Қазақстан Республикасындағы ипотекалық кредиттеудің дамуы

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І Тарау . Кредиттік қатынастардың теориялық негіздері ... ... ... ... .. 7
§1 Ссудалық капитал ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 7
§2 Ипотекалық кредит . ссудалық капитал қозғалысының нысаны ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
13
§3 Қазақстан Республикасында ипотекалық кредиттің пайда болуының алғышарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
19
§4 Қазақстандағы шетелдік тәжірибе негізіндегі ипотекалық кредиттеу жүйесінің даму модельдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
25
ІІ Тарау . Ипотекалық кредиттің мәселелері және болашағы ... ... ... 32
§1 Ипотекалық кредиттің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 32
§2 Тұрғын үйді ипотекалық кредиттеудің мәселелері ... ... ... ... ... ... ... 39
§3 Ипотекалық кредиттің дамуына ұсыныстар және оның болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
45
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 52

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 56

Қолданған әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
61
Қосымша әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
КІРІСПЕ


Өзінің жеке үйіңнің болуы - әр отбасы үшін әуелгі қажеттілік. Қазақстандағы тұрғын үй құрылысын қаржыландырудың дәстүрлі үлгісі тұрғын үйді қаржыландырудың бұрынғы кеңестік жүйенің бөлігі ретінде мемлекеттік үйлер құрылысы үшін қажет бюджеттік ресурстардың орталықтандырылған үлестіруінен және оның тұрғын үй жағдайын жақсартқысы келіп, кезекте тұрған азаматтардың арасында тегін таратылуынан көрінді. Бұл нобай Қазақстанның тәуелсіздік алып, рыноктық экономикаға өту кезеңінде өзінің негізсіздігін көрсетті. Құрылысты бюджеттік қаржыландырудың және тұрғындарды үймен қамсыздандырудың қысқаруы жағдайында тұрғындардың үйді алуға қажетті ақша құралдарының негізгі көзі болып тұрғындардың өз қаражаттары, сонымен қатар, банк кредиттері табылады. Бұл жағдай әдетте экономикалық дамыған елдерде орын алады. Осындай қалыптасқан жағдайда объективті түрде тұрғындардың максималды уақытылы қайтарыммен қамтамасыз етілген және инфляцияның әсеріне минималды ұшырайтын тұрғын үйдің ұзақ мерзімді несиесіне қажеттілігі пайда болады. Дәл осы талаптарға тауарлы-материалдық құндылықтар кепілімен қамтамасыз етілген ипотекалық кредит сәйкес келеді. Көптеген шетелдердің тәжірибелері көрсетіп отырғандай, егер мемлекеттік саясатты ақылға салып жүргізсе және дұрыс ұйымдастырса, онда ипотека тұрғын үй рыногының едәуір деңгейде қызметін анықтайтын және қамтамасыз ететін, өзін-өзі қаржыландыратын жүйеге айналады. Сонымен қатар тұрғындар жағынан төлемқабілетті сұраныстың шұғыл кеңеюі есебінен жаңа құрылыс жұмыстары жанданады, құрылыс материалдарының, мамандандырылған техниканың шығарылымы көбейеді, жаңа жөнделген архитектуралық жобалар пайда болып, экономиканың көптеген шектес салалардың жылдам дамуы жүзеге асырылады. Жылжымайтын мүлік рыногына қатысты ипотекалық кредиттеу осы сферадағы ең ірі қайшылықтардың бірі – жылжымайтын мүлік объектілерінің жоғары құны мен жылжымайтын мүлікті ықтимал тұтынушылардың ағымдағы табыстары деңгейі арасындағы қайшылықты шешу мақсатында қолданылатын механизм. Тұтынушы үшін ипотекалық кредиттеу – тұрғын үйге деген қажеттілік пен табыс деңгейі арасындағы қайшылықта шешу әдісі. Жылжымайтын мүлік рыногындағы кәсіпқойлар үшін ипотекалық кредиттеу – рыноктағы сұранысты кеңейту механизмі. Қаржы рыногы үшін ипотекалық кредиттеу – табыс пен тәуекелдің тұрақты қайшылығын шешу тәсілі. Ипотекалық кредиттеуді дамыту негізінде мынадай идеялар жатыр:
• Жылжымайтын мүлікті алушылардың болашақ табыстарын олардың ағымдағы төлем қабілеттілігіне айналдыратын механизм жасау;
• Жылжымайтын мүлікті дамыту мен алуды қаржыландырудың ресурстық базасын кеңейту;
• Қаражаттары ипотекалық кредиттеуге тартылған инвесторлар үшін қаражат қайтарымдылығы мен табыс табу сенімділігін қамтамасыз ету.
Аталған идеяларды практика жүзінде қолдану үшін келесі проблемаларды шешу қажет:
• Кредит қайтарымдылығы мен процент төлемі жөніндегі кепілдіктер жасау;
• Кредиттік мекемелер мен инвесторлар үшін қолайлы механизмдерді ойластыру;
• Қарыз алушылар үшін де ипотекалық кредиттеудің мәні мен маңызын анық көрсететін механизмдерді іздеп табу.
Тұрғын үй құрылысын ұзақ мерзімді қаржыландырудың негізгі бағыттарына ипотекалық кредиттеу мен құрылыс жинақтары жүйесі жатады. Қазақстан үшін де тұрғын үй саясатының басым бағыты – ипотекалық кредиттеу мен құрылыс жинақтары.
Тұрғын үй саласындағы рыноктық қатынастардың қалыптасуы Қазақстанда 1991 жылдан басталды. Содан бергі уақыттарда «Мемлекеттің иелігінен алу және жекешелендіру», «Меншік туралы», «Кепілдік туралы», «Инвестициялық қызмет туралы», «Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы», «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу және олармен мәміле туралы» т.б. тұрғын үй сферасында рыноктық қатынастарды қалыптастыруға арналған заңнамалық база жасалды.
Тұрғын үйге деген сұраныс пен ұсыныс деңгейі, сондай-ақ оларға баға жасау мәселелері Қазақстанда өзіндік сипаттарымен ерекшеленеді. Тұрғын үйге сұраныс деңгейі қалыптасып үлгерген орталықтарға Алматы, Астана қалалары және өнеркәсіптің өндіруші, өңдеуші салалары орналасқан аймақтар жатады. Тұрғындардың баспанаға сұранысын көп жағдайларда жаңа отбасылардың пайда болуы, көші-қон деңгейі, күрделі үй шаруашылығы саны сияқты демографиялық көрсеткіштер анықтайды.
Қазақстанда жалпы туу коэффициентінің төмендеу үрдісі байқалады. Жергілікті жылжымайтын мүлік рыноктардағы жағдайды сараптасақ сұраныс Алматы мен Астанада және Қостанай, Атырау, Павлодар, Өскемен сияқты облыс орталықтарында салыстырмалы түрде жоғары. Сандық көрсеткіштерге қарап Қазақстандағы баспана мәселесі ойдағыдай шешілген деп те қалуыңыз әбден мүмкін. 15 млн халқы бар республикада тұрғын үй алаңы 253 млн2 метрді құрап, әр адамға 17 м2-тан келеді екен. Бірақ, жақынырақ қарастырғанда бұл сферада кәдімгідей кемшіліктер бар екендігіне көз жеткізуге болады. Тұрғын үй жағдайын жақсартуға мұқтаж 264 мың отбасы және оған қоса 2 млн метр тозған үйлер бар екендігін ескерсек, онда Қазақстанда жылына 3-3,5 млн шаршы метр жаңа баспана салу міндеті тұрғанын көреміз. Соңғы жылдары тұрғын үй мәселесінің өткірлігі миграциялық процестерге байланысты азайып тұр, сондықтан тұрғын үй рыногында ұсыныс сұраныстан артып кеткен жағдай қалыптасты. Тұрғын үй құрылысы бойынша Республикалық статистика екі үрдісті көрсетеді. Біріншісі – мемлекеттік емес секторда салынып жатқан тұрғын үйлердің өзіндік салмағының жоғарылауы, яғни жеке меншік үй құрылысы көлемінің артуы. Екіншісі – тұрғын үйдің бастапқы рыногындағы бағалардың қайталама рынок бағаларынан 1,5-2,5 есе қымбаттығы. Ұзақ мерзімді ипотекалық кредиттеу проблемасын шешудің негізгі жолы рыноктық механизмдерді дамыту бағытына жағдайлар туғызу, қоғамның бюджеттен тыс ресурстарын жұмылдыру және оларды кредиттік-қаржылық сфераға бағыттау болып табылады. Ипотекалық кредиттеу рыногын қалыптастыруды қаржыландыру ресурстары отбасы табысы және тұрғындардың меншікті қаражаттарынан құралатын көрсеткіш. Жеке тұлғаларға кредит берудің соңғы жылдардағы тәжірибесіне сүйенсек, жақын жылдары қарыз алушылардың жиынтық саны жылына 2-3 мың адамды қамтитын түрі бар.
Ипотекалық кредиттеудің қазіргі жүйесінің құрылуы Қазақстандық қаржы секторының ең негізгі жетістігі екені анық. Ол қор рыногының механизмдерін қолданады, тұрғылықты халықтың жинақтарын, соның ішінде зейнетақы қорлардың құралдарын жоғары табыстылықпен инвестициялауға мүмкіндік береді.
Тұрғын үй мәселесінің шешілу жолдарын таңдаудан тұрғын үй құрылысының ауқымы, адамдардың нақты тұрмыс жағдайы, олардың моральдық және физикалық хал-ахуалы, саяси бағалары мен мінез-құлықтың мотивациясы тәуелді болып келеді. Президенттің Қазақстан халқына соңғы жолдауына сәйкес 2005 жылы тұрғын үй құрылысы дамуының мемлекеттік бағдарламасы жүзеге асырылуы тиіс. Онда былай жазылған: «Тұрғын үй құрылысы – біздің экономикамызды алға сүйреуші қуатты күш» . Жаңа тұрғын үй саясатының жүзеге асырылуы 2005-2007 жылдарда жыл сайынғы құрылысқа, өткен жылдағы екі миллионға қарсы, төрт миллион шаршы метрге шығуды қарастырады. Ол үшін тұрғын үй құрылысына 300 млрд теңге көлемінде инвестиция қажет. Қаржыландырудың негізгі көзі ретінде Қазақстанның Ипотекалық Компаниясы мен Қазақстанның тұрғын үй құрылысының жинақ банкісінің құралдары шығады.
Қазақстан экономикасының өсуі, сонымен қатар тұрғылықты халықтың көп бөлігінің өзінің тұрмыс жағдайын жақсартуына ұмтылысы республикадағы тұрғын үй құрылысының өзектілігіне себепші болды. Сондықтан да бағдарламаның мақсаты – тұрғындардың қалың қабатын үймен қамтамасыз ететін тұрғын үй құрылысы дамуының проблемаларының кешенді шешілуі болып табылады.
Берілген бітіру жұмысының мақсаты – Қазақстан Республикасындағы ипотекалық кредиттің дамуы мен қазіргі жағдайына баға беру, пайда болған мәселелерді ашып көрсету, осы мәселелерді шешуде қолдануға болатын әдіс-тәсілдерді табу. Бұл мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылған болатын:
1. Ипотекалық кредиттеу жүйесін транзитивті экономика жағдайында дағдарысты құбылыстарды жеңу құралы ретінде сипаттау;
2. Ипотека институтының пайда болу шарттарын зерттеу;
3. Қазақстандағы шетелдік тәжірибе негізіндегі ипотекалық кредиттеу жүйесінің даму модельдерін қарастыру;
4. Ипотекалық кредиттеу жүйесінің жүзеге асырылуына дейінгі Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй жағдайын сипаттау;
5. Қазақстан Республикасына ипотекалық кредиттеуді енгізу мен даму үрдісін жүйелеп, талдау.
6. Қалыптасқан құбылыстардың халықтың әлеуметтік жағдайына әсерін зерттеу.
7. Жасалған стратегиялық бағдарламаларды қарастыру.
Алға қойылған міндеттерді жүзеге асыру үшін келесі авторлардың жұмыстары қарастырылды: Маркс К., Энгельс Ф. «Капитал», Кейнс Дж.М., Назарбаев Н.Ә., Байгісиев М., Балабанов И.Т., Тулегенова М.С., Головин Ю.В., Борисов Е.Ф., Ивасенко А.Г., Эскина А.В., Марченко Г. және басқалар, 1995-2006 жылғы «Банки Казахстана», «АльПари», «Личные деньги», «Кв@ртира», «Деньги и кредит», «Мир финансов», «Континент», «Эксперт Казахстан», «Банковское дело», «Финансист», «ҚазҰУ Хабаршысы», «Қаржы-қаражат» журналдары, «Новое Поколение», «Экспресс К», «Строительная газета», «Крыша», «Деловая неделя», «Егемен Қазақстан» газеттері және әртүрлі банктер қызметтерінің есебі, статистикалық мәліметтер зерттелді. Бітіру жұмысының құрылымы кіріспеден, екі тараудан, қорытынды, әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан құралады. Бірінші тарауда ипотекалық несиенің теориялық негіздері, Қазақстан Республикасында ипотекалық кредиттің пайда болуының алғышарттары, Қазақстандағы шетелдік тәжірибе негізіндегі ипотекалық кредиттеу жүйесінің даму модельдері қарастырылады. Екінші тарауда - ипотекалық кредиттің құрылымы, тұрғын үйді ипотекалық кредиттеудің мәселелері, оның перспективалары мен болашағы зерттеледі.
Берілген жұмыстың теориялық мәні келесі – мұнда Қазақстандағы ипотекалық кредиттеудің пайда болу және даму үрдістері терең қарастырылады, яғни Қазақстан Республикасындағы ипотекалық жүйенің 4 жылдағы қызметіне қорытынды шығаруға талпыныс жасалған. Бүгінгі күні бұл тақырып отандық қаржы рыногын тұтастай дамыту мен жетілдіруде өзекті мәселе болып табылады.
Жұмыстың тәжірибелік мәні: оның осы тақырыпты әрі қарай зерттеуде көмегі болады, сонымен қатар жұмысты орындау барысында алынған білім өте құнды болып табылады және болашақта кәсіби қызметте қажет бола алады. Қазақстанның қаржы рыногын халықаралық талаптарға сәйкес жетілдіруде үлесі болады деп сенемін.
Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және жедел жаңару жолында», «Атамұра» баспасы, 2005 ж.
п.р. Кузнецова Г.Я. «Политическая экономия», издательство «Мысль», Москва – 1989 г.
Маркс К., Энгельс Ф. Соч. Т. 25. Ч.І. С. 443.
Сол жерде. С. 417.
Борисов Е.Ф. «Экономическая теория в вопросах и ответах», издательство «Юристъ», Москва – 2000 г.
Тулегенова М.С., Гутова Н.Н., «Дж.М.Кейнс: общая теория занятости, процента и денег», КазНУ – Алматы, 2005 г.
Баялбаева А.К., «Национальные модели ипотечного кредитования», журнал «Банки Казахстана», № 8 – 2005 г.
2000 жылдың 21 тамыздан №1290 «Тұрғын үй құрылысын ұзақ мерзімді қаржыландыру концепциясы және ипотекалық кредиттеу жүйесінің дамуы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің жарлығы.
Сол жерде.
Байгісиев М.Қ. «Жылжымайтын мүлік экономикасы», «Қазақ университеті» баспасы, Алматы – 2003 ж.
«2005-2007 жылдарда Қазақстан Республикасында тұрғын үй құрылысы дамуының мемлекеттік бағдарламасы»
Газета «Крыша» № 47 (25.11-01.12.2004), «Приобрести жилье вместе с Жилстройсбербанком!»
Донцов С.С. «Современные перспективы развития жилищного кредитования в Казахстане», журнал «Банки Казахстана», № 6 – 2004 г.
Дорох Е., «Банковское жилищное кредитование в Беларуси и Казахстане: состояние и направления развития», «Банки Казахстана» № 10 (100), 2005 г. 83 стр.
Кунтуарова Ж.С. «Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеудің қазіргі жағдайы және оның даму перспективалары», әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Экономика және бизнес факультетінің жас ғаламдар мен студенттердің ҮІ-шы ғылыми-теоретикалық конференциясының материалдары, «Қазақстан: қазіргі заманғы аймақтық және ғаламдық экономикалық талаптар», Алматы – 2006 ж. 59-бет.
Джанабаева Г., «Закладная как инструмент регулирования риска при ипотечном кредитовании», «АльПари» - № 6, 1999 г.
Рысалиев А. «Ипотечная лихорадка», журнал «Личные деньги», № 1-март, 2006 г.
«Кв@ртира», журнал, 2 (5) Март 2006 г. 10-11стр.
Рысалиев А. «Ипотечная лихорадка», журнал «Личные деньги», № 1-март, 2006 г.19-бет.
Байгісиев М.Қ. «Жылжымайтын мүлік экономикасы», «Қазақ университеті» баспасы, Алматы – 2003 ж.
Байгісиев М.Қ. «Жылжымайтын мүлік экономикасы», «Қазақ университеті» баспасы, Алматы – 2003 ж.
Баялбаева А.К., «Проблемы развития национальной системы ипотечного кредитования в Республике Казахстан», әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Экономика және бизнес факультетінің жас ғаламдар мен студенттердің ҮІ-шы ғылыми-теоретикалық конференциясының материалдары, «Қазақстан: қазіргі заманғы аймақтық және ғаламдық экономикалық талаптар», Алматы – 2006 ж. 26-бет.
Дорох Е., «Банковское жилищное кредитование в Беларуси и Казахстане: состояние и направления развития», «Банки Казахстана» № 10 (100), 2005 г. 83 стр.
ҚР-ң статистика бойынша Агенттігінің мәліметтерінен (2004-2005 ж.ж.)
Джанабаева Г., «Закладная как инструмент регулирования риска при ипотечном кредитовании», «АльПари» - № 6, 1999 г.
        
        ДИПЛОМДЫҚ   ЖҰМЫС
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ИПОТЕКАЛЫҚ КРЕДИТТЕУДІҢ ДАМУЫ
Жоспар
| |Кіріспе.......................................................|3 |
| ... | ... ...... ... ... |7 |
| ... | ... ... |7 |
| ... |
| ... | ... ... кредит – ссудалық капитал қозғалысының нысаны | |
| ... |
| ... | ... ... ... ипотекалық кредиттің пайда болуының | |
| |алғышарттары..................................................|19 |
| ... | ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... даму |25 |
| ... | |
|ІІ ...... ... мәселелері және |32 |
| ... | ... ... ... |32 |
| ... ... |Тұрғын үйді ипотекалық кредиттеудің |39 |
| ... | ... ... ... ... ұсыныстар және оның | |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... | |
| ... |61 |
| ... |
| ... | |
| ... |63 |
| ... |
| ... | ... жеке ... ... - әр ... үшін ... қажеттілік.
Қазақстандағы тұрғын үй құрылысын қаржыландырудың дәстүрлі үлгісі тұрғын
үйді қаржыландырудың бұрынғы кеңестік жүйенің ... ... ... ... үшін қажет бюджеттік ресурстардың ... және оның ... үй ... жақсартқысы келіп, кезекте тұрған
азаматтардың арасында тегін таратылуынан көрінді. Бұл ... ... ... ... ... өту ... ... негізсіздігін
көрсетті. Құрылысты бюджеттік қаржыландырудың және ... ... ... ... тұрғындардың үйді алуға қажетті ақша
құралдарының негізгі көзі болып тұрғындардың өз қаражаттары, сонымен қатар,
банк ... ... Бұл ... ... ... ... ... алады. Осындай қалыптасқан жағдайда объективті түрде ... ... ... ... ... және ... ... ұшырайтын тұрғын үйдің ұзақ мерзімді несиесіне қажеттілігі пайда
болады. Дәл осы талаптарға тауарлы-материалдық ... ... ... ипотекалық кредит сәйкес келеді. Көптеген шетелдердің
тәжірибелері көрсетіп отырғандай, егер мемлекеттік ... ... ... және ... ... онда ... тұрғын үй рыногының едәуір
деңгейде қызметін анықтайтын және ... ... ... ... ... ... ... тұрғындар жағынан
төлемқабілетті сұраныстың шұғыл кеңеюі ... жаңа ... ... ... ... ... техниканың шығарылымы
көбейеді, жаңа жөнделген архитектуралық жобалар пайда болып, экономиканың
көптеген шектес салалардың жылдам ... ... ... ... ... қатысты ипотекалық кредиттеу осы сферадағы ең ірі қайшылықтардың
бірі – жылжымайтын ... ... ... құны мен ... ... тұтынушылардың ағымдағы табыстары деңгейі арасындағы қайшылықты
шешу мақсатында қолданылатын механизм. Тұтынушы үшін ипотекалық кредиттеу –
тұрғын үйге ... ... пен ... ... ... ... ... Жылжымайтын мүлік рыногындағы кәсіпқойлар үшін ипотекалық кредиттеу
– рыноктағы сұранысты кеңейту ... ... ... үшін ... – табыс пен тәуекелдің тұрақты қайшылығын шешу тәсілі. ... ... ... ... ... ... Жылжымайтын мүлікті алушылардың болашақ табыстарын олардың ағымдағы
төлем қабілеттілігіне айналдыратын ... ... ... мүлікті дамыту мен алуды қаржыландырудың ресурстық базасын
кеңейту;
• Қаражаттары ипотекалық кредиттеуге тартылған инвесторлар үшін қаражат
қайтарымдылығы мен табыс табу сенімділігін қамтамасыз ... ... ... ... ... үшін ... ... қажет:
• Кредит қайтарымдылығы мен процент төлемі жөніндегі ... ... ... мекемелер мен инвесторлар үшін қолайлы механизмдерді
ойластыру;
• Қарыз алушылар үшін де ... ... мәні мен ... ... ... ... табу.
Тұрғын үй құрылысын ұзақ мерзімді қаржыландырудың негізгі бағыттарына
ипотекалық кредиттеу мен құрылыс жинақтары жүйесі жатады. ... үшін ... үй ... ... ...... ... мен құрылыс
жинақтары.
Тұрғын үй саласындағы рыноктық қатынастардың қалыптасуы Қазақстанда
1991 жылдан басталды. ... ... ... ... ... ... ... «Меншік туралы», «Кепілдік туралы», «Инвестициялық
қызмет туралы», «Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы», «Жылжымайтын мүлікке
құқықтарды мемлекеттік ... және ... ... ... т.б. ... үй
сферасында рыноктық қатынастарды қалыптастыруға арналған заңнамалық база
жасалды.
Тұрғын үйге деген сұраныс пен ұсыныс деңгейі, ... ... ... ... ... өзіндік сипаттарымен ерекшеленеді. Тұрғын үйге
сұраныс деңгейі қалыптасып үлгерген орталықтарға Алматы, Астана ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Тұрғындардың баспанаға сұранысын көп жағдайларда жаңа отбасылардың ... ... ... ... үй ... саны ... демографиялық
көрсеткіштер анықтайды.
Қазақстанда жалпы туу коэффициентінің төмендеу үрдісі ... ... ... ... ... ... ... мен Астанада және Қостанай, Атырау, Павлодар, Өскемен сияқты ... ... ... жоғары. Сандық көрсеткіштерге ... ... ... ... шешілген деп те қалуыңыз ... 15 млн ... бар ... ... үй ... 253 млн2 ... әр ... 17 м2-тан келеді екен. Бірақ, жақынырақ қарастырғанда бұл
сферада кәдімгідей кемшіліктер бар екендігіне көз ... ... ... ... жақсартуға мұқтаж 264 мың отбасы және оған қоса 2 млн ... ... бар ... ескерсек, онда Қазақстанда жылына 3-3,5 млн
шаршы метр жаңа ... салу ... ... көреміз. Соңғы жылдары тұрғын
үй мәселесінің өткірлігі миграциялық ... ... ... тұр,
сондықтан тұрғын үй рыногында ұсыныс сұраныстан артып кеткен жағдай
қалыптасты. Тұрғын үй ... ... ... ... екі ... Біріншісі – мемлекеттік емес секторда салынып жатқан тұрғын
үйлердің өзіндік салмағының ... яғни жеке ... үй ... артуы. Екіншісі – тұрғын үйдің бастапқы рыногындағы бағалардың
қайталама рынок бағаларынан 1,5-2,5 есе ... Ұзақ ... ... ... ... ... жолы ... дамыту бағытына жағдайлар туғызу, қоғамның бюджеттен тыс
ресурстарын жұмылдыру және ... ... ... бағыттау болып
табылады. Ипотекалық кредиттеу рыногын ... ... ... ... және ... ... ... көрсеткіш. Жеке тұлғаларға кредит берудің соңғы жылдардағы
тәжірибесіне сүйенсек, жақын жылдары ... ... ... саны ... мың ... ... түрі ... кредиттеудің қазіргі жүйесінің құрылуы Қазақстандық қаржы
секторының ең негізгі жетістігі екені анық. Ол қор рыногының ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорлардың
құралдарын жоғары табыстылықпен инвестициялауға мүмкіндік береді.
Тұрғын үй мәселесінің шешілу жолдарын таңдаудан тұрғын үй ... ... ... ... ... олардың моральдық және физикалық
хал-ахуалы, саяси бағалары мен ... ... ... болып
келеді. Президенттің Қазақстан халқына соңғы ... ... 2005 ... үй құрылысы дамуының мемлекеттік бағдарламасы жүзеге асырылуы тиіс.
Онда былай жазылған: «Тұрғын үй ...... ... ... ... күш» [i]. Жаңа тұрғын үй саясатының жүзеге асырылуы 2005-
2007 жылдарда жыл сайынғы құрылысқа, өткен ... екі ... ... ... ... метрге шығуды қарастырады. Ол үшін тұрғын үй құрылысына
300 млрд теңге көлемінде инвестиция қажет. ... ... ... Қазақстанның Ипотекалық Компаниясы мен Қазақстанның ... ... ... ... құралдары шығады.
Қазақстан экономикасының өсуі, сонымен қатар тұрғылықты халықтың көп
бөлігінің өзінің ... ... ... ... республикадағы тұрғын
үй құрылысының өзектілігіне себепші ... ... да ...... ... ... үймен қамтамасыз ететін тұрғын үй
құрылысы дамуының проблемаларының кешенді шешілуі ... ... ... жұмысының мақсаты – Қазақстан Республикасындағы
ипотекалық кредиттің дамуы мен ... ... баға ... ... ... ашып ... осы ... шешуде қолдануға болатын әдіс-
тәсілдерді табу. Бұл мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылған болатын:
1. Ипотекалық ... ... ... ... ... құбылыстарды жеңу құралы ретінде сипаттау;
2. Ипотека институтының пайда болу шарттарын зерттеу;
3. Қазақстандағы шетелдік тәжірибе ... ... ... даму ... ... ... ... жүйесінің жүзеге асырылуына дейінгі Қазақстан
Республикасындағы тұрғын үй жағдайын сипаттау;
5. ... ... ... ... енгізу мен даму
үрдісін жүйелеп, талдау.
6. Қалыптасқан құбылыстардың халықтың ... ... ... ... ... ... қарастыру.
Алға қойылған міндеттерді жүзеге асыру үшін келесі авторлардың
жұмыстары қарастырылды: ... К., ... Ф. ... ... Дж.М.,
Назарбаев Н.Ә., Байгісиев М., Балабанов И.Т., ... М.С., ... ... Е.Ф., ... А.Г., ... А.В., ... Г. және басқалар,
1995-2006 жылғы «Банки Казахстана», «АльПари», «Личные деньги», «Кв@ртира»,
«Деньги и ... «Мир ... ... ... ... дело», «Финансист», «ҚазҰУ Хабаршысы», ... ... ... «Экспресс К», «Строительная газета»,
«Крыша», «Деловая неделя», ... ... ... және ... ... есебі, статистикалық мәліметтер зерттелді. Бітіру
жұмысының құрылымы кіріспеден, екі тараудан, ... ... ... ... құралады. Бірінші тарауда ипотекалық несиенің теориялық
негіздері, Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... негізіндегі ипотекалық
кредиттеу жүйесінің даму модельдері қарастырылады. ... ... ... ... құрылымы, тұрғын үйді ... ... оның ... мен ... зерттеледі.
Берілген жұмыстың теориялық мәні келесі – ... ... ... пайда болу және даму үрдістері терең қарастырылады,
яғни Қазақстан Республикасындағы ипотекалық жүйенің 4 жылдағы ... ... ... ... Бүгінгі күні бұл тақырып отандық
қаржы рыногын ... ... мен ... ... ... ... ... тәжірибелік мәні: оның осы тақырыпты әрі ... ... ... ... қатар жұмысты орындау барысында алынған білім өте
құнды болып табылады және ... ... ... ... бола алады.
Қазақстанның қаржы рыногын халықаралық талаптарға сәйкес жетілдіруде ... деп ... ... ... ... негіздері
1.1 Ссудалық капитал
Бүкіл жерді қамтыған ғаламдану үдерісі экономикалық қатынастар жүйесін
әлемдік капитал ... ... ... ... ... түседі. Қазақстандық экономиканың қазіргі әлемдік рынок талаптарына
белсенді бейімделуінің ... ... ... шаруашылық байланыстар
жүйесінде қарқынды дамушы экономиканы қалыптастыра алатын ұлттық капиталды
жинақтаудың бір формасы ... ... ... ... ... қолданумен байланысты табыс түрін талдайтын болсақ, оның нақты
екі нысаны ... ақша ... ... ... ... ... ... мүліктен түсетін табыс.
Бірінші түрі - ақшаны иеленуден табыс әкелетін кредиттік қатынастарды
талдаудан бастайық. Кредиттік қатынастарды талдау үшін ең ... ... ... керек. Кредит деген ұғым кең ауқымды түсінікте Батыс
елдерінде ... рет ... ... ... бері басқа да мемлекеттерде ... ... Осы ... ... ... ... берілуі – кредит
ұғымының негізін қалыптастырады.
Кредит (лат. Creditum – ...... ... ... мен ақшаны
қарызға беру. Бұл шарт бойынша дебитор (қарызгер) кредиторға ... ... ... ... және оған қоса ... ... ... қайтарады. Кредиттік қатынастардың алғашқы тарихи формасы белгілі
бір затты пайыз негізінде қарызға беру болатын. Қарыз ... ... ... қажеттілікке берген.
Енді кредиттің қазіргі уақыттағы экономикалық жүйеде кеңінен қолданылып
жүрген бірқатар анықтамаларына тоқталайық.
Кредиттің ұсақ буржуазиялық ... ... ... ... ... ұсақ буржуазиялық реакцияшыл ... ... ... ... ... ... ... айырбас банктері
арқылы еңбек ақшаларын (талондарды) шығару ... ... Бұл ... ... ... француздың ұсақ буржуазия өкілі П.Ж.Прудонды
жатқызуға болады. Прудон процентті қайыршылықтың, ... ... ... ... көзқарастарын К.Маркс қатты сынға ала ... ... ... береді: «Прудон секілді осындай сенсациялық (әдеттен
тыс қатты әсер туғызушы) жазушы ғана... ... ... ... ұсақ ... игі ... ... жүзеге асырылуын жасауға
қабілетті».
Кредиттің капитал жасаушы концепциясының ізбасарларының және оны ... ... ... ... ... ... Дж.М.Кейнс пен
Р.Хоутрилерді жатқызуға болады. ... ... ... ... өктемдік теориясы» деген атқа ие болды.
Кредиттің капитал жасаушы ... одан әрі ... ... Кейнс тек ақшаның сандық және номиналистік теорияларының ғана емес,
кредиттің капитал жасаушы теориясының да жақтаушысы. Кейнс өзінің 1929-1933
жылдардағы болған ... ... ... ... ... ... ... теориясы» деген еңбегінде жұмыссыздық пен ... банк пен ... ... ғана ... ... жазды. Кейнс
дағдарыстан шығудың жолы сұранысты жасанды жолмен көтеріп, эмиссия ... ... ... ... ... ... пайызды төмендету
арқылы болатындығын көрсетті.
Жалпы кредиттің ғылыми теориясының ... ... ... болып
табылады. Ол кредиттің экономикалық табиғаты мен ... болу ... ... ... ... көзін ашты, оның нормасының қалайша
анықталғандығын айшықтады. Коммерциялық және банктік кредиттерге сипаттама
беріп, банк қызметін ... ... ... ... ... ролі мен негізгі белгілерін анықтады.
Кредиттің анықтамасын одан әрі И.А.Трахтанберг «қарыз ... ... ... ... ... қатынастар» деп
жалғастырады.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... тұрғыда өте қарқынды кеңейгенімен ... ... ... және т.б.) оның ... ... мен ғылыми тұжырымдары аса
өзгеріске ұшыраған жоқ.
Кредит категориясына көзқарастардың эволюциясы арқылы ... ... оның ... ... әлі де болса толықтыра зерттеулер
жасауға мүмкіндіктер бар деген тұжырымға келуге болады.
Келесі ретте ... ... ... ... ... ... пен классикалық капитализмнің пайда болуымен бірге
дамыған кредитсіз қалыпты өндірістік қызметтің болуы ... емес ... ... ... кеңейтілген қайта өндірудің индустриалды
рельстері мен жоғарғы қарқындарына аудару үшін ... жеке ... ... кредиттік құралдардың анағұрлым маңызды және арзан
қайнар көздері табылды.
Ссудалық ... ... ... көздері арқасында ақшалық
капиталды құрайды. Олар өзінде фирмалардағы уақытша бос ақша қаражаттарын
жинақтайды: негізгі ... ... ... ... ... қорынан; халықтың әртүрлі жігінің іске ... ... ... ... ... сақтандыру, т.б. қорларды
қолданады. Осындай ақша құралдары кәсіпкердің сақталуында ... ... ... ... ... ... шағын пайызға болса да
оларды ссудаға берген тиімді.
Ссудалық капиталистер ақша құралдарының үлкен ... ... ... ... ... Бұл ... ... тән
ерекшеліктері бар:
1) әдетте рынокқа екі тұлға қатысады:
а) әрекетсіз капиталдың иесі және
б) табыс алу ... ақша ... ... ... ұмтылатын
кәсіпкер. Бизнесменде ағымдық халықшаруашылық ... ... ... алу, ... ... ... т.б.) мен перспективті
міндеттерді шешу үшін уақытша ақша ... ... ... Бұл ... сату-сатып алу заты ретінде ... ...... Оның ... – ақша ... ... ие болады –
халықшаруашылық үдерісінде құны бойынша өсу және пайда ... ... ... алуда капиталистердің қажеттілігі келесіде көрінеді:
жоғары дамыған елдердің кәсіпорындарындағы кеңейтілген қайта ... ... ... ... ... едәуір көбею беталысы күшейеді
(өндірісті кеңейтуге қажет құралдардың 4/5 бөлігі ... ... ... етіледі).
Ссудалық капитал өндірістік капиталдың жекеленген бөлігі ретінде
көрінеді. Ол айналым ... ... ... ... ... ... ... капиталдың мәні мен табиғатын анықтау үшін К.Маркс
«Капиталының» ІІІ томының жиырма ... ... ... қажет.
Ссудалық капитал – бұл ссудалық пайыз түрінде қосымша құнның бөлігін
алу мақсатында капитал ... ... ... (өндірістік, сауда)
уақытша қолдануға беретін ақшалай капиталы[ii]. Бұл капиталдың және оның
қозғалысының пайда ... ... ... тығыз байланысты. Бірақ
егер өнеркәсіптік капитал бір уақытта үш функционалды нысанда бар болса ... ... және ... ... ... әрқашан ақшалай түрде
болады. Өзінің қозғалысын А – А’ формуласы бойынша жүзеге ... ... ... көздері амортизациялық аударымдар, айналым
капиталының бір ... ... ... ... ... мен жіктерінің
жинақтау мен қорлануға арналған қосымша құн бөлігі болып табылады. Орта тап
тұрғындардың құралдары ... ... ... операцияларды жүзеге
асыратын сақтандыру ... ... ... ... «Ұсақ
сомалар бір-бірінен бөлек ақшалай капитал ретінде қызмет ете алмайды, олар
үлкен сомаға бірігіп ... ... ... ... Қаржы-несие
кеңселері көмегімен бұл сомалар капитал ретінде қолданылады, бірақ
өздерінің ... ... ... ... етпейді.
Бұл сұрақты қарастырғанда ссудалық капиталдың ... ... ... ... ... өте маңызды. Оның
айырмашылығы келесіде: «пайыз ... ... – бұл ... ... ... ... меншік ретіндегі капитал»[iv]. Капитал иесі өз
ақшасын іске ... ол оны ... ... ... ... ... ... Біраз уақыттан соң ол өзінің ақшасын
қайтарып ... оған қоса ... да. Бұл ... ... ... ... ... бұл тек капиталистер арасында
қарым-қатынасты ... ... зат ... ... ... ... ... ретіндегі ссудалық (қарыздық) капиталдың
негізгі ерекшелігі – оның ... ... ... ... ... ... ... мақсатында капиталды уақытша қолданысқа беру болып табылады.
Ақша потенциалды капитал ретінде ... ... ... Кез ... тауар
сияқты ақша да басқа тұлғаға бөтенсінуі мүмкін. Дегенмен, кәдімгі тауарды
сатудан ... ... ... орын ... ол ... бір ... ... бір пайызбен қайта келеді.
Тауар ретіндегі ссудалық капитал құнына ... ... оның ... ... болып табылады. Ссудалық пайыздың нысаны мен мәні К.Маркстің
«Капитал» ... ІІІ ... ... екінші және жиырма үшінші тарауында
мазмұндалған. Ссудалық пайыз қарыздық капиталдың құнын көрсетпейді, ол ... ... яғни ... ... ... ... еткен капиталистер ссудаға
алған капиталды ... ... ... отырып, орташа табысты алады.
Пайданың бір ... ... ... ... ... – пайызды ссудалық
капиталистерге береді. Табыстың басқа бөлігін өзінде қалдырады. Бұл ... ... ... деп ... ... екі капиталист те
жұмысшыларды бірігіп қанайды, ... ... ... ... ... ... ... олардың арасында қосымша құнның үлкен бөлігі
үшін күрес пайда болады. Сондықтан кез ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатып алу кезінде капиталист
ссудалық пайыз деңгейіне бағдарланады, ... ... ... ... ... ... пайыз түріндегі табысын салыстырып отырады.
Қарыздық пайыз нормасы ссудалық капиталға алынған жылдық ... ... ... ... ... қатынасымен анықталады. Ол
пайданың орташа нормасының бөлігін құрайды, сондықтан одан ... ... ... ... ... циклдің фазаларына байланысты өзгереді. Ең
жоғарғысы – дағдарыс кезеңінде, ең ...... ... ... ... пайыз көлемі қарыз капиталына сұранысымен және оның
ұсынысымен анықталады. Ол ... ... ... ... ... ... бағытына (тенденциясына) ие болады.
Капиталистік кредит – бұл ... ... ... нақты нысаны.
Оның нысандары әртүрлі болып келеді. Кредиттің негізгі ұйымдық-экономикалық
формалары – банктік және коммерциялық.
Коммерциялық кредит бұл – ... ... ... Ол өнімді сатып
алушының өнімді ... ... ... ... ... ... ... пайда
болады. Бұл жағдайда айналыс құралы ретінде – вексель шығады. Яғни, ... бұл ... ... ... ... бір тұлғаның белгілі бір соманы
басқа бір тұлғаға ... ... ... міндеттемесі. Вексель –
кредиттік ақшаның бір түрі болып табылады. Ол айналыса алады, ... ... ... ... ауыса алады.
Банктік кредит – капиталистердің, ... және ... да ... ... ... түрінде кәсіпкерлерге беретін несиесі. Бұл
жерде қарыз алушы ретінде қызмет ... ... ... ал ... ... ... Коммерциялық кредитке қарағанда бұл кредит анағұрлым
үлкен көлемде, ұзақ мерзімге және әр ... ... ... ... табиғаты мен мәні жағынан бұл екі кредит түрі бірдей.
Кредиттік жүйенің дамуымен ... ... ... капиталмен
бірігеді. Банктік кредитте кредиттің монополизациясы басталады, яғни ... ... ... ... орын ... Өндіріс пен банктердің
қосылуы нәтижесінде кредит те іріленеді. Кредит көлемін ... ... ... ұзартылуы банктік капиталдың өндірістік капиталмен
бірігуін күшейтеді.
Кредиттік қатынастардың сферасында ... ... да ... ... ... ... (жекелеген тұлғаларға бөлшек сауда дүкендері арқылы
тауарларды қарызға сату, тұтыну мақсаттарына банктердің беретін ссудалары);
б) ипотекалық ... ... ... ... қоя ...... ұзақ ... берілетін кредит);
в) шаруашылықаралық (кәсіпорындардың, ұйымдардың бір-біріне акция,
облигация және ... да ... ... беру үшін ... ... кредит (кәсіпкерлермен, тұрғылықты халықпен ... ... ... ... шығару);
д) халықаралық кредит (жеке капиталистермен немесе мемлекетпен шетел
капиталистеріне немесе ... ... ... ... елдерге жоғары
дамыған капиталистік мемлекеттердің берген кредиттері олардың кредитор-
елдерге саяси және ... ... ... арқылы шаруашылық салалары арасында капиталдың ... ... мен ... ... ... ... ... жайлы біраз мағлұмат алған соң кредиттің белгілі
бір түріне тоқталып, қарастыру керек. ... ... ... жіті ... талдайық.
1-кесте. Кредит функциялары
1.2 Ипотекалық кредит – ссудалық капитал ... ... ... ... ... дамуының әлемдік тәжірибесі көрсеткендей, барлық
елдер әртүрлі мөлшерде дағдарысқа ... ... ... басынан
өткізді. Барлық кездерде тұрғылықты халықтың ... ... ең ... ... ... ... ... пайданы әкелетін,
жылжымайтын мүлік рыногын дамытатын, яғни экономиканы дағдарыстан ... ... ... да, қазіргі кезде де капитал тартудың осындай
тиімді тетігі – ... ... ... Ипотека – бұл бізге дамыған
капитализм елдерінен келген жаңа сөз емес. Ипотекалық ... ... ... ... ... таралады. Ипотека алғаш рет б.э.д. VI
ғасырда Грецияда дами ... Сол ... займ ... ... қарыз
қайтарушысынан өзінің займын кепілдендіру үшін жер учаскесін қабылдайды:
қарызгердің жер ... ... ... қойылған болатын, онда
берілген жердің белгілі бір сомаға және ... бір ... ... ... ... Бұл бағана гректің сөзімен «ипотека» (hypotheke)
деп аталды, ол тіреуіш ... ... ... ... ... ... грек ... алды, содан кейін ипотека
институтының жаңа дамуы Рим империясында жалғасады. Б.э. І ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық институттар
пайда болды. Император Антоний Пияның (Б.э. ІІғ.) ... ... ... үшін ... ... ... ... Сол кезде-ақ 50
шақты банк, 800-ден аса қарыздық және ... ... ... ... ... ипотека ортағасырлық Европаның заңнамасына ене бастады. Германияда ол
XIV ғ. ерте емес, Францияда – XVI ғ. ... ... ... Бұл ... екінші ағыны болатын. Сол кезде кредиттеудің арқасында итальяндық
Медичи және ... ... ... ... байлығын жасады. Тәуекел
дәрежесі екі жақ үшін де минимумға ... ... ... ... ... ... ... территориясында да болды.
Ипотека туралы сөз қозғағанда әр уақытта Америка, оның тек ... ... ... ғана ... ... ... өз кезегінде ипотекалық
жүйенің қалыптасуында елді терең экономикалық ... ... ... тәжірибесі ойға келеді. Бүгінгі күні Американың орта табы қаланып
бітті деп айтуға болады, ипотекалық кредиттеу ... ... ... ... ... бастады. АҚШ экономикасын 1920-1933 ж.ж. терең ... ... үйді ... ... ... ... ... тәжірибесі өте қызықты. Бұл ... ... ... неғұрлым қысқа мерзімде тұрақты және жоғары дамыған экономикаға
өтуіне мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... республикалар территориясында да белсенді дамуда.
Ипотекалық несие дегеніміз – бұл қозғалмайтын мүліктерді (тұрғын үйді,
өндіріс ғимараттарын, ... және ... ... ... ұзақ ... ... ... несие жеке тұлғаларды несиелеудің бір ... ... ... ... ... мағынасы жағынан – бұл
банктен немесе басқа да қаржы ұйымдарынан ... алу ... ... ... ... ... болып табылады. Қарапайым тілмен айтатын
болсақ, ипотека ... – бұл ... ... үй ... алу. ... ... қатысты ипотекалық кредиттеу осы сферадағы ең ... бірі – ... ... ... ... құны ... мүлікті ықтимал тұтынушылардың ағымдағы табыстары деңгейі
арасындағы қайщылықты шешу ... ... ... үшін ипотекалық кредиттеу – тұрғын үйге деген қажеттілік пен
табыс деңгейі арасындағы қайшылықты шешу ... ... ... ... үшін ... ... – рыноктағы сұранысты
кеңейту механизмі. Қаржы рыногы үшін ол ... пен ... ... шешу ... ... кредиттеуді дамытудың негізгі принципі –
ипотекалық кредиттеу ... оның ... ... бәсеке
қабілеттілігін қамтамасыз етуге тиіс.
2002 жылғы 1 қыркүйектегі «Жылжымайтын мүлік ипотекасы ... ... ... ... ... ... ...
кепілге берілген жылжымайтын мүлік немесе ондағы үлесі кепіл берушінің
немесе ... ... ... мен ... ... кепіл түрі.
Жылжымайтын мүлік – жер учаскелері, сондай-ақ ... ... және ... байланыстағы өзге де мүліктер, яғни ауыстырылуы олардың мақсатына
шектен тыс зиян ... ... ... ... ғалым Дж. М. Кейнстің пікірінше, «жинақтар нарықтық пайыздық
мөлшерлеме деңгейінің қызметі ... ... ... ... ... ... ... келеді»[vi]. Қарыз алушылар арасында бәсеке
туғызу мақсаты ... ... ... типтерді ерекшелейді. Ондай
ерекшеліктерге мыналар ... ... ... ... ... Берешекті қайтару мен проценттерді төлеу тәртібі, негізгі берешектің
қайтарымы мен проценттерді төлеудің ... ... ... ... екі ... типке шоғырланады: 1) проценттерді де
несиенің негізгі сомасын да бірден ... ... 2) ... ... бөлшектеп төлеу (аннуитет).
Ипотека термині көбіне АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Франция елдерінде көп
дамыған. Мысалы, АҚШ-та қазіргі ... ... ... ... 3-4 ... 5 ... ... ипотекалық мәміле жасалады. 1934 жылы құрылған
Федералдық тұрғын үй ... ... ... ... аса жоғары емес
топтары үшін тиісті үкіметтік бағдарламалар әзірлеп отырады. Ұлыбританияда
ипотекалық несиелер көлемі – жылдық ЖІӨ-нің 60%, ... ... ... ... ... ... ... құқығын шектеу шартында борышқордың қолында мүліктің қалуы;
• Кепіл үлесінің түрінде ссудалар мөлшерінің ... Сол ... ... ... ипотекалық ссудаға кепілге алу;
• Сақтандыру есебі бойынша несие беру.
Әр жеке тұлға алдын ала төлем қабілетін тексеруден өткен жағдайда ... ... ... Егер де ... ... ... салмау мақсатында қосымша жылжымайтын
мүлікті өткізген жағдайда, ипотекалық тұрғын үйге несие алудың алғашқы
жарнасы болмаған жағдайда несие алу ... ... ... сақтандырылған жағдайда, 85%-ға
дейінгі мөлшерде несие алу мүмкіндігі берілуі.
• Егер де «Қазақстанның ... ... ... беру ... ... ... ... жағдайда, алатын үйдің құнының 90%-ға дейінгі
мөлшерде несие алу мүмкіндігі берілуі.
• Егер де ... ... ... ... ... ... немесе
кепілшіні, жеке тұлға әрі заңды ... ... де ... ... ... ... ала ... қабілетін тексеруден өткеннен кейін
ипотекалық тұрғын үй несиелерін алудың сомасын ... және ... ... сай ... әрі ... ... ... ескеріп ай
сайынғы шығыстарын жоспарлауға, нарыққа арналған ... ... ... береді. Несиегер алдын ала ... ... ... өткеннен кейін, серіктес банктің қызметкері қарау үшін ... ... ... ... ... үй ... беру шешімін
қабылдау үшін қажетті құжаттардың тізбелерін ұсынады, ... ... ... ала ... ... ... ... тұрғын үй несиесін
беруге кепілдік бермейді.
Ипотекалық кредиттеу елдің экономикалық және әлеуметтік даму ... ... Оның ел үшін мәні ... ... ... ... ... байқалады. Жиынтық өндіріс үнемі өсуі үшін ... ... ... бір ... ... арқылы өндірістің дамуына
бағытталуы тиіс. Сонда ғана экономикалық көрсеткіштерді өсірудің тізбекті
реакциясы пайда ... ... ... ... бірі – ... активтердің қолма қол және
депозиттік құралдарға, бағалы қағаздарға айналу мәселесі болып ... ... ... ... ... «жылжымайтын мүлік» түсінігіне
кіретін капитал үшін ипотека және де жылжымайтын мүліктің ... ... ... ... ... ... тек қана ... үй мәселесін шешудің
маңызды механизмі емес, сонымен ... ... ... ... ақша массасын реттеу, тұтастай экономикалық-әлеуметтік процесті
жақсартудың механизмі болып табылады. Рузвельттің «жаңа бағыты» үй ... ... ... кездейсоқ емес. Осылай тек АҚШ-та ғана емес,
басқа да елдерде экономиканы сауықтыру ... ... ... ... ... ... ... экономиканың нақты секторының
дамуына оң әсер етеді. Ипотека салынған үйлерді жүзеге асыруға көмектеседі,
ал құрылыстың өсуі ... ... ... ... және ... ... ағаш ... және жиһаз өндіруді, т.б. жандандырады.
Өнеркәсіптік ипотекалық кредиттеу өнімнің бәсекеқабілеттілігін және сапасын
көтеруге әкелетін ... ... ... ... ... ... экономикалық мүмкіндігінің артуына әкеледі. Ипотекалық кредиттеудің
дамуы әлеуметтік тұрақсыздықты жеңуде оң әсер ... ... ... т.б. салалардағы қосымша жұмыс орындары) және халықтың ... ... ... ... ... қатар ипотека елдің
банктік жүйесінің қызметінің тұрақтылығы мен тиімділігін ... ... ие. ... үшін ... несиелер анағұрлым қауіпсіз
(бланктік ... ... ... ... ... жағдайда
банк кепілді жүзеге асырып, өз құралдарын қайтарып алады (әрине, ... бұл үшін ... ... ... ... және ... ... рыногы қажет). Сонымен қатар, ... ... ... төмендеуіне ссудалардың мақсатты сипаты себеп болды.
Көбінесе ... ... ... ... ... ... мүлікпен байланысты операциялардың тәуекелі
неғұрлым төмен ... ... ... ... ... ... бағыты. Ипотекалық банк салыстырмалы ... және ... ... ... ... ... банктік жүйеде осындай
сенімді банктер неғұрлым көп болса, соғұрлым тұтас ... ... ... ... және ... болып келеді. Әдетте ипотекалық банктер
ұлттық дәрежеде ассоциацияларға бірігеді. Ипотекалық банктер ассоциациясы
шеңберінде ... ... және ... ... ... ... ... банктік жүйені нығайтады. Ипотекалық
кредиттеу жүйесінің тағы бір әсер ететін маңызды жағы ссудалардың ... ... ... ... банк жүйесінің тұрақтылығына әсері. Бұл
рынок капиталдың экономиканың анағұрлым рентабельді сферасына құйылуына
әкеледі ... ... ... ... ... ел ... біртұтас бағасының қалыптасуына әкелетін әртүрлі географиялық
аймақтардағы пайыздық қойылымдар ... ... ... ... ... ... даму ... ипотекалық
кредиттеу жүйесінің дамуына тиісті көңіл бөлу керек. Өйткені бұл ...... ... қатынастардың дамуындағы келесі қадам болып
табылады. Осылайша, ел экономикасы үшін ипотеканың мәні келесіде көрінеді:
← Экономиканы ... ... ...... ... ... ... салынған бағалы қағаздардың екінші рыногы
арқылы жылжымайтын мүлік түрінде ... ... ... ... ... ақшалай құралдардың көп бөлігін
«байланыстырады», яғни маңызды антиинфляциялық фактор болып ... ... ... ... ... 25 %-ы ... мүлік
бойынша қарызын төлеуге кетеді.
← Тұрғындардың жылжымайтын мүлікке қосылған ақшалай құралдары шетелге
кетпей (мысалы, импорттық тұтыну ... ... алу ... ... қаржыландырмай), ауылдың, қаланың, жергілікті құрылыс
кешенінің ... ... ... ... мен ... ... жұмысына кепілпұлға кредиттеу технологиясын игеруде, әсіресе,
жылжымайтын мүлікті ... ... ... ... ... ... ... қабылданған жүйесіне қадам
жасауға мүмкіндік береді.
Ипотека сферасында келесі терминдер қолданылады:
Ипотекалық несие – ... ... ... кепілхатпен беретін ұзақ
мерзімді несие. Бұған меншік құқығы, мүліктің өзі ... ... да, ... беру ... ... ... ... андеррайтингі – банктердің ішкі ережелеріне сәйкес
заемшылар кандидатураларын іріктеуге, олардың ... ... ... ... ...... әр ай ... бірдей бөліктермен өтеу.
Скоринг – бұл нақты потенциалды заемшының кредитті мерзімінде қайтару
ықтималдылығының қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... негізінде анықтайтын математикалық ... ...... ... ... шарттары жасалатын жеке
тұлға-резиденттері, оның шарттары бойынша алынған несие ... ... ... ... ... міндеттемелерін тиісінше орындауын
қамтамасыз ету ретінде ... ... үйді ... алу үшін ... – жеке ... үй сатып алу мақсатына несие беретін банк.
Қосалқы заемшы – ... ... ... ... ... несие бойынша
заемшының міндеттемелерін орындауға ортақ жауап беруші ретінде іс-қимыл
жасайтын заемшы ... ... ... ... ... ... беруші – несие шарты бойынша үй сатып алу мақсатында алынған
міндеттемелерін қамтамасыз ету үшін ... ... шарт ... ... кепілге беруші жеке тұлға.
Кепіл ұстаушы – тұрғын үй ипотекасы ... ... орай ... ... шарт ... ... орындамаған жағдайда кепілге салынған
жайдың ... ... ... басқа кредиторлардың алдында ... ... ... банк.
Үйді сатушы – жеке үйін немесе басқа жеке тұлға мен заңды ... үйді ... ... ... ... жеке ... және заңды тұлға.
Сақтандыру ұйымы – Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің лицензиясы
негізінде ... ... ... ... мен ... ... және ипотекалық рынокқа қатысушылардың азаматтық-құқықтық
жауапкершілігін сақтандыруды жүзеге асыратын заңды тұлға.
Кепілхат пулы – біртектес сипаты бар ... тобы ... ... жылжымайтын мүліктің белгілі бір ... ... ... ... ... ... қайталама рынокта осындай пулдарға
қатысуды немесе олар қамтамасыз еткен бағалы қағаздарды сатып алады.
Ипотекалық ... – таза ... алу ... ипотекалық бағалы
қағаздарды сатып алушы заңды және жеке тұлғалар. Ипотекалық инвесторлар
бағалы қағаздарды ... ... ... ... ипотека
агенттігінен сатып алады. Мысалы, институционалдық инвесторлар – зейнетақы
қорлары, сақтандыру компаниялары және т.б.
Ипотекалық облигация – ... ... ... ... және ... пайыз әкелетін ұзақ мерзімді бағалы қағаздар.
Жоғарыда айтылғанның барлығы Қазақстанда ипотека ... ... ... ... - ... ... рыногын дамытудың құралы.
1.3 Қазақстан Республикасында ипотекалық кредиттің пайда болуының
алғышарттары
Әлемде қабылданған тұрғын үй құрылысын ұзақ ... ... ...... ... беру ... табылады. Сондықтан да
Қазақстан үшін тұрғын үй саясатының басым ... бірі – ... беру ... ... ... ... үйді ... дәстүрлі кеңестік жүйесі тұтас алғанда,
жүргізілген тұрғын үй саясатына сәйкес ... және ... ... үй
салуға арналған бюджеттік ресурстарды орталықтандырылған бөлу және ... үй ... ... үшін ... ... ... тегін беру
болып табылады.
Қазақстанда экономикалық өзгерістердің басынан бастап, өзінің
маңыздылығына ... ... үй ... өте баяу ... ... үй саласында нарықтық қатынастарды қалыптастыру 1991
жылы «Мемлекет иелігінен алу және ... ... ... меншік
туралы» заңдар қабылданғаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... қабылданды жаңа Азаматтық
кодекс ... ... ... мүліктің ипотекасы туралы»,
«Жылжымайтын мүлікке құқықты Мемлекеттік тіркеу және ... ... ... заң күші бар ... Республикасы Президентінің Жарлықтары,
«Тұрғын үй қатынастары туралы» ... ... Заңы ... ... жекешелендіру туралы ереже әзірленді және т.б. Сөйтіп,
тұрғын үй саласында ... ... ... ... база ... болатын.
Сонымен қатар, жаңадан салынған тұрғын үйге халықтың көпшілік бөлігінің
төлем сұранысының ... ... ... ... ... ... үйді ... несиелердің болмауынан реформаның алғашқы жылдарында
дайын тұрған үй ... ... ... ... ... үшін ... ... несиелік-қаржылық тетігімен қамтамасыз етілмеді.
1993 жылы тұрғын үй реформасында маңызды қадам ... ... ... №1344 Жарлығымен «Жаңа тұрғын үй саясатының
мемлекеттік бағдарламасы және оны іске ... ... ... ... ... үй ... саласында бірқатар аса маңызды стратегиялық
қадам жасау көзделген: тұрғын үй саласына ... бар ... ... қажетті өзгерістер мен толықтырулар енгізу; тұрғын үй құрылысын
қаржыландыру және тұрғын ... ... ... ... тұрғын үй құрылысының құнын төмендету және халық үшін
оны арзандату жөнінде шаралар кешенін әзірлеу; осы процеске азаматтар ... ... ... көп ... ... мақсатында тұрғын үй салу ... ... ... ... жүйесін енгізу; тұрғын үй
саласында жалға алу секторын кеңейту ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысына арналған жер
учаскелерін бөлу мен тіркеудің оңайлатылған рәсімдерін әзірлеу; тұрғын үй
салынатын ... ... ... және ... ... ... мемлекеттің тұрғын үй саясатын ... үшін ... ... ... ... тұрғын үй және жылжымайтын
мүліктің ... ... ... ... жарлықта жарияланған стратегиялық міндеттердің едәуір
бөлігі бүгінгі күнге дейін іске ... ... бұл ... ... ... ... үшін маңызды екенін және тұрғын үй саясатының
мемлекет қызметінің басым бағыттарының қатарына ... ... ... ... үй секторын бұдан әрі реформалау және оны ... ... үшін өте ... қатар, республикада бірнеше жылдардан бері қолда бар тұрғын үй
қорынан тұрғын үй беру көлемі ... ... ... және ... үй құрылысының көлеміне теңестіріледі. Осындай қарқынмен ... ... ... ... оның ... ... ... қаупі бар және
егер, үй-жайдың көпшілік бөлігі сейсмикалық қауіпті аймақтарда орналасқанын
ескеретін болсақ, онда тұрғын үй құрылысындағы мұндай ... ... ... ... ... ... инвестициялық белсенділіктің
төмендеуі көптеген мердігерлік ұйымдардың экономикалық жағдайына ауыр әсер
етті. Нәтижесінде, ... ... ... ... саны қысқара
бастады. Мұндай жағдайда құрылыс секторына бюджеттен тыс қаражатты тартудың
жаңа тетіктерін нақты жіберудің ... ... есе ... ... ... үй құрылысына ипотекалық несие беру есебінен, өйткені мұның
өзі құрылыс саласында құлдыраудың тоқтауына, жұмыспен қамту ... ... ... бірқатар проблемаларды шешуге шынында да
көмектесуі мүмкін.
Сұраным мен ұсынымның деңгейі мен құрылымының, сонымен қатар тұрғын үй
мүлкіне баға ... ... ... ... бар, мұны
ипотекалық несие беру рыногын қалыптастырудың болашағын ... ... ... ... ... ... ... үйге сұраныс деңгейі өте
төмен. Бұл қалалардың басым көпшілігі мен бүкіл ауылдық мекендерге ... ... ... сұраным қалыптасқан бірден-бір орталықтар,
екі бас қала – Алматы мен Астана қалалары ... ... ... ... ... бизнес таңдаулылары ғана емес, сонымен бірге
шенеуніктердің көп мөлшеріне қоса шетелдіктер жиналған, ... ... ... ... ... ... ... өндіруші және қайта
өңдеуші кәсіпорындары шоғырланған кейбір қалалар енеді.
Сұранысқа әсер етуші факторлардың бірі ретінде бюджеттік шек қою ... ... ... ... алға ... ... ... табысының
орташа деңгейі көршілес елдердің көрсеткіштерінен асып түскенімен төмен
деңгейде қалып ... ... ... үйге ... ... ... ... айқындалады, олар, жаңа отбасының құрылу
қарқыны көші-қон деңгейі, күрделі үй шаруашылығының саны және ... жылы бас ... ... ... көшіру сұранысқа, ал сонымен
бірге жылжымайтын мүліктің бағасына да ... ... алып ... ... ... кетуіне орай жылжымайтын мүліктің, тұрғын үйдің де,
коммерциялық мүліктің де бағасы соңғы екі жылдың ... ... ... 10-15%-ға төмендеді. Қазіргі уақытта тұрғын үйге деген тапшылық
едәуір сезіліп отырған Астанада бағаның 1998 жылы ... ... ... ... және Алматыға қарағанда баға 20-30% төмен деңгейде
тұрақтанды.
Егер ... ... ... ... ... онда ... ... Жоғарыда көрсетілгендей, екі астанада тұрғын үйдің
жергілікті рыногында сұраныс әлі де жоғары, сондай-ақ бұл ... ... ... біршама жоғары, өнеркәсіптің өндіруші және қайта өңдеуші
салаларының жұмыс істейтін ... ... ... ... ... қалаларына да тән. Және тұрғын үйге деген сұраныстың
төмендеуі ... ... жеке ... үйге (қала сыртындағы жайлы үйлерге), көп
пәтерлі үйлердегі қайта салынып, ірілендірілген ... ... ... ... ... құнының артуына байланысты қолайлы жағдайлары
нашар пәтерлерге сұраныстың арту ... ... ... аз ... ... өмірінің ішінде табысы мен отбасы жағдайының деңгейі
өзгеруіне қарай, сірә, өзінің тұрғын үйін бірнеше рет ... ... ... ... ... тұрғын үй мүлкі ... ... үй ... келетін болсақ, онда республиканың бүкіл аумағында
шамамен бірдей көрініс байқалады. Тұрғын ... ... ... қайталама
рынокта ұсынылады, сонымен бір мезгілде жаңа салынған тұрғын үй ... ... ... ... ... соңғы бес-жеті жылдың ішінде
жеткілікті төлем қабілеті бар сұраныстың болмауына орай едәуір ... ... ... жаңа ... ... ... ... ұдайы ауысуы аса маңызды үрдістің бірі болып табылады.
Ипотекалық несие берудің келешегін бағалау ... ... ... ... ... үйі бар, бірақ тұрғын үй жағдайын жақсартқысы
келетін, яғни оның ... жаңа ... үй ... алу ... пайдаланатын үй
шаруашылығы тарапынан несиеге сұраным болып табылады.
Тұрғын үйді ... ... ... ... алуға үміткер болу үшін
ықтимал заемшының ... бір жеке ... ... көзі ... ... ... ... тұрғын үй болып табылады. Осы ... үшін ... ... ... үй ... тек бағалық ақпарат қажет.
Қазақстандағы бір бөлме ... ... ... ... ... ... ... рыногында ең жоғары деңгейде дамыған): 2006 жылы ... екі ... – 70 000 USD, үш ... – 120 000 USD тең. Сонымен бірге
Қазақстанда тұрғын үйге деген бағаның көрсетілген деңгейі ... ... ғана ... тіпті, Шығыс Еуропа елдері мен Түркияға қатысты
салыстырғанда, ... ... ал ... ... әл-ауқат деңгейі
Қазақстандағыдан әлдеқайда жоғары екендігін атап өту керек.
Халықтың жеке қаражатының екінші көзі ... ... мен ... ... ... ... көлікжай, автомобиль және с.с. Осы
қаражаттардың нақты кепілдік құнын анықтау өте қиын.
2-кесте. ҚР-ғы тұрғын үй ... ... ... ... үй ... орташа бағалар, ... ... мың ... ... бөлменің жалпы алаңының бір шаршы метрінің бағасы |
| |2002 |2003 |2004 |06.2005 ... ... – жаңа ... ... сатылымы |36,3 |48,3 |69,4 |94,1 |
|Екінші рынок – үйді ... ... | | | | |
|- ... ... ... |9,8 |12,0 |17,8 |64,5 |
|- ... ... ... |16,2 |22,4 |39,0 |71,8 |
|- ... үйлер |27,7 |35,2 |49,5 |101,9 ... үй ... ... ... |18,7 |21,6 |26,4 |35,5 ... ... | | | | ... ... ... ... ... ұзақ ... ипотекалық несие берудің нарықтық жүйесін
қалыптастыру процесіндегі ... ... ұзақ ... ... ... ... беруші-кепіл ұстаушылардың, инвесторлардың
құқықтарын құқықтық қамтамасыз етуге және ипотекалық несиелердің көмегімен
тұрғын үй ... ... ... ... ... ... заңнамалық және нормативтік база жасау болып табылады. Алға
қойылған міндет – ... беру ... ... үшін ... аз ... ... ... үшін олардың қол жететіндей және қауіпсіз
ететін құқықтардың ... ... ... қалыптасуының бастапқы кезеңін ескере отырып, мемлекет оның
дамуы үшін ... бір ... ... да ... ... бір
бөлігін өз мойнына ала алады.
Бұл мақсат үшін:
• ипотека жөніндегі ... іске ... ... негіздерін
жетілдіру;
• ұзақ мерзімді қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... ... беру үшін өз ... өтеу бөлігінде
бағытталған қолайлы салықтық орта жасау қажет.
Соңғы жылдардағы ... ... ... ... ... дамытуға арналған құқықтық және ... ... ... ... ... ... ... несие беруге қатысты бірқатар заңдар мен қаулылар қабылданды,
олар:
1994 жылғы 27 ... ... ... ... ... (Жалпы бөлім);
1999 жылғы 1 шілдеде қабылданған Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексі (Ерекше ... ... 24 ... қабылданған «Салық және бюджетке төленетін басқа
да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Заңы;
1998 ... 30 ... ... «Жылжымалы мүлік кепілін тіркеу
туралы» Қазақстан Республикасының Заңы;
1996 ... 31 ... ... «Мемлекеттік баж туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы;
1998 жылғы 17 ... ... ... және ... туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы;
1998 жылғы 30 маусымда қабылданған «Атқарушылық іс ... және ... ... ... ... Республикасының Заңы;
1997 жылғы 16 сәуірде қабылданған «Тұрғын үй қатынастары ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасындағы
банктер және банк қызметі ... 1995 ... 31 ... заң күші ... Республикасының Президентінің «Сақтандыру туралы» 1995 жылғы
3 қазандағы заң күші бар Жарлығы;
Қазақстан Республикасының Президентінің «Жылжымайтын мүлік ипотекасы
туралы» 1995 ... 23 ... заң күші бар ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Заңын
іске асыру жөніндегі шаралар туралы» ... ... ... ... 19 ... №1181 ... экономикалық жағдайларда мемлекеттік тұрғын үй саясатын іске
асыру туралы» ... ... ... 1997 ... 22 ... ... ... кепілі мен ипотекалық несиелерді қамтамасыз етудегі
жерді пайдалану құқықтарының тәртібін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 1996 жылғы 6 ... №711 ... ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 1998 жылғы 28
шілдедегі №539 бұйрығымен бекітілген нұсқауы;
Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің 1999 ... 14 ... ... ... ... ... ... тіркеу ережелері;
«Жылжымайтын мүлік кепіліне құқықтарды және ... ... ... ... үшін ... ... ... жүргізу жөніндегі ережелер мен Жылжымайтын мүліктің табиғи тозуын
бағалау жөніндегі ережелерін бекіту туралы «Қазақстан Республикасы ... 1998 ... 4 ... №539 бұйрығы.
«Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылысының жинақтары туралы»
2000 жылғы желтоқсандағы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... арналған
тұрғын үй құрылысы дамуының Мемлекеттік ... 2004 ... ... ... жүйені жетілдіру мақсатында 2004 ... 6 ... ... ... кредиттік бюро және ... ... ... ... заңы ... мамандардың айтуынша, соңғы екі жыл ... ... ... даму ... ... өткізуде. Егер 2004 жылдың басында
227 млн доллар сомасында кредит берілген болса, онда осы жылдың қарашасында
ол 694 млн ... ... яғни 11 ай ... ... ... портфелі үш
есе көбейді. Қазақстан бойынша мәмілелердің 30 % ипотека арқылы жүзеге
асқан. Салыстыру ... ... бұл ... 4,5 % ... құрайды. Жалпы
ТМД елдері ішінде Қазақстанның қаржы секторы ... ... тұр. ... әлі ... ... ... ... сенімді. Дегенмен, Беларусь біздің
тәжірибемізді басшылыққа алып, өз ... ... де, ... ипотекалық жүйесінің өзінің кемшіліктері бар.
Оларды түзету үшін ... ... ... заңнамалар
жасақталуда.
Сонымен, жүргізілген талдау тұтасымен алғанда, Қазақстанда қалыптасқан
жағдайда ... үйге ... ... беруге төлем қабілеті бар сұраныс
салыстырмалы аз ... ... ... мүліктің рыногын дамытуға
мүдделі әртүрлі мемлекеттік және ... ... ... беру тетігін практикада игеруге және дамыта ... ол ... ... ... несиелер, ең алдымен, үй шаруашылығының төменгі
табысымен және жоғары пайыздық ставкасымен ... оны ... ... ... ... түзетуге болады.
3-кесте. Ипотекалық кредит көлемі
|Көрсеткіш ... ... ... | | | ... ... ... |Млрд. |229,0 |441,4 |809,6 ... ... ... | | | ... ... ... Республикасының Статистика жөніндегі Агенттігі
1.4 Қазақстандағы шетелдік тәжірибе негізіндегі ипотекалық кредиттеу
жүйесінің даму ... ұзақ ... ... несие беру құрылыстық жинақ жүйесімен
қатар елде тұрғын үй проблемасын кешенді шешуге мүмкіндік беретін тұрғын
үйді ... ... ... ... ... және ... бар
бағыты мен тәсілі болып табылады.[vii]
Бұл орайда, ... ... беру ... ... екі ... іске
асырудың мүмкін болатынын атап өту қажет:
1) еуропалық
Ипотекалық несие беруді жүзеге асыратын банктерді көбірек ... ... ... ... ... ... салу, жеңілдікпен
несие беру және басқалары болып табылады. Негізгі институттар ретінде
қаражаты көп ... емес ... ... жасайды.[viii]
2) американдық
Мемлекеттің қатысуымен ипотекалық ... ... ... кепілімен облигация шығаруға кепілдік ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың барлық көлемінің үштен біріне жуығын құрайды
және ... ... ... ... ... қана ... Бұдан
басқа, бұл АҚШ-тағы мейлінше серпінді дамушы секторлардың бірі ... ... 25 жыл ... оның ... екі есеге өсті (1975 ... ... ... 16%-ды ... ... ... ... тек ең ірі ғана емес, сонымен ... ... ... мен ... ... ... келгенде мейлінше тиімді және құрылымы күрделі рыноктардың да
бірі болып табылады. ... ... ... ... құру ... қоса ... ... үй құрылысын қаржыландыру жүйесін толық ... ... ... ... мүлік (ипотека) кепілімен қамтамасыз
етілген үй құрылысына және оларды ... ... ... ... ... ... мен банктер береді.
Аталған мекемелер ипотекаларды ұйымдастыру және оларға қызмет көрсету
бойынша қызметтердің толық ... ... ... ұзақ ... байланысты өздеріне тәуекелдерді алуға мәжбүр болды. Міне,
сол кезде ... ... сату ... күшіне енді. Ипотекалық
несиелердің сатып ... осы ... ... ... институттар
(агенттіктер) Федералдық Тұрғын үй Әкімшілігі (ФТӘ), Федералдық ... ... ...... Мэй, ... ... мемлекеттік
ұлттық қауымдастығы (ИНМҰҚ) – Джинни Мэй, ипотекалық несиенің федералдық
корпорациясы (Фредди Мак) және ... үй ... ... ... бір роль ... ... да ... болды.
Агенттіктер мемлекеттік несиелік желілері бойынша алынған қаражаттарға
жеке несиелер алды, ... ... ... тәуекелін елеулі түрде азайта
отырып, олардан ірі пакет (пул) ... ... ... ... ... ... ... айналысқа түсірді. Сөйтіп, агенттіктер
ипотекалық кредиторлар, ипотеканы ... ... және ... делдалдар ретінде іс-қимыл жасады.
Ипотекалық несиелердің ұзақ мерзімді борыштық ... ... ... ипотеканың секьюритилендіруі деп, ал ... ... ... оған ... ... мен оны қаржыландыру –
ипотеканың ... деп ... ... ... ... ... институттардың белгілі бір қызмет көрсетулерге және ... ... ... ... ... ... туғызды.
Ипотекалық облигациялар рыногына қатысушылардың арасында әдетте мына
институттар:
• ипотекалық несиелердің ұйымдастырушылары;
... ... ... сақтандырумен айналысатын делдалдар;
• ипотекалық несиелерді секьюритилендіруді жүзеге асыратын делдалдар
функцияларын атқарушылар, институттар айырықша аталады.
Американдық модель ипотекалық облигациялар рыногының ... ... ... ... ... ... алудың және оларды ... үшін ... ... шығарудың тетігін жасайды.
Мемлекеттің қатысуымен құрылған ипотекалық қауымдастықтар ... ... ... облигациялар шығаруына кепілдік
береді, бұл олардың өтімділігін қамтамасыз етеді.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... береді. Фанни Мэй мен Фредди Мак АҚШ-тағы ипотекалардың қайталама
рыногының инвесторлары мен ... ... ... ... әдетте,
заемшыларға несиелерді тікелей бермейді. Ипотекаларды бастапқы рынокта
коммерциялық банктер, ипотекалық ... беру ... ... ... үйді ... ... ... сияқты қаржы институттары
рәсімдейді. Бұдан соң бастапқы кредиторлар ипотекаларды қайталама рынокта
инвесторларға сатады да, алынған ... жаңа ... үй ... үшін ... сөйтіп өзінің қорын үнемі толықтырып отырады. Фанни
Мэй, Фредди Мак зейнетақы қорлары, сақтандыру ... және ... ... ... ... ... ... болып табылады. Өз кезегінде
бастапқы кредиторлардан алған ипотекаларды алмастыра отырып, Фанни ... Мак ... ... ... ... Ипотекалық бағалы қағаздар
инвестициялық өтімді құралдар болып табылады және оларды дилерлер бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... ... ипотекалардың
қайталама рыногында ипотекалық бағалы ... ... ... ... төленуіне және бастапқы заем алушы мен заем ... ... ... ... ... кепілдік береді.
Осы үш компанияның мынандай ортақ міндеті бар: ... аз және ... ... мен кедей аудандарға тұрғын үй несиесі үшін ... Мэй мен ... Мак тек ... ... және 240 мың ... ... (бұл сома ... мүліктің нарықтық құнына сәйкес
индекстелген) тұрғын үй ипотекасымен ғана ... ... ... ... ... бар ... ... активтерге
берешегі 80 %-дан асатын мөлшердегі және ... да ... ... ... асырмайды. Фанни Мэй мен ... Мак ... заем ... сатып алады, оларды құрамдастырады және ипотекалық
бағалы қағаздарды ... ... бар ... өтемді облигацияларды көп
мөлшерде шығаруды қалыптастырады. Фанни Мэй мен ... Мак ... ... ... және ... үкімет демеу қаражатын бермейді. Екі
компанияның, олар мемлекеттік институттар ретіндегі пайда болуынан бастап,
қоғам миссиясы бар жеке ... ... ... ... ... ... жалпы экономикалық және әлеуметтік жағдаймен ойластырылды.
Тұрғын үй құрылысын ынталандыру және жылжымайтын мүлік кепілімен несие
алу шарттарын жеңілдету мақсатында аталған ... ... үйге ... сақтандыруға уәкілетті ФТӘ-де сақтандырыла алады. Тұрғын ... ... ... сақтандыруды қамтамасыз етуге Джинни Мэй де
қатысады, ол кепілхат пулымен қамтамасыз ... ... ... бойынша
кепілдіктер береді. Джинни Мэй «аралық ... ... ... ... ... ... Мэй ... бағалы қағаздарды сатып алмайды,
сатпайды және оларды шығармайды, сондай-ақ ипотекаларды ... ... ... ... ... Мэй жеке ... ... несиелік
талаптар жауап беретін және ФТӘ, Ардагерлер істері жөніндегі ... Ауыл ... Үй ... ... ипотекалық бағалы қағаздардың
кепілгері болып іс-қимыл жасайды. Джинни Мэйдің кепілдіктерін ... ... ... бекіткен. Бұл жағдай ... Мэй ... ... ... жоғары инвестициялық құралдарға айналдырады,
мұның өзі ауылдық жерлердегі және ... ... ... ... үй
салуға қаражаттарды табысты түрде тартуға мүмкіндік жасайды.
АҚШ-та қайталама рынок көптеген мынандай өзекті тетіктердің ... ... ... ... тексеру, тұрғын үйге меншікті қорғау
мен оларды сақтандыру, жылжымайтын мүлікке ... ... және ... ... ... база. Ипотекалық бағалы қағаздар өтімділіктің
жоғары дәрежесін иеленсе де, олар үлкен ... ... ... ... ... ... Бұл оларға деген негізінен ... ... ... және ... ... инвесторлардың қызығушылығын туғызады. ... ... ... мен ... ... істеп жатқан рыногына
өтімділік пен тиімділік беруге арналғандығын және оны осы ... ... ... ... ... ... ... несие берудің американдық моделінің жағымды жақтары,
тұтастай алғанда ипотекалық несие беру ... ... ... беру ... мамандандырылған ұйымдардың қызмет істеуі есебінен
бастапқы және қайталама ипотекалық несие беру рыногының ... ... ... ... ... Еуропа мен АҚШ елдерімен қатар қазіргі таңда Азия
аймағында, атап айтқанда, Малайзияда ... ... ... беру жүйесі
жеткілікті деңгейде дамыған. Малайзияның ипотекалық несие беру ... ... ... ... ... корпорациясын құру арқылы қол
жеткізді, оның құрамына Малайзия банкі (20%), ... ... ... ... (60,5%) ... ... жарғылық қоры қазіргі
таңда 40 млн-ға жуық АҚШ долларын құрайды. Осы корпорацияның негізгі ролі
құрылыстың ... ... ... ... ... ұзақ
мерзімді сипатын, тұрғын үйді сатып алушылар үшін қаржыландыру түрлерін
таңдауды қамтамасыз ету болып ... ... ... беру ... екі ... ... тұрғын үй құрылысын жүргізу және тұрғын үй құрылысын ... ... ... үй салу үшін ... салушыға тұрғын үй
салатынын айтып халықты хабардар етеді. ... салу ... ... ... ... үйді алдын ала сату және үйді сатып
алушыларды ... ... ... ... Құрылыс аяқталғаннан кейін ипотекалық несиелерді ... ... ... ... негізгі шарттары қаржыландырудың 70%-
нан 80%-на дейінгі маржасы болып табылады, несиелердің орташа
өтелімділігінің ... 20 және 25 жыл ... ... қарыздың
сомасы ай сайын заемшылар кірісінің 1/3 мөлшерінде жабылады, мүлікті
сақтандыру туралы келісім-шартты беру міндетті болып ... ... ең ... мөлшері 9%-ды құрайды.
Секьюритилендіру процесі кредиторлардың заемшыларға ипотекалық несиелер
беруінен басталады, олар содан кейін корпорацияға сатылады. Корпорация өз
кезегінде ... ... ... ... ... шығыстарын жабу және
қаражатын көбейту үшін борыштық бағалы қағаздар шығарады, бұларды содан ... ... ... ... көп ... жүзеге асыруға қабілеті жоғары
деңгейде қаржыландырылатын мемлекеттік емес ұйымдар ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ұйымдарды құру
қиынға соғатын ... ... ... ... ... үшін
Малайзияның ипотекалық несие беру жүйесін дамыту моделі неғұрлым ыңғайлы
болып табылады. Бұл модель ипотекалар ... ... ... ... ... жолымен банктер қайта қаржыландыра алатын ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғам нысанындағы
ипотекалық компания құру арқылы іске ... бұл ... ... ... ... ... ... жоққа шығарылмайды.
Тұрғын үй сатып алу тұтынушылардың ағымдағы ... ... ... іске асырылмайды. Дүние жүзінің көптеген елдерінде
тұрғын үйді ... ... алу ... ... үй ... шешудің
негізгі нысаны ғана емес, сонымен бірге бұл экономикалық қызметтің ... да ... ... ... осы салаға қажетті қаржыны құюды қамтамасыз
ететін ... ... банк ... алады. Тұжырымдама заемшы-азаматтарға
банктер мен өзге де кредиторлардың ұзақ мерзімді несие беретін, сондай-ақ
кредиторларды несие беру үшін ... ұзақ ... ... ... ... бар ... ... берудің тұтастай жүйесін құруды
көздейді, ұзақ мерзімді ипотекалық несие беру саласына несиелік ... ... ... елде ... экономикалық-саяси жағдай жасау
қажетті заңнамалық-нормативтік негіз әзірлеу және халықтың тұрмыс ... ... ... табылады. Өзекті мәселелердің бірі – ипотекалық
несиелерді берудің және олар ... ... ... заемшылардың
төлем қабілеттілігін бағалау ережелерін, сондай-ақ қаражаттар тартудың
қаржылық ... ... ... ... несие жүйесі екі деңгейлі болып
келеді. Бірінші деңгейінде ипотекалық несие беретін банктер мен ... ... ... ... ... ... осы ... ипотекалық кредиттер бойынша талап құқықтары мен кепілдік құқықтарын
сатып алуды жүзеге асыратын қайта қаржыландырушы ұйым. Еліміздегі ... ... Банк 2001 жылы ... айында құрған «Қазақстан Ипотекалық
Компаниясы» АҚ. Қазақстандық модельдің негізін қалау кезінде АҚШ-тың ... және ... Cagamas Berhard ... ... ... ... Ол ... ипотекалық бағалы қағаздар нарығын
құру ... ... ... ... ... ... Қазақстанда 2005 жылдан бастап жаңа тұрғын үй саясатын жүзеге
асыру басталады. Осы ... ... ... ҚР-ң ... үй ... ... ... ипотекалық несиелеу нарығы үшін ҚР-да
халықты ипотекалық несиелеудің дамуы. Аталған бағдарламаның мақсаты – қалың
бұқаралық ... ... ... ... ... жетілдіру, оның құнын
арзандату, ипотекалық несие мерзімін ұзарту, сондай-ақ бастапқы салымдар
мен ... ... ... Тұрғын үй құрылысының мемлекеттік
бағдарламасына сәйкес «Қазақстан Ипотекалық Компаниясына» ... қол ... үйге ... ... берудің Арнайы бағдарламасын әзірлеу
тапсырылды. «ҚИК» АҚ-ң бағдарламасы бойынша ... ... ... ... ... қол ... келген азаматтарға 1 шаршы метрі 350 ... ... ... ... аспайтын және «ҚИК» АҚ-ның ипотекалық
тұрғын үй несиелерінің негізгі талаптарына ... ... ... үй бағдарламасы бойынша ипотекалық несиелеу ... ... ... ... ... сәйкес 2005-2007 жылдар
аралығында 12 млн. шаршы метр үй ... ... және оны ... беру
міндеті қойылып отыр, соның ішінде: ... ... |3 млн ... |4 млн ... |5 млн ... жыл ішінде бағдарламаны қаржыландыру үшін республикалық бюджеттен
138 млрд. теңге бөлінеді. 2004 ... 25 ... ... ҚР-ң ... ... Ипотекалық Компаниясы» АҚ және екінші деңгейдегі
банктер – «Альянс-банк», «Астана-финанс», ... ... ... «Цесна банк», «Казкоммерцбанк»,
«БанкЦентрКредит», «Халық банк», ... - ... ... ... ... ... ... бағдарламасын жүзеге ... ... ... меморандумға қол қойды. Меморандум одан басқа да қаржы
институттары мен ұйымдардың қосылуы үшін ашық ... ... ... ... ... ҚР ... ... 2003 жылы құрылған Тұрғын үй құрылыс жинақ банкімен (ТҚЖБ)
сипатталады. Қазақстандық құрылыс ... ... ... ... тұрғын
үй келісімшартты жинақтар негізінде жасалған. Егер ипотекалық несиелендіру
орта және табысты азаматтарға ... ... ... ... төмен
мүмкіндікті тұлғалардың үй мәселелерін шешуге бағытталған. Оның негізгі
міндеттері – ... үй ... ... ... және салымшыларға
тұрғын үй жағдайларын жақсарту үшін займдар беру.[xii] Құрылыстық ... мәні ... ... ... үй жағдайын жақсартуға ықыласты
азаматтар банктің несие-жинақ шотына өздеріне керек ... ... ... міндеттеме алады да (тұрғын үй ... ... ... ал банк өз кезегінде салымшыға келісілген сома мен оның жеке жинақ
сомасының ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің негізгі ерекшелігі – халыққа ... ... ... ... сыйақы (мүдде) ставкасы ол бойынша төмен және
берілген мерзім ішінде несиені өтеуге кепілдіктің ... ... ... ... ... ... институттар төменгі сыйақы
ставкасына кепілдік бере алады, ... осы ... ... ... ... ... және ... ставкасының тұрақсыздығынан оған тәуелді
болмайды. Бұл қаржылық мекемелерде жеке ... ... мен ... ... қайта қаржыландыру жүйесі, сондай-ақ қор бар және одан өздерінің
салымдарын ... ... ... ... ... ... мен несие алушының
бір тұлға болуы – құрылыстық жинақ жүйесінің ... ... Бұл ... дамыған қаржылық рыноктарды қажет етпейтіндігіне және орташадан төмен
табыстары бар ... ... ... ... назар аудару керек.
Мемлекет үшін ... ... ... ... ... береді:
← Азаматтардың тұрғын үй жағдайын жақсарту - әлеуметтік міндеттерді
шешеді;
← Халық ... ... ... ... ... Азаматтардың тұрғын үй проблемасын шешу ... ... ... ... Кіші және орта құрылыс фирмаларын қоса алғанда, құрылыс өнеркәсібі
күш ... және бұл өз ... ... ... дем береді;
← Жаңа жұмыс орындарын құрады.
Құрылыстық жинақ жүйесін қолдауға және салымшыларды мақсатты сыйлықпен
ынталандыруға және ... ... ... ... ... өте ... керек.
Қазіргі кезде тұрғын үй құрылысы қаражаты жүйесі ... ... ... Францияда, Люксембургта және тағы басқа елдерде жақсы
жүргізіліп келеді. Қазақстанда алғашқы қадамын жасай ... ... ... қаражатының жүйесінде алынатын заемдар бойынша сыйақы ... 5,5-6 ... ... ... үй ... ... азаматтардың
салатын салымына түсетін сыйақының проценттік ставкасы жылына 2,5-3 пайыз
болып отыр. Соңғы жылдарда ипотекалық несие жүйесі 3 ... ... ... ... ... ... компаниялардың берілген несиелері бойынша талап ету
құқығын сатып алу;
• Ипотекалық облигациялардың шығарылуы.
2003 жылы ... ... ... ... Компаниясының қоры
құрылды. Бұл қордың негізгі міндеті – ипотекалық несиелер бойынша мерзімнің
өсуі, ... ... ... төмендеуі, несие мөлшерінің көбеюі
болып табылады. Қордың ең ... ... ... ... АҚ, ... АҚ және ... АҚ болып табылады.[xiii]
Тұрғын үйді қаржыландырудың ТМД елдері үшін прогрессивті және шет
елдерде кең ... ......... белсенді көбеюде.
Осылайша, 2004 ж. ипотекалық несиелеу көлемі үнемі өсіп, 29,5 млрд ... ол ... 218,5 млн АҚШ ... тең, ипотекалық несиелеудің
жылдық көлемінің өсімі 287% құрады.[xiv]
ІІ – тарау. Ипотекалық кредиттің мәселелері және болашағы
2.1 ... ... ... ... ... ... үй несиелеріне деген сұраныстың
ұлғаюы байқалуда. Мұның өзі бұрындары «несие ... ... ... ... мен ... әл-ауқатының жақсаруына байланысты
болып отыр. Бүгінгі күні эксперттердің бағалауы бойынша, ... 7-ден 50% ... ... ... ... бар. Бұл
өте маңызды, өйткені қазір ... үй ... ... бір ... 30-40 ... ... ... өткен емес, ал Қазақстан халқының үштен ... ... ... ... дамуының бастапқы кезеңінде займдар 3-10 жылға
дейінгі мерзімге берілетін. Несие сомасы сатып алынатын ... ... 70% ... және ... ... меншікті қаражаттары есебінен оның
құнының 30% кем емес ... ... ... ... ... болған, ал
несиенің максималды көлемі 4,5 млн теңгеден ... ... ... Қазақстан ипотекалық компаниясы ипотекалық несиені арзандату үшін
барлық шараларды қолданды. Егер 2000ж. ипотекалық несиелер ... 68 ... ... 2002ж. – 1 млрд ... құрады, ал қазіргі кезде компания
несиені ай сайын 1,6 млрд ... ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік, сондай-ақ
демографиялық жағдайлардың тұрақты дамуына байланысты. Ипотекалық нарықтың
өсуінің ... ... бірі ... ... ... ... ... табылады. «Прагма» корпорациясының
мәліметтеріне сәйкес Еуропаның ... ... ... ... ... 50% ... болса, Ресейде бұл көрсеткіш 0,1%
құрап отыр. Төмендегі кестеден осыған орай ... ... ... ... ... несиелеудің ЖІӨ-нен пайыздық үлесі
|Мемлекеттер |% ... ... |57 | ... |53 | ... |21 |2015 жыл. ... үшін ... |
|Италия |8 |2008 жыл. ... үшін ... ... |5 | ... |2,5 |2006 жыл. ... үшін ... ... ж. ипотекалық нарықтың өсімі 12 млрд долл. құрайтыны болжанып
отыр, яғни ипотека нарығы ЖІӨ-нен 25% ... ал 2005 ж. ... ... ... 600 млн ... құрап отыр.[xv]
Қарыз алушылар арасында бәсеке туғызу мақсаты ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
• Ипотекалық кредиттеу мерзімінің ұзақтығы (15-30 жыл шектерінде);
• Берешекті қайтару мен проценттерді төлеу тәртібі, ... ... мен ... ... ... ... байланысты
ипотекалық кредиттер екі базалық типке шоғырланады.
1) проценттерді де ... ... ... да ... ... төлеу;
2) берешекті кезең-кезеңімен бөлшектеп төлеу.
Ипотекалық кредиттеудің осы екі типі негізінде олардың бірнеше нақты
түрлерін ажыратуға болады. Олар:
... ...... алушы кредит мерзімінің әрбір кезеңінде бір-
біріне тең сомаларды төлеп отырады;
• Кредитті тізбелеп төлеу – негізгі сома ... ... ... ... ... ... сайын проценттік төлемдер де кеми береді;
• Төлем сомасын ұлғайта қайтару – ... ... ... ... ... ... қоса есептеледі;
• Кредит сомасының белгілі бір кезеңдерде қайталануы - әрбір уақыт
кезеңінде ... ... ... ... ... есепшотына
жіберіліп отырады.
Ипотекалық кредиттеудің көп түрлілігі нақты қарыз алушының мүдделерін
ескереді, оның табыс ... ... ... ... ... ... мен жылжымайтын мүлік бағасы арасындағы қайшылықтарды
шешудің екі ... да ... ... ... ... ... түрлері
көп болған сайын, оны пайдаланатын қарыз ... ... де ... ... ... ... ипотека түрлерінің көбеюі кредитордың ... де ... ... және дер ... ... қаупін ұлғайтады.
Тәуекелді басқару проблемасы ипотекалық кредиттеу бағдарламасын жүзеге
асыру барысында ... ... ірі ... бірі. Егер бұл проблема
оңтайлы шешімін таппаса, ипотекалық ... ... тән ... оның ... ... рыногын инвестициялаудың басқа варианттары
басып кетуі ... де жоқ ... ... ... ... негізінен
тәуекелдің екі түрі бой көрсетеді. Олар – кредиттік және ... ... ...... алушының берешекті өтеу мен процентті
төлеуге қабілетсіздігі немесе кепілдікке берілген мүліктің қарыз ... ... ... ... ... Кредиттік
тәуекелді басқарудың негізгі тәсілдеріне ... ... ... ...... беру немесе беруден бас ... ... ... ... ... және кепілдікке ... ... ... мәліметтерді жинау, тексеру және өңдеу.
Андеррайтинг екі құрамдас бөліктен тұрады:
1. қарыз алушының кредит пен ... ... ... ... ... ... ... берілетін жылжымайтын мүлікті бағалау.
Қарыз алушының төлем мүмкіндігін тексеру үшін ... үш ... 1) ... үй үшін төлем ауыртпалығы коэффициенті – кредитті
өтеу мен проценттерді ... ... ... бір ... табыс мөлшеріне
қатынасы; 2) ұзақ мерзімді ауыртпалық коэффициенті – ұзақ ... ... ... төлемдердің бір айлық табысқа қатынасы; 3) қарыз
алу коэффициенті – кредит сомасының ... ... ... ... ... тәуекелден басқа кредитор проценттік тәуекелден де ... ие ... ... ... ... ... ... алушылардың
ипотекалық кредиттер үшін төлейтін проценттері деңгейі мен ипотекалық
банктер немесе ипотекалық делдалдардың ... ... ... ... теріс мәнді айырмашылық туындауы тәуекелі[xvi]. Теріс
мәнді айырмашылық туындауының негізгі себепкері - ... ... ... ... ... тәуекелге қарсы күрестің басты бағыты
болып табылады. Инфляция қарқыны жоғары және оны болжау ... ... ... ... ... ... ... түріне көшкендегі ахуал тәуекелді азайтуға өз әсер-жәрдемін тигізеді.
Оларға, ставкасы «қалықтайтын» ... ... және ... ... ... ... Ставкасы қалықтайтын ипотекалық кредиттеу
инфляция мәселесін проценттер деңгейін ... бір ... ... арқылы
шешеді. Индекс жоғарылаған сайын ставка да өседі, егер индекс төмендесе,
проценттік ставка да кеми бастайды.
Бекітілген ... бар ... мен ... ... ... ... ... «гибридтік» ипотека деп атайды. Гибридтік
ипотека жағдайында алғашқы үш, бес, жеті ... ... ... да, ... өте келе жыл сайынғы индексациялау арқылы қалықтау
ставкасы пайдаланылады.
Ипотекалық кредиттеудің «табысқа ... түрі ... ... ... ... ... табыс есебінен жабуды қарастырады. «Табысқа ортақ»
ипотеканың екі түрін ажыратуға болады:
1. сату бағасының сатып алу бағасынан артық ... ... ... алатын ипотека;
2. кредитор өз үлесін операциялық табыстан алатын ипотека.
Ипотеканың бірінші түрінің шарты бойынша несие алушы кредитті ... ... ... ... ал ... ... объектінің сату бағасының
сатып алу бағасынан артығының бір бөлігіне ие ... ... ... ... ... ... ... арнайы келісім-шартта қарастырылады.
Мұндай келісімдердің ең ұзақ мерзімі, әдетте 10 ... ... ... ... 10 жыл ... соң объект қайта қаржыландырылады, тіпті
кредитордың өзі жобаны қайта қаржыландыруға міндеттеме алады. Бұл ... үшін ... ... оны ... ... қорғайды. Ал несие
алушы үшін қызығарлығы – проценттік ставканың төмендеуі.
Кредитор операциялық табыстың бір ... ие ... ... ... табысты жылжымайтын мүлікті қаржыландыру кезінде
пайдалануға ... ... ... ... үшін бұл ... тұсы – ... ... ставкасы деңгейінің кемуінде жатса
керек.
Валюта түрі ... ... ... ... өте ... Ұлттық
валютада несиені алу халықтың өз валютасына сенімділігін куәландырады.
Сауда-саттық аяқталып, сатып ... ... және ... ... ... да ... енгізгеннен кейін сенім білдірілген тұлғаға оған сауда-
саттыққа жылжымайтын мүлікті сатып алғаны туралы құжатты тапсырады, онда
мынадай ... ... ... сауда-саттықты өткізудің негізі;
2) оны өткізудің орны мен уақыты;
3) сауда-саттықта сатып алынған мүліктің ... мен ... ... ... ... ... – мүліктің бұрынғы иесінің аты-жөні және мекен жайы;
5) ... ... ... және ... жайы;
6) сатып алушы төлеген сатып алу бағасы;
7) сауда-саттықты ... ... ... ... ... және
мекен жайы.
Ипотекалық несие алу үшін мынадай қажетті құжаттар тапсыру қажет.
• Үй иесінің сатып алу туралы келісім шарты (түпнұсқа, ... ... ... ... Техникалық жоспар;
• Жерге жеке меншік құқығы туралы акт ... ... ... тиіс);
• Пәтерде тіркелген азаматтардың жеке құжаттары;
• Үй иесінің жеке төлқұжаты ... Өз ... ... ... үй ... ... иелері
кооперативінен алынған 3-форма анықтамасы);
• Еңбек кітапшасы немесе жұмысқа алу туралы ... ... ... ... анықтама.
Банктен несие алу процедурасы бірнеше бөлімнен тұрады:
1. Қарыз алушыны алдын-ала мамандандыру кезеңі;
2. Қарыз алушының несие қабілеттігін ... ... ... объектісі ретінде тұрғын үйді бағалау;
4. Келісім шартты жасау кезеңі:
• Үйді ... есеп ... ... ... ... алған үйді сақтандыру кезеңі;
• Ипотека келісім-шартын жасау.
Компания жобасының шеңберінде ипотекалық ... ... ... валютада – теңгеде – несие беру.
Ұзақ мерзімді ипотекалық несие берудің мақсаты азаматтардың жеке
қаражаттары мен ұзақ ... ... ... ... ... ... үй ... тұрғын үй сатып алудың нарықтық қағидаттарына
негізделген, орташа кірісі бар азаматтарды ... ... баға ... ... ... ... ... жұмыс істейтін жүйесін құру болып
табылады. Бұл жүйені құру:
• Тұрғын үй саласына халықтың жинағы және ... тыс ... ... қаржы ресурстарын тартуға;
• Тұрғын үй нарығын жандандыруға мүмкіндік туғызады.
Бүгінгі таңда ипотекалық несие беруді қаражат қорларын ... ... ... ... ... ... жүргізуді қамтитын көп
бейімді тетік әрі тұтастай бір жүйе десе болады. Бұл ... ... ... ... ... құрылыс салу және ... ... ... ... қамтиды. Ипотекалық несиенің арқасында
нарық субъектілері қосымша инвестициялық серпіліс алады, сұраныс ... ... ... ... үй ... ... түседі.
Меншік құқықтарын, соның ішінде жылжымайтын мүлікке берілген меншік құқығын
қорғауға «қабілетті» ... ... ... ... ... қажетті
құқықтық ортаның қалыптасуы айырықша маңызды.
Ипотекалық кредиттеудің екі деңгейлі жүйесі:
Алғашқы рынок
1 — тұрғын үйге ақша ... ...... үйге ... ... ... — ипотекалық кредитті беру;
4 — тұрғын үй кепілі (ипотека);
9 — ... ... ... және заем ... ... ... — сақтандыру жағдайы пайда болған кезде сақтандыру өтемақысын төлеу;
11 — ... ... ... ... ...... мүліктің құқықтық статусын тексеру және ... — заем ... өз ... ... ... ... салынған
мүлікке құқығын талап ету.
Қайталама (екінші) рынок
5 — ипотекалық кредит бойынша талап ету құқықтарына көну;
6 — ипотекалық кредит үшін ақша ...... ... ... — ипотекалық облигациялар үшін ақша құралдары.
1-сызба. Ипотекалық кредиттеудің екі деңгейлі жүйесі
13
11 1 ... ... ... ... ипотекалық несиелерді кепілдендіру жүйесінің
алғашқы қатысушысы болып отыр. Бұл 2007 жылға дейінгі тұрғын үй ... ... ... ... аса ... ... немесе ипотека бұл – Қазақстанның кез келген азаматы үшін
сатып алынатын пәтерді кепілге қойып, тұрғын үйді сатып алуға ... ... бір ... ... ... болсақ, сіз жаңа ... ... ... ... үшін ... өтеп ... ... үй мәселелерін Қазақстанның ипотекалық несиелерге кепілдік беру
қорымен ... ... ... ... әрі ол ... несиелік
тәуекелдерін бөлу арқылы берілетін ипотекалық несиелер бойынша шарттарды
жеңілдетеді.
Дегенмен, ипотекалық кредиттеудің қаншалықты кең тарағандығын ... ... ... ... ... үшін оның ... ... көрінді. «Эксклюзив» журналының жүргізген
социологиялық зерттеуі ... ... 7,5% ғана ... ... шарттарын қолайлы (жарамды) деп тануда, 43,5%-ының
айтуынша бұл шарттар олар үшін жартылай қолайлы және ... ... ... ... шарттары оларға мүлдем оңтайлы емес екендігін
айтады. ... ... ... 30,5% ... ипотекалық кредиттеу
жүйесіне өз қатынастарын білдіруге ... ... 29,5%-ы ... алу үшін ипотекалық кредитті қолдану ниеттері бар екенін білдірді, ал
анағұрлым көп бөлігі (54,5%) ол үшін ... ... мен ... ... ... Осылайша, бүгінгі күні Қазақстанның ипотекалық ... ... ... даму ... қарамастан, пәтерлердің көп
бөлігі (риэлторлардың айтуынша) тікелей сатылым арқылы жүзеге асады.
6-кесте. Ипотекалық кредитті алмау ... әсер ... ... ... ... ... болмауы |28,3 ... ... ... ... |21,7 ... ... ... сенімсіздік |19,6 ... ... ... үшін не ... ... ... |10,9 |
|Жалақының қысқармауына кепіл жоқ |4,4 ... |2,2 ... ... ... |13,0 |
2. ... үйді ... ... мәселелері
Қазіргі кезде бүкіл елді қамтыған ипотекалық бум туралы ... ... тек ... ғана шығар. Тұрғын үйді кредиттеу сферасындағы
адам айтқысыз жетістіктерді дәлелдеуде ... ... ... ... ... ... ... бағасы күн сайын өсе түсуде, ал баспанаға
қажеттілігі бар ... кеше де, ... де үйі әлі ... ... 2003 ... ... ... ипотекалық кредиттеу
көлемі өсуінің анық динамикасы байқалады: 2003 жылы 100 млн. ... ... – 350 млн., 2005 жылы – 1 ... ... Әр жыл ... ... ... үш есе көбейеді. Сыйақы ставкалары төмендетіледі – 2001 жылы
тұрғын үйді алуға кредиттер 21-22% берілетін, 2002 жылы – 17-18%, 2004 ... 14-15%, ал ... ... ... 12-14% ... Кредиттеу мерзімі 2000
жылы 3-7 жылға берілген болса, бұл жылы 20 жылға жеткізілді. ... ... бас ... ... жылжымайтын мүлікпен жасалынған
мәмілелердің 35% ипотека арқылы жүзеге асырылған. 2005 жылы ... ... ... ипотека көмегімен жүргізілген, ал Қазақстан
бойынша – 30% шамасында.[xvii]
Тұтастай алғанда ... ... 2005 ... ... заңды
тұлғалар мен жеке тұлғаларға берілген ипотекалық кредит үлесі елдің ЖІӨ-ң
11,8% немесе 757,7 млрд. ... ... ... ... кредиттердің
негізгі көлемі (75% шамасында) Қазақстанның халықтық ... ... ... және АТФ ... келеді.[xviii] Аймақтардың
ішінде ипотекалық кредиттердің анағұрлым белсенді берілген бөлігі ... үй ... ... ... ...... (41,3%),
Астанада (15,3%), Қарағанды (7,1%), Шығыс Қазақстан облысында ... ... ... (5,3%) және ... ... (6,7%).
7-кесте. Ипотекалық кредит көрсеткіштерінің динамикасы
|Жылдар ... ... ... ... ... ... |10 564 123 |22-24% |5 жыл ... |20 823 000 |21-22% |8 жыл ... |84 205 615 |17-18% |10 жыл ... |100 млн |15-16% |15 жыл ... |350 млн |14-15% |17 жыл ... |1 млрд |12-14% |20 жыл ... ... ... жүйелендірілді.
Оптимистикалық статистикадан басқа жоғары мінбеден жасырылатын теріс
тенденция да ... ... ... ... ... ... ... Жылжымайтын мүлік айналасында қойылымы миллиардпен өлшенетін
(долл.) үлкен ойын жүріп келеді. Ал бұл рыноктың қатысушылары ... ... ... үй ... бағасының көтерілуінде адам айтқысыз ... ... Жүйе анық ... ... және ... ... ... біледі. Сарапшылар күн ... ... ... ... ... алмасаң, ертең бұл мүмкін болмайды» деген болжамдармен
дәмқосарлап жазып, шиеленіскен ... одан ... ... ... ... ... алуда қатысып, жасанды шиеленіс қалыптастырады,
ал құрылыс компаниялары өз кезегінде өздерінің «прайстарын» ... ... ... рыногындағы шиеленіс (ажиотаж) Қазақстанның
екі астанасындағы тұрғын үй бағаларының мәскеулік бағалармен ... Осы ... ... ... ... орташа бағалары
рекордтық шамаға дейін жетті – 1 ... метр үшін 1500 ш.б. ... ... ... ... күні ... сатып алу бұл
жерге қарағанда, Еуропада алған арзанырақ». Бірақ тұрғын үй ... ... ... Соңғы 5 жыл ішінде олар Италияда 51%-ға, Францияда - ... - 63%, ... - ... өсті. АҚШ-та олар орташа
есептегенде 49%-ға жоғарылаған. Мысалға, Нью-Йоркте ... ... бір ... қазіргі орташа бағасы 4 000 долларды құрайды. Дегенмен, біз орташа
жалақысы 4-5 мың доллар болатын Америкада ... ғой, ... ... ... ... өсуі ... ... озуымен түсіндіріледі.
Іргетасы қаланбаған болашақ үйлер әлдеқайда сатылып кетеді. ... одан ... ... ... ... ... айналысатын коммерциялық
ұйымдар және өзінің үйлерін жоғары бағамен ... ... ... ... ... ... бар халық лезде олар үшін тиімсіз
шарттардағы ипотеканы құжаттауға ұмтылады: «кеш болмай тұрғанда». Көпшілік
анағұрлым төмен ... ескі ... ... ... ... ... Бірақ
егер пәтер 1960 жылдан ерте салынған болса, онда оны кепіл түрінде оның
өтімділігінің төменділігіне ... ... банк ... ... ... және жас ... үшін ... қабылданған
2005-2007 жылдардағы тұрғын үй құрылысын дамытудың мемлекеттік бағдарламасы
несие алудың тиімді шарттарын ескереді: 1 шаршы ... үшін 350 ... ... 10 ... ... ... 10 пайыз, несиелеу мерзімі – 20
жылға дейін. Несиені хаттауда банктің алатын комиссиялық жинақтары ссуданың
2 пайызынан 0,5 пайызына ... ... ал заем ... ... ... болады. Бағдарлама Қазақстанның Ипотекалық ... 15 ... ... жұмыс істейді. Бірақ бұл әлеуметтік жоба
жеңілдікпен ... ... ... ... арналмаған. Бұл тізімге ену
үшін бір бөлмелі пәтер алуға ... ... ... табысың 41 мың теңгеден
төмен болмауы керек, екі бөлмелі пәтер үшін – 62 мың ... ... ... бөлмелі пәтер үшін – 83 мыңнан төмен емес.
Өткен жыл ішінде Алматы бойынша мемлекеттік бағдарлама ... ... ... ... берілді, соның 1/3 ... ... ... ... ... үшін несиелік
пәтерлердің шамамен 30 % ғана ... ... ... теріс жағдай –
жеңілдікпен тұрғын үй алуға үміткерлердің сәйкес келетін нақты ... ... ... үйді ... сату ... ... шешім қабылдайды. Кейбір деректер бойынша бүгінгі
күні ипотекалық күрес негізінде ... ... ... ... ... міндетті түрде пара беру керек. Оның таксасының көлемі 5-тен 10 ... ... ... ... ипотеканы кез келген жерде жарнамалайды. Дегенмен несиені
оңай алып тұрмыс ... ... деп ... қате ... ... бұл – ... құбылыс. Біріншіден, банк заемдарды бәріне бере
бермейді. Ең алдымен саны шексіз анықтамаларды ... ... ...... ... ... ... жүрген жерден табысыңызды
растайтын анықтама; СТН (РНН); ... ... ... ... ... көшірме және т.б. Содан кейін банк ... ... ... ... қабылдайды. Және егер сіздің жалақыңыз ... ... ... бас ... ... ... және банктің кредит бергені үшін ... ... ... ... мен ... үшін банк ... қосқанда)
батыс елдерімен салыстырғанда талан-тараж.
Әр банктің өзінің ипотекалық кредиттеу сызбасы болады. Дегенмен, барлық
жерде де заңдылық бірдей – алғашқы ... ... ... ... ... ... жоғары болады. Бұл келесімен түсіндіріледі: осы
ставкалардың көбеюі банк ... ... ... ... ... 15 ... ... болса, сыйақы шамамен 13-14 жылдық пайызды
құрайды. Сол сияқты кредитке беретін ... ... ... ... ... ... ба – ұзақ төлейсің. Және де егер ... ... ... ... ... ... үшін оның құнынан ек-үш есе көп
төлейтініңіз қыспаса, онда ссуданы сеніммен ... ... ... ... беру ... бюрократтық тозақтан өту жолына
айналады: табысты растайтын анықтама дұрыс құрастырылмаған, не ... ... ... ... созылады, құрылыс компаниясы дұрыс емес,
не тұрғын үй ... тым ... Айта ... ... егер банк ... ... оның ... тұрған бағасынан төмен бағаласа, ол шағын ссуда береді.
Ондағы ... ... бұл ... ... ... үйді ... алуда табысы орташа қазақстандықтардың қандай
мүмкіндіктері бар екен? Есептейік. Алматының шағын ... 40 ... ... бір ... пәтерді алу үшін алғашқы жарнаны беру ... – 6 мың ... Егер ... 10 жылға 14 жылдық пайызбен алатын
болсақ, онда банктің сыйақы сомасының ... 29 350 ... ... қоса ... ... – 34 мың. Сома – 63 350 ... 120 айға ... 528
долларға жуық соманы аламыз, оны ай сайын банкке төлеп отырасыз. Сонымен
бірге сізге ... ... ... ... ... т.б. төлеулеріңіз
қажет. Сондықтан егер сіздің табысыңыз 1200 ш.б. (у.е.) ... ... ... заем алу ... жоқ.
Көп таралған экономикалық ережеге сәйкес қаладағы тұрғын үйге қол
жеткізуге болады, егер бір шаршы метр ... әр ... ... табысына
тең болса. Алматыдағы қанша отбасы ай сайынғы 1500 долларлы бюджетімен
мақтана алады? Бір ... ... ... үшін ... ... Ал ... ... бағасының қарқынды өсуі кезінде жеке
тұрғын үйіңнің болуы тіпті утопияға айналады.
Ипотекалық кредитті алғандарға ... ... ... ... ... ... Себебі кредитті ұйымдастырғаны үшін банк жұмысын төлеу
керек. Кредиттік ұйымның міндетті қызмет ... ... ... ... ... ... ... жасау, кепілді бағалау, қолма-
қол ақшаны беру, шот ашу, ... ... ... сақтандыру, мүлікті тіркеу және т.б. Бұл ... ... ... көптеген жағдайда кредиттік соманың ... ... ... Ал кредитті өтеу сызбасы ерекше құрылған: ең алдымен
сіз банкке пайыздарын төлейсіз, содан ... ғана ... ... Егер ... ұзаққа алсаңыз, онда кедейшіленуге дайын болыңыз.
8-кесте. Банк қызметі үшін комиссиялық ... ... ... ... 0,5% ... ... ... ... |20 $ ... ... ... сомасынан 0,2% ... ... ... ... |0,3% ... және 0,9% ... |
|Өмірді сақтандыру ... ... 0,35% ... ... ... ... 0,25% ... ... |3-4 мың ... ... ... |11 мың ... ... орта есеппен шығарылған. Әр ... ... ... ... мен ... ... көлемі болады.
| ... |
| ... ... ... үйді алу үшін 50 мың доллар көлемінде сома қажет |
|болса: ... ... – 20%, яғни 10 000 ... Ең алдымен қанша қарыз ... ... ... ... ... жарнаны есептеу керек. Сонымен|
|берілген мысалда сіздің қарызыңыз 40 000 долларға тең. ... ... – 0,5% - 200$ ... қарастыру – 20$ ... ... ... – 0,9% - 360$ ... ... ... ерекше жағдай болмаса) – 0,35% - 140$ ... ... – 0,25% - 100$ ... бағалау – 25$ ... ... ... – 80$ ... қызметі -15$ |
| ... 940 ... яғни ... 2,35%. |
| |
| |
| ... ... ... сферасы мен жылжымайтын мүлік рыногында
не болады? Алматылық «БТА Ипотека» ипотекалық ... ... ... атап ... ... ... ... қанығу фазасына
жақындап келеді, жақын жылдары бұрынғыдай бірнеше ... ... ... ... өсу жыл сайын 20-30 пайызды ... ... ... ... көлемі биылғы жылы 1,5 млрд доллардан аспайды.
Алматы мен Астанадағы жылжымайтын мүлік бағасына қатысты болжам бәріне
бірдей – олар әрі ... өсе ... ... болжамды ешкім бере алмайды,
себебі рынок құбылмалы болып келеді. Риэлторлардың ... ... ... қол ... ... ол үшін ... кредиттерді
алу шарттарын қаталдату қажет. Ал кейбіреулері болашақта ... ... ... ... ... мен ... ... нәтижесінде
кенет төмендейді деп есептейді. Яғни сол ... ... ... ... жағдай – Жапония мен Колумбияда орын алған екен. Жапонияда шаршы
метр бағасының төмендеуінен кейін ... ... ... ... ... осындай жағдайлардың болатынын болжамдамайды. Себебі елдің бұл
стратегиялық рыногында үлкен инвесторлық мүдделер шоғырланған.
Құрылыс компаниялары ... ... ... ... |Телефон ... ... ... | | | ... |777437, ... к-сі, ... ... істейді |
| |777381 (ф) |90 | ... |584423, ... д-лы, ... ... ... банк|
| |584430 (ф) | | ... |370370, ... д-лы, ... ... Банк |
| |938125, | | |
| |938236 (ф) | | ... Way |730177, ... к-сі, ... ... ... |
|Construction |732152 (ф) |98 | ... ... |503000, ... д-лы, 38 ... БТА |
| |508063 (ф) | ... ... банк |
|Тенгиз-строй |722733, ... к-сі, ... ... |722735, |181а |БТА ... |
| |722736 (ф) | | ... Group |375151 ... д-лы мен ... |
| | ... к-ң | |
| | ... | ... Инвест |731350, |Панфилов к-сі, |ТұранӘлем, Альянс Банк ... |732307 |54 | ... |939279 ... ... ... ... | ... к-ң |Астана-финанс |
| | ... | ... ... |621111, ... ш-ны, ... БТА ... |646403 |16, 1 оф. ... ... ... кез келген банктермен жұмыс істейді, дегенмен аталған
банктерге жолығуды ұсынады.
2.3 Ипотекалық кредиттің дамуына ұсыныстар және оның ... ... ұзақ ... ... ... – орта табысты азаматтарды жеке қаражаттары есебінен тұрғын үймен
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... Осындай жүйе жасау арқылы мынадай шараларды жүзеге асыруға болады:
← Тұрғындардың жинақтары және ... да ... тыс ... қажетті қаржы-қаражаттарды тұрғын үй сферасына тарту;
← Тұрғын үй рыногын мейлінше жандандыру.
Діттеген мақсатқа сәйкес қалыптасатын ... ... ... ... ... ... тиіс:
1. Қазақстандық заңнамалық базаға және нақты экономикалық жағдайларға
сәйкес болуы;
2. Азаматтардың, банктердің, ... ... ... ... ... ... және ... да қаржы
көздері негізінде жасалуы.
Ипотекалық кредиттеудің ұзақ мерзімді жүйесінің орнығуы мен дамуы үшін
өзекті дейтін келесі ... ... ... қарастырып, шешу
қажеттігі туындайды:
• Заңнамалық және нормативтік базаларды ... ... ... іс-әрекеттеріне өзгертулер енгізуді
ипотекалық кредиттеуге қосымша қаржыларды тарту мақсатын ... ... ... беру ... мүдделі екінші деңгейлі
банктерді ынталандыруға қажетті критерийлерді анықтау;
• Зейнетақы активтерін ... ... ... ... алу ережесін талдап жасау;
• Екінші деңгейлі банктердің ипотекалық облигациялар шығару ережесін
талдап жасау;
... ... ... ... кредиторларды,
инвесторларды салықтық ынталандыру;
• Несие алушыларды ... ... ... ... ... Жеке және мүліктік сақтандыру рыногын мейлінше дамыту.
Ипотекалық кредиттеуді кең көлемде жүргізе алатын ірі мемлекеттік емес
ұйымдардың қазіргі кездегі тапшылығына ... ... үшін ... ... дамытудың малайзиялық моделі қолайлы болып отыр. Аталған
модель тұрғын үй рыногы дамуын қамтамасыз ететін ипотекалық компания ... ... ... Ал, ... ... ... арқылы қамтамасыз
етілген ипотекалық облигациялар ... ... ... ... қол жеткізеді. Уақыт өте келе еуропалық немесе ... ... ... де ... олардың ережелерін пайдалану
жақтары да қарастырылуы ашық мәселе.
Ұзақ мерзімді кредиттік ресурстарды ... ... ... ... ... ... Кредиторлар ипотекалық облигациялар ... ... ... ... ... Қарыз берушілер ұжымдық инвестициялар ... ... ... ... ... ... ... қайталама рыноктары
операторлары арқылы қайта қаржыландырылады.
Рыноктың дамуы барысында кредиттік ресурстарды ұзақ мерзімге ... да ... ... ... Ипотекалық кредиттеуге ұзақ мерзімді ресурстарды ... ... ... желілер ашып, займдарды беруге ынталы банктер,
сондай-ақ басқа да ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... облигацияларды
институционалдық және басқа да инвесторлар арасында орналастыру
қолға алынады;
3) Мақсатты облигациялық займдарды ... ... ... ... орын ... ... ... мүлікті қайталама рынокта сату есебінен қаржы
көздері ашылады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 28.11.2000ж. қаулысымен бекітілген
«Тұрғын үй ... ұзақ ... ... және ипотекалық кредиттеу
жүйесін дамыту Бағдарламасында» осы ... ... ... ... ... көрсетілген негізгі шаралар тізбегі мынадай:
1. екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... нормативтік-құқықтық актіні талдап жасау.
2. тұрғын үй құрылысы саласында ипотекалық кредиттеу ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің Заң күші бар «Жылжымайтын мүлік
ипотекасы туралы» жарлығына өзгертулер мен қосымшалар енгізу.
4. ... ... ... үй ... ... ... мен ... енгізу.
5. Қазақстандық екінші деңгейлі банктердің ипотекалық облигациялар
шығаруы туралы ережені талдап жасау.
6. Зейнетақы активтерін ... ... ... және ... ... ... ... банктердің ипотекалық
облигацияларын сатып алуы туралы ережені ... ... ... Республикасы Президентінің Заң күші бар «Қазақстан
Республикасындағы банктер және ... ... ... ... ... ... Республикасының Заңына өзгертулер мен
қосымшалар енгізу.
Ұзақ мерзімді ипотекалық кредиттеудің біртұтас жүйесін жасау ипотекалық
кредиттердің бастапқы және ... ... ... ... ... Қазақстандық тәжірибеде қолданылатын бұл жүйенің жалпы
қарағандағы жобасы мынадай ... ... ... ... ... ... ... кредиттер береді. Кредиттік ресурстардың ... ... ету үшін және ... ... ... проблемасын шешу
мақсатында кредиторлар қайталама рынокта ... ... ... ету құқықтарын береді. Бұл жағдайда бастапқы кредитор мен талап ету
құқығы берілген ... ... ... ... ... кредитті
сенімді басқару үшін бастапқы кредитормен келісім-шартқа қол қойылады.
Мұның өзі ... ... ... ... мүмкіндік береді және
кредиттік қызметі үшін комиссиялық ... ... және ... ... ... ... операцияларын кеңейтуге жол ашады.
Агенттіктің біліктілік туралы талаптарына сай келетін ... ... ... бола алады. Кредитор тартылатын ... ... ... ... мен ... сай екендігі туралы
агенттікке мәліметтер беруі қажет, сондай-ақ ... ... ... қаржылық ақпаратты, басқа да өзара қатынастарға ... ... ... етуі тиіс.
Агенттік оқтын-оқтын ипотекалық кредиттердің белгілі бір бөлігін
тексерістен ... Егер ... ... ... ... стандартқа сай
емес кредиттер табылған болса, онда ... ... ... тиіс ... ... алуы ... ... Кредитор тарапынан сапасыз қызмет
көрсету фактілері анықталған жағдайда агенттік кредитормен арадағы ... ... ... ... ... ... ықтималдығын бағалайтын критерийлерді талдап
жасайды. Критерийлер арқылы қарыз алушының төлем қабілеттілігі, ... мен жеке ... ... беретін мүлкінің құны мен ағымдағы
жағдайы (қарыз алушының андеррайтингі) бағаланып, ... ... ... ... ... күші бар. Онда ... ... асыру жауапкершіліктері кредиторға жүктеледі. Кредиттерді сенімді
басқаруға алу келісім-шарты шеңберінде ... ... ... өмірі мен еңбекке жарамдылығын, сондай-ақ ... де ... ... ... өз ... ... Сенімді
басқару механизмі кредитор банкроттыққа ұшырайтын болса кредит «иесінің»
құқықтарын қорғайды.[xxi]
Сенімді басқару есепшоттарын ... ... ... үшін пайдалану
әрбір ай сайын есеп беруді міндеттейді. Мұның өзі ... ... ... ... ... Банк тарапынан бақылау механизмінің
іс-әрекеттері арқылы қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... институтының қызметі
бастапқы кредиторлардың тәуекелдігін азайтып, жалпы ипотекалық кредиттеудің
тәуекелдіктерін қайта бөлуге мүмкіндік ... Бұл ... ... ... мен ... тәуекелді кеміту туралы болып отыр, себебі ... ... мен ... ... ... орын
алатын кездері аз емес екендігін тәжірибе көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... шұғылданады. Басқаша айтқанда, банктер тұрғын үй ... алу ... оның ... үшін ... береді, бірақ бұдан кейін кредиттерді
қайтару және басқа да ипотекалық міндеттемелер ... ... ал ... өз ... банкке алған ақшаларын қайтарады.
Осы сәттен бастап қарыз алушы ... ... қоса ... ... ... ... ... Банктер өз тарапынан кредитке қызмет
көрсетеді және өзіндік табыс көздерін сол қызмет ... ғана ... өз ... толықтыру мақсатында бағалы қағаздар, ипотекалық
облигациялар шығарады және банктерден басқа да қаражат құралдарын сатып
алады. ... ... үйді ... ... ... рыногы арқылы
жұмыс істейтін болады да банктердегі ... үйді ... ... ... ал агенттіктер банктердің облигацияларын бағалы қағаздар
рыногында сату арқылы жанданып, ... ... ... ... жояды.
Қазіргі кезде отандық инвесторлар (әсіресе институционалдық
инвесторлар) мемлекеттік емес ... ... ... ... құралдарды
таңдау ісінде едәуір шектеулерді бастан кешіріп отыр. Сондықтан, ипотекалық
облигациялардың пайда болуы ... бар ... емес ... ... ... алғашқы қадамдардың бірі болатындығына сендіреді.
Мұның өзі құрылыс экономикасының ... ... ... ... факторға айналады.
Ұзақ мерзімді ипотекалық кредиттеудің рыноктық жүйесін қалыптастыру
процесінде мемлекеттің ... ...... ... және
нормативтік база жасау. Мәселен, кредиттеу жүйесін банктер үшін тәуекелдігі
мейлінше кем, ... ... ... үшін ... қауіпсіз және
кредиттерді жергілікті мөлшерде жасау қажеттігінде болса керек. Сонда ғана
мүдделер мен құқықтар тепе-теңдігіне қол ... жаңа ... мен ... ... ... атап ... ... үйді ипотекалық кредиттеу
жүйесін жетілдіріп, оны шын ... ... ... ... ... ... сәті ... Сонда ғана ипотекалық кредиттеу өз
мақсатының үдесінен шығады деп айтуға толық сенімділік туатындығы сөзсіз.
Бірқатар ... ... ... ... ... тұрғын үймен
қамтамасыз ету мәселесінің ойдағыдай жүргізілуі ... ... ... құрылыс саласының қарқынды дамуы, тұрғын үйдің бастапқы
нарығының бәсеке қабілеттілігінің ... ... ... ... ... бағаның өсу үрдісінің бәсеңдеуі, ... ... ... ... базаның жетілуі мен дамуы,
ипотекалық несиелендіру бойынша ... ... және ... ... ... ҚР ипотекалық несиелендіру және коммерциялық
жылжымайтын мүлікпен сауда әлі де ... ... ... ... ... дамып келеді, сондықтан да Үкімет алдында шешілмеген
мәселелер көп болып отыр. Табысы ... ... ... ... ... ... алмауы және екінші деңгейдегі банктердің ұзақ
мерзімді және ... ... ... ... ... ... бола
алады. Осы мәселелерді шешу үшін жоғарыда ... ... ... Мемлекеттік бағдарлама жасалған болатын.
Ипотекалық несиелендіру нарығының тиімді және қарқынды дамуы үшін,
мамандардың пікірлері ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығына банктердің ипотекалық облигацияларды ... ... үшін ... ... ... мен ... қаржыландыру қойылымын төмендетуді қамтамасыз
ететін ... ... ... ... ... ... ұстап тұру;
3) Ипотекалық несиелендіруге қызмет көрсететін аппаратты ... ... ... ... ... ... өзінің пайыздық
маржасын біртіндеп төмендетуге мүмкіндік беру;
4) Халықты тұрмыс-үймен ... ету ... ... ... ... заңнамалық актілердің орындалуын бақылау және оның
жетілдіруін жүзеге асыру және т.б.
Сонымен, тек ипотекалық несиелендіру нарығының ғана ... ... ... нарығының қалыпты дамуы үшін ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық жағдайлар Қазақстандағы халықты тұрғын ... ... ... ... ... анықтайды.
Егер сіз ипотека алатын болсаңыз, онда келесі ... ... ... ... ... ... ... Ең алдымен банкті дұрыс таңдау өте маңызды. Әр банкте
ссуданы беру шарттары әртүрлі болады. Жарнамалық айла-
әрекеттерге ... – «ең ... ... ... әдетте, аран жасырынады. Кредиттеу жүйесіне
назар ... банк ... ... ... ... ... қараңыз.
2. 2. Әдетте, несиелеу мерзімі неғұрлым ұзақ болса,
соғұрлым пайыз ... ... ... үшін бұл ... анықтаған кезде
«Неғұрлым ұзақ, соғұрлым жақсы» ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде сіз алған кредитті екі-
үш, не төрт есе ... ... ... ... ... қатар алғашқы жарна
әсер етеді. Ол неғұрлым ... ... ... ... болады. Егер
алғашқы сома шағын болса, онда сізде
бар ... ... ... ... ... сіз банкке төлеу керек
пайыздарды анағұрлым үнемдей аласыз.
4. Қажетті кредит мөлшерін нақты есептеп алу ... ... ... ... ... ... төлеуге тура келеді. Қолға қажетті
соманы алу үшін ... ала ... ... ... ... ... Егер сіз үшін ... егжей-тегжейін түсіну қиынға түссе немесе бұл
әлекке уақытыңыз жоқ болса, арнайы маманданған фирмаларға жолығуға болады
(жылжымайтын ... ... ... ... компаниялар), кәсіпқой
мамандарға – сізге кеңес беріп немесе несиені хаттау бойынша барлық жұмысты
өздері ... ... ... ... ... мүлік бойынша
танымал агенттіктің кредиттік брокерінің қызметі 95 мың теңге ... ...... комиссиялық алымдар мөлшері жұмыс көлемі мен кредит
сомасына байланысты.
6. Егер сізде қаржылық қиыншылықтар болып ... және сіз ... ... алмасаңыз, жалға беру үшін үйді жөндеуге ... ... ... ... ... ... ... (ипотека тарихында
осындай жағдайлар кездескен). Кредиттік ұйым қарыз алушымен өзара тиімді
шешім табуға мүдделі, ... ... ... ... алу ... Республикасындағы макроэкономикалық жағдай, халыққа енді
жекеленген коммерциялық банктердің ... ... ... ретінде
емес ұзақ мерзімді тұрғын үй несиесін беруді дамытудың маңыздылығын арттыра
түседі. Құрылысқа арналған ақша ... мен ... ... беру ... ... үй саласына жеке инвестицияларды тартудың ең сыннан өткен
және сенімді тәсілдерінің ... ... ... үй ... ... ... мен басқа да кредиторлардың тиімді ... ... ... ... ... мемлекеттің жалпы экономикалық
өсудегі мүдделерін өзара келістіруге нақ солар мүмкіндік жасайды.
Қазақстан ... ... ... ... ... талдай келе, келесі қорытындыларды шығаруымызға болады:
1. Шетелдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... пайда әкеледі. Ең алдымен, әлеуметтік
саясат жағынан маңызды тұрғын үй мәселесін шешуге ... ... ... жеке ... ... ... несиелеу үшін ішкі инвестициялар тартылады – ... ... ... ... Нәтижесінде
экономиканың нақты секторының жанама қаржыландырылуы, әсіресе,
құрылыс және онымен ... ... ... ... ... ... ескі ... үй қорларының қайта
қалпына келтірілуі мен алмастыру, инфрақұрылымның даму мәселелері
шешіледі. Осының барлығы салық салу ... ... және ... ... ... ... ... түсімдердің көбеюіне әкеледі.
Дүниежүзілік тәжірибе көрсеткендей, ипотекалық несиелеудің дамуы
ел экономикасының тұтастай ... ... ... ... ... ... ... дамуының негізгі алғышарттары –
бұл тұрғын үйге потенциалды жоғары сұраныстың болуы, миграциялық
процестер, ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеудің пайда болғанына 5 жыл болды.
Өкінішке орай, әзірше ... ... ... ... ... ... ойға ... тұрғындар үйренген жоқ, адамдарды
ұзақ мерзімді қарыздың өзі шошытады. Қажетті ... ... әлі де ... тұрақты. Осыдан өзінің қажеттіліктерін қысудың
мәселелері пайда ... ... ... ... болашақ
табыстардың есесінен қажетті игіліктерді алу – ... ... да, ... ... ... қалған менталитетіміз бұған
үйренуде кедергі ... ... ... ... тек ... ... сөзі ... қала бермеуде. Бүгінгі күні ол тұрақты
табысы бар ... ... ... ... ... ... алудың нақты мүмкіндігі. Әсіресе, соңғы уақытта
барлық ипотекалық компанияларда міндетті алғашқы жарнаны тұрғын
үйдің құнынан 30%-дан 10%-15% ... ... ... 3 ... 20 жылға ұлғайтқанда, ал пайыз қойылымын 24%-н
12%-ға дейін азайтқан кезде ... ... қол ... ... ... ... егер ... қозғалыстың пайда болуы
кезінде қарызгер жекеменшікке алған пәтерді иелене алмаған болса,
онда ... күні ол ... ... жылжымайтын мүліктің толыққанды
иесі бола алады. Банктер, ипотекалық компаниялар белсенді түрде
тек тұрғын ... ... ғана ... ... ... жылжымайтын мүлікті де несиелеумен айналыса бастады,
және үйді жөндеу мен қалпына келтіру жұмыстарына да ... ... ... болды.
4. Қазақстандағы ипотекалық несиелеу жүйесін енгізудің талапкері және
прототип ретінде малайзиялық үлгіні таңдаған Ұлттық Банк ... үлгі ... ... ноу-хау жатыр – рыноктың екі
деңгейлі құрылымы. Бұл арқылы ... ... ... ... үшін арналған «ұзақ» мақсатты ақшаларды жұмылдырады, және
сондай-ақ «ұзақ» және «жұмсақ» (төмен пайызбен) ... үй ... ... ие болады. Мұндағы алғашқы деңгей – несиенің
өзі, ал екінші деңгей – ... ... ... ... ... ... ... Ипотекалық ұсыныстардың кеңеюімен бірге ұзақ мерзімді ипотекалық
несиелеу барысында ... ... ішкі ... ... ... ... қамтамасыз ететін қаржы
институтын қалыптастыру қажеттілігі пайда болды. Осы ... ... ... ... айналысады. Мемлекет
бағдарламаны тікелей қаржыландыра алмаған жағдайда ипотеканың
негізгі даму факторы басқа ... ... қол ... ... ... экономикада бұл көздер – қор ... ... ... ... ... ... ... құралдарды ипотекалық кредиттер
бойынша талап ету құқығымен қамтамасыз етілген ипотекалық ... ... ... ... ... ... Бұл ... әлем
елдері үшін дәстүрлі құрал болып ... және ол ... ... ... ... ие, ... ол ... және өтімділіктің сәтті симбиозы болып табылады.
6. Элитті тұрғын үйді несиелеу ... ... ... осындай үйді
алу бәрінің қолынан келе бермейді. Сонымен қатар несиелеудің ... ... ... ... ие: қарызгерлердің міндеттемелер
көлемі орасан. Тәуекелдің тағы бір факторы – ... ... ... үй ... кенет төмендеуінің ықтималдылық
дәрежесі жоғары. Көрініп тұрғандай, жақын уақытта ... ... ... ... ... ... ... үйді
несиелеу бойынша операциялар ие болады. ... бұл ... ... ... қарапайым халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыруға
бағытталған ипотекалық несиелеу жүйесі қызмет ету керек. Қолайлы
шарттардағы ... ... ... үшін ... ... ... әсіресе: сыйақы ставкасының төмен деңгейімен
және ұзақ мерзімде, валюталық ... ... ... Бұрын тұрғын үйді ипотекалық ... ... ... ... ... бұл ... республикада
анағұрлым динамикалық дамушы рыноктардың бірі ... ... ... ... ... ... 2004 жылы ... ипотекалық несиенің көлемі – 5,4 млрд., 2005 жылы – ... ... ... ... ... кез келген азаматта ипотекалық
несиенің мәні туралы сұрақтар туындамайды, оны енді көбірек нақты
шарттар қызықтырады. Басқаша айтқанда, тұрғылықты халық ... ... ... және ... ... ... жинақ жүйесін енгізу тұрғын үй проблемаларын шешуге елеулі
үлес қосты, өйткені ... ... ... үйді ... ... ... ынталандырады. Құрылыстық жинақ жүйесі ... ... ... ... ... және ... ... табысы бар жігіне
бағытталған. Осы бағдарламаны ... ... ... ... ... ... ... тиісті заңмен реттелетін қажетті жағдайларды
жасау халықтың неғұрлым ... ... үшін ... тартымды етуге мүмкіндік
береді. Құрылыстық жинақ жүйесін дамытуға мемлекет ... және осы ... оның ... ... ... ... сферасының негізгі мәселелері – «көлеңкелі»
ақшалардың болуы, секьюритизация туралы заңның ... ... ... ... ... ... жеткілікті дамымауы, заңнамадағы
«жырықтар», т.б. болып табылады. Өкінішке ... ... ... ... деңгейде. Біздің сақтандыру компанияларымыз сол сияқты
ұқсас ресейлік компаниялардан ең алдымен әдістемелік ... зор ... ... ... бүгінгі күні біз сақтандыру компанияларын ипотека
бойынша ... ... ... ... ... ... дамуын тежейтін факторлардың бірі – құрылыс материалдары
индустриясының ... ... ... құрылыс үшін қажет
материалдардың өндірісі жеткіліксіз ... ... бар ... ... ... ... ... өсуіне әкелді. 2001 жылы ... бір ... ... 7 теңге болатын, ал қазіргі кезде 40-45
теңге. Құрылыс ... ... ... ... мен цехтар көлемі
ипотекалық несиелеу немесе құрылыстың өзі сияқты жедел өспеуде.
Дегенмен, ипотекалық несиелеу көп жағдайда тұрғын үй ... ... ... ... ... 2005 ... 1 қарашасында
ипотекалық компаниялардың активтерінің жиынтық ... 33,9 млрд ... яғни бір ай ... 5,1%-ға үлкейді. Ипотекалық компаниялардың
кредиттік портфелінің ... ... ... ... ... күмәнді кредиттер – 0,8%, үмітсіз – 0,1%. Бұл ... өте ... ... ... қарастыруда. Қаржы рыногын және
қаржылық ұйымдарды реттеу мен бақылау бойынша ҚР Агенттігінің айтуынша, ол
көрсеткіш екінші ... ... ... ... жоғары.
Республикадағы ипотекалық несиелеудің даму қарқынын және ұсынылған
кредиттеу жүйелерін, яғни «Қазақстан Республикасының тұрғын үй ... ... АҚ, ... ... компаниясы» АҚ, екінші деңгейлі
банктер мен ипотекалық компаниялардың ипотекалық ... ... ... несиелеудің бұл түрі перспективті және жедел дамушы болып қалуда.
Мемлекеттік бағдарламаның белсенді жүзеге ... ... үй ... көбеюіне мүмкіндік береді, ал ол өз кезегінде ипотекалық кредитке
сұраныстың ұлғаюына әкеледі, және де болашақта ... ... ... несие үлесі өсе береді.
Біздің елдегі ипотекалық несиелеу парапар ... ... ... ... ... ... тыс жүзеге асырылуына мүмкіндік және
оның таратушы массасынан Азаматтық кодекспен шығару), банктерді ... ... ... ... ... ... ... (ҚИК, ипотекалық кредиттерді кепілдендіру қоры) арқасында кең
дами бастады.
Экономиканың өсуі бірінші кезекте қымбат тауарлардың ... ... ... ... мүлікке төлемқабілетті сұранысты тудырады. Бұдан
шығатын қорытынды біздің ... ... ... ... дегенмен де экономиканың өсуімен бірге бағалар да өсе ... ... ... ... әлі де ... ... ... мәселелер
баршылық. Әйтсе де, ТМД елдеріндегі бірқатар мемлекеттер біздің ипотекалық
несиелеу тәжірибемізді ... жөн ... Бұл ... ... несиелеу жүйесінің дұрыс бағытта болуын дәлелдейді.
Қосымша 1. Тұрғын үйді қаржыландырудың негізгі қайнар көздері
Қазақстандағы ипотекалық кредит көлемі, млн USD ... 2. ... ... ... жылғы Қазақстандағы ипотекалық кредиттеу рыногының құрылымы
Қосымша 3. Тұрғын үйді қолдануға енгізу көлемі.[xxiv]
| ... үйді ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... қатысты %-н |
|Қазақстан Республикасы |5041119 |184,2 ... обл. |102047 |183,1 ... обл. |289773 |279,5 ... обл. |262677 |181,3 ... обл. |430348 |139,0 ... обл. |201958 |168,2 ... обл. |163959 |201,5 ... обл. |173989 |145,6 ... обл. |233811 |211,7 ... обл. |113025 |227,4 ... обл. |135748 |148,4 ... обл. |228177 |130,4 ... обл. |108540 |197,5 ... обл. |117036 |181,3 ... обл. |755776 |199,6 ... қ. |1108354 |212,0 ... қ. |615901 |173,8 ... ... бойынша Агенттігінің ақпаратынан алынған.
Қосымша 4.
Тұрғын үй құрылысына салынатын инвестициялар 1,7 есе өсті. Тұрғын ... 2005 ... ... 152 млрд теңге инвестиция
бағытталған. Меншіктің барлық түрлеріндегі ұйымдар мен ... ... ... жалпы алаңы 28666 мың шаршы метр болатын 25,9 мың ... ... бұл 2004 ... ... ... 1,5 ... 5.
Кесте. Ипотекалық кредитті өтеудің сызбасы.[xxv]
|Өтеу сызбасы ... мен ... ... ... ... ... ... ипотека ... ... ... ... мен ... ... схема |
|қойылым мен ай |өтемақы сомасы бекітілген |бойынша ешкім ұтпайды. ... ... ... ... өз | ... ... кепіл |міндеттерін нақты біледі, | ... ... бұл ... ... | ... ... ... болатын | |
| ... ... | |
| ... | ... пайыздық қойылымды ипотека ... ... ... |Бұл ... ... |Кредиторларға |
|несие айнымалы пайыз|ойын элементін құрайды, ... ... ... ... ... ... ... |сәйкес құралдар |
|бұл пайыз кредит ...... ... ... ... ... ... Егер рыноктық |көмектеседі, ал бұл ақша ... және ... ... ... ... ... ... қаржы |төлемдер азаяды, егер |қатаңдағанда кредиттеуді ... ... ... ... ... Қарызгер |
|қойылымы қозғалысын |сәйкесінше ... де ... ... ... ... ... |кезінде пайыз бойынша |
| | ... ... |
| | ... ... да |
| | ... ала ... ... 15 жылға берілетін ипотека ... ... ... ... ай ... ... ай ... |
|сайынғы төлемдер 15 |төлемдер мерзімі 30 жылғы |төлемдердің ... ... ... ... ... ... объекттерді |
|жүзеге асырылады. Ол|қарағанда анағұрлым |жедел меншікке алуына ... ... ... ал ... ... береді. |
|қойылымымен ... ... ... ... ... |төмен. Объекттің меншікке |тәуекелділігін кредиттің |
|кейде ... ... ... ... және |негізгі сомасының тез |
|да қолданылуы ... ... ... байланысты |
|мүмкін. ... ... ... ... |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... ... ай |Кредиторлар қарызгерлерге |Қарызгерлерге де, |
|сайынғы төлемдер ... ... өтеу үшін ... да тиімді. |
|сомасы 30 жылға |әдетте мерзім басында ... ... өз ... ... береді. Бұл |ақшасын алады, ал |
|пайыздық қойылымды ... ... ... ... ие |
|ипотекада сияқты |жеделдетілген ... ... ... ... ... ... ... |қамтамасыз етеді, ... ... ... ... ... жыл ... ... және |
|4-7,5%-ға өседі, |үлкен ... ... ... ... ... 12-15 жыл |мәжбүрлейді. ... ... ... | | |
| | | ... ... ипотека ... ... ... |Бұл ... мақсаты – |Бәрінен көп жылжымайтын ... ... ... бастапқы кезеңін|мүлікті бірінші рет |
|басталады, содан ... ... ... ... яғни ... ... |шағын сомалары болашақта |қажетті капиталды әрең |
|бастайды, әдетте ... Бір ...... ... оның |
|интервалы анықталған|мерзімнің басында ... ... ... ... тәсілдермен |«амортизацияланбау» |және төлемдердің өсуіне |
|өзгереді. Кредит ... яғни ... өте ... ... ... ... ... мерзімі |келе қарыз төмендемей өсе | ... ... | ... ... ... ... Н.Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және жедел жаңару
жолында», «Атамұра» баспасы, 2005 ж.
[ii] п.р. Кузнецова Г.Я. ... ... ... ... – 1989 ... ... К., ... Ф. Соч. Т. 25. Ч.І. С. 443.
[iv] Сол жерде. С. 417.
[v] Борисов Е.Ф. «Экономическая теория в ... и ... ... Москва – 2000 г.
[vi] Тулегенова М.С., Гутова Н.Н., «Дж.М.Кейнс: общая теория ... и ... ...... 2005 ... ... А.К., ... модели ипотечного кредитования», журнал
«Банки Казахстана», № 8 – 2005 г.
[viii] 2000 ... 21 ... №1290 ... үй ... ұзақ ... ... және ипотекалық кредиттеу жүйесінің дамуы туралы»
Қазақстан Республикасы Үкіметінің жарлығы.
[ix] Сол жерде.
[x] Байгісиев М.Қ. «Жылжымайтын мүлік экономикасы», «Қазақ университеті»
баспасы, ... – 2003 ... ... ... ... ... ... үй құрылысы
дамуының мемлекеттік бағдарламасы»
[xii] Газета «Крыша» № 47 ... ... ... вместе с
Жилстройсбербанком!»
[xiii] Донцов С.С. «Современные перспективы развития жилищного кредитования
в Казахстане», журнал «Банки Казахстана», № 6 – 2004 ... ... Е., ... жилищное кредитование в Беларуси и Казахстане:
состояние и направления развития», «Банки ... № 10 (100), 2005 ... ... Кунтуарова Ж.С. «Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеудің
қазіргі жағдайы және оның даму перспективалары», әл-Фараби ... ... ... және ... ... жас ... мен ... ҮІ-
шы ғылыми-теоретикалық конференциясының материалдары, ... ... ... және ... экономикалық талаптар», Алматы – 2006 ж. 59-
бет.
[xvi] Джанабаева Г., «Закладная как инструмент регулирования ... ... ... ... - № 6, 1999 г.
[xvii] Рысалиев А. «Ипотечная лихорадка», журнал «Личные ...... ... ... ... 2 (5) Март 2006 г. 10-11стр.
[xix] Рысалиев А. «Ипотечная лихорадка», журнал «Личные деньги», № 1-март,
2006 г.19-бет.
[xx] Байгісиев М.Қ. «Жылжымайтын ... ... ... ... ... – 2003 ... ... М.Қ. «Жылжымайтын мүлік экономикасы», «Қазақ университеті»
баспасы, Алматы – 2003 ж.
[xxii] Баялбаева А.К., «Проблемы развития национальной системы ... в ... ... ... ... ... және ... факультетінің жас ғаламдар мен студенттердің ... ... ... ... ... аймақтық және ғаламдық экономикалық талаптар», Алматы – 2006 ж. 26-
бет.
[xxiii] Дорох Е., «Банковское жилищное ... в ... ... ... и ... ... «Банки Казахстана» № 10
(100), 2005 г. 83 стр.
[xxiv] ҚР-ң статистика бойынша Агенттігінің ... ... ... ... Г., ... как ... регулирования риска при
ипотечном кредитовании», «АльПари» - № 6, 1999 г.
Қосымша әдебиеттер:
1. ... Л.В. ... ... на ... ... реформ: теоретические
аспекты», ҚазҰУ хабаршысы. № 2 (36), 2003 ... ... М.Қ. ... ... экономикасы», «Қазақ университеті»
баспасы, Алматы – 2003 ж.
3. Балабанов И.Т. Экономика недвижимости. - СПб.: Питер, 2000 г.
4. ... Е., ... ... по ... кредитованию
стран СНГ», Мир Финансов, № 11 (28), 30.11.2005 г.
5. ... А.К., ... ... ... ... журнал
«Банки Казахстана», № 8, 2005 г.
6. Баялбаева А.К., «Проблемы ... ... ... ... в ... ... ... атындағы ҚазҰУ-дың
Экономика және бизнес факультетінің жас ... мен ... ... ... ... ... ... заманғы аймақтық және ғаламдық экономикалық талаптар», Алматы –
2006ж.
7. Борисов Е.Ф. «Экономическая теория в вопросах и ответах», ... ... – 2000 ... ... ... № 47 ... ... жилье вместе с
Жилстройсбербанком!»
9. Голицин Ю. Вечный квартирный вопрос. - ... № 12, 2000 ... ... Ю.В. ... и ... услуги в России. – М.: Финансы и
статистика, 1999 г.
11. Головин Ю.В. Ипотечное ... ... ... ... С.-Петерб. Гос. ун-т экономики и финансов. – СПб.: Изд-во
СПбГУЭФ, 1999 г.
12. Грачев И. ... - ... - ... дело в ... - ... 2002 ... Грибанова С. “Что нам стоит дом построить” – НП № 25 (213), 21 июня
2002 г.
14. Грибанова С. ... в ... – НП № 24 (212), 14 июня 2002 ... ... М. ... и ипотечное кредитование - Деньги и кредит. – №
8, 1995 г.- С.49
16. Джанабаева Г., «Закладная как ... ... ... при
ипотечном кредитовании», «АльПари» - № 6, 1999 г.
17. Донцов С.С. ... ... ... ... ... ... журнал «Банки Казахстана», № 6, 2004 г.
18. Дорох Е., «Банковское жилищное кредитование в Беларуси и ... и ... ... ... ... № 10 (100), ... 83 ... Дюсембаев Н.М., «Перспективы развития ипотечного кредитования в
Казахстане», «Банки Казахстана» - № 1, 2004 г.
20. ... Н.Г. ... ... ... ... решения. -
Финансы.- № 6, 2002 г.
21. Иванов В.В.Все об ипотеке. – М.: МТ-Пресс, 2000 ... ... В.В. ... ... – М.: ... ... 2001 ... Ивасенко А.Г. Ипотечное кредитование: ... ... ... ... Учебное пособие. -Новосибирск: НГАЭиУ, 1996 г.
Иконников А. “Нужна ли нам ипотека?” - ... №12 (74) 12, 25 ... ... ... об ... ... ... архитектуры и
градостроительства» - «Кв@ртира», журнал, 2 (5) Март, 2006 г. 4-5 стр.
“Ипотека становится доступной” - Эксперт-Казахстан № 8 (10), 26 ... ... ... Р.А. ... ... в ... ... кредитования»,
АльПари, №1, 2005 г.
26. Калянина Л. Ипотека в ожидании третьего пути. – Эксперт, №16, 1999 ... ... ... в ... - Твой новый дом. № 10, 2002 г.
28. п.р. ... Г.Я. ... ... ... ... – 1989 г.
29. Кунтуарова Ж.С. «Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеудің
қазіргі жағдайы және оның даму перспективалары», ... ... ... және ... ... жас ... мен
студенттердің ҮІ-шы ғылыми-теоретикалық конференциясының материалдары,
«Қазақстан: қазіргі ... ... және ... ... ... – 2006 ж. ... Кусаинов Сагындык. "Правда и мифы ипотеки, или Особенности ... ... ...... , ... г.
31. ҚР-ң статистика бойынша Агенттігінің мәліметтерінен (2004-2005ж.ж.)
32. ... ... ... ... арналған тұрғын үй
құрылысын дамытудың мемлекеттік ... ... К., ... Ф. Соч. Т. 25. Ч.І. С. ... ... ... на пороге запуска ипотечного рынка” -
Банковское дело в ... № 7 (79), 2001 ... ... ... ... год ... - ... в Москве", август 2002 г.
35. Махамбетова М.Ж. «Механизм жилищного ... в ... ... №3 (37), 2003 ... ... по организации и порядку осуществления
программ ипотечного жилищного кредитования, Под ред. Н.Б. ... ... ... ... ... 2002 г.
36. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... 2005 ... “Нестабильность мешает развитию ипотечного ... ... ... - ... ... 14 ... 2002 ... Полищук Оксана. “Ипотечное кредитование.10 лет с правом проживания”-
Бизнес, № 48 (515), 25 ноября 2002 ... ... А.Ю. ... ... в ... ... ... - Банковское дело. – № 12, 1999 г.
40. 2000 жылдың 21 ... №1290 ... үй ... ұзақ ... ... және ... ... жүйесінің дамуы
туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің жарлығы.
41. Резник Игорь. “Под крышей дома своего. ... ... ... ... 15 (593), 16 апреля 2004 г.
42. Рубченко М. Наша задача – создать ликвидный рынок ипотечных бумаг. -
Эксперт. -№ 37 2002 ... ... А. ... ... журнал «Личные деньги», №1-март,
2006 г.
44. Рябченко Л.И. Ипотечное кредитование: Проблемы и перспективы развития
- Деньги и ... №3, 1997 г.- С. ... ... А.Р. ... ... кредитования: современное состояние
и перспективы развития», «Банки Казахстана» - № 8, 2004 г.
46. Сергеев Д.А. ... ... ... ... на ... явлений в экономике - Финансовые проблемы РФ и пути их
решения: теория и практика. ... ... ... - СПб.: ... 2000 г. -С.188.
47. Тулегенова М.С. «Финансовый капитал и интегрированные структуры.
Учебное пособие»// Алматы: ... 2005 г. – 34 ... ... А.Ж. ... ... ... институционалды
негіздерінің қалыптасуы», «Вестник КазНУ». Серия экономическая. № 2
(48). 2005 ... ... А. Н. ... в ... ... ... – СПб.: ... г.
50. Урчукова Ж.М. Особенности организации ипотечного кредитования в
современных ... - ... -№1, 2002 ... ... Г.А. ... ... в ... - М.: Экономика, 2001 г.
52. Шантаров Б. ... и ... ... доступными возможности
ипотечного кредитования” - Строительная ... ... г, С. ... ... В. “Движение недвижимости” – Экспресс К № 106 (15019), 11
июня 2002 ... ... А.В., ... ... ... ... ... в
РК», Вестник КазНУ. №2 (42), 2004 г.
55. Эскина А.В., «Управление ... ... ... ... ... ... № 3 (43), 2004 ж.
56. www.af.kz
57. www.centercredit.kz
www.cna.com.ua
www.gazeta.kz
58. www.ipoteca.cosa.ru
59. www.ipoteca.kz
60. www.wfin.kz
-----------------------
Субсидиялар, дотациялар
Мемлекеттік сақтандыру қорын қалыптастыру
Бюджеттік қаржыландыру
Қарыздық құралдар
Жеке құралдар
Қарыздық құралдар
Институционалды инвесторлар
Қазақстан Ипотекалық ... ... – 25-30 млн ... ... рынок
Сақтандыру компаниялары
Заем алушы
Кредиттік ұйымдар
(коммерциялық банктер, ипотекалық ұйымдар)
Тұрғын үй рыногы
Сот органдары
Жылжымайтын мүлік бойынша құқықтарды тіркеу ... ... ... ... ... қайнар көздері
Банктердің кредиттері
Корпоративті облигациялар
Ипотекалық облигациялар
Кредит функциялары
Ынталандырушы
Бөлуші
Орын басушы
Экономикада ақшаның жылдам айналысы нәтижесінде экономикалық ... ... ... ... ... құралдардың бөлінуі жүзеге
асырылады
Қолма-қол ақшаны кредиттік ақшамен орын басуы

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ипотекалық кредиттің экономикалық мәні мен мағынасы38 бет
Банктік несие қызметтері33 бет
Несие туралы3 бет
Тұрғын үй несиелендіру саясаты, қазіргі жағдайы және даму болашағы65 бет
Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеудің талдауы39 бет
Қазақстан Республикасында шетелдердің тәжірибесі бойынша ипотекалық несиелеу жүйесінің мүмкін болатын моделін дамыту70 бет
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы69 бет
Қазақстанның банк жүйесіндегі қызметті талдау6 бет
Қарызданушының кредиттеу процессін ұйымдастыру6 бет
Ұзақ мерзімді ипотекалық несие берудің алғышарттары38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь