Қолданыста бар деректер мен зерттеулер негізінде әлеуметтік-саяси және діни процестерге жан-жақты талдау жасап, сонымен қатар осы кезеңде кең өріс алған шаруалар соғысына жаңа баға беру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. ХҮІ ҒАСЫРДЫҢ БІРІНШІ ЖАРТЫСЫНДА ГЕРМАНИЯНЫҢ САЯСИ . ӘЛЕУМЕТТІК ТАРИХЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ.
1.1 Әлеуметтік қайшылықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 ХҮІ ғ. бірінші жартысындағы Германияның саяси дамуының сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2. ХҮІ ғ. РЕФОРМАЦИЯ ЖӘНЕ ҰЛЫ ШАРУАЛАР СОҒЫСЫНЫҢ СИПАТЫ
2.1 Реформацияның алғышарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
2.2 Германиядағы шаруалар соғысының сипаты және саяси, қоғамдық реакцияның басталуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59
Тақырыптың өзектілігі: Қай қоғамда, мемлекетте болмасын саяси билікте, ішкі сыртқы саяси жағдайдың даму деңгейі әлеуметтік экономикалық құрылымға тікелей тәуелді немесе әлеуметтік-экономикалық жағдайы нашар мемлекет саяси даму дәрежесінің жоғарғы деңгейіне қол жеткізе алмайды және де осы халықтың хал-ахуалының көрсеткіші, сол кезеңнің, мәдениетінің даму көрсеткішін білдіреді. Сондықтан біз тарихшылыр қай кезде болмасын саяси дағдарыс, рухани тоқырау немесе өрлеудің себептерін анықтау үшін және оған объективті баға беру үшін зерттелініп отырған мемлекеттің әлеуметтік – саяси жағына және ондағы болған ішкі қайшылықтарға баса назар аударуымыз керек.
Қарастырылып отырған кезеңде Германияның саяси - әлеуметтік дамуына келетін болсақ, елдегі экономикалық құрылыстың өзгешелігі, саяси бытыраңқылық пен феодалдық озбырлықтың дөрекі формалары әлеуметтік жанжалдарды туғызды. Жағдайдың ерекшелігі – езілгендер мен қанаушы таптардың арасындағы жанжал билеуші таптардың - өзара бәсекелес дербес княздердің, ақсуйек және діни княздер мен феодалдардың ең жоғарғы діни және ақсүйек феодалдар мен рыцорлардың арасындағы шиеленіскен күреспен астасып жатты, сондай-ақ елдің әртүрлі аудандарындағы бюргерліктердің өз ішіндегі ала ауыздықтар мен мақсаттардың қарама-қарсылығымен бейнеленеді. Осы алауыздықтардың арқасында елде шаруалар соғысы да бет алды. Бытыраңқы Германияда оппозицияның әртүрлі ағымдарын ымыраға келтіріп, біріктіру ісі ерекше қиыншылықтарға кездесті.
Территориялық жүйеге негізделген саяси құрылысқа қарсы шыққан оппозицияның қатарында неміс рыцорлары да болды. Бірақ рыцорлардың бұл реакцияшылдық идеалары, бюргерліктің тарапынан да, әсіресе халық тарапынан да ешқандай тілектестікті кездестіре алмады. Алайда осыған қарамастан, княздерге қарсы күрескен рыцорлар идеологтары ХҮІ ғасырдың бас кезіндегі саяси оппозицияның жалпы өрлеуінде едәуір рөл атқарды.
Міне осындай ХҮІ ғасырда Германияның ішкі жағдайында болып жатқан шиеленіскен жағдайларды шешу зерттеуіміздің негізі болып келеді. Бұл сөзсіз, тарих тағылымдарын зерттеудегі өзекті мәселелердің бірі.
Бітіру жұмысының мақсаты мен міндеттері: Аталған тақырыпта бітіру жұмысын жазудағы мақсатымыз қолданыста бар деректер мен зерттеулер негізінде әлеуметтік-саяси және діни процестерге жан-жақты талдау жасап, сонымен қатар осы кезеңде кең өріс алған шаруалар соғысына жаңа баға беру жұмысымыздың басты мақсаты болып отыр. Осы мақсатты басшылыққа ала отырып бітіру жұмысымыздағы келесі мәселелерді қарастыруды міндетіме алдым.
1. Әлеуметтік қайшылықтарды зерттеу;
1. Володарский В.М. Социально-политические взгляды Ульриха фон гуттена. // Средние века. М., 1964.
2. Циммерман В. История крестьянской войны в Германии. М., 1937. Т.1.
3. Хрестоматия по истории средних веков. М., 1950. Т.3.
4. Смирин М.М. Передовые идеи народной Реформации. М., 1975; Эразм Роттердамский и реформационное движение в Германии. М., 1978; Чистозвонов А.Н. Реформация как фактор Германской истории XVI в. М., 1985; Соловьев Э.Ю. Непобежденный еретик: Мартин Лютер и его время. М., 1984.
5. Сказкин С.Д. Очерки по истории Западно – Европейского крестьянсва в средние века. М., «Наука» 1968.
6. Ермолаев В.В. Франконской город крестьянской войне. 1525.Сб. Средние века. Вып. 5 М., 1954.
7. Лившиц Г.М. Реформационное движение в Германии // Реформационное движение в Чехии и Германии. Минск, 1972. Гл. ІІІ. с 129 – 205.
8. Источники по истории Реформации. М., 1906; Мартин Лютер к христианскому дворянству немецкой нации об улучшении христианского состояния. Харьков, 1912; Лютер М. О рабстве воли // Эразм Роттердамский. Философские произведения. М., 1986; Роттердамский Э. Похвала глупости. М., 1971.
9. Маркс К., Энгельс Ф. Сочинение. Т.7. с 348.
10. Смирин М.М. Реформация и Великая крестьянская война в Германии // Всемирная история. М., 1978. Т 4. Гл. VII. С. 145 – 152.
11. Смирин М.М. Реформация и Великая крестьянская война в Германии // Всемирная история. М., 1958. Т 4. Гл. VII. С. 155 – 158.
12. Смирин М.М. Германия эпохи реформаций и Великой крестьянской войны. М., 1962. с. 35 – 44.
13. Смирин М.М. Очерки истории политической борьбы в Германии перед реформацией. Изд. АН СССР. М., 1955.
14. Смирин М.М. Сборник. // Средние века. Вып. 39.М., 1975.
15. Хрестоматия по истории средних веков. М., 1950. Т.ІІІ. С. 88.
16. Лившиц Г.М. Реформационное движение в Германии // Реформационное движение в Чехии и Германии. Минск, 1972. с. 129 – 205.
17. Циммерман В. История крестьянской войны в Германии. М., 1937. Т 1. С – 113.
18. Хрестоматия по истории средних веков. М., 1950. Т. ІІІ. С. 84.
19. Маркс К., Энгельс Ф. Сочинения. Т. 1. с. 423.
20. Смирин М.М. Реформация. М., 1958. Т.4.С.145.
21. Реформационное движение в Чехии и Германии. Минск, 1972. С.130.
22. Маркс К., Энгельс Ф. Сочинения. С.355.
23. Сказкин С.Д. Очерки по истории западноевропейского крестьянства в средние века. С. 278 – 348.
24. Смирин М.М. Германия эпохи реформаций и Великой крестьянской войны. М., 1962. С. 23.
25. Смирин М.М. Борьба за землю в Юго-Западной Германий в XV и начале XVI века // Аграрные отношения в Юго-Западной Германии XV и начале XVI в. (По материалам Верхней Швабии и Шварцвальда) // Исторические записки. М., 1938. С. 177.
26. Исторические записки. М., 1946. Т. 19. С. 149.
27. Смирин М.М. Реформация императора Сигизмунда. Политический памфлет XV века // Средние века. Вып. 3. М., Вып. 3. М., 1951. с. 217.
28. Из автобиографической воспоминаний Лютера // Хрестоматия по истории средних веков. М., 1950. Т.3. С. 106.
29. Из автобиографической воспоминаний Лютера // Хрестоматия по истории средних веков. М., 1950. Т.3. С. 106.
30. 95 тезисов Лютера // Хрестоматия по всеобщей истории. Ч. 1.М., 1914. С. 11.
31. Лютер М. О свободе христианства // Источники по истории реформации. М., 1906. с 14.
32. Циммерман В. История крестьянской войны в Германии. Т. С. 120.
33. Хрестоматия по истории средних веков. Т.3. М., 1950. С. 86.
34. Источники по истории Реформации. Вып. 1. С. 18 – 19.
35. 95 тезисов Лютера // Хрестоматия по всеобщей истории. Ч. 1.М., 1914. С. 110.
36. Маркс К., Энгельс Ф. Сочинения. С.300.
37. Лютер М. О свободе христианства // Источники по истории реформации. М., 1906.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.......................................................................................................................3
1. ХҮІ ҒАСЫРДЫҢ БІРІНШІ ЖАРТЫСЫНДА ГЕРМАНИЯНЫҢ САЯСИ - ӘЛЕУМЕТТІК ТАРИХЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ.
1.1 ... ... ХҮІ ғ. ... жартысындағы Германияның саяси дамуының сипаты......................................................................................................................15
2. ХҮІ ғ. РЕФОРМАЦИЯ ЖӘНЕ ҰЛЫ ШАРУАЛАР СОҒЫСЫНЫҢ СИПАТЫ
2.1 ... ... ... ... ... ... және ... қоғамдық реакцияның басталуы.............................................................................................33
Қорытынды...........................................................................................................57
Пайдаланған әдебиеттер тізімі...........................................................................59
К І Р І С П Е
Тақырыптың өзектілігі: Қай қоғамда, мемлекетте болмасын саяси билікте, ішкі ... ... ... даму ... ... экономикалық құрылымға тікелей тәуелді немесе әлеуметтік-экономикалық жағдайы нашар мемлекет саяси даму дәрежесінің жоғарғы деңгейіне қол жеткізе алмайды және де осы ... ... ... сол ... ... даму көрсеткішін білдіреді. Сондықтан біз тарихшылыр қай кезде болмасын саяси дағдарыс, рухани ... ... ... ... ... үшін және оған объективті баға беру үшін зерттелініп отырған мемлекеттің әлеуметтік –саяси жағына және ондағы болған ішкі ... баса ... ... ...
Қарастырылып отырған кезеңде Германияның саяси - әлеуметтік дамуына келетін болсақ, елдегі экономикалық құрылыстың өзгешелігі, ... ... пен ... ... ... формалары әлеуметтік жанжалдарды туғызды. Жағдайдың ерекшелігі –езілгендер мен қанаушы таптардың арасындағы жанжал билеуші таптардың - өзара ... ... ... ... және діни княздер мен феодалдардың ең жоғарғы діни және ақсүйек феодалдар мен рыцорлардың арасындағы шиеленіскен күреспен астасып жатты, сондай-ақ ... ... ... ... өз ... ала ... мен мақсаттардың қарама-қарсылығымен бейнеленеді. Осы алауыздықтардың арқасында елде ... ... да бет ... ... ... оппозицияның әртүрлі ағымдарын ымыраға келтіріп, біріктіру ісі ерекше қиыншылықтарға кездесті.
Территориялық жүйеге негізделген саяси құрылысқа қарсы шыққан оппозицияның ... ... ... да болды. Бірақ рыцорлардың бұл реакцияшылдық идеалары, бюргерліктің ... да, ... ... ... да ешқандай тілектестікті кездестіре алмады. Алайда осыған қарамастан, княздерге қарсы күрескен рыцорлар идеологтары ХҮІ ... бас ... ... ... жалпы өрлеуінде едәуір рөл атқарды.
Міне осындай ХҮІ ғасырда Германияның ішкі жағдайында болып жатқан ... ... шешу ... ... ... келеді. Бұл сөзсіз, тарих тағылымдарын зерттеудегі өзекті мәселелердің бірі. ... ... ... мен ... ... тақырыпта бітіру жұмысын жазудағы мақсатымыз қолданыста бар деректер мен зерттеулер негізінде әлеуметтік-саяси және діни процестерге жан-жақты талдау жасап, ... ... осы ... кең өріс алған шаруалар соғысына жаңа баға беру ... ... ... болып отыр. Осы мақсатты басшылыққа ала отырып бітіру жұмысымыздағы келесі мәселелерді қарастыруды міндетіме алдым.
1. Әлеуметтік қайшылықтарды зерттеу;
2. ХҮІ ғ. ... ... ... ... ... ... Реформацияның алғышарттарын айқындау;
4. Германиядағы ұлы шаруалар соғысының сипаты және саяси, қоғамдық реакцияның басталуын қарастыру.
Мәселенің деректік қоры мен ... ... ... ... жазу ... В.М. Володарскийдің Социально-политические взгляды Ульриха фон Гуттена атты еңбегін пайдаландық, сонымен қатар бұл мәселеге ... ... ... ... ... в ... атты ... атап кетуге болады. Бұл еңбекте 1524 – 1525 жылдардағы германиядағы шаруалар соғысы тарихынан көптеген фактілік ... ... [1-2]. ... жылы ... по истории средних веков» және «Источники по ... ... ... ... ... ... ... бітіру жұмысын жазуда әсері зор болды [3]. ... ... - ... ... айтатын болсақ, ол әрине реформациямен тікелей байланысты, сондықтан біз соған қатысты келесі еңбектерді пайдаландық. Бұл құбылыс Еуропа тарихының ірі ... ... ... ... ... бетбұрыс жасап, адам дүниетанымының жетілуіне алып келді. Сондықтан, неміс реформациясы тарихнамадағы көп зерттелеген мәселелердің қатарын құрайды. Әсіресе ... ... ... ... оның ішінде М.Лютер, Т.Мюнцер бейнелері саяси тұлға ретінде, діни тұрғыдан, педагогикалық ... ... ... ... М.М., ... А.Н., Соловьев Э. т.б. Орыс тарихнамасына Смирин М.М. өзінің салалы еңбектерімен көзге түсті. Оның «Очерки истории политический борьбы в ... ... ... ... Германиядағы шаруалар тобының антифеодалдық қозғалысы тек тікелей ... ... ... ... ... ... қана қоймай, территориялық князьдер билігіне қарсы, реакциялық территориялық жүйеге қарсы не себепті бағытталғанын көрсетеді. Автор еңбектің соңғы тарауларында XV ... соңы мен XVІ ... ... ... ... қарсы шаруалардың таптық күресінің күшейгендігін, бұл күрестің неміс халқының басқа қабаттарына әсері және реформация және Ұлы ... ... ... жалпы халықтық көтерілісті дайындаудағы оның маңызы туралы көрсетуге тырысты [4-5].
Аграрлық мәселелерге байланысты Сказкин С.Д. «Основные проблемы так ... ... ... ... в средней и Восточной Европе» еңбегінде XV –XVІ ғасырлардағы Эльбаның батысында қалыптасқан ... ... ... туралы мәселелерді қарастырады. Әсіресе оның «Очерки по истории Западно –Европейского крестьянства в средние века» еңбегін атауға ... Осы ... ... С.Д. XVІ ... Эльбаның батысында қалыптасқан аграрлық құрылымның басты белгілерін ... ... ... батыс Еуропалық елдерде феодалдық экономикада қалыптасқан жағдайларға тәуелділігі мен олардың өзара қарым –қатынасын ретімен баяндап баға берген [].
Бұл мәселе ... ... В.А. ... ... в ... ... 1525 г. «Средние века», 1954.Т.5. Екі өндіргіш күштер арасында ... ... ... ... ... мен ... соғысы буржуазиялық революция ретінде қарастырылды. Туындап келе жатқан неміс буржуазиясы мен ... ... ... буржуазиялық революция мақсаты тұрды. Ермолаев артта қалған, феодалдық, оянбаған қаланы ... ... ... ... барщина мен басқа феодалдық міндеткерліктерді төлеп тұрады, шаруалардан айырмашылығы жоқ. Бұл қала жартылай аграрлы қолөнер нашар дамыған, ... ... ... [6].
Липшиц Г.М. «реформационное движение в Чехии и ... ... ... 1978 жылы ... ... көрді. Онда Германия мен Чехиядағы реформация толық нақты тарихи құбылыс ретінде сипатталады. Онда феодалдық қағида таптық қайшылықтардың орын ... ... [7]. ... ... ... жұмысының дерек көзі ретінде, сол заманның ағартушыларының тікелей еңбектері пайдаланылды. Яғни, гуманистердің, оның ішінде Э.Роттердамскийдің, ... ... ... ... М.Лютердің, Томас Мюнцер шығармалары [8].
Диплом жұмысының әдістемелік ... мен әдіс ... ... ... жазу ... ... ... танымдық, жүйелік, объективтілік принциптері әдістемелік негіз етіп алынды. ... ... ... ... үшін жалпы ғылыми әдістер және арнаулы тарихи әдістер қолданылды. Жалпы ғылыми әдістерден индукциялық (жалпыдан жалқыға көшу) және ... ... ... ... ... ... байланыс әдісі өте тиімді деп табылды. Арнаулы тарихи әдістерден тарихи –салыстыру, тарихи жүйелеу тарихи –генетикалық, тарихи –аналитикалық әдістер ... ... ... ... тарих ғылымында деректерді, зерттеулердің негізделген концепцияларын салыстыруда, бір –бірінен ажыратылуында, жіктеуде кең қолданылатын әдіс болып табылады. Ол әдіспен біз мәні ... бір ... ... ... еуропалық және ресейлік деректерді, зерттеулерді салыстырып, орташа тұжырым жасауға ұмтылдық.
Тарихи генетикалық әдіс феодализмнің, капитализмнің шығу, қалыптасу ... ... ... ... болып табылады. Жүйелеу, жіктеу әдістерімен ғылыми айналымдағы дерктер мен көзқарастар мазмұны, мәні, тілі т.б. параметрлері жағынан ... ... ... құрылымы: кіріспеден, екі тараудан, қорытынды мен әдебиеттер тізімінен құралған. Әр тарау өз кезегінде екі бөлімге ...
1. ХҮІ ... ... ... ... ... - ӘЛЕУМЕТТІК ТАРИХЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ.
Әлеуметтік қайшылықтар
1437 жылы Люксембургтер династиясы орнына Габсбургтер келді. Династияның ауысуы император ... ... ... ... өте келе ... ... князьға айналды. XVI ғасырдың басында Герман империясы шамамен мыңға жуық бытыраңқы дербес княздіктерден тұрды. Осы ірі территориялар мен ... ... қала ... бір ... ... ... территориялар да өмір сүрді. Осы көп территориялар билеушілері үнемі бір –біріне қарсы одақ құрып жауласып жатты. Бұдан ... ... ... ... жетті [9]. Княздар өз бетінше ... ... ... ... ... ... ... салық жинады, монета соқты, сот инстанциясының қызметін бақылады және т.б.
XVI ғасырдың басында “Герман ұлтының қасиетті Рим империясының” бірқатар ... әлі де ... ... ... бар, ... ... ел болып қала берді. Германияда үстемдік еткен ... тобы елді ... ... ... ... ... соңында жүргізген империялық реформалар мақсаты империяны біршама нығайту еді. Бұл Еуропада ... ... ... ... ... болды. XVI ғасырдың басында реформалардың сәтсіздікке ұшырағаны анықталады. Территориялық княздіктер мен графтықтардан тұрған империя көрші орталықтанған мемлекеттерге орын бере ... ... ... өз қол астына біріктірудегі әрекеттері сәтсіздікке ұшырады, 1499 жылы император мен княздар әскері талқандалып, 1511 жылы Швейцар ... ... ... Осы ... ... ... жатқан герман императоры Максимилиан І Франция мен Венециядан жеңілді. XVI ғасырда ... ... ... империясы жағдайы аянышты болды. Бірақ XV ғасырдың соңында ... ... ... –католиктік реакциялық күштерінің, бірінші кезекте папаның қолдауына сүйенеді [10]. Әскери күштер мен бағынышты жерлердің байлықтарын пайдалана отырып сол уақыттағы ірі ... ... ... ... ... династиялық неке саясатын жүргізе отырып, император Максимилиан І мен Австрия эрцгерцогтар неміс княздарын бағындыруға ұмтылып, бірқатар еуропалық мемлекеттерге ... ... ... ... Габсбург державасы бұл мақсатына кейінірек, Максимилиан І немересі Карл V (1519 –) ... ... Карл ... жағынан испан католик королі (Фердинанд пе Изабелла) немересі. 1516 жылы ... және ар ... ... ... тағы мұрагерлікке қалды. Максимилиан ықпалымен Карл “Қасиетті Рим империясының” мұрагері болып тағайындалды. Осылайша, 1519 жылы Максимилиан қайтыс ... ... Карл ... құрамына енген барлық территориялар мен испан тағын біріктірді [9; 58б]. ... ... ... ... бытыраңқылық пен феодалдық озбырлықтың формалары елде әлеуметтік қайшылықтар туғызды. Осы кезде қалаларда ... ... ... ... ... ... Цех ... мен көпестерден тұратын қалалық бюргерлер топтана бастады. Осымен қатар шаруалардан бұрын ешқандай ... ... ... ... қала ... тобы ... бастайды.
Қала бюргерлерінің орта табының көбі байлар, орташалар, ұсақ меншік иелері, шеберлер, саудагерлер болды. Олар ауыр ... ... ... зиян ... ... ... ... күшейе түсті. Бірақ ішкі қарым –қатынастардың жеткіліксіз дамуы, саяси бытыраңқылық неміс бюргерлерінің тап болып қалыптасуына мүмкіндік бермеді. Ол өз ... аса ... ... ... мақсаттар қоя алмады.
Шаруалар мен феодалдар арасындағы жан –жал, үстемдік етуші таптар –княздар, ақсүйек және діни княздар феодалдар мен діни және ... ... ... ... күреспен астасып жатты [9].
Германия бытыраңқылығы, сол кездегі қалыптасқан жағдай ... ... ... Рыцарлар ауыл шаруашылық және саяси өмірде позициясынан айырылып жағдайлары нашарлады. ... және жаяу ... ... ... ... ... ... дамуы енді рыцарларды әскери қызметтен ығыстырады. Өздерінің жағдайларын сақтап қалудың амалын рыцарлар империяны нығайтудан, ... ... ... ... ... ... саяси рөлін қайта қалпына келтіруден көрді [11]. Бірақ неміс дворяндары мемлекеттің ішкі экономикалық және саяси байланыстарын нығайтуға ұмтылмады, рыцарлардың әскери ... ... онда ... ... шексіз үстемдік еткен, ал қалалар саяси мәнінен айырылған империя құруға ұмтылды. Рыцарлардың идеологтары княздар мен топтарды ығыстыруға, Рим ... ... ... ... ... ... ... XVI ғасырдың басындағы саяси оппозицияны жалпы өрлеуінде рөл атқарды [12]. ... ... ... ... ... рыцарлар қажеттілігі күшейді. Олардың табыс көзі азайды. Сондықтанда рыцарлар шаруаларды қанауды күшейтіп, оларға жаңа ... мен ... ... ... ... ... империялық биліктің күшеюін қалады. Олар дін қажет емес деп, олардың жерлерінің мемлекеттік меншікке ауысуын қалады. ... мен ... ... ... өршіді. Рыцарларі көпес каравандарына шабуыл жасап, қала халқына контрибуция салып, өздерімен соғыста қолға түскендер үшін ақша ... етіп ... [13]. ... ... ... аристократиялық және плебейлік. Алғашқысының құрамында: шіркеу сановниктері, архипископ, епископ, аббат және т.б. Олардың қарамағында халықтарымен үлкен жер иелігі болды. ... ... ауыл ... мен қала ... ... ... дін ... бюргерлер ме плебейлермен байланысты болды. Бұлардың басында папа тұрды [14]. ... ... ... Циммерман (1807 –) өзінің “Германиядағы шаруалар соғысы тарихы” деген еңбегінде қызықты материал ... ... ... ... сыйынушылардан әртүрлі салық алғандығын айтады. Күнәні кешіру үшін дейді неміс тарихшысы “қыран құстың қауырсынан ... ... ... ... деп ... ... ... сабан деп оларды ақшаға сатқан, бұл чумаға қарсы дәрі деген”. Тағы мынадай дерек ... ... ... ... үшін діни ... Рим ... ақша ... Мұны малықтан төлеп отырды. Әрбір басшы 15000 –ден 20000 ... ... ... [15].
Рим сарайы қызметті қымбатқа сата отырып, өзінің барлық шығынын осы ... ... ... бұл үшін ... ауыр салықтар салды.
Ірі жер иесі католиктік шіркеу, орта ғасырда барлық феодалдық құрылымның идеологиялық тірегі ... ... әлем және ... ... ... ... ішінде қоғамдық құрылыс та құдайдың құдіретінен жаратылған, сондықтан ол ешқандай өзгеріске жатпайды, ал халықтың үлесіне өкіметке бағыну ғана тиеді деп ... ... ... Ол ... ... ... ... туралы идеяны ұсынды. Осы ілімге сәйкес, адам жаратылысынан күнәһар және өз бетімен одан құтылуға қабілетсіз. Тек ... ... ... арқылы адамды күнәдан “арылтуды” қамтамассыз етеді.
Папалар және жоғарғы католиктік дін ... ... ... мен ... ... ... ... жақсы түсінді. Папалық Рим өзін өмір сүріп отырған құрылыстың тірегі санады және бас көтере бастаған антифеодалдық күштердің ... де ... ... ... ал орта ғасырдың соңында халықтардың ұлт болып қалыптаса бастауы процесінің ... деп ... Папа ... ... дін ... өздерінің саяси гегемониясын орнату өкімет билігін өз қолдарына алу өзінің ықпалын ең алдымен баю мақсатында пайдалану жөніндегі талаптары да міне ... ... еді. ... ... ... ... тіпті ақсүйек феодалдардың, қала тұрғындарының наразылықтарын туғызды. Шіркеудің талаптары XV –XVI ғасырларда Папаның саяси әрекеттері мен ... ... ... ... ... еді [16]. ... мен ... дамуына байланысты әрбір неміс қалаларында әр топтың жеке –жеке территориялары қалыптасты: патрициат, бюргер, плебей. Қалалардағы тұрғындардың ... ... ... руы тұрды. Олар қаладағы жоғарғы қызметтерді иеленіп, салық жинап отырды. XVI ғасырдың басында барлық қалаларда бюргерлер мен плебейлер ... ... ... ... ... Бюргерлік оппозиция бай, орташа, ұсақ кәсіпкерлерді қамтыды. Оның талаптары біркелкі ... ... Олар ... бұқараны бақылауға және бірқатар аристократиялық жанұялардың олигархиялық билігін ... ... ... шіркеуді қатты сынға алды. Олар монахтарды қысқартуды, олардың ... ... ... ... Олар ... ... талап етті.
Плебейлік оппозицияның сол кездегі құрамы өте күрделі болды, оның құрамында аралас ... ... Ол ... қатарына ыдырауға айналған феодалдық құрылыстың және жаңа туындап келе жатқан буржуазиялық қоғамын элементтерге біріктірді. ... ... ... плебейлер саяси күресте топ ретінде қатысып, ал шаруалар соғысында партия құрып шаруалар жағында күресті.
Плебейлерден басқа ... ... ... ... арқылы күн көрді. Феодалдар әртүрлі әдістер арқылы шаруалар салықтары арқылы өз ... ... ... Олар ... жер иеліктерін қысқартты. Кейбір жерлерде жер иелері барщинаны көбейтіп, шаруаларды крепостнойлық тәуелділікке ... ... ... ... ... ... тауар өндірісінің өсуіне байланысты феодалдық қанау күшейді. Неміс шаруаларының жағдайының нашарлауы XV ғасырдың соңында айқын білінді. Шаруалардың тәуелсіздік процессі басталды [17].
XV ... соңы мен XVI ... басы ... ... ... ... байқалды. Елдегі халықтың көпшілігі феодалдарға тәуелді шаруалардан тұрды, елдегі өндірісте феодалдық үстемдік жалғаса берді. Қалаларда цехтың қолөнер кәсібі ... ... XVI ... ... ... ... ... кең тарай бастайды.
Осы кезеңде тау –кен өндірісінде, әсіресе күміс, металл өндірісінде, ... ... ... ... ... Сауда да сапалы дамыды. XV ғасырдың соңында Ұлы жағрафиялық ашуларға қарамастан Германия XVI ғасырдың ортасына дейін әлемдік сауда ... өз ... ... ... арқылы шығыс елдерін Батыс Еуропа елдерімен байланыстыратын орталық сауда жолдары өтті.
Үндістаннан ... ... ... ұлы ... жолы ... да ... ... қарамастан Германиядан өтеді, бірақ Аусбург бұрынғыдай Левантаның барлық туындыларының, үнді татымды заттарының, итальян жібек ... ірі ... ... қала ...
Сондай –ақ Вимфелинг Германияның Оңтүстік және Батыстағы қалаларын және басқа үлкен сауда айналымдарын көрсетті. Аусбург пен ... ... кіші Ульм ... ... ... ... алып отырды. (Гульден Ортағасырлық Германиядағы алтын монета)
Эльзас қалаларының ... ... ... ... мен байлығымен Страсбург ерекшеленеді. Страсбург және Оңтүстік –Батыс Германиядағы басқа қалалар ... ... ... ... ... ... ... байланыстарын орнатты. Дунайдағы орналасқан қалалар арқылы, неміс саудасы Оңтүстік –Шығыс Еуропадағы славян жерлерімен қарым –қатынас орнатты. Германияның ... ... ... –на ... ... Бұл ... әртүрлі аудандардан тауарлар келіп тұрды. Германияның сауда ... ... оның ... ... ... үлкен маңызы болды. XV ғасырдың өзінде Германияда ... ... мата ... ... ... айналды. Солтүстік Германияда мал шаруашылығы жақсы дамығандықтан және елде болатын заттардың бар ... ... ... ... ... ... ... жүнінен жасалған тұрпайы сукно, Англия мен Фландрияның жұқа сукносына қарағанда арзан тұрып, солтүстік теңіз сауда жолдары ... ... ... ... ие ... ... ... Рейндегі неміс қалалары ағылшын жүнінен жұқа сукно өндірді. XV ғасырда тоқыма өндірісінің басқа салалары да жетістіктерге ... ... ... ... –жергілікті рыноктан басқа Италия, Испания және т.б. елдерге шығарылды.
XVI ... ... ... сауда - өсімқорлық және өнеркәсіптік фирмалар Фуггер, Вельзер, Имгоф және ... ... ... өз ... ... ... Олар өз қолдарына маңызды өнеркәсіп салаларын алып, ал егер кең мағынада айтсақ нан және ... ... ... ... сатты. Бұл фирмалардың ішінде ірі капитал иесі, Фуггерлер үйі ерекшеленді. Фуггер фирмасы Рим папасын, Габсбургтерді және басқа ... ... ... осы ... ... ... саясатына едәуір ықпал етті.
Халықаралық сауда мен кредиттік операциялар ... ... бұл ... ... өз ... ... тау ... өндірісінен басқа елдеріндегі тау –кен өндірісіне жұмсады. Вельзер фирмасы Америкада мыс пен күміс өндірумен айналысса, Фуггер тек қана тау ... ... ... ... ... ... капиталын жұмасады.
Оңтүстік неміс фирмаларының артықшылығы олардың капитал мөлшерінің көптігінде еді. Тек XVI ғасырдың екінші жартысында оңтүстік неміс ... ... ... жоғалта бастайды. ХҮІ ғасырдың бірінші жартысында тек солтүстік ... ... жаңа яғни сол ... ... ... ... бере ... құлдырайды.
Германиядағы жарқын көрініс тау –кен өндірісіне капитализмнің енуі. ХҮІ ғасырдың ортасында Германия тау –кен өндірісінің ... ... ... ... ... ... ... арасында көрнекті орын алды. Германия күміс өндіруде Еуропада ... ... ... Ол өзінің күміс өндіру саласындағы көрнекті орнын жаңа ... ... асыл ... ... ағылуына дейін сақтап тұрды, бірақ осыдан кейін де Америкадан пайдалы қазбалар әкеліп отырушы Испаниямен тығыз сауда байланысын орнатуы ... осы ... ... ... ... ... ... берді. Әр елден шикзат әкелу қажеттігі сондай –ақ алыстағы рыноктардан азық –түлік әкелу, бірқатар жағдайларда Германияда капиталистік қатынастың алғашқы ... ... ... әкелді, бұл өз кезегінде алыстағы региондардан үнемі шикізат сатып алушы кәсіпкер –қолөнершілерге кедей қолөнершілердің бағынуына алып ... ... және ... ... ... көбеюі, оны қамтамасыз ету үшін шеберханаларды жабдықтау қиын болды, бұған жекелеген қолөнершілердің шамасы жетпеді. Мұндай құрал, жабдықтар тоқыма өнірісі ... да ... ... ... ... Сондықтанда барлық процестердің басшысы мен ұйымдастырушы болған, өзінің кірісін көбейтіп, товардың өз бағасын төмендетуге тырысқан, капитал ... ... ... бағынды.
Тоқыма өндірісінде, металдардан бұйымдар жасау саласында аванс беру (Verlagssystem) жүйесі кең орын ... Бұл ... ... ... ... ... ... ақша және алыстан шикізат жеткізіп беріп тұрушы кәсіпкер –саудагерлердің ұйымдастырушы қызметіне бағынды. Кәсіпкер –саудагерлер басшылық қызметі көбінесе өндіріс ... ... оның ... ... ... өнім өндірушілерге бөліп беру отыру болды. Осы жүйе бойынша өндірушілер өз үйінде жұмысын жалғастыра отырып, ... ... ... іс ... ... беріп отырған капиталиске бағынды.
Көптеген жағдайда аванс ... ... ... ... және ... ... ... байыған шебер тұрды. Осылай тоқыма өндірісінде, яғни Вюртемберг қаласындағы бірқатар тоқыма өндірістерінде аванс берушінің басты ролінде кедейленген қолөнершілерді ... ... ... ... ... құбылыс Кельндегі жібек өндіру, Ротенбург –на –Таубердегі шұға өндірісінде және солтүстік және оңтүстік –батыс Германиядағы бірқатар қалаларда да орын ... ... ... капиталистік жүйесі осының арқасында қалаларда, әсіресе қала маңындағы цехтың белділер пайда болмаған ... ... кең ... ... ... ... жекелеген салаларда орталықтандырылған сауфактуралар да пайда бола ... ... ... ... және ірі баспаханалар болып табылады. XV ғасырдың екінші жартысында Германиядағы Страсбург, Кельн, Лейпцинг, Аугбург, Нюрнберг, Франкфурт –на –майне, ... және тағы ... ... ... баспаханалары, орталықтары болды. Баспахананы жабдықтаудың өзі күрделі қаржыны талап етті. Ең жақсы жабдықталған баспахана 300 флорион тұрды. Баспаханада 30 ... 50 –ге ... ... одан да көп ... мамандықтағы жалдамалы жұмысшылар қызмет атқарған. Олар әріп терушілер, қаріп ... ... ... формаларын дайындаушылар, корректорлар және тағы басқалар. Осылайша баспаханада капитал салуды және өндірістің капиталистік ... ... ... Ірі ... ... сол кезеңдегі ірі кітап сатушылар болды.
Сондай –ақ осы кезде кішкентай баспаханалар өмір сүрді. Олар жергілікті рынокқа шығаратын ... ... ... ... алғашқы кезде дербес өмір сүрді. Бірақ ірі типографиялар қызметі ... ... олар ... өмір ... ... ... біз ... да біз қарастырып отырған кезеңде бытыраңқы және орталықтанған мануфактура формасы болғанын көреміз.
XVI ғасырдың басында тау –кен өндірісінде де ... ... ... ... ... ... атап кеттік. Серіктестіктер коллективтік еңбектің сипатын жоғалтып, капиталистік серіктестіктерге айнала бастады. Осы кезде ... ... ... ... Шахталардың бұл кезеңдегі тереңдігі 300 метрге дейін, ал кейбір кездері 300 метрге дейін ... және кен ... ... ... ... күрделі қаржылар мен тұрақты қосымша шығындарды талап етті. Өндіру процесіндегі қиыншылықтар оны ... да көп ... ... талап етті. Германиядағы тау –кен өндірісіне капиталдардың енуінің сипаты мен түрі ... ... ... ... ... мен ... және басқа сауда фирмалары Аусбургте орналасқан. Германияның өз ішіндегі және одан сырт ... ... ... мен Австрияның басқа да жерлеріндегі бай кен ... ... –ақ ... мен ... және басқа елдердегі көптеген кен өндіретін орындар Оңтүстік Германиядағы ірі фирмалардың қарамағында болды. Бұл фирмалардың құдіреті мен ... ... ... болады. Үнемі ақшаға зәру княздар мен императорлар олардан қарыз ақша алып отырған, ... ... ... ... ... ... кен ... оларға кепілге салған.
Өнеркәсіп пен саудадағы жетістіктер, ауыл шаруашылығындағы жетістіктерімен ... ... ... ... ... ... шет ... әртүрлі өсімдіктер әкеп екті. Қала тұрғындарының санының өсуі мен товар өндірісінің дамуы азық –түлік және техникалық ... ... ... бұл өз кезегінде ауыл шаруашылық өнімдеріне деген сұранысты көбейтті.
Бірақ Германияның ұлттық өндірісі Батыс Еуропаның бірқатар елдерінің өндірісінен артта ... ... ... ... Англия өнеркәсіптеріне қарағанда баяу дамыды. Князьдардың бақылауы, олардың ауыр салықтары мен регламентациясы капиталистік мекемелердің дамуына кедергі келтірді. Ал немістердің теңіз ... ... ... ... ... ... Неміс жер иеліктері ағылшын мен нидерландықтардан кейінгі орында тұрды. Германияның әр түрлі бөліктері арасындағы байланыс әлісіз болды. Оңтүстіктің Солтүстікке қарағанда ... ... ... ... мүдделері өзгеше болды. Оңтүстік Германияның қалалары Италия қалаларымен, Солтүстік Ганзейлік қалалар Солтүстік және Балтық теңізінде сауда ... ... ... арасында ешқандай айырбас болмады. Бірде –бір қала елдегі өнеркәсіп және ... ... ... ... ... ... ішкі ... рынок құруға жағдай болмады. Бұл елдің саяст орталықтануына кедергі келтірді. Ұзақ уақытқа шет елдік басқыншылық соғыстардан ада болуы себепті Германияда ... ... ... ... ... ... деген қажеттілік сезілмеді. Бұл қатынастағы шешуші фактор, ол Германиядағы императорлық биліктің аянышты жағдайында еді.
Осымен ... ... ... ... ұлттық шекаралардың анық еместігі де келергі келтірді, Франция мен Фландриямен болған қақтығыстар. Содан кейін территориялар ... ішкі ... ... княздардың қануы, экономикалық жән саяси ортақтықтың болмауы неміс көпестері өздерінің ... ... ... байланыстарында қуатты орталық мемлекеттің көмегі мен қолдауына арқа сүйей алмады. Тағы бір маңызды фактор туындап келе ... ... ... ... ... ... сол ... өмір сүрген құрылым мен олардың арасындағы қайшылықтардың күшейткен шаруаларды қанаудың күшеюі мен деревняда феодалдық реакцияның ... ... ... даму ... ... болсақ XV ғасырда деревняда басталған процестер жаңа күш ретінде көріне бастады. Қалалардың қарқынды өсуі жағдайы мен капиталистік ... ... ары ... өсуіне байланысты княздар мен дворяндар әскерге феодалдық меншікті нығайтуға, өз мүдделері үшін тауар ... ... ... ... ... ... ... шаруаларды енді өмірлікке, ал өмірліктерді –мерізімділікке айналдыру арқылы өздерінің жерге феодалдық меншік иелігін нығайту шараларын ... ... ... ол жер ... ... ... алым –салықтың көбеюіне, шаруа шаруашылықтарының дербес дамуына жол бермеу, олардың алған өнімінің көбін өзіне алу еді. ... алым ... ... ... бір ... ... ... салық түрі болды. Өлгеннен кейін салынатын салық мұраға қалдырылған мүліктің үші (3) алынды, феодал мұраға қалдыралған ... ... үшін ... ... ... ... ... шаруалардан өз мүлігін сатқан кезде, басқа адамға шаруашылықты берген жағдайда, шаруа ... ... ... ... да ... алынды.
Осылайша жер иесінің өзінің қол астындағы шаруаларға деген әрекеті шексіз болды.
Әр жерде өлгеннен кейін ... мал басы ... ... ... ... ... ... айырылған кедей шаруашылық, көпшілік жағдайда жойылды.
Шаруалар үш жақтан тәуелді ... ... жер ... (Grungherr).
Сол берілген териториядағы соттан (Gerichtsherr).
Тәуелді феодалдан (Leibherr).
Осылайша жер иесі өзінің қол астындағы шаруаларға құқы шексіз болды [16].
Кейбір аудандарда мынандай ... ... ... ... салықты бір, екі кейде үш қожайыны алған.
Халық қозғалысы (1524-1525) кезінде қожайындары жерді егуге дайындау, ауыл шаруашылық ... ... ... ... апару әртүрлі жұмыстар істеуге мәжбүр ететіндігі туралы шаруалар шағымданған, ... ... ... шаруалардың әйелдері де, балалары да тартылған.
Елдің Оңтүстік Батыс бөлігінде феодалдық қанау күшейе түсті, бұл өңірде феодалдар шаруаларға жер салығы чинш ... Чинш ... ... бір оқиғаларға байланысты төленілетін салықтан басқа, шаруалар астық үшін ... мен ... ... ... бау ... ... үшін «кіші ондық», мал басы үшін «қанды ондық» төленді. Мұның барлығы салықтың төтенше ауыр жүйесін құрады.
XV ғасырдың аяғы мен XVI ... ... ... ... ... болған өсімқорлар шаруалардан бір кезде берген қарыздары үшін «қосымша чинш» алып отырған».
Шығыс славяндардан тартып алынған жерлердегі неміс ... ... ... ... шаруаларға қарағанда жағдайлары жақсы болды. Солтүстік Батыста үстемдік етуші топтар арасындағы күрес –книяздар мен ... ... ... ... жеңілдетті. Оңтүстік Батыста феодалдық езгі қатты білінді. Бұл жерлерде XV ғасырдың соңында ... ... өмір ... ... ... Ол одақ мақсаты: шаруалар қарсылғын басу, оларға қарсы күштерді біріктіру.
XVI ғасырдың алғашқы он жылдығында ... ... ... ... ... көрсетілген. Осы кездегі экономикалық және саяси өрлеумен түсіндірілді, книяздардың билігінің шексіздігінің нәтижесінде ... ... ... туды.
Сондай –ақ XV ғасырда тоқыма, тері, қағаз т.б. салаларда кәсіпкерлер өндірісте қызмет етуші жұмысшылардың еңбек ақыларын ... ... ... ... ... әдістердің бірі өндірістің өз бұйымдарымен есептесу. Сондай –ақ олардың бағасы жұмысшылар базарда сата алатын товар бағасынан жоғары болды. Еңбек ... ... ... ... ... ... XV ... соңында Кельн жібек тігіншілерімен басқа жұмысшылар наразылығын тудырды.
Бұл радикалды оппозицияның негізі XV ғасырдағы ... ... ... ... ... ... бағытталған, қайта құруды талап еткен XVI ғасырдың алғашқы он жылдығында кең тараған, «император Сигизмунд» ... деп ... ... ... XV ... Чех ... гуситтік соғыс деген атпен белгілі ұлт азаттық күресі Германияда біршама қолдау тапты. Осының нәтижесінде Германияның ... ... ... ... ... Қоғамның белгілі топтар арасында Чехидағы сияқты феодалдарға қарсы шаруалар күресі, әлеуметтік саяси тәртіптерге бағытталған халық ... ... ... ... ... ... ... памфлет дүниеге келеді.
Бұл памфлеттің авторы «реформация түсінігіне кең мән береді. Бұдан ол әлеуметтік саяси тәртіпті қайта құру қоғамның әр ... ... ... ... деп ... ... ... бөлімінде діни және ақсүйектік тәртіпте реформация қажеттілігін және діни және ақсүйектік қатынасының негізгі сепбептерін көрсетеді. Осы жерде ... ... ... ... төменгі табы –«кіші» және «соңғы» негізінен қалаларға беру керек дейді. Памфлеттің көпшілік бөлімі автор ұсынған «реформацияның» нақты өлшемдеріне арналған. Алғашқы бес ... (27 ... діни ... ... құру, папа, епископ, шіркеу ғұрыптары монастырь, монах ордені және т.б. дінге байланысты ... ... ... алтыншы бөлімі ақсүйектік істерге арналған. Ол былай деп аталады «Von den Layen» ... ... ... империядағы қалалар орны, князь бен рыцар, қалалық және ауылшаруашылық өмірдің ішкі ... ... ... ауыл ... мен қол ... ... ... феодалдық міндеткерліктер, сауда компаниялары мен сауда тәртіптері туралы, салық туралы, жолдағы күзетшілер туралы, ақша ісі және т.б. мәселелер баяндалған. [15]
1.2 ХҮІ ғ. ... ... ... ... ... сипаты
XIV –XV ғасырларда Германияның саясаты, неміс княздарының императорды билігінің күшейуіне жол бермеу және жекелеген территориялардың шеңберінде орталықтандыруды ары қарай жалғастыру ... ... ... мен ... жету үшін княздар маңызы шамалы Люксенбург графтығының ... ... VІІ (1303 –) ... етіп ... ... VІІ ... ... династиялық некелесу арқылы өзінің сыртқы жағдайын нығайтуға қадам жасады. Ол ... ұлын ... ... ... ... үйлендіріп өзінің ұрпақтарының бұл елді басқаруына жағдай жасап берді. ... ... ... VІІ ... императорлары дәстүрге айналдырған тәсіл –италияға жорық жасап, бір ғасырға созылған үзілістен соң Римде император болып тәжге отырды.
Люксенбург ... ... ... неміс кяздарының бір тобы Генрих VІІ өлгеннен кейін, Габсбургтер әулетінен шыққан Австриялық герцог Фридрих Сұлуды, ал екінші тобы ... ... ... герцог Людвиг Баварскийді таққа отырғызды. Людвиг қарулы күресте өз ... ... Осы ... ... ... ... ... империямен папалықтың арасындағы күрестің соңғы акты байланыстырылады. Папа Иоанн ХІІ Германиядағы саяси және қаржылай талаптарына ... ... ... ... бөлігін неміс бюргерлері мен клирлер құраған папаға қарсы оппозицияның жан –жақты қолдануына ие болды. ... ... ... баспана тапқан папаның ағаздық билігінің қас дұшпандары Марсилий Падуанский, ... ... ... Папа Людвигті шіркеуден аластатып оның иеліктеріне интердикт орнатса, Людвиг өз кезегінде папаны эретик деп жариялап, 1327 ... ... ... жорық жасап жаңа папа ретінде өз адамын жариялап, императордың тағына отырды. Людвигтің шамадан тыс күшеюін ... ... ... ның көзі ... –ақ ... ... шыққан Карлды герман тағына сайлады. Карл шіркеумен тіл табыса отырып, соңынан ... да ... ... ... ІV (1346 –) ... ... ... көмегіне арқа сүйеуге тырысты. Ол Чехияның гүлденуіне бар күшін салды. Ол Авиньон папалармен берік одақты сақтай отырып, Чехияның экономикалық және ... ... ... ... Дәл осы ... ... ... бытыраңқылығын заңдық тұрғыдан нақтылап берген «Алтын булла» (1356 жарыққа шықты). ... ... 1806 ... ... яғни ... Рим ... жойылғанға дейін империяның заң шығарушылығының ядросы болып келді. ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан тәртібін айғақтап берді. Сайлаушылар коллегиясы жеті князь –курфюрствадан, үш шіркеу (Майн, Кельн, Трир, Архейэпископтарынан) және төрағаздық (Чех ... Рейн ... ... ... ... Бранденбург, марк графынан) тұрды. Сайлау Майн архипископының бастамасы бойынша Майндағы Франкфуртте басым көпшілік ... ... ... ... Германияның королін тағайындауға (оны Рим королі деп атады) ... ... ... ... Папаның қолдауы тек императорды таққа отырғызуда ғана қажет болды. Булла княздардың бұрынғы артықшылықтарымен қоса жаңа артықшылықтарын бекітті. Княздар жоғары сотқа ... ... ... жер асты ... ... ... алым –салықтарды жинауға деген құқықтарын нығайтты.
Жалпы булла, курфюрстардың позициясын біршама ... ... ... ... ... ... билеушіні сайлау құқығын бекітті. Карл ІV артықшылық позицияны Чехияға берді.
Карл ІV 30 жылға жуық билігі, ... ... аз ғана ... ... ... ... ... Династия өздерінің мұралық жерлеріне көп көңіл аударып, сол жерлер үшін княздар мен ... ... ... жеңілдіктер жасады. Император Сигизмунд Люксембургтардың басқаруындағы ұлы держава туралы армандай отырып, шіркеу бірлігін қалыптастыру, еретиктерді ... ... келе ... түрік қаупіне қарсы Европа мемлекеттерінің коалициясын құрып, беделін өсіруге тырысты. ... ... ол чех ... ... ... ... ... бірақ олардың барлығы сәтсіз аяқталды, тек гуситтердің байыған бөлігімен компромиске Сигизмундқа өмірінің аяғында чех королі ретінде мойындауына ... ... ... ... ... ... императорлық билік 1483 жылы Габсбургтердің қолына өтті. Император династиясының іс жүзіндегі мұралығы өз позициясын бекіткен княздарға қауіп ... ... ... құлдырауы келесі ортағасырлық мекеме –папалықтың дағдарысымен күшейтілді. Орталық биліктің ерекше әлсіреуі Германияда Фридрих ІІІ тұсында болды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мекемелерді талан –таражға ұшыратты. [9].
Ұзақ уақыт Фридрих ІІІ –нің тұсында сыртқы саясат баяу және ... ... ... ... ... ... Польшадан ауыр жеңіліске ұшырап, чех короліне бағыныштылықта болды. Дат королі өз иелігіне империяның құрамына кіретін Шлезвиг пен ... ... ... ал ... ... ... ... императордан тіпті оның рулық иеліктері –жоғарғы және төменгі Австрия мен Штрияны тартып алды. Тек Фридрих ІІІ –тің билігінің ... ... оның ... біршама бекіді. Австриялық жерлер қайтарып алынды. Бургунд мемлекетінің ... ... ІІ ... ұлы мен ... Бургундская арасындағы династиялық неке Габсбургтерге Нидерландыны әкелсе, XVI ... ... ... ең ірі ... болуға мүмкіндік туды.
Германиядағы императорлық және княздық билік жағдайы XІV –XV ғасырларда немістік өкілеттілік ұйымдарының дамуына өз ізін қалдырды. ... ... ... өсіп ... ... ... ... ұйым, XV ғасырдың аяғында рейхстаг деп аталды. Бұл империялық ... ... ... ... өзге де діни және ... княздар, ірі қалалар мен империялықтардың өкілдері кірді.
Рейхстаг кеңесуші құқы бар, әртүрлі қоғамдық ... ... ... ұйым ... ... ... іске асыратын арнайы ұйым Германияда болған жоқ.
Өзге елдердің өкілеттілік ұйымдарымен көп ... ... ... ... ... дін ... ... қалалар өкілдері қалыптасты. Бірақ бұлар тұрақты қызмет істеген жоқ. Империялық бытыраңқылақта бұл ұйымдар ... ... ... ұстанды. XV ғасырдың екінші жартысында княздар территориялық билік ұйымдарын тәртіпке келтіріп кеңітті, финанс ісі, ... ... ... ... ... жетілдіру ісімен айналысты. Княздық резеденциялар біртіндеп астанаға айнала бастады. Мысалы, ... ... ... ... ... Гейдельберг.
Ал XVI ғасырдың бас кезіне таман Орталық және Батыс Европада күрделі және сан алуан тармакты жүйесі бар халықаралық ықпалды күшке ... ... ... ... және саяси талаптары төтенше өсіп кетті. Бұл талаптардың қойылуына католиктік шіркеудің орта ғасырларда бүкіл феодалдык кұрылыстың идеологиялық тірегіне айналуы негіз ... ... әлем және ... ... тәртіптер, соның ішінде қоғамдық құрылыс та кұдайдың қүдыретімен жаратылған, сондықтан ол ... ... ... ал ... ... үлесіне өкіметке бағыну ғана тиеді деп үйретті католиктік шіркеу. Ол адамның ежелден ... ... ... ... ... бақты.Осы ілімге сәйкес, адам жаратылысынан күнаьар және ол өз бетімен онан "құтылуға", яғни өзінің күнәдан арылуға қабілетсіз болып саналады.Тек ... ғана ... ... ... ... арқылы (шоқындыру, кұдайға қүлшылық ету,тәубеге келу жэне тағы басқалары) адамды рахатқа бөлеп оны мәнгі- бақи күнәдан ... ... ... деп ... ... және ... ... дін қызметкерлері өздерінің ілімі мен ұйымының феодалдық дүниедегі ... ... ... ... Рим өзін өмір ... отырған құрылыстың тірегі санады және бас көтере бастаған антифеодалдык күштердің бәрін де жойып отыруға тиістімін, ал орта ... аяқ ... ... ұлт ... қалыптаса бастауы процесінің тірегімін деп білді. Папа бас болған ... ... дін ... ... саяси гегемониясын орнату дүниелік өкімет билігін өз қолдарына алу, өзінің ықпалын ең алдымен баю мақсатында пайдалану жөніндегі талаптары да ... ... ... еді. Папаның дипломаттары, шіркеу алым - салықтарын жинаушылар және күнә кешіру ... ... ... ... ... толып кетті.
Католиктік шіркеудің қойған талаптары тіпті ең ірі аксүйек феодалдардың және одан да ... ... ... буржуазиялык идеология туа бастаған қала түрғындарының наразылықтарын туғызды. Шіркеудің талаптары XV және XVI ғасырларда мемлекетті ... ... ... ... ... ... ... батыл тойтарысқа кездесіп отырды. Ал бытыранқы Германияда папалар ешқандай мәмлеге ... ... ... ... ... қап - қап акша ... кең жайған папа агенттері, ең алдымен олардың катарына жататын суверенді діншіл князьдар мен әр түрлі алым - ... ... ... папа қазынасына түсіп жатты. Европаның басқа елдерінде де ... ... ... жағдай қалыптаса бастаған реформациялық қозғалыстың бәрінен де гөрі нақ Германияда ертерек басталып, бұқара халыктың неғүрлым калың тобын біріктіруде осы жағдайдың ... ... аз ...
Папалық куриялардың жасаған неше түрлі саяси әрекеттері мен қаржылык озбырлықтарына кездескен Германия мүлде қорғаныссыз жағдайда болып шықты. Бұл әсіресе, XVI ... ... ... ... ... құрылған "Швабия одағынан" соң іле - шала жалпы империялық мекемелерді кұру ... ... алу ... сәтсіздікке ұшырағаннан кейін айқын көрінді.Империялық реформалар жасауды аңсаушы князьдардың ойларынша территориялардағы князьдық суверендік мызғымас калыпта қала ... ... ... ... жағдайда империялык мекемелерді нақты әскери және қаржылы құрал —қаражаттармен қамтамасыз ету шешілмейтін мәселе ... ... ... ... ... ... осы ... ішкі жағдайынан аса қиындап, шиеленісуіне әкеп соққанын түсіну онша қиын емес. Елді папаның ... ... ... неміс халқының міндетіне айналды. Шіркеу реформасын жасау жөніндегі талаптар сол кездегі саяси ... ... ... ... ... ... Әрбір әлеуметтік топ бұл реформаны өздерінше үғынып, оған өз максаттары түрғысынан ... мән ... ... Дегенмен шіркеуге реформа жасау жөнінде қойылған талаптарда коғамдық оппозицияның барлык бытыранды элементтері біраз уақытқа дейін болса да ... бір ... ... ... ... қозғалыстың өрлеуі қызу үдей түсті. Реформация дәуіріндегі қоғамдык өрлеуді идеялық жағынан ... ... ... ... орын ... ... қалаларында туып келе жатқан капиталистік қатынастар жаңа идеологияның пайда болып, ... ... ... ... жасады. XV ғасырдың орта шеніне таман жас магистрлар мен неміс университеттері тыңдаушыларының және соларға жақын тұрған ... ... ... ... және ... әр түрлі тобынан шыққан білімді адамдардың арасында, итальяндық гуманистердің үлгісі бойынша антика заманы авторларының шығармаларын оқьп үйренетін үйірмелер туа бастады. Осы ... ... ... сабақтарда басым болған шіркеудің ілімі мен схоластикалық ... ... ... ... ... Ой-пікірдің жаңа багыты тәжірибелік ғылымдардың дін ілімінен іргесін ашуды жақтады. Немістің неғұрлым радикалдық бағыттағы гуманистері ... ... ... ... ... және схоластикамен күресуді насихаттай отырып, тек дін философия және моральдың абстракты мәселелерін козғап қана ... ... ... кең ... ... ... жүрген мәселелерді, атап айтқанда: немістердің ұлттық жағынан дамуы, Рим папасының және оның агенттерінің Германияны ... рөлі және тағы ... ... ... ХУ ... аяғы мен XVI ғасырдың бас кезіндегі гуманистік әдебиет шығармаларында ерекше мәнге ие болған фольклордан нәр ... ... ... толы ... ... ... ... Шіркеудің сыртқы әдет- ғұрып жақтарын, феодалдық идеологияны және ортағасырлық кезеңдегі көзқарастардың бүкіл жүйесін әжуалай отырып, ... ... бола ... ... ... ... шынайы жақтады. Бірақ сонымен қатар ол өз кезеңіне тән оппозициялық ой- пікірдің әлі пісіп - жетілмегендік сипатын тап басып таныды. Өз ... ... ... ... Эразм дүниедегі діншілдік —шіркеулік көзқарастың принциптерін сақтауға тырысты, христиандық дінге рационалдық негіздер беруді талап етіп, реформациялық төңкерістің қайсысына болса да ... - ... ... ... ... гуманистік мәдениеттің екінші бір ірі кайраткері Иоганн ... ... ... ... ымыраластыруға, христиан діні кұдайшылдық пен адам ұрпағының арасындағы ... ... ... ... тырысты. Сөйтіп, ол жер бетіндегі өмірдің маңызын мойындайтындығын және дінге бой ... ... нақ ... табатындығын көрсетті. Рейхлиннің ойлауынша, "христиандық идея" әр түрлі кезеңнің және әр ... ... адам ... ... үғымына кеңінен сіңісіп кеткен. Христиандықты осылайша кең ұғынушылықтың өзі шындығында, католиктік догматикамен ... ... ... ... ... ... христиандықтың мәнін шіркеудің догматтық рухы түрғысынан емес, түп - нұсқаларды сын көзімен қарап зерттеп, ұғыну керек деп санады. Эразм Роттердамский ... ... де ... ... ... ... ... салуға тырысты. Ол өз өмірінің ақырына дейін реформацияға қарсы болды. Алайда оның обскурангтармен, яғни ғылым мен білім берудің қас жаулары ... ... дін ... ... ... күресі -абстракты айтыспен ғана шектеліп қалмады. ХУІ ... ... он ... ... ... ... Рейхлинге "обскуранттардың" барып тұрған реакцияшыл отряды - кельндік теологтармен ашык күреске шығуына тура келді.Сол кездегі Германияның ... ... ақыл - ой ... және ең ... ... "рейхлиншілдерміз" деп жариялаған жас гуманистердің радикалды үйірмелері ... ... ... ... ... өзі "Рейхлиннің ісі" деп аталды. "Рейхлин ісінің" басталуы 1509 ... яғни ... ... ... еврейлердің христиан дінінің дүшпандары болып табылған дін кітаптарын жою қолға алынған ... ... Бұл іске ... ... ... ... ... кітаптарын түгелдей жоюға қарсы шықты және бүл кітаптардың бірсыпырасы христиандықты зерттеу үшін ... деп ... Бұл ... дін ... тұжырымдарын сын тұрғысынан түсіндіру мүмкін бе, мүмкін емес пе деген қызу принципті мәселеге айналды. Рейхлиннің ... ... ... ... ... басқаруымен Эрфурт университетінің жанынан құрылған радикал гуманистердің үйірмесі неғұрлым батылдык көрсетті. Бұл үйірменің мүшелері Ульрих фон Гуттен Крот Рубиан сияқты ... ... ... жылы ... барып қайтқаннан кейін Гуттен Римге қарсы әдеби күресін бастап, папа Юлий II - нің ... ... мен ... ... ... салатын грамоталарын келемеждеп эпиграммалар жазды. Гуттен итальандық гуманист Лоренцо ... ... ... және ... ... ... туралы" атты шығармасын Италиядан ала келіп Германияда жарыққа шығарды. Бұл шығармада Римнің IV ... ... ... ... ... ... ... аманаты әшкереленді. Папалар әдетте өздерінің өкіметті бағындыру жөніндегі талаптарында осындай жалған аманатқа сүйенетін-ді. Итальян гуманисінің бұл шығармасын Гуттен Рим ... ... ... ... ... құрал деп санады. Гуттеннің бұл саяси программасы неміс халқының азды-көпті қалың бұқарасы арасында кеңінен қолдау таба алмайтын еді [18]. Қалалық ... ... ... ... ... ... көпшілік гуманистерге қарағанда Гуттен дворяндардың төменгі, кедейленген бөлігімен, Энгельстің айтуынша, құрып бітуге ... бара ... және ... аман қалу ... ескі ... ... калпына келтіруден іздейтін бөлігімен байланысты болды. Рыцарлардың ... ... ... ең ... Гуттен империяны кайта қалпына келтірудің өзі осы ... ... - ... тобының бұрынғы саяси ролін де кайтадан қалпына келтіреді деген сенімде ... ... бұл ... ... ... сөзсіз реакцияшыл еді. Бірақ, Гуттен рыцарлардың осы әскери ... ... оны ... Римге және оның агенттеріне қарсы Германиядағы патриоттық қозғалыстың жеңісімен байланыстырып, бұл жеңістің нәтижесінде гуманистік идеяларды ... ... ... ... мен ... ... ... ішкі күштерін Римнің ықпалынан идеологиялық және материалдық ... азат ... ... жетелейді деп сенді.
Сонымен, Ульрих фон Гуттен қарама- кайшы пікірдегі адам болып шыққанын көреміз. Біз оның ... ... ... ... ... ... ақыл-ой қозғалысын қызу қолдаумен ұштасып жатқанын аңғарамыз. Кейіннен Гуттен реформация үшін күресуші көрнекті ... бірі ... ...
2. ХҮІ ғ. ... ЖӘНЕ ... ... СИПАТЫ
2.1 Реформацияның алғышарттары
Германиядағы Реформация қарсаңындағы саяси жағдай шиленіскен еді. Неміс қоғамының ... ... ... ... ұлғая түсті. Император билігі де ірі аймақтық княздарыда өрши ... ... ... баса алмады. Халық массасы мен бюргерлік және рыцорлардың оппозициялық бой көтерулері өрши берді. Елде революциялық жағдай ... ... ... ... ... ... (1483 –жж.) есімімен байланысты. Лютер өзінің шаруа тегінен шыққанын мақтанышпен көрсетті. Өзінің өмір баянында былай деген: «Мен шаруа баласымын. ... ... атам және арғы атам ... [22]. ... ... Ганс ... Эйслебенге (Саксония) көшіп барып, руда қазушы болып ... ... ... дүниеге келеді. Масфельд қалашығына көшіп барып, алғашқы кезде руда қазушы болып жұмыс істеп, кейін мыс ... иесі ... ... ... және сол кезде семьясындағы қатаң тәртіп нәтижесінде жастық шағы қиыншылықпен ... ... мен ... оны үнемі жазалап отырды. Үйдегі қатаң тәртіппен бірге, мектепте де оқу үшін ... ... 1497 ж. Ганс ... Мэх ... ... ... оқуын жалғастыру үшін жібереді. Кейін қаражатқа байланысты Эйзенах қаласына ауыстырылады. Осы кезде оның жағдайы қиын ... өз ... ... ... ... ... Кейін Ганс Лютер баласына материалдық көмек беріп тұрды.
1501 жылы сол уақытта гуманистік ағартушылықтың ірі орталықтарының бірі ... ... ... Ол ... ... ... ... насихаттаушы болмады 1502 ж. еркін өнер факультетінде бакалавр дәрежесін алса, 1505 жылы магистр ... ... ... соң ... еркіне қарамастан Августин монастырына қабылданады (17 июль 1505 ж., Эрфурттағы). Лютер өз ... ... ... ... ... мен ... ... достарымды тастап, олардың еркіне қарсы монастырьға бардым. Мен бұл қиыншылық өмір негізінде құдай ... ... ... ие ... ... ... уәдем түкке тұрғысыз. Құдай менің жоғарғы мектеп данышпандығын, шіркеу әулиелігін біліп тануға, менің жауларым, құдайсыз адамдар, өз білмейтінді айтады деп ... үшін ... ... білгенімді қалады» [22].
Монастырда болған кезде Лютер Августин Орденінің барлық тәртібін сақтады. Ол өзін ... ... ... аскетизм идеясын жүзеге асырды. Библия кітаптарын, шіркеу әкелерінің комментарийлерін оқыды. Ол Эрфурт ... Ян Гус ... ... ... ... алды. Бұл кітап оған терең із қалдырады. Лютер былай деп ... «Мен бұл ... ... ... ... жетті, ақылға сыймайды, ол адамды не үшін отқа жақты» [19].
1507 жылы көктемде священик болып Августин Орденіндегі ... ... ... ... ... 1508 ... бұл орденнің оқу мекемесі болған Виттенберг университетінде философия кафедрасын алды. 1511 жылы Римге ... ... бұл оған ... із ... Онда ... ... насихаттаған принциптерге деген күдік туады. Ол өзінің өмірбаянында былай деп жазады: «Римді көрмеу үшін жүз мың ... ... ... ... ... ... жамандық жасамауға тырысқанын, бірақ өз көзіммен көргенімді айтуым керек деді. Ол былай дейді: «болашақ әрбір священик ең алдымен Римде болып, ... ... ... көру ... Тозақ бар болса, Рим соның үстінде салынған» [20].
Мартин Лютер папалық Рим жаманшылық пен зұлымдылық орталығы дегенмен де католиктік шіркеуден қол ... ... ... ... ... берді. 1512 жылы қазанда Лютер доктор атағын алды. Кейін бұл туралы: мен өз еркімсіз доктор ... ... тек ... ... ... ... ... қабылдағаннан кейін, оған адал болуға уәде бердім. Бұдан біз Лютердің бұрынғысынша католик болмағанын көреміз [20]. ... папа Лев Х ... ... ... ... сату ... береді. Бұдан түскен пайданың жартысы римдік курияға кетеді. ... ... ... халқының наразылығын туғызды. Бұл Лютердің 95 тезисін жасауға әсер етті. Индульгенцияны сатуға қарсы негізделді. Ол, «әрбір өзінің күнәсі үшін шын ... ... ... ... болады дейді. Христиан өз күнәсін кешіру үшін папаға ақша ... ол ... ... ... қаһарына ұшырайды. Лютерге дейін индульгенцияны сатуға көптеген гуманистер қарап ... Оның ... ... ... ... қана қоймай, оны сатушы дін иелерінде әшкерелейді. Ол ең алдымен индульгенцияның құтқарушы күшін жасаушы католиктік догманы сынға ... 31 ... 1517 жылы ... ... ... ... шіркеуі есіктеріне іліп қояды. Олар германияда реформациялық қозғалыстың басталуына түрткі болады [21].
Лютер барлық бюргерлік реформацияның екі ... ... анық ... ... ... ... оның күнәсін кешіру сенім арқылы жүзеге асады, мұнда сенушінің ішкі жағдайын, оның жеке діни ... мен ... ... ... ... ... ... «сенім» құдіретті, онымен ешқандай жақсы істер тең келе алмайды. Христианда «сенім» болса, оның ... ... жоқ. Бұл ... жақсы істер арқылы құтқаруға болады деген католиктік ілімге қарсы бағытталған. Оның адамды ... ... ... ... ... ... ... маңызға ие болды. Екінші: Діни шындық дерегі «қасиетті жазбалар» болып табылады. Католиктік шіркеу ... ... ... үшін ... ... арқа сүйеді. (шіркеу әкелерінің ілімі, заң актілері) «қасиетті өсиет» негізінде құрылған шіркеу беделі римдік папаға ауыстырылды. Лютер «қасиетті ... ... көзі ... ... ... ... папа ... жоққа шығарды. Осылайша, Лютер католик шіркеуін сынаумен шектелмеді. Ол ... ... ... ... ... шабуыл жасады.
Лютер папаға қарсы тезистерді жасаған кезде алғашында папаға қарсы күресуге, католиктік шіркеумен арадағы ... ... ... ... 50 ... ... ... «индульгенцияны сатуда орын алған зұлымдықты егер де папа білсе, христиандардың сүйегі мен қанынан құрған ұлы Петр соборының ... ... ... ... Ал 71 тезисі де папаға қарсы болды. Лютер қызметінің алғашқы жылдарында католиктік дінге ... ... 1517 ... ... ол ... деп ... «Егер олардың ашуы тоқталмаса, онда оларға қарсы король мен княздардың әскери күші арқылы шабуыл жасау керек, сөзбен емес қару ... ... ... керек. Бұл ұрыларды дарға асамыз, қарақшыларды жазалаймыз, еретиктерді отқа жағамыз, неге біз қаруды папа, кардинал, епископтарға қарсы пайдаланбаймыз, неге бұл ... ... ... ... ... ... ... жумаймыз?» [22].
Католиктік шіркеуге қарсы күресте М.Лютер өзінің замандасы деп есептеген Ян ... ... ... ... ... ... шіркеуінің ғұрыптары мен догмаларын сынға алғанымен де одан қол үзбеді.
жылы Лютер алғаш ... ... ... мен ... ... ... кезде, оның ол позициясының нақты жобасы болмады, бюргерлік ерестер талаптары шеңберінен ... ... ... ... ... ... ... топтанды әрбір топ Лютер тезистеріне, өздерінің әлеуметтік талаптарын енгізіп отырды. Олар Реформацияны тек қана шіркеуді қайта құру тұрғысынан ... ... ... ... ... алу үшін ... талап деп ұғынды. Осылайша, Лютер маңына жалпы халықтық ... ... ... ... ... ... ... күшке біріктіруде шешуші роль атқару қажет еді. Осы Лютердің қызметінің басты тарихи маңызы.
жылдың жазында Лютер мен папаны жақтаушы теолог профессор ... (1486 –) ... ... ... айтыста, өзінің гусшіл «ерессін» деп тағылған айыпқа берген жауабында Лютер, густың қолданған ілімінде шын ... ... ... бар еді, ... Констанц соборының Густі айыптап жағуын әділ үкім ретінде тануға болмайды, деп батыл мәлімдеді. Ал ... өзі ... ... ... толық қол үзгендік болып шықты.
жылы 21 қыркүйекте Лютерді шіркеуден аластату туралы папаның үкімі жарияланды. 10 ... ... ... ауласында жиналған студенттердің алдында папаның үкімін отқа жағып берді. Папалық Риммен жүргізген Лютердің батыл позиция ... оны ... ... ... ... дін ... ... басталған, үлкен саяси маңызды болған жалпы халықтың бүкіл қозғалыстың бірден –бір басшысы дәрежесіне көтерді. Рим ықпалынан құтылуға ұмтылған бұл ... ... ... ... ... ... қозғалыс болған еді.
жылы Лютерге және оның жақтастарына император ашық қарсылығын білдрді. 1519 жылы ... І ... ... кейін Германия императоры болып, оның немересі Карл V сайланды. Ол осымен бірге 1516 жылдан бері Карл І деген атпен испан ... ... Оның қол ... ... ... ... ... –ақ Испания, Сицилиямен бірге Оңтүстік Италия және Америкадағы кейбір иеліктер кірді. Лютермен оның жақтастары ... ... бойы жаңа ... ... ... ... Карл V олардың үмітін ақтамады. Ол Карл V «Қасиетті Рим империясын» дүниежүзілік католиктік державаға ... ... Карл V бұл ... ... ... ... ... қарсы күреске байланысты туындаған. Ал реформациялық күрес оның ... ... ... мен ... ... ... келтіреді. Осы уақытта Италия қалаларына үстемдік үшін француз ... мен ... ... ... ... ... Карл V бұл ... ұсынған ілімі бойынша, адам «көңіл тазалығына» шіркеу мен оның ... ... ... ... ... ... Ал, ... өзі адам көңіліне құдай арқылы ұялайды. Адамға «сенімге» ... ... ... ... өмір христиан дініндегі маңызды сәтті құрайды. Мемлекет және оның мекемелері діни беделдің маңызын мойындауы керек. Папа ... мен ... ... ... ... ... мен папа жариялайтын «қасиетті аңыздардың орнына «қасиетті жазбалар» беделі қалпына келтірілу керектігін ... ... ... өзінің тезистерінде папа шіркеуі мен католик дін иелерінің діни беделін жоққа шығарғанмен, ол шіркеу мен дін иелерінің ешқандай да маңыздылығын ... деп ... де ... ... ... бойынша, құдай адамға көңілін «құтқару» үшін «сенім» сыйлай отырып, адамның оған толық көнуін талап етеді. Өзін құтқарушы құдайдың алдында адам ... ... ... ... керек. Лютер дін басыларын жоққа шығармайды, бірақ олардың рөлі басқа болу керек деп санайды, яғни олар құдай мен ... ... ... ие бола алмайды. Лютердің тезистері оның шіркеуге көзқарасын анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы, 28 тезисінде «Тек қана ... ... мен ... ... ... деп айтылса, 48 –тезисінде «Күнәдан тазарту үшін папа христиандардан ақша емес, адал ... алу ... ... 86 ... ... ... бай бола тұрып, неліктен собордың өзінің ақшасына ... ... ... ... ... ... ... сөздері бар [22]. Лютер тезистері халыққа тез тараған сонша, төрт аптаның ішінде періштелер таратқандай бүкіл христиан ... ... ... ... ... мен ... ... қызу күрес жүрді. Лютердің тезистерінде халық массалары өз тілектерін көрді. Халық ... ... ... ... талаптары ғана деп қабылдамады, сонымен бірге әлеуметтік еркіндік те қарастырылды. Папашылардың күштеуіне қарсы күрес ұлттық және ... ... ... Дін иелері мен бейбітшілдер бір «христина денесінің» әртүрлі мүшелері сияқты. Германия билеушілері –императорлар мен князьдар папаның қысымшылықтарына тежеу ... ... ... ... ... ... ... шақыру керек деген шешімді Лютер алға қойды. Билеушілерге бұл істе «қасиетті жазулар» тірек бола алады. Лютердің трактатының негізгі мазмұны бойынша ... ... ... ... ... ... құтқару, құдайға қызмет ету ісі дін иелерінің ғана емес, христиандардың бүкіл өмірінің қызметі ретінде ... Діни ... ... ... ... ... 1520 ... «Христианин еркіндігі туралы» деп аталатын трактатында сеніммен ешнәрсе теңесе алмайтынын айтты. Осыған сәйкес христиан еркіндігі тек қана діни ... ... ... 1520 жылы 15 ... ... ілімін еретиктік деп жариялаған папаның булласы шықты, ал Лютердің өзін папаның булласында түлкі, жыртқыш, жабайы аң деп ... ... ... булланы ұстамды түрде қабылдап, оны таратуға асықпады. Герцог Вильгельм бұл булланы орындаудан бас тартуларын талап етті, өйткені ол ... ... ... ... ... келе жатты.
Лютер папа булласын антихрист булласы» деп ал папаның өзін «еретик» деп атады. 1520 жылғы 10 желтоқсанда папаның ... ... отқа жағу ... ... өз ... папа ... отқа тастап: «Сен қасиетті христианның көңіліне келгенің үшін сені мәңгілік алау өртесін», - дейді. Папа булласымен болған шешімді позициясындаың әсерімен ... ... одан әрі ... ... Сол ... ... Рим жас император V Карлдың күшті қолдауына ие ... Карл V ... ... болған соң, барлық христиан әлемінің ұлттық мемлекеттеріне қарсы тұра ... ... ... ... ... ... ... Бұл мақсатына жету үшін Карл V папалықтың қолдауына мұқтаж болды, ... ... ... ... сай ... ... еді. ... шіркеу тек қана папалық римдік –католиктік шіркеу еді. Карл V Лютерге қарсы папа булласын Габсбургтер жерінде қайта ... ... ... 1521 жылы ... ... ... сеніміне Лютердің шақырылуына келісім беруге мәжбүр болды. Бұл шақыруға папаның ... ... ... ... ол ... белгіленген мерізімі аяқталғанын және шіркеуден алыстатылғандығын мәлімдейді.
жылы 6 мартта императордың бұйрығы шығады, яғни 3 аптада ... ... ... ... ... болды. 16 апрель күні шығып, келесі күні Лютер император мен империя князьдарының алдында сұрауға ... ... ... ... ... жатқан кітаптардың өзінікі екенін мойындайтынын білу болды. Бұған Лютер шешімді түрде жауап берді. Келесі сұрағына, яғнионың папалыққа ... ... ол ... ... ... Келесі тергеу қайта жаңарды. Лютер папашылдарға қарсы көзқарастарынан бас тарта алмайтынын егер оны орындаса, бұл тиранияаны мадақтау болып ... еді ... ... ... ол ... полемикалық шығармаларынан да бас тарта алмайтынын, ө»ткені оның қасиетті жазбаларының ... ... ... ... ... алмайтынын жариялады және ол императорға герман елі алдындағы қарыздарын, ... ... ... - деп ... ... ... уағыздайды, олар жазасын алу керек, бірақ жай адамдардың қару әрекеттерімен емес тек қана ... ... ... алу ... ... мен ... тек ... ғана тергейді дейді. Император билігі діни өмірге қажет өйткені ол әлемде тәртіп орнатады дей келе, билік қанжармен іске асырылатынын ... ... ... және әлеуметтік көзқарасы бойынша, жоғарғы билеушілерге бағыну керек. Олар, яғни князьдар мен феодалдар құдайға соншалықты сенбеген болса да, ... елде ... ... ... ... қызмет көрсетуі болып саналады. Лютердің реформациясы дінді көптеген католиктік догмалардан тазартты, ... ... ... ... ... адамның еркіндігі туралы жалпы қорытындысы бойынша, адам ... тән. Оны ... тура ... ... ал оны ... қуса ... жүреді. Әрбір сенуші адам құдай алдында пақталады, католик шіркеуінің қызметіне мұқтаж болмайды. Адамдар, яғни папа мен ... ... ... ... мен ... шейін ұлы жаратушы тек қана құдайға қызмет ету ... ... ... күшею идясы, оның папалықтан тәуелсіздігі, аймақтық князьдық абсалютизмнің тұрақтануына қызмет етті. Лютер негізінен буржуазияға жақын болды, өйткені оның саяси ... ... ... ... ... ... күшінің негізгі көзі, өзіне қарсы шыққан папалық аппаратпен күресуінде, германиядағы қозғалыстың орталығына айналуында. Әрине бұл қозғалыстың әртүрлі жақтары, мақсаттары ... ... ... ... басты нәрсе папалыққа қарсылық. Ортағасырлық ғалым Мартин Лютер, кезеңінде белгілі адамдардың біреуі болып ... Ол өз ... әр ... тап өкілдерінің наразылықтарын сипаттап кеткен болатын. Лютердің саяси ілімінде негізгі екі тезис екі ... ... еді. Ол қол ... ... ... ... ... Лютер көбінесе саяси тұжырымды либералды сипаттарға ие болып отырған. Сондықтан да Германия жерінде ... ... ... ... ... ұзақ ... бойы ... дамуы жүріп жатты. Пруссиялық идеолог Л фон Ранке, Лютер реформациясын германия тарихындағы саяси көрнекті дәлел түрі деп ... Оның ... ... ... князьдықтың бастамасы деп қарастырып, Германия князьдық мемлекетінің басталуы жолы деген. Ол XV –XVI ғасырлардағы қоғамдық қозғалыстарды ... ... ... ... айтты. Ранкенің ойы бойынша реформациядағы саяси ойлар әр түрлі түсіндіріледі. Яғни, Лютер өз ілімі бойынша элементтерді біріктірп, оларға саяси ... ... ... ... ... ... ойластырған. Осылайша рефлормацияның басты көрінісі негізінде қоғам күштері бір –біріне тәуелді болу арқылы, ... ... ... ... жолы ...
1517 жылы 31 қазанда Лютердің 95 тезисі жарық көрді. Ол осы кездегі қоғам өмірінде қарқынды жетістіктерге ... ... ... ... алға ... бастамасына ие болады. ХІХ ғасырдың ІІ жартысында, әсіресе 70 жылдарында феодалдық және ... ... ... ... үзілістер басталады, яғни халық өмірінде пайда болады. Капиталистік өндіріс қатынастары да туындай бастады. Басқа ... ... ... тәрізді Германияда экономикалық процестер ауытқушылықтар көрініс береді. Осы кезеңде тау –кен, балқыту, әсіресе түсті ... ... ... ... ... алда ... ... неміс князьдық үйлерінің ақшалай және әскери қажеттілігін түсті металл өндірісі қамтамасыз етті. ... ... ... ... еді. ... өз ілімі бойынша шіркеулік мемлекет пен шіркеулік өмір ... мен ішкі ... ... ... Ол реформацияның алғашқы жылдарында саяси қызығушылықтарды идеологиялық қару арқылы басуға болатындығын байқайды. Осы ... жеке ... ... ... ... жаңа ... діндері өріс алды. Дәл осы кездегі Лютер ілімінің артықшылығы, жеке топтар реформация формуласын жеке әлеуметтік толғаныс ретнде пайдаланды. Жеке топтар ... ... ... ... идеология болып, қоғам қозғалыстарының бірігушілігіне әкелді. Халықтың көп бөліг реформацияны шіркеу ісі деп ... ... ... ... деп ... ... ... тарихи орны мен реформациясына көп көңіл бөлген. Ол Германияны ... ... ... ... ... деп алды және ол «германияның теоретикалық өткен көрінісі –реформация. Монах миында қашан революция басталса, ол ... ... ... ... дейді[31]. Осыған орай Маркс, Лютерлік реформациядан қысқа уақыт аралығында ерте буржуазиялық революцияға әртүрлі топ элементтерінің бірігушілігімен олардағы жаңа әлемдік көзқарастарды ... ... ... ... ... ... ... туындаған. Сондықтан оның алғашқы шығармалары шіркеуге арналған. Лютер шіркеу ... да ... ... туатындығына да жауаптар тапқан.
жылы рыцарлық көтеріліс басылғаннан соң, ішік ... ... ... тобы ... мен ... ... кластар жиынтығынан құралады. Олардың феодалдарға деген ашулы ... бар ... ... болды. Революциядағы оы класс өкілдерінің белсенділігі және көмекшілері көтеріліс ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөлді. Лютер осы кезде Саксон курфюрстік тобындағы шіркеу князьдарымен байланыста болады. Бұл кезде Лютердің ... ... ... ... ... әлі ... еді. Тек осы кезеңнен бастап шіркеуге деген көзқарастары саяси концепциясында жаңа уақыт кезеңдерінің көрінісін бере бастайды.
Лютердің айрықша саяси тезисі ... ... ... кейіннен алғашқы антикрестьяндық тұрғыдағы «Шваб крестьяндарының екі статьялары негізіндегі бейбітшілік» трактаттары қоғамда екі қалыпқа ... ... және ... екі ... ... –құдайшылық пен табиғи жаратылыс болып табылған. Яғни, Лютер өз ілімінде христиандықты мадақтап, оны мемлекеттің ... деп ... Ол өз ... ... ... әлем ... христиандардан құралса, нағыз сенушілерден тұрса, онда ешбір князда, корольда, билеуші де, заң да керек емес,» - деп ... ... ... ... ... ... аздығын, оның «мыңның біреуінде» ғана болатынын айтып, олардың заңды турасында «Егер адам әйелі мен ... ... ол ... ... қарым –қатынас жасамауынан», - деп тапқан.
Лютер өз шығармаларында құдайға табынушылық тек шіркеудің жұмысы емес, ол бір ... ... ... ... ... Содан барып адам өмірінің қалыпты жағдайы қамтамассыз етілініп, махаббатта да белгілі заңдылықтардың ... ... ... ... барып Лютер саяси ойында қорытынды шығарады. Яғни, «Билеушілер қоғамы құдайға ... ... өз ... ... етіп, нағыз құқыққа ие болады», - деп көрсетеді [22]. Осыдан барып ол билеушілер қоғамында –князь бен билеушілер –қатты ... ... яғни ... ... жүруін көздейді. Осыдан барып ешбір азаптаушылық, ешбір түрмелер болмайтындығын түсіндіреді. Сондықтанда Лютердің шіркеуге ... ... ... ... ие ... Ол христиандық бостандықты рухани бостандық деп қарстырып, рухани ... адам ... ... ... ...
Христиандық бостандық рухани бостандықтың шынай көрінісі болады. Лютер осы рухани бостандықты ... ... ...... нәтижесі деп санаған.
Бірақ, Лютер аймақтық билеушілер билігін діни жауапкершіліктен босата отырып, мемлекетті шіркеудің ... ... ... Бұл үшін ол ... ... пен ... қызығушылығын біріктіре отырп, буржуазиялық құқық идеологиясы сақтап қалуға тырысты. Оның «билеушілер тобы» атты ... ... өз ... ... айналысуы керек?», - деген арнайы тарау арнайды. Бұл сұраққа ол өз еңбегі арқылы қоғамға барлығы ... ... тиіс ... айта ... ... ... ... белгілі бір қалыппен жүйемен қалыптасуы керектігіне тоқаталады. Осы айиылған заңдылықтар арқылы аймақтық қызығушылықпен саяси пікірлер басты нәрсе болады деп ... ... да ол ... ... ролі мен ... ... екндігін байқайды. Адам қаншалықты икемді болса, соншалықты өз жанын қорғай алатындығы байқалады.
Лютер князьдардың ... ... тек ... басқару арқылы жүргізіліп отырғанда ғана «бағынушылар тобының» князьдарға қарсы болмайтындығын көреді. Ол үшін князьдар құдайға сенім ... ... өз ... ... ... Оны ... басшысы мен князьдардың білуі керектігін өз мысалдарында ... ... өз ... ... өз басқару істерінде қанжар мен құқық жүйесімен қатар жеке ақыл –ой жетістіктері арқылы да ... ... ... ... да ... көп мәселелерді шешу үшін тек заңмен ақылды заңшылдық тұрғыдан көрінуі керек», - деп жазды [22]. Оның бұл ... 1925 ... ... ... ... ... князь топтарының қарапайым крестяндар мен плебейлер тобы туралы ойлануын қажет деп атайды. ... осы ... ... ... ... ... яғни күрестердің шығуы халықтың өмірімен тікелей байланысты болуын көреді. Ол үшін халық арасында мәдени ... діни ... ... ... ... ... ... мен теорияның пайда болуын көздеген. Сондықтан да крестиандық ілім, қоғамның ішкі қалыптасуын қамтамасыз етіп, мемлекеттік жүйеде заң қолдануы да осы ілім ... ... ... ... ... бұл ... ... жаңа заман концепциясына жақын келетіндігі белгілі.
Лютер адам ойының бәрін ... ... ... ... ... ... салыстырғанда адманың дамуы мен ойлауы өте жоғары. Осы себепті адамдарды қолайсыз ... аз ... ... ... Лютердің алға қойған ілімі мен реформациясы өз кезеңінде халық арасында үлкен бедел алып, халықтың даму дәрежесінде аристократиялық мінездерден арылуға ықпал ... ... ... ... ... өз ... ... қатарлы теориялық ойларға ие болған. Оның саяси ойлары либералды сипаттарға негізделген. Өйткені, ... ... ... ... тұрғыдан қарағанда, ұлттар арасындағы орталық даму деңгейі Лютер ілімімен ұштасып, сол арқылы барлық қоғам қатынастарында саяси сфера мен діни ... ... ... Ол осы ... ... арқылы ортағасырлық әлемдік көқарасқа ерекше қадам ұсынды. Осылайша оның ілімдері діни және саяси тұрғыдан абстракты –теорялы түрінде ... ... ... ... ... Саксониядағы реформациялық қозғалысының негұрлым радикалды қайраткерлердің —Виттенберг ... ... ... ... ... монах Габриэль Цвиллингтің және басқалардъң ықпалында болды. Олар шіркеу мен дін иелерінің жағдайларына ... ... ... ... ... мен икондардан және шырақтадардан тазарта бастады. Католиктік ибадаттарды орындау иконға табынушылық деп жарияланды. Карлштадт пен Цвиллинг дін қызметкерлерінің жер ... және ... ... ... ... ... ... Карлштадттың сөздерінде еңбек сүйгіштік пен іскерлік мадақталды. Дүниелік ... ... ... отырып, Карлштадт: «Егер өз қолымен нан тауып жей алмайтын болса, ешкім де—жан сақтап қаламын деп үміттенбей-ақ қойсын»—деп жазды.[23] Карлштадттың ... ... ... ... ... кен кәсіпшіліктеріне кетіп жатыр,—деп шағым жасады католик қайраткерлері.
Карлштад пен Цвиллингтің және басқа да виттенбергтіктердің ... ... мен ... ... ... ... ... тобының аренаға шыққандығы байқалды. Олар енді Лютердің абстракты Реформациясымен ... оны ... ... саласына таратуды қалады. Неміс бюргерлігінің барынша радикалды топтарыпың арасында осы тенденциялар аңғарылып швейцарлық ... ... ... Ульрих Цвинглийдің ілімі оңтүстік пен батыстың бай ... ... ... ... князьдық деспотизмге қарсы шықты және діни қауымдар үшін республикалық құрылыс пен саяси автономияны орнатуды талап етті.
2.2 ... ұлы ... ... сипаты және саяси, қоғамдық реакцияның басталуы.
Реформацияның жалпы лагерінің ыдырай бастауының ең айқын белгісі –оның осы ... ... ... ... ... ... болған еді. Бұл бағыт әлеуметтік төңкеріс жасауды ... ... ... бұрынырақ «еретиктік» секталардың өкілдері шаруалар мен плебей бұқарасының арасында насихат жұмыстарын ... ... Олар үшін ... кітаптың жазғандарын уағыздау әлеуметтік наразылық білдірудің құралы болып табылды. Бірақ уағызшы-сектанттар «күнәһар» дүниеден кетіп, томаға тұйық сектаға барып, құдайдың әлеуметтік ... ... күте ... ... әрі аса алмады. Ал енді реформацияльқ қозғалыстың әсерінен халық бұқарасының антифеодалдық күрсінің күшейуі мен қоғамдық өрлеу жағдайында ... қол ... ... ... ... қалды да, енді революциялық қимылдарға шақыру естіле бастады. Реформацияның мақсаты мен маңызын түсіндірушілік те осы ... ... ... ... тұрғысынан ұғынушы адам —Томас Мюнцер болды.
Мюнцердің ертеректегі өмірбаяны белгісіз. Ол тарихи аренаға Реформацияның алғашқы жылдарында Лютерді жақтаушылардың бірі ... ... 1520 жылы ... ұсынысымен Саксония қаласы Цвиккауға священик және уағызшы ... ... ... ... ... францисканшілерге қарсы жүргізілген күресте аса қайсарлық көрсетіп, батыл әдістер қолданып қана қоймай көмекші шеберлер мен халықтың ең ... ... өз ... ... ... ... ... жаңа революциялық мазмұн беруі арқылы мүлдем басқаша таптық позиция ұстайтындығын көр-сетті.
Цвиккаудағы қолөнершілердің арасында белең ... ... ... (яғни христиан дініндегілерді ересек кезінде шоқындыруды талап етушілер) Мюнцердің ықпалымен сектанттық идеялардың тар шеңберінен шықты. Бұл сектаның мүшелері Реформацияның ... ... ... ... революциялық тұрғыдан түсіндіру жұмысын жүргізетін Мюнцердің эмиссарларына айналды. Бұл Лютердің ең жақьн жақтаушылары мен ... ... өзін де ... ... ... ... ... міндеттері —шіркеудің жаңа догмаларын немесе діншілдіктің жаңа бір формасын орнату емес, ... ... мен қала ... бұқарасының таяуда жасамақшы әлеуметтік-саяси төңкерісін жариялау болды. Мюнцер «құдай сөзінің» ... ... ... ... кітаптан тек адамдардың қимыл жасауына қажет нұсқауларды ғана бетіне ұстап отырды. Мюнцердің тұжырымдауларынан біз ... ... ... ... өзге өмір туралы пайымдауларын кездестіре алмаймыз. Ол «жердегі өмір биікке өрлеп, ... ... ... яғни ... тазартылуға тиіс деп санады. «Құдайдың бұл дүниедегі құдіретін» орнатудың идеалын да ол осы ... ... ... ... туралы ұғымының өзі де лютерлік ұғымнан түбірімен өзгеше. Ол тек жансыз әріптер мен жаттанды текстерді ғана білетін «кітапшылдар» мен ... ... ... ... пікірінше, нағыз құдай сөзі —адамдардың аузындағы сөз. Бұл ... ... ... санасында нағыз шындық және «құдай ауызға салған сөз» ретінде қабылдайды. Мюнцерде әлем әміршісі тек жалғыз құдай ... ұғым жоқ. Ол ... ... ... ... ... ... «жаралған заттарды» яғни бүкіл әлемде өмір сүрушілердің бәрін де рухтандырып, өзіне бағындырушы осы ... ... өзі, ... ... нақ ... өзі деп ... ... Мюнцердің құдіретті түсінуімен байланысты болған жетілгендік идеялы шындығында келгенде, әлеуметтік идеал болып табылады. Адамның жалпы игілік үшін жасайтын ... және жан ... ... ... ... ... ... деп санады. Ал, оның керісінше, жалпы ортақ мүд-деге қарсы, өзімшілдік ... ... ... ... ... да ол ... деп тапты. Әлеуметтік кеселмен жүргізілетін күрес, «құдайсыздарды» аластап, жою үшін жүргізілетін күрес, Мюнцерше, «құдай ісіне» шын берілгендердің міндеті ... ... және сол шын ... ... ... ... саналды. «Барлық өкімет,—деп жазды Мюнцер,—қарапайым халықтың қолына берілуге тиіс». Халық, Мюнцердің өз пайымдауынша, шаруалар мен ... ... ... ... ... ... ... көтерілер «құдайдың» жаулары деп, ол әлемнің барлық бай-лығын бей-берекет жұмсаушыларды, әділдік идеяларын жоғары ұстаушы ... ... бір үзім ... ... қыльп, ауыртпалыққа ұшырататындарды айтты. Мюнцердің саяси программасы —дворяндардың замоктары мен ... ... ... ... ... ... ... Германия «Қарақшылықтың ошағына» айнала бастады, сондықтан ол княздық және дворяндың ел болуын қоюы ... мен ... ... ... ... ... ... анағұрлым асыл түсті. Бірақ болашақ қоғамның мазмұны туралы оның өзінің ұғымы да тек қиялдарға негізделді және оның үстіне ... ... ... ... іс ... ... шаруашылық жөніндегі нақтылы мұң-мұқтаждарына көмектесіп, шаруалардың жүргізген антифеодалдық күресінің ... ... ... қолдап отырды. Ол әсіресе шаруалардың қауымдық меншігін ірі феодалдардың қол сұғуларынан жігерлі түрде қорғады. «Өздеріңіз мынаған назар аударып қараңыздаршы,—деп ... ... пен ... және ... ... ... да негізі —бұл біздің мырзаларымыз бен князьдарымыз. Олар құрт-құмырысқа, бақа-шаян демей,—бәрін меншіктеніп алды. Судағы балық, аспандағы құс, жердегі өсімдік ... бәрі ... ... тиісті. Сондықтан да олар кедейлердің арасына құдайдың өсиетін таратып: құдай —ұрлама деп өсиет айтқан дейді; ал ... ... ... ... қан ... шығарып, мүсәпірлікке жеткізіп отырса да бұл өсиетінің ... ... ... жоқ деп санайды. Олар сорлы егінші мен ... және ... ... ... ... мен етін ... алып, құр сүйегін ғана қалдырады» [22].
Мюнцердің халықтың қалың бұқарасымен олардың ... ... ... ... ... болуы оны Реформацияны революциялық жолмен қоғамды қайта құруға апаратын бірден-бір тура жол деп есептеген шаруа ... ... ... ... XVI ғасырдағы Германиядағы қоғамдық қозғалыс ... ... ... соғысында өзінің шарықтау шегіне жетті. Оның ең алғашқы көріністері Оңтүстік Шварцвальдта орын алды. 1524 жылдың жазында бұрқ ете түскен ... ... ... ... ... ... көтерілісі, австриялық өкіметтер мен ірі феодалдардың зәрелерін ұшырды. ... ... ... ... ... ... байланыстары бары анықталған-ды.
Өздерінің сүйікті уағызшысы —анабаптист Балътазар Губмайердің ... ... ... ... Вальдсгут қаласына жұрттың назары тегіс аударылды. Бірақ сол кезде шаруалар арасында насихат жүргізуші анабаптист жалғыз Губмайер ғана емес еді. ... және оның ... дем ... ... ... анабаптистер 1524 жылдың соңғы айларында сол жердегі шаруалардың арасында көтеріліс идеяларын ... осы ... ... шаруалар жетекшілерінің көпшілігі, соның ішінде олардың ең көрнектісі Бульгенбахтан шыққан Ганс Мюллер, мырзалармен келіс сөздер жүргізуге ыңғай танытты және революциялық ... ... ... ... ... ... байланысты болған анабаптистердің жүргізген насихаты мұнда стихиялық түрде басталған шаруалар қобалжуларының ұйымдастырушы факторына айналды. Шаруалар мен қалалардың ... ... өз ... ... ... ... жасаған шағым-наразылықтарын бұл насихатшылар езілген халықтың бүкіл қожа біткеннің бәріне де қарсы, және әлеуметтік ... ... үшін ... ... ... программасына біріктірді.
Мюнцерге жақын тұрған топтар, 1524 жылдың аяқ кезінде немесе 1525 жылдың басында революцияшыл шаруалардың алғашқы программасы —«Статъяланған ... ... ... Бұл программа шаруалар қауым-дарының неше түрлі талаптары мен шағымдарының кіріспесіне ... «Осы ... ... бұл ... мен деревнялардың қарапайым кедейлері... діни мырзалар мен өкіметтердің тарапынан қаншама адам айтқысыз ауыртпалықтар ... жапа ... ... Ал бұл ... сол ... мен өкіметтерге титтей де қысастық жасап көрген жоқ. Енді бұдан шығарар корытынды —бұл сияқты ауыртпалықтарды көтеру де, ... ... да ... ... ... жерде қарапайым кедей сорлының тек аса таяғын ұстап, бүкіл үрім-бұтақтарымен ел ақтап, тентіреп ... ғана ... Бас ... ... халықтың,—делінді одан әрі,—«толық азаттықка» жетуі керек. Бұл міндет тек ... ... ... ... ... жаңартып, қайта құру мақсатымен барша езілген жұрт бас қосып біріккен жағдайда ғана бейбіт шешілуі мүмкін болады. Ал жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... жағдайларында бұл істің қан төгіссіз шешілуі, әсте, мүмкін емес.
Бұдан әрі, бауырластық бірлестікке кіріп «жалпыға бірдей ... ... ... ... бас ... бәрі де ... аласталуға тиіс делінді. Көпшілік мүддесі үшін қызмет етпейтіндер қоғамның басқа мүшелері атқарған ... ... ... тиісті емес. Оларды қоғамнан оқшаулатып, семіп қалған мүшелер деп есептеп «дуниеден аласталғандар» қатарына жатқызу керек ... ... ... пеп ... езіп қанаудың қайнар көзі болып отырған ақсүйектердің барлық замоктары мен монастырлары дереу ... ... деп ... ... ... Ал дворяндар мен монахтар немесе священниктер өздерінің бұрынғы ерекше жағдайларынан бас тартып, басқа да «бөтен адамдар» сияқты кәдуілгі ... ... ... ... ... тілесе, онда олар, әлбетте, достық пейілмен өздерінің дүние-мүліктерімен қоса қабыл алынып, «құдай берге құқық» бойынша өздеріне тиістілердің бәрін де ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешу ауыртпалықты жеңілдету туралы айтылған өтініштер жайында да ешбір ... ... ... Бұл документті жасаушылар халықтың құдіретті қолымен феодал мырзаларды тайдырып, шаруалардың олардан тәуелсіздігін толық жою туралы ... ... ... ... ... ұяларын жояды және озінің әділетті деп тапқан тәртібін орнатады. Ал қалғандардың бәрі де ... ... ... ... ... ... бөрін де алуға тиісті болды. Міне, осы бағдарламаның негізіне барлық өкімет билігін халыңтың қолына беру принципі, яғни Мюнцердің негіздеп, табанды-лықпен ... ... ... ... ... шаруалардың көптеген отрядтары стихиялы түрде құрылды. Мырзалар партиясы (жергілікті ... ... ... ... және ... өкіметтер) көтерілісшілермен келіс сөздер жүргізу, ауызша уәделер беру ... ... ... ... ... ... көпшілігі аңқаулыққа салынып, олардың айтқандарына сенді. Біраң көтерілісшілердің ішіндегі революцияшыл топтар мырзалардың бұл сияқты әрекеттерін қабылдамады және шаруалар ... ... ... Бұл топтар ұйымдасып, бас қосып біріге алмады және барлығы. бірдей күрестің алдына қойған мақсаттарын жете түсінбеді. Бірақ шаруалар ... ең ... және ең ... ... ... ... ... «Статьяланған хаттың» үндеулерін қабылдап, қимыл жасады.
Революциялық насихатты Мюнцердің шәкірттері —анабаптистер Германияның ... және ... ... да ең ... ... ... Ульм мен Кемптен қалаларына және Боден көліне ... ... ірі ... ... ұйымдасқан жерде таратты. Бұл отрядтарда сонымен бірге, Цюрих реформаторы ... ... ... баяу және ... тактика насихатталды.
Екі бағыттың насихатшылары да шаруаларды «құдай берген құқықты» талап етуге шақырды және бұлардың әрқайсысы бұл құқықты өздерінше түсінді: ... ... ... ... ал баяу ... ... ... қана қазіргі емір сүруші феодалдық езгіні жеңілдетіп, крепостнойлық құқықты жою талаптарын ұсынды. ... ... мен ... ... бейбіт тактиканы қолдады да, ал отрядтардағы шаруалардың кедей бұқарасы Мюнцерді жақтаушылардың уағыздарын құмарта тыңдады.
1525 жылдың наурызында Жоғарғы Швабияның үш ... ... ... ... жиналып, «Христиан бірлестігіп» құрды. Отрядтар өкілдерінің осы «Бірлестіктің» уставы туралы ... ... ... ... ... правоны» қалай түсіну жөніндегі мәселе істелместен қалды. Баяу тактиканы жқтаушылар ... ... ... ... уақытша бітім шартын жасады, ал шаруалар отрядтарын талқандау үшін күш ... ... ... ... ... ... бітімді уақыт ұту құралы ретінде ғана пайдаланды. Шаруалар бұқарасы әзірше, «Статьяланған хаттьң» рухында жүргізілген революциялық ... ... ... мен монастырларды талқандап қиратып, қалалардың әлеуметтік жапа шегуші топтарымен байланыс жасаумен ... ... ... ... ... шаруалардың қойған талаптарының мәліметін жасады. «Құдай берген құқықтың» негізінде қорытылған бұл мәлімет баяу тактика тұрғысынан түсінік беру ... ... ... ... «12 статьяның» бағдарламасы пайда болды. Бұл бағдарламаның кіріспесінде де, статьяларында да шаруалардың бейбіт ойлары және олардың ... ... ... ... ғана ... Олар кіші ... жойылуын талап ете отырып, программаның 2-статья үлке десятина қоғамдық қажеттерге жұмсаған жағдайда ғана ... ... деп ... ... ... ... ... мен шалғындарды, балық аулайтып орындарды және тағы басқаларып) қайтарып беру ... ... ... қойылған 4, 5, 10-статьялары да аса маңызды болып табьлды. Бұл статьялар XV және XVI ... ... ... ... ... ... процесі барынша толық жүріп жатқандығын дәлелдейді. 6 және 7-статьяларда шаруалар көптеген ... мен ... ... жою ... тек ... ғана ... Шаруалардың крепостниктік күйін біржолата жою туралы айтылған 3-статья неғұрлым батыл тұжырымдалған. Крепостниктікке байланысты болған өлгеннен кейінгі алымды (ТоІіаП), ... ... ... ... ... ... шыққан шаруалардың арасында мейлінше кең тарады, басылып та шықты және олардың ресми программасына да айналды. Бірақ ... ... ... арасына билеп төстеушілермен келісімпаздық рухты енгізу жөніндегі ойлары жүзеге аспады. Шаруалар бұқарасы «12 статьяның» қойған нақтылы ... ... ... революциялық тактикасымен ұштастырып отырды. Сөйтіп, «12 статья» өздерінің солғын сарынына қарамастан, антифеодалдық күрес программасы маңызына ие болды. ... ... ... ... ... ... ... жасаған қимылдары шаруалар бұқарасының көңіл күйін керсетіп берді. Бұл отряд жол ... ... де ... ... ... ... ... және округтегі шаруалардың бәрін де өздерінің қатарына тартты. Лейпгейм ... ... ... ... ... ... ... уақытына бітім- шарттарымен санасқысы келмеді. 1525 жылғы 28 наурызда Биберах қаласының ... ... ... ... ... әйелдер монастырына келді. Монастырьдың астық қорын қарап болғаннан кейіп, олар аббат әйелге, барлық адамдардың теңдігі жайьндағы інжілдің ережесіне ... ... ... ... ... оны ... ... отырғандарға бөліп беру керек деп мәлімдеді де сол жерде астықты көлікке тиеп, әкете бастады. Бұл оқиға, ... ... ... қандайлық қатты талап еткендігін аңғартты.
1525 жылғы наурыздың соңғы күндерінде «уақытша бітімнің» кезінде Жоғарғы ... ... мен ... ... де ... төніп, олардың көпшілігі өздерін қоршауға ала бастаған шаруаларға берілуге мәжбүр ... ... ... түсуі қалаларда да байқалды. Рас, Жоғарғы Швабиялық қалалардың өкіметтері билеп-төстеушілер жағында болды, алайда өкіметтердің өздерінің мойындауынша қалалық қауымдардың ... ... ... іш тартып, оларға көмек көрсетіп отырды-Швабия одағының басшылары революциялық ... ... ... ... табыстары қала халықтарының орташа топтарының да бөлініп шығуына, тіпті қалалық ... бұл ... өз ... үшін ... ... сонымен қатар мұның өзі Швабия одағының ыдырай бастауына және бүкіл княздық-феодалдық жүйенің қуатының әлсіреуіне әкеліп соғады деп ... ... одан әрі ... ... ... мен қалалардың қаналушы топтарының күш біріктіріп, нығайып кетуіне соғатынына көздері жеткеннен кейін, Швабия одағының ... ... ... ... ... ... Швабияның шаруалар отрядтарына шабуыл жасады. ... ... ... ... ... Георг Трухзес кенеттен шабуыл жасау арқылы шаруалардың қатарын бірден ыдыратып, олардың қарсыласу күштерін әлсіретпекші ... ... бұл ... ... ... ... ... осы опасыздық актыдан туған ашу-ызасы революңиялық насихат үшін аса қолайлы жағдай жасады және бұл революцпялық қимылдардың Жоғарғы Швабия мен Шварцвальдің ... ... ... орта ... ... түрткі болды. Шаруалардың кейбір жекелеген отрядтары Трухзеске батыл ... ... ... атты әскерлері жете алмайтын таулы аудандарда Трух-зес ... ... тән, ... ... өтуге мәжбүр болды. Боден көлінің солтүстігіпдегі Вейпгартон қалашығы маңында ... ... ... ... ... ... айтуынша соғыс апатының жақындап қалғандығын сезді. Бірақ ол шаруалар отрядтарының кейбір жеке басшыларымен келіссөздер жүргізіп шаруалардың ... ... ... ... ... ала ауыздық туғызу арқылы өзіне төнген қауіп-қатерден құтылып кетті. Сөйтіп, 1525 жылғы апрельдің аяғына таман жоғарғы швабиялық шаруалардың негізгі ... ... ... ... ... өз әскерлерін солтүстікке, қозғалыстың жаңа ошақтары құрыла бастаған Франция мен Орта Германия жаққа қарай аттандырды.
Дунайдың солтүстігіндегі ... ... ... ... оқиғаларын зерттегенде Жоғарғы Дунай мен Майнның аралығында ор- ... ... ... мен ... ... ... ... екі жағалауында Гейлбронн мен Роттенбур қалаларын қоса және Майн мен ... ... ... ... ... Орта ... ауданын өз алдарына жеке қарастыру қажет. Бұл екі ауданда да аса ірі ... ... жоқ. ... ... ... ... ... ықпалы мұнда онша мықты бола қоймады. Шаруалар соғысына неғұрлым белсенді түрде ... ... ... ... Франкония мен Тюринги қалаларыпда елеулі роль атқарды. Бірақ өзінің әлеуметтік құрамы ... да, ... ... ... да ... ... ... көрсете алмады. Олардың ішінде, бір жағынан, өздеріне князьдар мен фео-далдардың жасаған кесірінен жапа ... ... ... —ірі мастерскойлар мен мануфактуралардың тұз қайнататын кәсіпшіліктердің баяу тактиканы қолданушы иелері болса, екінші жағынан ... ... ... ... ... жақындап, шаруалар жағына шыққан шеберлер мен саудагерлер болды.
Революңиллық тактиканы жақтаушылар көтерілісші бүқара ... ... ... ие ... және ... шаруалар отрядтарында әжептәуір күш болып құралды. Неккар ... ... ... ... ... ... Яков Рорбах, Франкония билеп-төстеушілерінің қарсылығын тұншықтыру жөнінде батыл қимылдарды ... Оның ... ... ... ... ... қарсы бірінші болып соғыс қимылдарын ашқаны үшін масқара өлім ... ... ... фон граф Людвиг Гельфенштейп және оның 13 серігі сүңгілердің арасынан айдалып ... ... ... орындалған бұл үкім туралы хабар бүкіл елге лезде ... ... ... ... ... ... көтерілісшілерден қорыққандарынан шаруалар отрядтарына азық-түлік пен қару-жарақтар беруге мәжбүр болды.
Монастырьлар мен замоктарға қарсы шаруалардың революциялық қпмылдарын ... ... ғана ... ... қатар бюргерліктің радикалдық білегі де шақтап, қолдады. Гейлброиның билеуші топтарына қарсы күрестің қызу жүріп ... ... ... ... ... 1525 жылы 17 апрельде шаруаларға қаланың қақпасын ашып ... бір ... ... ... мен ... ... жартысында Таубердегі Роттенбург қаласының төңірегінде көтерілісші шаруалардың «Қара отряд» деп аталған революциялық отряды қимыл жасады. Мұны шыққан тегі ... ... ... ... Жас кезінде Гейер рьщарлық оппозицияның және Ульрих фон Гуттсидің ықпалында ... ... оның ... айырмашылығы, әбден күйзеліске ұшырап, өзінің шыққан сословиесінен толық қол үзген еді. Кедейлікке душар ... ... ... ... Флориан Гейерді қызықтыра қоймады. Шаруалар соғысы кезінде ол көтерілісші халықтың арасында болды және Роттенбург пен Эрииген қалаларының аралығындағы аудан ... ең ... ... бірі болды.
Алайда кейін Оңтүстік Франкония мен Оденвальдтің ... мен ... ... баяу ... ... ... алып ... Бюргерліктің баяу элементтері рыцарлықтың талқандалған элементтерімен бірігіп, империялық реформаның ескі бюргерлік проектілері жолындағы қозғалысты жандандыруға әрекет етті және шаруалардың ... ... өз ... ... ... Бұл қайраткерлер Оңтүстік Франкония да апрельдің екінші жартысында үйымдастырылып, «Жаркын ... ... ... ие болған шаруалардың құрама отрядындағы басшылық рольді өз қолдарына алды. Осы отрядтың құрамына Флориан Гейер басқарған ... ... та ... ... отрядтың» далалық канцеляриясының бастығы баяу бюргерлік оппозицияның көрнекті қайраткері Вевдель Гиплер болды. Шаруалармен одақ құрып, феодалдық ... ... ... жою ... емес, қайта бюргерлікті рыцарлармен жақындастырып, шаруалар қозғалысын бюргерлік-рыцарлық одақтың мүдделеріне бейімдеу ... ... ... ... ... ... ... еткен Гиплер, шаруалар қозғалысының антифеодалдық сппатыы әлсіретіп, ең алдымен қорғандар мен монастырьларға шабуыл жасауды тоқтату мақсатын көздеді. Гиплер Франкониядағы ... ... ... франкондық соғысқұмар рыцарь Фон Берлихинген Гецті шақырды. Бүл шақыруға Гец көнді, бірақ ... мен ... ... ... ... жасалмайтын болсын деп шарт қойды. Бұл тактикаға қарсы шыққап Яков Рорбах пен Флориан Гейер «Жарқын отрядтың» басшылық рольдерінен шеттетілді де ... ... ... ... кетуге мәжбүр болды.
Шаруалардың дербес антифеодалдық программасының маңызын әлсірету мақсатымен Вендель Гиплер және оның жақтастары «12 ... ... ... ... Олар ... түзеткенде онда қойылған талаптарды көмескілендіріп жіберді, ал ... ... ... реформа жүргізілгенге дейін қалдыра тұруға болатын етті. Гиплер мен оның ... ... ... ... ... ... құрудың жоба-жоспарын даярлап оны шаруалар отрядтары делегаттарының Гейльбронда өткізілетін съезінде шаруалардың басшыларына ұсынбақшы болды.
Швабия ... ... ... ... ... ... және оны жақтаушылардың «Гейльбронн программасының» жобасын талқылау үшін шаруалар делегаттарының съезін ... ... ... ... ... ... жетті. Бюргерлік басшылардың ұстаған екі жақты тактикасы және фон Берлихинген Гецтің командашылық етуі шаруаларды тек жеңіліске ұшырататындығы, ... ... ... Келіссөздер жүргізіп, уақытша бітімдер жасауға және опасыздың шабуылға әккі болып ... және оның ... ... ... ... ... ... пайдаланған, Трухзес, мұнда да сол әдістерімен шаруалар әскерінің қатарын бұзып, титықтатты және олардың қарсыласуларын тұншықтырып тастады.
1525 жылы 12 ... ... ... кезінде Швабия одағының әскерлері Неккар өзені мен ... ... ... ... ... тұтқиылдан шабуыл жасады. Қайсарлықпен қарсылық көрсеткендеріне қарамастан шаруалар талқандалып, бет-бетімен бытырап қаша жөнелді. Бёблинген түбіндегі жеңіліс ... ... ... көтерілісшілердің тағдыры үшін шешуші маңыз алды. Революция басшыларының көпшілігі қашып кетуге мәжбүр болды. Ал ... Яков ... ... өлім ... ... ... от үстінде өртенуге кесілді. Жоғары Неккардың шығыс жақ алқабындағы «Қара отрядтың» қалдықтарынан құралып, соғыс жүргізіп жаткан әскерді ... ... ... ... де гөрі ... қарсылық көрсетті. Халль мен Гайльдорф маңында болған ұрыста ол 1525 жылы 9 ... қаза ... ... ... ... ... радикалды элементтерінің саны ірі қалаларда тым аз болды. Вюрцбургтің және басқа Франкония қалаларының ... ... ... ... ашып бере ... Ал олар қала ... ... бәрін де жаппай қырып салды. ... ... мен ... ... ... ... мен ... қозғалысы Орта Германияның жерлерінде - Солтүстік Франкониямен Саксон-Тюринген ауданында да кең өріс ... ... ... ... ... 1525 жылы 9 апрельде шаруалар басып алған ... және Аура ... ... Осы ... төңіректеріне орналасып, бүкіл ауданға өздерінің биліктерін жүргізген ең қуатты шаруалар лагеріне көптеген қалалар мен рыцарьлардың замоктары ... ... ... Қозғалыстың Тюрингиядағы орталығы Мюльхаузен қаласы болды. Мұнда 1525 жылғы февральдің орта шенінен бастап Жоғарғы Рейн жерлерінен қайтып оралған Томас ... ... ... ... ... көп ... ... және бюргерлердің бір бөлігінің жасаған революциялық қимылдарының нәтижесінде Мюльхаузеннің ескі ... ... Ал ... жаңадан құрылған «Мәңгілік кеңесі» Мюнцердің және оның жақын серіктерінің ықпалында болды.
Қозғалыс Тюрингияның өзге қалалары мен селолық жерлерін, сонымен ... ... ... ... мен ... да ... қамтыды. Көтерілісшілердің қарулы отрядтары —қалалар мен замоктарды, монастырьлар мен билеп-төстеушілердің имениелерін бірінен соң бірін басып алып, феодалдардың мал-мүліктерін шаруалар мен қала ... ... ... ... ... ... ... жалпы әлеуметтік төңкерістің, бүкіл ел ішінде және онан тысқары жерлердегі адамдардың жалпы теңдігін орнатудың бастамасы деп жариялады. Күнделікті ... ... үшін ... ... Мюнцердің насихатында ұлы мақсат үшін жүргізілетін күреспен ұштастырылып, бұған қозғалыстың барлық күштері жұмылдырылуға тиісті болды.
Мюнцер революциялық ... тек ... мен ... таулы аудандарында ғана емес, сонымен қатар Саксониямен кершілес отырған Чехия аудандарында да үдей тусуіне үлкен маңыз берді. Германияда толғағы ... келе ... ... дүмпуді табориттердің революциялық дәстүрлері әлі күнге дейін өшпеген Чехиядағы ... ... ... 1521 жылдан-ақ арман еткен еді. Оның бұл арманы Прагаға кетіп бара жатып, Чехияның Солтүстік-Батыс таулы аудандарын, соның ішінде сол ... ... ... жаңа таулы қала Яхимовты аралаған кезінде пайда болған-ды. Чехияның және онымен көршілес Германия ... ... ... ... ... ... ... орнатылған тәртіпке қарсы бағытталғандығында болды. Бұл тәртіп бойынша молынан өндіріліп жатқан күміс пен ... ... ... ... мен ... ... ... сол замандағы мейлінше гүлденуге арналған осы саласының емін-еркін өрістеп дамуына кедергі жасалды.
1525 жылғы апрельдің ... ... ... ... мен Чехияның Солтүстік-Батысындағы таулы аудандарындағы күшейе түскен аптикнязьдық қозғалыстың Франкония мен Тюрингиядағы шаруалар ... ... ... үлкен мән берді. Ол бұл бірігу тирандар мен халықты езушілерді тайдыру үшін жүргізіліп жатқан жалпы күресте шешуші роль атқарар еді деп ... ... қала ... арнаған үндеуінде Мюнцер «деревня мен қалалардың және әсіресе кен жұмысшылары мен басқа да ... ... яғни ... ... жоюға мүдделі тау халқының басқа да топтарының жалпы ... ... ... ... Осындай кең негізде Мюнцер Тюрингияда шаруалар соғысы үшін революциялық орталық құруды көздеген.
Мюнцердің үндеуі бойынша оның ... ... ... Фрапкепхаузепге жиналып, мұнда соғыс лагерін құрды. Бұл ... ... ... ... ... Мюнцердің өзі де келді. Франкенхаузенге келіп шоғырланған көтерілісшілердің таяудағы міндеті (Мюнцердің жоспары бойынша) Трухзестің әскері Орта ... ... ... франкондық шаруалардың ең күшті отрядтарымен бірігу еді. Сөйтіп, біріккен отрядтар Трухзеске тойтарыс беріп, оның ... ... ... ... ... ... шаруалардың талқандалған күштерінің қалдықтарымен бірігуге тиісті болды.
Князьдардың соғысқа әзірлік жүргізіп жатқанын және жергілікті графтардың көтерілісшілер арасынан келіссөздер жүргізу арқылы іріткі ... ... ... ... ... ... ... лагерьдің жауынгерлік рухын көтеруге тырысты. Ол өз жауынгерлерін ... пен ... ... және ... пен ... ... қатал тыйып тастап отырды. Мюнцер көтерілісшілерге «жерде жұмақ» орнатудың айбынұы көріністерін шабыттана суреттеп беріп отырды және ол жердегі жұмақты ... ... және ... жоқ ... қоғамдық құрылыс деп білді, шаруаларды өздері жүзеге асыратын мақсатқа ... ... осы ... ... ... ... ... қорықпай қимыл жасауға шақырды.
Орта Германия князьдары жедел әскер құрып, оны ландграф Филипптің командашылық етуімен Франкенхаузен ... ... ... 1525 ... 15 ... күштері басым жаумен болған ұрыста көтерілісшілердің отрядтары тойтарыс тапты. Мюнцер қолға түсті және князьдардың көзінше адам айтқысыз азапқа салынды, бірақ ол ... тірі ... ... ... да ... Ауыр азаптаған соң ол өлтірілді. 25 майда Мюльхаузен берілді, сөйтіп Тюрингиядағы қозғалыс тұншықтырылды.
Осыдан кейін шаруалардың күштері әлі де ... ... ... ... ... ... мен ... және Крайнада қарсылық көрсетті. Германияның негізгі жерлерінде болғап көтерілістерді басып тұншықтырғаннан кейінгі неғұрлым айқын көзге түсерлік ... ... ... Мұнда австриялық эрцгерцог шаруаларға бірқатар жеңілдіктер жасап, ландтаг шақыруға мәжбүр болды.
Жауынгерлік қимылдарын 1526 жылы да және онан кейін де ... ... ... ... ... ... және ойшыл Михаил Гайсмайер басқарды. 1526 жылдың бас кезінде Гайсмайер Тироль үшін ... ... ... ... ең ... ... бірі —түбегейлі саяси қайта құрудың программасын жасап берді. Бұл программаның мақсаты —Тирольде терең демократиялыққа сүйенген халықтық республика орнату еді. ... ... ... қатар Гайсмайердің —«Земстволық құрылысында» сотты демократияландыру, десятина есебінен кедейлерге қамқорлык жасау, монастырьларды таратып жіберіп, олардың үйлерін госпитальдар мен ... ... ... ... ... ... де болды. Мемлекет билеп-төстеушілер мен халықты қанаушыларды аластағаннан кейін ірі купецтік компанияларға тыйым салып, тау-кен ісін ұйымдастыру, ауыл ... ... және жаңа ... ... жол ... мен ... салу ... ірі шаруашылық жұмыстарын жүргізуге тиіс деп табылды. Мемлекет ... және ... ... жер ... ... ... ... тиісті болды.
1525 жылдың аяғында Гайсмайер Тироль мен Зальцбургтың ... мен ... ... отрядтарын құрды. Бұларға Тирольдің таулы аймақтарын паналап жүрген ... ... ... қатысқандардың көпшілігі келіп қосылды. Қолбасшылық талантының сай қырынан көрінген Гайсмайер езіне қарсы тұс-тұстан үдере шабуылға ... ... ... баварлар мен Швабия одағының әскерлерімен бірқатар ойдағыдай соғыс операцияларын жүргізді және өзінің жауынгерлер отрядтарын аман сақтап ... ... ... жау ... түскен Гайсмайер өз әскерлерінің бір бөлігін Австрия Альпісі арқылы ... ... алып ... және оларды қайта құра бастады. Сонымен қатар ол швенцарлықтармен және венециандықтармен бірлесіп ... ... ... ... ... ... ... бастады. Бірақ осы келіссөздер жүріп жатқан кезде Гайсмайер Австрия үкіметінің астыртын жіберген адамының ... қаза ... ... ... осы ... бүкіл қоғамдық қозғалысын талқандау князьдық өкіметтің күшеюіне жол ашты. ... қол үзіп ... ... ... ... ... және шіркеулердің меншікті жерлерін князъдардың пайдасына алып берудің құралына айналды. 1529 жылы император Карл ... ... ... ... алуды тоқтатқан кезде, Лготерді жақтаушылар наразылық білдірді (оларды сондықтан да протестанттар деп атады) және шіркеу жерлерін алуға мүдделі католиктік князьдармен ... ... ... ... өзі лютерлік системаның өзіне де әсерін тигізбей қоймады. ... және оның ... енді ... ... католиктік догматикамен күресуден емес, қайта шірксуді князьдардың ... ... ... жылы Аугсбург сеймінде Лютердің ең жақын серігі Филипп Меланхтон ... дін ... ... атпен белгілі болған лютершілдіктің жүйелі түрде баяндалған негіздерін императорға табыс етті. Бұл документте шіркеудің бастығы ғана ... ... ... тиіс ... ... қатар, лютергшілдіктің әдет-ғұрпы және басқа көріністері де белгіленді. ... өзі ... ... талап етуші буржуазиялық рухқа сай етіп құрылды. Католиктік діннің сыртқы сән-салтанат көрінісі, иконға және шірітпей сақталған өлікке табыну жойылды. ... ... ... ... жай ... ... оқу енгізілді. Мұнда көбінесе уағыз айтылды, ал жеті құпиялықтың тек екеуі ғана —шоқындыру мен нақылдықтың құпиясы ғана ... ... және ... шіркеу ұйымын құру фактысы Лютердің алғашқыда өзі уағыздаған «тек наныммен ақталу» принципінен шегінгендігін ... ... ... ... басталғаннан кейін анабаптистердің бір бөлігі сектанттыққа, табиғаттан тыс ... ... ... ... ... ... өзінің араласуын күту идеясын насихаттауға қайта оралды. Сонымен бірге анабаптистердің бұл ... ... тері ... ... ... ... жеңіп шыққаннан кейін адамдардың — құдай ісіне берілушілердің белсенді қатысуын талап ететін мезгіл туады ... ... кең ... ... халық пен анабаптистердің арасында революцияшыл элементтер де сақталып қалды. Олар халықтың көтерілісінсіз бұл дүниеде «жұмақ» орнамайтынына дүмпулерін ... ... ... XVI ... ... ... ... ілімінің рухындағы революцияшыл насихат Германияның Солтүстік-Батыс қалаларында жүріп жатты. Бұл қалалар ол кезінде Нидерланды қалаларымен бірге жаңа ... ... және ... ... ... кезеңіне кірген еді. Нидерландық қалалар сияқты, анабаптистер паналаған бұл қалаларда да, ... ... ... ... үшін ... ... Неғұрлым айқын жаңа революциялық қозғалыс Мюнстерде байқалды.
1533 жылы Мюнстерде Реформацияны жақтаушылар жеңіп шықты. Қаладан князь епископті қуғаннан кейін Мюнстерге ... ... ... ... келе ... және тап ... ... жағдайында бұлардың ықпалы күшейе түсті. 1534 жылы февральда Мюнстердің плебей бұқарасымен байланыс жасаған анабаптистер, ... ... ... ие ... іс ... қаладағы өкімет билігін өз қолдарына алды. Оларды Нидерландыдан келген наубайшы Ян Матис пен тігінші ... ... ... ... ... билігі 14 айға (1535 жылдың июніне дейін) созылды. Қала «Жаңа Иерусалим», яғни ... ... ... деп жарияланды. Ал мұндай «жұмақ» Ян Матистің уағызы бойынша бұл дүниеде ақиқатшылар семсерімен ... ... ... Жаудың қоршауында тұрған Мюнстерде анабаптистер бірқатар қайта қүру шараларын жүзеге асырды. ... ... ... ... ... шеберлер және оларға бүрынғысынша жұмыс істеуші көмекші шеберлер, қайткенде де қалалық қауымның заказдарын орындауға және ... ... ... ... оған ... ... болды. Қауым жеке адамдарға өңдеп ұқсату үшін жер ... ... беру ... ... ... ... ... мен күміс және асыл заттар конфискеленіп, ортақ пайдаға берілуге жатты. Ақша жойылып, тек заттай айырбас жүргізілді.
Реакция жағдайларында Мюнстерлік коммуна, ... мен ... ... ... оған ... қарулы отрядтар жібергендеріне қарамастан оқшау қалып қойды. Ұзаққа созылған қаһармандық қорғаныстан соң Мюнстер жауға берілді. Мюнстерлік коммунаның тірі ... ... ... ішінде Иоанн Лейденский қатыгездікпен азапталып, ақыры бәрі де қаза ... ... Ү ... ... ... көзқарасы 1521 жылы Лютерге қарсы Вормсс эдиктісі ... ... ... лютерандық шіркеу княздық сепаратизмнің құралына айналғаннан онан сайын күшейе түсті. Княздардың ... ... ... ... ... құру жоспарына қауіп төнгеніп көрген V Карл Вормсс эдиктісін қатал қолдану арқылы лютерандықты ... ... ... князьдер кейбір империялық қалалармен бірлесіп, бұған жауап ретінде 1531 жылы Шмалькальден қаласында Реформацияны қорғау үшін одақ құрды, 1546 ... ... ... шеті ... ... ... ... кейін, император мен Шмалькальден одағының арасында соғыс басталды. Ол 1548 жылы императордыц ... ... ... бұл ... баянды болмады. 1552 жылы протестанттық Шмалькальден одағы француз королі II ... ... ... қарсы соғыс бастады да, жеңіп шықты. Екінші шмалькальдендік соғыстан кейін протестанттық және католиктік князьдар өзара және 1555 жылы ... ... діни ... ... ... ... ... деп жарияланған князьдық суверенитет дін саласына да ... ... ең ... шіркеу қызмет орындарына, сондай-ақ консисторийлерге —діни адамдардан қүралатып шіркеу басқармасының органдарын тағйындау правосы берілді. Лютерандық ... ... ... өкіметке бағынды және князьдық әкімшілік органдарының құрамдас бөлігі болып табылды.
1555 жылғы діни бітімнң нәтижесінде Германияда неміс князь-дарының екі ... ... ... ... жерлері Бавария, Франкония, Рейндегі және Германияның Солтүстік-Батысындағы діни князьдықтар, Эльзас) және ... ... ... кпязьдықтары, Пруссия герцогтығы, Браиденбург, Саксония, Гессеп, Брауншвейг, Жоғарғы және Томенгі Пфальц, Вюртемберг) пайда болды. ... ... ... ұлы державалық саясатына батыл қарсы шығушылар болып қала берді. Империяның іс жүзінде ыдырауын керсеткен діни ... ... ... V Карл ... түсті. Австриялық иеліктер, Чехия меи Венгрияың бір бөлігі Қасиетті Рим империясының тәжімен бірге оның ... I ... ... ... мен Нидерланды және итальяндық иеліктер —оның ұлы II Филиппке берілді.
Сөйтіп, шаруалар соғысы жеңілгеннен кейін реакциялық ... ... ... ... ... бытыранқылығын күшейтуге әкеліп соқты.
ХҮ ғасырдың 30-40 жылдарынан, әсіресе, 70-жылдарынан басталған Германия жерлеріндегі экономикалық өрлеуді ХҮІ ғасырдың орта ... ... ... ... ... ... ... елде шаруалар соғысы жеңіліске ұшырағаннан кейін қалыптасқан саяси және әлеуметтік реакцияның өршуі сияқты күрделі жайттардың ... ... ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысыпда географиалық ұлы ашылымдардың, ең алдымен дүние жүзілік сауда жолдарының жаңа ... ... ... ... ... ... ... қалалар және Германия арқылы жүрген бұрынғы сауда жолдарының рөлі төмендеді, ... ... ... ар ... ... ... ... жағалауымен байланыстыратын сауда жолдары енді бірінші дәрежелі маңызға ие болды. Сопымен қатар балтықтағы сауда ауданынан буржуазиялық Голландия ығыстырып шығарған солтүстік ... ... ... ... ... ... ... революциясы нәтижесінде испан билеушілерінен құтылған ... ... ... сауда мен теңізде жүзу жөнінен дүниеде ең бірінші орынға ... ... мен XVI ... бас ... Германияда мануфактура формасында пайда болған капиталистік өндіріс одан әрі дамымады. Саксония, Гарц, Тюрингияда және ... ... ... ... ... мен ... бұрын қызу қарқынмен өркендей бастаған тау-кен өндірісі де мейлінше терең құлдырау күйіне жетті. Неміс қалалары мен таулы ... ... ... ауыл шаруашылығы үшін ішкі рыноктың аумағын да азайтып жіберді. Бұл, әсіресе, қызу қарқынмен өсе бастаған қалалардың мұқтаждары үшін ауыл ... өріс ... ... ... және ... ... ... Батыс және Оңтүстік –Батыс Германия жерлерінде айқын сезілді. Енді ауыл-шаруашылығының шетелдерге -капиталистік өндірісі ... ... өнім ... ғана ... ... ... ... салалар егіншілік пен мал шаруашылығы болған еді. ... ... ... дәнді дақылдарды өсіруге анағұрлым қолайлы елдің солтүстік ... ... ... ...
ХҮІ ғасырдың екінші жартысынан бастап Германияның экономикалық жағынан құлдырау себептері тек ... ... ... ... ... неміс саудасының тоқыраушылыққа ұшырауынан ғана емес, сонымен қатар Шаруалар соғысы ... ... ... ... шыққаннан кейінгі уақытта неміс өнеркәсібінің басқа елдердің өнеркәсібімен ... әлі ... ... жасауында болды. Мануфактураны ойдағыдай дамыту үшін өнеркәсіпті тек қалаларда ғана емес, сонымен қатар ... ... мен ... ... жоқ ... ... да орналастыру қажет болды. Германияда тау-кен өнеркәсібінің күрт құлдырауы едәуір дәрежеде реакцияның жеңісі нәтижелерімен де байланысты болды. Княздық өкіметтің күшейуі тек ... ... ... ғана ... ... ... кәсіпкерлердің регальдық монополияның режиміне және княздық қазынаға тау-кен өнімінен көп ... ... ... ... ... да тыйым салды. Бұл монополиялар мен алым-салықтар кәсіпкерлердіңғ тау-кен ісінің әр-түрлі салаларында жасайтын белсенділігін әлсіретті. ХҮІ ғасырдың ... ... ... ... бай тау –кен өндірісі орындарын, әсіресе австриялық жерлерін Фуггерлер, Гохштеттер, Розенбергтер мен Унгельтерлердің және басқалардың монополистік ... ... ... кері ... қатты біліне бастады. Бұл компаниялар ХҮ ғасырдың аяғынан ... ... ... және мыс, ... ... ... ... мыс пен қорғасын шығатын жерлерінің және тағы басқаларының өндірісін дамытуға ірі қаржылар жұмсады. Бұл компаниялардың ақшалары көбінесеАвстрия жерлеріндегі ... ... ... өркендетуге жұмсалды; алғашқыда бұл өнім өткізетін рыноктардың едәуір ұлғайуына және тіпті өндірістің өрістеуіне, шахталардың жарақаттануларының жақсара түсуіне де жағдай ... ... ... ... тау-кен байлықтарын сауда өсімқорлық компанияларына бағындыру тау-кен ісіне орасан зиан келтірді. Фуггерлер өндірісті тиімді жүргізіп, шахталардың ұзақ уақыт жұмыс істеулері ... ... ... Керісінше, олар бұларды барынша сарқа пайдаланып, қысқы мерзім ішінде кендерін алып бітіруге тырысты. ... ... ... ... істен шығып қала берді. Қанаудың бұл әдістері ХҮІ ғасырдың екінші ... ... ... ... ... асыл ... әкелумен ынталандырылды. Сонымен бірге Фуггерлер, толып жатқан ұсақ кәсіпкерлерді ығыстырып тастау үшін ... ... ... ... да ... ... Ұсақ кәсіпкерлердің тау-кен ісінде қызметі оларды тек күн көруіне ғана қажет қаржылармен қамтамасыз етіп, пайданың орташа нормасын да ... ... ... Ұлы ... ... жеңіліске ұшырағаннан кейін саяси және қоғамдық реакция басталды. XV ... және XVI ... бас ... ... ... ... өріс ... Реформация дәуіріндегі бүкіл қоғамдық қозғалыс сап тыиылды. Қозғалысқа қатысқан оппозиция топтарының бәрі де жеңілді. Тек князьдар ғана ұтымды ... ... ... күшеюі саяси бытыраңқылықтың күшеюі мен бекуін туғызды. Немістің көптеген князьдары мен империялық қалаларынан туындайтын облыс және провинциалдық сепаратизм XVI ғасырдың ... ... ... ... ... ... көбірек дәрежеде Германияның саяси өміріне тән сипатқа айналды. Әрбір ... ... ... жеке-дара билеуші монарх болды. Рас, кейбір жекелеген жағдайларда дворяндар өздерінің грекше мүдделері жайында кпязьдардың естеріне салып қойып ... ... ... салатьн төтенше алым-салықтарын дворяндар өздеріне келетін зиян деп білді, өйткені бұл олардың крепостнойларды қанау жөніндегі ерекше «праволарына» нұқсан келтіретін болды. ... ... ... ... ... яғни жаңа ... ... рұқсат беретін сословиелік органдар арқылы князьдардың өкіметін тежеуге тырысты. Бірақ, неміс дворяндары негізінен князьдарды феодалдық ... ... ... үшін және жер-жерде крепостниктікті қайта қалпына келтіру үшін қажетті тірек деп санады. Деревнядағы тап ... ... ... сайын дворяндардың күштері князьдық өкіметтің төңірегіне топтасты, өйткені дворяндар олардан артықшылықтар мен секуляризацияланғаи шіркеу мүліктерінен ... ... және ең ... ... жасайтын қарсылығын басуға қажетті көмек күтті.
Князьдардың толық суверенитеттігіне қарамастан толып жатқан неміс князьдықтарын жеке ... деп ... ... ... ... өз ... өзінің жеке вотчинасы санауын қоймады. Князьдықтардың территориялары біресе князьдардың ... ... ... ... ... біресе қайтадан бұрынғы қалпына келтірілді. Олардың арасындағы жеке соғыстар жүргізіле ... Ішкі ... және ... ... ... ... ... қандай болса да мемлекеттік мүдделерді емес, тек өздерінің жеке мүдделерін көздеумен ... ... ... ... ... ... өзі жүртқа әйігілі праволық ұғымында емес, қайта жеке праволық мағынада ... ... ... ... ... ... императорлық өкіметті әлсірету есебінен күшейтуге тырысты. Аса ірі князьдар үшін императорлық ... пен ... ... ... ... мен ... ... күшейту мүдделеріне пайдаланатын құрал болып табылды. Әсіресе курфюрстердің ықпалы күшейе түсті. Олар императорды сайлаудың алдында ... ... ішкі және ... ... оның ... құрсаулап қоятын сайлау капитуляциясы дейтінге қол қоюға мәжбүр етті.
Ең ірі империялың кпязьдар ... ... ... XVI ғасырда олардың иеліктеріне Жоғары және Теменгі Австрия, Тироль, Оңтүстік-Батыс Германияның бірқатар облыстары ... ... және ... ... ... ... және ... кірді. Чехтар мен венгерлердің біріккен соғыс күштерін 1526 жылы түріктер жеңгеннен кейін, Габсбургтердің иеліктері Австриямен жеке уния арқылы байланысты Чехия ... және ... бір ... ... ұлғайтылды. Сонымен ХҮІ ғасырда австриялық көп ұлттық монархияның негізі қаланды. Австриялың Габсбургтер ... ... ... тәжді ұстап қалды. Алайда Австриялық монархияның өзі де император тәжі І Фердинанттың үлкен ұлы —II Максимилианда қалса да оның иеліктерін 1564 жылы 1 ... үш ... ... ... ... ... ... жекелеген неміс княздары Габсбургтерге бәсекелестік жасады. Габсбургтер үшін XVII ғасырдың бас кезінде күшейе түскен Баварияның бәсекелестігі әсіресе ... ... ... ... арасындағы үздіксіз қырқысулар мен тұрақты соғыстардың саяси күрес ішінде князьдардың негізгі екі тобы ... мен ... ... ... ... мен ... үшін болған күресі ерекше көзге түсті. Шіркеулік, мүліктерін секуляризациялаудың нәтижесінде күшейіп алған протестанттық князьдар өздерінің иеліктерін баянды етіп, ұлғайта түсуге ... Ал ... ... ... барынша қарсы діни князьдар көп болды. Католик-тік лагерьдің князьдарды шіркеу мүліктерін сақтап қалуға мүдделі бола тұрса да католиктік шіркеуге өз ... ... ... ретінде қарады және оның күш-қуатын онан әрі әлсіреткісі келмеді.
V Карл тақтан түскеннен кейінгі алғашқы екі ... —I ... ... және II ... ... ... ... өздері католиктер бола тұрса да, сол кездегі жағдайды сақтауға мүдделі болған протестанттарға ... ... ... ... ... Алайда XVI ғасырдың екінші жартысындағы жалпы жағдай Триден соборындағы контр-реформацияның жеңіп кетуі Католиктік испандық монархияның жүргізген агрессияшыл ... және 1540 жылы ... ... ... ... —Германия империясында католиктік реакцияның басталуына қолайлы жағдай туғызды. Оның үстіне протес-тантизмді Солтүстік және Шығыс Германияның лютерандары мен Оңтүстік-Батыс жерлердегі кальвинистердің ... ішкі ... ... берді.
II Филипптің испандық сарайында тәрбиеленген және өзі де иезуит болған император II Рудольфтіц (1576—) тұсында, католиктік реакция Оңтүстік және ... ... ... ... ... көшті. Бұл шабуылды негізінен Испаиия монархиясының көмегіне арқа суйеген герцог Максимилиан Баварский мен эрцгерцог Фридрих Штирийский басқарды. Өздерінің соғыс күштерін ... ... ... 1608 жылы Евангельдік унияны ұйымдастырып, оның басшысы болып V Фридрих Пфальцкий ... ... 1609 жылы бұл ... ... ... ... ... Баварский бастағап Католиктік лига құрылды. Егер Католиктік лига ... ... арқа ... ... ал Протестанттық уния өзінің арқа сүйер тірегін француз королі IV Генрихтен тапты.
Сөйтіп, Германиядағы екі лагерьдің арасындағы күрес ірі шетелдік ... ... де ... Бұлардың арасындағы бақталастық Еуропаның сол кездегі халықаралық ... ... ең ... ... бола бастаған еді. Ішкі германдық күреспен пісіп жетіліп келе жатқан халықаралық қақтығыстар өзара астасып, ортақ түиінге айналу қаупі ... ... және ішкі ... ... ... ... енді ... жатқан жалпы еуропалық соғыста (Отыз жылдық) басқа жердің және ішкі күштердің өзара қырқысуы барысында негізгі ... ... ... тура ... ... Германиядағы экономикалық құрылыстың өзгешелігі, саяси бытыраңқылық пен феодалдық озбырлықтың дөрекі формалары әлеуметтік жанжалдарды туғызды. Жағдайдың ерекшелігі –езілгендер мен ... ... ... ... билеуші таптардың - өзара бәсекелес дербес княздердің, ақсуйек және діни княздер мен феодалдардың ең жоғарғы діни және ақсүйек феодалдар мен ... ... ... ... ... ... ... елдің әртүрлі аудандарындағы бюргерліктердің өз ішіндегі ала ауыздықтар мен мақсаттардың қарама-қарсылығымен бейнеленеді. Бытыраңқы Германияда оппозицияның әртүрлі ағымдарын ымыраға ... ... ісі ... ... ... ... ... негізделген саяси құрылысқа қарсы шыққан оппозицияның қатарында неміс рыцорлары да болды. ... ... бұл ... ... бюргерліктің тарапынан да, әсіресе халық тарапынан да ешқандай тілектестікті кездестіре алмады. Алайда осыған қарамастан, княздерге қарсы күрескен рыцорлар идеологтары ХҮІ ... бас ... ... оппозицияның жалпы өрлеуінде едәуір рөл атқарды.
Германияда Ұлы Шаруалар соғысы жеңіліске ұшырағаннан кейін саяси және қоғамдық реакция ... XV ... және XVI ... бас ... ... ... жағдайында өріс алған Реформация дәуіріндегі бүкіл қоғамдық қозғалыс сап тыиылды. Қозғалысқа қатысқан оппозиция топтарының бәрі де ... Тек ... ғана ... ... ... ... күшеюі саяси бытыраңқылықтың күшеюі мен бекуін туғызды. Немістің көптеген князьдары мен империялық қалаларынан туындайтын облыс және ... ... XVI ... ... ... ... ... тіпті әплеқайда көбірек дәрежеде Германияның саяси өміріне тән сипатқа айналды. Әрбір князъ өзінің иеліктерінде жеке-дара билеуші монарх болды. Рас, ... ... ... ... өздерінің ерекше мүдделері жайында кпязьдардың естеріне салып қойып отырды. Кпязьдардың шаруаларға салатын төтенше алым-салықтарын дворяндар өздеріне келетін зиян деп ... ... бұл ... ... қанау жөніндегі ерекше «праволарына» нұқсан келтіретін болды. Мұндай жағдайларда дворяндар ландтагтар арқылы, яғни жаңа алым-салықтарды енгізуге ... ... ... ... ... князьдардың өкіметін тежеуге тырысты. Бірақ, неміс дворяндары негізінен князьдарды ... ... ... ... үшін және ... крепостниктікті қайта қалпына келтіру үшін қажетті тірек деп санады. Деревнядағы тап қайшылықтары шиеленісе бастаған сайын дворяндардың күштері князьдық өкіметтің ... ... ... ... ... артықшылықтар мен секуляризацияланғаи шіркеу мүліктерінен алатын үлестерін және ең алдымен шаруалардың жасайтын ... ... ... ... ... ... Германиядағы екі лагерьдің арасындағы саяси-әлеуметтік күрес ірі шетелдік мемлекеттердің мүдделерін де көздеді. Бұлардың арасындағы бақталастық Еуропаның сол кездегі ... ... ... ең ... ... бола ... еді. Ішкі германдық саяси күреспен және шаруалар соғысымен пісіп жетіліп келе жатқан халықаралық қақтығыстар ... ... ... түиінге айналу қаупі төнді. Бытыранқылықтан және ішкі күрестен берекесі кеткен Германияға енді дайындалып ... ... ... соғыста (Отыз жылдық) басқа жердің және ішкі күштердің өзара қырқысуы барысында негізгі шайқас алаңына айналуына тура келді.
Пайдаланған әдебиеттер ... В.М. ... ... ... фон ... // Средние века. М., 1964.
Циммерман В. История крестьянской войны в ... М., 1937. ... по ... ... ... М., 1950. Т.3.
Смирин М.М. Передовые идеи народной Реформации. М., 1975; Эразм Роттердамский и реформационное движение в Германии. М., 1978; ... А.Н. ... как ... Германской истории XVI в. М., 1985; Соловьев Э.Ю. Непобежденный еретик: Мартин Лютер и его время. М., ... С.Д. ... по ... ... ... крестьянсва в средние века. М., «Наука» 1968.
Ермолаев В.В. ... ... ... войне. 1525.Сб. Средние века. Вып. 5 М., ... Г.М. ... ... в Германии // Реформационное движение в Чехии и Германии. Минск, 1972. Гл. ІІІ. с 129 ... по ... ... М., 1906; ... Лютер к христианскому дворянству немецкой нации об улучшении христианского ... ... 1912; ... М. О ... воли // ... ... Философские произведения. М., 1986; Роттердамский Э. Похвала глупости. М., 1971.
Маркс К., Энгельс Ф. Сочинение. Т.7. с 348.
Смирин М.М. ... и ... ... ... в Германии // Всемирная история. М., 1978. Т 4. Гл. VII. С. 145 –.
Смирин М.М. ... и ... ... ... в Германии // Всемирная история. М., 1958. Т 4. Гл. VII. С. 155 –. ... М.М. ... ... реформаций и Великой крестьянской войны. М., 1962. с. 35 –.
Смирин М.М. Очерки истории политической борьбы в Германии ... ... Изд. АН ... М., 1955.
Смирин М.М. Сборник. // Средние века. Вып. 39.М., 1975.
Хрестоматия по истории ... ... М., 1950. ... С. 88.
Лившиц Г.М. Реформационное движение в Германии // Реформационное ... в ... и ... ... 1972. с. 129 –.
Циммерман В. История крестьянской войны в Германии. М., 1937. Т 1. С ... по ... ... ... М., 1950. Т. ІІІ. С. ... К., ... Ф. Сочинения. Т. 1. с. 423.
Смирин М.М. Реформация. М., 1958. Т.4.С.145.
Реформационное движение в ... и ... ... 1972. ... К., Энгельс Ф. Сочинения. С.355.
Сказкин С.Д. Очерки по истории западноевропейского крестьянства в средние века. С. 278 –.
Смирин М.М. ... ... ... и ... ... ... М., 1962. С. 23. ... М.М. Борьба за землю в Юго-Западной Германий в XV и начале XVI века // ... ... в ... ... XV и начале XVI в. (По материалам Верхней Швабии и Шварцвальда) // Исторические ... М., 1938. С. ... ... М., 1946. Т. 19. С. ... М.М. ... императора Сигизмунда. Политический памфлет XV века // ... ... Вып. 3. М., Вып. 3. М., 1951. с. 217. ... автобиографической воспоминаний Лютера // Хрестоматия по истории средних веков. М., 1950. Т.3. С. 106.
Из ... ... ... // ... по ... ... ... М., 1950. Т.3. С. 106.
95 тезисов Лютера // Хрестоматия по всеобщей истории. Ч. 1.М., 1914. С. 11.
Лютер М. О ... ... // ... по ... ... М., 1906. с 14. ... В. ... крестьянской войны в Германии. Т. С. 120.
Хрестоматия по истории средних веков. Т.3. М., 1950. С. ... по ... ... Вып. 1. С. 18 –.
95 тезисов Лютера // Хрестоматия по всеобщей истории. Ч. 1.М., 1914. С. 110.
Маркс К., Энгельс Ф. ... С.300. ... М. О ... ... // ... по ... реформации. М., 1906.
60

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Саясат4 бет
Қазақстан халқының патриотизмі – ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің негізі26 бет
Өндірістік улар және олармен улану6 бет
21 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты18 бет
21 ХҚЕС «валюталық бағам өзгерісінің әсері»23 бет
Еңбек туралы жалпы және арнайы нормалар12 бет
Каскелен қаласының «АТФБанк» филиалы7 бет
Метафора туралы20 бет
"Деректер базасы және оның объектілері"4 бет
"Кітапхана" деректер базасы (Delphi тілінде)14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь