына меншік
құқығының туындау негіздері ... ... ... ... болады.
Егер, мысалға біз 20 маусым 2003 жылы қабылданған ... Жер ... ... қарасақ, ол жерде 8 баптан тұратын
толық дербес тарау – 3-тарау «жерге меншік құқығына» арналған [46]. Олардың
ішінде бөлек арнайы ... «Жер ... ... ... ... деп
аталады. Ол жерде былай деп көрсетілген:
1. Жер учаскесіне меншік құқығы:
• меншік ... ... ... ... ... ... ... әмбебап құқықтық мирасқорлық тәртібімен (мұраға
қалдыру, заңды тұлғаның қайта ұйымдастырылуы) ауысуы арқылы
туындайды.
2. Меншік ... ... беру және оның ... жер ... мақсаты ескеріле отырып, жүзеге асырылуға тиіс.
3. Жер учаскесіне меншік құқығы:
• мемлекеттік органдар актілерінің;
• азаматтық-құқықтық ... ... ҚР ... ... өзге де ... туындайды.
Арнайы табиғат пайдалану құқығының пайда болу негізі болып табылатын
экологиялық рұқсат дегеніміз – ... ... ... ... сәйкес, жеке және заңды тұлғалардың қоршаған ортаға,
сонымен бірге жерге эмиссияларды жүзеге ... ... ... ... ... ... - ... заттардың шығарындылары, төгіндiлері,
қоршаған ортада өндiрiс және ... ... ... ... әсер ету ... ... ... авариялық ластануы - жеке және (немесе) заңды
тұлғалардың ... және өзге де ... ... ... ... асыруы кезiнде болған авариядан туындаған және зиянды ... ... және ... суға ... ... немесе жер бетi
учаскесiнде, жер қойнауында қатты, сұйық ... газ ... ... ... ... ... шудың, тербелiстiң, радиацияның пайда
болуы немесе сол уақыттағы жол ... ... ... ... әсер ету, ... әсерi немесе өзге де физикалық, химиялық,
биологиялық зиянды әсер ету ... ... ... ... ... ... ... Қоршаған ортаны ластауға құқық беретін экологиялық
рұқсаттар екі нысанда болады: қоршаған ортаға эмиссияларға рұқсаттар ... ... ... Қоршаған ортаға эмиссияларды жүзеге асыратын
табиғат пайдаланушылар қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... ... ... эмиссияларға рұқсат алуға мiндеттi болып табылады.
Қоршаған ортаға эмиссияларға рұқсат табиғат пайдаланушыға оның өтiнiмiне
сәйкес берiледi. Ал ... ... ... ... ... ең
озық қолжетiмдi технологияларды енгiзу және ... ... ... ... ... техникалық үлес
нормативтерiн сақтау шартымен қоршаған ортаға эмиссияларды жүзеге асыру
құқығын куәландыратын ... ... ... ... ... ... процестерi мен салалары үшiн ең озық
қолжетiмдi технологиялар тiзбелерiн ... ... ... ... ... ... ... атқарушы органдардың, басқа да заңды
тұлғалардың қатысуымен әзiрлейдi және ... ... ... бекiтедi.
      Қоршаған ортаға эмиссияларға рұқсаттардың орнына кешендi ... ... ... өнеркәсiп объектiлерi типтерiнiң тiзбесiн және
оларды беру тәртiбiн Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлейдi. 
     Кешендi экологиялық рұқсат көрсетiлген ақпаратпен қатар ... 1) ... пен ... ... ... ... 2) қалдықтарды басқару жүйесiн;
      3) қоршаған ортаға қауiп төндiретiн жағдайларда объектiнi пайдалану
жөнiндегi iс-әрекеттер мен шараларды;
      4) ең озық ... ... ... ... мен ... ... ... экологиялық рұқсат осы рұқсатта ... ... мен ... ... ... ... кезге дейiн
қолданылады. 
      Табиғат пайдаланушылар ... ... ... ... ... орындауға мiндеттi және оларды сақтамағаны үшiн
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ... ... Өз ... ... бар ... ... ... ортаға
эмиссияларға рұқсат алу үшiн: 
      1) бiр облыстың (республикалық маңызы бар ... ... ... ... ... ... да, ... тұтас жиынтығы
бойынша да өтiнiм бере алады;
      2) әртүрлi облыстың ... ... бар ... ... ... әрбiр объектiнiң орналасқан жерi бойынша өтiнiм беруге
тиiс.
      Егер ... ... ... ... табиғат пайдалану процесiнде
жүретiн болса, бұл эмиссияларға рұқсат алу талап етiлмейдi. 
Қоршаған ортаға эмиссияларға рұқсат:
      1) ... ... және ол ... ... ... және ... қызмет туралы мәлiметтердi;
      2) рұқсаттың қолданылу мерзiмiн;
      3) табиғат пайдалану шарттарын, оның iшiнде олардың ... ... ... ... 4) ... қолданылуы кезеңiне арналған ... ... ... ... ... 5) өндiрiстiк экологиялық бақылау бағдарламасын қамтитын, белгiленген
үлгiдегi құжаттар жиынтығы болып табылады. 
      Қоршаған ортаға эмиссияларға рұқсат ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау саласындағы уәкiлеттi орган
бекiтедi.
Экологиялық рұқсаттың мазмұнында көрініс табатын эмиссия нормативтері
экологиялық нормалауға ... ... ... ... ... ... ... жүйелер мен биологиялық әртүрлiлiктi
сақтауды қамтамасыз ететiн қоршаған орта ... ... және оған ... ... ... белгiлеу болып табылады. Экологиялық нормалау
процесiнде қоршаған орта сапасының ... ... ... ... ... ... мен қорғау саласындағы нормативтер
белгiленедi.
      Қоршаған орта сапасының нормативтерiне:
      1) қоршаған орта ... ... ... ... ... оның ... ... заттарды қоса алғанда,
жол беруге болатын шектi шоғырлану, химиялық заттардың ... ... ... ... 2) ... орта ... ... көрсеткiштерiне сәйкес
белгiленген, оның ... ... ... ... ... ... және өзге де физикалық әсерлердiң жол беруге
болатын шектi деңгейлерiнiң нормативтерi;
      3) ... орта ... ... көрсеткiштерiне сәйкес
белгiленген, оның iшiнде қоршаған орта ... ... ... ... ... және басқа да организмдердiң
түрлерi мен топтарының нормативтерi, сондай-ақ санитарлық-эпидемиологиялық
ережелермен және нормалармен, ... ... ... жол беруге болатын шектi шоғырлану нормативтерi:
      топырақ бонитетi, қарашiрiндiнiң құрамы, топырақтың су және ... ... ... ... ... ... көрсеткiштерi
және жер топырағының басқа да сипаттамалары; 
      аумақтың ормандылығы және онда орман ... ... ... ... ... орман қорының жекелеген учаскелерiнiң
басқа да сандық және сапалық ... ауыз суға және өзге де ... ... су ... ... ... жай-күйiнiң Қазақстан Республикасының заңнамасында
көзделген өзге де нормативтерi; 
      4) қоршаған орта ... ... ... ... өзге де ... ... ... санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы
уәкiлеттi мемлекеттiк орган жол беруге шектi ... ... ... зиянды заттарды қауiптiлiк дәрежесiне қарай сыныптауды
қамтитын, ықтимал қауiптi ... ... ... ... жүргiзедi.
Мемлекеттiк тiркеуден өткен химиялық заттарды Қазақстан Республикасының
аумағында қолдануға жол ... Жол ... ... ... ... және ... ... алынған
қауiптiлiк деңгейлерiнiң нормативтерiн ... ... ... ... ... ... молайту және пайдалану туралы
заңнамаларында, Қазақстан Республикасының жерзаңнамасында айқындалады. 
      Эмиссиялар нормативтерiне:
      1) ... ... ... ... ... үлестiк нормативтерi өнеркәсiптiң нақты процестерi мен салалары
үшiн ең озық ... ... ... ... белгiленедi. 
Эмиссиялардың техникалық үлестiк нормативтерi техникалық регламенттерде
белгiленедi және кешендi экологиялық рұқсаттардың негiзi ... ... 2) ... ... жол ... ... ... шығарындылары мен
төгiндiлерiнiң нормативтерi; Ластаушы заттар шығарындылары ... жол ... ... ... ... орта ... қол жеткiзудi қамтамасыз ететiндей шартпен әрбiр шығарынды
көзiне және ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ластаушы заттар шығарындылары мен
төгiндiлерiнiң жол ... ... ... ... ортаға
эмиссияларға арналған рұқсаттар беру кезiнде, нормативтердiң ... ... ... ... ... ... мен
төгiндiлерiнiң жол берiлетiн шектi нормативтерi деңгейiне жету ... ... және ... шығарынды көздерi, технологиялық
процестер мен жабдықтар үшiн ... ... ... ... ... ... жобалар құрамында
пайдаланылады. Ластаушы заттар шығарындылары мен ... ... ... ... қолданылу мерзiмi нормативтерi бар жобаларға берiлген
мемлекеттiк экологиялық сараптама ... ... ... өндiрiс және тұтыну қалдықтарын орналастыру нормативтерi; 
Эмиссиялар нормативтерi аумақтардың және ... ... ... ... ... орта ... ... сақталуын қамтамасыз
етуге тиiс және жол берiлетiн шектi ... ... ... ... ... көрсеткiштерi негiзiнде есептеледi.
      Эмиссиялар нормативтерiнiң шамалары шаруашылық және өзге де қызметтiң
қоршаған ортаға және ... ... ... ... ... ... ... беру мен қажеттi техникалық iс-шаралар өткiзу
қажеттiгi туралы шешiмдер қабылдауға ... ... ... 4) жол ... ... әсер ... ... шу, тербелiс,
иондаушы сәуле және өзге де ... ... ... ... ... ... үшiн ... пайдаланушыларға рұқсат
берiлетiн oбъектiлер I, II, III және IV болып төрт санатқа ...  I ... ... ... ... сыныптауға сәйкес
қауiптiлiктiң 1 және 2-сыныпты объектiлерi жатады.
      II ... ... ... ... ... ... ... объектiлерi жатады. 
      III санатқа өндiрiстiк объектiлердi санитарлық сыныптауға сәйкес
қауiптiлiктiң 4-сыныпты ... ... IV ... өндiрiстiк объектiлердi санитарлық сыныптауға сәйкес
қауiптiлiктiң 5-сыныпты ... ... ... әсерiн бағалау жүзеге асырылатын шаруашылық және өзге ... ... мен ... ... I, II, III, IV ... 4 ... ... ортаға әсерін тигізетін немесе тигізуі ықтимал объектілердің
санаттарға жіктелуі аталған объектілердің қоршаған ортаға ... ... I ... өндiрiстiк объектiлердi санитарлық сыныптауға сәйкес
қауiптiлiктiң 1 және 2-сыныбына жататын қызмет түрлерi, ... ... ... ... ... ... ... барлау мен өндiру
жатады.
      II санатқа өндiрiстiк объектiлердi санитарлық сыныптауға сәйкес
қауiптiлiктiң ... ... ... ... ... кең ... ... өндiру, орман пайдалану мен суды ... ... ... ... III санатқа өндiрiстiк объектiлердi санитарлық сыныптауға сәйкес
қауiптiлiктiң 4-сыныбына жататын қызмет түрлерi ... IV ... ... ... ... сыныптауға сәйкес
қауiптiлiктiң 5-сыныбына жататын қызмет түрлерi, ... ... ... ... мен аң ... ... ... дүниесi
объектiлерiн пайдаланудың барлық түрлерi жатады.
      Әртүрлi санаттағы объектiлерге қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... ортаға әсердi бағалау
жүргiзу жөнiндегi нұсқаулықта белгiленедi [69].
Табиғат пайдаланушы қоршаған ... ... ... алу ... ... ... ... уәкiлеттi органға қажеттi құжаттар
топтамасын табыс етедi. 
      I және II санаттағы объектiлерi бар ... ... ... ... ... ... алу үшiн ... топтамасы: 
      1) рұқсат алуға өтiнiмдi;
      2) қоршаған ортаға әсердi бағалау жөнiндегi бөлiмi бар, ... ... ... мемлекеттiк экологиялық сараптама қорытындысын;
      3) пайдаланылатын технологиялық шешiмдердiң қысқаша сипаттамасын;
      4) ... орта ... ... ... ... ... сараптаманың қорытындысы бар ... ... ... ... ... белгiленген тәртiппен есептелген
эмиссиялар нормативтерiнiң жобасын; 
      5) қоршаған ортаны қорғау жөнiндегi iс-шаралар жоспарын; 
      6) өндiрiстiк экологиялық бақылау бағдарламасының жобасын; 
      7) ... және өзге де ... ... ... түрлерiн
жүзеге асыратын табиғат пайдаланушылар үшiн мiндеттi экологиялық сақтандыру
шартының нотариалды ... ... ... III ... ... бар табиғат пайдаланушылар үшiн қоршаған
ортаға эмиссияларға рұқсат алу үшiн құжаттар топтамасы: 
      1) ... ... ... 2) қоршаған орта сапасының ... ... ... ... ... ... бар қоршаған орта
сапасының нысаналы көрсеткiштерi негiзiнде белгiленген ... ... ... ... 3) ... ... қорғау жөнiндегi iс-шаралар жоспарын; 
      4) өндiрiстiк экологиялық бақылау бағдарламасының жобасын;
      5) шаруашылық және өзге де қызметтiң экологиялық ... ... ... ... пайдаланушылар үшiн мiндеттi экологиялық сақтандыру
шартының нотариалды куәландырылған көшiрмесiн қамтиды. 
      IV санаттағы объектiлерi бар табиғат пайдаланушылар үшiн ... ... ... алу үшiн ... топтамасы:
      1) рұқсат алуға өтiнiмдi;
      2) қолданылатын техникалық шешiмдер, кәрiз, желдеткiш, ... ... ... пайдалану туралы ақпарат бар хабарлау
декларациясын қамтиды. 
      Қоршаған ортаға эмиссияларға ... ... ... және ... ... қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкiлеттi орган
бекiтедi.
      Табиғат пайдаланушының Қазақстан ... ... ... ... үшiн ... экологиялық талаптар мен нормалар қабылданған
болса, қоршаған ортаға эмиссиялар үшiн ... осы ... ... ... ... ... ... пайдалану шарттары
енгiзiлуi мүмкiн.
      Қоршаған ортаға эмиссиялар үшiн рұқсатқа табиғат ... ... ... ... ... шешiмдi рұқсат берген органдар қабылдайды.
      Қазақстан Республикасының экологиялық ... ... ... мен нормаларда көзделмеген табиғат пайдалану шарттарын
қоршаған ... ... үшiн ... ... ... салынады.
      Қоршаған ортаға эмиссиялар үшiн рұқсатқа табиғат ... ... ... ... ортаны қорғау саласындағы уәкiлеттi ... ... беру ... ... ... аяқталғанға дейiн не жаңа
объект пайдалануға берiлгенге дейiн төрт айдан ... ... ... ... қорғау саласындағы уәкiлеттi орган өтiнiм
тiркелген кезден бастап бiр ... ... ... ... өтiнiмдi табыс
етiлген материалдардың толымдылығы тұрғысынан қарайды. Осы мерзiм iшiнде
табыс етiлген өтiнiм ... ... ... ... ... Осы мерзiм
аяқталғаннан кейiн өтiнiм қарауға қабылданады не ... ... ... ... салдарынан қабылданбайды. Қоршаған ортаны
қорғау саласындағы уәкiлеттi орган ... ... ... ... ... ... мерзiмде қабылданған өтiнiмдердi қарайды. Осы мерзiм
аяқталғаннан ... ... ... ... үшiн рұқсат берiледi не
өтiнiмнiң Экологиялық Кодекс талаптарына ... ... ... ... ... ... түрде бас тарту туралы шешiм берiледi. 
      Табиғат пайдаланушыға I және II санаттағы объектiге мына ... ... 1) ... ... ... мен ... ... етiлсе;
      2) қоршаған ортаға эмиссиялар нормативтерiнiң жобасы талаптарға
сәйкес келсе;
      3) ... ... ... бағалау материалдары қоршаған ортаға
эмиссиялар нормативтерiнiң және табиғат ... ... ... ... ... ... ... талаптар
мен нормаларға сәйкес келетiнiн растаса; 
      4) қоршаған ортаны қорғау жөнiндегi iс-шаралар жоспары ... ... ... ... экологиялық талаптар
мен нормаларға сәйкес келсе және қоршаған ортаға эмиссиялар ... ... ... ... 5) ... экологиялық бақылау бағдарламасы белгiленген талаптарға
сәйкес келсе, қоршаған ортаға эмиссияларға рұқсат берiлуге тиiс.
     Табиғат пайдаланушыға III санаттағы объектiге, егер: 
      1) ... ... ... мен материалдар табыс етiлсе;
      2) қоршаған ортаға эмиссиялар нормативтерiнiң жобасы ... ... 3) ... ... ... ... iс-шаралар жоспары Қазақстан
Республикасының экологиялық ... ... ... ... нормаларға сәйкес келсе және қоршаған ортаға эмиссиялар нормативтерiне
қол жеткiзудi қамтамасыз етсе;
      4) өндiрiстiк экологиялық бақылау бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... берiлуге тиiс [69].
     Егер табиғат пайдаланушы қажеттi өтiнiм мен хабарлау декларациясын
табыс етсе, оған IV санаттағы объектiге ... ... ... ... ... ... эмиссияларға рұқсаттар қолданыстағы ... ... ... мен ... пайдалану шарттары
өзгергенге дейiн, бiрақ:
      1) табиғат пайдаланушылар үшiн I санаттағы ... үш ... 2) ... пайдаланушылар үшiн II, III және IV санаттағы объектiлерге
бес жылдан аспайтын мерзiмге ... ... ... ... ... беретiн органдар мынадай
жағдайларда:
      1) рұқсат алу үшiн ... ... ... ... емес және ... ... 2) ... табиғат пайдалану шарттары көрсетiлген талаптарға
сәйкес келмегенде, рұқсат беруден бас тартуы мүмкiн.
      Қоршаған ... ... ... ... орган мынадай
жағдайларда: 
      1) табиғат пайдаланушылардың ... емес ... ... ... оның ... қоршаған ортаға эмиссиялар нормативтерiн есептеуге
байланысты қателiктер анықталғанда;
    2) ... ... ... ... ... ... ... Республикасының экологиялық заңнамасында белгiленген
экологиялық талаптар мен нормаларды бұзғанда, рұқсаттың қолданылуын үш айға
дейiнгi мерзiмге тоқтата тұруы мүмкiн. 
      ... ... ... ... жаңа ... берiлген күннен
бастап жойылады. Табиғат пайдаланушы хабарламада көрсетiлген жолсыздықтарды
жойған жағдайда рұқсаттың қолданылуын тоқтата тұру жөнiнде шешім ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға келтірілген Экологиялық
зияндарды өтеу саласындағы мемлекеттік реттеу ерекшеліктері
2.1 Қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... ... мазмұны мен жүйесі
Біздің қарастырып отырған табиғат ресурстарын пайдалану ... ... ... ... ... диссертациялық зерттеулердің
кеңінен қарастырылған тақырыптарының біріне айналған.
Мемлекет механизмі (аппараты) – бұл органдар, мекемелер және лауазымды
тұлғалардың ... онда олар ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі және мемлекет
функциясын жүзеге асырады [70].
Мемлекеттік басқару әмбебап ұғым ... ... тән ... ... ... ол ... мәні мен әлеуметтік маңызын,
қызметтері мен қызмет ... ... ... ... ... үш тармаққа – заң шығарушы, атқарушы және сот ... ... ... ... ... тән белгілері оның басқа ... өз ... ... ... ... ... басқару дегеніміз – қоғамда
бекітілген, ... және ... ... ... сай
келуі мақсатында әлеуметтік жүйег билікті-ұйымдастырушылық және реттеуші
ықпал ету,, оның құрылымдық ... ... ... (басқару
объектісі), бұл орайда аталған шараларды жүзеге асыруға ... ... ... (басқару субъектісі) болып табылады [71].
Басқаруға экономика да, әкімшілік-саяси құрылыстың әлеуметтік саласы да
жатады. Өз кезегінде, басқару қызметінің өзі арнайы адам ... ... қай ... жүзеге асырылатындығына байланысты өзінің ... ... ... жете ... ... ... билікті жүзеге асыруды қамтамасыз ... ... ... ... талқылайды. Ол мемлекеттік
органдарды, олардың байланысы мен қызметін ұйымдастырудағы мемлекеттің
бүкіл ... [72]. ... ... ... тұжырымдамалар
саласында қайтадан танымал сипатқа ие ... ... ... ... ... басқарудан көрі түпкілікті түрде реттеуші және бақылаушы
қызметтерді күшейтуден көрініп тұр.
Г.В. Атаманчуктың пікірінше, ... ... ... ... және ... ... ... мемлекетпен бағытталатын
өзара байланысты қоғамдық құбылыстардың ретімен көрінуі ... ... ... – мақсат – шешімдер - әрекеттер/қызметтер – нәтижелер» [72].
Г.В. Атаманчук оны мемлекеттің өзінің биліктік күшіне сүйене ... ... ... ... ... келтіру мақсатында,
сақтауға немесе қайта құруға бағытталған ... ... ... ықпал етуі деп санайды. Оған (мемлекеттік басқаруға) мемлекеттік
билік, оның барлық қоғамға таралғандығы, өмірлік ... ... ... ... ... ... ... нормаларды заңды түрде
орнықтыру сияқты белгілер тән ... ... Б.А. ... пікірінше, тек қана техникалық
құралдардың көмегімен ғана ... ... ... ... және ... ... ұйымдастыруды қамтамасыз ететін мемлекеттік-
құқықтық механизм арқылы жүзеге асырылады [73].
О.С. ... ... ... ... ... бір ... ... қызметі ретінде түсіндіреді [74].
Ю.А. Тихомировтың пайымдауынша, мемлекеттік басқаруды ... тән ... ... ... ... қандай да бір салада қызмет атқаратын ... және ... ... ... мен ... ... мемлекеттік басқарудың
жалпы жүйесі:
Ә) сол салаға тән ... ... ... қажетті құқықтық актілер мен басқа да ... ... ... ... ... ... және қадағалау механизмі:
Г) төменгі ұйымдар – басқару объектілері:
Д) ақпаратпен қамтамасыз ... ... және ... ... ... ... [75].
Әрине, бұл элементтердің нақты жиынтығы, олардың көлемі мен жағдайы
тиісті саланың ерекшеліктері арқылы ... ... ... ... орны ... және қоғамдық өмір салаларында әкімшілік-
құқықтық оң ықпал етудің бірден бір негізі ... ... ... қоршаған табиғи ортаны қорғау және пайдалану саласындағы
мемлекеттік басқарудың жалпы ұғымын қарастырып өтейік.
Д.Л. ... ... ... ... мемлекеттік
басқарудың механизмі зерттелінген. Ғалымның пікірінше, экология саласындағы
мемлекеттік басқару – қоғам және табиғаттың өзара ... ... ... қамтамасыз етуге және де мемлекет субъектілерінің
экологиялық құқықтарын жүзеге асыруға әрі олардың экологиялық ... ... ... ... ... қызметі [76].
Біздің пікірімізше, экологиялық саладағы ... ... ... республикадағы қазіргі жағдайларды ескере ... ... ... өте әділ ... жасалған.
М.М. Бринчук берген анықтамаға сәйкес «қоғам мен табиғаттың ... ... ... ... ... ... ... орта туралы заңдардың талаптарын ... ... ... ... ... [77].
А.А. Асылбековтың пікірінше, табиғатты пайдалану және қоршаған ортаны
қорғау саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік меншік құқығымен
анықталатын қызметтерді атқаруы [78].
М.Е. Есжанов басқарудың белгілі бір мақсаттар мен қызметтерді орындауға
бағытталған ... ... ... ... ұйымдастырушы-
экономикалық түсіндірмесін келтіреді [79].
Экологиялық басқару – бұл күрделі де көп ... ұғым және ... ... ... ... ... қорғау мен табиғатты пайдалануды бақылау
қызметтерінен;
2. ... ... ... мен ... пайдалану механизмдерінің
тиімділігінің кепілдемесінен;
3. Заңдылықты қамтамасыз ету тәсілдерінен [14, 56б.].
Кең ... ... ... ... ... және ... ... мақсаттарын төмендегі қызметтерден түсінуге болады:
1. Қоршаған орта мен оның шаруашылық және басқа да ... әсер ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалары мен азаматтарының қоршаған ортаны
қорғауда экологиялық ... мен ... ... ... орындалуын
тексеру;
3. Қоршаған орта мен оның жеке ... ... ... мен
денсаулығына зиянды әрекеттерден сақтау және оны болдырмау мақсатында
экологиялық қауіпсіздікті ... ... ... ... ... – қоршаған орта мен оның жеке
объектілеріне, заңды тұлғалар мен ... ... ... ... болдырмау мақсатындағы экологиялық ... мен ... ... ... ... ... ... тиімді және кешенді түрде пайдалану ... ... ... институттар қатысады. Олардың кейбірі табиғатты
пайдаланудағы қоғамдық қатынастардың пайда ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттік меншік
құқығын бұзушыларға ықпал ету тәсілдерін, мемлекеттік ... ... т.б. ... құқықтар мен мүдделерін орнына келтіру тәсілдерін
реттеумен айналысады. ... ... ... даму ... ғылыми – техникалық революцияның жетістіктерін мемлекеттік шаруа
жүйесімен байланыстыру кіреді [16, 45б.].
Бұл жағдайдың табиғатты тиімді ... ... ... бар.
Бірішіден, табиғи байлықтарды пайдаланушылар – ... мен ... ... ... ... ... түрде
мүдделі болады.
Табиғат объектілерін қорғау мен пайдаланудағы қоғамдық қатынастардың
субъектілері ... ... ... ... Олардың құқықтары басқа
кәсіпорындар мен ұйымдардың алдында ғана ... ... ... ... ... ... да ... Табиғи байлықтарды
басқару органдары, олардың келісімінсіз ... жер ... ... ... бере ... ... тиісті пайдалану ережелері бұзылмаған
жағдайда ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен
ұйымдардың табиғи ресурстарды дұрыс пайдалануын ұйымдастыру үшін, олардың
қызметтерін байланыстыру және ... ... ... қайсыбір
өндірістік мәселереді жылдам шешу үшін оларға көмектесуі ... ... ... ... ауыл ... ... ... материалдық, ақшалай құралдармен дер кезінде қамтамасыз ету
үшін шаралар ... ... ... ... ... ... пайдалануды қамтамасыз ету басқару органдарының осындай
және т.б. мәселелерді дұрыс әрі нәтижелі шешілуіне байланысты болады.
Екіншіден, ... ... ... иесі болғандықтан,
басқарудың жақсаруы мен оның дамуына ... Ол ... ... ... ... байланысты минералды шикізат, орман, су
ресурстарына деген өсіп келе ... ... ... ... ... ... болашақ ұрпаққа табиғи байлықтардың сақталып ... ... етуі ... көп ... ... мемлекет әртүрлі қатынастар жасады,
олардың ішінде басқару қызметтерді ... ... ... ғана ... емес.
Мемлекет елдің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... Бірақ басқару – мемлекеттің өзінің шаруашылық ұйымдастыру
қызметін өтеудегі ең маңызды құралы болып табылады. Басқару арқылы нарықтың
бүгінгі және ... ... ... ... ... ... ... қорғалуы және өзгеруі қамтамасыз етіледі.
Қазіргі кезеңде біздің ... ... ... ... ... мен ұйымдардың, министрліктер мен ведомстволардың табиғатты
пайдаланудағы қызметтеріне ғана емес, сонымен бірге, ... ... ... және ... ... де әсер етеді.
Мемлекеттік басқарудың негізгі ...... ... ... ... ... ... меншік түріне
және бағыныштылыққа қарамастан, ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Қазіргі таңда табиғат пайдалану саласындағы мемлекеттік басқаруды
әртүрлі өкілеттіктері бар әртүрлі мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
Олар ... ... ... бірегей жүйені құрайды деп айту
қиын, ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарының жүйесіне жататындығы белгілі.
«Жүйе» деген термин энциклопедиялық әдебиетте қандай-да бір нәрсенің
бөліктерінің қозғалыстағы ... ... мен ... ... ... дегенді білдіреді. Сол терминнің басқа бір мағынасы біркелкі
міндеттері бойынша ... ... ... мекемелердің бір тұтастыққа
ұйымдаса бірігуі деп анықталады [80]. Осы ... ... ... ... ... түрде жалғасын тапты.
Бірегей жүйеге кіретін мемлекеттік органдардың әртүрлі жіктемелері
бар.
Алғашқы болып ... ... және ... ресурстарын ұтымды
пайдалану бойынша мемлекеттік басқару органдарының ... ... ... ... [81]. Ол ... ... ... жалпыммемлекеттік және ведомстволық шаруашылық-салалық басқару
деп екіге жіктеді [82].
С.Б. Байсалов пен Л.В. Ильяшенко ... ... үш ... ... ... ... ... органдар;
3) арнайы құзіреттегі органдар [83].
Н.Б. Мухитдинов қоршаған табиғи ортаны қорғау және табиғатты пайдалану
саласындағы мемлекеттік басқару органдарын үш блокқа жіктейді:
А) ... ... ... ... басқару органдары;
В) өзге де органдар [84].
С.Т. Күлтелеев органдардың төрт тобын ажыратады:
1) жалпы құзіреттегі органдар;
2) ... ... ... салааралық құзіреттегі органдар;
4) функционалды органдар [85].
Біздің пікірімізше, М.М. Бринчуктің ұсынған жіктемесі анағұрлым ұтымды
болып табылады. Ол қоршаған ... ... ... және табиғат пайдалану
саласындағы мемлекеттік басқарудағы барлық органдарды үш түрге бөледі:
1) жалпы құзіреттегі органдар;
2) арнайы құзіреттегі органдар;
3) функционалды ... ... ... ... ... ... және ... пайдалану
саласындағы мемлекеттік басқару органдарының жүйесін мыналар құрайды:
1) жалпы құзіретті органдар - әртүрлі ... оның ... ... ... ... ... шешетін органдар:
- Қазақстан Республикасының Үкіметі;
- Жергілікті атқарушы органдар;
2) арнайы құзіретті органдар – ... ... ... арнайы
өкілеттігі бар органдар:
А) кешенді органдар – табиғатты ... ... ... бір бөлігін
(блогын) орындайтын органдар:
- Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау министрлігі;
- Қоршаған ортаны қорғаудың аумақтық басқармалары;
Ә) ... ...... ... ... қорғауды және
пайдалануды ұйымдастырушы органдар:
- Қазақстан Республикасының ауылшаруашылығы министрлігінің орман және
аң аулау шаруашылығы Комитеті;
- Қазақстан ... ... ... балық
аулау шаруашылығы Комитеті;
- Қазақстан Республикасының ауылшаруашылығы ... ... ... ... ... энергетика және минералды ресурстар
министрлігінің геология және жер қойнауларын қорғау Комитеті.
3) ... ...... ... ... ... бір ... экологиялық функцияларды орындайтын органдар:
- Қазақстан Республикасының қаржы ... ... ... Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі;
- Қазақстан Республикасының төтенше жағдайлар министрлігі;
- Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау ... ... ... ... және ... ... ... үй және құрылыс жөніндегі Комитеті;
- Қазақстан Республикасының атом ... ... ... ... ... ... және сауда министрлігінің
стандарттау, метрология және сертификаттау жөніндегі Комитеті;
- Қазақстан Республикасының қорғаныс министрлігі;
- Қазақстан ... ... және ... ... ... ... білім және ғылым министрлігінің
аэроғарыштық Комитеті;
- және ... де ... ... ... ... ... ... қатысы бар
мемлекеттік органдарды бөліп-бөліп қарасақ, онда олардың ... ... саны ... ... жалпы құзіретті органдар - әртүрлі міндеттерді, оның ... ... ... ... мәселелерді шешетін органдар:
- Қазақстан Республикасының Үкіметі;
- Жергілікті атқарушы органдар;
2) арнайы құзіреттегі органдар – экологиялық функцияларды ... ... ... кешенді органдар - табиғатқорғаудың барлық немесе бір бөлігін (блогын)
орындайтын органдар:
- ҚР қоршаған ортаны қорғау министрлігі;
- Қоршаған ортаны қорғаудың аумақтық басқармалары;
Б) ... ...... ... ... қорғауды және
пайдалануды ұйымдастырушы органдар:
- ҚР ауылшаруашылығы министрлігінің орман және аң аулау ... ҚР ... ... балық аулау шаруашылығы Комитеті;
- ҚР ауылшаруашылығы министрлігінің су ресурстары Комитеті;
- ҚР энергетика және минералды ресурстар министрлігінің геология және
жер ... ... ... ... органдар – барлық табиғи объектілерге қатысты бір немесе
бірнеше экологиялық функцияларды орындайтын органдар:
- Қазақстан Республикасының өндіріс және сауда ... ... ... ... ... Комитеті;
- ҚР Ішкі істер министрлігі;
- ҚР денсаулық сақтау министрлігі;
- Қазақстан ... ... және ... ... тұрғын үй және құрылыс жөніндегі Комитеті;
2.2 Қоршаған ... ... ... ... ... ... ... органдарының құзыреттілігі
Қазіргі күні қоршаған орта мен табиғатты тиімді пайдалану саласында
басқару ісі неге ... бара ... ... ... өзінің өзектілігін жойған
жоқ. Шынында, мұны басқару туралы субъективтік ... ... деп ... ... ... ... соншалықты маңызды
емес құбылыс ретінде қарастыру үрдісі бар еді, ал ... оның ... ... ... ... ... мүддесін қамтамасыз ету, көптеген
қызмет түрлерінің тәртібін сақтау, қатаң тәртіп пен жауапкершілік – ... ... ... міндеттердің бір бөлігі осындай.
Атқару органдарына үстірт қарау да ... ... ... Ал
атқарушы билік – көп қырлы құбылыс. Ол мемлекеттік ... бір ... ... да ... ... ... ... жасауын қамтамасыз
еткен дұрыс болар еді.
Шешімді түрде қалыптасып қалған ескі дәстүрді бұзып, атқарушы ... тек ... ... асуын қадағалаумен айналысқаны жөн деп
білеміз. ... ... ... ... ... ... мәні ... көрінеді. Әзірше басқару саласындағы жағдай сол бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... жүріп жатыр.
Алайда, заңды негіз және оны ... ... ... ... ... қана ... ол басқару қызметін жетілдіретін маңызды ... ... ... осы ... ... ... ... әсер
етуге қауқары аз органдардың қатарына жатады. Өйткені, заңдардың бір бөлігі
назардан тыс қалып ... ... ... ғана ... ... ... ... қолдану барысында қателіктерге ұрынып қалу тұстары да аз емес.
Заңды күші бар ... ... мен ... тым баяу, жаңалары әлі
дайындалу үстінде. Кейде бұйрық пен нұсқаулар заң орнына қолданылып ... ... ... ... Жүйелер мен лауазымдық сипаттамаларға,
қызметтерді ... ... ... ... мен ... ... өзгерістер енгізілмейді.
Атқарушы биліктегі ең бастысы – оның құрылымдық ... ... ... ... ... үшін ... ... болып табылады. Мемлекеттік
істерді басқару тиімділігі атқарушы органдардың қызметтерін нақты анықтау
және өкілеттіктерін белгілеумен, ... ... ... жауапкершіліктің
негіздері мен түрлерін анықтаумен байланысты келеді. Әзірше басқаруды жедел
басқарумен не қатаң түрде белгілеумен не реттеумен не ... ... ... ... ... В.Н.Уваров мемлекеттік басқару субъектілеріне ... бере ... ... ... ... – кім басқарса,
сол болып табылады. Мемлекеттік басқару ... ... және ... ... ... ... асыратын
мемлекеттік органдар жатады. Өз ... ... ... үшін ... ... ... уәкілеттері болады» [86].
Атқарушы билік органының ұжымдық субъектінің ... ... ... үш ... ... 1) ... оған
қызметтің мақсаты мен міндеттері, қағидалары туралы нормалар кіреді.
Көпшілік ашық істерді ... ... ... бола ... басқару органы қашан
да жүйенің белгілі бір элементі ретінде жүйе үшін «басқа» мүдделерді көздеп
әрекет етеді; 2) ... а) ... ... ... ... ... ... құқықтық нұсқаулардан; б) оның құрылымынан; ... ... г) ... ... д) ... ұйымдастыру құқығынан және т.б.; 3) билік ... ... ... құзыреттілігінен тұрады. Оны белгілі бір ... ... ... ... ұйымдарға, азаматтарға) қатысты
қызмет тұрғысынан (жоспарлау, бақылау саласында) қарастыруға болады [87].
Табиғат пайдалану аумағындағы ... ... ... ... ... әлі ... оны ... арнайы республикалық
нормативті актінің болмауынан туындайды.
Табиғат пайдалану аумағында жоғарыда көрсетілген ... ... ... қамтамасыз ету мәселесін қарастырып көрелік.
ҚР Үкіметінің қоршаған табиғи ортаны қорғау бойынша ... ... ... ... ... ... Республикасының
Үкіметі қоршаған ортаны қорғау саласында: мемлекеттік экологиялық саясаттың
негізгі бағыттарын, оны жүзеге ... ... ... ... ... әртүрлі бағыттары бойынша мемлекеттік ... ... ... ресурстарына мемлекетттік меншікті
басқарады; қоршаған орта ... ... мен ... және өзге ... ... ... талаптарды әзірлеу мен бекіту тәртібін
белгілейді; қоршаған ортаны ластағаны үшін айыппұл салу, табиғи ... және ... ... ... ... заңда белгіленген жағдайларда
табиғи ресурстарды табиғат пайдалануға беру туралы шешімдер ... ... ... ... жасайды; табиғат
пайдалануға рұсқсат беру, ... ... бас ... оны ... ... және күшін жою (лимиттер мен квоталар) тәртібін бекітеді; қоршаған
ортаны, ... ... ... және осы салада мемлекеттік
бақылауды жүзеге асыратын, қорғау қызметін ... ... ... ... ... ... бекітеді.
Қоршаған табиғи ортаны қорғау бойынша жергілікті атқарушы органдардың
құзыреті «Қазақстан Республикасының жергілікті мемлекеттік басқару туралы»
2001 ... ... ҚР ... [88] ... және ҚР ... ... Олар мемлекеттік экологиялық бақылауды жүзеге
асырып, өз құзыретінің шегінде табиғатты пайдалануды реттейді; ... ... ... орта мен ... пайдалану бойынша
бағдарламалар жасап, ... ... ... ... ... ... ... экологоиялық сараптама жүргізеді, қоршаған табиғи ортаны
ластағаны үшін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен ғимараттарды және басқа да нысандарды
салу жөнінде шешімдер дайындайды, экологиялық ... ... ... ... ... және өзге де қызметерді тоқтатып, шаралар
қолданады; ерекше экологиялық, ғылыми және ... ... бар ... ... ... бойынша жоғары тұрған органдарға шешімдер қабылдап,
ұсыныстар жасайды және ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... ... ... ... ... табиғи ортаны қорғау
бойынша орталық атқарушы орган болып табылады. Оған ... ... ... ... өкілеттілігі, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғау
және табиғи ресурстарды ... ... ... ... жұмысты басқару
өкілеттігі берілген. Аталған министрліктің құзыреті ҚР ... ... ... 2002 жылы ... ҚР ... ... қорғау
министрлігі туралы Ережеде бекітілген [89].
Министрліктің негізгі міндеттері:
- қоршаған табиғи ортаны жақсартуды қамтамасыз ету;
- қоршаған табиғи ортаны қорғау және ... ... ... ... ... ... өз құзыреті шегінде қоршалған табиғи ортаны қорғаудың ... ... ... ... ... ... саласында оқу-ағарту жүйесін дамыту;
Министрліктің жүзеге асырар қызметтері:
- қоршаған табиғи ортаны ... ... ... ... саясатты
ұстанып, мемлекеттік экологиялық бағдарламаларды ұйымдастырады;
- экологиялық қызметті жүзеге асыратын орталық атқарушы ... ... және ... бақылауды жүзеге асырады;
- мемлекеттік экологиялық бақылауды жүзеге асырады;
- қоршаған ортаның ... ... ... жұмыс атқарады,
сондай-ақ қоршаған орта және табиғат ресурстарының бірыңғай мониторингтік
жүйесіне басшылық жасайды;
- қоршаған орта және ... ... ... ... жан-жақты
бағасын беріп, ол туралы ҚР Үкіметіне хабарлайды.
- мемлекеттік экологиялық сараптама өткізуді ұйымдастырады;
- гидрометеорологиялық жағдайдың мониторингісін жүзеге асырады;
- қоршаған табиғи ... ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік бағдарламалар жасап, бекітеді;
- қоршаған табиғи ортаны қорғау және табиғи ... ... ... ... ісі ... ... жұмыстарын
ұйымдастырады;
Көрсетілген міндеттерді және өз қызметін ... ... ... ... өз ... шегінде лицензиялауды жүзеге асыру;
- табиғатты пайдалануға шарттар (келісім-шарттар), лимит пен квоталарды
бекіту, рұқсат беру;
- қоршаған табиғи ... ... ... және ... ... да қызметтер бойынша экологиялық талаптарды мақұлдап, бекітеді;
- мемлекеттік ... ... ... үшін ... олардың еңбек ақыларын төлеу;
- мемлекеттік экологиялық бақылауды жүзеге асыру үшін мемлекеттік
органдардан, басқа ... мен жеке ... ... ... ... ... талаптарды бұзғандар үшін жауаптылыққа тарту шараларын
қолдану және экологиялық заңнама талаптарын бұзғандығы туралы істер бойынша
сот қарауларында мемлекет ... ... ... ... талап қою;
- экологиялық талаптарды бұзумен жүзеге ... ... мен ... ... жұмыстарын шектеп, тоқтату туралы нұсқау
шығару, оларды пайдалануға ... қою, ... және ... да қызмет
түрлерін шектеп, тоқтату немесе қызметтің мұндай түрін ... ... ... ... ... ... ... халықаралық ұйымдармен өзара
әрекет ету;
- мемлекеттік экологиялық бас сарапшылар тағайындау және т.б.
Қазақстан Республикасы ауылшаруашылық министрлігінің орман және ... ... (әрі ...... Қазақстан Республикасы
ауылшаруашылық ... ... ... ... ... және
бақылау-қадағалау қызметін, сондай-ақ айрықша қорғалатын табиғи аумақтарда
орман және аңшылық ... ... ... ... ... ведомство болып табылады. Оның қызметі 2002 жыл ... ... ... ... ... міндеттері:
1) орман және аңшылық шаруашылық, айрықша қорғалатын табиғи аумақтар
бойынша мемлекеттік саясатты жасауға қатысып, жүзеге асыру;
2) айрықша қорғалатын ... ... ... және ... және ... ... ... мемлекеттік реттеу;
3) Орман және жануарлар ресурстарын (қорларын) қорғау, қалпына ... ... және ... ... табиғи аумақтардың жағдайы мен
қызметіне мемлкеттік бақылауды жүзеге асыру; ... ... және ... ... ... ... ... бірегей және сирек кездесетін ландшафтарды сақтау;
Комитет өз құзыретінің шегінде заңда белгіленген тәртіп ... ... ... ... ... құқық актілерді дайындауға қатысады және дайындайды;
2) мемлекетаралық ... ... ... ... қатысады әрі орман және жануарлар шарушылығында ... және ... ... қорғалатын аумақты дамытуға мүмкіндік
береді;
3) орман шаруашылығы заңнамасының, ... ... ... және айрықша қорғалатын табиғи аумақ заңнамасының талаптарын
сақтауды қадағалау мен бақылау;
4) ағаш ... ... ... ... ... ... ... дүниесін (балық қорынан басқа және
су жануарлары) қорғау, қайта қалыпқа келтіру және ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымдастырады;
6) орман шаруашылығы жүйесін, аңдық-экономикалық зерттеулер және
шаруааралық аң шаруашылығы жүйесін, орман ... ... ... орман
мониторингісін, мемлекеттік орман кадастрын және айрықша қорғалатын
аумақтағы ... ... ... және ... кетуге жақын өсімдік
пен жануарлар әлеміне есеп жүргізу, Қызыл кітапты шығару;
7) жануарларға (балық қорларынан басқа) (басқа да су ... есеп ... ... және ... ... ... ... да су жаруарларының) мемлекеттік кадастарын жүргізу;
8) Қарамағындағы ... ... ... ... ... қарастырылған барлық қажетті шараларды өткізуді қамтамасыз етеді,
айрықша қорғалатын табиғи аумақтар жетілдіру бойынша ұсыныстар дайындайды;
9) ... және ... ... ... ... ... келтіруді және тиімді пайдалануды, экологиялық, аңшылық және балық
аулау туризмін дамытуды қамтамасыз етеді;
10) орман шаруашылығы, жануарлар дүниесін ... ... ... да су ... ... ... қалпына келтіру және тиімді
пайдалану бойынша халықаралық ынтымақтастыққа қатысады;
11) Қазақстан Республикасының заңнамасы жүктеген басқа да қызметтерді
атқарады.
Қазақстан ... ауыл ... ... ... комитеті – Қазақстан Республикасы ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... атқару және қадағалау-
бақылау қызметті, сондай-ақ ... ... ... салааралық
үйлесімді жүзеге асыратын мемлекеттік басқарма ведомствосы болып табылады.
Оның қызметі 2003 жылғы 18- шілдедегі Ережеге [91] сәйкес ... ... ... ... қорғау мен табиғи ресурстардың жекелеген түрлерін
пайдалану саласындағы ... ... ... ... ... ... ... зиянды өтеудің құқықтық мәселелері
Жердi қорғау қоршаған ортаның бiр бөлiгi ретiнде жердi ... ... ... ... ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы
айналымынан негiзсiз алып қоюды ... ... ... ... ... мен ... бағытталған құқықтық, ұйымдық,
экономикалық, технологиялық және басқа да iс-шаралар жүйесiн қамтиды. А.Х.
Хаджиевтың ... бұл ... ... ... мәселесін кең мағынада
қарастырады. Жерді қорғау түсінігінің көпаспектілігі жайлы айтқанымыз дұрыс
болар. ... ... ... мазмұнын қарастырғанда арнайы құзіретті
мемлекеттік органның бақылау қызметін ... ... ... ... ... ... осы ойды О.И. ... қолдайды: «Жерді қорғау – жерді қалпына
келтіру мен ... ... ... деп, ал құқықтық қорғау деп –
жердің құнарлылығын арттыру мен ... оның ... ... ... ... жол бермеу мәселелерін реттеуші құқықтық нормаларды
айтамыз»[93, 211 б.].
Өнеркәсіп жерлерін қорғау кең ... ... ... құрамдас
бөлігі болып табылады. Оны кеңістік базис ретінде өндіріс объектілерін
орналастыру ... ... ... ... ... ауылшаруашылығы және
орман шаруашылығы айналымынан негізсіз алып қоюды болдырмауға, жердің
құнарлылығын арттыру мен ... оның ... ... мен құрамының
бұзылуынан қорғауға бағытталған құқықтық ... ... Жер ... ... сәйкес, жердi қорғау қоршаған
ортаның бiр ... ... ... қорғауға, жердi ұтымды пайдалануға, жердi
ауыл шаруашылығы мен ... ... ... ... алып ... ... топырақтың құнарлылығын қалпына келтiру мен
арттыруға ... ... ... ... ... ... да ... жүйесiн қамтиды.
Жердi қорғау мақсаттары:
      1) өндiрiстiң экологиялық қауiпсiз ... ... ... ... ... және ... да ... жүргiзу
арқылы жердiң тозуы мен бүлiнуiн, шаруашылық қызметтiң басқа да ... ... 2) ... ... ... ... ... мен қалпына келтiрудi
қамтамасыз ету;
      3) жердi ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ның Жер Кодексінін 140-бабына сәйкес, жер ... ... мен жер ... 1) жердi құнарсызданудан және шөлейттенуден, су және жел эрозиясынан,
селден, су басудан, батпақтанудан, қайталап сортаңданудан, құрғап кетуден,
тапталудан, ... пен ... ... ... ... және басқа да зиянды заттармен ластанудан, басқа да ... ... 2) ауыл ... ... ... зиянкестер мен өсiмдiк
ауруларын ... ... бұта мен шiлiк ... кетуден, жердiң жай-
күйi нашарлауының өзге де түрлерiнен қорғауға;
      3) бүлiнген жердi ... оның ... және ... ... ... қасиеттерiн қалпына келтiру мен оны шаруашылық ... ... 4) ... бүлiнуiмен байланысты жұмыстар жүргiзiлген кезде топырақтың
құнарлы қабатын сыдырып ... ... және ... бағытталған iс-
шаралар жүргiзуге мiндеттi.
Өнеркәсіп жерлеріне қатысты оларды қорғаудың ... ... ... ... құнарсызданудан және шөлейттенуден, су және жел эрозиясынан,
селден, су басудан, батпақтанудан, қайталап сортаңданудан, құрғап кетуден,
тапталудан, ... пен ... ... ... ... және ... да ... заттармен ластанудан, басқа да бүлiну
процестерiнен қорғауға;
2) бүлiнген жердi ... және оны ... ... ... ... ... байланысты жұмыстар жүргiзiлген кезде топырақтың
құнарлы қабатын сыдырып алуға, сақтауға және ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ның Экологиялық Кодексінде
көрсетілген [19].
      ... ... мен ... ... және ... ... сумен жабдықтау жүйелерiн, кәрiздердi,
гидротехникалық ... ... және ... ... ... бұйымдар мен жабдықтарды, басқа да объектiлердi
жобалау кезiнде: 1) қоршаған орта сапа нормативтерiнiң ... ... ... және ... ... 3) қалдығы
аз және қалдықсыз технологиялардың пайдаланылуы; 4) қоршаған ортаны
ластаудың ... ... ... ... ... 5) ... ... және ұтымды пайдалану көзделуi тиiс.
Мемлекеттiк экологиялық және санитарлық-эпидемиологиялық сараптаманың
оң ... жоқ ... ... және iске ... ... ... құрылыстарды және өзге де ... беру ... ... ... ... ... толық көлемде
орындалған жағдайда қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкiлеттi органның
қатысуымен құрылатын қабылдау комиссиясының актiсi бойынша жүргiзiледi.
Қауiптi ... ... ... ... ... жарату жөнiндегi қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды молайту мен ұтымды пайдалану жөнiндегi жобада ... ... ... ... және өзге де объектiлердi
пайдалануға беруге тыйым салынады.
Шаруашылық және өзге де объектiлердi пайдалануды жүзеге ... ... 1) ... ... ... ... экологиялық
қауiпсiздiк талаптарын сақтай отырып жүргiзу; 2) қоршаған ортаны қорғау
мәселелерi ... ... ... жүргiзу және бүкiл қызметi
бойынша мемлекеттiк органдарға белгiленген есептiлiктi беру; 3) мемлекеттiк
бақылаушы ... ... ... жәрдемдесу және ... ... ... ... үшiн ... болады.
Табиғат пайдаланушы әрбiр объектiде: 1) өндiрiстiк ... ... ... және бақылаушы органдармен өзара iс-қимыл жасауға
жауап беретiн арнайы бөлiмше құруға не ... ... ... ... мен өмiрiн, қоршаған ортаны және мүлiктi ... ... ... ... қауiпсiз тәсiлмен жүргiзуге және
жабдықтарды қауiпсiз жай-күйде ұстауға; 3) барлық ... ... ... ... ... саласындағы уәкiлеттi органның аумақтық органдарымен
келiсiлген, кемiнде бес жылда бiр рет ... ... ... ... ... ... құжаттарды әзiрлеп, бекiтуге тиiс.
Нормативтiк-техникалық құжаттар жаңа ... ... мен ... жаңа
технологиялық процестердi, қондырғыларды, машиналар мен аппаратураларды
енгiзу кезiнде де ... ... тиiс; 4) ... ... ... пайдаланушының жауапты лауазымды адамдары
анықталған кемшiлiктердi ... ... ... ... және
экологиялық қауiпсiздiктiң жай-күйiн жазатын тексеру журналдарын ... 5. ... ... ... ... ... мен
жүргiзу тәртiбi табиғат пайдаланушы әзiрлеген арнайы ережеде ... 6. ... ... ... ... экологиялық
заңнамасының бұзылуының, дүлей зiлзалалар мен ... ... ... ... ... жою немесе оқшаулау жөнiндегi
iс-қимылдар жоспары болуға тиiс. 7. Экологиялық ... ... мен ... бұзылуын немесе адамдардың өмiрi ... ... ... ... ... ... ортаның ластану
мүмкiндiгiн анықтаған қызметкер туындаған жағдайды жою немесе ... ... ... ... шараларды дереу қабылдауға және ол жөнiнде
диспетчерге немесе басшылыққа хабарлауға мiндеттi. 8. ... ... ... уәкiлеттi орган, сондай-ақ шаруашылық және өзге де
объектiлердi пайдалануды жүзеге ... ... ... ... ... мерзiмдерде жойылуын бақылауға тиiс. ... ... ... және ... зардаптарға әкеп соқпаған
авариялар жазатайым оқиғаларға және экологиялық зардаптарға әкеп ... ... ... және ... алу ... ... тексерiледi. Ерекше жағдайларда iрi ... ... ... ... ... ... ... оқиғаларды тексеру үшiн
комиссия тағайындалады. 10. Табиғат ... ... ... ... шығарылған авариялар туралы ол анықталған кезден бастап екi ... ... ... қорғау саласындағы уәкiлеттi органға хабарлауға
мiндеттi.
Қазақстан ... ... ... ... ... және өзге де ... ... экологиялық талаптар көрсетілген.
1. Кәсiпорындар, құрылыстар және өзге де объектiлер орналастырылатын
жерлердi айқындау қоршаған ортаны қорғаудың шарттары мен ... ... ... ... ... экологиялық салдарлары ескерiлiп
жүргiзiледi.
2. Кәсiпорындарды, құрылыстарды және өзге де ... ... ... санитарлық-қорғау және өзге де қорғау аймақтары белгiленедi.
ҚР-ның Экологиялық Кодексінің ... ... және ... да ... салуға және реконструкциялауға
қойылатын экологиялық талаптар
      Кәсiпорындарды, құрылыстарды және өзге де ... салу ... ... ... және ... оң ... болғанда және қоршаған орта сапасының
нормативтерiне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... ортаны қорғауға залал келтiре отырып, ... ... ... ... ... жердi қалпына келтiру, табиғи
ресурстарды молайту мен ... ... ... ... ... ортаны сауықтыру жөнiндегi шаралар қолданылуға тиiс.
      Жоба бекiтiлгенге ... және ... жер ... ... ... ... ... тыйым салынады.
Өнеркәсiп, энергетика, көлiк және ... ... ... ... және ... ... пайдалану
кезiндегi экологиялық талаптар.
     Өнеркәсiп, энергетика, көлiк және байланыс ... ... ... және ... ... ... ... талаптар ескерiлiп және экологиялық тұрғыдан
негiзделген технологиялар, ... ... ... ... қажеттi
тазарту құрылыстары мен санитарлық күзет аймақтары пайдаланыла ... ... ... ... пайдалану кезiнде экологиялық қауiпсiздiктi қамтамасыз
ететiн аз қалдықты және ... ... ... ... Жеке және заңды тұлғалар топырақты, су тоғандарын, ормандарды ... де ... ... ... ауыл шаруашылығы қызметiнiң зиянды
әсерiнен қорғау жөнiндегi шаралар кешенiн ... ... ... ... және ... ... ауыл шаруашылығы
мақсатынан өзге жерлердің аймақтарға бөлуде, экологиялық қауіпсіздік пен
жерді рационалды пайдалану қамтамасыз етіледі.
Сондай-ақ, ... ... ... және ... ... ... өзге ... жерлердің аумағын белгілеп пайдалануда
қойылатын экологиялық талаптар қарастырылған.
Өнеркәсiп, көлiк және ... да ... іске ... ... құру және ... халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету
мақсатында, көрсетіліп отырған жерлердің ерекше пайдалану жағдайын ... ... ... ... ... ... белгіленеді.
Өнеркәсiп, көлiк және байланыс, қорғаныс, ауыл шаруашылығынан өзге
мақсаттағы жерлерді ... жер ... ... ... ескеріледі,
осы жерлердің мақсаттарымен келіспейтін, шаруашылықтың түріне тиым салынады
немесе осы аймақтың шегінде шектеу қойылады.
Өнеркәсiп, көлiк және байланыс, ... ауыл ... ... ... ... жер санаттарына ауыстырудағы қосымша экологиялық
талаптар, деңгейден жоғары химиялық заттармен ластану, ол жерді ... ... ... ... ... ластанған жерлер,
сақталып босалқы жерлердің қатарына жатады.
Сонымен, ... ... ... кең ... ... ... ... Оны кеңістік базисі ретінде ... ... ... ... ... ... жерді ауылшаруашылығы және
орман шаруашылығы айналымынан негізсіз алып ... ... ... арттыру мен сақтауды, оның тозуын ластануы мен құрамының
бұзылуынан қорғауға бағытталған құқықтық нормалар ... Жер ... ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясы адамның қолайлы қоршаған
ортамен қамтамасыз етілуіне кепілдік беріп отыр және бұл ... ... ... ... ... ... мен ... қауіпсіздікті
басқару тетігінің стратегиясын жасау болып табылатын тиімді әлеуметтік-
экономикалық саясаттың қажеттігін негіздейді ... ... ... ... өту ... ... ... мәселелері ерекше өзектілікке ие болып отыр.
Бүгінгі күнде өз ... ... ... мәселелердің бірі болып,
өндіріс және тұтыну ... ... ... ... ... оларды орналастыру мен көму орындарының саны мен көлемі
көбейіп отыр: қалдықтарды орналастыру елді ... ... ... ... асырылады, олардың химиялық және физикалық құрамы үнемі күрделеніп
отырады, қалдықтарды ... үшін ... ... және ... жою ... үшін төлемақылардың мөлшері де көбеюде.
Біздің республикамызда өндіріс және ... ... ... ... жою ... ... ... басқарудың тиімді мемлекеттік
жүйесі жоқ. Қалдықтарды кешенді түрде қайта өңдеудің ... ... екі млрд ... ... ... пен ... ... оның
ішінде он алты млрдтан астамы техногендік минералдық түзілімдердің үлесі
болса, алты млрды ... ... және 96 ... ... ... қалдықтар
болып табылатына негізделіп отыр. Жыл ... 700 млн. ... ... оның ... 250 млн. ... ... ... болып табылады,
96 млн. текше метр қатты қалдықтың бес пайызы ғана жойылуға жатады.
Бұл жағдайлардың барлығы ... ... ... ... ... пен отынды пайдалануымен, ... ... ... ... ... ... ... қайта
өңдеуге және жоюға қомақты қаржы бөлмейтіндігімен ... ... ... Экологиялық кодексінде өндіріс
және тұтыну қалдықтарына меншік құқығын, қалдықтарды жіктеуді қарастыратын,
сонымен бірге, қалдықтарды көмуге ... ... қоса ... ... ... ... ... қарастыратын төрт тарау
бар. Экологиялық ... ... көп ... ... өзге де ... мен ... өндіріс немесе тұтыну
процесінде пайда болған ... ... ... ... жоғалтқан тауарлар (өнімдер) болып табылатын ... ... ... Экологиялық Кодексінде өндіріс және тұтыну ... ... ... ... – бұл өнім ... ... ... барысында қалыптасқан шикізат, материалдар, жартылай
фабрикаттар, химиялық қосылыстар ... және ... ... ... немесе ішінара жоғалтқан қалдықтар. Тұтыну қалдықтары – ... ... ... ... өзінің тұтыну қасиетін
Қолданыстағы Экологиялық кодекстің үшінші тарауын саралау
нәтижесінде көретініміз, ... ... ... ... ... арнайы
құзіретті органның жоқтығын байқаймыз. Жекелеген өкілеттіктер Қоршаған
ортаны қорғау министрлігіне, ал басқалары ... ... ... АҚШта мұндай өкілеттікті қоршаған ортаны ... және ... ... ... Агенттігі жүзеге асырады. Агенттік табиғат
қорғау қызметінде тиімді мемлекеттік іс-шараларды жүзеге асыру мақсатында
1970 жылы құрылған. ... ... ... – ауа тазалығын
бақылау бағдарламасы, қалдықтарды, су, қауіпті материалдарды, сондай-ақ улы
заттарды пайдалану бағдарламалары орын ... ... ... ... ... ... негізделеді:
Қоршаған ортаны ластауға тыйым салатын Өндіріс қалдықтары туралы
1899 жылғы бірінші федералды Заңы, бірақ ол ... ... тек 1970 ... 1965 ... ... ... жою туралы Заңы. Аталған заңмен қатты
қалдықтарды жою ... ... ... ... ... ... сынықтарын
жою тәсілдерін әзірлеу бағдарламасы енгізілді; 1970 ... ... ... ... ... Заң қатты қалдықтарды жоюды жетілдіру бағдарламасын
енгізді. Мұнда қатты қалдықтарды жою бағдарламасын жүзеге асыру ... ... ... Агенттік құрамына өтті.
Күнделікті орта статистикалық американдық 2кг қатты тұрмыстық
қалдықтарды шығарады. Соңғы ... ... әр ... есептелген «Тұтынуды
азайту. Қайта пайдалану. Қайта өңдеу» (RRR - Reduce, Reuse, and ... ... ... ... ... асып ... ... қайта
өңдеуге шыны, пластик, қағазды ... ... ... ... ... ... т.б. үнемді жұмсауға үйретеді. Федералды билік
органдары ... ... жыл ... 35 млн АҚШ ... жұмсайды.
Қалдықтарды жинау мен өңдеуді қалыптастыру индустриясы АҚШта 1,1 млн жұмыс
орнын құруға септігін ... ... ... ... ... ... өндіріс пен
тұтыну қалдықтарын басқару бойынша Ұлттық орталықты құру жоспарланып отыр.
Оның негізгі ... ...... ... ... ... асыру,
қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... кешен өндірісін ... Бұл ... ... ... ... ... ... өңдеу саласындағы әртүрлі жобаларды қаржыландыруды ... ... ... ... ... ... мен ... «Жасыл
даму» орталығына бағытталып, жобаларды жүзеге асыруға жұмсалады [3].
Нақты саладағы қабылданатын нормативтік ... ... ... ... ... ... Бұл тетіктер кез келген салада қолдануға
болатын, әмбебеп, яғни, қылмыстық, азаматтық, әкімшілік ... ... ... ... ... ... құқықтық тәртіпті бұзған тұлғалардың
жүріс тұрысына әсер ететін арнайы шара болып табылады.
Қоршаған ... ... мен ... ... пайдалану саласындағы
құқық бұзушылықтар экологиялық құқық бұзушылықтар ... ... ... ие болады:
Экологиялық құқық бұзушылықтардың объектісі болып, қоршаған ортаны
қорғау және ... ... ... саласындағы қоғамдық қатынастар
танылады;
Экологиялық ... ... ... жағы ... ... ... ... сияқты белсенді түрде жасалған құқыққа қайшы әрекет
немесе әрекетсіздік;
Құқық бұзушылық құрамының келесі белгісі ... екі ... ... кінә ... Кінә ... және абайсыздық нысанда болады;
4. Экологиялық құқық бұзушылықтардың субъектісі болып, есі ... ... ... жеке ... және ... ... ... емес
заңды тұлғалар танылады [4, с.278].
Қалдықтар туралы заңнаманы ... үшін ... ... ... осы ... ... ... танылады. Осы саладағы құқық
қатынастардың күрделілігі мен объектінің ерекшелігіне ... ... те ... ... ие. Шаруашылық етуші субъектіні
жауапкершілікке тарта ... ... ... орган кәсіпорынның
қаржылық мүддесін қозғайды. Салынған айыппұлдар кәсіпорындар үшін қаржылық
қиындықтарды туындатады. Әрине кәсіпорындарда жұмыс ... ... ... ... олар, адамдардың өмірі үшін қауіп төндіретін қалдықтардың
шоғырлануына да қарап қала алмайды. Қалалық қоқыстар ... ... ... және тағы үй жануарларының мекеніне ... ... ... ... ... ... ... табылады.
«Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы» ҚР Кодексінде қалдықтармен
жұмыс істеу ... ... үшін ... ... ... Осыған
сәйкес, Төтенше жағдайлар жөніндегі Агенттік ... ... мен ... өзге де ... ... және ... заттар мен қалдықтарды өндіру, сақтау, көму, жою, пайдалану, кәдеге
асыру, тасымалдау ережелерін бұзу ... ... ... ҚР ӘҚбК 220
бабына сәйкес жеке тұлғаларға – айлық есептік көрсеткіштің онға ... ... ... дара ... ... ... орта
кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар болып ... ...... ... ... мөлшерінде, ірі кәсіпкерлік
субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға ... ... ... ... салынады.
Қоршаған ортаны қорғау және табиғи ресурстар Министрлігі қоршаған
ортаны өндіріс және тұтыну қалдықтарымен ластаумен ... ... ҚР ӘҚбК 249 ... ... ... және ... қалдықтарды
жинау ережелерін бұзу, аталған қалдықтарды жағу кезінде атмосфералық ауаны
қорғау және өрт ... ... ... ... жағдайында
аталған орган әкімшілік жауапкершілік шараларын қолдануға құқылы. Өндіріс
және тұтыну қалдықтарымен жұмыс ... ... ... ... ... бұзғаны үшін кінәлі тұлғалар қоршаған ортаны қорғау және ... ... ҚР ... 261 ... ... жауапкершілікке
тартылады. Ал 270 бапқа сәйкес, кінәлі тұлғалар қалдықтарды есепке алу,
кәдеге асыру және ... ... ... үшін ... ... флора және теңіз асты фаунаны ... ету ... ... ... ... ... Кодекске 304
бап «Қазақстан Республикасының континеттік қайраңында ... мен ... ... көму ... ... ... тоқтата тұру және
бөлшектеу ережелерін бұзу» енгізілді. Оған сәйкес Қазақстан Республикасының
континеттік қайраңында кемелерді және өзге де ... ... ... ... аралдарды қондырғылар мен құрылыстарды, қалдықтар мен
басқа да ... көму ... ... ... қазбалар
орындарының бүлінуіне, адамдардың өміріне немесе денсаулығына ... ... ... теңіз флорасы мен фаунасына залал келтіруге
немесе қызметтің басқа да ... ... ... ... әкеп ... ... ... тұру мен бөлшектеу ережелерін бұзу, жеке тұлғаларға
– бес, лауазымды адамдарға, дара кәсіпкерлерге – жиырма, ... ... ... ... ... ... ... салуға әкеп соғады.
ҚР ӘҚбК-не қалдықтарды ... мен ... ... және ... полигондарының орналасуы туралы ережелерді сақтамау барысында
санитарлы-гигиеналық, архитектуралық-құрылыстық, экологиялық ... үшін ... ... ... ... ... Қалдықтар
полигонында қалдықтарды көму тәртібі енгізілуі керек – қандай қалдықтарды
көмуге болатынын не болмайтынын, ... ... ... ... ... ... ... биологиялық және т.б. Және де бұл ... үшін ... ... шараларын қолдану керек [5].
Экономикалық дамыған мемлекеттердің қоршаған ортаны қорғау
заңнамаларында ... ... ... және ... ... ... Әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік
нақты норманы бұзғанда ... ... ... ... түрінде қолданылатын
әкімшілік жауапкершілік азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің бір түрі
ретінде қаралады, себебі ... сот ... ... АҚШ ... азаматтық-құқықтық жауапкершілік заңнаманы бұзғаны үшін бір күнге
25 мың доллар ... ... ... қылмыстар үшін қылмыстық жауапкершілік табиғат
қорғау заңнамаларымен, қылмыстық кодекспен реттеледі. Осыған сәйкес, АҚШ
заңнамасы бойынша ... ауа ... ... ... ... заң нормаларын
қасақана бұзғаны үшін бір күнге 25 мың доллар көлемінде ... ... ... 1 ... дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру көзделген,
немесе екеуі де орындалуы мүмкін. Қайталап құқық ... орын ... – бір ... 50 мың доллар көлемінде айыппұл салынады немесе 2
жылға дейін бас бостандығынан айыру көзделген. АҚШта ... ... ... ... заң ... ... бұзғаны үшін көзделеді.
Қалдықтарға қатысты әрекет етуші ҚР заңнамасына сәйкес қылмыстық
жауапкершілік ... ... тек екі ... ғана реттеледі.
«Радиоактивті материалдармен жұмыс ... ... ... ... 249 бапта
радиоактивті материалдары сақтау, пайдалану, есепке алу, көму, ... және ... ... ... ... да ... бұзу, егер бұл
әрекеттердің кісі өліміне немесе өзге де ауыр ... ... ... ... ... көзделген. «Ықтимал экологиялық қауіпті
химиялық, радиоактивті және ... ... ... мен ... ... ... ... туралы 278 бапта ықтимал
экологиялық қауіпті химиялық, радиоактивті және ... ... ... ... көму, пайдалану немесе өзге жұмыс істеу кезінде
экологиялық талаптардың ... егер бұл ... ... ... ... ... елеулі зиян келтіру қаупін төндірсе, екі жүзден бес
жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған ... ... бес айға ... ... ... ... өзге де табысы мөлшерінде
айыппұл салуға, не үш жылға ... ... бас ... ... ... ... дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазалану
жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... немесе
абсолютті жауапкершілік институты анықталған, яғни жоғары қауіп көзі бар
меншік ... ... ... ... ... егер ... келтірілсе, бұл институт қолдануға жатады. АҚШ заңнамасы бойынша
бұған қатысты қауіпті қызмет критерийі танылады. Заңнамада ... ... ... (кінәсіз) жауапкершілік көзделетін қауіпті қызмет түрлерінің
тізімі көрсетілген [95].
Қоршаған ортаны қорғау туралы АҚШ ... ... ... ... қорғаудың негізгі және көп кездесетін нысаны болып
табиғат қорғау заңнамасы талаптарын орындамау туралы әркімнің ... ... ... ... ... талап-арыздары»
институтының ерекшелігі - оның аясында талапкердің өзіне немесе ... ... ... ... ете ... «Азаматтар талап-арыздары»
институты қоршаған ортаны қорғаудың құқықтық механизміне қоғамның қоршаған
орта жағдайын бақылау формасы ретінде және жаhандық ... ... ... ортаға құқығын қамтамасыз ету ретінде ... ... ... ... мақсатында американдық заң шығарушы бұл
бағытта азаматтарды іске тартуды материалдық ынталандыру жағынан ... ... ... қазынасынан олардың еңбектері үшін ақы ... ... ... құқықтарын қорғау жөніндегі американдық
тәжірибені саралай отырып және ... ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттік
табиғат қорғау органдары қызметіне ықпал ету және экологиялық заңнаманың
дамуына байланысты ... ... әсер ету ... ... ... ... ... дүниесі мен өсімдіктер әлеміне келтірілген экологиялық
зиянды ... ... ... Республикасының Жануарлар дүниесiн қорғау, өсiмiн молайту
және пайдалану туралы ... ... 2004 ... 9 ... ... ... ... жануарлар дүниесi дегеніміз – ... ... ... Қазақстан Республикасының құрлықтағы
қайраңының және айрықша экономикалық ... ... ... ... тұрақты немесе уақытша мекендейтiн жануарлар
жиынтығы болып табылады. Жануарлар дүниесін пайдалану ... және ... ... ... ... ... дүниесін арнайы пайдалану түріне - жануарлар дүниесі
обьектілері мен олардың тіршілігінің өнімдерін ... ету ... ... жатады.
Жануарлар дүниесін жалпы пайдалануға - жануарлар ... ... ... пайдалы қасиеттерін табиғи ортадан алып қоймай пайдалану
жатады. ... ... ... қасиеттерін, сондай-ақ жануарлар
дүниесі обьектілерін ғылыми, мәдени-ағартушылық, тәрбиелік, ... ... ... ... ... салынбаған басқа
меқсаттарда пайдалану жануарлар ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Жануарлар дүниесін пайдалану түрлері Қазақстан Республикасының
заңнамалық актісінде белгіленеді.
Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... жол ... ... ... омыртқасыз су жануарлары мен су ... да ... және ... ... ... ... жануарларды шаруашылық
мақсатта пайдалану;
жануарларды ғылыми, мәдени-ағартушылық, ... және ... ... пайдалы қасиеттері мен олардың тіршілік өнімдерін
пайдалану.
Жануарлар дүниесін арнайы пайдалануға мынадай мерзімдер ... және ... ... ... ... үшін –
биологиялық–экономикалық ... ... ... мен ... су ... ... бекітіп беру конкурсына
қатысушыларға қойылатын санаттық талаптардың, аңшылық және ... ... ... ... негізінде конкурстық комиссия белгілеген
аңшылық алқаптары мен балық шаруашылығы су ... ... ... ... ... жылдан қырық тоғыз жылға дейін;
қалған түрлеріне – бір жылдан артық емес.
Жануарлар дүниесін ... ... ... рұқсатсыз, тегін жүзеге
асырылады. Жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшін төлемақы (бұдан әрі ... ... ... ... ... ... жануарлар дүниесін
пайдаланғаны үшін алынады.
Жануарлар дүниесін арнайы пайдалану жануарлар ... ... ... және ... саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган беретін
жануарлар дүниесін пайдалануға рұқсаттың (бұдан әрі – ... ... ... ... ... және ... кету ... төнген жануарлар
түрлерін пайдалану үшін төлемақыны әрбір жекелеген жағдайда осы жануарларды
табиғи ортадан аулауға рұқсат беру ... ... ... ... ... жануарларды табиғи ортадан ғылыми-зерттеу және ... ен ... ... ... ... ... жасанды көбейту
және будандастыру мақсаттары үшін ұстап алып, ... ... ... ... жеке және ... ... ... болып табылатын, жасанды жолмен
өсірілген әрі қамауда және (немесе) жартылай қамауда ұсталатын жануарлар
дүниесінің объектілерін пайдаланған ... ... ... ... өсімін молайту және пайдалану саласындағы
уәкілетті мемлекеттік орган ... ... және су ... ... ... ... ... биологиялық негіздеу мақсатында балықтар
мен басқа да су жануарларын бақылау үшін аулауды жүзеге асырған кезде;
4) ... ... ... ауыл ... және ... да ... аурудан қорғау, қоршаған ортаға зиянды болғызбау, ауыл
шаруашылығы қызметіне ... ... ... ... ... ... саны ... тиіс жануарлар түрлерін алған кезде төлемақы
алынбайды.
Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін ... және ... ... мемлекеттік органның аумақтық бөлімшелері өзінің орналасқан жері
бойынша ... ... ... ... ... нысан бойынша төлемақы
төлеушілер мен салық салу объектілері ... ... ... ... ... кейінгі айдың 15-інен кешіктірмей табыс етеді.
Қазақстан Республикасының заңнамалық актісінде белгіленген тәртіппен
жануарлар дүниесін арнайы ... ... ... жеке және ... тұлғалар
төлемақы төлеушілер болып табылады. Төлемақы ставкалары республикалық
бюджет туралы заңда белгiленген және ... ... күнi ... ... ... көрсеткiш мөлшерi негiзге алына отырып айқындалады.
Сүтқоректілер үшін әуесқойлық және спорттық аң аулау, мәселен бұлан үшін ... ... ... - 16 ... ... көрсеткішке дейін алынады.
Бұл соманың мөлшері бұланның еркек, ұрғашы және жас төл ... ... ... ... үшін ... ... ... шүрегей, қырылдақ шүрегей, боз үйрек, сары айдар үйрек, қылқұйрық,
даурықпа шүрегей, жалпақ тұмсық, қызылтұмсық сүңгуiр, қызылбас ... ... ... теңіз сүңгуiрі, ұшқыр үйрек, сусылдақ, айдарлы
үйрек, қара тұрпан, кiшi бейнарық, секпiлтөс бейнарық, ... ... аң ... үшін 0,010 АЕК, ал ... және ... аң ... 0,020 АЕК мөлшерінде алынады. Жануарлар дүниесін арнайы пайдалану
Қазақстан Республикасының салықтық ... ... ... негізде
жүргізіледі.
Жануарлар дүниесін пайдалану үшін төлем табиғи еркін жағдайда тіршілік
ететін жануарларды табиғи ортадан ... үшін ... ... ... ... ... үшін белгіленеді:
аңшылық обьектілері болып табылатын жануарлар түрлері;
балық аулау обьектілері болып табылатын жануарлар ... ... және ... кету қаупі төнген жануарлар түрлері;
басқа шаруашылық мақсаттар үшін ... пен ... ... ... ... ... пен ... аулау обьектілері болып табылатын жануарлар түрлерін
пайдалану үшін, осы ... ... ... ғана ... ... кездесетін және құрып кету қаупі ... ... ... үшін төлем әрбір бөлек жағдайда, осы жануарларды табиғи ортадан
алуға рұқсат беру кезінде ... ... ... ... жеке және заңды ... яғни ... ... ... ... ... ... Республикасының Үкіметі белгілейді.
Төлем мөлшері жануарлар санына (су жануарларының кейбір ... және ... ... ... ... 2002 ... 15 ... қаулысымен аң аулау обьектілері
болып табылатын ... ... ... ставкілері; балық аулау
обьектілері болып табылатын жануарларды пайдалануға төлем ставкілері; ... ... ... жануарларды пайдалануға төлем ставкілері
бекітілген.
Жануарлар дүниесін арнайы пайдалануға беру Қазақстан Республикасының
зағнамасында бекітілген тәртіппен, жануарлар дүниесін ... ... ... ... ... ҚР ... 2004 жылы 31 ... қаулысымен жеке және
заңды тұлғаларға, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... падалануға рұқсат беру
тәртібін анықтайтын жануарлар дүниесін пайдалануға ... беру ... әрі - ... ... ... пайдалануға рұқсат беретін уәкілетті органдар:
жануарлар дүниесін қорғау, өсімін ... және ... ... және ... да су жануарларын қоспағанда, - Қазақстан Республикасы
Ауыл шаруашылығы министрлігінің орман және ... ... ... ... және ... да су жануарларын қорғау, өсімін молайту және
пайдалану саласында - Қазақстан ... Ауыл ... ... ... ... беру ... және тәртібі. Уәкілетті орган пайдаланудың
мынадай түрлеріне рұқсат береді: аңшылық пен балық аулау обьектілері болып
табылмайтын ... ... ... пайдалануға; жануарларды
ғылыми мақсатта пайдалануға; жануарларды мәдени-ағартушылық, тәрбиелік және
эстетикалық мақсаттар үшін пайдалануға; жануарлар тіршілігінің ... ... ... ... ... шаруашылығы ұйымдарына аң аулауға рұқсатты тиісті уәкілетті
органның аумақтық органдары бекітілген жануарларды алу ... ... ... ... ... қорында аң аулауға рұқсат беру
уәкілетті орган тарапынан жүзеге асырылады.
Балық шаруашылығы ұйымдарына балық ... ... ... уәкілетті
органның аумақтық органдары бекітілген жануарларды алу ... ... ... ... ... ... ... алуға рұқсат тиісті
уәкілетті орган анықтаған, жануарлар санын реттеу ... ... ... ... пен ... аулаудан бөлек, жануарлар
дүниесін пайдаланудың түріне қарай ... ... ... ... тиісті уәкілетті органға немесе аумақтық органдарға өтінім табыс
етеді.
Өтінім формасы тиісті уәкілетті органмен бекітіледі. ... ... ... мәліметтер (заңды тұлғалар үшін реквизиттері, жеке
тұлғалар үшін төлқұжат деректері, шетелдіктер үшін қосымша – келу, ... ... ... ... болу ... келу ... ... уақытша тұратын мекен жайлары);
жануарлар дүниесін пайдалану түрі;
алып қою мақсаты;
тіршілік ету ортасынан алып ... ... ... дүниесі
обьектілерінің тізімі және мөлшері;
жастық, жыныстық құрамы (қажет жағдайда);
алып қою мерзімі;
алып қою көзделген аудан ... және ... ... қою ... ... ату, жинау) көрсетілуі тиіс.
Өтінімге келесі құжаттар қосылып тапсырылады:
құрылтайшылық құжаттардың нотариалды ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқық беретін,
тиісті ... ... ... ... ... куәландырылған
көшірмелері, (алғашқы өтінім беруде);
жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшін төлем құжаты;
жануарлар дүниесі обьектілерін алып қоюға ... ... ... қою және аулау құралдарының, жүзуші құралдардың тізбесі;
сирек кездесетін және құрып кету ... ... ... ... ... жағдайда Қазақстан Республикасының шешімі;
берілген рұқсаттар туралы есеп (алдын рұқсаттар берілген жағдайда).
Жануарлар дүниесін пайдалану түріне байланысты көрсетілген құжаттардан
бөлек, ... ... ... ... ... ... және балық аулауға (алғашқы өтінім беруде):
облыстық атқарушы органның ... ... су ... ... ... ... көшірмесі;
облыстық атқарушы органның аңшылық ... ... ... ... ... ... шарттың көшірмесі;
аңшылық шаруашылығын жүргізуге келісім шарттың көшірмесі;
балық шаруашылығын жүргізуге келісім шарттың көшірмесі;
жануарлар дүниесі ... алып қою ... ... ...... шаруашылығы ұйымымен шетелдіктердің аң
аулауды ұйымдастыру туралы келісім шартының көшірмесі;
аң аулау мен ... ... ... ... жануарларды
шаруашылық мақсаттарға пайдалану үшін (алғашқы өтінім беруде):
аң аулау мен балық аулаудың обьектілеріне ... ... ... ... ... ... ... болатын құжат
(лицензиялардың және/немесе патенттердің, ... ... ... ... ... жүргізуге құқық беретін басқа да
құжаттардың нотариалды куәландырылған көшірмелері);
жануарлар дүниесі обьектілерін алып қоюды негіздейтін ... ... ... ... ... қорытындысы);
жануарларды ғылыми мақсатта пайдалану үшін (алғашқы өтінім беруде):
ғылыми ұйымның ғалымдар кеңесімен ... ... ... ... ... ... көшірмесі;
аймақтық уәкілетті орган бекіткен ихтиологиялық жұмыстар ... ... ... ... кезінде);
жануарлар дүниесі обьектілерін алып қоюды негіздейтін материалдар
(биологиялық негіздеме, мемлекеттік ... ... ... жұмыстарын жүргізуге мемлекеттік тапсырысты орындау
кезінде – уәкілетті ... ... ... шарттың көшірмесі.
Рұқсаттама беру кезінде:
өтінімде көрсетілген мәліметтердің толық көлемде берілмеуі;
өтінімде көрсетілген мәліметтердің дұрыс еместігі;
экологиялық сараптаманың теріс қорытындысы рұқсат ... бас ... ... ... ... және оның аумақтық органдары өтінім мен оған қосылған
құжаттарды қарап, 10 күн ... ... ... ... ... ... бас
тартқан жағдайда себебін түсіндіріп кері қайтарады.
Рұқсаттама өтініш берушіге немесе сенімхат арқылы басқа ... ... ... қол қою ... ... ... заңды немесе жеке тұлғаға қайта тапсыруға жол
берілмейді. ... ... ... қатысты түгендеу және есеп жүргізу
тәртібін тиісті уәкілетті орган ... ... ... сай балық аулау бірнеше балық шаруашылығы
су айдындарында жүргізілсе, онда Рұқсаттаманың иесіне ... ... ... ... ... органның аумақтық органында
тіркелген әрбір учаскеге ... ... ... ... ... ... органның аумақтық органының атауы;
заңды тұлғаның атауы және оның жауапты тұлғасының аты, жөні, ... ... ... берілетін жеке тұлғаның аты, жөні, әкесінің аты;
жануарлар дүниесін пайдаланудың түрі;
алып қою мақсаты;
алып қоюға рұқсат етілген жануарлар ... түрі ... ... ... ... ... ... құрамы (қажет жағдайда);
алып қою мерзімі;
алып қою тәсілдері ... ату, ... қою ... ... ... және ... шекаралары;
жануарлар дүниесінен немесе олардың тіршілік өнімдерін алып ... және ... ... ... ... ... ... алып қоюға қатысатын адамдардың саны;
аңшының куәлігінің нөмірі мен берілген күні (тек ... ... ... ... ... ... үшін төленген төлемдер сомасы, төлем
фактісін растайтын құжатқа сілтеме жасау арқылы көрсетілуі ... ... ... ... үшін ... жауапкершілік мәселелері
Тұлғаны кінәлі деп тану- ол әрекетті қасақана немесе абайсызда жасады
деп тану. Заң мен ... ... ең жиі ... ... ... ... іс- ... нақты ниет экологиялық
қылмыстардың кейбір құрамдарында бар болуын мойындауға болады, атмосфераны
қылмыстық ... ... ... тура ниет ... ... мойындау мүмкін
емес. Әдетте, атмосфераның ластау кезінде қылмыскер өзінің іс ... ... ... ... ... іс - ... қоғамға зиянды
екенін сезеді, бірақ онда жануарлар дүниесіне, ... ... ... ... зиян ... ... болмайды. Ал егер осындай
салдардың болуын тілесе, іс- әрекетті Қазақстан ... ... 171 бабы ... ... ... мүмкіндігі туралы айтуға
болады. Себебі бұл баптың диспозициясында көзделген іс-әрекеттің ... - ... өмір ... ... ететін объектілердің категориясын
жоюға немесе зиян келтіруге бағытталған іс- әрекеттер, ал заң ... осы ... ... Бұл ... саралаудың дұрыстығы туралы
сұрақты шешу үшін қылмыс жасаудың мақсатын ... ... ... ... кезінде міндетті, саралаушы ... бірі ... ... ... ... Әдетте, атмосфералық ауаны қылмыстық ластаудың
мақсаты өндіріс қалдықтарынан, зиянды заттардан және т. б. құтылу қажеттігі
болып табылады. ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы
мүмкін, яғни егер тұлға өз іс-әрекетінін (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті
екенін ұғынып, оның қоғамдық қауіпті зардаптардың болуын ... де, ... ... жол ... не ... ... қараса қылмыс жанама ниетпен
жасалған деп танылады [97].
Атмосфералық ауаны ластаушы тұлғалардың қылмыстық қызметіндегі абайсыз
кінәлі болу ... ... бұл ... ... ... ... ... немесе бұл салдардың болатынын білуі
керек болғанымен, білмегендігінен жасалады.
Абайсыздан жасалған әрекет Кодекстің Ерекше бөлімінің ... ... ... ... ғана ... деп ... ... Қылмыстық кодексінің 19 бабының 4 тармағы ... бұл ... ... ... ... 282 ... ... жаупкершілікке әкелетін көптеген әрекеттерді
декриминализациялайды [98]. Барлық ... ... беру үшін ... 282 ... ... ... абайсыз нысанына байланысты
нұсқау кіргізу керек. Соттық тәжірибе дәлелдейтіндей, экологиялық қылмыстар
өте жиі ... ... бұзу ... ... ал ... зиян келтіру, әдетте, жиынтықтар түрінде сараланады.
Кінәнің абайсыз нысаны ... ... ... ... 282 ... 3 ... ... өлімі болса ) айтылған, бірақ бұл
жағдайда Қылмыстық заңның 22 бабы бойынша, ... ... ... ... ... ... абайсыздық жасау туралы айтылады.
“Жалпы осындай қылмыс қасақана жасалынды деп ... (ҚР-ң ҚК-ң ... ... ... ... ... ... ойы бойынша,
ниет пен мақсатты қамтитын кінәмен ... ... бұл ... ... ... ... ... кінәлінің қылмысты неге және не үшін жасаған
деген сұрақтарға жауап бермейді. Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... ниеттерді дәлелдеуді
талап етеді. Қылмысты жасаудағы кінә ... ... ... ... Сотының ”Сот үкімі туралы” қаулысында қылмыс
ниеттері мен ... ... ... ... ... және соттық қызметте кінә нысаны мен түрін анықтаумен қатар,
міндетті болып қылмысты жасау ... ... ... ... ... ... құқық қорғау қызметінің теориясы мен тәжірибесін зерттеу
қылмыс жасаудың осы түрінің, оның ниетінің, заңдық және ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық қол сұғушылық түрлі ниетпенен іске асырылуы мүмкін.
олардың кеңінен тарағандары: іс ... ... ... ... ... тырысу, қоғам мүддесін елемеу, экономикалық
мүдденің экологиялық мүддеден басым болуы.
Қазіргі заңнама ауаны қылмыстық ластаудың ... ... ... Қылмыстық заңның 54 бабында көрсетілген бір де бір ... ... мән – ... жауапкершілікті ауырлататын ниет есебінде
қарастырылмау керек. ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 282 бабының
диспозициясына ... ... ... ... тізіміне енгізу
қажет.
Қылмыстың мақсаты болып тұлға қылмыс ... ... қол ... ... ... ... ластау қылмыс жасалуының мақсаты заңда
белгіленбеген, ... ол ... ... ... ... болжау жасағанда, ол жағдайды ауырлату ретінде жазаны
тағайындауға ықпал етуі мүмкін. ... ... 54 бабы 1 ... ... қылмысты басқа бір қылмысты жасыру мақсатында ... ... ... ... мақсатында жасау қарастырылады.
Қылмыстың субъективтік жағынан эмоция ерекше орын алады, эмоция арқылы
қылмыс жасауға байланысты тұлғаның уайымдап, ... ... ... ... ... және ... ластау үшін ғана қылмыстық
жауапкершілікті жеңілдететін мән - жайлар және Қылмыстық заңның 53 ... ... ... ... енгізілуі мүмкін. Сот кез
келген ниет пен ... ... ... ... ... алуы ... ... құқыққа сай деп танылса.
Қылмыстың субъективтік жағының осыншама тапшы ... кез ... ... ... ... анықтауға кері әсер етеді. Ең алдымен,
тікелей қасақана немесе қылмыстық жеңілтектікпен ... ... ... ... ... бір түрін ғана жанама мақсаттың белгілерін
сипаттағанда теоретикалық және практикалық қызығушылықты білдіруі қосымша
зерттеуді ... ... ... ... ... ... кодексінің 282 бабында бұл қылмысты
жасау барысында эмоция, мақсаттарын, ниеттерін көрсететін диспозицияның
жоқтығы оларды міндетті, сараланған ... ... ... ... ... үшін маңыздылығы да зор емес, себебі сот ... ... ... осы ... ... ... ... онсыз да
айыппұл түріндегі жеңіл жазалар қолданылатынын көруге болады. Егер ... ... ... жаза ... ... ... айыптау
институты қолданылады, сондықтан қылмыстық ... ... ... ... ... өзекті емес. 1996 жылы 29 сәуіріндегі Қазақстан
Республикасының Жоғарғы Сотының Пленумының “Сот үкімі туралы” № 1 ... мен ... ... ... ... мен ... ... анықтауы ҚазақстанРеспубликасының Қылмыстық кодексінің 161 бабында
көзделген экоцидпен ауаны қылмыстық ластауды шектеу туралы шешім ... ... бір роль ... бұл ... ... ... ... экологиялық қауіпсіздігіне және ... ... ... үшін ... ... ... көздейді. Сонымен, осы мәселені зерттеуді түсіндіретін маңызды
мәселелердің бірі ... ... 282 ... ... ... жағының спецификалық аймақтық белгісінің жоқтығы.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 15 бабында көзделгендей,
қылмыс субъектісі тек жеке тұлға болуы ... ... ... ... құқықта заңды тұлғаның жауапкершілік мәселесі дау-дамайлы болып
табылады.
Экологиялық қылмыстар үшін қолданылатын ... ... ... ... ... барлық жұмысшыларына (тек қана нақты
жеке ... ... ... ... ... ... Одан басқа,
лауазымды тұлғаларға айыппұл санкциялары бұзылған экологиялық балансты
орнына ... ... ете ... себебі соммалар өте аз. Заңды
тұлғаларға салынатын айыппұлдар осы функцияларды орындауы мүмкін болар ... ... 100- ден 200 ... ... ... дейін айыппұл
салынады, бұл табиғатқа келтірілген зиянның ... ... ... ... ... Егер ... және ... құқықта заңды тұлғалардың
жауапкершілігі дәйекті болса, оны неге ... ... ... қылмыс жасағаны үшін қылмыстық процесте заңдылық деңгейі
әкімшілік және ... ... ... ... ... ... ... құқығының басқа сот формасына қарағанда көбірек
сенімді қорғалады.
Сонымен ... ... ... ... ... комитет, Еуропалық
кеңес еуропалық мемлекеттердің заң шығарушыларына заңды ... ... үшін ... ... ... деп ... ескеру қажет. Бұл ұсыныс бірнеше ... ... ... ... ... , ... және ... Нью-Йорк штатының
(АҚШ) қылмыстық кодексінде экологиялық ... үшін ... ... заңды тұлғалардың) қылмыстық жауапкершілігін қарастырады.
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауапкершілігі ... да ... ... сала кету қажет мысалы, фашистік қылмыскерлерді айыптау бойынша
Нюрнберг процесі кезінде ... ... тек жеке ... ғана
емес, бүкіл партияларды, тіпті, елді ... деп ... ... ... ... ... тәжірибе қылмыстық процесс шеңберінде
мекеменің кінәсін қойса, экологиялық ... ... ... ... жобалау институттары сияқты мекеме жойылса немесе тыйым салынса,
мұндай жағдайда табиғатты қорғау сөз ... ... іс ... ... деп айтуға болады .
Заңды тұлғаларды экологиялық қылмыстың субъектісі ретінде анықтаудың
пайдалылығы жөнінде ... ... ... тағы бір жағдай бар. Кейбір
жағдайлар қандай да бір тұлғаны қылмыстық ... ... ... да ... ... Су және ауаға ортақ 6 - баллдық классфикация
бойынша мазуттық тасталуынан болған ластану 5 классқа жатқызылды. Ол ... ... ... тұрғындарында тері және онкологиялық
аурулардың пайда болу қаупін туғызуы мүмкін. Кінәланып ... ... ... ... ... ... өз қызметін,
міндеттерін тиісінше орындауына кедергі ... ... ... ... ... - тергеулерді орнатқан жоқ.
Атмосфералық ауаны қорғау туралы заңның бұзылу нәтижесінде ... ... ... ... ... ... сондықтанда
ауаны ластайтын құқықбұзушылырдың залалдың орнын толтыруға ... ізге түсу ... өте аз ... ... ... облысында
ауданаралық табиғат қорғау прокуратурасымен “УКСЦК” АҚ ... ... ... ... ... іс қозғау прецеденті тіркелген [99]. Бұл
іс ... ... ... ... ... ... ... арнайы құқық шараларының болуы, құқық бұзушылықтың алдын алуға
және экологиялық құқық бұзушылықтармен жұмыс істеу үшін сот ... ... ... ... ... ... қылмыс субъектісі ретінде танылу мәселесі заң ... 1991 ... бері ... келе ... Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодексінің жобасын алдын – ала ... бұл ... ... ... еді, бірақ жобаны талқылап, дауыс берген
кезде осы ереже өтпей қалды, ... ... заң бұл ... ... қалды. Соған қарамастан, бұл ... ... ... ... себебі мақсатқа сәйкес келуден басқа мәселені
шешудің қажеттілігі Қазақстанның ... ... ... ... ... ұйым ... ... келісілген шешім қабылдауға міндетті
екендігінен туындап отыр.
Қылмыс субъектісін ... ... ... ... ... ... жөн, ол ... құқық теориясында міндетті белгілерден басқа ( жас,
есі дұрыстық ) тағы қандай да бір ... ... ие адам ... Олар оның әлеуметтік, қызметтік, мамандық ... ... ... ... ... жасын сипаттай алады. Бұл белгілер ... ...... ... нақты анықталған жағдайда ғана саралауға
әсер тигізуі мүмкін [99]. ... ... ... кодексінің
282 бабы атмосфералық ауаны қылмыстық түрде ластаған адамға тән қосымша
қандай да бір ... ... ... рұқсат бермейді. Сондықтан да, егер
берілген қылмыс арнайы субъектімен жасалған жағдайда ... ... ... онда екі ... одан көп ... жиынтығы жөнінде сөз
болу керек. Лауазымды қызметкерлер арасында ауаны қылмыстық ... ... ... ... ... ... орынбасарлары, бас
инженерлер, бас технологтар және ... да бас ... цех, ... ... процестің дұрыс жүргізілуі үшін, қоршаған ортаны
қорғау туралы заңды сақтау үшін яғни атмосфералық ауаға ... ... ... нормативтер үшін жауап беретін және тазартушы құрылғылардың
дұрыс жұмыс істеуі, өндіріс қалдықтарын ... үшін ... ... ... және ... да ... ... қатар тазартушы құрылғылары жоқ
немесе пайдасыз тазартушы ... бар ... ... ... ... қабылдаған адамдар. Бұл жерде қоршаған ортаға
залал келтіруде жанама ойдың болғаны дәлелденуі ... ... ... ... жауапкершілік болмайды, себебі абайсыз кінә нысаны
болады [100].
Оған қоса, берілген ... ... ... ... потенциалдық
ластаушылар мен жұмыс істейтін адамдар болып табылады. Мәселен, мұнай мен
газды тасымалдау жасайтын станцияларда жұмыс істейтін адамдар, ... ... ... және ... ... ... үшін қылмыстық жазалау.
Экологиялық саясатты жүзеге асырудағы басты орындардың бірін, бұрын да
аталып өткендей ... ... ол ... ... ... жемісті
реттеуші ретінде қызмет етуі тиіс. Экологиялық қауіпсіздікке жетуде
Қазақстан ... ... ... ... оның ... туралы шын
ақпаратқа және табиғат қорғаушы заңнама келтірген залалдың ... ... ... ... ... ... үлкен мәні бар.
Экологиялық құқықты бұзған үшін ... ... ... ... сот билігінің органдарына тиісті. Соттардың құқық ... осы ... ... бір ... ... ... ... өз
басты мақсаты ретінде қоя отырып, қылмыстық, әкімшілік, азаматтық -
құқықтық ... ... ... ( ... ... ... ... шын өмірде қолдануының жағдайын көрсететін сот
статистикасының мәліметін зерттеу оптимизмге негіз бермейді, себебі ол тым
аз. Қалыптасқан ... тек ... деп ... ... ... ... жалпылау өткізу үшін ол болу керек. Осы берілген ... ... ... ... ... басқа өкілетті органдармен
қарастырылады, соған ... ... ... көлемі тым
жеткіліксіз [9].
Дегенмен, табиғат қорғаушы заңнаманы бұзғаны үшін айып ... ... ... ... шамалы болса да жақсырақ.
Қылмыстық іске ... ... ... ... ... ... ... нақты шараларды жедел түрде қолдану қажет. Ауаны
қылмысты түрде ластағаны үшін сотталған адамдардың саны Қазақстанда ... бұл ... ... ... ... ... ... сөз
анағұрлым жиі қолданатын елдегі қалыптасқан жағдай ма екен ?!
Соттардың табиғатты қорғау туралы заңнаманы ... ... ... ... қаулыда соттар жерді, оның байлықтарын, орманды,
ауаны, жануарлар және өсімдіктер әлемін, ... ... ... ... ... ... ... аударды, табиғи ресурстардың ұқыпты да
ұтымды қолданылуы ең ... ... ... бірі ... табылады. Ол
мәселе адамдардың денсаулығы мен әл - ауқатымен, ... ... ... ... ... ... байланысты.
Қаулыда табиғатты қорғаумен байланысты істерді ... ... ... ... ... ... мәселені шешуге арналған бірқатар
нұсқаулар бар. Жоғарғы Сот бұл көкейкесті тақырыппен бірнеше рет айналысқан
болатын, 1991 жылы осы ... ... ... сот практикасының кең
жалпыламасы өткізілді, оның нәтижесі ... ... ... шолуда көрініс тапты.
Қазақстанның бүкіл соттарына таратылып ... ... ... ... ... жағымсыз деп атап өтілген болатын. Бөлек тоқтала
кетсек, онда табиғат ... ... ... үшін ... ... кетуі істің шын жағдайын көрсете ... және де ол ... ... ... ... жұмысындағы кемшіліктердің бар екендігі
деп жазылды. Табиғатқа анықталған залал ... көбі ... ... себебі материалдың басым бөлігі мемлекеттік
инспекция органдарымен әкімшілік тәртіпте ... ... ...... ... тоқтатылады.
Өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық өндірістің кәсіпорындары
табиғатқа кері әсер етеді, олар ... ... ... келтіретін
қалдықтарымен ауаны, көлдерді, өзендерді басқа да су ... ... ... ... ... ... осы категория істерінің талдауына
басқаша қарайды, ал табиғат қорғау прокуратурасы үнсіздік сақтайды..
Бұл ... ... ... ... ... мен ... ... Батыс Қазақстан облыстарында республикалық, облыстық,
аймақтық қорларында жоқ. Бұл Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің
282 бабы ... ... ... ... ... ... өз
ерекшелігімен қорқытатына байланысты, себебі тергеу әрекет ... ... ... ... тексеру өткізумен байланысты әрекет
нысаны, тәртібі туралы қажетті нұсқаулар, негіздер, оның мерзімін ұзартудың
шарттары туралы ... ... жоқ, ол ... ... органдардың
практикалық әрекетінде заңның жиі бұзылуын туғызады : ... ... ... арыздары мен хабарлауға сәйкес тіркеу мен есеп беру
мерзімдерінен бастап, оларды жасырумен аяқталады. ... ... ... ... ... заңнама нормалары негізінен табиғатты
қолданудың ... да бір ... ... ... ... залалды заттардың қоршаған ортаның қандай да болмасын
объектісіне әсер етуінің мүмкін болатын ... ... ... ... өндірістік мақсатта қолданудың тәртібі мен шарты
туралы, залалды қалдықтардың жерге ... ... ... құрайды. Осы
көрсетілген салада маман болып табылмайтын адамдар қабылдаған ақпаратты
дұрыс бағалау ... ... ... ... маманданған сарапшы -
экологтар ... ала ... ... құрамының белгілерінің бар - жоқ
екендігін болжау мүмкін емес. Ауаның қылмысты түрде ластаудың ... ... ... ... ... ... ... ғылыми салалардың арнайы
танулары қолдана алатындығында болып тұр. ... ... ... орган
немесе адам соттық- химиялық, токсикологиялық, ... ... ... ормантехникалық, зоотехникалық,
гидрометеорологиялық, соттық ... ... ... балық шаруашылық, басқа сараптама түрін белгілей алады, ... ... ... ... ... етуі ... ... әкімшілік өндірістің тәжірибесінде істің
қарастырылуын әрекет нәтижесіне терең талдау жасау қажеттілігін туғызбайды.
Біздіңше, ... ... ... ... үшін ... ... ... санкцияларымен қарастырылған ең қатал жаза
түрін қолдану қажет. Қылмыстық істің, атап айтқанда бөлім ... ... ... ... принциптерді бұзатыны туралы қорытындыға әкеледі.
Біріншіден, қылмыстық жауапкершіліктің әділеттілік қағидасы бұзылады. Оған
қолданылатын шара – жазалау. ... жаза ... ... қоғамдық
қаупінің дәрежесіне және сипатына сәйкес келуі тиіс оны жасаудағы жағдайға,
кінәлінің өзіне сәйкес келуі ... Егер сот ... ... ... ... ... ... онда көрсетілген баптар қарастырған жазаның
анағұрлым қатал түрін таңдау ... ... еді: ... ... ... ... ... Екіншіден, соттың анық нұсқауына қарсы (ҚПК-ң 314
б) сот өзі қабылдаған жазаның ең ... ... ... ... шешімін
негіздеп, түсіндірген жоқ, сонымен қатар сотталған адамға бірдей емес жаза
түрін қолданылғаны түсіндірілмейді жоқ.
3 ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... ... ... ... ЗАҢНАМАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Қазіргі уақытта Қазақстан ... ... ... мәселелері, оның ішінде, табиғат пайдалану құқығы туралы
нормаларды жетілдіру, ... ... ... мен ... ... ... үшін ... халықаралық нормативтік құжаттарға, әсіресе, модельді
заңдарға назар салу қажет. ... ... ... ... ... отандық экологиялық заңдардың жетілуіне бірден-бір түрткі болатын
басымдылықтарды анықтап алуға болады.
Қазақстан Республикаснының табиғат қорғау заңнамасы іс ... әлі ... Әр жыл ... көптеген экологиялық заңдар мен өзге нормативтік
құқықтық актілер қолданысқа енгізілуде.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... ... сипаттағы заңға негізделген құжаттардың, сондай-
ақ бір ғана ведомствоның қызметі аясында ғана қолданылатын нормативтік
құжаттардың ... ... ... ... ... саласындағы заңнамалар және өзге құқықтық
актілер саны күннен ... ... ... ... ... ... ... заңнама қоршаған ортаны қорғаудың заңнамалық
реттелуі қағидасына негізделуі қажет. Құқықтық нормалар жүйесінің ... ... ... ... немесе минитсрліктердің
нұсқаулықтары ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы
қоршаған ортаны қорғауды нормативтік ... ... ... ... ... арасында заңға негізделеген актілер басымшылыққа ие
болғанын көрсетеді.
Қоршаған ортаны қорғаудың заңнамалық ... ... ... ... ... жазу ... ... туындайды. Көп
жағдайда, көлемі жағынан үлкен емес, тек жүріс тұрыс ережесін ... ... ... ... ... актілердің қабылдануына
жағдай жасайды. Заң экологиялық ... ... ... ... қажет.
Экологиялық залалдардың шығынын өтеудегі конститутциялық құқықты жүзеге
асыру бұл өте қиын, бұл ...... ... ... ... ... ... талап етілген төлемнің төленбеуіне байланысты
қиыншылықтар туындайды. Мүмкін, келешекте бұл ... ... ... өзгеруі
мүмкін, егер де қазақстандық заңнамасына «шаруашылық және де ... кез ... ... ... ... потенциалдық
презумпциясы» енгізілген кезде, жақсаруы мүмкін. Осы ұстанымны ... ... істі ... ... ластандырушы өзінің келтірілген
заладарының қауіпті емес екендігін дәлелдеп, ... ... ... Бұл, ... ... болатын сот практикасының
еншісінде қалады. Ал қазіргі жағдайда, ластанудыдың қауіптілігін ... ... ал ... жәбірленушінің аргументтеріне
күмәнмен қарайды.
Жоғарыда атап кеткендерден, азаматтардың ... ... ... басты себептерін анықталды.
Адамдар мен азаматтардың экологиялық құқығының ... ... ... ... ... құқықты қорғауда лауазымдық
тұлғалардың қабылданған шешімдерді саналы түрде елемеуінен туындайды. ... ... ... ... және ... ... ... дейінгінің бәрін) сот арқылы жүзеге асырған тиімді болуы мүмкін.
Қолайлы ортада адамның құқық ... ... да ... бірі ... қызметкер тұлғаның қабылданған шешімі салдарынан
туындайтын адамзаттың экологиялық құқығын арандатуға алып келіп ... ... да ... ... ... ... атап ... кеткен
экологиялық құқық бұзушылықтардан айырмашылығы, олар құқыққа қарсы емес,
бірақ олар ... ... ... ... ... және адам
денсаулығына кері әсерін тигізуі мүмкін. Осындай жағымсыз салдардың болу
мүмкіндігін біле ... оған ... ... мән ... ... себептері де әртүрлі болуы мүмкін. Оның ең қарапайымы болып,
теріс экологиялық салдардар іс-әрекеттен ... яғни ... ... ... ... байқалып, шығып жатуы мүмкін. Осындай ... ... ... ... ... ... уақытша
елемейді. Сонымен олар, классикалық мәтелге иек сүйеп «бізден кейін тіпті,
топан су болса да» деген ... ... ... ... тағы бір ... ... ... саясаты, соның ішінде, Белок-Витаминды ... мен ... ... ... пестицидизацияда кіреді. Экологиялық
құқық бұзушылығының себебі ретінде экологиялық арандатушылық ... ... ... ... мен ... ... ... надандықтан туындайды. Экологиялық құқықтың
бұзылуының үшінші себебін ... ... ... ... айтуға болады. Бұндай қайшылықтарды тез ... ... ... ... түсіндіруге болатын сияқты.
Мемлекет пен жеке ... ... әр ... ... құқықтарды жүзеге асыру барысында ... ... ... ... ... келе жатқан «жеке тұлға – қоғам – ... ... ... ... кезде жоғары қойып келді. Ресми
қоғамдық ... ... ... тек қана ... ғана ... ... қоғамның да қызығушылығынан жоғары тұрды.
Әрине, қоғамның қызығушылығы мен тұлғаның қызығушылығы ... ... ... ... ... ... ... бір аймақта мекен ететін
адамдардың бірнеше ұрпақтарының ауысып отыруы мен жүздеген жылға созылған
тұрақтылық ... адам ... ... ... өсіру, қауіпті
атомдық энергетиканы датыту немесе мемлекетті өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ... айналдыру – бұл бір бейғамдық болып табылады.
Сонымен қатар, қоғамдық көзқарас бойынша, әскери армияларды ... ... ... ... орны ... ... ... іс
насырға шабатын болса да қисынсыз болар еді. Кейбір ... ... ... ... АҚШ және ... да ... елдеріне арнайы
бағытталған барлық кеңестік стратегиялық ракеталарды шығарғанда, онда СССР
тұрғындары егер жаулардың ... ... ... жаулардың ракеталары
біздің территориямызға жетпесе де орны ... ... тап ... ... ... опат ... атмосфераны гептилмен, яғни, ракетаның сұйық
улы жанар майымен ластануынан болып жатыр. Гептилдің көп мөлшері ... ... ... ... ... ... улы ластанудың көзі болып
табылады.
Тағы да бір тұлға мен мемлекеттің қызығушылықтарынаң түрлі ... ... бір көзі ... табылады. Бұндай қарама-қайшылықтар соғыс
кездерінің жағдайында болуы мүмкін, себебі, ... ... ... үшін азаматтардың өлімі қажеттілігі туындауы ... Бұл ... ... отанды қорғаушылыққа, өз туғандарын, жақындарын және өз
үйін ... ... ... ... осыдан жеке тұлғаның мемлекеттің
қызығушылығымен сәйкес келуі ... мен ... ... ... экологиялық құқығы
мен бостандығын жүзеге асыру барысында ... ... ... ... ... ... саласындағы тұлға (экологиялық салғырт
қарайтын ... ... және ... құрылымдарының қолайсыз
жағдайларды тудырмау үшін (қабылданған шешімдер ... ... және ... ... ... ... ... қоғамдық танымда
қайшылықтарды (заңнамада бекітілген) экологиялық құқықтарды жүзеге асыру
барысында анықталатын ... ... мен ... қызығушылықтары
толығымен сәйкес келуі мүмкін емес.
Қазақстан Республикасында соңғы бес жылда адамдар мен азаматтардың
экологиялық құқықтары мен ... ... мен ... саласында
біршама алға жылжып отыр. Сонымен бірге, жағымсыз экологиялық мұра ... ... ... осы ... ... ... белсенділік танытып отырғандығына байланысты осы құқықтарды жүзеге
асыру мәселесі жалпы қоғамдық деңгейде өзекті мәселе болып отыр.
Адамның және азаматтың экологиялық құқықтарының ... ... ... ... ... және ... сипаттағы
себептерге байланысты:
• Шешім қабылдайтын тұлғалардың экологиялық сауатсыздығы, ... және ... ... ... ... ... экологиялық құқықтарын сот тәртібімен
қорғау ... ... ... ... жеткіліксіз белсенділігі;
• Сот билігінің экологиялық ... ... ... ... ... жүзеге асыруға жеткіліксіз дайындығы;
• Мемлекет мүддесін ... жеке ... ... ... өзара қарама қайшылығы.
Алғашқы үш себеп субъективті себептер болып табылады, әрине қоғамға
экологиялық білім беру ... ... ... ... ... және ... болып табылады.
Жалпы, адамдар мен азаматтардың экологиялық құқықтарының жүзеге
асырылуының қанағаттанарлықсыз күйі ... ... ... тән ... ... қоғамға тән жеке тұлғаның қызығушылық
шеңберіне жедел өту кезеңінің қарам-қайшылықтарымен анықталады. Бұл қарама-
қайшылықтың тиімді шешімі азаматтардың экологиялық құқықтарын ... ... бір ... ... ... ... ... жүзеге асыруға болады.
Тұрақты даму Концепциясының маңызды құрамдас бөлігі ... адам ... ету, ... ішінде жаңа ұрпақтың құқығы – экологиялық құқықтарды
қамтамасыз ету танылады. ... ... ... ... ... ортаға
құқық, қоршаған орта туралы мәлімет алуға құқық, экологиялық ... ... ... ... ... ... ... зиянның орнын толтырып алуға құқық, экологиялық істер ... ... қол ... т.б. Ресей құқықтанушысы, профессор М.М.
Бринчуктың айтуы бойынша, «тұрақты даму жағдайында қоршаған орта ... ... ... қамтамасыз етуге ... шешу ... Аса ... ... жеке және ... тұлғалардың
экологиялық құқықтары мен заңды ... ... ... құру ... ... ... құқықтарын тану және оларды қорғау механизмін
құру танылады».
Қазақстан Республикасы Конституциясының 31-бабы, ... ... мен ... үшін ... ... ... қорғауды міндет етіп
қоятындығы жөнінде ... ... Адам ... және ... қауіп
төндіруші фактілер мен жағдайларды жасырып қалғаны үшін ... ... ... ... тартылады. Табиғат ресурстық және ... ... ... ... ... ... ... табиғат
ресурстарын ұтымды пайдалану – мемлекеттік маңызды функциясы ... ... ... ... ... талаптарды бекітудің өткір қажеттілігі
бар, себебі, табиғат ортасының ... ... ... ... оны
сауықтырып, қалпына келтіру тек мемлекеттің қолынан келеді.
Сонымен қатар, Қазақстан ... ... ... ... ... басты стратегиялық бағыттарға ... ... ... ... табиғат ресурстарын пайдалану нәтижесінде бүлінген табиғат ортасын
бір уақытта қайта ... ... және ... ресурстарын ұтымды
пайдалану қағидасы;
- қоршаған ортаны ластап және зиян келтіргендердің ... ... ... бұлтартпайтындығы қағидасы.
Осы мақсаттарға жету барысында ... ... ... ... қосу ... ... шетелдік тәжірибеден көргеніміздей, оның ең
бір сенімді құралы болып, табиғат пайдалануға салық және ластану ... ... ... Осылайша, кім қоршаған ортаға зиян келтірсе, сол
төлеуі керек деген бұлжымас заң әрекет ететін еді.
Табиғатты ... ... ... ... міндеттерін еңбек заңдарының
нормаларында және өнеркәсіптің, ... ... ... ішкі ... ... ... Бұл жайт, әрбір жұмыскердің өзінің
міндеттемесі ... ... қана ... қоршаған ортаны қорғау
мәселелеріне дұрыс және жауапты жолдардың қалыптасуына жағдай жасайтын еді.
Қолданыстағы экологиялық ... ... ... ... 20-
30% декларативті сипатта ... ... Ал ... ... де ... нақтылануын таппайды. Қазақстан Республикасының
заңнамасын ... ... ... ... мен ... ... ал қоршаған ортаға зиян келтіретін ... ... ... ... ... ... ... келесі
жайттарды қамтамасыз ететін ережелермен толықтыруды ұсынамыз:
... ... ... адам мен ... экологиялық
құқықтарын белгілеу және кепілдік беру, сонымен қатар, нақты мазмұнмен
толықтыру;
• қоғамның дамуының ... ... ... ... ... мен ... ... басымдылыған белгілеу,
қоршаған ортаны қорғаудың басты мақсаты ретінде адам өмірі үшін, еңбек
ету, демалыс үшін қолайлы экологиялық жағдай ... Бұл ... ... ... арқылы емес, нақты нормалар мен талаптарды
белгілеу арқылы қол ... ... ... ... ... ... бойынша халықаралық ынтымақтастықты
ТМД елдерінің аумағында ортақ экологиялық кеңістікті белгілеу.
Азаматтарды экологиялық ақпараттармен өз ... және ... ету де ... заңнамалық реттелуін шешуді күтуде. Мүмкін, осы
тақырыпқа да ... ... ... ... болар.
Келтірілген зиянның орнын толтыруға қойылатын негізгі талаптар,
азаматтық заңнамада қалыптасады. Көптеген басқа да экологиялық ... ... ... ... түсінігін нақты анықтап алу
керек, сот тәжірибесін қалыптасуын қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет.
Экология саласындағы заң шығарудың маңызды бағыты болып, бақылау,
құқық қорғау және ... ... ... ... ... ... ... табиғат қорғау қызметін дұрыс орындамағаны үшін
жауапкершілікті қарастыратын заң ... ... ... ... ... ... экологиялық құқық бұзушылықтар жасалатын жерлерде
бақылау қызметін жүзеге асыратын ... ... ... және өзге ... ... ... материалдық-
техникалық қаматамасыз ету және тұрғын жай-тұрмыстық қамтамасыз еткені ... ... заң ... жасап дайындау қажет.
Табиғат қорғаудың басты экологиялық ... ... ... ... ортаны ластағаны үшін төлем түрінде жиналған қаражатты
пайдалануды ... ... ... ... ... болып
табылады. Осы қаражатты жұмсау тәртібін бекітетін заң ... ... ... ортанының жай-күйін жақсартатын шараларға емес, қорғауды
қамтамасыз ететін ... ... және ... ... жұмсауға жол беретіндей қалыптасқан.
Осыған байланысты қоршаған ортаны ластағаны үшін алынатын міндетті
төлемдерді алу және ... ... ... үшін ғана ... ... пайдаланғаны үшін де заңды жауапкершілік көздейтін ... ... ... ... ... ... ... үшін жауапкершілік көздейтін
экологиялық заңнама, қазіргі уақытта табиғат қорғау және ... ... ... ... Осы ... ... ... экологиялық
қауіпсіздік саласындағы бұзушылықтар үшін заңды және жеке тұлғаның
жауапкершілігі ... ... ... ... шешілмеген. Бұл
мәселелер бойынша заңнамалық қор бір ... ... ... ... келіспеушілігі немесе қарама-қайшы келетіндігіне байланысты,
бұл нормалар сілтемелі сипатта болады.
Экологиялық қауіпсіздік ... ... ... ... жаңадан
енгізілген қылмыстық және әкімшіліқ құқық нормаларын саралау, оларды ... ... ... ... ізгіліктену процесі орын алған. Бұл
процесс экологиялық ... ... ... ... ... әкеліп соғады. Ол жақын уақытта қоғамды жағымсыз экологиялық немесе
өзге салдарға әкеліп соқтыруы мүмкін. Сол ... ... ... ... немесе кері жағымсыз әсер ететін ауыр, қауіпті экологиялық
қылмыстар үшін санкцияны қатаңдату ... жүру ... ... табылады.
Ең алдымен, Қазақстан Республикасының әкімшілік құқық бұзушылықтар
туралы Кодексін толығымен ... ... ... заң қабылдағаннан кейін,
соңғы ... тек ... ... ... үшін алынатын
айыппұлдардың жоғары мөлшері бойынша ғана өзгерді. ... ... мен ... ... ... құбылыстарын ескерсек,
әкімшілік заңнамамен белгіленген айыппұл санкциясының мөлшерін жеткілікті
деп тануға ... ... ... ... және жеке тұлғалар үшін
белгіленген айыппұлдардың жоғарғы мөлшері ... ... ... ... заңнамасын сақтауға және ... ... ... жоқ. ... бірге, процессуальды заңнамада, мысалы салық
инспекциясы үшін қарастырғандай, заңды тұлғалардан айыппұлды күштеп өндіріп
алу ... ... ... ... тек қана ... теріс
жағдайлар туындағанда ғана қарастырылған. Бірақ мұндай жағдайлар бірнеше
жылдарлан кейін болуы ... ... ... заңның өзі табиғатқа және
адамға келетін ... ... ... жету ... ... ... ... жағдайы нашарлаған жағдайда, экологиялық құқық
бұзушылықтар үшін ... ... ... ... және ... ... керек. Заңнамада бақылаушы органдар әрекеттің жағымсыз
әсерінің ... ... ... ... ... ... көңіл бөлуге
мүмкіндік беретін шаралар қарастырылуы тиіс.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... да ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау ережесін ... елге ... және ... ... көму үшін ... аса ... ... утилизациялау кезінде оны сақтау ережелерін
бұзу, жерді бүлдіру, мемлекеттік экологиялық сараптама жүргізуден бұлтарып
кету, ... және ... да ... ... ақпараттар беру немесе оны
жүзеге асыру сияқты және өзге адамның ... мен ... ... ... ... ... сақталуына зиян тигізетін және
зиян тигізу қаупінде қалдыратын, ауыр экологиялық салдарға әкеліп соққан
әрекеттер үшін ... ... ... ... ... деңгейде көңіл
аудару керек болар еді. экологиялық зардаптарға әкеліп соқтыратын және
бірқатар ... ... ... басқа қиындықтар үнемі өсіп отыруда, ... қана ... ... зиян ... қана ... ... бірге тіршіліктің
биологиялық негізіне, адам денсаулығы мен ... ... ... ... ... туғызып отыр.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Koдeксінің табиғатты ... ... ең ... ... ... ... басымдылық беруі тиіс. Олар адамның денсаулығын, оның экологиялық
құқықтары мен ... ... ... ... ... кезеңде жауапкершілік институтын күшейту ақталып отыр, ал алдағы
уақытта назарды ынталандыратын ... ... ... ... ... бөлу керек.
Мемлекеттік орталықтандырылған басқару және ... ... ... ... ... ... келтіруде демократиялық
бастамаларға көңіл бөлу керек. Атап айтсақ: азаматтардың қолайлы қоршаған
ортаға құқығын ... ... ... орта мен оны ... шаралары
туралы уақытылы, толық және шынайы ақпарат алуға ... ... ... ... ... қалаларға, Қазақстан ... ... ... ... ... ... тапсыру, сондай
ақ, қоғамдық қызметті жетілдіру сияқты ... ... ... сауықтыру
саласындағы демократиялық бастамаларды дамытуға біршама көңіл бөлу қажет.
Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... сот ... танылады. Қазақстан Республикасының Конституциясы адам
мен азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... 13-бабына сәйкес, Әркiмнiң құқық
субъектiсi ... ... ... бар және ... ... ... қажеттi қорғанысты қоса алғанда, заңға қайшы ... ... ... ... ... бұл жағдайда, әрбір
тұлғаға білілікті заң ... ... ... ... адам ... ... даулы конституциялық ... ... ... ... ... ... үшін осы Кодексте
белгіленген тәртіппен сотқа жүгінуге құқылы. Мемлекеттік органдар, ... ... ... ... ... ... өзге ... адамдардың белгісіз бір тобының құқықтарын және заңмен қорғалатын
мүдделерін қорғау туралы сотқа арыз беріп жүгінуге ... ... ... ... ... ... талап арыз бен шағым беру нысанында
сотпен қорғану құқықтары бекітілген. ... ... мен ... заңмен қорғалатын мүдделер жатады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық істер ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының, қоғамдық
бірлестіктердің, ұйымдардың, ... ... мен ... ... мен ... ... әрекетсіздігіне) дау айту
туралы» атты 27-тарауы бар. Азаматтардың субъективтік құқықтары мен
бостандықтарын, ... адам мен ... ... қорғалатын
мүдделерін қорғаудың негізгі нысаны сот нысаны болып табылады. ... ... адам мен ... ... ... кепілдік берілген конституциялық құқықтарының бірі болып
табылады.
Сот өндірісі және сот ... ... ... ... жер, экологиялық, әкімшілік және өзге ... ... ... ... ... сотпен қорғануға құқықты жүзеге асыруға
кепілдік берілген.
Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының ... ... ... 2000 ж. 25 ...... ... 1-бабына сәйкес, сот билiгi ... ... ... асырылады және азаматтар мен ұйымдардың
құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін ... ... ... өзге де ... ... актiлерiнiң,
халықаралық шарттарының орындалуын қамтамасыз етуге қызмет етедi.
Әркiмге ... ... ... лауазымды және өзге де
адамдардың Республиканың Конституциясында және ... ... ... мен ... ... ... келтiретiн немесе
оларды шектейтiн кез келген заңсыз шешiмдерi мен iс-қимылдарынан сот ... ... ... ... ... ... сәйкес, азаматтық
құқықтарды қорғауды сот, төрелiк сот немесе ... сот: ... ... бұзылғанға дейiнгi болған жағдайды қалпына келтiру;
құқықты бұзатын немесе оның ... ... ... ... ... ... ... орындатуға ұйғарым шығару; залалдарды, төленетiн айыпты
өндiртiп алу; мәмiленi ... деп ... ... зиянның өтемiн төлету;
құқық қатынастарын тоқтату немесе ... ... ... ... ... ... не ... органның заңдарға сәйкес келмейтiн
құжатын жарамсыз немесе орындауға жатпайды деп тану; азаматтың немесе ... ... ие ... ... оны жүзеге асыруына кедергi жасағаны
үшiн мемлекеттiк органнан немесе лауазымды ... ... ... алу
арқылы, сондай-ақ заң құжаттарында ... өзге де ... ... ... азаматтардың қатысуымен қатынастарды реттейтін өзге
құқық салаларының нормаларында көрініс тапқан. Азаматтардың ... мен ... ... сот тәртібімен қорғау – қоғам мен азаматтың
кез ... ... ... мен ... ... ... ететін қорғау
нысаны болып табылады. Азаматтық іс жүргізу азаматтың кез ... ... мен ... ... ... бейімделген. Азаматтық
іс жүргізудің ерекше белгілері болып, соттың ... ... ... ... ... ... дейін оның қатаң ... ... ... ... ... тәртібінің болуы танылады.
Азаматтардың сотпен қорғану субъективтік құқықтары мен заңды мүдделерін
жүзеге ... ... ... ... және ... ... ... бұзылған немесе дауланатын субъективтік құқықтары мен заңды
мүдделерін қорғау үшін сотқа жолдану ... сот ... ... ... ... ... Конституциясының 14-
бабына сәйкес, Заң мен сот ... ... бәрi тең. ... ... және ... ... жынысына, нәсiлiне, ұлтына, тiлiне,
дiнге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жерiне байланысты немесе кез келген
өзге жағдаяттар ... ... ... кемсiтуге болмайды деп
белгіленген.
Соттың азаматт мен заңды тұлғалардың ... ... мен ... ... ... ...... істерді қарап, шешу арқылы
сотпен жүзеге асырылатын сот ... ... ... құру бойынша,
қоғамдық қатынастардың жаңаруы жағдайында, қоғамның дамуының ... ... ... асыруда азаматтық істер бойынша сот
әділдігіне ерекше маңыздылық берілген.
ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев ... ... ... ...... ... Оны ... етуде отандық бизнес-
қауымдастығы белсенділік танытуы керек. «Қазақмыс» Корпорациясы, Евразиялық
өндіріс асоциациясы, Казцинк, ... ... ... ... ... жолы» сияқты ұлттық компаниялар өткен жылы
әлеуметтік мақсаттағы ... ... үшін – ... медициналық
және мектепке дейінгі мекемелер, сауықтыру кешендері, мүгедектерге арналған
реабилитациялық орталықтар, мәдени және спорт объектілері – 30 млрд. ... ... деп ... ... ... ... ғана емес, бүкіл әлем алдында экология
мәселелері тұр. Мұның бәрі ... ... ... ... ... алдындағы жауапкершіліктерін жете сезінбеулерінің
салдарынын туындайды. ... ... ... бар ... ... ... табиғатының тағдыры толғандыруы керек.
Жалпы қорытындылай келгенде, қоршаған ортаға зиян ... ... ... ерікті түрде жоюға не өзгеше тәсілмен оның ... ... ... ... жою не оның ... ... туралы
міндеттемесі кепілхатта жазылуға тиіс. Сонымен қатар, зиянды өтеу қоршаған
ортаға зиян келтірген тұлғаның өз ... ... ... құндық нысанда жүзеге асырылуы мүмкін. ... ... ... ... ... зиян ... ... жай-күйін қалпына
келтіруге, табиғи ресурстарды молықтыру жөніндегі іс-шараларды орындауға,
талапкерге, алынбай ... ... қоса ... өзге ... ... ... ... жатады.
Тараптардың келісімімен сот шешімі бойынша зиян жауапкерге қоршаған
ортаны қалпына келтіру жөніндегі міндеттерді жүктеу жолымен ... ... ... ... ... ... нысандарына қоршаған ортаның зиян
келтірілгенге ... ... ... ... ... не ... ... орнына оған құны тең ресурс беру жөніндегі шаралар жатады.
Өз кезегінде зиянды ... ... ... ... ... бюджетке,
ал Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда
жәбірленуші тұлғаға ... ... ... ортаны және экологиялық қауіпсіздікті сақтау,
қалпына келтіру және жақсарту ... ... ... ... ... ... ... етуге арналған тұрақты дамуды
қамтамасыз ету жөніндегі жағдайларды ... ... ... ... ... - жеке адамның, қоғамның өмірлік маңызды мүдделері
мен құқықтарын ... ... ... және ... ... ... ... қатерден корғалуының жай-күйі.
Жалпы, қазіргі таңда қоршаған ортаның және халықтың экологиялық
қауіпсіздігін нығайтып, ... ... ... ... шешу ... атқарылуын талап етеді. Ал бұл мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ... сирету;
- егінді жинау және бау-бақшалардың гүлдеуі кезінде ... ... ... ... ... ... ... жанармайларын сақтауда және тасымалдауда қауіпсіздік
шараларын сақтау;
- аймақтың суы, топырағы, өсімдіктеріне жан-жақты зерттеу жұмыстарын
жүргізу;
- зымыран ... ... ... ... денсаулығын
медициналық тексерулерден өткізу және тағы ... ... ... ... ... ортаны сақтау және қалпына келтіру жөніндегі
шаралардың жүзеге асырылуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... оңтайландыру;
-табиғатты пайдалануды басқаруда экожүйелік көзқарасты пайдалану;
-мемлекеттік, өндірістік және қоғамдық бақылау жүйесін, сондай-ақ
экологиялық ... ... және су ... ... ... әуе ... ... алу;
-жердің озон қабаты мен климатқа антропогендік әсерді азайту;
-биологиялық әралуандықты сақтау және орнықты пайдалану;
-антропогендік іс-әрекеттен бұзылған аумақтарды қайта ... ... ... істеу циклі аяқталысымен табиғи
ландшафтарды ... ... ... ... түрде талап етуді қолдану;
-өндіріс және тұтыну қалдықтарын қайта өңдеу мен кәдеге ... ... ... ... кеңейту жолымен іске асырылады.
Қазақстан Республикасы – табиғи ресурстармен қамтамасыз ... ең бай ... ... ... да, ... ... туындаған жағдайда мемлекет, тіпті әрбір азамат өз кезегінде ол
қауіптілікті жою және ондай қауіптіліктердің болащақта қайта орын ... ... ... шараларды қолға алуы қажет. Еліміздегі
экологиялық жағдайдың ... ... ... ... ... құқықтық санасының жоғары деңгейімен байланысты.
Бүгінгі таңдағы ғаламдық экологиялық ахуалдың нашарлауы өз ... ... шешу ... ... ... ... ... алға
тартатынын ескеруіміз қажет. Өркениетті ... ... ... проблемалары, климаттың өзгеруі, өзен – көлдердің тартылуы, құм
көшкіні, тұзды борандар, тіршіліктің ... ... ... ... ... экологиялық апаттар адамзатты болашақ туралы
алаңдатары анық. Сондықтан да, қазіргі таңда ең бір ... ... – бұл ... ... ... болып отыр.
Күн өткен сайын экологиялық проблемалар көбейіп, оларды шешу жолдары
да қиындай түсуде. Сондықтан экологиялық ... шешу жеке ... ... ... мен ... де міндеті ... ... шешу ... ... ... болу себептерін білу қажет,
сәйкесінше, оның ... алу ... ... алу ... Қазақстан жер
қаншалықты ұлан-ғайыр болса, оның қойнауындағы табиғи байлық та ... әрі ... ... Өзге елдер қызыға қарайтын бағаланбас ... ... ... – күллі тіршілік атаулының құтты қоныс ... ... ... Және ... аялы ... жылы ... сезімі,
көздің қарашығындай қамқорлық қажет екендігін әрбір жан сезіне білсе
нұр ... нұр ... ... ... ... ... “Адам баласының
алдында бүгінде бірінші ... екі ... тұр: ... ... қорғау, екеуі де болашақ өмір ... ... ... ... ... ... ... білгеніміз жөн . ... – Жер атты бір ... ...... ... де ... ... бейнелі сөзі нақ ... ... ... ... ... бұл кеменің жүзу сапары ... ... ... ... ... ... табиғатымызды сақтай білейік деп
қорытындылаймын .
Диссертациялық тақырыптың шеңберінде жүргізілген зерттеу жұмыстың
өзектілігін, алға ... ... мен ... ... ... ... табиғат пайдалану тәжірибесі мен теориялық жағдайын жан-жақты
қарастырып, келесі ... мен ... ... ... ... ... табиғат пайдалану туралы ... ... ... ... кезең: 1917-1960 жылдар аралығы. Бұл кезеңде табиғат ресурстарын
пайдалану туралы құқықтық нормалар экономикалық ... ... ... ... ... ... тұрды, бұндай нормалар
кеңестік мемлекеттің қалыптасу кезеңіндегі әлеуметтік және экономикалық
дамуының ... және одан ... де ... ... ... ... болғанымен, жеткілікті деңгейде дамыған жоқ.
2 кезең: 1960-1990 жылдар аралығы. Бұл кезең табиғат пайдалану туралы
заңнамалардың өркендеуімен ... ол ... ... ... ... Кеңестері қабылдаған – табиғатты қорғау туралы
заңнамаларынан басталады. Бұл кезде ... ... ... қала ... ... ... ... заңнамалар саласында белсенді құқықтық
шығармашылықтың өрістегені байқалды. Осы нормаларға жалпы одақтық заңдар ... ... ... ... 1991 ... бастап осы уақытқа дейінгі аралық. Бұл ... ... ... ... ... ... ... байланысты даму кезеңі.
2. Табиғат пайдалану құқығының мазмұны Қазақстан Республикасы
егемендігін ... ... ... ... өзгеріске ұшыраған. Оның
өзгеруі ... ... ... ... және ... жағдайдың,
табиғат пайдалану қатынастарын ... ... ... ұшырауымен түсіндіреледі.
3. Экологиялық зиянның орнын толтыру бірнеше мағынада қарастырылады:
құқықтық ... ... ... ... ... және ... нақты құқығы ретінде. Экологиялық зиянның ... ... ... ... ... ... ... институтын
құрайды. Құқықтық қатынас ретінде жерді, жер қойнауын, суды және ... ... ... ... келтірілген зиянның орнын ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы болып табылады. Ал табиғат пайдаланушының құқығы ... ... ... ... орнын толтырумен байланысты
субъективтік құқық болып табылады.
4. Қоршаған ... ... ... орнын толтыру, ол зиянды
келтіруші шет ... ... да, әлі ... ... ... құқықтық
деңгейде қарастырылып, халықаралық құқықта көрініс таппағанына көңіл
аударуымыз қажет. ... ... ... заң шығарушыға халықаралық
экологиялық құқықтың негізгі жүйеленген ... ... ... ... ... ... қажеттігін ұсынып отырмыз. Ол кешенді
құқық саласы ретінде заманауи теория мен ... ... ... ... ... ... ... болар еді.
Әлемнің Экологиялық Конституциясында адамзаттың жалпы мұрасы ... ... ... ... ... жай күйі туралы ... қол ... шет ... ... ... өтеу ... мен
шарттары, экологиялық мәселелерді шешу мен экологиялық ... ... ... ... ... қоғамдық экологиялық ұйымдарға бірлесу,
экологиялық құқықтарды, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... экологиялық білім ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету механизмдерін
ұйымдастыру бойынша қызметті ЮНЕП-ке жүктеуді ұсынамыз. Конституцияның
орындалу ... ... ... ... оның сот тәртібімен қорғалуы
болуы керек. Сонымен, Әлемнің ... ... ... күндегі халықаралық қауымдастық пен оның ... ... ... ... ... ... ... экологиялық
құқықтарының жүйесін құру және қолайлы қоршаған ортаға ... ... ... ... ... мен ... ... экологиялық саясатының бағытын анықтау; экологиялық қарым
қатынастағы халықаралық-құқықтық реттеу ... ... ... халықаралық экологиялық ... ... ... әлемдегі
экологиялық құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету үшін қосымша халықаралық
ұйымдық-құқықтық және соттық ... ... ... ... ... ... ... жағдай жасау.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ҚАЙНАР КӨЗДЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасы Президенті. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Тұжырымдамасы. - 2003 жыл 3
желтоқсан. - N 1241 Жарлығымен бекітілген. – Жеке басылым.
2. Қазақстан ... ... – 30 ... 1995 жыл. – ... ... ... ... Президенті. Қазақстан ... ... ... ... ... қабілетті
экономикаға, бәсекеге қабілетті ұлтқа» Жолдауы. - Астана, 2004. - 19
наурыз.
4. Қазақстан Республикасы ... Н.Ә. ... ... - ... қазақстандықтардың гүлденуі, қауіпсіздігі және хал-ахуалының
жақсаруы» Жолдауы. - ... 2000. – 94 ... ... Б.Ж. ... земельного права. Выпуск 2. - ... и ... ... - ... 2002.
6. Байдельдинов Д.Л. Правовой механизм государственного управления ... ...... ... ... 1998. – 98 ... ... А.Е., Косанов Ж.Х., Хаджиев А.Х. и др. Совершенствование
правовых основ земельной реформы в ... ... - ... ... 1996;
8. Бектурганов А.Е., Мухитдинов Н.Б., Хаджиев А.Х. Проект ... ... ... и ... // ... - 2003. - 2 сәуір;
9. Косанов Ж.Х. Право собственности и иные ... ... на ... ... ТОО ... 2000 – 250 ... ... А.Х. Земельное право Республики Казахстан (Общая ... ... 2001. – ... ... Л. ... ... ... (фермерских) хозяйств
в Республике Казахстан (историко-правовой анализ)- Автореферат дисс.
на соиск. уч.степени к.ю.н. Алматы, 1998;
12. Толеугалиев С.Т. ... ... ... ... в ... ... ... юрид. наук. - Алматы, 2007;
13. Досымбет К. ... ... ... водного фонда в Республике
Казахстан: дисс. канд. юрид. наук. - ... ... ... Г.Т. ... ... ... ... мен қорғау
үшін ақы төлеуді құқықтық реттеу мәселелері: дисс. канд. юрид. наук. -
Алматы, ... ... Н.Б. ... проблемы пользования недрами. - Алма-Ата,
1972.
16. Мауленов К.С. Нефтяное ... ... ... - ... ... ... ... А.С. Экологическое право Республики Казахстан. Часть 1. –
Тараз Университетi, 2003.
18. Байсалов С.Б. Водное ... Каз ССР. – ... 1966. – 344 ... ... Н.Б., Тукеев А.Ж. Право собственности на воды ... в ... ... к ... - ... 1995.
20. Байсалов С.Б., Ильяшенко Л.В. 200 ... и ... по ...... ... 1987. – 304 с. Сейтхожин Б.У.
Ответственность за ... ... ... и ... по
законодательству Республики Казахстан. - Караганда, 2000.
21. Куандыков К.Ж. Право сельскохозяйственного водопользования ... ... на ... ... к рынку: дисс. канд. юрид.
наук. - Алматы, 1996.
22. Мукашева А.А. Право водопользования в ... ... в ... отношений: Дисс. кандидата юрид. наук. -Алматы, 2001.
23. Константиниди С.С. Oxpанa животного мира. - Алма-Ата, 1976. – 59 ... ... С.Т. ... ... ... ... - Алматы,
2003. – 215 с.
25. ... С.Д. ... ... ... Казахстан. - Караганда
2001.
26. Рысбекова Ж.К. Правовое ... ... ... ... ... ... ... Дисс. кандидата
юрид. наук. - Алматы, 2007.
27. Боголюбов С.А. Экологическое право ... - М., ... ... М.М. Экологическое право России (право окружающей среды). –
М.: Юристъ, 1998. – 410 ... ... Б.В. ... ... России. - М.: Юристь; 1996.
30. Петров В.В. Экологическое право России. - М.: Бек, 1995.
31. ВЦИК и СНК ... ... ... ... // ... декретов 1917-
1918 гг. – М.: Государственное издательство, 1920. – С. 10-53.
32. Нормативные акты о земле / Сост.: Ерофеев Б.В., Краснов Н.И., ... – М.: ... ... 1978. – 632 ... ... С.Д., Шкредов В.П. Теория и практика экономической оценки
земли. – М.: Соцэгкиз, 1963. – 188 ... ... к ... ... и программа – М.: Архангельское издание,
1990. – 240 ... ... КСР. ... ... - 1969 жыл. - №22. - 116 ... ... Еркинбаева Л.К. Правовое регулирование возмещение вреда земле. – ... ... ... ... ... юрид. наук. – Алматы, 1995. – 159 с.
38. Байдельдинов Д.Л., Бекишева С.Д. Экологическое ... РК.: ...... ... ... ОФППИ «Интерлигал», 2004. – 312
с.
39. Абдраимов Б.Ж., Жарылкасын, Е. ... ... ... – 47 с. ... в ... ... «ПАРАГРАФ».
40. Петров В.В. Экологическое право России: Учебник для вузов. - М.: ... - С. ... ... А. Юридическая ответственность как средство охраны окружающей
среды. – ... 1988. – ... ... Н.Н. ... ... ... - М., ... Дубовик О.Л. Экологическое право России. - М., 2006
44. Теория государства и ... / под ред. ... В.М. и ... – М., 1997. – ... Матузов Н.И., Малько А.В. Теория государства и права: курс лекций. ... 1997. – ... ... ... 1998 ... 24 ... «Нормативтік
құқықтық актілер туралы» Заңы // Параграф ақпараттық жүйесі 2010.
47. Дубовик О.Л., Л. ... ... ... ... – М.: ...... ... Б.В. Экологическое право России. – М., 1996. - ... ... М.М. ... право России / Право окружающей среды. –
М., 1998. – 476с.
50. Стамқұлов А.С. ... ... ... құқығы. Жалпы
және ерекше бөлім. – Тараз: Атамұра баспасы, 158б.
51. Байдельдинов Д.Л. Экологическое ... ... ...... 2004г. – ... ... Н.И., Малько А.В. Теория государства и права: курс лекций. ... 1998. – 325 ... ... Д.Л., ... С.Д. ... право Республики
Казахстан. – Алматы: Интерлигал, 2004. – 312 с.
54. С.Т. Культелеев. Қазақстан Республикасының ... ... ... 2005ж. – ... ... О.Л., Л. ... Кремер. Экологическое право. – М.: Эксмо,
2005. – 356с.
56. Стамкулов А.С. Қазақстан Республикасының экологиялық құқығы. Жалпы
бөлім. ... ... ... 2003 жыл.- 113 ... ... Б.В. ... право Россий. Учебник. М.: Юристъ – 1996-
624 стр.
58. Байдельдинов Д.Л., Бекишева С.Д. ... ... РК.: ...... Издательский центр ОФППИ «Интерлигал», 2004. – 312
с.
59. Байдельдинов Д.Л., Бекишева С.Д. Экологическое право РК.: Учебное
пособие. – ... ... ... ... ... 2004. – 312
с.
60. Қазақстан Республикасы. Қоршаған ортаны қорғау туралы Заңы. 1997 жыл
15 ... // ... ... ... ... ... http://portal.vkgu.kz
63. “Міндетті экологиялық сақтандыру туралы” 2005 жылғы 13 желтоқсандағы №
93 Қазақстан Республикасының Заңы ... ... ... ... Шестерюк А.С. Вопросы кодификации законодательства об охране
окружающей среды. // ... ЛГУ, 1984. – 118 ... ... государства и права. Курс лекций. Под ред. Матузова, Н.И. и
Малько, А.В. – М.: ... 1997. – 672 ... ... С.Б. ... ... Казахской ССР. – Алма-Ата: Наука, 1966. -
395 с.
67. Қазақстан Республикасының ... ... 1994 ... желтоқсан №269-XIII, - Алматы: ЮРИСТ, 2011.
68. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... заңы 09 ... 2004 жыл \\ Параграф ақпараттық жүйесі 2010.
69. Культелев С.Т. Экологическое право Республики Казахстан Общая часть.,
Алматы 2004.
70. Нерсесянц В.С. Общая ... ... и ... – М.: ... ... Уваров В.Н. Теория государственного управления. – ... 2000. ... ... Г.В. ... государственного управления. – М., 1997. - 76с
73. Жетпісбаев Б.А. Аграрное право Республики ...... 2002. – ... Колбасов. О.С. Экология: политика – право. – М.,1976. – 232с.
75. Тихомиров Ю.А. Курс административного ... – М.1998. ... ... Д.Л. ... механизм государственного управления в
области экологии. – Алматы: Қазақ университеті, 1998. – 98 ... ... М.М. ... ... / Право окружающей среды. – М.:
Юристь, 1998. - 347с.
78. Асылбеков А.А. ... ... ... ... в Республике Казахстан... автореф. к.ю.н. – Алматы, 1998. -
33с.
79. ... М.Е. ... ... ... ... в ... ... автореф. к.ю.н. – Алматы, 1999.
- 23с.
80. Ожегов С.И. Словарь русского языка. – М., 1991 г. – ... ... ... ... среды в СССР. – Л., 1979.- 59с.
82. Колбасов О.С. Экология: политика – право. – М., 1976. - ... ... С.Б., ... Л.В. ... и охрана природы. – Алматы, 1983г.
84. Мухитдинов Н.Б. Закон РК «Об охране окружающей среды: ... ... их ... // ... ... № 9. – ... Қүлтелеев С.Т. Экологическое право Республики Казахстан. – Алматы 2004
г.
86. Уваров В. Н. Теория государственного управления. Ч. 1. — ... ... ... ... А.С. Правовое регулирование контроля в ... ... ... ... ...... 2004. – 157с.
88. Закон РК «О местном государственном ... в ... от 23 ... 2001 г. – Алматы, 2001.
89. Положение о Министерстве охраны окружающей среды РК от 6 ноября 2002
года // САПП. – 2002. - № ... ... о ... ... и ... хозяйства Министерства
сельского хозяйства Республики Казахстан от 22 ноября 2002 года //
САПП - 2002 г. - № ... ... о ... ... ... Министерства сельского
хозяйства Республики Казахстан //САПП. 2002. № 67
92. Хаджиев А.Х. Земельное ... ... ... ... ... ... ... 2001. – 372с.
93. Крассов О.И. Земельное право. М., 2000. - С.147.
94. Об утверждении Правил учета, утилизации и ... ... и ... в ... ... ... XIV ... города Алматы IV созыва от 22 декабря 2008 года N 163.
Зарегистрировано Департаментом юстиции ... ... 6 ... ... за N ... Программа «Здоровая окружающая среда города Астаны на 2005-2007 годы».
Утверждена решением маслихата города Астаны от 24 ... 2004 года ... ... ... за ... в ... ... от требований
времени//http://www.kursiv.kz /anonses/1195200793-vzimanie-platy-za-
vybrosy-v-kazakhstane.html. 13 марта 2008
97. Кузнецова Н.Ф., Тяжкова И.А.Уголовное ... ... ... ... ... П.С., Котов Д.П. Субъективная сторона преступления и ее
установление. ... 1974.100 ... ... Э.Н. ... ... квалификации преступлений в области охраны
окружающей среды. Москва, 1986. С. 71б.
100. Экологические преступления: квалификация и ... ... 1994. С. ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың Жолдауы:
«Қазақстан азаматтарының ахуалының өсуі – мемлекеттік саясаттың ... 2008 жыл, ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 136 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
Сот тәжірибесінде қоршаған ортаны қорғау және ұтымды табиғатты пайдалану сұрақтары29 бет
Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау саласындағы басқарудың ұйымдық-қүқықтық нысандары12 бет
Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік реттеу ұйымдық-құқықтық нысандары. Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық тетігінің құқықтық негіздері27 бет
Табиғатты пайдалану мен қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық тетігінің құқықтық негіздері.17 бет
Табиғатты пайдалану мен қоршаған табиғи ортаны қорғау7 бет
Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау5 бет
Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау туралы5 бет
Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар. Ерекше қорылатын табиғи территориялар – қоршаған ортаны қорғау шараларының бір түрі. Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны пайдаланудың ғылыми негіздерін жасау – биосфераны ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы11 бет
Қазақстандағы табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь