Даулы мәтіндердің авторизациясы: ХХ ғасырдың I ширегі

КІРІСПЕ 3
1. БҮРКЕНШІК ЕСІМДЕРДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ 6
1.1. Бүркеншік есімдер және олардың анықтамасы 6
1.2. Бүркеншік есімдердің жіктелуі және қолданылу уәждемесі 9
1.3. ХХ ғасырдың І ширегіндегі бүркеншік есімді қазақ жарияланымдары және олардың зерттелуі 17
2. ДАУЛЫ МАҚАЛАЛАРДЫҢ АТРИБУЦИЯСЫНЫҢ НЕГІЗГІ ТЕОРИЯЛАРЫ 22
2.1. Автортанымдық сараптама нысандары 22
2.2. Авторлық сәйкестендіру мәселелері 22
2.3. Атрибуция терминінің дефинициясы 24
3. «МАДИЯР», «АРҒЫН», «ТҮРІК БАЛАСЫ», «М.Д.», «ТАЙБАҒАР», «ТАЙМІНЕР» БҮРКЕНШІК ЕСІМДІ МАҚАЛАЛАРДЫҢ АТРИБУЦИЯСЫ 28
3.1. «Мадияр», «Арғын», «Түрік баласы» бүркеншік есімді мақалаларға концептуалдық талдау 28
3.2. М. Дулатов пен «Мадияр» атты бүркеншік есімді мақалаларға сөйлемнің синтаксистік құрылымы бойынша салыстырмалы талдау 35
3.3. М. Дулатов пен «Мадияр» атты бүркеншік есімді мақалаларға семантикалық сатыстырмалы талдау 39
3.4. М. Дулатов пен «Мадияр» атты бүркеншік есімді мақалаларын А.Н. Барановтың мәтін авторлығына қатысты тәжірибе үлгісі бойынша талдау 42
3.5. «Мадияр», «Арғын», «Түрік баласы» бүркеншік есімді мақалаларын идеалық.мазмұндық жағынан талдау 50
3.6. «Таймінер» және «Тайбағар» бүркеншік есімді мақалаларын А.А. Марковтың деңгейлік формальды статистикалық сараптама үлгісі бойыншаталдау 59
ҚОРЫТЫНДЫ 70
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 72
Зерттеу жұмысы тақырыбының өзектілігі. Қазақ тіліндегі антропонимдердің тарихы мен ұлттық-танымдық сипаттары жан-жақты зерттелгенімен, бейресми кісі есімдері ішінде бүркеншік есімдер ономастикалық кеңістіктің ерекше құбылысы ретінде жалпы сөз етілгені болмаса, бүркеншік есімдердің өздеріне тән белгілері мен ерекшеліктері, тектік негіздері мен қызметтері, құрылымдары мен басқа антропонимиялық құбылыстардан ерекшеліктері арнайы ізденіс нысаны болған емес. Кісі есімдері, әсіресе, оның бүркеншік есімдер тобы қазақтың тарихынан, наным-сенімінен, рухани танымынан, эстетикалық құндылықтарынан сан-салалы ақпарат, деректер бере алады. Ал ол деректер ұлттық сана мен біліктіліктің, мәдени, зиялылық деңгейінің көрсеткіші бола алады. Олай болса, бүркеншік есімдерді осы тұрғыдан талдау арқылы ұлттық ерекшеліктерін қарастыру ұлт өкілі, оның есімі арқылы тұтас халықтың дүниетанымын анықтауға мүмкіндік береді.
ХХ ғасырдың І ширегіндегі даулы мәтіндердің, мақалалардың атрибуциясын шешуде түрлі автортанымдық сараптамалардың қатарын көбейту. Кісі есімдері тілдік номинацияның кейінгі аталым типінің денотативті түріне қатысты болса, бейресми кісі есімдері, яғни біздің бүгінгі зертеу нысанымыз бүркеншік есімдер коннотативті түріне жататын құбылыс болғандықтан, этнолингвистикалық және ұлттық-танымдық сипаттарын түбегейлі талдау қажеттілігі тақырыптың өзектілігін айқындайды.
Жұмыстың пәні. Авторлық сәйкестендіру және даулы мәтіндердің атрибуциясы
Зерттеу жұмысының нысаны. Қазақ әдебиетінде ХХ ғасырдың І жартысында көрініс тапқан бүркеншік есімдер және бүркеншік есіммен жарияланған мақалалар.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Зерттеу жұмысының мақсаты – қазақ тіліндегі бүркеншік есімдердің этнолингвистикалық және танымдық сипаттарын анықтау. Осыған байланысты мынадай міндеттер қойылады:
 бүркеншік есімдердің пайда болуын, қолданылу жайын, ономастикалық кеңістіктегі орнын нақтылау;
 бүркеншік есімдерінің этникалық, тарихи және қоғамдық-әлеуметтік негіздерін анықтау;
 бүркеншік есімдерінің қолданылу аясына қатысты түрлерін айқындап, олардың ресми кісі есімдерімен арақатысы, айырмашылықтарын көрсету;
 бүркеншік есімдерінің қызметі мен құрылымдық парадигмасын зерделеу;
 бүркеншік есімдерге тән уәжділік негіздерін белгілеу;
 бүркеншік есіммен жариялаудың негізгі уәждері;
1. Рахымберлина С. Қазақ тіліндегі бейресми кісі есімдерінің этнолингвистикалық және танымдық сипаты: автореф. канд.дис.фил.ғыл.-Алматы, 2009. – 3-12 б.
2.Таусоғарова А. Сот-лингвистикалық сараптама мәселелері: Оқу құралы. – Алматы.,2006
3. Баранов А.Н. Введение в прикладную лингвистику: Учебное пособие. Изд.2-е. – М.: Едиториал УРСС,2003
4.Войнов В.К. Количественный анализ текста для описания индивидуального стилья. 1970.
5.Жарасова Т.Т. Псевдонимы в лингвокультурном контексте (на мат-ле казахского, русского и англиийского языков)// Автореф. дисс... канд.фил.наук. – Алматы, 2005. – 24 с.
6. Бүркеншік есімдердің уәжділігі // Түркі сөзінің әлемі: халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2004. – №6 (78). – 189-191 бб.
7. Дулатов М. Шығармалар жинағы. І,ІІ том.
8. «Қазақ», «Айқап» газеттері
9. Бейісқұлов Т. Б.Майлиннің 71 бүркеншік аты // зерттеу мақаласы.
Егемен Қазақстан газеті.
10. Дулатов М. Шығармалары. А.,1991. 372-б.
11. Есмағамбетов К. «Ұлт зиялыларының бүркеншік есімдері» зерттеу мақаласы
12. Ғаламтор беті.www. google.kz. /Бүркеншік есіммен жарияланған мақалалар
13. Бабаева Э.У. Автор и исполнитель анонимного письма – разные лица. Экспертная практика. –Вып.2 М., 1968. –с.61-63
14. Жанұзақ Т., Рысберген Қ. Қазақ ономастикасы: жетістіктері мен болашағы. –Алматы: Азия, 2004. – 128 б.
15. Бәйменше С. Псевдоним деген не? // «Зерде». – 2003. – № 3. – 8-б.
16. Жанұзақ Т., Рысберген Қ. Қазақ ономастикасы: жетістіктері мен болашағы. –Алматы: Азия, 2004. – 128 б.
17. Бекенова Г.Ш. Қазақстанның солтүстік өңірі гидронимдері (семантикалық типология) Филол.ғыл.канд. диссертациясы. – Астана, 2002. – 176 б.
18. Махпиров В.У. Антропонимы в «Дивану лугат-ит-тюрк» и «Кутадгу билик» // «Советская тюркология». – 1979. – №4. – С.22-28.
19. Тілеубердиев Б.М. Қазақ ономастикасының лингвоконцептологиялық негіздері. –Алматы: Арыс, 2007. – 280 б.
20. Көркем шығармадағы бейресми есімдер мәселесіне // Тілтанудағы тұлға: профессор Т.Р.Қордабаевтың 90 жылдығына арналанған ғылыми-практикалық конференция материалдары. –Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2005. – 199-204 бб.
21. Әшімханова Фарида Мейрамханқызы. Қазақ тіліндегі антропонимдердің лингвомәдени жүйесі
22. Зияда ИЖАНОВ,Қазақстан Республикасының құжаттанужәне мұрағат ісі жөніндегі ғылыми-техникалықақпарат орталығының қызметкері «Наркескен» зерттеу мақаласы. 26 қыркүйек 2001 жыл.
23. Суперанская А.В., Сталтмане В.Э., Подольская Н.В., Султанов А.Х. Теория и методика ономастических исследований. –М.: Наука, 1986. – 256с.
24. Поротников П.Т. Групповые и индивидуальные прозвища в говорах Талицкого района Свердловской области //Антропонимика. –М.: Наука, 1970. – 360с.
25. Жанұзақов Т. Қазақ есімдерінің тарихы /лингвистикалық және тарихи-этнографиялық талдау/. –Алматы: Ғылым, 1971. – 216 б.
26. Қазақ шежіресі. Дайындаған Ж.Бейсенбайұлы. – Алматы: Атамұра, 1994. – 160 бет.
27. А. А. Марков. Об одном применении статистического метода (отклик А.А. Маркова на «Лингвистические спектры» Морозова)
28. http://anyzadam.kz/jo/info/556/
29. Лингвистическая экспертиза на сайте ЭкспертКонсалтинг
30. Автороведческая экспертиза на сайте АНО «Академия наук»
31. Е.И. Галяшина. Лингвистическая безопасность речевой коммуникации
32. Тайна, скрытая между строк. Популярная статья на сайте газеты «Труд»
33. Морозов. Новое орудие объективного исследования древних документов. (Лингвистические спектры, как средство для отличения плагиатов от истинных произведений того или другого известного автора и для определения их эпохи.)
34. А. А. Марков. Об одном применении статистического метода (отклик А.А. Маркова на «Лингвистические спектры» Морозова)
35. В.П. Фоменко, Т.Г. Фоменко. Авторский инвариант русских литературных текстов (Приложение 1 в конце текста по ссылке)
36. Қазақ тіліндегі псевдоним туралы // ҚарМУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2004. – №1(33). – 76-81 бб.
37. Тіліміздегі кісі есімдері // Қазақ тілі мен әдебиеті. –2004. – №10.
– 102-104 бб.
38. Бүркеншік есімдердің уәжділігі // Түркі сөзінің әлемі: халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2004. – №6 (78). – 189-191 бб.
39. Лақап есімдердің өзіндік ерекшеліктері // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2004. – №10 (82). – 136-139 бб.
40. Лақап есімдердің этнолингвистикалық сипаты // ҚР ҰҒА Тілтаным. – 2005. – №1. – 44-48 бб.
41. Лақап есімдердегі коннотация туралы // Академик Е.А.Бөкетов – ғалым, оқытушы, ойшыл: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. ІІ том. – Қарағанды: ҚарМУ баспасы. – 2005. – 167-169 бб.
42. Көркем шығармадағы бейресми есімдер мәселесіне // Тілтанудағы тұлға: профессор Т.Р.Қордабаевтың 90 жылдығына арналанған ғылыми-практикалық конференция материалдары. –Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2005. – 199-204 бб.
43. Лақап есім: қоғамдық қызметі // Шоқан тағылымы – 11: халықаралық ғылыми-практикалық конфереция материалдары. ІІІ том. – Көкшетау. – 2006.
– 203-205 бб.
44. Бейресми есімдердегі метафораның танымдық сипаты // Баянаула дуаны: тұлғалары, тарихы, мәдениеті: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Қарағанды: ҚарМУ баспасы. – 2006. – 379-384 бб.
45. Бейресми есімдердің прагматикалық қолданысы // С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің Ғылым Жаршысы. – Астана.
– 2007. – №3 (46). – 341-346 бб.
46. Мадиева Г.Б. Имя собственное в контексте познания. –Алматы: Қазақ университеті, 2004. – 190 с.
47. Мұсабаев Ғ. Қазақ тілі мен грамматикасы тарихынан. І бөлім. –Алматы, 1966. – 144 б.
48. Жанұзақ Т., Рысберген Қ. Қазақ ономастикасы: жетістіктері мен болашағы. –Алматы: Азия, 2004. – 128 б.
49. Бекенова Г.Ш. Қазақстанның солтүстік өңірі гидронимдері (семантикалық типология) Филол.ғыл.канд. диссертациясы. – Астана, 2002. – 176 б.
50. Махпиров В.У. Антропонимы в «Дивану лугат-ит-тюрк» и «Кутадгу билик» // «Советская тюркология». – 1979. – №4. – С.22-28.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДЫҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОЛоГИЯ, ӘДЕБИЕТТАНУ ЖӘНЕ ӘЛЕМ ТІЛДЕРІ ФАКУЛЬТЕТІ
Шетел филологиясы және жалпы тіл білімі кафедрасы
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
Даулы мәтіндердің авторизациясы: ХХ ғасырдың I ...... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... | ... бақылаушы: ... ... ... | ... ... | ... ... ж. | ... ... және ... ... тіл білімі кафедрасының | ... ... ... | ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ 6
1.1. Бүркеншік есімдер және олардың анықтамасы 6
1.2. Бүркеншік есімдердің жіктелуі және ... ... ... ғасырдың І ширегіндегі бүркеншік есімді қазақ жарияланымдары
және олардың зерттелуі ... ... ... ... ТЕОРИЯЛАРЫ 22
2.1. Автортанымдық сараптама нысандары ... ... ... ... ... ... 24
3. «МАДИЯР», «АРҒЫН», «ТҮРІК БАЛАСЫ», «М.Д.», «ТАЙБАҒАР», «ТАЙМІНЕР»
БҮРКЕНШІК ... ... ... ... ... ... баласы» бүркеншік есімді мақалаларға
концептуалдық талдау 28
3.2. М. Дулатов пен «Мадияр» атты бүркеншік ... ... ... ... ... ... ... 35
3.3. М. Дулатов пен «Мадияр» атты бүркеншік есімді мақалаларға
семантикалық сатыстырмалы талдау ... пен ... атты ... ... мақалаларын
А.Н. Барановтың мәтін авторлығына қатысты ... ... ... ... «Арғын», «Түрік баласы» бүркеншік есімді мақалаларын
идеалық-мазмұндық жағынан талдау 50
3.6. «Таймінер» және «Тайбағар» бүркеншік ... ... ... ... статистикалық сараптама үлгісі
бойыншаталдау 59
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... жұмысы ... ... ... ... ... мен ... ... жан-жақты
зерттелгенімен, бейресми кісі есімдері ішінде ... ... ... ... ... ... жалпы сөз етілгені
болмаса, бүркеншік есімдердің өздеріне тән ... мен ... ... мен ... құрылымдары мен басқа антропонимиялық
құбылыстардан ерекшеліктері арнайы ізденіс нысаны ... ... ... ... оның бүркеншік есімдер тобы қазақтың тарихынан, наным-
сенімінен, рухани ... ... ... ... ... бере ... Ал ол ... ұлттық сана мен біліктіліктің,
мәдени, зиялылық деңгейінің көрсеткіші бола алады. Олай болса, ... осы ... ... ... ұлттық ерекшеліктерін қарастыру ұлт
өкілі, оның есімі арқылы тұтас ... ... ... ... ... І ... даулы мәтіндердің, мақалалардың
атрибуциясын шешуде түрлі автортанымдық сараптамалардың қатарын көбейту.
Кісі ... ... ... ... ... типінің денотативті түріне
қатысты болса, бейресми кісі есімдері, яғни біздің бүгінгі зертеу ... ... ... түріне жататын құбылыс ... және ... ... ... ... ... ... айқындайды.
Жұмыстың пәні. Авторлық сәйкестендіру және даулы ... ... ... Қазақ әдебиетінде ХХ ғасырдың І жартысында
көрініс тапқан бүркеншік есімдер және ... ... ... ... ... мен ... Зерттеу жұмысының мақсаты –
қазақ тіліндегі ... ... ... және ... ... ... байланысты мынадай міндеттер қойылады:
– бүркеншік есімдердің пайда болуын, қолданылу жайын, ономастикалық
кеңістіктегі орнын нақтылау;
... ... ... ... және ... анықтау;
– бүркеншік есімдерінің қолданылу аясына қатысты түрлерін айқындап,
олардың ресми кісі есімдерімен арақатысы, айырмашылықтарын ... ... ... қызметі мен құрылымдық парадигмасын
зерделеу;
– бүркеншік есімдерге тән уәжділік негіздерін белгілеу;
– бүркеншік ... ... ... уәждері;
– бүркеншік есімнің авторын анықтаудағы негізгі тілдік критерийлерді
белгілеу;
– бүркеншік есімдермен ... ... ... ... ... ... ... анықтаудағы негізгі
әдістер;
– бүркеншік есімді мақалалардың авторлығын анықтау үшін ... ... ХХ ... І ширегінде жарияланған мақалалалды анықтау;
– ХХ ғасырдың І ширегінде жарияланған авторы даулы мақалалардың
– атрибуциясын анықтау;
– ХХ ... І ... ... авторы даулы мақалалардың
авторлығын анықтаудағы жаңа автортанымдық сараптама үлгілерін табу;
Зерттеу жұмысының нәтижелері мен теориалық-практикалық маңызы.
... ... ... ... ... ... есімдерден
айырмашылығы, өзіне белгілері анықталды.
– Жұмыс нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... теориясы принциптері негізінде
бүркеншік есімдердің этностың жазбаша және сөйлеу үдерісіндегі орны
анықталды.
– Жұмыстың нәтижесінде ... және ... ... ... талдау негізінде олардың өзіндік
ішкі құрылымы анықталды.
– Жұмыс нәтижесінде талдаулар негізінде ... ... аясы бар, ... ... ие антропонимикалық бірліктердің
бірі екендігі дәлелденді.
– Жұмыс нәтижесінде ... ... ... ... ... синтаксистік құрамы бойынша салыстырмалы
талдау және ... ... ... анықтауға қатысты
ұсынған тәжірибе үлгісі бойынша бүркеншік есімдерді мақалалардың
авторлығы анықталды.
... ... ... 5 ... формальды
статистикалық автортанымдық сараптама үлгісі анықталды.
Құрылымы. Жұмыс кіріспеден, 3 тараулы негізгі бөлімнен, қорытындыдан,
пайдаланған ... ... ... ... Міржақып Дулатовтың шығармалар жинағы 2010
жыл, «Ана тілі» баспасы, 2010. «Оян, ... ... ... ... ... ... ұранды қазаққа», «Торғай үйезі», М.Д. бүркеншік
есіммен берілген «Бишара қырғыз бауырларыңызды ұмытпаңдар» деген мақалалар,
сонымен қатар ... ... және ... мақалалары «Қырғыз-қазақ
тарихы», «Ұрпаққа хат» М. Дулатов, бүркеншік есімді «Цифр жазуы», «Тұрмыс,
салт-сана және оқу», ... ... ... ... мешіті» деген
мақалалар.
Бүркеншік есімдер мен атрибуцияға ... ... ... ... әр түрлі газет-журналдар, мақалалар,
дисcертациялық ... ... ... ... ... ... – сандық талдау – жиілікті анықтау;
– Квалитативті – сапалық талдау – ... ... ... ... ... ... кісі ... бейресми түрі – бүркеншік есімдер
және бүркеншік есіммен жарияланған мақалаларды жинақтау;
– М. Дулатовтың ... ... ... ... ... ... есімді мақалалардың атрибуциясына қатысты семантикалық
салыстырмалы, концептуалдық талдаулар жасалды;
– Бүркеншік есімді ... ... ... ... ... анықтауға қатысты ұсынған тәжірибе үлгісі бойынша
талдау жасалды;
– А.А. Марковтың 5 ... ... ... автортанымдық
сараптама үлгісі жасалды;
1. БҮРКЕНШІК ЕСІМДЕРДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1. Бүркеншік есімдер және ... ... ... ... – Қ.А) шешу және ... ... ... деректану ғылымында атребуция немесе эвристика
«грек-табу» деп аталады.
Бүркеншік ат, лақап ат, псевдоним ... pscudos – ... ... ...... өзінің шын есімін ауыстырып қолданатын ойдан шығарылған
есімі. ... атқа ... ... ... ... мен ... себептердің салдарынан иек артқан: цензураның ізіне түсуінен жасырыну
үшін, авторлық және ... ... ... үшін қолданған (әдеби маска).
Сондай-ақ, алғашында өзінің суреткерлік ... ... нық ... ... адамдар кездескенде де бүркеншік ат қолдануы ... ... ... ... астына “Ұмытылған” деп қол
қойған. Ә. Бөкейханов өзінің бірқатар зерттеу, мақалаларына “Қыр ... ... т.б. деп қол ... ... ... ... ... деп қол қойған. Ұлы Абайдың алғаш өлеңдерін Көкбай ақын
атынан жариялауы бүркеншік ат пайдаланудың бір ... ... ... ... астам түрі бар. Мәселен, автордың туған жерін меңзеуі,
(мысалы, Ә. Тарази), арғы ... ... үшін ... Өзтүрік), т.б.
қолданылуы мүмкін [1, 5 б.].
Зерттеушілердің бүркеншік және ... ... ... ... ... ... саралай келіп, бүркеншік және ... ... ... ортақ белгілеріне: 1) екеуі де ресми
есімдермен қатар өмір сүреді, ... ... жеке ... ... 2) екеуі де бейресми сипаттағы кейінгі аталым, ... ... ... ... емес сипатқа ие; 3) екеуі де ... ... де ... тән; 4) ... ... ... ұқсас, олар
адамның мінез-құлқы, физикалық ерекшелігі, мамандығы, ұлты, мекені ... 5) ... ... ... және ... ... болуы мүмкін деген
сипаттарды жатқызуға болады. Олардың ерекшеліктері:
1) бүркеншік есімді таңдайтын да, қоятын да ... өзі, ал ... ... орта ... ... ... бүркеншік тілдік қолданыста көрінеді;
3) бүркеншік – жасырын, эзотериялық сипаттағы есім, ол санаулы
адамдар арасына ғана ... ... ... есімнің таралу шегі көлемдірек
болады;
4) бүркеншік есім заңмен қорғалады, заңмен қорғалатындығы – ... ... ... белгісі. Ал лақап есім ондай мәртебеге ие емес;
5) бүркеншік есімдердің құрылымы әр ... ... ... ... ал ... ... сөзжасамдық өрісі тар;
6) бүркеншік есім баспасөз, радио, теледидар, сахна т.б. «ресми
жағдайда» қолданылуы мүмкін, лақап ... тек ... ... ... ... ... ... пайда болуы елдегі тарихи жағдайларға: ... ... ... және ... ... тығыз байланысты
болса, лақап есімдердің саясатқа қатысы ... ... есім ... ... ... ... жатса, лақап есім
пайда болуы жағынан табиғи болып келеді;
9) бүркеншік есімдерде ... ... ... ... ... ... ... есімді таңдайтын да, қоятын да автордың өзі болғандықтан,
әсіресе, бұл жағдай бүркеншік ... анық ... Бұл ... ... ... ... бола тұра, автор таңдау жасауда өзіне
жақын нысандарды бүркеншік есіміне арқау етеді. Ол – ... ... ... ... т.б.) ... руы, ... ... қызмет ететін жері; мамандығы, айналысатын ісі; ... ... ... ... ... із ... ... т.б.
Бейресми кісі есімдерінің қолданысы, атауды ... мен ... ... ... ... ... мен мазмұнын құрайды.
Басты қызметі эзотериялық (жасыру) бола тұрып, ... ... ... ... ... ... ... атқаратын көпфункциялы оним
болып табылады. Бүркеншік есімдер қолданылу ... ... ... ... атқарады. Әдеби бүркеншік есімдерде эзотериялық қызмет түрі алға
шықса, сахналық есімдерде эстетикалық, ал ... ... ... ... ... түрлері басты ұстаным болады. «Төртінші ... жиі ... ... есімдері баспасөз бостандығы жоқ елдерде
кеңінен қолданылды. Эзотериялық (жасырын, құпия) қызметтің басты мақсаты ... ... ... Қазақ бүркеншік есімдерінің пайда болып, қолданыла
бастауы ХХ ғасыр басындағы қазақ интеллигенция өкілдерінің ... ... ... тұстас келеді. Сол кездегі ... ... ... ... ... мен ... ... бай мен
кедейдің тап тартысы т.б. қайшылықтарға толы болды. ... ... ... елде орын ... ... наразылықтары, түрлі
мәселелерге байланысты баспасөз бетіндегі айтыс-тартыстар, солардың
салдарынан ... ... ... ... жасырын ұстап, бүркеншік
есімнің көмегіне сүйенуге әкеледі.
Бүркеншік есімдер тілдік бірлік ретінде тілдің негізгі ... ... ... телу және саралау қызметтерін, сонымен қатар
антропонимдердің негізгі төрт ... де ... ... ... ... ... ерекше есімдер тобы ... ... есім ... ... ХХ ... бас ... бой ... құбылыс
ретінде танылды. Мерзімді баспасөз бетінде ақын-жазушылар, журналистер мен
қоғам қайраткерлерінің арасында кең ... ... ... бүркеншік есімдер
жүйеленді.
Екі есімдер тобының да ұжымдық ... ... ... ... бір топқа біріктіріп, ортақ атаумен атауға негіз болатын фактор –
отбасылық-туыстық, шығармашылық-қызмет жайы, мекен ... сол ... ... ... ... ... ... әлеуметтік топтар арасындағы арасалмағы
әр түрлі: бүркеншік есім жазушы-журналистер, ... ... ... әнші-
әртістердің арасына таралатын болса, лақап есім ... ... топ, ... ... ... Әсіресе, мектеп жасындағы балалар мен қазақы
дәстүрді берік ұстанатын ... әр ... ... ... есімі бар;
Бейресми кісі есімдерінің құрылымы ресми есімдерге қарағанда әр алуан
болып келеді. Сөзжасам тәсілдерінің аналитикалық, синтетикалық және лексика-
семантикалық ... ... ... ... құрылымы белгі, сан,
әріп, сөзден бастап, сөз тіркесі, сөйлемге дейінгі аралықты қамтыса, ... сөз, сөз ... ... ... ... ... есімдердің бойындағы ұлттық болмысы, танымдық
құндылығы ... ... есім беру ... ... ... тән ... мен ... өрісін, оның табиғатын, қоғамдық-әлеуметтік,
мәдени-психологиялық сипатын танытады.
Тегі ... ... ... ... ... ... деп те
жүрдік бір кездерде – автор) шығармаларын жариялату қалыпты құбылыс ... ... ... ... ... Бұл ... ... жазушылары да
құр емес. Мысалы, Сәкеннің ... ... ... ... аты болса,
Ілиястың «Таңқыбай» және тағы басқа аттары болған.
Автордың бүркеншік ... ... алуы ... ... және
субъективті жағдайлардан туатыны анық. Өз атын ... ... ... мен ... ... жері мен ... өз ... кезеңдері мен арман-үмітін жасыра алмайды. Қайта солар арқылы өзін
танытқандай болады. Күрделі ... ... ... ... ... ... ... «Ұмытылған», «Мұтылған»
Ш. Құдайбердиев, «Жасқаншақ» Б. Майлин, «Алашұғлы Азамат», ... ... ... «Қып-қызыл» Жүсіпбек Аймауытов, «Айғақ»
Мұхтар Әуезов, «Тікен» Ғабит Мүсірепов, «Тарпаң», «Тоқпақ» С. Қожанов ... ... ... Қазіргі баспасөз беттерінде кездесетін бүркеншік
есімдерде де психологиялық жай-күй, ұлт атынан, халық атынан сөз ... ... ... ... ... ... көкіректің ащы
зары» мақаласы «Студент» бүркеншік есімімен берілсе ... ... ... ... ... жастарды дұрыс жолмен тәрбиелеу мәселелеріне
арналған мақалалар «Иман Қазақ», «Әділ ... ... ... ... газ.) ... ... ... лақап есімдер тобында, әсіресе құрбы-құрдастар
мен балалар арасында кекетіп-мұқату, мазақ ету, дене ... мен ... ... ... ету ... ... сипаттағы есімдер
жиі кездеседі. Әдетте, лақап есім түрлі ассоциациялар арқылы жаңа ... ... ... ... бір ... тілге үйіріліп, пайда
болады. Психологиялық жағынан «қорлық көріп, азапқа ... осы ... яғни ... [1, 10-14 б.].
1.2. Бүркеншік есімдердің жіктелуі және қолданылу уәждемесі
Шығармаларын бүркеншік атпен ... ... ... қолтаңбасыз (аноним)
жариялау қазақ әдебиетінде ХХ ғасырдың басында бой көрсеткен ... оның арғы ... Көне ... әдебиетінде, тіпті әлем әдебиетінде
орын алған. Қазақ ... ... ... белгілі бір ғылыми жүйеге
келтіріп, түрлерін анықтаған ғалым Т. Жанұзақов бұл есімдерді ... ... ... ... ... есімдер, криптонимдер (басқы
әріптер мен буыннан жасалған), лақап бүркеншік есімдер деп төрт ... ... ... ... ... ... ... ұлттық псевдонимдер деп ажырата келіп,
кейбір ... ... ... ... ... орыс,
ағылшын тілдеріндегі бүркеншік есімдерді ... ... ... ... ... назарға ала отырып, бүркеншік есімдерді
қолданылу саласына қарай – әдеби (жазушы, ... ... ... ғалымдар т.б.), сахналық (музыканттар, әнші, актер т.б), ... ... ... ... ... ... өнертанушы,
сазгер т.б.), саяси-революциялық, мемлекет және қоғам ... деп, ал ... ... ... – тұрақты, жиі ... ... ... деп ... ... ... тілінде ХХ ғ.
басында қалам тартқан ақын-жазушылардан бастап күні бүгінге дейін бүркеншік
есімдердің әдеби түрі кең ... ... ... ... ... ... есімді ең жиі қолданған ... ... ... 71 бүркеншік есімін анықтаған ғалым – Т. Бейісқұлов. Бүркеншік
есімді жиі ... ... ... /14/, ... ... болса, ең аз қолданған ... ... ... ... /3/ ... табылады. Жиі қолданылатын бүркеншік
есімдер автордың бірнеше шығармасын бір есіммен жариялап, қайта ... ... ... ... ... ... ... есімдер автордың
бірді-екілі ғана қолданысында болып, кейін мүлдем пайдаланбаған есімдері.
Бүркеншік есім де, ... есім де ... ... ... жеке ... болып бөлінеді. Жеке қолданыстағы есімдер екі түрінде де өте жиі
қолданылса, топтық түрі ... ... ... ... ... ... ... (грек.poly – көп) деп аталатын ұжымдық бүркеншік
есімдер бірнеше ... ... ... Ж. Аймауытов пен М. Әуезовтің
«Екеу»; С. Ерубаев пен Р. Жаманқұловтың «Екі оқушы» атты бүркеншік аттарды
пайдаланғаны белгілі [7, 18 ... ... ... ... айта ... П.Т. Поротников оларды рулық-
отбасылық, ұжымдық-аймақтық және жеке-дара есімдер деп үш ... ... ... ... мен ... ... [2, 150-
154 б.]. Мұндай құбылыстың қазақ тіліндегі ... ... ... тек ... ... ғана ... ... да, яғни, ұжымдық лақап
аттардың болғаны байқалады. Бұл құбылыс ... ... ... көбірек
кездеседі. Руға байланысты лақаптар қазақ арасында әлі де кездеседі: ... Қара ... ... ... ... т.б.» деп атап ... ... да, шежіре деректерінде ру атауларынан бастап, сол ... ... ... ... көпшілік жағдайда қосалқы есімдерімен не
лақап аттарымен берілген. Адамдарды ... ... ... мақсатымен кісі есімдерінің алдына анықтауыштың ... ... ... да көрініс табатынын байқауға ... ... ... халыққа сіңісіп, өзбек, қарақалпақ қауымдастығының
бір тармағы болып кетті. ... ... ... ... ... бүйе найман, күн найман, мырза найман, жуанбұт
найман руларының кездесуі сол араласудың бір ... ... ... ... ... ... ... Қарақыпшақтың ірі-ірі бес атасынан Ұзын,
Бұлтың, Көлденең, Қарабалық, Торы болып бөлінеді. Алайда, бір шежірелерде
онымен ... ... ... Құланқыпшақ, Сарықыпшақ та
таралады.
Шыңғыс хан жөнінде шежірелерде: «... бергі тегі барша моңғолдың ханы
болған ... ... ... қиат ... Шыңғыстар дүниеге келгеннен
бастап, оларға «боржыған қиат» деп ат ... ... ... ... – көзі көк ... ... түрікше ұғым. (Есүкей
батырдың алты баласы негізінен көк ... ... ... Бұл деректі
Қадырғали Қосымұлының «Шежірелерінен» де кездестіреміз. «Исуге – Баһадурдың
ақсары оғландары... кірпігі көкшіл секпіл еді, яғни сары бетті, қара ... Оны ... ... деп ... Және бұл ... ол заманда Алан-Қуа
жүкті болған кезінде айтты, «нұр секілді адам менің көзіме көрініп кетіп
еді, сары ... қара ... [5, 42 ... ... қатысты қазақ шежіресінде Ергүл бәйбішеден өсіп-өнді
делінетін «Бес Мейрам» (Қуандық, ... ... ... ... ... өрбіген «Жеті Момын» (Қанжығалы, Тобықты, Әйти, Бәйімбет,
Жанай, Қарауыл, ... деп айту ... бар. ... ... «Он екі ... деп ... бірлестік әу баста сол Абақ (Аппақ) бәйбішенің өзі
тәрбиелеген он екі ... ... ... [4, 2 ... ... ... тұлға есімдеріне қатысты мынадай
деректерді кездестіреміз: ... ұрыс (1537 жылы 27 ... ... әскери тарихындағы ең қаралы оқиғалардың бірі. ...Қанды ... ... ... хан мен ... хан ... тараған барлық
жауынгер басшылары – Тоғым хан бастаған отыз жеті ... қаза ... ... ... ... ... сары ... атқа жеткен ержүрек тоғыз ұлы
түгелімен кетіпті» [6].
Қаз ... ... ... ... ... ... ... бір атасынан Бұлбұл, одан Шаншар туады. Шаншардың екінші әйелі
Айбикеден Келдібек, Тыныбек, Жәнібек, Есіркеп (оларды ел «төрт бегі» деп ... ... ... ... ... ақсақ болып, одан ... ... ... ... ... ... деген алты ұлды ел «Ақсақтың
алтауы» деп атап кетеді. Ал Есей би ... ... ... ... ... сегіз ағайынды болса керек. Қырғыздар оларды «сегіз
сері» ауылы деп атайды екен. ... Төле би ...... Болат, Әбілмәмбет, Жолбарыс, Абылай хандары тұсында мемлекет басқару
ісіне араласқан аса ірі мемлекет және қоғам ... ... ... ... төбе биі. ... ұлды ... әулетінен. Ал Кіші жүздің биі
Байбекұлы ... (шын аты ... арғы ... ... сегіз ұлы «Сегіз
Сейітқұл» атанады. Бірі – Ақша, бірі – Жалаңтөс баһадүр.
Қожағұлұлы Қабанбайдың (1703-1781) ... ... ... ... ... Әлі деген жеті ұлы болған. Оларды ... ... ... Осының Әлісі жоңғардың соңғы ханы ... ... ... ... одан бес перзент көреді. Оларды шешесінің атымен «Бес
Мәней» деп ... Ал ... ... ... ... ... ... Бура, Тайлақ екенін екінің бірі біле бермейді [20, 27-29 б.].
Ұжымдық лақап аттардың отбасылық көрінісі ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа тарап
келе жатқан көне есім түрі екенін айта келіп, ... ... ... ... ... есімді кісілердің әйелдерінің
«Тауық», балаларының «Көжек», «Балапан» атануларына мысалдар ... ... б.]. ... аз ... да ... ... мұндай есімдерге Ерғали атты
кісінің «Шпион» лақап есімінің балаларында «Шпиончик»; ... ... ... баласының «Бөлтірік»; «Чүкі» (ешкі) /Жеңіс/ баласының
«Чүкінай» (лақ) лақап есіміне ие болуын ... ... ... ұжымдық есімдердің адамдардың белгілі бір тобына ... ... ... ... көруге болады. Қазақ тілінде
бүркеншік есімдердің ұжымдық түрінің бірді-екілі көрінісі байқалса, лақап
есімдерге қатысты ... жиі ... ... ... топтарының
көпшілік жағдайда, туыстық қатынасты: бір атадан, бір ... ... ... ... ... Сол ... ... іспен айналысуға
байланысты және мекен-жай ортақтығы мен түр-түс ортақтығына байланысты
қойылатынын ... ... ... ... ... ... да ... жатқан (жанама,
бүркеме лақап, балама т.б.) қосымша аттары болады. Қосымша аттар адамдар
арасындағы ... ... ... ... ... әр ... тұлғалармен түрленіп, сұхбаттасушы субъектілердің бір-біріне
деген ізет-құрметін, көңіл-күйін, ішкі сезімін, дәстүрлі әдептілік пен ... ... ... жан ... паш ету мақсатында жұмсалады [38, ... ... ... ... ... ... Т. Абдрахманова,
А.Бахамова, Г. Байғосынова т.б. Ономастиканың антропонимика ... ... бірі – ... ... ... ... ат). Бейресми
жалқы есімдер барлық халықтарда бар. Орыс тілінде ... атқа – ... ... ... в ... в ... и т.п.» обычно содержащее в
себе указание на какую-либо заметную черту его ... ... и т.д.» деп ... ... [46, 164 б.]. ... ... т.б. халықтарында да лақап ат қою ... ... ... ... ... бір ... байланысты қойылады. Кейбір тура
тауып қойылған есімдер, сол адамға өмір бойы ... ат ... ... ... бойынша, жалпы лақап есімдер өзіндей ... ... ... ... ... ... шын ... қатар, лақап аттар да бар.
Ондай лақап аттардың тым ерте ... ... ... ... тән түрік халқының жазба ескерткіштеріндегі Күлтегін, Яш
Ак Баш, ... Шад, ... ... ...... аттар. Халық
ертектеріндегі Шіңкілдек, Желаяқ т.б. – халық ойынан ... ... ... ... Ерте кезде лақап тек адамдардың ғана емес, тіпті
кейбір рулардың да лақап аттарының ... ... Бұл ... ... ... ... кездеседі.
Руға байланысты лақаптар қазақ рулары арасында да ... ... ... ... Ақ ... қара қаңлы, сары қаңлы, сары
үйсін, жанышқылы, байұлы, таз, жетіру, семіз найман, жуанбұт найман, ... ... ... ... ... ... ... момын,
жетімомын, қарауыл, сасық, құйысқансыз, жаулы, сарықасқа, төртқара, ақкете,
т.б.
Лақап ат адамның екінші бейресми аты ... ... ... бір
ортасында адамның өз атымен қатар қолданып, жеке адамның қадір қасиетін,
оның объективті шындыққа қарым қатынасын ... ... ат ... ат
араб.) жеке адамның екінші, қосымша аты қызметін ... [47, 86 ... ... ... дене ... ... тұлғасына және психологиялық
ерекшелігіне қарай, кейде істейтін кәсібіне лайықты қойылып ... сәби ... ... лақап аты оның есейгенде де сақталуы мүмкін.
Тілдегі жалқы есімдер дегеніміз жекелеген заттардың ... ... ... ... ... ... ... тобы. Лақап ат адамның
екінші бір ресми аты, жеке ... ... ... аты ... атқарады.
Мәселен, І. Есенберлиннің «Алтын құс» романында кейіпкер өзінің сүйікті
әжесі туралы: «Бірақ мен есі ... осы қарт ... ... газет, журнал
түскенін көрген емеспін. Сондықтан болу керек, келіндері, қыздары оны
«Газет – апа» деп атап ... ... – апа » ... ... ат ... ... ат емес, адамдардың аталушы объектіге деген жылы
да мейірбанды қарым-қатынасын білдіреді.
Демек, лақап аттар ресми түрде (әке аты, фамилия ... ... олар ... ... ... емес. Баланың өңі қара болса оны
Қарабала, Қарақыз немесе көзі қара ... ... деп атап кету ... ат ... ... ... қойылады. Өйткені халық өз арасындағы, өз
қоғамындағы адамға сыншы, кемшілігін байқағыш сыншы болған.
Проф. Т. Жанұзақов лақап аттарды ... ... ... ... ... бет-әлпет түріне, көзі, шашына байланысты: ... ... ... ... жүрісі, тұлғасы мүсіне байланысты: Жорға, ... ... ... ... ... ... ... Бүкір, Сақау, Шолақ,
Kекеш.
4. Мінез-құлық, бейімділік әрекетке, ерекшелік ... ... Асан ... кәсібі, қызмет бабына байланысты етікші Ахмед, ... ... ... ... Нұржан т.б.
Лақап аттардың бір түрі ... ... ... ... ... мәні мен коммуникативтік қызметі ... ат ... деп шын ... ... ... ... көп
реттерде фамилия мен есімдер орнына жүретін атауларды айтады. Ол ... ... ... ... ... деген ұғымды білдіреді.
Бүркеншік аттарды әлеуметтік саяси өмірге ... ... ... мен ... ... мен көркем өнер мамандары пайдаланған.
Қазақстан тарихында белгілі саяси қоғам ... ... ... ... ... Совет өкіметі орнағаннан кейінгі
кездерде (елді коллективтендіру) ... ... ... ... ... қарай әртүрлі болып келеді. Ол кезде пайдаланған бүркеншік
аттар көбіне төл есімдердің немесе фамилиялардың қысқартылған бас әрпінен,
болмаса бас ... ... ... ... ... ... атын не шыққан
руын, кейде өз атын бүркеншік атпен жазады. Мысалы, «Ж.Б.» «Матай» [39, 189-
191 б.].
Әдебиеттанушы ... ... ... ... қою ... былай
жіктейді:
1. Бүркеншік аттардың жасау, туу ... ... ... ... ... ... жер ру атымен қою.) Мысалы: Ақмола,
Омбылық, Қоңыр, Семей ... әдіс ... (өз ... ... ... бас ... қою) Мысалы: М.Ә. – Мұхтар Әуезов, М.Ж. – Мағжан Жұмабаев, С.С. ... ... ... атау ... ... ... ... Мысалы: Қараша бала – Б. Майлин, Зайсан жігіті, Жаны ашыған –
Ж.Байболов, ... ...... ... ... ... ... бойынша
С. Сейфуллин, «Манап», «Дүйсенбі», М. Әуезов «Арқа», ... ... ... қолданған [48, 75 б.].
Антропонимика ғылымында фамилиялар мен әке ... ... ... ...... ... ... Қазіргі кездегі біздің
фамилиялар нұсқасы орыс тілінің әсерімен қалыптасып ... ... Бұл ... ... орыс ... ... -ев, -ева, -ов, -ова,
-ин, -ина қосымша арқылы жасалынды. Мысалы: Ахметова, Оспанов, ... ... ... өмір ... ғалымдар туған жерінің я қаласының атымен
аталғаннан көпке дейін фамилия ... ... Орта Азия және ... ... ... фамилиялары Махмуд Қашқари, Юсуп
Баласагуни, Абунасыр Фараби т.б. ... ... бұл ... архаизмді
факторға айналып отыр. Фамилиялар ... ... бір ... ... ... ... ... Д. Ушаков редакциясымен жарық көрген
«Түсіндірме сөздікте» – «фамилия это наследственное семейное наименование»
деп анықтама берілген.
Әке ... ... ... ... ... ... термин мен аталады.
Ол грек pater (patros) ... және onoma ат ... ... Орыс тілінде
«отчество» десе қазақ тілінде «әке», «ата» деген термин. Әке атымен ... ... ... бар және ... ... Осы ұлы, қызы ... ... жасалуы XV ғасырда ... ... ... Қуынышұлы,
Насипбекқызы т.б. Қазіргі кезде қазақ тілінде әке аты ұлы, қызы ... ... орыс ... ... ... ... қосымша арқылы жасалып отыр.
Бұл екі формада екеуі де бізге қолайлы.
Қазақтың фамилия туралы ұғымының әртүрлі болуы себепті оны айту ... ... ... де ... бойы әр ... болып келеді. Бұл ыңғайда
бірізділіктің сақталмауы әр кезде әр ... ... ... ... өткен ғасырдың бас кезінде Ахмет Байтұрсынұлы, Мұхтар Әуезұлы,
Қаныш Сәтбайұлы тұлғалы фамилиялар да зиялы ... ... ... ... ... Өткен ғасырдың 80-90 жылдары мерзімді баспасөз
беттерінде, әр ... ... ... ... ... ... ... Сондай пікірталастарынан кейін арнайы тұжырымдама бойынша
мемлекет басшысының бұл мәселе ... ... ... жартысында
тұрақты шешім қабылдағаны белгілі. Ол шешім негізінде қазақтың аты-жөні
бұрынғы -ов,-ев және -ин қосымшаларын алып ... ... сол ... ... ұлы ... біріктіріп (Аман Жақсыбайұлы Алдаберген немесе
Аман Алдабергенұлы) жазып айту дағдыға айнала бастады.
Біршама ... ... ... жазылуына қарамастан, «Қазақ
әдебиеті» газеті ... ... ... ... ... ... деген
сұрау арқылы айтулы мәселені тағы көтерді. 14-ақпанда сол газетте осы
мәселелерді сөз ... ... ... жарияланды.
Қазіргі кезде қазақтардың өз фамилиясын ... ... ... ... ... ... ұстанымдарды алға тартады. Біреулердің
пайымдауынша, «ұлы», «қызы» үлгісінен артық ... ... жоқ; енді ... ... ... ... шөбересі (Болатбай
ұрпағы, Батырбек немересі, Тілеген келіні, ... ... ... ... Біздіңше, бұлар фамилияның шынайы ... ... ... көрсеткіші жеке тұрғанда бүгінгі күн тұрғысынан ешқандай
мағынасы жоқ, тек кісі ... ... ғана ... ... сөздер
болуы керек.
Сонымен, лақап есімдердің табиғатын, оның әртүрлі қасиет-сипаттарын
әлеуметтанымдық тұрғыдан зерттеудің мәні де ... ... ... ... ... мінез-құлқы, жүріс-тұрысы, адамдармен өзара қатысына
т.б байланысына тағылған ... ... ... аз ... Осы тұрғыдан
қарағанда, олар көбіне өзгергіш, экспрессивтік мәнге ие, бірақ этномәдени
сипатқа негізделген.
Әрі ... ... ... ... ... сөзжасамдық
үлгілеріне назар аударылды. Олардың да лақап есімдер сияқты бір, ... сөз ... ... кейде сөйлем түрінде болып келетіні анықталды,
аналитикалық, синтетикалық және лексика-семантикалық сөзжасамдық ... ... ... ... ... ... жасалған есімдер,
негізінен, орыс тілінің ... ... ... және ұлттық
тұлғадағы –ұлы, ұғлы форманттары түрінде кездеседі. Айта кету ... ... ... ... ... ... ... тегінің, әке атының алынуы
шарт емес, прагматикалық қолданыстағы ... ... ... ... ... ... ... Ж. Ақбаев,
«Қазақпаев» Ғ.Қарашев, «Төңкерісұлы» С. Мұқанов, «Қырұғлы» ... ... ең жиі ... түрі – ... ... ... ең ... тәсіл болып табылады. Олардың ішінде аты-жөнінің
басқы әріптерінен жасалған есімдер – криптонимдер («А.Ж.»., ... ... ... ... ... ... ... Майлин;
«Іс.» Сәбит Дөнентаев; «Мыж-Мыж» Мағжан Жұмабаев); апоконимдер («Өт» ... ... ... ... ... ... ... Тайшықов Қадыр, «Жымұ» Қажым Жұмалиев); ателонимдер («Ер.Е.А»
Е.Алдоңғаров, «М-тай», ... ... ... ... «Ж-М», «М-Ж» Мағжан
Жұмабаев). Аналитикалық тәсілдің келесі түрі – сөзқосым ... ... ... ... ... ... отырып, тек бүркеншік есім емес,
ой-пікір, идеяның көрсеткіші дәрежесіне жеткізген жазушы-журналистер көп
кездеседі: ... ... ... ... ... бүркеншік есімдер мен «Қаражаяу» І. Жансүгіров, «Жаяусал»
М. Әуезов, «Бұйражол», ... ... ... ... ... ... ... және құрылымдық грамматикалық тұтастық ... ... Бұл ... алғашқы сыңары, әдетте, бағалауыштық сипатта
болып, сын есім+зат есім не зат есім+зат есім ... ... ... ... ... ... аты-жөніне, сырт келбетіне, көңіл-күйіне,
әлеуметтік жағдайына, қызметіне байланысты болуы мүмкін. Мысалы: ... ... ... ... ... ... ... Ә. Ғалимов,
«Ауыл баласы» М. Әуезов, «Қыр баласы» Ә. Бөкейханов, «Батыр ... ... ... тауық», «Қазақ инженер», «Қыпшақ баласы», «Сүйіндік баласы»
(белгісіз б.е.) т.б. ... ... ... қиял әлемі ... ... ... тіпті, сөйлемнің тілдің атауыштық бірлігі
қызметін атқаруына себепші болады. «Петроградтан бір қазақ» ... ... бір ... ... ... дала ... т.б. үш-төрт
компонентті тіркестер болса, «Кісіден үйреніп жаздым» А. Құнанбаев, ... ... ... «Мен ... ... ... б.е.) т.б.
Бүркеншік есімдердің ерекше тұлғасы оқушылардың назарын бірден ... ... не ... ... ... кім ... білуге
қызығушылығын туғызады. Бүркеншік есімдердің негізгі қызметі сол сияқты
небір әдіс-тәсіл мен ... ... ... шын аты-жөнінен
алыстатып, шартты белгілер мен таңбалар арқылы беріледі. Сөзбен жазылған
сандар, латынша әріптер, ... ... «V.» ... «V»
М. Жолдыбаев, «Һ» Х. Досмағанбетов, «Ш*» Ж. Шанин, «Ә.К*» Ә. Қоңыратбаев,
«Біреу» С.Садуақасов, «Бір», ... ... «Екі ... «Үш ... «Он ... ... б.е.) т.б. Көріп отырғанымыздай, лақап есімдер мен әдеби
бүркеншік есімдер түрлі құралдар мен ... ... ... Олар ... ... ... қиял ... ең бастысы,
эзотериялық қызметінің орындалуын талап етеді.
Автордың есімді таңдап алуы ... ... және ... ... ... Өз атын ... ... өз мақсат-міндеті
мен талап-талғамын, туған жері мен туыс-туғанын, өз ... кей ... ... жасыра алмайды. Қайта солар ... өзін ... ... ... ... ... қатарында «Азамат
Қорықбасов» /Мұстақым Малдыбаев/, ... ... ... /Б. Майлин/, «Алашұғлы Азамат», «Азамат»
/Міржақып Дулатов/, ... ... ... ... ... ... ... /Ғабит Мүсірепов/, «Тарпаң», «Тоқпақ» /С.Қожанов/
т.б. есімдерді атауға болады. Қазіргі баспасөз ... ... ... де ... ... ұлт ... ... атынан сөз
сөйлер азаматтардың ... ... ... ... ... ащы ... ... «Студент» бүркеншік есімімен берілсе («Алтын
Орда» газ.), халықты имандылыққа шақыру, жастарды дұрыс ... ... ... ... ... ... «Әділ Алаш», «Шаттық Думан»
(«Жастар әлемі» газ.) сияқты ... ... ... есімдер тобында, әсіресе құрбы-құрдастар
мен балалар арасында кекетіп-мұқату, мазақ ету, дене ... мен ... ... жария ету мақсатындағы жағымсыз сипаттағы есімдер
жиі кездеседі. ... ... есім ... ассоциациялар арқылы жаңа мен
ескінің арсындағы ұқсастыққа байланысты бір ... ... ... ... ... жағынан «қорлық көріп, азапқа түсуші» осы есімнің
«иегері», яғни аталушы.
1.3. ХХ ... І ... ... ... қазақ жарияланымдары
және олардың зерттелуі
Жалпы, бізге псевдониммен жазу бізге ... ... ... ... Орыс ... даярлаған екі томдық псевдонимдер туралы
сөздікті ... ... ... орыс ... ... бүркеншік есімдері болған. Меніңше, бұл үрдіс сол ғасырдағы
мәдениеттің орнығуымен қабаттас жүрген ... ... ... ... ... ... ... сол кездерде адамға бірден айту тосындау
көрінген. Сондықтан да, ... аңға ... ... оның мінез-құлқын
көрсетіп, түзетуді ойлаған гуманистік пікір алға ... ... ... ...... ... авторының кім екеніне, оның әлеуметтік
жағдайына, ортасына, басқа да ... ... ... Ал, ... жазу – оның ... ... дүниелерді көп қазбаламай, шығармаға
назар аудартады.
ХХ ғасыр басындағы қазақ баспасөзінде ... ... ... ... ... ... ... хақында» деген мақаласы
бар. Жалпы, ертеде өтіп кеткен азаматтардың еміс-еміс айтқан пікірлері
болмаса, бұл ... ... ... көп ... тудырып жатыр. Сондықтан,
псевдониммен жазған шығармаларды ғалымдардың өз зерттеу ... ... ... деп ... ... ... ... кім тұрғанын
зерттеу де ғылымның негізгі мақсатына ... ... ... Сәдуақасұлын
зерттеу барысында, оның «Сауықшыл», «Біреу» деген бүркеншік есімдері барын
білдік. Байқасаңыздар, ... пен ...... ...... ... да бірнеше бүркеншік аттары бар. Әлихан Бөкейхан «Қыр
баласы» болса, Қошке – «Ел ... ...... ... ... ... ... табу да үлкен мәселе. Соңғы кезде «Түрік баласы» деген
бүркеншік есім Әлихандікі ма, әлде Міржақыптікі ме ... ... ... ... ... ұлы» псевдониміне байланысты Сұлтанхан Аққұлұлының
дәлелі өте күшті. ... ...... ... есімдерінің
бірі» дейді. Бұл туралы жазғанын оқығанмын. Сұлтекеңнің дәлеліне ... һәм оның ... ... ... ... ... ... деген бүркеншік атпен шыққан. Бұл мақаланың Әлихан танымы мен
парасатындағы дүние екендігі ... ... ... псевдонимдерді
екшеу, бір жағынан, талас тудырса, бір жағынан, қызықты жәйт.
Алаш зиялыларының мақалаларына псевдонимдерді жиі пайдалануына ... ... ... өте жоғары болды. Ол ... Алаш ... екі ... болды. Бірі – патша ... ... ... ... ... ... ... екіншісі, кеңестік кезеңдегі
цензурасы айқын биліктің ... ... ... тарихтың бұл
күрделі кезеңінде зиялылар бүркеншік атты пайдаланды. Мысалы, ... ... ... бар. Өте ... ... ... 80-90 жыл өткеннен
кейін қарасақ, азаматтардың екіге бөлінгенін, бірі әдебиеттің шын миссиясын
түсінген адамдар болғанын, ... ... ... ... ... ... ... келгенін байқаймыз. Қазір әлгі ... ... ... күліп қарайсыз. Бірақ сол заматтарда айтыс
туды. Классикалық мақалалар сол кездерде псевдониммен ... ... ... соң әлгі ... ... ... ғой ... ой туады.
Бірақ, Жаратқан бәрін көріп тұр. Кім ... кім ... ... руханиятына
үлес қосты? Оның бәрі белгілі. Пендешілікпен айтқанымен, бүркеншік аттардың
мазмұны, ... ... ... ... ойы сол дәуірдің мәтінін кімнің
қай дәрежеде ... ... ... береді.
Түрлі объективтік жағдайларға байланысты аты-жөнін жасырумен бірге
қоғамда орын алған қандай да бір ... ... ... ... ... өзінің басшылыққа алған идея-ұстанымын көрсету;
шығарманың көркемдік құндылығын, әсерін арттыру; ... ... ... сақталуын мақсат ету; шығармашылықтың ... ... ... т.б. ... ... ... ... толы коннотацияға
бай бүркеншік есімдерді туғызады: ... дала ... ... ... ... «Жас алаш», «Қазақ баласы», «Қыпшақ баласы» т.б. Сатиралық
шығарма, фельетон, әзіл-сықақ бұрыштары т.б. ... ... ... ... ... дамыта отырып, экспрессия үстейді. ... ... ... ... ... ... ... «Көгершін» (белгісіз б.е.); «Сона» Х. Есенжанов, «Ара», «Маса»
(белгісіз б.е.) бүркеншік есімдеріндегі коннотация мүлдем күшті. ... «ақ ... ... «қанатымен су себу» сияқты қосымша мағынаға ... ...... ниет ... ... ... ... шағып алған жерін ашытып, қанқақсататын түрлерінің алынуы тегін
емес. Ағартушы-қайраткерлеріміздің оқу-білімге шақырған, ... ... ... ... жатқан» елді оятудың бір жолы деп
танығандықтан алынып ... ... ... маза ... тілі ащы
жәндіктердің «...Ұйқысын аз да болса бөлмес пе ... ... ... ... ... ... ... міндеті автордың аты-жөнін жасыру бола тұра, бүркеншік есімдер
антропонимдердің индивидтерді ... ... ... ... қызметін белгілі бір дәрежеде атқарады. Аталған қызметті атқару
барысында уәжділік құбылысы ... ... ... 1) адам ... ... уәж. Қазақ есімдеріне де, лақап аттарға да
кеңінен таралған бұл уәж ... ... де тән: ... ... ... түр): ... «Қарашабала» (Б. Майлин); «Қараторы жігіт»
(Ә. Ғалимов); «Сартай» (Е. Алдоңғаров); 2) ... ... ... ... елін ... мақсатындағы) уәж этнонимдер (грек.ethnos –
халық) шыққан ... ... ... өзін сол ... ... сөйлер, жоғын
жоқтар азаматы, өкілі ретінде ... ... ... ... ... Азамат» (М. Дулатов); «Арғын» ... ... 3) ... жеріне, өскен ортасына назар
аударту мақсатындағы уәж ... ... geo – жер): ... ... ... ... (Б. Сыртанов); «Ауыл баласы» (М. Әуезов);
«Қыр баласы» ... 4) ... ... ... ... бір ... назар аударту мақсатындағы уәж
френонимдерге (грек. phren – ақыл-ес) тән: «Жетім», «Азалы» ... ... ... 5) қаламгердің қоғамдағы орны,
атағы, айналысатын ісіне ... уәж ... (лат. titulus ... ... ... «Газетші» (Б. Майлин) көрінеді [1, 45-51 б.].
Қазақ публицистикасы тарихында бүркеншік есімнің белең алып, тым ... ... шағы – ... ... ... ... мен ... кейінгі 10 жылы саналып жүр. Нәубет жылдардың жыры белгілі,
елде жариялылыққа жол жоқ, ... ... «ақ ...... қара
дегені – қарғыс» боп тұрған шақ, қазақ қаламгерлері не ... ... ... ... ... ... беруге мәжбүр болды. Бірақ оның өзі ... ... ... ... аз рөл ... ... халықтың санасын
оятуда орасан зор ықпал жасады. Ал бүгін ше? Бүркеншік аттың жиілеуіне не
себеп? Демократиялық елде ... жоқ па, әлде ... өзге ... ... ажыратып, байқап көрелік.
Ең қызығы, бүркеншік есімнің өзінің бірнеше «бүркеншігі» бар, олар ... ат, ... ат, ... ат деп кете ... Оның ... таңылуының да
өзіндік тарихы болады. Айталық, орта ... ... ... өзі
ғұмыр кешкен қалаларының атауы қосалқы есім боп беріліп, кейін шын есімінен
жиі қолданысқа еніп ...... ... ... ... Әбу ... әл-
Фараби және өзгелер. Қазақ антропонимін тереңнен қазбалай берсе, лақап атты
еншілеуге ... ... өте көп. ... ... Судыр Ахмет,
Қожанасырлардың өзі ... ... ... ... ... ... есімдер. Қазақ ертегілеріндегі Аюдәу, Судысалпаң, Таудыталпаңдар
да – лақап аттың бір түрі. Бүгінгі ... оның ... ... ... ... ... үкіметі дәуірінде бүркеншік есімді, әсіресе Алаш зиялылары ... Бұл ... ... 1920-30-жылдарда аса кең қолданылған
дәстүр болып есептеледі. Үкімет тарапынан қудалау көріп, ... ... үшін ... ... өзге аттарды жазуға мәжбүр болған.
Айталық, қазақ публицистерін зерттеуші ғалымдар бір ... ... ... ... ... ... шықты. Оның ішінде ең жиі қолданылғаны –
Қараша бала. Ахмет ... Қыр ... ... кеңінен танымал. Көлбай
Төгісов «Семипалатинский листок» газетінде ... ... ... ...... ... ... «Киргиз –
степняк» деген аттармен жариялаған.
Бүркеншік есім Алаш ... ... ... ... ... септігін тигізген. Әрине, адам ... ат қою ... ... не ... әке-шешесіне берілсе, бүркеншік есімді адамның
өзі есі кіріп, өзін-өзі танығанынан кейін қояры белгілі. Яғни азан ... ... ... ... ... деген ниет жатса, бүркеншік
есімді көбіне адам өз көңіл күйіне қарай қояды. Соған қарай, оның ... атты ... ... туып ... ... ... есімнің бірі –
Шәкәрім Құдайбердіұлының «Мұтылған» бүркеншігі. Бұл жайында ақынның өзінің:
«Жаралы жаным шықсын деп, Қара жер мені ... деп, ... соң елім ... ... ... «Мұтылған», – деген өлең жолдары да бар. Бір ... ... ... өзін ... ... ... оңаша ғұмыр кешу үшін
осылай атаған десе, екіншілері ... ... ... ... ...... тану үшін өз нәпсісін, жалған ... сол ... ... көзі ... ... сырлы белгісі» деген
пікір айтады [25, 18-24 б.].
Филологияда (attributio ... ... – қол ... ... ... жалғандығын анықтау. Өнертануда атрибуция – көркем
туындының авторлығының анықтамасы ... ... ... (мәселен, белгілер жиынтығымен
байланысты кез-келген кино, ... ... т.б.) ... ... қозғайды.
– Шығарма авторлығын
– Шығарманың жарық көруі (не? Қайда? Қашан? – ... ... мен ... Шығарманың басылымы, шығуы
Атрибуцияның түрлері:
– Көркем шығарма атрибуциясы
– Материалдық тұрмыстық заттың ... ... зат ... ... да бір ... ... ең басты мәселесі оның
авторлығын анықтау болып ... ... деп ... ... ... сурет, аудие-шығарма, хат секілді белгілер жиынтығы түсінілуі мүмкін
[34].
Әдебиетте авторлықты анықтау мәселесі ... және ... және ... ескі ... ... байланысты.
Атрибуцияның тәсілдерінің қатарына стилометрия жатады. Стилометрия –
жазбаша мәтінге жататын және статистикалық анализді қамтитын стилистиканың
зерттеу саласы. ... ... ... ... үшін ... ... заңда да солай қолданысқа түседі. Стилометрияның негізін
атақты италиян филологы Лоренцо Валла салған. Ол ... «О ... ... атты ... ... ... тәсілдерімен, соның
ішінде стилистикалық тәсілдер арқылы аталмыш мәтіннің жасанды ... ...... ... ... ... мәтін)
анықтау және автор туралы қандай да бір мәлімет жинау, сондай-ақ мәтіндік
құжат дайындау мақсатында мәтін ... ... ... ... ... ... НЕГІЗГІ ТЕОРИЯЛАРЫ
2.1. Автортанымдық сараптама нысандары
Бүркеншік есімдер туралы сөз қозғап, оларды жинақтап, авторын анықтау
ісіне алғаш ден қойғандар – библиограф Е. Байболов, профессор ... ... ... ... келтіріп, топтастырып, түрлерін
анықтаған Т. Жанұзақов, С. Байменше болды. Сол сияқты ... ... ... М. Тәжімұратов, Т. Нұртазин, Т. Кәкішев,
Ғ. Есім, К. Есмағамбетов, ... ... да ... ... ... ... ... қоғам қайраткерінің шығармашылығы
туралы айтқанда бүркеншік есімдеріне де тоқталып отырады. Салғастырмалы тіл
білімінде Т.Т. Жарасованың зерттеу жұмысы бүркеншік есімдердің ... үш тіл ... ... ... ... еңбек болып табылады.
ХХ ғасырдың басында әдебиет пен баспасөзге белсене араласқан қоғам
қайраткерлері, жазушылар мен ақындар заманның талабына және ... ... ... ... бір емес ... бүркеншік ат пайдаланған.
Кеңінен орын алған осынау құбылыстың себептері:
– қоғамда ... ... ... ... бір ... ... ... мақала жариялау;
– ұлттық болмысымызға тән қарапайымдылық;
– жаңалыққа еліктеушілік;
– шығармашылық жолдың басында туатын сенімсіздік;
– өміріндегі не шығармашылығындағы белгілі бір ... ... [45, 15-17 ... ... нысандары жазба тілдің түрлі стильдерінде
орындалған құжаттардың мәтіндері болып табылады. Олар ... ... ... және ... ... ... құжат
мәтіндері болуы мүмкін. Сондай-ақ автортанымдық зерттеулердің тікелей
нысандары: құжат мәтінінің құрылымдық ... ... ... ... мағыналық құрылымының сипаты. Мәтінде автордың тілдік және
интеллектуалдық дағдылары көрініс табады.
Автортанымдық ... ... ... ... психология, әлеуметтік лингвистика, ... ... ... сәйкестендіру мәселелері
Сондай-ақ шығарма мен оның ... ... ... ... ... бірі – ... ... ерекшеліктердің
автордың я ықтимал автордың басқа шығармаларындағы осы ... ... ... ... ... тілдік тұлғаның сол қоғамға ... ... ... жас ... ... яғни ... ортақ
белгілерін танытатын жалпы қоғамдық-әлеуметтік маркерлері (индикаторлары)
де, және өзіндік мінез, мүдде, ... мен ... бар ... жеке тұлғаны танытатын оның ... тән ... ... де ... алынады. Яғни, тілдік тұлғаның ... я ... ... ... оның этникалық, мәдени, әлеуметтік, ... ... т.с. ... ... ... жасау амалдары, біздің
ойымызша, сыртқы сәйкестендірудің ... ... ... ... ... сәйкестілігі тікелей оның сөйлеу әрекетін, ... ... ... жүзеге асырылады [3].
Сыртқы сәйкестендіру тілдік тұлғаның ауызша я жазбаша сөзін басқа
нұсқалармен ... ... ... ... ... сияқты ерекшеліктерге өзінің көпқырлы жүргізілу
мақсатына қарай иеленеді. Авторы мүлдем беймәлім жазбаша туындының тілдік
сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... жалпылық сипаттағы этномәдени, әлеуметтік топтық, жыныстық
стереотиптер мен маркерлердің ... ... ... ... ... оның ... әлеуметтік топтық, жыныстық т.б. қатыстылығы
тұрғысынан сәйкестілігіне болжам ... ... ... ... ... я ... туындының
атрибуциясы жағдайында да жүргізіледі. ... ... ... және оның
болжанып отырған бір авторға тиесілігін, тиесілі еместігін анықтау ... ... ... және ... ... ... авторлардың қайсысына
қайсылары тиесілі; не бірнеше даулы шығарманың болжанып отырған ... ... ... ... біреудің шығармашылық туындысын заңсыз
иелену я кейбір бөліктерін көшіру сипатындағы «жиендікті» т.с.с. анықтау
тұрғысынан ... ... Бұл ... ... ... нысанына
алынып отырған даулы ... ... ... ... ... жеке индивидуалдық белгілерінен гөрі, оның өзіндік
дербес ... ... ... ... үдерісінде
қарастырылады [2, 49-56 б.].
Авторы даулы шығармалардың я тілдік туындының атрибуциясы ... ... ... сәйкестендіру үдерісінде авторлыққа үміттелінетін я
болжанатын тілдік ... басы ашық ... ... емес) басқа
шығармалары салыстыру үшін қажет ... яғни ... ... ... ... ... жерде тақырыпқа қатысты туындайтын мына бір терминге анықтама
беріп кеткен жөн.
Аноним (грекше anonymos – аты ... ... ... ) – ... әр ... ... ... саяси жағдайға байланысты авторы
көрсетілмей жарияланады. Мұндайда бүркеншік есім ... ... Бір ... ... ... Некрасовтың кейбір
шығармалары, Белинскийдің жеке сын ... ... ... басылған.
Қазақ газет, журналдарында, баспасөзінде кейбір ... ... ... басылғанын көреміз [2, 9-15 б.].
Сол сияқты бүркеншік есіммен (псевдонимді) берілген белгілі ... ... ... ... үшін ... ... зерттеу
жүргізіледі. Яғни, текстологиялық атрибуция ... ... ... ... шынымен бар авторлардың, ойдан
шығарылған авторлардың, белгілі бір тарихи ... ... ... ... ... сондай-ақ жасырын немесе бүркеніш атпен
жарық көрген ... ... ... ... ... жарияланған я авторы жасырын шығарманың авторын
анықтау мәселесі шешіміндегі филологиялық бағытты ... ... ... 1) идеялық тақырыптық; 2) стилистикалық-тілдік; 3) құжаттық
немесе деректік бағыттар. Және ғалым ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан зерттелсе, анонимді немесе
псевдонимді шығармалардың тілі мен стилін талдау осы ... ... ... ... зерттеуге бағытталатыны туралы пікір айтуда
тілдік теориялық қағидаларды алға тартады, «Тіл – ... ... ... бұл ... ... ... екі жағы ... және
таңбаланушы сипатына байланысты атрибуция әдістерінің 2 түрін көрсетеді: 1)
семантикалық – оның көмегімен мазмұн жоспары; 2) ... – оның ... ... ... жоспары зерттеледі, – дейді. Ғалым атрибуцияның
ойды жеткізу ... ... ... әдісін жиілік ұғымымен
байланыстырып, статистикалық және статистикалық емес деп бөледі. Яғни, бұл
1) ... ... ... бөліп алу тәсілі; 2) жиілігі төмен лексикалық
бірліктерді анықтау тәсілі; 3) сөйлеу (речь) ... ... ... ... сөздердің үлесін салыстыру тәсілдері ... ... ... тәсілі өзара бәсекелес (жарыспалы) тілдік
екі құбылыстың біріне жазушының я сөйлеушінің ... ... ... ыңғайы мен дағдысын тірек етеді [2, 23-31 б.].
2.3. Атрибуция терминінің ... – ойды ... ... ... сондай-ақ автор тарапынан
білдірілетін ойды қабылдаушыға жеткізу тәсілі, бұл орайда әрбір ... ... ... ... ... өнім ... ... тұрғыдан алғанда атрибуцияның барлық амалдарын
екі топқа біріктіруге болады: 1) ... ... ... ... мазмұны
және референциалды орта ... ... ... ... яғни
семантикалық және прагматикалық ақпаратты пайдаланушы амалдар; 2) мәтіннің
баяндалу я жеткізілу жоспары тұрғысынан алынған ... ... ... топ ... үш ... ... (авторлығы беймәлім) мәтінін T(A) жиынтығына жатқызу үшін
құжаттық-деректік материалдар қолдану. ... ... ... ... -да бір ... орта ... ... сол орта туралы алған мәліметтері ... орын ... ... ... ... ... ... емес, рефернециалды ортадан
алынған және осы мәтінді жасаушы деп ... ... ... я жоққа
шығаруы тиіс мәлімет; долбар жасалатын ... ... ... ... ... баспаға даярлауға қатысушы тұлғалар мен ... оның ел ... ... т.б.; түрлі ресми құжаттар. Бұл дәлелдерді
қолдану ... ... ... ... ... барлық кезде кепіл
болмайтынына текстология тарихы куә болып отыр.
2) Авторлығы анықталушы t(n) мәтін ... мен ... ... мәселелерін T(A) жиынтығына енетін мәтіндердің ... және ... ... салғастыру. Денотативтік-
десигнативтік сипаттардың салғастырылуы да бірмәнді әрі абсолютті сенімді
шешім бере алмайды.
3) Мәтіннің кіші ... ... ... ... сөз ... ... ішкі формалары мен семантикасының
жақындығын немесе ... ... ... t(n) ... және ... ... байқалған екінші семиозис ... ... мен ... ... құнды нәтижелер
береді. Алайда бұл амалды да абсолютті сенімді деп ғалым танымайды.
Атрибуция мәселесіндегі семантикалық тәсілдерге тағы бір ...... ... ... ... ... өзі алған
нәтижелерінің сенімділік дәрежесін сандық тұрғыдан ... ... ... ... яғни t(n) –анонимді мәтіннің T(A) мәтіндер жиынтығына жату
коэффицентін есептеу мүмкіндігіне ие ... ... ... ... ... тобы ... ... мәтіндердің қолжазбалық шимайларының палеографиялық талдауы ... ... өлең ... мен ырғақ тәсілдерін зерттеумен
теңдей. 2) t(n) ... ... ... өлшемдерін бізге белгілі А
авторының t1, t2… ... ... осы ... ... ... салғастыру. Атрибуциядағы бұл формалды
амалдың бірінші тобы да өз нәтижесін сандық ... ... ... ... ... мәтінге оның шын авторының сенімді
бетпердесін танытатын ... ... ... ... ... ... (қолтаңбасын келтіріп жазу, шимайларды даярлауда сия
мен қағазды арнайы сұрыптау; өлең құрылысы мен ырғағына бейімделу; ... ... ... ... ... де, ... бұл ... де кездескені туралы айтады).
Атрибуциядағы семантикалық және дәстүрлі формалдық тәсілдердің
көрсетілген кемшіліктерін жоюға ... ... ... ... анықталатын мәтіннің анонимді автордың саналы түрдегі бақылауына
аз ұшырайтын ... ... ... t(n) ... ... ... ... алуға мүмкіндік беретін әдістерді
іздестіруде. Атрибуцияның бұл ... ... XIX ғ. ... ... XXғ. ... ... ... түскен, қазіргі
уақытта отандық және шетелдік текстологияда кеңінен таралған ... ... орын ... Бұл ... ... қарастырылатын мәтіннің
анықталған бір авторға тәндігі туралы долбарды ... я ... ... ... сипатқа ие. Математикалық тілмен айтқанда, t(n) –
авторы ... ... және ... ... ... ... бар: T(A)
={ t1, t2,..., t(n)}. Мұнда атрибуцияның негізгі ... t(n) ... ... жатқызу қатыстық коэффицентімен сипатталады, яғни 0

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет
Аурухананың тіркеу орнының автоматтандырылған жұмыс орнын жасау46 бет
Ағылшын тілінен қазақ тіліне саяси мәтінді аудару мәселесі19 бет
Газет тілі және прецедентті мәтін81 бет
Мұнай-газ саласындағы техникалық мәтіндерді аудару ерекшеліктері47 бет
Педагогикалық қатынастағы ықпал етудің негізгі тәсілдері. (Терминологиялық сөздік құрастыру)7 бет
Техникалық мәтінді аударуда кездесетін грамматикалық мәселелер34 бет
Экономикалық мәтіндерді аудару ерекшеліктері26 бет
Ұжымдық қарым-қатынастың психолингвистикалық аспектілері77 бет
Адам мен саясат жөніндегі қазақ ойшылдарының топшылаулары17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь