Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ФЕДЕРАТИВТІ ГЕРМАНИЯ РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
СЫРТҚЫ САЯСАТЫНДАҒЫ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ ... ... ... ... ... ... ... ... 17
1.1 Федеративті Германия Республикасының сыртқы саяси
ерекшеліктері: мақсаттары, негізгі бағыттары мен басымдылығы ... ... ...17
1.2 Германия сыртқы саясатындағы Орталық Азияның
маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
1.3 Германияның орта азиялық саясатының мақсаттары,
мүдделері, бағыттары мен басымдылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30


2 ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ГЕРМАНИЯНЫҢ ҚАТЫСУЫ ... ... ... ... .46
2.1 Неміс диаспорасы . Германияның Орталық Азиядағы
қатысуын белгілейтін фактор ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46
2.2 Германияның Орталық Азия мемлекеттерімен
саяси құқықтық байланыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51
2.3 Германияның Орталық Азия мемлекеттерімен экономикалық
қатынастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59
2.4 Германияның Орталық Азия елдерімен дамыту саясаты
шеңберінде нтымақтасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64

3 ГЕРМАНИЯ ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ҚАУІПСІЗДІК
ПЕН ТҰРАҚТЫЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...83
3.1 Неміс саясаттануындағы Орталық Азияның қауіпсіздік және
тұрақтылық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 83
3.2 Орталық Азиядағы демократиялық және құқықтық
құрылымдарды қалыптастыру мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .96
3.4 Аймақтық ынтымақтастықты дамыту мәселелері ... ... ... ... ... ... ... .106

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..118

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .122

ҚОСЫМША А

ҚОСЫМША Ә

ҚОСЫМША Б

ҚОСЫМША В

ҚОСЫМША Г
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыста XX ғасырдың 90-шы жылдары мен XXI ғасырдың алғашқы онжылдығы аралығындағы Федеративті Германия Республикасының Орталық Азияға қатысты саясатының мақсаттары, бағыттары мен басымдылықтары зерттелінген. Сонымен қатар, Германияның орта азиялық аймақтағы қауіпсіздік пен тұрақтылық мәселелеріне байланысты ұстанымы және саяси экономикалық қатысуы қарастырылған.
Тақырыптың өзектілігі. Кеңес Одағының ыдырауынан бастап посткеңестік Орталық Азия аймағының әрбір егеменді мемлекетінің стратегиялық мақсаттары халықаралық қатынастар жүйесінің субъектілері ретінде әлем мемлекеттерімен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен, тығыз байланыстарды орнату болды.
Қазіргі кезеңдегі ғаламдану жағдайында және жаңадан қалыптасып келе жатқан көптүрлі әлемдік жүйенің дамуында Каспий өңірімен қатар Орталық Азия аймағы геоэкономикалық тұрғыда маңызды орын алуда. Жаңа мыңжылдықтың басында Орталық Азия аймағының геосаяси және геостратегиялық жағдайы арта түсті. Соның негізінде, аймақ халықаралық саясаттың негізгі тақырыптарының біріне айналып, халықаралық қауымдастық назарында ерекше орынға иеленуде. Оның негізі мынадай факторлармен түсіндіріледі:
Біріншіден, орта-азиялық аймақ ең алдымен табиғи бай ресурстарға, энергетикалық және минералды-шикізат көздеріне ие болуына байланысты тартымды;
Екіншіден, орта-азиялық аймақ шетелдік тауарларды өткізудің жаңа нарығы және инвестицияларды салу ортасы болып табылады, ал бұл фактордың маңызы орта азиялық елдердің келешекте әлемдік саудаға тартылуы барысында тіптен арта түспек.
Үшіншіден, орта-азиялық аймақ қазіргі кезде энергетикалық фактордың есебінен тек қана экономикалық емес, сонымен қатар геосаяси маңызға ие, демек әлемдік державалар аймақтағы экономикалық қатысуларының нәтижесінде өз ұстанымдарын бекітуде.
Төртіншіден, Еуропа, Ресей және Азияның дәл ортасында орналасқан шағын ғана Орталық Азия аймағы түрлі тараптармен қатынастарын бекіту барысында транзиттік қуатқа ие.
Алайда, табиғи қазба байлықтарына ие болған орта-азиялық мемлекеттер оларды әлемдік нарыққа шығару мақсатында тасымалдау мәселесімен кездейсоқ болды. Осы мәселені шешу барысында, мұнай және газ құбырлары қандай жолдармен жеткізілуі қажет, қай елдердің территориялары арқылы құбырлар желісін құрастыру керек деген сияқты сауалдар тікелей геосаяси мүдделермен тығыз байланысты болып саналады. «Энергетикалық шикізаттарды тасымалдау маршруттары техникалық мүмкіндіктерден емес, транзиттік мемлекеттер мен әлемдік державалардың мемлекетаралық қатынастарына тәуелді болып қалды» [1].
1 Назарбаев, Н.А. На пороге ХХI века. /Алматы: «Өнер», 1996. 288 с.
2 Назарбаев, Н.Ә. Қазақстан жолы / Қарағанды: «Арко» ЖШС баспаханасы, 2006. 372 б.
3 Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland, Berlin: von 23.05.1949 //www.bundestag.de
4 Deutschlands Rolle in Europa und der Welt. Die Programmdebatte der SPD 23. März 2005 //www.bundestag.de
5 Zukunftsregion Kaspisches Meer. Positionspapier der SPD Bundestagsfraktion, Juni 1998 //www.bundestag.de
6 BMZ – Zentralasien-Konzept. Bonn, von 18.12.2001 //www.bmz.de
7 Zentralasienkonzept der Bundesregierung. Berlin, den 18.03.2002 //www.auswaertiges-amt.de
8 Zentralasienkonzept. Bundesministerium für wirtschaftliche Zusammenarbeit und Entwickliung. Bonn, vom 2005 // www.bmz.de
9 Strategy Paper 2002-2006 & Indicative Programme 2002-2004 for Central Asia. 30 October 2002 // www.auswaertiges-amt.de
10 ЕС и Центральная Азия: стратегия нового партнерства. Брюссель. Совет Европейского Союза, - 2007. – pdf.doc // www.astana-diplo.de
11 Zur Umsetzung der EU-Zentralasienstrategie. Deutscher Bundestag von 24. 10. 2008 //www.bundestag.de
12 Договор между Республикой Казахстан и Федеративной Республикой Германия о развитии широкомасштабного сотрудничества в области экономики, промышленности, науки и техники (г. Бонн, от 22 сентября 1992 г.) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
13 Соглашение между Министерством индустрии и торговли Республики Казахстан и Федеральным Министерством экономики и труда Федеративной Республики Германия об основных положениях организации экономического сотрудничества (г. Астана, 4 декабря 2003 года) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
14 Gemeinsame Erklärung über eine Partnerschaft für die Zukunft zwischen der Bundesrepublik Deutschland und der Republik Kasachstan, Astana.-2008. – pdf.doc // www.auswaertiges-amt.de
15 Проектное соглашение по технической помощи в форме обмена нотами между Правительством Республики Казахстан и Правительством Федеративной Республики Германия "Фонд исследований и специалистов", oдобрен постановлением Правительства Республики Казахстан от 22 августа 2003 года N 847 // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
16 Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Федеративной Республики Германия о финансовом сотрудничестве на 1998-1999 гг. (Берлин, 2 октября 2001 года) //ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
17 Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Федеративной Республики Германия о сотрудничестве по поддержке граждан Республики Казахстан немецкой национальности (г. Алматы, 31 мая 1996 года) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
18 Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Федеративной Республики Германия о культурном сотрудничестве (Алматы, 16 декабря 1994 года) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
19 Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Федеративной Республики Германия о направлении германских преподавателей в школы Республики Казахстан (г. Бонн, 26 ноября 1997 года) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
20 Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Федеративной Республики Германия о дальнейшем сотрудничестве по развитию Казахстанско-Немецкого Университета в городе Алматы (Астана, 3 сентября 2008 года) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
21 Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Федеративной Республики Германия о воздушном сообщении (г. Бонн, 15 марта 1996 г.) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
22 Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Федеративной Республики Германия о транзите военного имущества и персонала через территорию Республики Казахстан в связи с участием Вооруженных Сил Федеративной Республики Германия в усилиях по стабилизации и восстановлению Исламской Республики Афганистан (Берлин, 1 февраля 2007 года) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
23 Соглашение между Министерством обороны Республики Казахстан и Федеральным министерством обороны Федеративной Республики Германия о сотрудничестве в военной области (Берлин, 2 октября 2001 года) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
24 Соглашение от 4 июня 1997 года об организационных и эксплуатационных аспектах комбинированных перевозок в сообщении Европа-Азия // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
25 Назарбаев, Н. Стратегия независимости. /Алматы: Атамұра, 2003. – 312 с.
26 Kohl,H. Ich wollte Deutschlands Einheit /Berlin, Propyläen, 1996. –488 S.
27 Rede des Bundesministers a. D. Hans-Dietrich Genscher anlässlich der Buchvorstellung "Sozialdemokratische Außenpolitik im 21. Jahrhundert" am Montag, dem 2. Juli 2007, im Willy-Brandt-Haus, Berlin.
28 Genscher, H.-D. Erinnerungen /Berlin: Siedler, 1995. – 1086 S.
29 Schröder, G. Entscheidungen / Berlin: Hoffmann und Campe, 2006. – 543 S.
30 Fischer, J. Für einen neuen Geselschaftsvertrag. Eine politische Antwort auf die globale Revolution /Köln: Kiepenheuer & Witsch, 1998. – 337 S.
31 Steinmeier, F-W. Verflechtung und Integration. Eine neue Phase der Ostpolitik der EU: Nicht Abgrenzung, sondern Vernetzung lautet das Gebot der Globalisierung //Internationale Politik, März, 2007. – S. 6-11
32 Erler, G. Menschenrechtsdialoge mit Zentralasien //Gerechtigkeit durch Recht. 60 Jahre Allgemeine Erklärung der Menschenrechte. Generalversammlung der Vereinten Nationen, 10. Dezember 2008. – pdf.doc, www.auswaertiges-amt.de
33 К новым горизонтам партнерства: Европейский Союз и Центральная Азия //Речь гос. министра Г. Эрлера по случаю форума ИнВЕнт / ПРООН «Новые перспективы экономического сотрудничества в Центральной Азии» Берлин, 18 мая 2006 г.
34 Ферреро Валднер, Б. Выступление 19 октября 2006 г. в Европейский Союз и Центральная Азия – создание партнерскиих отношений XXI века /Астана: Евразийский Национальный Университет им. Л.Н. Гумилева, - 2006
35 Leibrecht, H. Mitglied des Deutschen Bundestages. Rede vom 30.03.2007 Rede vor dem Deutschen Bundestag zur EU-Zentralasienstrategie Antrag von Bündnis 90/ Die Grünen "Die EU-Zentralasienstrategie mit Leben füllen". - pdf.doc //www.bundestag.de
36 Haibach, H. M.d.B. Rede vor dem Deutschen Bundestag zur politischen Situation in Zentralasien, - pdf.doc //www.bundestag.de
37 Председательство и Центральная Азия: cовместная приверженность совокупности общих ценностей /интервью с послом и главой целевой группы испанского Председательства ОБСЕ Хосе Анхелем Лопесом Хоррином, Журнал «ОБСЕ» Июнь – июль 2007 года
38 Черных, И. Теория международных отношений. Лекционные материалы /Алматы: КазНУ им. аль Фараби, 2007.
39 Maull, W. Die prekäre Kontinuität: Deutsche Außenpolitik zwischen Pfadabhängigkeit und Anpassungsdruck: Erscheint in: Manfred G. Schmidt/ Reimut Zohlnhöfer (Hrsg.): Regieren in der Bundesrepublik Deutschland, Innen- und Außenpolitik seit 1949, Wiesbaden: Verlag für Sozialwissenschaften 2006
40 Schöllgen, G. Die Zukunft der deutschen Außenpolitik liegt in Europa / Aus Politik und Zeitgeschichte, 2004-11, S. 9-16
41 Hacke, H. Die Außenpolitik unter Bundeskanzlerin Angela Merkel / Aus Politik und Zeitgeschichte, №43. – 2006, S. 23-35
42 Rühle, M. Entwicklungslinien des Atlantischen Bündnisses / Aus Politik und Zeitgeschichte, №43. – 2006, S. 3-9
43 Mauer, V. Die Sicherheitspolitik der Europäischen Union // Aus Politik und Zeitgeschichte, №43. – 2006, S. 9-15
44 Clement, R. Die neue Bundeswehr als Instrument deutscher Außenpolitik / Aus Politik und Zeitgeschichte, 2004-11, S. 40-46
45 Thränert, O. Die nukleare Nichtverbreitungspolitik in der Krise / Aus Politik und Zeitgeschichte, №43. – 2006, S. 15-23
46 Pradetto, A. Die deutsche Aussenpolitik nach dem 11. September 2001, Gneisenau Blätter „Revolution-Reform-Transformation“ 2006-4, S.37-49
47 Link, W. Grundlinien der aussenpolitischen Orientierung Deutschlands, Aus Politik und Zeitgeschichte 2004-11, S. 3-8
48 Бжезинский, З. Великая шахматная доска (Господство Америки и его геостратегические императивы). Перевод О. Ю. Уральской, М.: Междунар. отношения, 1998.
49 Gumppenberg, M-C. Deutsches und Europäisches Engagement in Zentralasien. Ein Beitrag zur Stabilisierung der Region? /Sankt Augustin: Konrad-Adenauer-Stiftung, 2002, S. – 27
50 Warkotsch, A. Die Zentralasienpolitik der Europäischen Union: Interessen, Strukturen und Reformoptionen. Inauguraldissertation zur Erlangung der Doktorwürde der Philosophischen /Würzburg: Julius-Maximillian-Universität Würzburg, 2005. – S. 245
51 Halbach, U. Sicherheit in Zentralasien. Teil I: Sicherheitsstrukturen und –Politik auf nationaler und regionaler Ebene / Berichte des Bundesinstituts für ostwissenschaftliche und internationale Studien, 2000. – S. 36
52 Halbach, U. Sicherheit in Zentralasien. Teil II: Kleinkriege im Ferganatal und das Problem der „neuen Sicherheitsrisiken“ /Berichte des Bundesinstituts für ostwissenschaftliche und internationale Studien, 2000. – S. 38
53 Halbach, U. Zentralasien in Bedrängnis. Problematische Reaktionen auf regionale Sicherheitsrisiken /Berlin: SWP -Studien, 2001. – S. 41
54 Halbach, U. Reaktionen auf die Russlandskrise in den Staaten der GUS. Aktuelle Analysen / Köln: Bericht des Bundesinstitut der Internationalen und ostwissenschaftlichen Studien, 1998. – S. 6
55 Halbach, U. Moskaus Südpolitik. Russland und der Westen im Kaspischen Raum / Köln: Bericht des Bundesinstitut der Internationalen und ostwissenschaftlichen Studien, 1999. – S. 34
56 Halbach, U. Der nicht mehr postsowjetische Raum. Russland in der Wahrnehmung kaukasischer und zentralasiatischer Staaten vor und nach dem 11. September / Berlin: SWP – Studie, 2002. – S. 39
57 Halbach, U. Failing states?: Nationale, staatliche und ökonomische Festigkeit der südlichen GUS-Länder /Köln: Bericht des Bundesinstitut der Internationalen und ostwissenschaftlichen Studien, 1994. – S. 33
58 Halbach, U. Kasachstans Entwicklung zwischen Armenhaus und Schatzkammer. Teil I: Wirtschaftsentwicklung / Köln: Bericht des Bundesinstitut der Internationalen und ostwissenschaftlichen Studien, 1998. – S. 6
59 Halbach, U. Kasachstans Entwicklung zwischen Armenhaus und Schatzkammer. Teil II: Soziale Probleme, politische Kultur und Nationsbildung /Köln: Bericht des Bundesinstitut der Internationalen und ostwissenschaftlichen Studien, 1998. – S. 6
60 Götz, R. Die Wirtschaft Kasachstans: Lage, Strukturprobleme, Perspektiven / Bundesinstitut für Ostwissenschaft und Internationale Studien, 1993, S. – 27
61 Halbach, U. Eigenstaatlichkeit in Kasachstan und Mittelasien /Köln: Bericht des Bundesinstitut der Internationalen und ostwissenschaftlichen Studien, 1994. – S. 19
62 Halbach, U. Drogenströme durch den GUS-Raum. Symptom und Ursache von Instabilität / Berlin: SWP-Studie, 2004. – S. 31
63 Halbach, U. Wahhabiten im Kaukasus und in Zentralasien. Religiöse Konflikte an der Südflanke Russlands /Köln: Bericht des Bundesinstitut der Internationalen und ostwissenschaftlichen Studien, 1998. – S. 6
64 Halbach, U. Islam und Islamismus im postsowjetischen Raum /Glaube in der 2. Welt, №5. – 2006, S. 16-19
65 Halbach, U. Antiterrorismus und Jihad im postsowjetischen Raum /Berlin: SWP - Studie. – 2007, S. 33
66 Halbach, U. Das Erbe der Sowjetunion. Kontinuitäten und Brüche in Zentralasien. //Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien: Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 77-98
67 Halbach, U. Usbekistan als Herausforderung für westliche Zentralasienpolitik /Berlin: SWP-Studie, 2006
68 Eschment, B. Kasachstan auf dem Wege zur Demokratie?. Beobachtungen im Zusammenhang mit dem Referendum zur Verlängerung der Amtszeit des Präsidenten im April 1995 /Ebenhausen: SWP, 1995. – S. 27
69 Eschment, B. Kirgistan: Von der Insel der Demokratie zum Zentrum der Anarchie? /pdf.doc
70 Eschmеnt, B. Elitenrekrutierung in Kasachstan. Nationalität, Klan, Region, Generation. //Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien: Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 175-194
71 Gumppenberg, M-C. Meinungsfreiheit und Opposition in Kasachstan /Köln: Bundesinstitut für ostwissenschaftliche und internationale Studien, 1998. – S. 6
72 Gumppenberg, M-C. Kasachstan an der Schwelle zum 21. Jahrhundert. Präsident Nazarbaev zwischen Kollektiverinnerungen und Zukunftsvision /Zeitschrift für Türkeistudien (ZfTS), №2. – 1998. – S. 253-271
73 Gumppenberg, M-C. Die Sozioökonomische Entwicklung in Kasachstan /Köln: Bundesinstitut für ostwissenschaftliche und internationale Studien, 2000. – S. 26
74 Gumppenberg, M-C. Staats- und Nationsbildung in Kazachstan /Opladen: Lesk+Budrich, 2002. – S. 231
75 Gumppenberg, M-C. Gumppenberg, M-B. Die Ereignisse im usbekischen Andijan 2005 und ihre geopolitischen Implikationen //Orient №1, 2006. – S. – 60-73
76 Krumm, R. Zentralasien: Stabilität um jeden Preis //Internationale Politik und Gesellschaft, 2006. - 2, S. 102-124
77 Krumm, R. Zentralasien: Kampf um Macht, Energie und Menschenrechte /in: Kompass 2020: Deutschland in den internationalen Beziehungen. Ziele, Instrumente, Perspektiven. Bonn/Berlin: Friedrich-Ebert-Stiftung, 2007. – pdf. //www.fes.de
78 Warkotsch, A. Proliferationsrisiko Zentralasien / KAS, Auslandsinformationen №3, 2004. – S. 26-36
79 Grävingholt, J. Krisenpotenziale und Krisenprävention in Zentralasien. Ansatzpunkte für die deutsche Entwicklungszusammenarbeit /Bonn: Deutsches Institut für Entwicklungspolitik (DIE), 2004. – S. 74
80 Grävingholt, J. Staatlichkeit und Governance: Herausforderungen in Zentralasien und Südkaukasus /Bonn: Deutsches Institut für Entwicklungspolitik (DIE), 2007. – S. 4
81 Gumppenberg, M-C. Die Organisation für Sicherheit und Zusammenarbeit in Europa. Stabilisierendes Moment in Zentralasien? /Berlin: SWP – Studie, 2002. – 31
82 Seifert, A. Der islamische Faktor und die Stabilitätsstrategie der OSZE in ihrer euro-asiatischen Region /Hamburg: CORE, 2002. – 22
83 Grävingholt, J. In Sicherheit investieren?– Der Beitrag der deutschen Entwicklungszusammenarbeit zur regionalen Stabilität in Zentralasien und im Südkaukasus /Berlin: Humboldt Universität zu Berlin, 2005. – S. 36
84 Grävingholt J, Ohne Gewähr. Demokratieförderung in Zentralasien. //Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien: Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 401-416
85 Giese, E. Konflikte ums Wasser. Nutzungskonkurrenz in Zentralasien. //Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien: Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 483-496
86 Krämer, A. Islam in Zentralasien: Blüte, Unterdrückung, Instrumentalisierung. //Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien: Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 53-76
87 Geiss, P. Andere Wege in die Moderne. Recht und Verwaltung in Zentralasien. //Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien: Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 155-174
88 Graubner, C., Wolters, A. Kirgisischer Feldversuch. Demokratie zwischen Schattenstaat und Tulpenrevolution. // Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien: Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 195-208
89 Schmitz, A. Interessen, Instrumente, Einflussgrenzen. Die Europäische Union in Zentralasien // Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien: Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 327-338
90 Kraa, D. Stabilität und Demokratie in Zentralasien. Eine Strategie der europäisch-zentralasiatischen Zusammenarbeit /Berlin: Friedrich-Ebert-Stiftung, 2007. – pdf.doc //www.fes.de
91 Токаев, К. Дипломатия Республики Казахстан. – Астана, 2001. 412 с.
92 Губайдуллина, М. Внешняя политика Германии (1871-2004). Учебное пособие для специальностей «Международные отношенния» и «Регионоведение» /Алматы: Қазақ университеті, 2004. – 194 с.
93 Мовкебаева, Г., Курганбаева, А. Центральная Азия: геополитический дискурс // Интересы ЕС, КНР, России и США в Центральной Азии: Материалы круглого стола. – Бишкек. 2004. – с. 14-60
94 Чукубаев, Е. Внешнеполитическая концепция и политика СДПГ в 90-е годы XX - начале XXI вв. Диссертация на соискание уч. степ. канд. ист. наук /Алматы: КазНУ им. аль Фараби, 2003. – 189 с.
95 Ибрашев, Ж. Цикл лекций о доктрине интеграции /Алматы: КазНУ им. аль Фараби, 2007. – 131 с.
96 Байзакова, К. Роль государства в борьбе с международным терроризмом // Сборник материалов научно-практической конференции «Европейский Союз и Центральная Азия: подходы к борьбе с международным терроризмом». – Алматы, 2003. – с. 42-49
97 Кукеева, Ф. Досумбеков, А., Картабай, А. ЕС и глобальная эволюция власти //Алматы: материалы междунардной научно практической конференции «Казахстан в фокусе Европы» 12 декабря 2007. - 2008. – С. 82-87
98 Мақашева, К. Орталық Азияға арналаған Еуропалық Одақтың жаңа стратегиясының негізгі бағыттары //ҚазҰУ хабаршысы. Халықаралық қатынастар және халықаралық құқық сериясы. - 2007. - №5-6. – 41-44 беттер
99 Утегенова, А. Перспективы развития ОБСЕ // ANALITIC. Аналитическое обозрение. – 2008. - №3. – С.5-10.
100 Нурдаулетова, С. Республика Казахстан и Европейский Союз: новый этап сотрудничества (2000-2007) Диссертация на соискание уч. степ. канд. ист. наук /Алматы: КазНУ им. аль Фараби, 2007. – 132 с.
101 Бурнашев, Р., Черных, И. Безопасность в Центральной Азии: Методологические рамки анализа (военнный сектор безопасности). – Алматы: Казахстанско-немецкий университет, 2006 – 416 с.
102 Сапанов, С. XXI ғасырдың басындағы Орталық Азия геосаясатындағы Ресей факторы // ҚазҰУ хабаршысы. Шығыстану сериясы, 2006. - №4. – 40-44 беттер
103 Қожахметов, К. Омарова, М. Орталық Азия мен Қытай ынтымақтастығындағы «Ұлы Жібек жолын» жаңғырту мәселесі //ҚазҰУ хабаршысы. Халықаралық қатынастар және халықаралық құқық сериясы. 2007 - №1. – 19-26 беттер
104 Көшербаев, Ж. Орталық Азия аймағында ядролық қару таратпау мәселесі: тарих ғылымдарының кандидаты дәрежесін алуға арналған дисс. /Алматы: әл Фараби атындағы КазҰУ, 2005. – 129 б.
105 Султанов, Б. Казахстан и актуальные проблемы безопасности в Центральной Азии // Kazenergy. – 2007- №8/9. – С. 58.60
106 Лаумулин, М. Центральная Азия в зарубежной политологии и мировой геополитике. – Алматы: Казахстанский институт стратегических исследований при Президенте Республики Казахстан, 2005. – 704 с.
107 Кушкумбаев, С. Многостороннее взаимодействие в сфере безопасности Центральной Азии: Диссертация на соискание уч. степ. д-ра. полит. наук /Алматы: КазНУ им. аль Фараби, 2007. – 272 с.
108 Нурша, А. Прикаспийский регион: стратегическое значение пространства и нефти // Центральная Азия и Кавказ. – 2001. - №2. - С.71-82
109 Мухитденова, А. Немецкая диаспора как фактор развития казахстанско германских отношений Диссертация на соискание уч. степ. канд. ист. наук /Алматы: КазНУ им. аль Фараби, 2008. – 111 с.
110 Байдельдинов, Л. Этнический фактор в политике и в жизни // Саясат. – 1999. – сент. – с. 53-55
111 Карсаков, И. Немцы Казахстана: определение берега // Мысль.- 1995. - №6. – с.46-49.
112 Ёвкочев, Ш. Роль междунардных организаций в обеспечении региональной безопасности и стабильности. Доклад //Ташкент: Материалы международной научно практической конференции «Проблемы безопасности в Центральной Азии» 21-22 октября 2005 г., 2006. – стр. 15-20
113 Князев, А. Афганский кризис и безопасность Центральной Азии: XIX – начало XX в. – /Душанбе, 2004. – 639 с.
114 Омаров, О. На пути к глобальной безопасности: Центральная Азия после 11 сентября 2001 / Бишкек, 2002. – 87 с.
115 Павлов, Н. Германия на пути в третье тысячелетие. Пособие по страноведению // Москва: Высш. шк., 2001. – 367 с.
116 Кертинг, А. Экономика будущего рождается сегодня: Интервью с Послом Германии в Казахстане о состоянии двухсторонних отношений междк странами //Казахстанская правда. – 2004. – 17 апр. – С.3
117 Гастайгер К. Европа на распутье //Internationale Politik, 2001-2, 4-14 беттер
118 Erler, G. Erfahrung und Interesse. Das EU-Engagement in Zentralasien. // Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien: Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 369-376
119 Современный Казахстан: стратегия успеха, Алматы: ИМЭП, 2008. 288 c.
120 «Интеграция доктринасы» пәні бойынша лекция материалдарынан /Алматы: КазНУ им. аль Фараби, 2007.
121 Геро, У. Германо-французский тандем, Internationale Politik 2002-1, стр. 38 43
122 Beiküfner, J. Berater des Sonderbeauftragten der Europäischen Union für Zentralasien, „Brücke zwischen China und Europa. Zentralasiens Bedeutung für die EU“, Tagungsdokumentation von Bundeszentrale für politische Bildung, Bensberger Gespräche 28-30 Januar 2008 in Bensberg
123. Aktionsprogramm der Bundesregierung Deutschlands 2015. Armut bekämpfen // www.aktionsprogramm2015.de
124. Цели развития тысячелетия ООН на 2015. Покончить с нищетой. www.un.org/millenniumgoals
125. Reden, Interwies vom 18 Mai 2007 // www.gernot-erler.de
126 Каримов, И. Узбекистан: на пороге XXI века: угрозы безопаасности, условия и гарантии прогресса /Ташкент: Узбекистан, 1997. – 315 с.
127 Назарбаев, Н. XXI ғасыр тоғысында /Алматы: 1996, 140-бет
128 Matveeva, A. Traditionen, Kalküle, Funktionen Russlands Rückkehr nach Zentralasien. //Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien: Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 277-294
129 Эрлер, Г. Германия и реформа ОБСЕ. Рабочий доклад №15 Центра по исследованию ОБСЕ /Гамбург, CORE, 2006, 12 с.
130 DLF am 28.3.2007, dazu Kommentar der EU-Außenkommissarin Benita Ferrero-Waldner: Es sei jedoch ein Menschenrechtsdialog in Zukunft vorgesehen, Kontakte seien besser als jedwede Isolation // www.dw_world.de
131 Мигранян, А. Роль междунардных организаций в обеспечении региональной безопасности и стабильности. Доклад /Ташкент: Материалы международной научно практической конференции «Проблемы безопасности в Центральной Азии» 21-22 октября 2005 г., 2006. – стр. 45-47
132 Интервью Чрезвычайного и Полномочного Посла Германии в Казахстане господнина Г.Вайс //Central Asia Monitor, 2006 №6, стр. – 5
133 Токаев, К. Россию не надо бояться, с ней надо сотрудничать /Экономические стратегии, 2006. - №2, стр. 12-17
134 Министерство иностранных дел Республики Казаахстан // www.mfa.kz
135 Министерство иностранных дел Республики Таджикистан // http://www.mid.tj/
136 Министерство иностранных дел Республики Узбекистан. Узбекистан и страны Европейского Союза. Германия // http://mfa.uz/rus
137 Deutsch-Turkmenisches Forum in Berlin http://www.dtf-ev.net
138 Посольство Федеративтной Республики Германии в Казахстане www.astana-diplo.de
139 Auwärtiges Amt der Bundesrepublik Deutschlands http://www.auswaertiges-amt.de
140 Интервью Чрезвычайного и Полномочного посла Федеративной Республики Германия в Республике Узбекистан Маттиаса Майера, «Бизнес Вестник Востока» №85 (1090) от 23 октября 2008 года
141 Bundesministerium für wirtschaftliche Zusammenarbeit und Entwicklung Deutschlands // http://www.bmz.de
142 Посольство Федеративтной Республики Германии в Кыргызстане //www.bischkek-diplo.de
143 Немецкий банк развития: Программы для стран Центральной Азии. Кыргызстан //www.kfw-entwicklungsbank.de
144 Немецкий банк развития: Программы для стран Центральной Азии. Кыргызстан. Основной проект развития //www.kfw-entwicklungsbank.de
145 Немецкий банк развития: Программы для стран Центральной Азии. Таджикистан //www.kfw-entwicklungsbank.de
146 Human Development Index //www.kfw-entwicklungsbank.de
147 Немецкий банк развития: Программы для стран Центральной Азии. Таджикистан. Основной проект развития //www.kfw-entwicklungsbank.de/
148 Немецкий банк развития: Программы для стран Центральной Азии. Узбекистан //www.kfw-entwicklungsbank.de
149 Немецкий банк развития: Программы для стран Центральной Азии. Узбекистан. Основной проект развития //www.kfw-entwicklungsbank.de
150 Stumpf, R. „In allen fünf Ländern hat sich enorm viel getan“ (Interview von Jura-Professor Knieper R. über die Erfolge seiner Arbeit in Zentralasien) pdf. - S. – 4
151 Interview von Referatsleiterin A.Sachsenröder des ДААД für Tempus, http://www.ДААД-magazin.de
152 Schayan, J. Reger Austausch in der Wissenschaft, http://www.auswaertigesamt.de/diplo/de/Europa/Aussenpolitik/ Regionalabkommen/Zentralasien-pdf
153 Küntzle, G. Erklärung der deutschen Delegation zur Wasserinitiative in Zentralasien, pdf.doc. vom 16. Wirtschafts- und Umweltforum der OSZE, Prag, 19.-21.05.2008
154 «ЕҚЫҰ бойынша зерттеулер орталығының» ғылыми қызметкері А.Крайкемайермен автордың жүргізген сұхбатынан, Гамбург қаласы, 18.11.2009
155 Фонд им. Фридриха Эберта в Узбекистане // www.fes.uz
156 Координационное бюро ГТЦ // www.taschkent.diplo.de
157 Фонд им. Конрада Аденауэра в Узбекистане // www.kas.de/usbekistan
158. Эрлер, Г. За новое партнерство: ЕС и Центральная Азия //Deutschland. Председательство Германии в Совете ЕС-2007, №6-2006. – С.32-33
159. Kraa, D. Vereinbarte Unvereinbarkeiten. Zentralasiens Regionalismus in der Selbstblockade //Berlin: Friedrich-Ebert-Stiftung, 2008. – pdf.doc. www.fes.de
160. ДАЦ
161. Бурханов, А. Концепция «Большой Центральной Азии»: проблемы и перспективы // Экономические стратегии Центральная Азия, 2006 №2
162. Кузьмин, Н. Путь в Европу и обратно // Эксперт Казахстан, 2008. - №25. – С. 38 41
163. Eurpäische Interessen an der Kaspi-Pipeline // DAZ. Die Deutsch-Russische Wochenzeitung in Zentralasien, 2007.- 1-7 Juni, S.3
164. Myktybek Abdyldaev, Der Beitrag ausländischer Investitionen und Kredite für die wirtschaftliche Entwicklung Kirgisistans, FES ZAS-Konferenz 07. http://www.dgo-online.org/ 08.pdf
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
ӘОЖ 327(430 : 574/575) ... ... ... саясаты
(1992-2009 жж.)
Тарих ғылымдары саласында халықаралық қатынастар
мамандығы бойынша философия докторы (Ph.D.)
академиялық дәрежесін алуға арналған диссертация
Ғылыми жетекшілері:
саясаттану ... доц. ... ... ... : ... А.
Қазақстан Республикасы
Алматы 2009
Жұмыс әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде орындалған.
Ғылыми жетекшілері: ... ... ... ... С.Ж.
доктор, профессор Прадетто ... ... ... ... ... ... ғылымдарының
кандидаты Кушербаев Ж.Д.
Диссертацияны қорғау «____»__________2009 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-
нің Мемлекеттік аттестациялық комиссияның ... ... ... ... қ., әл-Фараби даңғылы, 71, халықаралық ... 508-ші ... ... атындағы ҚазҰУ-нің ғылыми кітапханасында
танысуға болады
Докторант А.Б. ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
СЫРТҚЫ САЯСАТЫНДАҒЫ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ................................17
1.1 Федеративті Германия Республикасының сыртқы саяси
ерекшеліктері: мақсаттары, негізгі бағыттары мен басымдылығы...........17
1.2 ... ... ... ... ... ... ... саясатының мақсаттары,
мүдделері, ... ... ... ... ... ... Неміс диаспорасы – Германияның Орталық Азиядағы
қатысуын ... ... ... ... Азия мемлекеттерімен
саяси-құқықтық
байланыстары................................................................
......51
2.3 Германияның Орталық Азия мемлекеттерімен экономикалық
қатынастары.................................................................
....................................59
2.4 ... ... Азия ... ... ... ... ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ҚАУІПСІЗДІК
ПЕН ... ... ... Орталық Азияның қауіпсіздік және
тұрақтылық
мәселелері..................................................................
..................83
3.2 Орталық Азиядағы демократиялық және ... ... ... ... ... ... ... А
ҚОСЫМША Ә
ҚОСЫМША Б
ҚОСЫМША В
ҚОСЫМША Г
ШАРТТЫ БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
Осы диссертацияда төмендегідей шартты белгілер мен ...... ... ...... Өзара Сенімділік Шаралары бойынша Кеңес
ӘСҰ - Әлемдік Сауда Ұйымы
БҰҰ – Біріккен Ұлттар Ұйымы
ГУУАМ – Грузия, Украина, ... ... және ...... ... және Ынтымақтастық Ұйымы
ЕО – Еуропалық Одақ
ЕуразЭҚ – Еуразиялық Экономикалық Қауымдастық
ЕЭҚ – Еуропалық Экономикалық Қауымдастық
ОАЫБ – Орта-азиялық ынтымақтастық ...... ... ...... ... ... – Ұжымдық Қауіпсіздік Шарты Ұйымы
ШЫҰ – Шанхай Ынтымақтастығы Ұйымы
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыста XX ... ... мен XXI ... ... ... аралығындағы Федеративті
Германия Республикасының Орталық Азияға қатысты ... ... мен ... ... ... ... ... орта-
азиялық аймақтағы қауіпсіздік пен тұрақтылық мәселелеріне байланысты
ұстанымы және ... ... ... өзектілігі. Кеңес Одағының ыдырауынан бастап посткеңестік
Орталық Азия аймағының әрбір егеменді мемлекетінің стратегиялық мақсаттары
халықаралық қатынастар жүйесінің ... ... әлем ... және ... ... ... байланыстарды орнату болды.
Қазіргі кезеңдегі ғаламдану жағдайында және жаңадан қалыптасып келе
жатқан көптүрлі әлемдік жүйенің ... ... ... ... ... ... геоэкономикалық тұрғыда маңызды орын алуда. Жаңа мыңжылдықтың
басында Орталық Азия аймағының геосаяси және ... ... ... ... ... аймақ халықаралық саясаттың негізгі тақырыптарының
біріне айналып, халықаралық қауымдастық назарында ... ... ... негізі мынадай факторлармен түсіндіріледі:
Біріншіден, орта-азиялық аймақ ең ... ... бай ... және ... ... ие ... байланысты
тартымды;
Екіншіден, орта-азиялық аймақ шетелдік тауарларды өткізудің жаңа нарығы
және инвестицияларды салу ортасы болып табылады, ал бұл ... ... ... ... ... саудаға тартылуы барысында тіптен
арта түспек.
Үшіншіден, орта-азиялық аймақ ... ... ... ... тек қана ... емес, сонымен қатар геосаяси маңызға ие,
демек әлемдік державалар аймақтағы ... ... ... ... бекітуде.
Төртіншіден, Еуропа, Ресей және Азияның дәл ортасында орналасқан шағын
ғана Орталық Азия аймағы түрлі ... ... ... ... қуатқа ие.
Алайда, табиғи қазба байлықтарына ие болған ... ... ... ... ... мақсатында тасымалдау мәселесімен кездейсоқ
болды. Осы мәселені шешу ... ... және газ ... ... жеткізілуі қажет, қай елдердің территориялары арқылы құбырлар
желісін құрастыру керек ... ... ... ... ... ... ... болып саналады. «Энергетикалық шикізаттарды тасымалдау
маршруттары техникалық мүмкіндіктерден емес, транзиттік ... ... ... мемлекетаралық қатынастарына тәуелді болып қалды»
[1].
Қазіргі кезеңде орта-азиялық ... ... АҚШ, ... ... өзге ... ... қатарында, Еуропалық Одақтың белді мүшесі Федеративті
Германия Республикасы аймақтағы мүдделерін қарастырады.
Германия Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... аймақ мемлекеттерімен жеке-жеке ... ... ... ... ... ... ... бағытын
тиімді деп қарастырады. Алайда, аймақтық деңгейдегі ... ... ... ... мемлекеттермен бекітілген
жеке дипломатиялық қатынастарын пайдаланады.
Германияның Орталық ... ... ... ... бес елі ... ... ... Түрікменстан мемлекеттеріне бағытталған.
Германия Орталық Азияны сыртқы саяси басымдықтарының ішінде ТМД ... ... ... ... ... ... Орталық Азия елдерінің еуропалық бағытында, ... ... ... және технология салаларында негізгі басымдықтағы
мемлекет болып табылады. Еуропалық континентте өзінің экономикалық қуаты
есебінен үстемдікті ... ... ... ... бар орта-
азиялық мемлекеттер үшін тартымды күші бар серіктеске айналған.
«Неміс экономикалық кереметтігімен» танымал болған, нарықтық реформалар
нәтижесінде тиімді ... ... және ... кезеңде әлемдік
экономикада үшінші орынды иеленетін Федеративті Германия Республикасы орта-
азиялық мемлекеттердің дамуында үлгілі мемлекет.
Мәселен, ҚР ... ... ... ... ... ... ... даму стратегиясындағы жоспарлы экономикадан нарыққа,
тоталитарлықтан либералдық саясатқа көшуді белгілеуде Германияның ... ... ... болған Людвиг Эрхардтың «жақсы тұрмыс – баршамыз
үшін» деп аталатын қағидасын ұстанғандығын мәлімдейді [2, ... ... 90-шы ... ... Германия ғылыми және ... ... ... ... ... ... бастаған. Германияның
орта-азиялық мемлекеттермен екіжақты ... ... ... ... оның ... ... қатысуын көрсетеді. Дәлел ретінде,
және басқа еуропалық елдермен салыстырғанда, ... ... ... ... барлығында да 1992 жылдың алғашқы
айларынан бастап өкілетті. Нәтижесінде орта-азиялық мемлекеттердегі және
аймақтағы ... ... ... мәнісіне
қанық болған Германия 2001-2002 жылдардан бастап, Орталық Азияға қатысты
арнайы сыртқы ... ... ... ... ... ... ... Германия еуропалық саясатта енгізуге
ұмтылды. Ал, 2007 жылдың I-ші жартыжылдығында Еуропалық ... ... ... ... ықпал етуінің нәтижесінде Орталық Азияға
қатысты ЕО-тың стратегиясы қабылданды.
ЕО-тың идеясы бойынша, орта-азиялық территориясында мүдделері түйісетін
сыртқы акторлармен ... ... ... асыру нәтижесінде
Орталық Азия түрлі тараптар арасында транзиттік көпір бола алады, сол
арқылы, халықаралық ... ... ... ... ... тән ... ... орта-азиялық елдері арасында үлкен беделге ие және аймақ
мемлекеттерімен өзара қарым-қатынасы ... ... ... ... ... саясатына арнайы ғылыми
зерттеуді жүргізу қажеттігі қарастырылып ... ... ... ... ... мақсаты XX ғасырдың 90-шы жылдары мен
XXI ғасырдың алғашқы ... ... ... ... Орталық Азия қатысында ұстанған саясатының даму үрдістерін
анықтау.
Қойылған ... жету үшін ... ... іс ... ... ... ... Германия Республикасының заңнамалық және сыртқы саяси
құжаттарын ... ... оның ... ... ерекшеліктерін айқындау;
- Федеративті Германия Республикасының Орталық ... ... ... концепцияларын зерттеудің нәтижесінде ... ... ... анықтау;
- Федеративті Германия Республикасының Орталық Азияға қатысты ... ... ... оның ... ... ... ... Неміс зерттеу институттарының Орталық Азия елдеріне қатысты ғылыми
еңбектерін сараптаудың ... ... ... ... мүдделерін
нақтылау;
- Федеративті Германия Республикасының Орталық Азия елдерімен екіжақты
және көпжақты деңгейдегі келісім-шарттарының негізінде оның аймақпен ... мен ... ... ... ... ... Германия Федеративті Үкіметінің Орталық Азия
аймағына ... ... ... ... ... саналады.
Зерттеу жұмысының пәні Германия Федеративті Республикасының сыртқы
саясаты және Орталық Азия.
Диссертациялық жұмыстың ... ... XX ... 90-шы ... XXI ғасырдың алғашқы онжылдығы аралығын қамтиды. Алайда ... ... жіті ... үшін ... ... ... ... зерттеу әдістемесі. Зерттеу ... ... пәні мен ... ... ... мақсат пен одан
туындайтын міндеттердің сипатына байланысты таңдалынды. Осы ... ... ... ... және тарих ғылымдарындағы халықаралық
қатынастар мен сыртқы ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекетаралық ынтымақтастық
мәселелерін қарастыру ... ... және ... ... ... алынып, белгілі бір елдің екінші бір елге, не болмаса белгілі
бір аймаққа қатысты сыртқы саяси ... мен оның даму ... ... ... ... ... ... автордың қолданған әдістеріне жүйелі, деңгейлі,
секторалды талдаулар кіреді. Аталған ... ... ... ... мен аймақты дамыту мәселелерін ... ... ... ... ... жұмысының теоретикалық негізін неореализм,
либерализм, либералды институционализм элементтері құрайды.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы. Қазіргі ... ... ... ... ... тақырыпта кешенді зерттеу ... ... ... Германияның Орталық Азия елдерімен қарым-
қатынасы, екіжақты және аймақтық ... ... ... ... ұлттарының мәселесі тақырыптарына арналған ... ... ... ... қатынастар мамандығы бойынша
қарастырылып ... ... ... жаңа ... ... ... ... барысында автор алғаш ... ... ... Қарастырылып отырған зерттеуде алғаш рет отандық тарихта Федеративті
Германия Республикасының сыртқы саясаты ... ... ... айқындалды;
- Зерттеу жұмысында Федеративті ... ... ... ... ... ... бағыты аймақтық сипатта екендігі анықталды;
- Диссертациялық жұмыста Федеративті ... ... ... ... ... аймақтың қауіпсіздігі мен тұрақтылығына
қолдау көрсету деп белгіленген;
- ... ... ... ... ... Германияның сыртқы саяси
бағыттары мен басымдылығын ... ... ... ... негізгі мүддесі ретінде экономикалық фактор нақтыланған;
- Федеративті Германия Республикасының Орталық Азия ... ... ... ... қатынастарын, сонымен қатар ... ... ... арқылы неміс және еуропалық ұстанымның
аймақтағы бекітілуі көрсетілген;
Қорғауға ... ... ... ... Орталық Азия аймағына қатысты ... ... ... ... ... ... мынадай тұжырымдамалар
шығарылады:
- Сыртқы саяси салада ... ... ... ... ... ... ... механизмдері қалыптаспағандығына
қарамастан, Германия сыртқы саясатын «еуропалық ... ... ... мәжбүр.
- Германияның орта-азиялық мемлекеттермен қарым-қатынасы екіжақты
деңгейде ерекшеленуіне ... және ... Азия ... ... тұтас аймақ ретінде қалыптаспағандығына қарамастан,
Германияның Орталық Азияға қатысты ұстанған саясаты ... ... ... ... Орталық Азия қатысындағы сыртқы саяси ... ... ... ... ... оның ... ... аймақтағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету екендігі
анықталды;
- Орталық Азияның ... және ... ... пен ... көрсету мақсаттарына кешенді зерттеу жұмысын жүргізу барысында
экономикалық фактор ... ... ... ... ... ... Зерттеу нәтижелері Германияның Орталық Азия ... ... «ЕО және ... Азия ... ... ... ... ісі екіталай екендігін көрсетті,
демек Германияның орта-азиялық саясаты келешекке бағытталған;
Зерттеу деректері. Зерттеу жұмысының дерек көздері ... ... ... мен ... ... және олар мына ... ... бірінші тобын Германия Федеративті Республикасының заңдары,
ресми сыртқы саяси ... ... ... ... ... ... құрайды. Бұл топтағы деректердің негізін
Германия Федеративті Республикасының Негізгі заңы ... für ... ... [3], ... ... ... Германияның рөлі» атты бағдарламасы (Deutschlands
Rolle in Europa und der Welt Die Programmdebatte der SPD 23. März ... ... ... ... ... ... ... - болашақтың аймағы» атты ресми бағдарламасы (Zukunftsregion
Kaspisches Meer. Positionspapier der SPD Bundestagsfraktion, Juni ... ... ... және даму ... Федеративті
Министрліктің Орталық Азияға қатысты концепциясы (BMZ – ... vom ... [6], ... ... Үкіметінің Орталық Азияға
қатысты концепциясы (Zentralasienkonzept der ... ... [7], ... ... және даму ... ... ... Азияға қатысты концепциясы
(Zentralasienkonzept des ... für ... und ... 2005) [8], ... ... ... Азияға
қатысты 2002-2006 жж. арналған стратегиялық құжаты (Strategy Paper 2002-
2006 & Indicative Programme 2002-2004 for Central Asia. 30 October ... ... ... «ЕО және ... ... жаңа ... ... ЕО-тың Орталық Азияға қатысты стратегиясын жүзеге асыруға байланысты
неміс ... ... ... (Zur ... der ... ... ... von 24. 10. 2008) [11].
Көрсетілген деректер тобы Германияның Орталық Азия қатысындағы сыртқы
саясатының құқықтық және ... ... ... мүмкіндік
береді.
Деректердің екінші тобын Германия Федеративті Республикасы және Орталық
Азия ... ... ... ... негізін қалайтын және
оларды ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы мен Германия ... ... ... ... ... ... шарттар зерттелінген: экономика,
ғылым, өндіріс ... кең ... ... ... ... ... ... негізі туралы [13], ... ... ... ... мәлімдеме (Gemeinsame Erklärung über ... für die Zukunft zwischen der ... ... ... Republik ... [14], техникалық көмек көрсету туралы ... ... ... ... [16], Қазақстандағы неміс ұлтына қолдау
көрсету ынтымақтастығы туралы [17], мәдени салада ынтымақтасу туралы ... ... ... ... ... ... туралы [19],
Алматыдағы Қазақстан-Неміс университетін дамыту бойынша ғылым ... ... ... [20], әуе ... ... ... [21], ... аймақтағы әскери қатысуына байланысты ... ... ... мен ... ... жүктерін
тасымалдау туралы [22], әскери саладағы ынтымақтастық туралы [23] келісім-
шарттар. Аймақтық деңгейдегі келісім-шарттарға Еуропа мен Азия ... ... ... ... құру туралы [24] келісім
қарастырылған.
Деректердің үшінші тобына Германия Федеративті Республикасы мен Орталық
Азия елдерінің ... ... ... ... ... бір
ресми жауапкершілігі бар жеке адамдардың еңбектері, сөйлеген сөздері мен
сұхбаттары жатады. ҚР Президенті Н.Ә. ... ... ... ... сөйлеген сөздерінің жинағы [25], Германияның бұрынғы
бундесканцлері Г.Кольдің мемуары [26], Германияның бұрынғы сыртқы істер
министрі Г-Д. ... «XXI ... ... ... саясат»
атты кітаптың жарық көруіне байланысты сөйлеген сөзі [27] мен ... ... ... бундесканцлер қызметін атқарған социал-
демократ Г.Шрёдердің ... [29], ... ... ... ... істер министрі Й.Фишердің еңбегі [30], Федеративті Германия
Республикасының қазіргі кездегі ... ... ... Ф-В. ... мен ... ЕО шығыс саясатының жаңа белесі» атты еңбегі [31],
Германияның сыртқы істер ... ... Г. ... ... адам құқықтары саласы бойынша диалог» атты еңбегі [32] мен ИНВЕНТ
және ... Даму ... ... ... экономикалық
ынтымақтастықтың жаңа келешектері» атты форумында сөйлеген сөзі [33], ЕО-
тың сыртқы байланыстары мен ... ... ... ... ... ... Ферреро-Валднердің 2006 ж. 19-қазанда Л.Н. Гумилев
атындағы ... ... ... ... сөзі [34], неміс
бундестагының мүшесі Г.Лайбрехттің «Bündnis 90» партиясы тарапынан «ЕО-тың
Орталық Азияға ... ... ... ... қатысты түскен ұсыныс-
талабына жауап ретінде сөйлеген сөзі (Leibrecht, H. Mitglied des ... Rede vom ... Rede vor dem ... ... zur EU-
Zentralasienstrategie Antrag von Bündnis 90/ Die Grünen "Die ... mit Leben ... [35], ... бундестагының мүшесі
Х.Хайбахтың Орталық Азиядағы саяси ... ... ... ... сөзі (Rede von Mitglied des ... ... zur politischen Situation in Zentralasien) [36], ... ... ... ... ... елші Хосе ... Лопес
Хоррин мырзаның ЕҚЫҰ-журналына берген сұхбаты [37]. Аталған деректер тобы
Германия Федеративті Республикасы мен Орталық Азия ... ... мен ... және ... ... ... сараптама
барысында нақты анықтамаларды береді. Сонымен бірге бұл құжаттарда жалпы
Германия сыртқы саясатының стратегияларына қатысты, ... Азия ... ... ... ... ... ... және осы
саяси бағыттардың халықаралық саясат ағымында ... ... ... ... ... ... саясаттағы теоретиктердің
еңбектерін қамтиды. Оларда халықаралық аренадағы Германия ... ... ету ролі және ... Азия аймағының алатын орны мен
маңыздылығын көрсету арқылы, Германияның сыртқы саясатын және Орталық Азия
елдерімен қарым-қатынасын ... ... ... концепциялар мен әдіс-
тәсілдер ұсынылған. Еңбекте мынадай теоретикалық ... ... ... ... ... ... ... маман И. Черныхтың [38], Германия сыртқы саясаты туралы Х.
Маулдің [39], Г. Шөлгеннің [40], ... [41], М. ... [42], ... [43], Р. ... [44], О.Тренерттің [45], А. Прадеттоның [46]
В. Линктің [47] және жаңа ... жүйе мен ... ... ... З.
Бжезинскийдің еңбектері [48] жатады.
Деректердің бесінші тобын Германияның Орталық Азиядағы қатысуын және
аймақ мемлекеттерімен арасындағы ... ... ... ... ... ... мен ресми
ақпараттық анықтамалықтарды құрайды.
Статистикалық мәліметтер www.weltalmanach.de, ... ... ... ... статистикалық сайттары мен халықаралық
институттардың мониторингі берілген ... ... ... алынған.
Ал ресми ақпараттық ... ... ... ... істер министрлігі, Қазақстандағы, Қырғызстандағы,
Тәжікстандағы және Өзбекстандағы елшіліктері, Неміс-Түрікменстан форумы,
Берлин қаласындағы ... және ... ... Бонн ... ... ... ... ынтымақтастық қоғамдастығы, ауыспалы
экономикалар үшін несие берумен ... ... ... ... ... ... ... сыртқы істер министрлігі, ҚР
президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық ... ... ... ... ... ... экономика және саясат институты,
Қырғызстан Республикасының ... ... ... ... сыртқы істер министрлігі, Өзбекстан Республикасының сыртқы
істер министрлігі сияқты мемлекеттік ... ... ... ... ... интернет желілеріндегі (www.wostok.de, ... ... ... кезеңді
басылымдардың материалдары мен ... ... ... ... де ... алтыншы тобын диссертацияның авторы жүргізген ... ... ... ... пен ... ... ... шеңберіндегі «ЕҚЫҰ-мын зерттеу орталығының» (CORE) ғылыми
сарапшысы А.Крайкемайермен, Бонн ... ... ... институтының»
(DIE) маманы Й.Гревингхольтпен, ... ... ... және ... (SWP) ... ... және ... Азия сараптамалары»
(Zentralasien Analysen) журналының ... ... ... ... ... зерттеу жұмысының жаңа дерек көздері болып
табылады.
Осылайша, автордың қолданған ... ... ... ... объективті түрде сараптауға және тұжырымдамаларды ғылыми түрде
дәлелдеуге жеткілікті әрі заңды, сонымен ... олар ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Тақырыптың ғылыми деңгейде игерілгендігі. Диссертация тақырыбының
тарихнамасын елдерге бөлу, мәселелерді іріктеу және ... ... ... ... Неміс тарихнамасында Германияның Орталық Азиядағы
саясатын ... ... ... ... ... жұмысы жоқ,
алайда 2002 жылғы М-К. фон Гумппенбергтің ... und ... in ... Ein Beitrag zur ... der Region?»
(Орталық Азиядағы Германия мен Еуропаның қатысуы. Аймақты тұрақтандыруға
арналған үлес пе?) атты монографиясы бар [49]. Бұл ... ... ... Еуропаның орта-азиялық аймақтағы саяси-экономикалық және дамыту
ынтымақтастығы ... ... мен ... ... ... отырып, «аталған субъектілердің Орталық Азиядағы ықпал ... ... ... ... ... түрде Вюрцбург қаласы, (Германия) Юлиус-Максимилиан атындағы
университетінде А.Варкочтің «Die ... der ... ... ... und ... (ЕО-тың орта-азиялық
саясаты: мүдделер, құрылымдар және ... ... деп ... ... (Ph.D) ... алуға арналған диссертациясы 2006 ж.
қорғауға шығарылған [50]. Ол Орталық ... ... ... ... әскери саладағы қауіптерді және олардың
ықтималдылығын келтіре ... ЕО ... ... ... ... сараптама жүргізген. Сонымен қатар, А.Варкоч ЕО-тың көпдеңгейлі
институттарын іске қосуына қарамастан, ұйымның ... ... ... ... ... қорытындыға келеді. Оның себебін, неміс сарапшысы
ЕО-тың аймаққа бағытталған ... ... ... күрделі жұмыстарды
қажет ететіндігіне қарамастан, ұйымның аймаққа арнап бөлген қаржы көлемі
мардымсыз, тіпті ол ... ... ... ... ... ⅓ не де ... деген сыни пікір арқылы түсіндірген.
Зерттеу жұмысы барысында неміс ғылыми және саяси институттары, ... ... емес ... ... ... ... ... Орталық
Азия бойынша зерттеу мамандарының ... ... ... ... ... үшін пайдалы болды.
Осы ретте Берлин қаласы, Ғылым және саясат қоры (SWP) құрамындағы
“халықаралық саясат және ... ... ... сонымен
қатар Каспий өңірі, ТМД және Орталық Азия ... ... ... жиі ... ... ... ... институтқа дайындаған есеп түріндегі монографиялары көбінесе
аймақтың қауіпсіздік ... ... ... ... ... (Орталық Азиядағы қауіпсіздік) атты еңбегінің ... [51] ... Азия ... ... ... әскери
және қорғаныс саласындағы жағдайларын ... және ... ... ... ... [52] Ферғана бөктеріндегі ... ... ... ... ... ... Осы ... 2001 жылғы 11-қыркүйек оқиғасынан кейін толықтырып, «Zentralasien
in Bedrängnis» (Орталық Азия тығырықта) еңбегін ... ... ... аймақ мемлекеттерінің және аймақтық державалардың ... ... ... төтеп беру барысында жолыққан
кедергілерінің ... ... ... ... ... ... көп көңіл бөлген У.Хальбах аймақ
елдерінің Ресей Федерациясымен арадағы қатынастары мен ... ... ... auf die ... in den Staaten der GUS»
[54] (Ресейдегі ... ТМД ... ... ... [55] ... ... ... «Der nicht mehr
postsowjetische Raum» [56] (Әлдеқашан посткеңестік емес ... ... ... жүргізген.
Сонымен қатар, неміс маманы У.Хальбах Орталық Азия ... ... ... және экономикалық қауіпсіздік мәселелерін
өзінің «Failing states?: Nationale, staatliche und ökonomische Festigkeit
der ... ... [57] ... ... ... ... ... мемлекеттік және экономикалық нығаюы) атты еңбегінде
қарастырған.
Қазақстанның ... ... ... ... ... und ... атты зерттеу жұмысында жеке қарастырған. Оның
бірінші бөлімінде [58] Қазақстанның экономикалық дамуын қарастырса, екінші
бөлімде [59] ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жүргізген. Қазақстанның экономикалық дамуы неміс
ғалымы Р.Гётцтің [60] де еңбектерінде кездеседі. У.Хальбах тек ... ғана ... ... ... ... ... Қазақстанның
ұлттық және мемлекеттілік қалыптасуына да арналған еңбектері бар.
Неміс сарапшысы У.Хальбах ... ... ... ... ... емес ... ретінде есірткі саудасы және діни экстремизм факторы
деп ... ... ... ... бұл ... ол ... durch den GUS-Raum» [62] (ТМД кеңістігі арқылы өтетін есірткі
ағымдары) және «Wahhabiten im Kaukasus und in ... ... және ... ... ... «Islam und ... ... Raum» [64] (Посткеңестік кеңістіктегі ислам ... ... und Jihad im ... Raum» ... ... ... және джихад) деп аталатын
зерттеулерінде қарастырады.
У.Хальбахтың жаңа ... «Das Erbe der ... ... Brüche in ... ... Азиядағы Кеңес Одағының қалдықтары мен
жаңа енгізілген өзгерістер) [66], «Usbekistan als Herausforderung ... ... ... ... ... ... ... үшін қауіпті) [67] монографиялары жатады.
Еңбекте Орталық Азиядағы демократиялық дамуларды зерттеуші ... auf dem Wege zur ... [68] ... ... ... ма?), ... Von der Insel der Demokratie zum Zentrum der
Anarchie?» [69] (Қырғызстан: демократия аралынан анархия ... ... ... ... жаңа бір ... ... қызметке алынуы мәселесіне арналаған [70].
Неміс сарапшыларының ішінде М-К. фон Гумппенбергтің «Meinungsfreiheit
und Opposition in ... [71] ... сөз ... ... ... an der Schwelle zum 21. ... ... zwischen ... und Zukunftsvision» [72]
(Қазақстан XXI ғ. ... ... ... ... ... ... «Die ... Entwicklung in Kasachstan» [73]
(Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы), «Staats- und Nationsbildung
in Kazachstan» [74] (Қазақстандағы мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... даму жағдайларына
бағытталған. Гумппенберг Өзбекстандағы Андижан ... ... ... жұмысында оқиға нәтижелері аймақ елдері мен ... ... ... ... алып ... деген қорытындыға
келеді [75].
Орталық Азиядағы саяси жағдайларды зерттеуші, Фридрих ... ... ... ... Р. Круммның «Zentralasien: Stabilität um
jeden Preis» [76] (Орталық Азия: қандай ... ... ең ... ... Kampf um Macht, Energie und ... ... ... билік, энергетика және адам құқықтары үшін ... ... ... ... мен ... жағдайы
баяндалған.
Аймаққа тән қауіптердің ішінде «Орталық Азия елдері ядролық қару-жарақ
материалдарын ... ... ... ... ... ... ... Zentralasien» [78] атты мақаласында келтірген.
Неміс дамыту институтының (DIE) ғылыми ... ... ... ... және даму ... ... тапсырмасы бойынша Орталық Азиядағы Германия мен Еуропаның
қатысуын нақтылайтын алғышарттар жобасын қалыптастыруға ... ... ... 2004 ж. ... ... ... in ... [79] (Орталық Азиядағы шиеленістердің
алдын алу мен ... ... жою) атты ... тұжырымдайды,
демек Германия мен Еуропаның орта-азиялық ... ... ... алу мен қақтығыстар ықтималдылығын жою ... ... ... ... ... ... ... аймақтағы
дәстүрлі емес жаңа қауіптердің негізі әлді мемлекеттілік пен әлді ... ... ... ... Осы ... ... өзінің «Staatlichkeit und Governance: Herausforderungen in
Zentralasien und Südkaukasus» [80] (Мемлекеттілік және үкімет: Орталық Азия
мен Оңтүстік Кавказ қауіптері) атты ... ... ... ... ... орта-азиялық қауіптерді
реттеуде «шиеленістердің алдын алу мен ... ... ... ... ... және ... Орталық Азияда аймақтық қауіпсіздік пен
тұрақтылыққа қолдау көрсетуі қажет, соған сәйкес ЕҚЫҰ құрылымдары мен саяси
диалог құралы іске қосылуы ... ... ... М-К. фон ... ... für ... und ... in Europa.
Stabilisierendes Moment in Zentralasien?» [81] (Еуропадағы қауіпсіздік және
ынтымақтастық ұйымы. Орталық Азияны тұрақтандыру кезеңі ме?), ... ... Faktor und die ... der OSZE in ihrer euro-
asiatischen Region» [82] ... ... және ... ... ЕҚЫҰ-
ның тұрақтандыру стратегиясы) атты зерттеу жұмыстарында көрсетілген.
Алайда, Й. Гревингхольт Берлиндегі Гумбольдт университетінде өткен
«Орталық ... ... ... ... ... бойынша Германияның үлесі» атты дискуссия барысындағы
баяндамасында «аймақта 2001 жылдан бері ... ... орын ... ... ... ... ... қауіп-қатер жоқ» деген пікірді келтірген
[83]. Сондай-ақ, Гревингхольт ... ... ... ... ... ... көрсету мәселелерін «Ohne Gewähr.
Demokratieförderung in Zentralasien» атты ... ... ... ... ... Азия ... Е.Гизенің [85], А.Кремердің
[86], П.Гайстың [87], К.Граубнердің [88], А.Шмицтің [89], Д.Крааның [90]
еңбектерінде ... ... ... Орталық Азияны зерттеу ... ... ... атындағы Берлин университетінің түркі тіл білімі мен
исламтану институтында;
- ... ... ... ... (DGAP) ... ... өңірі,
ТМД және Орталық Азия елдерінің сыртқы ... ... ... ... ... ... ... ғылыми аналитикалық және
халықаралық документтер мұрағатынан тұратын екі “Халықаралық ... Politik) ... ... Берлин қаласы, Ғылым және саясат қоры (SWP) құрамындағы “халықаралық
саясат және қауіпсіздік институтында” саясаттану, ... ... ... ТМД және ... Азия зерттеулері; Ол Германиядағы халықаралық саяси
салада ең ірі кәсіби институт болып табылады.
- Галле ... Макс ... ... ... ... ... ... түркология институтында;
- Мюнхен қаласындағы Орталық ... ... ... ... Бонн қаласындағы неміс даму институтында;
- Гамбург ... ... ... ... Таяу ... ... әлемімен бірге қауіпсіздік мәселелері; Институттың негізгі
басылымы “Orient” деп аталады.
- Гамбург университетінің ... ЕҚЫҰ ... ... ... Азия және Кавказ аймақтарын зерттеу саласында;
Жалпы орта-азиялық зерттеулер Ф.Эберт және ... ... ... және ... тарихнама. Қазақстандық мамандардың
ішінде Қазақстан Республикасының сыртқы саяси бағыттары мен ... ... ... еңбектерін атап өту қажет [91].
Германия және Орталық Азия бойынша зерттеулермен әл-Фараби ... ... ... ... ... ... мен ... саясаты және аймақтану мен әлемдік экономика кафедраларындағы
мамандар шұғылданады. Германияның сыртқы ... ... ең ... [92], ... [93], ... [94] ... Азия ... мен Еуропалық Одақ арасындағы қатынастар тақырыбында
Ж.У.Ибрашевтің [95], К.Байзақованың [96], Ф.Кукееваның [97], ... ... [99], ... [100] ... танымал.
Орталық Азиядағы мемлекеттердің ... ... мен ... ... ... пен ... [101], С.Сапановтың [102],
К.Кожахметовтың [103], Ж.Кушербаевтың [104] еңбектері қарастырылды.
Орталық Азиядағы аймақтық ... ... ... және
саяси жағдайлар Қазақстанның танымал зерттеушілері ... ... [106], ... [107], ... [108] ... ... Азия елдерімен қатынастарының негізгі түйіні болып
саналатын аймақтағы неміс диаспорасының мәселелеріне А.Мухитденованың
[109], Л.А.Байдельдиновтың [110], ... [111] ... ... ... ... Орталық Азиядағы саяси қауіпсіздік
тақырыптарында Ш.Ёвкочевтың [112], орта-азиялық қауіпсіздік мәселесіндегі
Ауғанстан факторы ... ... [113], ... ... ... ... факторы О.Омаровтың [114] еңбектер пайдаланылған.
Зерттеу жұмысының теоретикалық және практикалық маңызы. Диссертациялық
зерттеу жұмысының негізгі тұжырымдары мен қорытындылары ... ... ... ... және ... ... қазіргі
халықаралық қатынастар жүйесін қалыптастыратын үдерістерді сараптауда
пайдалы. Мемлекеттік және қоғамдық ұйымдар үшін ... ... ... мен ... ... ... зерттеу барысында
қолданылуы мүмкін. Қазақстан Республикасының сыртқы саяси және басқа да
мемлекеттік мекемелері үшін ... ... ... ... бағытты жобалау
барысында ұсыныстар ретінде қабылдануы мүмкін. Ғылыми жобаларда, жоғарғы
оқу орындарындағы: «Қазіргі ... ... ... ... ... Республикасының саяси жүйесі», «Федеративті Германия
Республикасының сыртқы ... ... үшін ... ... ... ... ... Диссертациялық жұмыстың негізгі нәтижелері мен
қорытындылары автордың ғылыми басылымдарында және ... ... ... ғылыми семинар шеңберінде, ... ... ... ... және ... атындағы
КазҰУ-нің халықаралық қатынастар және ҚР ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамалары «Германия Федеративті
Республикасының саяси жүйесі», «Германия Федеративті Республикасының сыртқы
саясаты» атты арнайы курстарды ... ... ... өтті.
Жұмыстың құрылымы мен көлемі. Диссертациялық ... ... ... қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 ФЕДЕРАТИВТІ ГЕРМАНИЯ РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САЯСАТЫНДАҒЫ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ
1.1 ... ... ... ... саяси ерекшеліктері:
мақсаттары, негізгі бағыттары мен басымдылығы
Германия Федеративті Республикасының ... ... ... сыртқы саясаты сияқты өзге елдермен экономикалық, саяси, әскери
және әлеуметтік-идеологиялық байланыстарынан түзілетін жүйе болып табылады.
Ол байланыстар ... ... ... ... ... мен рөліне, ішкі саяси дамуы жағдайларына байланысты жүзеге ... ... ... ... барысында тарихи тәсілді пайдалану үшін онымен
бірге индуктивті және ... ... ... ... сыртқы
саясатының пішінін көрсетуде ұлттық ... ... ... ... негізгі анықтаушы элементтер болып саналады. Германияның
сыртқы саяси жүйесін қарастыру міндетті түрде ... ... ... тарихи сәттерін объективті және субъективті жағдайда ескерумен
тығыз байланысты.
Федеративті Германия Республикасының сыртқы ... ... ... ... бөлінеді:
1. Аймақтық құрылымдарына байланысты: «шығыс саясаты», «дамыту
саясаты», «еуропалық саясат»;
2. Функционалдық мәселелерді топтауға байланысты: «трансатлантикалық
қатынастар», ... ... ... ... ... және т.б.;
Германияның сыртқы саяси жүйесін құрайтын әрбір элементтің өзіндік
тарихи эволюциялық бастаулары бекітілген және соған сәйкес олар ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен
бағыттарын жетік түсіну үшін, неміс елінің ... ... ... ... мен ... ... және ... тарих
шеңберінде қарастыру тиімді.
Қарастырылып отырған зерттеу жұмысы Германияның ... ... ... ... біз осы ... қатысты кезеңді, демек
XX ғ. соңғы онжылдығы мен XXI ғ. ... ... ... ... ... Германия тарихы мен сыртқы саясатындағы жаңа кезең ... 90-шы ... әлем ... ... ... ... танымал болса, Германия тарихында бұл кезең екі ... ... ... ... ал ... ... ... пен тәуелсіздікке
қол жеткізілген маңызды кезең болып саналады [26, 157].
1990 жж. басында қайта біріккен жаңа Германияның ... ... ... ... келе ... ... жүйедегі орнын
белгілеумен қатар, сыртқы саяси бағыттарды нақтылау мәселесі тұрды. Жаңа
әлемге ... жаңа ... ... бейбітшілік саясатын
ұстанатындығын көрсету басты ... ... ... Үкіметі үшін мемлекеттің келешектегі сыртқы саяси
негізін белгілеу және оны қалыптастыру ... ... ... ... алды, яғни Германия тәуелсіз ... ... ... ... ықпал ететін ішкі құндылықтарды басшылыққа ала отырып,
жаңа халықаралық жағдайларда пайда болған ... ... ... ... [47, ... белгілі теоретигі Х.Маулдің тұжырымдауы бойынша, «90-шы жж.
әлемде және ... орын ... ... ... әсерінен Германия
күрделі мәселелерге кезікті, ... ... ... ... орын алып ... ... ... саяси институттар қызметі
тоқтаусыз еңбек етумен айналысты...» [39, ... ... ... ... ... ... ... бірізділікпен
ықпал етуінің нәтижесінде 1955 жылдан бастап жүргізген Германия саясатының
жемісті жетістіктері еді, ... ол ... ең ... ... ол ... ... ... елді біріктіру мақсаты болатын.
Неміс саясаткері Х.-Д. Геншер 90-шы жж. оқиғалар туралы ... ... ... деп ... «Германияның бірігуі күтпеген жерден келген
бақытты сәт пе жоқ әлде ... ... ме ... ... ... ... ... екі Германияның бірігуі батыс Германияда
еркін демократиялық институттарды ... ал ... ... ... ... ... Және ... қайта бірігуге
бағытталған алғышарттары батыс пен шығыстың табысуына үлес қосты» ... ... оңай ... баршаға әйгілі. Германияның қайта
біріктіру мақсатына жетуде Федеративті Германия Үкіметі екінші дүние ... ... ... ... ... батыстық үлгідегі даму
жүйесіне қосу немесе демократиялық құндылықтарды енгізу тығырықтан шығудың
бірден-бір жолы деп ... Сол ... ... ... ... қағидаларды басшылыққа ала отырып, еуропалық интеграция шеңберінде
экономикалық дамуға күш салды. Федеративті Германия Үкіметінің сол кездегі
басшылары мен ... ... ... ... пен ... қалыптастыруға тырысты. Бұл ұмтылыстар әсіресе, Федеративті
Германия ... ... ... одақ (САО) және ... қауымдастық (ЕЭҚ) сияқты ... ... ... ... ... сол ... ... елді
қайта қалпына келтіру және дамыған батыстық елдер қатарына қосу ... ... ... ... Үкіметтің сыртқы байланыстарда дара
еріктілігі болмады, сыртқы ... ... ... ... ... ... еді.
Себебі, «қырғи-қабақ соғысының» басталуы да, блоктык саясаттардың
түйісетін жері де ... ... ... ... ... ... «батыстық блоктағы» саясаттың «шығыстық блоктағы» саясатқа ықпал етуде,
кеңестік жүйеге кіретін елдермен ... ... ... ... өз ... ... ... да Батыс Германияның өзіндік
саясаттары ескерілді. Демек, Федеративті Германия ... ... ... ... ... ... ықпал ету саясатымен өзара үйлестік
тауып, осы ретте Федеративті Республиканың ішкі ... ... ... тұрақтылық ықтималдылығы кеңестік бағыттағы ... ... ... ... Осы ... ... ... еріктілікке ие болды, ол
ең алдымен ... ... ... ... ету жобаларын қарастырып, «шығыстық
саясатты» жүзеге асыру үшін кең көлемде қаржы сомасын бөлген болатын.
Алайда, бұл екі ... ... ... туралы, Федеративті
Республиканың алғашқы канцлері К.Аденауэр көрегенділікпен былай деп айтып
кеткен еді: ... ... ... ... жүйенің
боданы болды, біз бірігуден тартынбаймыз, алайда, екі елдің бірігуі сол
жүйенің түбірімен ... ... ғана ... ... де, ... елінің бірігуіне ықпал етуіміз қажет, сол бағытта біз бар күшімізді
салуымыз керек» [115, 91]. Сондықтан да, Федеративті Үкіметтің өз ... ... ... ... ... ... қағидаларға сүйене отырып, және құқықтық мемлекеттілікті
енгізу ... ГДР ... үлгі ... сол ... ... ... ... ықпал етуді көздеді.
Демек, Федеративті Германия Үкіметінің XX-шы ғасырдың 90-жылдарындағы
өзгерістер салдарынан сыртқы саясат саласында біраз қауіпті ... ... ... ... ... екі неміс елінің бірігу үдерісінде
салғырттық танытпады. Өйткені, батыстық ... бұл ... ... бері ... болатын. Екі елдің бірігуінің барысында қоғамдық
деңгейдегі кері салдарды есептемегенде, Батыс ... ... ... батыстық жүйенің саяси-құқықтық және экономикалық ... ... ... ... саясаттанушыларының ортақ тұжырымдамалары бойынша, XX-шы ғасырдың
90-шы жылдарындағы өзгерістер нәтижесінде Федеративті ... ... 49-шы ... қойылған мақсаттарға «үлкен жетістікпен қол
жеткізді» деп ... ... ... қосылуына Америка Құрама Штаттары (АҚШ) әуелден
қолдады, ... «ол ... ... ... ... ... ... деп түсіндірілді. Сонымен қатар, ... ... ... 1945 ... заң ... ... тұру
немесе негізсіз Федеративті Германия Үкіметіне күдік келтіру кері
нәтижелерге ... ... ... басым болды.
1989 ж. 10-ақпандағы Г.Коль және Г.-Д. Геншердің Мәскеуде М.Горбачевпен
кездесуі барысында, екі ... ... ... ... ... ... ... ол мәселені немістердің өзі шешетіндігіне жол
ашылды [26].
Екі ... ... ... ... Н.В. ... ... бойынша,
Германия Федеративті Республикасы еріксіз ұлы держава статусына ие болды.
Өйткені, ... ... және ... ... ... ... ... ешқандай шектеусіз сыртқы саяси
егемендігін қалыптастыра алды, ... оның ... ... ... және ... статус-кво құқықтарын халықаралық
деңгейде қадағалау міндеткерлігі тиді [115, ... ... ... ... ... ... Германия
Республикасы сыртқы саясатында үш ... ... [116]. ... ... және ... ... Оның ... Германия өзге мемлекеттермен қарым-қатынасын
дамытуы үшін бағытталған ... ... ... ... және ... ... ... маңызды роль ойнайды.
Қауіпсіздік мақсаты. Қазіргі жағдайда қауіпсіздік саласының екі түрі
бар, яғни ... ... және ... ... «Жұмсақ
қауіпсіздік» БҰҰ, ЕҚЫҰ, САО шеңберінде арнайы құрылымдардың келіссөздер
үдерісіне қатысуымен шешіледі. Онда ... ... ... ... ... ... ... тұратын қаруларды жою
мәселесі және ... ... ... ... ... Германияның
қауіпсіздік саясатындағы мақсаттары ол – қарусыздандыру мен ... ... ... саналады. Оның ішінде – атомдық қарусыздану, жаппай
қыруға арналған қару түрлерінің ... ... ... Осы ... ... ... БҰҰ шеңберінде «жұмсақ саясат» бойынша келіссөздер жүргізу
арқылы көптеген іс-шараларға қатысуда.
БҰҰ-дағы донор мемлекеттер ішінде Германия АҚШ пен ... ... ... тұр, атап ... ұйым ... 13% ... ... ретте, Германияның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшелігіне өту
ұмтылысы да орынды екенін айта кету ... ... осы ... ... ЕО ... ... ... асырмақ.
«Қатаң қауіпсіздік» болса, қарулы күштер мен ... ашық ... ... ... ... Қазіргі кезеңде күш көрсетудің орнына
әрбір мемлекет өз қауіпсіздігін белгілі бір мемлекетпен ... ... ... ... ... ете алады.
Германияның САО-пен ынтымақтасуы мен ұйымға мүшелік етуі оның
қауіпсіздігін қамтамасыз ететін маңызды фактор болып қала ... ... ... ... ... бар:
Біріншіден, САО-тың шығыс елдеріне қарай кеңею үдерісі. Неміс
ұстанымына сәйкес, ... және ... ... Германияның шығыс
шекаралары төңірегімен шектелмеуі қажет, сондықтанда, САО-тың кеңею үдерісі
Германия мен ЕО-тың кеңею мүдделерімен үйлеседі.
Екіншіден, САО өзі ... ... ... ... ... ... жағдайда сырттан келетін ешқандай басып алушылық ... ... ... тек қана САО ... ... тыс жерлердегі қақтығыстарды
реттеу мен шиеленістер ықтималдылығын жою мақсаттары алмастырды.
Үшіншіден, неміс саясатында қызу ... ... ... ол ... сырт ... шығарылуы мен қолданылуы. Федеративті
Республиканың Негізгі заңында көрсетілгендей, ... ... ... ... ... ... қатыспайтындығы туралы жариялағаны
баршаға әйгілі [3]. Қазіргі халықаралық жағдайларда неміс бундесвері САО
құрамында ... ... ... ... қатысуда, мысалы Оңтүстік
Еуропа, бұрынғы Югославия құрамындағы елдерде, Сомали, Ауғанстан, Өзбекстан
және т.б. елдерде [44, 43].
Германияның сыртқы және ... ... ішкі ... ... жж. ... ... қызметін атқарған Г.Шрёдердің тұсында
енгізілді.
Г.Шрёдердің естеліктерінде көрсетілгендей, енгізілген сыртқы және
қауіпсіздік ... ішкі ... ... ... Ирак мәселесі
бойынша қабылданған шешімдер сыртқы саясаттағы тәуелсіздік ... ... ... ... батыл шешімдер болып саналады [29, 168].
Қауіпсіздік саласында ... ... тыс ... ... және ... ... ... мақсатын көздейді.
Еуропалық континентте ... ... ... ... ... ... оның реті ... жағдайға жету үшін саяси тұрғыда бірігу
үдерістері мызғымастай ... ... ... Оның ... ... ... ... мемлекет жоқ. Неміс ұстанымында әлем державаларына
бәсекелестік барысында оларға төтеп беруде дара және ... ... ... ұйым ... ... біртұтас Еуропа жағдайы еуропалық
әлдеқайда тиімді. Ондай саясатқа жету үшін ... ... ... ... атрибуттарынан тартынулары қажет болады, онсыз нағыз
интеграция жағдайы мүмкін емес [95, 7].
Германияның қауіпсіздік ... ... АҚШ және ... өзара екіжақты қатынастары да маңызды орын алады.
Германияның АҚШ-пен қарым-қатынасы САО-тағы күштер мен ынтымақтастық
шеңберінде өзге ... ... ... ... ... ... жақын деңгейде дамыта алуына тікелей байланысты.
Ал Ресей Федерациясымен қарым-қатынасында Германия ... ... ... ... қатысу құқығымен толық санасады.
Әлеуметтік-экономикалық мақсаты. Германияның сыртқы саясатындағы елдің
әл-ауқатын жақсарту ... ... өмір сүру ... байланысты.
Германияда халықтың өмір сүру деңгейі ең алдымен сыртқы сауда ... Бұл ... ... елдермен салыстырғанда анағұрлым жоғары.
Сондықтан да, Германия өмір бойы әлемдік сауданың қалыпты жағдайда
қызмет ... және ... ... мүдделі. Осы ретте Германия ... ... ішкі ... ... атап ... қажет. ЕО-тағы сауда
айналымының 65% Германияның сыртқы саудасының үлесінен келеді.
Осы себептен де, Германия ЕО-та ең көп төлемақы беруші ... ... ... ... ... ... Германия үшін ғаламдану барысында
келетін қауіп ол қозғалыстағы ақша мен ... ... ... ... ... ... арзан бағаға өндіретін елдің қысымын көтеруде.
Осы жағдайларды ескеретін болсақ, Германияға тіпті ... ... алу үшін ... ... ... болатын әлеуметтік жағдайды
меңгеру тиімдірек. Осы ретте Германия ... ... ... ету ... ... елдердің азаматтары үшін тартымдылық күшін
туғызады. Қазіргі жағдайда Германия миграциялық ... ... ... ... өзінің арзанқол жұмыс күшінің тапшылығын
жеңуде.
Тұрақтылық мақсаты. Германияның сыртқы саясатындағы бұл мақсатты
Федеративті ... ... ... ... ... ... ... Андреас Кёртинг 2002 ж. былай түсіндіреді: «Тұрақтылықты
біздің ел тек қана демократия мен ... ... ... арқылы ғана
ұстап тұруы мүмкін, өйткені бұлар ... және ... ... ең ... ... табылады» [116].
Германияның тұрақтылығына төнетін қауіптер оның территориясына келетін
иммигранттар қатарынан күтіледі. Себебі, ол ... ... ... ... ... ... ... саудасының
өкілдері болуы ықтимал. Мұндай ұстаным әсіресе ... ... орын ... салдарынан елден қашуға бекінген босқындардың Германиядға қоныс
аударуы кезеңінен ... ... ... ... ... түрде көрсетілген
босқындардың саны 500 мың адам деп ... іс ... ... ... саны 1,5-2 млн. ... ... да, Федеративті Германия Үкіметі көршілес ... ... ... ... ... қағидаларына сәйкес келетін
ішкі тұрақтылық пен демократиялық ... ... ... ... ... өзін ... ... немесе саяси қуғындауларға
ұшыраған аймақтардағы шиеленістердің алдын алу мен оларды реттеуге толық
құқылы деп санайды.
Қазіргі ... ... емес ... бір ... ... екінші бір елдің тұрақтылығына ... ... ... осы ... ... ... ... халықаралық деңгейде
адам құқықтарын қорғау мәселесін көтеруіне шынайы себептер бар. Мәселе ... тек ... ... ғана емес, сондай-ақ көршілес ... ... ... ... ... тікелей мүддесі болып
саналады.
Неміс саясаттануында, тұрақтылық жеке адамдарға тәуелді ... ... ... ... ... ... асырылуы қажет. Ал демократия
мен құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Адам құқықтары сақталынбайтын қоғамда күш көрсету
әрекеттері басым келеді, соның ... елде ... ... ол ... ... ... ... да қауіп төндіреді.
Демократия мен заңдылықтарды қалыптастырған мемлекеттермен
байланыстарды ... ... ... мүдделеріне сәйкес
келеді. Өйткені ... ... ... ... ... ... мемлекетпен қатынастарды орнату екіжақты пайдалы
экономикалық қатынастарды дамытуға және ... ... ... ... ... ... және тұрақтылық
мақсаттары Федеративті Германия Республикасының ... ... ... ... және бұл ... оның ... ... түсіндіретін факторлары болып саналады.
Германияның сыртқы саяси бағыттары мен негізгі басымдығы. Сыртқы саяси
істерде тәуелсіз әрі ... ... ету ... ... ... ... ... қадамдары көптеген неміс саясаттанушыларының
пікірінше, «үкімет басына ... ... ... деп
көрсетіледі.
Қазақстандық маман Е.Чукубаевтың зерттеулері бойынша, Германияның
социал-демократтар басқарған үкіметі кезеңінде сыртқы ... ... ... ... тез ... ... ала бастаған, соның
жетістігі ретінде және ... ... ... ... етуінің нәтижесінде Орталық Азия ... ... ... жеке ... ... ... қарастырылды [94, 7].
Қайта бірігуден кейін, 1998 ж. үкімет басына келген “Германияның ... ... және ... ... коалициясы мемлекеттің
еуропалық және әлемдік саясаттағы орны мен ... ... ... ... ... мен ... арқылы танылған бундесканцлер
Г.Шредер мен сыртқы істер министрі Й.Фишер басқарған ... ... ... ... векторларының бастамасы 4-ке бөлінді [46,39 ]:
Біріншіден, еуропалық интеграцияны нығайту мен жеделдету;
Екіншіден, серіктестік, әрі мультилатерализм тұрғысынан ... және ... ... ... САО ... ... ... қатынастарын жаңа халықаралық жағдайларға
сәйкестендіру;
Үшіншіден, Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) мен ... ... ... Ұйымының (ЕҚЫҰ) маңыздылығына назар аудару;
Төртіншіден, қарусыздандыру, қарулануды бақылау және ... ... мән беру [45, ... ... Германия басқарушы үкіметінің ... ... ... ең ... ... ... ... Себебі,
Федеративті Германия Республикасының «Негізгі заңындағы» преамбула және 23-
ші бабында бекітілгендей, ... ... ... ... ... ... үшін ... мен оның территориясының тұтастығы мен
қауіпсіздігін қамтамасыз етудің бірден-бір ... жолы ... ... ... ... Германия Еуропаның «жүрегі», еуропалық интеграцияны
қалыптастырудың ... ... ... ... ... еуропалық
саясаты» мен «еуропалық Германия» арасындағы ішкі және сыртқы саяси ... ... бірі ... болып қалған. Г.-Д. Геншердің айтуы
бойынша, «Германияның сыртқы саясаты неғұрлым еуропалық ... ие ... ... ... ... ие болады» [28, 899].
Германия ғаламдану үдерісінің күрделі жағдайында бәсекелестік пен
қазіргі әлемдегі дәстүрлі емес қауіптерге ... беру тек қана ... ... ... жақсы түсінеді [40, 14].
Федеративті Германия Республикасы ертеден еуропалық сыртқы саясатты
қолға алуды жөн көрген. Екі ... ... ... ... ... ... ... аяқталуымен Германия Еуропалық Қауымдастық
шеңберінде ғана ... ... ... ... ұйым шеңберінде жалпы еуропалық
сыртқы саясатты ұстану ... алға ... Оның ... өзге де ... ... ... Югославия территориясында орын
алған қақтығыстардың алдын алу мен реттеу контекстінде жеткізе алды.
Символ ретінде, ортақ ... ... ... ... ... ... ... БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесінен
орынға иелену мүддесімен байланысты деп ... де, ... ... ... ... жағдайында, «Ортақ еуропалық сыртқы және қауіпсіздік саясатының»
(GASP) жобасы шықты. Шиеленісті ... ... ... ұстанымындағы
жаңа ғаламдану заманында Еуропаның жеке өзіндік қауіпсіздік құрылымдарын
құру идеясы әрине трансатлантикалық ... ... ... ... ... және ... саясатын еуропаландыру ықпалы
қорғаныс саласына да ширатылды. ... ... ... ... қаруды ұстауға тиым салынған, тек қорғаныс мақсатында бундесвер
әскерін ұстап тұру рұқсат етілген.
1994 ... 12-ші ... ... ... заңға» сәйкес неміс
бундесвері Федеративті Германия Республикасының территориясынан ... ... ... ... ... «қызыл мен жасылдар»
коалициясының шешімі бойынша, 60.000 неміс ... ... ... ... ... ... ... саясатты қалыптастыруда неміс саясаттанушыларының
көзқарасында «ЕуроСІМ», «Еуроармияны» құру бастамалары тұр.
Германия өзінің ... ... іс ... ... сырт ... ол әлі де трансатлантикалық болып көрінеді.
Кейбір мамандардың пікірінше, ЕО дағдарыста, бұл жағдай Ирак ... ... ... барысында еуропалық елдердің ортақ келісімге келе
алмауынан байқалды.
Дегенмен де, қазіргі кезеңде ЕО-тың 3 қадам ілгерісе, 1 ... ... даму ... екенін естен шығармаған жөн.
Брюссель механизмдері және өзге еуропалық елдердің ұсыныстары мен
мақсаттарын ескере отырып, Еуропалық ... ... ... ... бойынша, ЕО өз дамуында екі бағытты белгілейді, яғни
тігінен және көлденеңінен даму. Тігінен даму ... ... ... ... даму ... ... ... ал көлденеңінен даму ЕО-тың кеңеюі үдерісі болып саналады.
ЕО-тың кеңею ... 1990 жж. ... және ... ... ие ... ... жаңадан пайда болған посткеңестік республикалар үшін, әсіресе
Оңтүстік және Шығыс Еуропа территориясында орналасқан ... ... ... ... ... даму ... және сыртқы саяси
бағыт-бағдарларын анықтау барысында ЕО аса тартымды күшке ие ... ... ... ... болған Оңтүстік және Шығыс Еуропа ... ... ... ... ... ... оңай ... ол үшін ең алдымен
аталған аймақ елдерінде экономикалық және саяси реформаларды жүргізу ... ... ... ... екі ... даму ... ... үрдістеріне қарамастан, ЕО 1990-шы жылдардың басынан ... ... ... өзін өзге ... ... тең құқылы әрі
конструктивті актор ретінде таныта алды.
ЕО-тың тікелей ... ... ... мына ...... теңізі
және Таяу Шығыспен, ... және ... ... Достастығы (ТМД)
кеңістігімен және АҚШ-пен қалыптасқан одақтық трансатлантикалық қатынастар
жатады [117].
Аталған аймақтармен қатынастарда ... ЕО ... ... ... ... ... ... дербес роль ойнай алатындығын дәлелдей
отырып, американдық серіктесін екі ... бар одақ ... ... ... ... қажет [42, 5];
- Жерорта теңізінде, әсіресе Таяу Шығыста ішкі реформалардың орын
алуына түрткі болу және ... ... ... Ал ... ... ... ... және Орталық Азия
аймақтарында ЕО елдерінің қатысуы мен ынтымақтастықтың кең ... ... ... ... ... ету әрекеттері реформаларды
жеделдетуге бағытталған.
Германиядағы сыртқы саясатқа жауапты ... ... ... ... ... айналысу ісі мемлекеттік мекемелердің
ішінде заңды түрде сыртқы ... ... (das ... ... Оның ... ... вице-канцлер болып тағайындалады.
Сыртқы істер министрлігі саясаттану саласындағы ... ... ... ... орталықтар Германияда
жеткілікті, олардың ішінде сыртқы саяси бағыттағы ерекше орынды иеленген
беделді орталықтарға ... және ... ... (SWP – Stiftung Wissenschaft
und Politik) пен ... ... ... ... (DGAP – ... für ... ... бірге беделді университеттердегі
арнайы ғылыми институттар мен орталықар жатады.
«Ғылым және саясат қоры» 1965 ж. «Рэнд ... (АҚШ) ... ... ... ... ... Қор халықаралық
қатынастар, халықаралық қауіпсіздік, сыртқы саясат және ... ... ... ... ... Негізгі тапсырыс берушілер
парламент және үкімет.
«Германияның сыртқы саяси қоғамы» (DGAP) 1955 ж. ... ... ... ... ... ... ... Politik» журналы шығарылады және ... ... ... ... ... жобаларға сәйкес саяси өзекті
мәселелерді зерттеумен айналысады. Ұйым Ресей және ТМД ... ... ... ... елдерін зерттеумен, әлемдік саясаттағы ... ... ... ... салдарымен, еуропалық сыртқы ... ... ... ... істерімен айналысатын тағы бір салмақты институт ол
– федералды қауіпсіздік кеңесі (Bundessicherheitsrat). Ол ... ішкі ... ... ... және қорғаныс мәселелерін шешу ... ... Оны ... ... оның ... ... сыртқы істер министрі, ішкі істер министрі, экономика
және қаржы министрі, федералды канцлер ... ... ... инспекторы, қорғаныс, сыртқы және ішкі істер министрліктерінің штатс-
министрлері кіреді.
Сыртқы саясат бағытындағы парламенттік ... ... ... ... ... ... ... және ЕО мәселелері бойынша
комитет кіреді. Олардың негізгі ... ... ... ... жүргізу,
өзекті сыртқы саяси мәселелер ... ... ... және ... ... ... ету ... саналады. Осы ретте әлемдегі түрлі
елдер және аймақтармен ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Негізгі заңындағы 21-бапқа сәйкес,
партиялардың саяси деңгейі неміс сыртқы саяси жүйесінде негізгі жүйе ... ... ... мен олардың бағдарламалары мемлекеттің
сыртқы саясатын жүзеге асыруда және ықпал ету механизмдерінде шешуші рөлді
ойнайды.
Германияның ... ... ... ... ... мәселелерімен
экономикалық ынтымақтастық пен даму саласындағы Федеративті Министрлік
айналысады. Сыртқы істер ... ... ... ... ... ... атап ... К.Аденауэр (ХДО), Ф.Эберт
(Социал-демократтар партиясы), және ... ... қор ... ... ... ... ... Орталық Азияның маңызы
XX-шы ғасырдың 90-шы жылдарындағы бетбұрыстар ... ... ... ... Германияның бірігуі орын алды, соған байланысты неміс
сыртқы саясаты егемендікке ие болса, ... ... ... кейін,
бұрынғы кеңестік республикалар Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан
және Түрікменстан мемлекеттері тәуелсіздікке қол жеткізді.
Федеративті Германия Республикасының сыртқы ... ... ... орны ... екендігі сол кездің өзінде-ақ ... ... ... ... ... Хайбах былай дейді: ... ... ... 90-шы ... басынан Германия сыртқы саясатында маңызды
роль ойнап келді. Гельмут Коль мен ... ... ... ... мемлекеттерінің тәуелсіздігін мойындаған, олармен ... ... әлем ... ... ... бірі ... саналды.
Федеративті Гермения Үкіметінің осы ... ... ... ... ... ... ... саясатының маңызды құрамды бөлігі ретінде қарастыруы,
сонымен ... ... ... ... етуі ... ... ... орынды және өз жалғасын тапқан үдеріс деп ... ... ... Германия Үкіметінің штатс-министрі Г. ... ... ... ... ... мен ықпал ету
мүмкіндіктерінің бары анық. Біз өз мүдделерімізді көздеуіміз және ықпал ... ... ... ... бұл ... біз ... [118, 369]. Одан басқа неміс саясаткерлерінің көзқарасындағы ОА-
ның маңыздылығы төмендегідей сөз ... жиі ... ... ... және ЕО үшін ... ... ... барысында маңызды»,
«Орталық Азия мемлекеттері тек қана Ауғанстанның көршілері емес. Мәселен,
Өзбекстан біз үшін ISAF әскерлеріне логистикалық ... ... ... ... ... ... ... байланысты
маңызды, бұл біріншіден. Екінші мәселе, бізге бұл елдер есірткі ... ... ... ... ... ол – энергетикалық қауіпсіздік
мәселесі, ... ... ... ... ... байланысты
Орталық Азиядағы газ қорына мүдделіміз. Сол себептен де, біз ... ... ... ... ... ... ... кезде елдегі сыртқы саяси
шешімдерді қабылдау шетелден келетін импортқа тәуелді ... ... ... ... ... ... Азияның маңызы шешуші роль ойнайды және
аймаққа біз ... «Біз ... ... ... үшін
Орталық Азия елдерінің ұзақ мерзімге бағытталған тұрақты ... ... ... ... ... келешектегі
экономикалық қатынастарымыз үшін де, сонымен қатар аймақтың өзіндік дамуы
үшін де Орталық Азия ... ... және ... ... ... ... келтірілген пікірлер, Орталық Азия аймағының неміс сыртқы
саясатында алатын орнының ... ... ... осы ... ... ... еуропалық елдер ішінде алғашқы болып
түсінгендігін дәлелдейді. Қазіргі кезеңдегі Германияның ... ... ... ... дамуда. Сонымен қатар, Орталық ... ... ... ... елдерімен салыстырғанда анағұрлым
беделді.
Қазақстандық сараптаушы, ҚР бірінші президенті жанындағы халықаралық
экономика және саясат институты «халықаралық ... ... ... Нуршаның пікірінше, «Неміс сараптаушылары мен саясаткерлері ... ... ... ... ... бөлігі ретінде қарастырады,
дәлірек айтқанда, Ауғанстанға жақын ... ... ... ... ... ... есірткі, лаңкестік әрекеттері
мен экстремизм ағымдары сияқты ... ... ... ... бола алатын алаң ретінде танылады» [119].
Сонымен қатар, проф. ... ... ... ... сыртқы
саясатында өзге еуропалық елдерге қарағанда азиялық бағыт басымырақ келеді
[120]. Бұл анықтаманы растайтын ... ол ... ... ... ... ... ... экс-канцлері Г. Кольдің әйгілі «Шығыс
саясатынан» (Ostpolitik) бастау алатындығы анық көрсеткіш ... ... ... ... ... өкілінің кеңесшісі Йенс
Байкюфнердің баяндамасына сәйкес, ... ... ... ... ... Орталық Азияның геостратегиялық ұстанымы, демек, Еуропа мен ... ... ... ... халықаралық қауымдастықтың
Ауғанстанды қайта қалпына келтіру ісінде маңызды жетістік бола алады.
- Ауғанстанда ... ... ... ... енгізілсе,
Өзбекстанға неміс бундесверінің логистикалық базасы орналастырылды, сонымен
қатар орта-азиялық әуежайлар пайдаланылуда. Бұл дегеніміз, Германия мен ... ... ... ... және ... тұрақтылық саласында
дамитындығын көрсетеді.
- ... ... ... ... ... да ең басты
басымдылықтары ол Ауғанстандағы жағдайды бейбіт ... ... және ... ... ... Ол үшін ... ... мәселені шешу
қажет.
- Иран өзінің «ядролық» амбицияларымен ЕО үшін жайсыздық туғызады. ... ... ... ... Орталық Азия мемлекеттері Иран
мәселесінде белсенділік танытуы қажет деп есептейді.
- Сонымен ... ... ұзақ ... ... бекіту үшін Қытай
Орталық Азиямен ... ... ... ... алуда.
Пекиннің аймақ бағытында газ және ... ... ... ... ... ... экспорт бағаларын белгілеуде өз ұстанымдарын
күшейтуіне әкелуі ... [122, ... ... ... ... Азия ... тек ... байлықтарына ие болуының нәтижесінде ғана емес, сонымен қатар
геосаяси ... ... ... ... тарапынан дамитын
ұстанымдар балансының келешекте тиімділігін меңзейді. Осы тұрғыда ... ... ... ... және ... саясатында айқын
көрсетілген.
1998 ж. Бонн ... ... ... зерттеу
орталығының директоры Л.Кюнхардт “XXI ғ. күш сынасудағы Еуропа” атты
еңбегінде ... бірі ... ... бен ... ... ... ... етуінің қажеттігі жеткендігіне ... ... ... ... ... ... ... өзге акторлардың
бәсекелестігі мен аймақтық қақтығыстарға тартылып кету қаупі бар ... ... ЕО осы ... ... ету ... ... ... геостратегиялық көршілері - атомдық державалар Индия және
Пакистанмен жақындасатынын нақтылайды. ... ... ... «ЕО ... ... қатысты саяси стратегиясын басымырақ ұстауы керек»
деген ұсыныс келтірген. Кюнхардттың пікірінше, орта-азиялық мемлекеттердің
Еуропа үшін ... - ең ... ... ... ... ... ... етуде шешуші роль ойнайтындығында емес,
керісінше олар ислам әлемінен Ресей мен Еуропаны жарып ... ... бола ... Оның тұжырымдамасы бойынша, аймаққа қатысты Еуропаның
саясаты Ұлы Жібек ... ... ... ... ... ... немесе
буферлі аумақты қалыптастыруға бағытталуы керек, қажет болған жағдайда
индустриалды Солтүстік пен ... ... ... ... ... да ... түйіндерге қарамастан, 2007 жылғы маусымдағы ЕО-тың ортаазиялық
стратегиясы жайында Германияның сыртқы істер ... ... ... Г.Эрлер “Тәжірибе және мүдделер. ЕО-тың Орта ... деп ... ... ... ... берген: “Стратегияға
сәйкес, ЕО-тың Орталық Азиядағы ... ең ... ... ... саласында ынтымақтасу, адам құқықтары жағдайларын жақсарту,
экономикалық ... ... ... қатар осы өңірден энергия
қорын тарту болып саналады”.
ЕО-тың 2007 жылы қабылдаған “ЕО және Орталық ... жаңа ... ... зерттеуде оның орта-азиялық ... ... ... ... ... ... ... [118, 369].
Ал Берлиндегі ғылым және саясат қорының ғылыми қызметкері ... ... ... ету ... ... Одақ және ... ... сараптамалық еңбегінде ЕО-тың Орталық Азиядағы мүдделері 2001 ... күрт өсті ... ... ... Оның себептерін автор аймақтағы
энергия қорлары, сондай-ақ саяси қауіпсіздік саласындағы ... ... Оның ... ... ... ... ... құқығы мен демократия нормаларын сақтауға байланысты ұстанымы
серіктестікке негізделгендіктен, ... даму ... ... орнығуы
айтарлықтай нәтижеге жетуі екіталай. Ол айтылған сыни көзқарасын аймақтағы
Ресей ... (РФ) мен ... ... Республикасының (ҚХР) белсенді
әрекет етуімен және олардың аймақтағы ықпал етуі ЕО-қа қарағанда әлдеқайда
басымырақ екендігімен түсіндіреді [89, ... 2001 ... ... ... ... ... зерттей отырып, М-К. фон Гумппенберг өзінің “Орталық Азиядағы
немістердің және ... ... ... ... ... ... ЕО-тың ортақ орта-азиялық стратегиясының қалыптасуы мен оның
алғышарттарының барына ... ... [49, ... ... Орталық Азияның аймақтық салмағы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан және
Түрікменстан сияқты елдер өздерінің мұнай және газ сияқты энергетикалық
қорларымен ... ... ... ... ие ... ... әлемдік энергетикалық қордың 4% құрайтын аймақтың мұнай қоры
71 жыл, ал 8 ... ... ... газ қоры 63 жыл ... өнім бермек.
Сондықтан да, әлем державаларымен қоса, Германия мен Еуропаның да аймаққа
деген ... ... ... [90, 7].
Дегенмен де, Германия мен ... ... ... мүдделері қауіпсіздік саясаты мен энергетиканы тасымалдау
барысында әртараптандыру жоспарымен қатар жүреді. Және соңғы мүдделер басты
мүдделер ... ... Осы ... ... үшін ... аймаққа
көршілес жатқан Ауғанстанды қалпына келтіру мен тұрақтандыру мәселесі,
демек, қауіптің алдын алу мәселесі ... ... ... болып саналады.
Орталық Азия өкінішке орай, ұйымдастырылған қылмыс, есірткі, және ... ... ... ... ... ... алу үшін Германия мен Еуропа аймақты дамыту
саясаты шеңберінде кең көлемді қаржы бөлу арқылы және аймақ ... және ... ... ... ынтымақтасудың нәтижесінде орта-азиялық
елдердің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... Неміс
және еуропалық саяси санада хал-ахуалы жақсы елдің азаматтары экстремистік
қадамдарға ... ... ... ... ... ... логикасы
бойынша, дамуды стратегиялық мақсат ... ... ... ... ... нәтижелеріне жетуі үшін өзара аймақтық
ынтымақстастықты қалыптастыруы шарт.
1.3 ... ... ... ... бағыттары
мен басымдылығы
Кеңес Одағының ыдырауы салдарынан өріс алған 90-шы жылдардағы тоқырау
мәселелерінен толық арыла ... ... Азия ... даму
стратегияларында бірінші кезекте әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... өзіндік орнын анықтау
арқылы халықаралық қауымдастыққа өз ерекшеліктерімен тартылу мәселесі
тұрды.
Осындай ... ... жаңа ... ... ... ... батыстық мемлекеттер қатарында алғашқылардың бірі болып, Орталық
Азия елдерімен байланысын 1992 жылдың ... ... ... ... және де дипломатиялық қатынастарды ашудан
бастады.
1992-2002 жж. арасындағы ынтымақтастық Қазақстан, Қырғызстан ... ... ... ... ... ... яғни
нарықтық экономиканы қалыптастыруда, қаржы секторына ... ... және орта ... ... ... ... даярлау ісінде
көрінді. Қалған құқық саласын даярлауда, денсаулық сақтау және сертификация
саласын трансаймақтық жобалар шеңберінде қамтып келген.
2001 ... ... ... ... ... Федеративті
Республикасының сыртқы саяси бағытында Орталық Азия аймағына ... ... және даму ... ... ... [6] және оның ... Федеративті Германия
Үкіметтің (18.03.2002) ресми ... ... Ол ... ... төмендегідей [7]:
1. Демократиялық және мемлекеттердегі құқықтық құрылымдарды нығайту;
2. Экономикалық реформаларға және кедейшілікпен күреске қолдау көрсету;
3. Трансмемлекеттік ынтымақтастыққа қолдау көрсету.
2005 ж. ... ... және даму ... ... 2001 ... ... негізінде Орталық Азияға бағытталған
және бір концепцияны қабылдайды. 2005 ж. ... ... ... ... ... ... дешенмен де 2005 ж.
концепцияның ерекшелігі Орталық Азиядағы ... ... ... ... ... ... қойылған.
Көрсетілген мақсаттарды Германия аймақты ... ... ... асыруға ұмтылды.
Демократияландыру үдерісіне, құқықтық құрылымдарды нығайтуға ... ... ... және құқықтық мемлекеттілікті
қалыптастыру үдерісі өзара тығыз байланысты. Осы екі үдеріс орын ... ... ... ... ... ол екеуі азаматтық
бәсекелестік алғышарттары болып саналады.
Ал, азаматтық бәсекелестік қарама-қарсы ... алға ... ... ... ... ... ... заң алдында құқықтары
қорғалады, теңдік жағдайы түзіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... концепциясында Орталық Азия халықтарының мемлекеттік
әділет органдарына сенімділігі аз деп бағаланған, сол себептен де, құқықтық
реформаларды жүргізу және азаматтық қоғамды ... ... ... ... деп атап ... ... «техникалық ынтымақтастық саласындағы қоғам»
бастамалары ... ... Азия ... ... жеке ... ... реформалауда, заң жинақтарын тудыруға, заңгерлердің
кәсіби білім деңгейін көтеру мақсатында тәжірибе алмасу жобалары арқылы
аймақта ... мен ... ... негіздерін қалауға қолдау
көрсетуде. Және де дәл осы бастамалар нәтижесінде аймақта құқықтық мемлекет
пен ... ... ... қалыптастыруды көздейді, себебі
қауіпсіз кеңістік неміс ұстанымында ... ... ... ... үшін қажет.
Сонымен қатар, аймақта танымал болған неміс саяси қорларының ақпараттық
даярлау бағдарламалары мен диалог арқылы ықпал ету әрекеттерін ... ... ... Осы ... ... бір ... топтармен жұмыс істеу,
оның ішінде, жастармен, әйел адамдармен, аймақтық саясаткерлермен, сондай-
ақ ... ... ... диалог түрінде сұхбаттасу жұмыстары
азаматтық қоғамды қалыптастыру мен демократияны нығайтуда ... ... ... билікті орталықтандырудан шығу, ... ... ... ... ... деңгейлерге тарату ісін жүзеге
асыруда Германияның кеңес беру ... ... Сөз ... мен ... ... ... қолдау көрсету жобалары да көзделінген.
Сондай-ақ, мұсылмандық көзқарастағылар мен зайырлы күштер арасында
саяси диалогтар мен форумдар ... ... ... ... мен жекелеген
акторлардың аймақтағы мемлекеттік және азаматтық қоғам арасындағы сенімді
қалыптастыруда ... ... ... Н.В., ... анықтамасы бойынша, Германияның ішкі
және халықаралық деңгейдегі беделі оның саяси құрылымдарының тұрақтылығымен
танымал болғандықтан, Федеративті ... ... ... ... да ең ... ... жүйелерінің тұрақтылығы
мен транспаренттілігіне тәуелді ... ... сол ... ішкі ... ... ... ... үшін сенімділік тудыратындай болуы
шарт [115, 6].
Әлеуметтік және ... орта ... ... ... ... ... ... мақсаты. Экономикалық реформалардың орын
алуына ықпал етуі үшін Германия Орталық Азия ... ... ... ... ... ... жобаларын алға
шығарады.
Экономикалық реформаларға және нарықтық экономиканы құруға ... ... (WiRAM) ... ... ... ... ... күрес – неміс дамыту саясатының негізгі мақсаты
және төтесінен қойылған міндет болып саналады. Халықаралық ... ... ... ... қатарлы міндет ретінде қоятын
Федеративті Германия Үкіметінің 2015 жылға дейінгі акциялық ... ... ... ... [124] ... жатыр. Сондықтан да,
экономикалық ынтымақтасу және даму саласындағы Федеративті Министрлігі
Орталық Азия ... ... ... және ... ... (TZ und FZ) шеңберінде кедейшілікпен күреске ... ... ... ... ... ... ... сияқты Орталық Азия мемлекеттерінің стратегиялық құжаттарында да
берілген.
Неміс саясаттануында кедейшілік аймақтағы ... ... ... саналады және кедейлену үдерісі саяси билік пен экономикалық
қорларды орталықтандыру факторынан түзіледі.
Кедейшілікпен күресу стратегиялары ... ... ... ... және ... ... ... шеңберінде
құрылымы жағынан әлсіз аудандарда шоғырландырылған. ... ... ... ... ... аймақтағы қатысуы қаржы
секторын, кіші және орта ... ... және ... ... беру жүйелерін қалыптастыру арқылы экономикалық қуатқа дем беру болып
саналады. Қаржы ынтымақтастығында Қазақстан және ... ... ... құруға, ал қаржы нарығы төмен дамыған Қырғызстан мен
Тәжікстанда ... ... ... ... ... оларды қайта
қаржыландыра алу қабілеттіліктеріне жеткізу ... ... ... ... ... Оның ... кішігірім қаржылай көмек көрсету
мен несие беру қызметтері жатады.
Кедейшілікпен күрес тек қана елдердің экономикалық өсу ... ... ... ... ... денсаулық сақтау және білім ... ... ... ... адам дамуын қорғау мен оны ... ету ... ... аймақтағы ең кедей ел Тәжікстанда Германия ұлттық
кедейшілікпен ... ... ... ... ынтымақтасу арқылы
негізгі білім беру саласын жақсартуға көмек ... ... ең ... ... ... ... қайта құруға қолдау көрсетілді.
Концепцияда «кедейшілік салдарынан, Орталық Азия ... ... ... ... ... деп ... Осы ... экономикалық ынтымақтасу және даму ... ... ... ... ... ... көбінесе туберкулезбен
күресте және оның алдын алу шараларына қолдау көрсетуде.
Кедейшілікпен күресті аймақтық ... ... ... ... ынтымақтастыққа қолдау көрсету мақсаты. Аймақ елдерінің
мәселелері ... ... ... ... ... қоршаған орта
мәселелері, қауіпсіздік мәселелері, шикізат ... ... ... ... ... ... Оның ішінде Арал теңізі мәселесі
біржағынан экологиялық мәселе ретінде ... ... ... ол
жергілікті тұрғындар үшін ауыз су тапшылығы мәселесін құрайды, оның салдары
адам денсаулығының нашарлауы мәселесін ушықтыра түседі. Осы Арал ... ... ... ... ... ... қатар, Арал мәселесінің жанында аймақтағы әйгілі өзен суларын
пайдалану мақсатында мемлекетаралық шиеленістердің болуы ... ... ... суды ортақ мүддеге сай ... ... ... ерекше атап көрсетіп, осы мәселелерді өзара ... ... ... ... ... Арал ... экономикалық әрі экологиялық тұрғыда дамыту үшін алға шығарылған
трансшекаралық ынтымақтастық жобасы құрғауға айналған Арал теңізі орындарын
шегеруге және сол ... ... ... және ... хал-
ахуалын жақсартуға арналған.
Федеративті Германия ... ... Азия ... ... ... ... туралы шешімдер 2001 жылдың ... ... ... және даму ... ... Орталық Азияға қатысты ... ... ... ... шектелуіне байланысты
Орталық Азиямен ... ... ... аймақтық деңгейде
Қырғызстан, Тәжікстан және Өзбекстан мемлекеттеріне бағытталған. ... ... ... ... себептермен кедейшілік
салдарына ұшырап отыр: Қырғызстан мен Тәжікстан табиғи қазба байлықтардың
тапшылығынан болса, Өзбекстан жағдайы ... үшін ... ... болуы. Бұл елдердегі неміс дамыту саясатының аймақтық
ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... ... кедейшілікпен күресу және шиеленістің
алдын алу жобаларымен ұштастырады.
Ал Қазақстан болса, өз кезегінде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бас ... отыр. Алайда, жеке
кәсіпкерлер үшін қайта қалпына келтіру жобалары шеңберінде ... ... ... ... ... ... ... елдермен екіжақты
ынтымақтастық механизмдерін пайдалана ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықты қалыптастыруды
көздейді. Германия аймақтағы ұлтүсті байланыстарды білім мен тәжрибиені
тасымалдау әдістері арқылы ... ... ... ... ... ... ... алуға тырысады, сонымен қатар ортақ мүдделерді
(экономикалық, ... ... ... ... алға ... ... байланыстар жетістігіне қол жеткізуге тырысады, және
сол арқылы аймақтық интеграция үдерісінің ... ... ... ... «Германия және ЕО-тың Орталық Азиядағы қатысулары
2001 жылға дейінгі мерзімде шектеулі болған» деп ... Оның ... ... ... ... ... жедел кеңейту шараларымен
және Еуропа континентіндегі аймақтық ... ... ... ... есебінен, яғни Орталық Азияның дамуы мен ондағы орын
алып жатқан мәселелерден тысқары қалдырылды» деп тұжырымдайды. Сол себептен
де, ендігі ... ... ... ... шиеленістердің алдын алу мен
қақтығыстар ықтималдылығын реттеу ісіне 2001 жылдан ... ... ... деп ... [6, 2].
«Экономикалық ынтымақтасу және даму ... ... ... ... ... ... сәйкес, Германия
аймақтағы қатысуын нығайту үшін және ... ... ... жатқан
Ауғанстаннан қауіптер тасымалданып кетпеуі мақсатында шиеленістердің алдын
алу мен қақтығыстар ықтималдылығын реттеуді көздейді.
«Экономикалық ... және даму ... ... ... ... Азия ... потенциалды
шиеленістердің алдын алу мен қақтығыстардың ықтималдылығын жою жобаларына
қатысушы ... ... ... ... ... Германияның
аймақтағы тікелей мақсаты ол - лаңкестік пен экстремизм ... ... ... ... ... болатын кедейшіліктің жаппай таралуына
және экономиканың тоқырауға ұшырауына жол бермеу, сонымен қатар әлеуметтік-
экономикалық және ... ... ... ... көрсету
міндеткерліктерімен Германияның аймақтағы қатысуын белгілеу қажет [79, 69].
Ал шиеленістің алдын алу ... ... ... ... және
аймақтық ынтымақтастық саналады.
Нарықтық экономика жүйесін қалыптастыруды тежейтін, немесе кедергі
болатын фактор ол – ... ... ... ... ... ... ... да Федеративті Үкіметтің келесі міндеті тәуелсіз соттың
қалыптасуына ықпал ету болып саналады.
Экономикалық ... және даму ... ... ... ... ... бағалануы мен
анықтамасы бойынша, орта-азиялық ... ... ... ... ... ... мен кландық ... ... ... экономика барысы, оған қоса бюрократия мен
әлсіз банк жүйесі ... ... ... ... ... үшін ... туғызады, екіншіден аймақ мемлекеттерінде,
әсіресе жастар арасында ... ... Ал бұл ... ... ... ... ... күшіне айналады делінген.
Сонымен қатар, концепцияны негіздейтін сыни фактор – ол жылдар өтсе де
барлық ... ... ... ... ... ... ... шынайы саяси өмір авторитарлық
құрылымдардың басымдығымен көрінеді делінген. Оның ... ... ... партиялар бағынышты ... ... және ... ... ... адам ... сақтау, БАҚ мен сөз
бостандығы ешқандай елде ... жоқ ... ... келтірілген.
Осы концепцияны сараптаушылардың қорытындысы бойынша, Федеративті
Германия Республикасының нақты үш орта-азиялық мемлекеттерімен ... және ... ... жж. ... ... және ... шеңберінде қолдау көрсету шаралары мардымсыз әрі шектеулі ... ... ... ... 5- жыл ... соғысқа
тартылуы есебінен тек азық-түлік ретіндегі ... ... ... шарттасу шеңберінің жетіспеушілігінен ... өз ... ... ... ... ... ... көрсету ұсыныстары үш
тарапқа: әлеуметтік-экономикалық кедергілер мен ... ... ... ... ... ... тұрақтандыруға
шоғырландырылған. Жекелеген дара мемлекеттермен жеделдетілген ынтымақтасу
арқылы ішінара аймақтық ... ... ... ету. Осы ... ... ... тән ортақ мәселелерде, мысалы су қорларын пайдалану,
ауыз сумен қамтамасыз ету, ... және ... орта ... ... ... ... қарай жұмылдыру арқылы жалпыаймақтық
мәселелер мен кедергілерді жоюға ... ... ... ... талдау жүргізетін болсақ,
олардың негізсіз емес екендігіне көзіміз жетеді. Себебі, Германияның сыртқы
саяси ... ... даму ... ... ... халықаралық
қатынастарда әйгілі бола түсті. Федеративті Германия ... ... ... тек қана ... және ... ... арасында ғана емес,
сонымен қатар посткеңестік өңірде, оның ішінде Орталық Азия аймағына да
тараған.
Германия Орталық ... ... ... ... оның ... ... қатарында маңызды акторлардың бірі болып табылады. Германия
Орталық Азиядағы ... ... 90-шы ... ... ... Оған ... ретінде, 1991 жылдың 31-желтоқсанында, яғни КСРО-ның
ыдырауы ресми жарияланғанынан кейін-ақ тез арада аймақтағы бұрынғы кеңестік
бес Республиканың ... ... ... ... кездегі Германияның сыртқы істер министрі Г.Геншердің бастамасымен
аймақтағы ... ... ... ... ... кезеңде Германия үкіметі орта-азиялық аймақтың төрт мемлекеті
Қазақстан, ... ... және ... ... ... ... қалыптастыру арқылы нәтижелерге жетпек. Ал
Түрікменстанмен ... ... ... жеңілдетілген жағдайда
қарастыратындығын мәлімдеген.
Бұл мәлімдемелер орта-азиялық мемлекеттердің даму ... ... ... ... ортақ мақсат бірізді даму ынтымақтастығы
нәтижесінде белгілі бір жетістіктерге жету болды. 2001 ж. ... және даму ... ... ... ... экономикалық және саяси реформаларды жүзеге асыруда ... ... ... ... осы ... мен ... ... орта-
азиялық мемлекеттердің өзіндік жеке сұраныстарына байланысты Германия
дамыту саясаты шеңберінде техникалық және ... ... ... ... жж. ... істер министрінің мәлімдеуі бойынша,
«Қаржылай және техникалық көмек көрсету тек тұрақтылықты ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі және әлемдегі біздің
келбетіміз болып саналады» [30, 132].
Осы ретте, аймақты дамыту үдерісін Германия ... ... де ... ... ... ... ... бірлесе отырып, нысанаға
қойылған ортақ мүдделерге бағдарламадағы жобалар арқылы қаржыландыру ісіне
қатысуда.
Осы ретте, «экономикалық ынтымақтасу және даму ... ... ... бес ... ... ... ... келтірілген Ауғанстанның тартылуы мен ... ... Ол ... транспорт және қауіпсіздік салаларында ... ... ... ... ... Германияның дамыту саясаты бойынша ынтымақтастықтың келешектерін
зерттеуші, «неміс дамыту ... ... (DIE) ... ... ... «Krisenpotenziale und Krisenprävention ... ... für die deutsche ... ... ... неміс ұстанымындағы Орталық Азия аймағын дамыту саясатын
шиеленістердің ... алу мен ... ... ... ... ... ... келтіреді. Оның пікірінше,
шиеленістердің алдын алу мен қақтығыстар ... ... ... ... ... ... ... саналады.
Осындай тұжырымдама, яғни «шиеленістердің алдын алу мен ... ... ... ... 2000 ... жалпы сыртқы саяси
концепциясында бекітіліп, оның неміс саясаты үшін маңызы зор ... ... Осы ... ... ... ... ... асыру барысында
«қақтығыстарды реттеуде және олардың құрылымдық пайда болу себептерін
реттеу үшін белгілі бір ... ... ... ... саяси дамуларына қолдау көрсетуді басшылыққа алатын» ... ... ... ... ... [79, 6 ... ынтымақтасу және даму саласындағы Федеративті Министрлігі
орта-азиялық ... ... ... құру ... өзінің
дамыту саясаты шараларына оңтайлы пайдаланғысы келеді. Сондықтан да барлық
донор елдердің синергетикалық жолмен ... етуі ... ... ... қою ... кедейшілікпен күресу мақсатына жетуді көздейді.
Орта-азиялық интеграцияның нәтижесінде аймақтың тыныштығы ... ... ... еді. ... әрі ... ... ... мен Еуропаның ұлттық қауіпсіздігі мен тұтастығына қамтамасыз ... ... ... Азиядағы энергетикалық мүдделері. Геосаяси саладағы
неміс теоретигі Карл Хаусхофер мен ... ... ... тұжырымдауларына сәйкес Еуропа мен Азия ... ... ... ... ... «жер кіндігі» деп аталатын
«Түркістан» аймағын кім ... сол ... ... ие ... ... ... ... қозғалғанда онымен бірге міндетті түрде аймақтың
геостратегиялық қатынастары туралы ... ... ... ... негізі әлбетте ұлы державалардың мүдделерін ... ... мен газ ... ... ... ... мен Еуропалық Одақ мемлекеттері
Каспий өңірінде саяси және ... ... ... ... және ... саяси ұстанымда посткеңестік кеңістіктегі саяси
тұрақтылықты сақтау ерекше атап ... ... ... мен
нарықтық экономикаға көшудің бірден-бір жолы –тұрақтылық болып ... және ... ... ... және ... ... Каспий өңірі - аймақ елдерінің, ... ... өзге де ... ... ... үшін ... ... болып саналады. Неміс
көзқарасындағы аймақтағы сыртқы акторлар ... ... ... ... ... ... ... байланысты Түркия, Иран, Ауғанстан,
Пәкістан және Қара теңіз жағалауындағы елдер кіреді.
Неміс ұстанымы ... ... ... ішіндегі монополиялық
құрылымдар мұнай және газ қорларын игеруде үлкен кедергі келтіреді.
2010 ж. ... ... ... ... ... ететін Солтүстік
теңіздің энергетика көзі таусылуына байланысты Каспий ... ... және газ ... ... мен ЕО ... де ... экономикалық мүдделерді жүзеге асыру үшін, немесе еуропалық
компаниялардың Каспий теңізіндегі мұнай және газ консорциумдарына белсене
қатысуы үшін ... ... пен ... ... жағдайлардың орын алуы
маңызды. Қазіргі кезеңде Agip, British Gas, BP, Royal Dutch Shell, Statoil
және Total сияқты ... ... ... осы ... тасымалдау
жобаларына қатысуда. Алайда, олардың үлесі американдық компаниялардың
үлесіндей емес.
Ал неміс ... ... тек DEMINEX ... азербайжандық
консоциумда 10% мөлшерінде қатысуда. Алайда Германияның экономикалық
аймақтағы мүддесі ... ... ... коммуналдық
құрылымдарды, телекоммуникация жәнне байланыс ... ... ... ... ... ... ... қатысты бағдарламасында
мынадай мәліметтер көрсетілген: «неміс кәсіпкерліктерінің ... ... ... түрде мұнай және газ испорттау саласына бағытталмаған,
керісінше ол экономикалық диверсификацияны жүзеге асыруға ұмтылады, демек,
Германия ... ... ... ... ... көздемейді,
сонысымен де, ол орта-азиялық мемлекеттер ішінде үлкен беделге ие».
Расымен де, Германияның Орталық Азияға қатысты ұстанымы ... ... ... ... ... ... мен ... жағдайында саяси тұрақтылықты қалыптастыруға қолдау көрсету, ЕО-
тың энергетикалық қауіпсіздігіне ықпал ету, инвестиция тарту және ... үшін ... ... ... ету ... Орталық Азия
мемлекеттері тарапынан қолдау тауып отыр.
Алайда, неміс ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... сол
себептен де, әкімшілік тарапынан ... ... ... ... ... пен ... ... сенімсіздік
пайда болғаны туралы айтылған.
Сонымен қатар, неміс және еуропалық компаниялардың орта-азиялық аймақта
орнығуына кері әсерін тигізген факторлар экономиканың саяси ықпалда ... ... ... ... деп көрсетілген.
Германия мен ЕО-тың Орталық Азиядағы энергетикалық факторға қатысты
қауіпсіздік саясаты. Неміс ұстанымында ... ... ... ... ... ... ... бір топтардың қолында
шоғырландырылуына байланысты, оған қолы ... ... бір ... ... тууы ... ... қатар, Арал теңізі
контекстіндегі экологиялық апат салдары мен су-энергетикалық ... ... ... жж. ... аймақтық деңгейге көтерілмек.
Осы себептен де, неміс және еуропалық саясат адам құқықтарын сақтау мен
демократиялық кұндылықтардан ауытқу ... ... ... ... ... үшін ... ... жағдайларын жауапсыз
қалдыра алмайды.
Ал аймақтық ынтымақтастықты ұйымдастыруға қолдау көрсету біріншіден,
бірыңғай аймақтық ... ... ... ұштастырылған. Бұл
экономикалық есептеулермен түсіндіріледі, өйткені бірыңғай тұтас нарық ... жуық ... ... ... ... аймақ географиялық
жағдайы әлемдік теңіз суларына шықпайды, ... ... ... ... ... ... ісі де ... қалады, ал аймақтық
ынтымақтасты қалыптастыру арқылы Орталық Азия сөзсіз транзиттік ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген Федеративті Германия ... ... ... ... ... ... төмендегідей екі себептері бар:
Біріншіден, Германияның орта-азиялық елдермен байланысының ... ... ... ... ... ал оның ... ... заңында көрсетілгеніндей елдің қайта бірігуінен бері
ортақ еуропалық тұтастықты сақтаумен ... ... ... ... ... алған неміс ұстанымы
ортаазиялық елдерімен қарым-қатынасты еуропалық «бейбіт ... ... ... түсу ... деп ... Германияның орта-азиялық концепциясының негіздері ең алдымен
ЕО-тың «Орталық Азия қатысындағы ... жж. ... ... ... жж. ... ... ... қабылдауда, кейіннен 2007
жылдың 1-ші жартыжылдығында ... ... етуі ... «ЕО ... Азия: жаңа серіктестікке бағытталған стратегия» атты құжатында
нақтыланды.
ЕО-тың 2002-2006 жж. ... ... ... үш ... ... яғни ... ... шиеленістердің алдын алу және
энергетикалық сұраныстарды толтыру [9]. Бұл ... ... ... ... қосымша енгізілген мүдделер ол энергетикалық элемент болып
отыр. Оның себебі түсінікті, аймақта бұрын ... ... ... ... ... алайда ортақ құжат қабылданғанға дейін Германиядан
өзге бірқатар еуропалық елдердің мүдделері Орталық Азиядағы ... ... Бұл ... ... ... ... де, ... Үкіметтің осы ретте өз ұстанымдары ... ... ... ... Каспий өңіріне ... ... ... [5].
ЕО-тың Орталық Азияға қатысты 2002-2006 жж. арналған стратегиялық
құжатында көрсетілген қалған екі мүдделері, яғни ... ... ... ... алдын алу мүдделері Германия Үкіметінің
концепциясында қойылған ... ... ... ... ... ... ... жж. арналған стратегиялық құжат
әуелден толықтыруды қажетсінетін уақытша құжат болып ... ... бұл ... Орталық Азияда 2005 жылдарда орын алған ... ... ... ... және ... ... ... үлкен сын
тағылды. Мәселен, А.Варкочтің тұжырымдауы бойынша, ... ... ... мақсаттар мен мүдделер ... ... оның ... осы ... ... ... бөлінген қаржы көлемі
аймақтағы Қытай, Ресей және т.б. акторларға қарағанда салыстыруға ... ... ету ... ... ... алмағанда) дұрыс
жүйелендірілмеген [50, 187]. ... ... оның ... ... ... ... ... да, 2007 жылдың 1-ші жартыжылдығында Германияның төрағалық етуі
барысында ЕО-тың Орталық ... ... жаңа ... стратегиясы
қабылданды [10].
ЕО-тың стратегиялық құжатында ... ЕО ... ... XXI-ші ғасырда жаңа ... ... ... ... ... Құжатта Орталық Азия
мемлекеттерінің маңызды саяси-экономикалық түрлену үдерістерін бастан
өткергендігі атап ... жаңа ... ... ... жауапкершілігінің нәтижесінде,
демек, «бейбіт көршілестік саясаты шеңберінде» ЕО пен ... ... ... жаңа ... ие болмақ.
Неміс концепцияларында бекітілген ... ... ... ... ... Орталық Азияға қатысты 2007 ... ... ... ... ... мүдделері болып орта-азиялық аймақтың
қауіпсіздігі мен тұрақтылығы белгіленген. Оны ... ... - ... ... ... ... және ... күшеюі ЕО-тың мүдделеріне тікелей және жанама түрде әсер етуі
ықтимал. Екінші ... - ол ... Азия ... ... серіктестігі
мен транспорттық тасымалдау жолдарын әртараптандыру ... ... ... өз ... ... және ... мүдделерін ЕО Орталық Азия елдерінің
халықаралық құқыққа тартылуымен, құқықтың ... ... ... мен ... ... орнығуына қолдау көрсету арқылы
жүзеге асырмақ.
Стратегияны жүзеге асыруда ЕО-тың қолданатын ықпал ету механизмдеріне
«Серіктестік пен ... ... ... ... ... мен ЕО-
қа мүше елдердің бағдарламаларын, олардың аймақ мемлекеттеріндегі өкілетті
елшіліктерін, саяси диалог, «ортақ ... ... және ... ... БҰҰ, ЕҚЫҰ ... Еуропалық Кеңес пен
САО бағдарламаларын, әлемдік ... ... ... ... Орталық Азиядағы ЕО-тың арнайы өкілі, Еуропалық Комиссия
және ЕО-қа мүше елдер ... ... ... ... ... ... ... ЕО-тың стратегиясы екіжақты және аймақтық
деңгейге бағытталған, және ол ... ЕО ... ... ... ... ... ЕО ... елдерімен жеке қатынастарында
аймақтық ынтымақтастықты және Орталық Азия мен өзге ... ... ... ... ... ... ЕО ... әрбір мемлекетінің жеке сұраныстарына
байланысты нығайтуды көздейді. Ал ... ... ... адам ... экономикалық әртараптандыру мәселесі,
энергетика және басқа салалардағы мәселелерді қарастыру жоспарланған.
Аймақтық деңгейдегі ынтымақтастық ... ... тән ... ... ... Мәселен, адам, есірткі және қару ... ... ... ... ... ... орта ... мәселелері.
ЕО Орталық Азиядағы ЕуразЭҚ, ШЫҰ, АӨСШК, ҮҚШҰ сияқты ... ашық және ... ... ... дайын екендігін мәлімдеген.
Алдыңғы құжатқа тағылған сыни ескертулерді ... ала ... бұл ... ... негізі адам құқықтары
тақырыбы айналасында құрылған. ... ... ... ... ... ... белгіленген қауіпсіздік және тұрақтылықты
қалыптастыруға қолдау көрсету басымдығы ... яғни ... және ... ... ... ... ... кедейшілікпен күреске қолдау көрсету, сондай-ақ ... ... үлес қосу ... ... ... ... қатысуын осылай нығайту арқылы еуропалық
мемлекеттердің аймақтағы энергетикалық мүдделерін күшейтуге ... адам ... ... мәселесі ерекшеленетіндіктен, ЕО орта-
азиялық аймақтың ... ... ... адам ... ... диалог жобаларын ұсынған [10].
ЕО-тың стратегиясында адам құқықтарын сақтауды орнықтыру үшін Орталық
Азияға ... ... ... ... дербес сот жүйесін нығайтуға
қолдау көрсетеді. ЕО орта-азиялық мемлекеттердегі адам құқығына қатысты
оқиғаларды ... ... мен ... жинау мәселесін, сондай-ақ Орталық
Азияда құқықтың жоғары мәртебесін нығайтуды БҰҰ мен ЕҚЫҰ ... Осы ... ... үшін ЕО қажетті қаржы көлемін бөлу,
дайындық мақсатында маман сарапшыларды жіберу, тәжірибе алмасу, ... ... ... ... БҰҰ, ЕҚЫҰ ... адам құқықтары
институттарымен ынтымақтастыққа қолдау көрсету, арнайы ... ... ... шаралары мен техникалық көмектерді жүзеге асырмақ.
Адам құқығы мәселесін ... ... ... ... ... қосу ... ол үшін ЕО дербес БАҚ-ын даярлау жобасын қарасытрады.
Орталық Азияға қатысты стратегияда көрсетілгендей, аймақты ... ЕО 750 млн. еуро ... Бұл ақша ... адам құқықтарына
қатысты жобадан тыс нысанаға ... ... ... ... ... беру мен ... ... саласы, сауда-экономикалық
секторы, оның ішінде орта-азиялық мемлекеттерді әлемдік сауда ... ... ... ... ... ... орта және кіші
кәсіпкерлікті дамытуға, ... ... ... және ... бәсекелестігін арттыруға, кеден ... ... пен ... ... ... жобаларына, қоршаған
орта мен су мәселесіне арналған жобаларды, көші-қон және «жаңа қауіптердің»
алдын алу ... ... ... ... Республикасының Орталық Азияға қатысты
концепциясы аймақтың бес ... ... ... ... және ... ... мен дамытуға бағытталған.
Германияның сыртқы саяси бағытындағы Ауғанстан мәселелерін реттеу мен ... ... ... және ... қылмысқа қарсы күресте)
контекстінде орта-азиялық мемлекеттердің тәуелсіздігі мен ... ... ... ... ... мен ЕО-тың қатысуын нығайтуды
көздейді.
Германияның орта-азиялық ... ... ... ... ... диалог
және нақты қолдау көрсету шараларына (бейбіт әлеуметтің, экологияның және
нарықтық экономиканың дамуына үлес ... ... ... Азияға
бағытталған неміс саясатының негізін демократиялық және транспарентті саяси
құрылымдарды қалыптастыру, халықтың мемлекеттің дамуына белсенді ықпал ... ... адам ... ... құқықтық мемлекеттілік,
әлеуметтік әділеттілік және ... ... ... көздерін бірізді
шаруашылыққа айналдыру мәселелері құрайды.
Германия Орталық Азияға қатысты арнайы ... ... алу, ... ... ... және бейбітшілікті сақтау ісінде өз
үлесін қосуға ұмтылады.
Германия ұстанымында аймақтың қауіпсіздігі мен тұрақтылығын ... ... ... даму ... - ... және ... қалыптастыру, экономикалық реформалар және кедейшілікпен
күрес, аймақтық ... ... ... көзқарасындағы осындай даму үдерістерінің жүзеге асырылу нәтижесі
Орталық Азияны халықаралық қатынастар жүйесінде ... ... ... ... ... даму ... ... көрсету мақсатында Германия
үкіметі мемлекеттік емес акторларды, оның ішінде ... ... ... және ... қорлардың аймақтағы ықпал ... ... ... ... ... ету ... мемлекеттерімен екіжақты қатынастарды дамыту, орта-азиялық саяси
институттармен диалог, ... ... ... жағдайын қамтамасыз
ету, қаржы-экономикалық топтар мен ұйымдарға қолдау көрсету, білім ... ... ... ... және мәдениет салаларында
ынтымақтастықты қалыптастыру ... ... ... ... ... ... жеке саяси-қоғамдық
әлеуметтік-экономикалық институттары арқылы ... ... ... ... тығыз байланыса отырып әрекет етеді, оның ішінде ең алдымен
Еуропалық Одақпен, ... ... және ... ... және ... ... ... (БҰҰ) ынтымақтастық шеңберінде.
Сонымен қатар, Германия аймақтағы ЕО, БҰҰ және ЕҚЫҰ ... ... ... ... ... еуропалық түсінікте ілгерінді даму
үдерісі нарықтық ... өту, ... ... ... ... ... ... арқылы ғана жүзеге асады [158,32]. Демократиялық
ұмтылыстар модернизациялану стратегиясына жетудегі бірден-бір талап ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азияның бұл құндылықтарды қабылдаулары туралы
сөздің ... табу оңай ... да ... және еуропалық саяси-ғылыми
топтар арасында жиі ... ... ... ... болсақ, онда стратегияда орта-азиялық
аймаққа қатысты еуропалық мақсаттар мен аймақтағы барлық ... табу ... ... ... ... ... оларды іс жүзінде жан-жақты қамтып, тиянақты жүзеге ... ... ... әсте оңай болмайтындығын аңғартады.
Ал бұл өз кезегінде Германияның аймақтағы саясатын ... ... ... анық. Өйткені, Германияның бүгінгі күнге ... ... ... келе ... ... позитивті деп бағаланады.
Әлбетте, Германия Орталық Азия ... өз ... ... ... батыс және еуропалық акторлар арасында, оның ішінде
«Human Rights Watch» сияқты үкіметтік емес ... ... ... Азия елдерімен позитивті қалыптасқан қатынастарын айта ... ... ... ... ... Бұл ескертудің мотивтері
былай түсіндіріледі: «Германия Федеративті ... ... ... ... мақсаттарына жете қойған жоқ. Оған дәлел ретінде
Орталық Азия елдеріндегі демократиялық және құқықтық ... ... ... жүйе ... ... нығайтылуы әлсіз
көріністе, соның салдарынан ... даму ... ... ... мемлекеттілігіне қауіп төнуде» делінген [36].
Ал саяси орталарда осы пікірге қатысты беретін ... ... ... және адам ... ... ... Орталық Азия елдерінде қалыптастыруды көздеу ... ... ... Және мұндай ұстанымдағы акторлар өз мүдделеріне жету үшін асығыстық
танытпаулары қажет. Асығыстық салдары ... ... ... ... тигізеді, көзделген экономикалық мүдделер одан ары тежеле
түспек...» [159].
Тәжірибеде осы ... анық ... ... жоқ ... ... Азия аймағындағы әйгілі Андижан оқиғасы мен ... ... ... Оның ... демократиялық режим, құқықтық жүйе, адам
құқықтарын сақтау қағидаларын сақтау белгіленген уақытта орындала ... ... ... ... үшін ... ... ... қажет
екендігі әлемге белгілі. Ал уақыт ... ... ... дайындау немесе
оны трансформациялауға қажетті күштердің салмағы өлшенуі қажет.
Осы ретте, Германияның Орталық Азия мемлекеттеріне қатысты ... оның ... ... ... ... жетуі үшін
бірізділік қағидасын ұстануы орынды.
Дегенмен де, 2007 жылғы стратегияға сәйкес ... ... ... да ... саясаты сияқты аймақтық деңгейдегі ... ... ... ... кезеңде аймақтық деңгейдегі
қатынастарды дамыту мәселесі кедергілерге ұшырауда:
- Бірінші мәселе, бұл бес ... әр ... әр ... даму ... ... ... ... кең көлемде дамыған Қазақстан
Республикасы бір ... тұр да, ... ... енді ғана ашылуды бастаған
Түрікменстан мемлекетінің жағдайын ... бар. ... ... ... бойынша бундестаг комитетінің мүшесі Х.Вегенер осы екі елді ... ... деп ... ... ... ол ... мемлекеттердің мүдделерін бір ымыраға
сәйкестендіре алмау жағдайы. Энергетикалық қауіпсіздік, ... ... ... ... күрес мәселелеріндегі
мүдделердің келіспеушілігі жағдайында аймақтық ынтымақтастықты дамыту
үдерісі екіталай ... ... да ... ... мен ... Азия ... түйістіру жолдарын іздестіруден бұрын, Орталық Азияға қатысты
неміс бастамаларымен қабылданған ЕО ... ... ... ... орны ... ... зер ... қарау өзекті. Және де ол стратегияның
не нәрсеге ұмтылатынын анықтап қарау қажет. Стратегияның ... ... ... адам құқықтарын сақтау қағидаларын ұстану талап етілген. Осы
қозғаушы фактор ... ... ... ... ... ... біз ЕО-
тың адам құқықтары тақырыбында саяси ... ... ... ... және де ... ... кездегі диалог ... ... ... жетістік атаулыдан әлдеқайда алыста тұрғандығын
байқауға болады. Мысал ретінде, келешекте ЕО Өзбекстанға қойған ... ... ... көз алдымызға елестету қиын болып отыр. Тіпті
санкцияны алып тастаған мерзімге дейін ... бұл ... ... ойламаған, себебі қойылған санкциялардың қуыстығы көрінді, ол
көпшіліктің ... тек ... ... ғана ... ... ... яғни санкцияларды қатқыл ете алмауы, сондай-ақ ресми түрде
жариялап қана қою ешқандай ... ... ... соған сәйкес
стратегияда белгіленген неміс және ... ... ... ... тұр ... ... ... мәселе, еуропалық мүдделердің өзі екжақты сипатта
көрінеді. Бір жағында, адам ... мен ... ... ... ... ... ... энергетикалық мүдделер бой
көтеруде. Еуропалық стратегияда белгіленген ... ... ... ... ... ... салу ма және соны талап ету ... және ... ... ... көзделеді ме? Осы талаптар
мен шарттардың орындалуына экономикалық қатынастарды дамыту ... ... ... Адам құқықтары тақырыбындағы саяси диалог расымен
де осы мақсаттардың орындалуына ... ба? Осы ... ... және
еуропалық мақсат-міндеттердің дәл осылай қойылуының өзі ... ... ... жоқ па ... кері ... туындайды.
Қазіргі әлемдік құрылымда көптеген елдер біржағынан әлі де ... ... ... ... ... ... Екіншіден, ЕО-
тың өзі ғаламдану үрдісі кеңінен ширатылған мерзімде ... ... ... ... ... да қазіргі кезде Орталық Азия аймағымен
қатынасында Германия мен ЕО ... ... ... аймаққа тасымалдау мүдделерімен энергетикалық ресурстар және
нарықтар ашу сияқты шынайы мүдделері ... ... тап ... ... ... ... сарапшысы Й.Гревингхольттың тұжырымдауы бойынша,
демократиялық емес қоғамдарда ... ... ... ... Азияға қатысты неміс және еуропалық ұстанымды реалистік
тұрғыда қалыптастырғанда, жағдай басқаша өзгерер ме еді? [84, ... ... АЗИЯ ... ... ... ... диаспорасы – Германияның ... ... ... ... ... – бұл тек белгілі бір этномәдени дәстүрлерді ұстанушы және
тарихи қалыптасқан қауымдастық қана ... ... ... ... ... ... ... саяси құралы болып табылатындығын
ескеруіміз ... [109, 103]. ... ... ... ... шешуші фактор болып саналады. Өйткені, экономикалық
қуатына қарай жоғары деңгейде ұйымдастырушылық қабілеті бар ... ... ... ... сақтап және дамытып қана қоймайды, сонымен
бірге ол тарихи ... мен өмір ... ... ... ... ... ... «шынайы көпір» бола алатындығы дәлелденген.
Көпұлтты орта-азиялық ... оның ... ... ... ... ... ... этникалық фактор маңызды болып саналады [110,
53]. Қазақстан мен Қырғызстан көпұлтты тұрғындарының ішінде неміс ... ... ... бөлігі ретінде танылған. Жалпы қазіргі кезеңде неміс
ұлтының көпшілігі Қазақстанда орналасуына байланысты ... ... ... Германияның этносаяси байланыстары Қазақстан
Республикасымен айрықша ... ... ... ... этносаяси мәселе көп жағдайда Қазақстан мысалында түсіндіріледі.
Германияның шетелдерде тұратын неміс этностарына қатысты ... ... ... ... ... және өзге ... ... құқықтарынан шектелген азаматтар ... ... ... тағдырлары үшін «ерекше» адамгершілік пен
материалдық жауапкершілікті сезінуден туындайды. ... ... ... ... да осындай үлкен жауапкершіліктің айғағы.
Аталған заңға сәйкес Германия ... ... ... ... ... ... заңнамалық актілерді (Қоныс аударушыларды қабылдау заңы,
Қамаудағыларға көмек туралы, Қоныс аударушыларды жұмысқа ... ... ... ... ... ету ... қабылдаудың нәтижесінде қоныс
аударылған этникалық немістердің ... ... мен ... ... ету мен ... ... ... енгізді.
Қазіргі халықаралық жағдайларда неміс саясаты этникалық немістер ... ... ... тұрғылықты жерінде әлеуметтік-экономикалық
жағдайларын жақсарту мен жан-жақты көмек көрсету шараларын жүзеге асыруда.
Соған ... ... ... этникалық немістердің мәселесін шешуде
бүкіл Республиканың экономикалық жағдайы мен қазақстандықтардың дәрежесін
көтеру ... ... ... ұсынған [111]. Бүкіл республикаға арналған
өнімдерді өндіруге бағытталған бірлескен мекемелерді ашу ісі ... ... ... ... нәтижесінде қазақстандық немістердің жағдайы
Қазақстанның жалпы әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... ... Ал бұл ... ... Германияның Қазақстан мен Орталық Азиядағы
экономикалық саладағы қатысуын толық бекітіп берді.
КСРО-ның ыдырауынан кейін өзгеріске ... ... ... ... этносаяси жағдай да түрленді. Орталық Азия елдерінің
тәуелсіз дамуларына байланысты ұлттық тарихтағы нышандар ... ... өзге ... да өз ... тани ... Ұлттық салт-дәстүрлер,
мәдениет, тіл және сана қалыптаса бастады. Осы үдерістердің жанында
Қазақстанның ... ... ... ... тыс ... жоқ.
Қазақстандағы көпұлттылықты құрайтын этностардың ішінде ... ... орны ... кезеңде Қазақстан мен Германия қатынастары мен оның ... ... ... ... ол ... ... жағдайы екендігі
анықталуда. Неміс диаспорасының мемлекетаралық қатынастарды ... ... ... ... Азия мен ... ... немістердің
пайда болуын қарастырған жөн.
Неміс ұлт өкілдерінің Қазақстан мен ... Азия ... ... XVIII ... бастау алады және ол үдерісті зерттеу міндетті түрде
Ресей ... ... ... ... ... ... ... ол Екатерина екіншінің ұлан-байтақ жерлерді ... ... ... ... ... ... Оның жарлықтары бойынша,
Ресейге келуші немістерге тұрғылықты жерін таңдау мен ... ... ... ... ... ... ... жасалынған. Нәтижесінде,
Волга бойындағы Ресей өңірлерінде 1764-1864 жж. 400000 немістер қоныстанды.
Осы кезеңде Қазақстан мен ... Азия ... ... ... енуі ... ... территорияларға неміс ұлт өкілдері
алғаш қоныстана бастаған. Олардың алғашқы ағымдары орта-азиялық қоғамның
дамуы мен ... ... ... бір деңгейде үлес қосқан, демек
оқу–ағарту мақсатында ... ... ... әкімшілік шенеуніктер,
ғалымдар, дәрігерлер тобынан құралған.
Географиялық зерттеулерді жүргізген, орта-азиялық елдердің тарихы,
мәдениеті мен ... ... ... ... ... ... зор.
Олардың ішінде Ресейдің академиялық экспедициясына қатысқан Г-Ф. ... ... ... ... ... өңірін алғаш зерттеуші
және Жайық өзенінің ... ... ... ... саласында И.Г.Георгидің, Э.А.Эверсманның, қазақ әндерін таспаға
түсірген А.Эйхгорнның еңбектері қазақ халқының мәдениеті мен ... ... ... етті [109, ... ... ... ... және кәсіпкерлік салаларында, атап
айтқанда Шымкенттегі химия зауытында, Степногорскідегі кен өндіру ісінде,
мұнай және ... ... ... барлау жұмыстарын жүргізуде неміс ұлт
өкілдері белсенді із қалдырды.
Экономикалық мүдделердің себептерінен неміс ... ... ... ... қалу ... ... керісінше олардың
негізгі мақсаты орта-азиялық ... жеке ... жер ... ... ... ... I-ші ... соғыс қарсаңында Қазақстан
жеріне 70 000 неміс көшіп келген, ... ... ... ... ... жер ... II-ші ... соғыс нәтижесінде, 17 жыл бойы өмір ... ... ... ... ... 1941 ж. ... ... Жоғарғы Кеңесінің жарлығы бойынша, Поволжье өңірінде
өмір сүрген ... ұлт ... ... ... және ... ... ... деген қауіппен одақтың өзге аумақтарына тарату бұйырылды. ... ... ... ... ... халыққа бағытталған
«сталинизмнің қылмыстық саясаты» ... ... ... ... ... Одағына қараған еуропалық территориядан Сібір өңірімен
қатар, Қазақстан және Орта Азия ... ... ... ұлт ... ... ... Шығыс және Солтүстік облыстарға
таралды, ал Батыс Қазақстанға ... ... ... ... ... бұл ... соғыс алаңына айналу ықтималдылығы бар еді.
II-ші дүниежүзілік соғысы аяқталғаннан кейінгі алғашқы жылдарда ... ... ... нашар еді, олар бірқатар этникалық
дискриминацияларға ұшыраған, Поволжье аймағына олар ... ... бара ... Тек ... ... ... ғана ... немістерінің жағдайы
жақсара түскен: қоғамдық ұйымдар мен мәдени орталықтар ... ... ... ... үрдісі, ұлттық мектептердің ашылуы, мектептер мен ... ... ... ... іске ... ... сәйкес неміс тілі
пәнінің мұғалімдері ... ... ... ... ұлт ... ... барлық Орталық Азия мемлекеттерінде орын тепті.
Орталық Азия мемлекеттері өз тәуелсіздіктерін алғаннан кейін, елдегі
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... тоқырауы,
гиперинфляция және халықтың өмір сүру деңгейінің күрт төмендеп ... елде ... ... ... кіші ұлт ... өз
отандарына қоныс аударуды жөн көрді.
Осындай жағдайда Қазақстан және ... Азия ... ... өз ... ... ... сыртқы экономикалық
байланыстарды либерализациялау қажеттігін сезінген орта-азиялық мемлекеттер
шетелдік ... ... ... ... ... жүзеге асыра бастады.
Осы ретте, Орталық Азия мен Қазақстан елдері үшін Германия Федеративті
Республикасы маңызды экономикалық ... елге ... ... ... тек бір ғана ... нарықтық экономикаға қарай ... ... ... ... ... ... тап болатындығын
орынды бағалай алды. Сондықтан да, ол ауыспалы ... ... ... ... ісін ... айналысты.
Қазіргі кезеңде Германия Қазақстан мен Орталық Азия мемлекеттерінің
негізгі еуропалық сауда-экономикалық серіктестерінің бірі ... ... Азия мен ... ... ... ... мүддесінің
артуы жайдан жай емес. Өйткені, Германия ... даму ... ... АҚШ және ... ... ... ... иеленеді. Оның
өндірістік және қаржы құрылымдарының әлемге кеңінен ... ... ... ... елдер ішінде жетекші орында екені әйгілі.
Орталық Азия, оның ішінде әсіресе Қазақстан Германия үшін аймақтың
Еуропа мен Азия ... ... ... ... ... ие ... геосаяси жағдайына қатысты маңызды роль ойнайды. Қазақстан ... ... ... ... қатысты тартымды.
Германияның Қазақстандағы сауда-экономикалық қатынастарын дамытуға
мүдделі болып отырған бір аспектісі тауар айналымын жүргізетін жаңа ... ... ... ... бәсекелестік жағдайында инвестиция мен
технологияларды енгізу.
Осындай екіжақты ... ... ... ... ... ... ретінде қоныстап қалған неміс ... ... ролі ... ... ... Қазақстан Республикасы мен
Федеративті ... ... ... ... ағым ... ... мүдделі болып отыр.
Осы негізде ол қазақстандық неміс азаматтарының жағдайын ... ... ... ... бар, ... ішінде ең алдымен Неміс
Үйі атап көрсету ... Ол ... ... ... ... ... сауда мекемелерінің орталығы болып табылады.
Сонымен ... ол ... ... ... ... ... ... халқы өкілдерінің қайта өркендеуіне, қазақстандық
немістердің әлеуметтік-саяси және ... ... ... ... етті.
Қазақстандағы немістіердің белсенді түрде ұйымдасуының ... ... ... ... ... сақтап қалу үшін
«Wiedergeburt» (Возрождение) қауымдастығы құрылды. ... ... ... техникалық ынтымақтастық қоғамынан (GTZ) қолдау
көрсетіледі. Тілді дамыту барысында аймақтағы Гете-институтының маңызы зор.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... елшіліктері этникалық немістердің көркемөнеріне, ұлттық
мектептеріне, неміс театрына, неміс тіліндегі «Deutsche ... ... мен «Guten Abend» атты ... қаржылай және материалдық
көмек көрсетіледі. Алайда, мәдениет саласындағы ... ... ... ... ... Себебі, неміс тілін үйретуге
арналған шығындарға қарамастан, этникалық немістердің тілді меңгерулері
мардымсыз, нақтысын ... ... ... ... ... ... ... аз.
Германия Үкіметінің аймақтағы неміс өкілдеріне әлеуметтік қолдау
көрсетулері ... ... және ... ... ... ... ... қолдау көрсетулер Қазақстанда төрт станцияларға бөлінген.
Мысалы, Павлодарда медициналық көмек көрсету станциясы қондырылған. ... ... ... ... ҚР ... елшілігінің қолдау
көрсетуі арқылы 189 медициналық қондырғылар әкелінді. Павлодарда 1996 ж.
ашылған «Павлодар - Гермеринг» қайырымдылық қоры ... ... ... ... ... ... ... ай сайынғы көмек көрсетуге кеткен
қаржы шығыны 1,5 млн.-ды құрайды. Мұндай станция Қостанай ... ... ол ... ... ... тікелей қаржыландырылады.
Мұндай әлеуметтік-медициналық көмек көрсету шараларын ... ... ... ... деп аталатын Ассоциациясы да орындайды. 2004
жылғы есеппен оның қаржы шығыны 5 млн.-ға ... ... ... ... қатысты орнықтырылған жүйесіне
қарамастан, этникалық немістерге ... ... бір ғана ... ... ... ... жағы өз ... тұрғылықты
жерлердегі неміс этностарының ... ... ... Біздің мемлекетіміз де өз ... ... ... ... ... ... ... этникалық немістер
Германия мен Қазақстан ... ... ... ... ... ... екіжақты ұстанымдар Германия мен Қазақстан тарапынан 2004
ж. Алматыда өткен Қазақстандағы ... ... ... V-ші
конгресінде жария етілді.
Германия әрине аймақтағы өзінің экономикалық және саяси қатысуын
бекітуге ұмтылады, осы ... ... ... ... өмір ... мүмкіндік ретінде жол ашады.
Германия үшін Қазақстандағы этникалық немістердің жағдайын жақсартуға
құқықтық ... бар. Ол - кіші ... ... ... ... қарастырылатын 1992 ж. 22-қыркүйектегі Германия мен Қазақстанның
экономика және қауіпсіздік ... ... ету ... ... ... ... екі жақ та ... экономикалық ынтымақтастықты
дамытуға ерекше мән береді. ... ... ... ... мен ... ... ... мүдделерін ескере отырып, Германия өз
кезегінде Қазақстанға ... ... ... ... және ... ... қолдау көрстетінін жариялаған.
Қазақстан мүдделерін қарастыратын ... онда ол ... күші мен оның ... ... өсіп келе ... ... қоя алмайды. Еуропалық континентте үстемдігі басым түсетін
Германия Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... ... елмен жақындасу басқа еуропалық немесе батыстық елдерге
қарағанда оның Қазақстандағы неміс диаспорасының орналасуына байланысты
біршама жеңілдетілген ... онда ол ... ... ... ... өз отандарына оралу себептерін жойған жағдайда Қазақстан ... ... ... ... ... өз ... ... ықтимал.
Германияның орта-азиялық мемлекеттермен қарым-қатынасы барлық басқа
мемлекеттердің әдеттегі өзара ықпал ету ... ... ... ... ... асырылады. Мысалы, экономиканы реформалау
мәселесінде кеңес беру көмегі, екіжақты жоо ... ... ... ... ... ісі және бірлескен мекемелерді
ашу арқылы колдау ... ... ... ықпал ету механизмдерін
қалыптастырады.
Дегенмен де, Орталық Азия мен ... ... ... екі ... ... ... нарықтық реформалардың
жетістікте көрінуі болса, екіншісі, ... ... ... ... ... ... тарапынан этникалық немістерге
көмек көрсету олардың кіші және орта кәсіпкерлікті дамытуда, ауылшаруашылық
өндірістерін ашу мен шұғылдану ... ... ... ... ... ... ... немістерге несие беру жеңілдіктерімен, сондай-ақ
жаңа қондырғылар мен ... ... ... ... ... қорыта келгенде, екі жақ та, неміс тұрғындарының Қазақстан
Республикасының дамуына ... ... зор ... ... ... да ... сәйкес, Қазақстандағы шығу тегі неміс ұлты болып
саналатын қазақстандық азаматтардың дәл сондай ... шығу тегі ... ... ... неміс азаматтарына олардың тілін, мәдениетін, дінін,
ұлттық салт-дәстүрлерін сақтау ... ... ... ... ... ... Азия мемлекеттерімен саяси-құқықтық
байланыстары
2001 жылғы қыркүйек оқиғасына дейін, Федеративті ... ... ... ... бар ... ... ... болып
табылды. Сол мерзімге дейін неміс елшіліктері 90-шы ... бойы ... өзге ... де ... ... ... неміс елшілігі жылдар бойы ЕО пен САО мүдделерін көздеді.
Бұл жағдай жоспардан тыс Германияның Орталық ... ... ... алып ... ... орта-азиялық мемлекеттер Федеративті
Республиканы Еуропалық Одақтағы өз ... ... әрі ... және ... ... ретінде тани алды.
Германия аймақтағы өз қатысуларын кеңейтуімен ... 90-шы ... ... ... тура ... ... ... көпшілігі
Германияға қоныс аударды. Ендігі ... ... ... ... істер министрі Й.Фишер белгілегендей, әсіресе Орталық Азиядағы
нығайтылған саяси ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттілік қағидаларын іс жүзіне асыру және аймақтың
өзіне деген сенімін арттыратын шараларды өрбіту арқылы орындауға ... ... ... - ... ... ... концепциясының
негізін белгілейді. Бұл дегеніміз, Федеративті Үкімет өз міндеткерліктерін
осы спектрде ... ... ... ол ... ... ... ... Республиканың орта-азиялық концепциясында тұрғындарға
белсенді ықпал ету мүмкіндіктерін ... ... және ... құрылымдарды қалыптастыруға қолдау көрсетілуі қажет деген ... ... ... ... ... және ... ... қолдау көрсету арқылы азаматтық қоғамды
күшейтуге тырысады. Қолдау көрсету ... ... жеке ... ... реформалауға шоғырландырылған. Осы жөнінде неміс
зерттеуші эксперттерінің бағалауы бойынша, «демократиялық тәжірибе және ... ... ... ... ... аймақта ашық түрде қарама-қарсылық
бейнесінде көрінеді».
Федеративті Республиканың ... ... ... ... қатынастарды дамыту барысында әскери өлшем бірлік ... ... ... ... ... ... ... мәселе 2002
жылдың басынан бастап жүз ... жуық ... ... Термездегі
солтүстік өзбектік әскери әуежайында орналастырылуы болып отыр. Олар, яғни
неміс ... ... ISAF ... ... ... және ... ... етеді. Осы әрекетімен Германия қандай
көріністі ... және ... ... ... ... уақытқа
дейін қалтырылады деген сұрақтардың ... ... ... Және де осы ... бойынша айта кететін жағдай, ол
халықаралық қауымдастықтың бүгінгі ... ... ... ... ... ... Ауғанстандағы оңтүстік және шығысқа қарай
бағытталған аса қауіпті территорияларға тасымалдануына ... ... мін ... ... Ал ... ... ... отырыстары мен
олардың күн тәртібінде бундесвер әскерлерін ... және оған ... ... ... ... немесе қалдыру мерзімін ... қызу ... ... ... ... енді ... ... Азия бойынша келіссөздер ортасын ұйымдастырудың
жалпы мақсаты ортақ саяси және экономикалық мүдделерді ... ... ... ... ... саналған. 2001 жылдан бастап
Орталық Азияға қатысты ресми концепциясын қабылдағаннан ... ... ... ... ... және Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... Аймақтық
жақындасудың негізі бар ма, жоқ әлде ... ... ... ... ... ... ғана ... аймақтық
деңгейге көтеру қажет пе деген сауалдар ... ... ... «ЕО және Орталық Азия» форматындағы қатынастарды
қалыптастырудың негізі қаланды, дегенімен де бұл ... ... аса ... ... ... де, 2007 ж. ... ... төрағалық ету
барысында Германия ЕО-тың сыртқы саяси бағыттары мен басымшылықтарын
белгілеумен қатар, ... ... ... жаңа ... ... ... ... атап көрсетті.
Германияның Қазақстан Республикасымен саяси-құқықтық қатынастары.
Қазақстан Республикасы мен Германия Федеративтік ... ... ... ... де ... түрде дамып келеді [91].
Қазақстан-герман ынтымақтастығының ... ... ... игі ... етті. Атап айтқанда, Қазақстан-Германия қатынастарына
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың 1992, 1997, 2001, 2004,
2007 жылдардағы ... ... және 2009 ж. ... ... ... ... ... Германия тарапынан екіжақты қатынастардың дамуына ... ... ... ... ... етті. Осы екі бағыттағы
ресми кездесулердің барысында екі ... ... ... ... мен ... қол қойылған [12, 13, 14.]
Мәселен, 1995 жылы Қазақстан Республикасында Германия Федеративтік
Республикасының Президенті Р. ... ... ... ... ... ... айында Федералды канцлер Г. Шредердің Астанаға
ресми сапары мен Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... Г. ... ... 2004 ... 17 мен
20 сәуір айында болған ресми сапары екі мемлекет арасындағы саяси және
экономикалық ... ... жаңа ... ... ... ... Президенті Н.Назарбаевтың 2009 ақпан айындағы
Германия Федеративтік Республикасына іс-сапары болып өтті. ... екі ... ... ... ... ... қатысуымен басталды. Екі елдің
іскер топ ... ... сөз ... Президент екіжақты қарым-
қатынастар дәйекті қарқынмен дамып ... атап ... ... ... ... көрнекті саяси қайраткері,
бұрынғы канцлері Г.-Д. Геншермен, ГФР-ның Федералды Президенті Х.Келлермен
және Федералды ... ... ... Әңгімелесуші тараптар
әлемдегі саяси және экономикалық ахуалдың кең ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарды жандандырудың
перспективасын талқылаған.
Германияның бастамасы бойынша, Орталық Азияға қатысты Еуропалық ... ж. ... ... ... жобаларды жүзеге асыруда
Қазақстанның рөлі ерекше атап көрсетіледі. ... ... ... мемлекеттердің ішінде тұрақты, әрі ... ... ... ... ел ... ... ... Германия
2010 жылы ЕҚЫҰ-ға төрағалық ету мәселесінде Қазақстанға айтарлықтай қолдау
көрсетіп ... Екі ... ... бірлескен жоспарлары мен
міндеттері 2008 ... ... ... қол ... Қазақстан
Республикасы мен Германия Федеративтік Республикасы арасындағы болашақтың
игілігі жолындағы әріптестік туралы Бірлескен ... ... ... ... мен ... екі жақты саяси
және экономикалық байланыстары жоғарғы деңгейде сипатталады.
2006 жылы 18-19 мамыр айында Қазақстан ... ... ... Қ. ... ... ... сапарымен келді. Кездесу барысында екі
жақты қарым-қатынастың ағымы мен ... және ... ... ... ... ... Республикасының әлемдегі бәсекеге
барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру ... іске ... және ... Республикасының инвестициялық мүмкіншіліктерін неміс іскер және
ресми топтары арасында 2006 жылдың қаңтар айынан мамыр ... ... ... ... ... ... ... туралы бірнеше шаралар қабылданды.
Солтүстік Рейн-Вестфалия федералды жерінде Қазақстан экономикасы ... ... ... Германияның сыртқы істер министрі Ф.-В.Штайнмайер
Астанаға ресми іс-сапармен келді, онымен бірге ... ... ... мен ... ... ... болып қайтқан.
Қазақстан Республикасының геостратегиялық жағдайы мен минералды
ресурстарын ескере отырып, ГФР ... ... ... жүргізе
отырып, Қазақстанның Орта Азия аймағындағы тұрақты мемлекет екенін
мойындайды.
Екі ел ... ... ... ... жоқ. ... ... ... проблемалар бойынша ұқсас немесе үйлеседі. Екі жақты
ынтымақтастықты дамытудың негізгі элементі ... ... ... БҰҰ
қауіпсіздік кеңесіне тұрақты мүшесі болуын қолдаса, Германия Қазақстанның
2010 жылы ЕҚЫҰ-ға ... ... ... ... болады. Германия
Қазақстанның Орталық Азияда қауіпсіздікті сақтауда негізгі рөл атқаратынын
атап өтуде.
Германия Орталық Азияға қатысты ЕО-ның ... ... ... Бұл ... ... және ... топтарының Орта Азияға көңіл бұруына
ықпал етпек.
Шанхай ынтымақтастық ұйымы мен Қауіпсіздік шарт ұйымын ... ... ... ... пен тұрақтылықты сақтаудағы рөлін осы аймақ қана
емес, жалпы ... да ... деп ... Осыған байланысты Германия
Қазақстан Республикасының бастамасы АӨСШК-ке де көп көңіл бөліп отыр.
Германияның Қырғызстан ... ... ... ... ... кезеңдеріне байланысты Қазақстандағы
жағдайға ... ... ... ... ... ұлт ... өмір
сүруімен сипатталады. Шығу тегі неміс ұлтынан тараған Қырғызстанның ... онда ... 19 ... ... ... ол ... дүние жүзілік
соғыс салдарынан кейін өз жалғасын тапқан үдеріс екендігі баршаға аян. 1990
жж. бастапқы ... 100.000 адам ... ... ... ұлты ... олардың өз атамекен отандарына оралуы нәтижесінде Қырғызстанда
қалғаны 10.000 ... ... ... ... Үкіметінің Қырғызстан
елінде қалған неміс ұлт өкілдерін ... ... және ... ... ... ... көрсетуде. Шығу тегі неміс ұлты ... ... ... ... қамтамасыз ету - ... ... үшін 1992 ... 4-ші ... қол ... Қырғызстан Республикасы мен Федеративті Германия ... ... ... туралы мәлімдеменің маңызды бір бөлігі
болып саналады. Сол жылы ... ... ... ... ... ... ... Президент Герцогтың 1998ж.
ақпан айындағы барған іс-сапары, сыртқы істер министрі Ф.-В. Штайнмайердің
2006 ж. қараша айындағы ... және ... ... ... А.Акаевтың 1999 жылдың қыркүйегіндегі, 2002 жылдың наурызындағы,
2004 жылдың қазанында Германияға барған сапарлары ... ең ... ... ... арқылы бекітілген [139].
Германияның Тәжікстан Республикасымен саяси-құқықтық байланыстары.
Федеративті Германия Республикасы Тәжікстан Республикасымен ... 1992 ... ... ... ... ... Тәжікстандағы ең алғашқы шетелдік өкілетттіліктер ретінде
қалыптасып, 1993 жылдың 10 маусымынан бастап Душанбе ... өз ... ... [135].
Қазіргі кезеңде Германияның Тәжікстандағы Төтенше және Өкілетті елшісі
болып Райнер ... ... ... ... Ал ... ... ең ... 1994 жылы 6-шы қыркүйекте Бонн қаласында
ашылған ... ... ... Берлин қаласында орналасқан. Тәжікстан
Республикасының Төтенше және Өкілетті елшісі болып ... ... ... ... қатынастарының тереңдетілуіне әдеттегідей ең жоғарғы
және жоғарғы ... ... және ... ... ... ... ... айында Тәжікстан Республикасының Президенті Э.Рахмоновтың
Федеративті Германия Республикасына ресми іс-сапарының нәтижесінде екіжақты
саяси және экономикалық ... ... ... ... 2006 жылдың 5-6
қазанынан Тәжікстанға Германияның сыртқы істер министрлігінің саяси бөлім
директоры ... ... ... етуімен неміс делегациясы келді. Іс-
сапар барысында делегация ... ... ... ... ... ... ... 2006 жылдың 3-ші қарашасында
Тәжікстанға Германияның сыртқы істер ... ... ... ... ... Іс-сапар барысында Германияның сыртқы ... ... ... ... ... істер министрімен
кездесіп, Нурек қаласына барып қайтты. Екіжақты ... ... ... ... екі ... ... ... болып
саналады. Германия Еуропалық елдермен салыстырғанда Тәжікстенмен ең көп 26
бірлескен құжаттарға қол қойған мемлекеттердің бірі ... ... ... деңгейдегі байланыстар өсуде. 2005 жылдың ... 3-ші ... ... ... ... бундестагының мүшесі
М.Ветцель ханым іс-сапармен келген. Іс-сапар барысында ол ... Оли ... және ... ... ... ... ... достық топтарын құру келісілді. Олардың
міндеті ... ... және екі ... ... ... ... ... Эберт атындағы қордың шақыруымен 2006 жылдың
6-10 ... ... ... Азия» атты парламенттік топтың
төрағасы және неміс бундестагының мүшесі Хеди Вегенер болып қайтқан.
Германияның Өзбекстан Республикасымен саяси-құқықтық байланыстары. ... ... ... 1991 ... 31 ... ... ... 1992 жылдың 6 наурызында ... ... ... ... ... ... И.А.Каримов Германияға 1993, 1995 және 2001 жж. ресми сапар
шеккен. 1995 ж. ... ... ... ... ... Өзбекстанға келген. Ал 2002 ж. Германияның Федералды канцлері
Г.Шредер ресми сапармен келді.
Өзбекстан мен ... ... ... саяси министрліктер деңгейінде
жиі қалыптасқан саяси кеңес беру істері бүгінгі ... ... 8 ... 1996 ж. мамырда Өзбекстанға ресми сапармен Германияның сыртқы
істер ... ... ... ... ... 1999 ... ... Өзбекстан сыртқы істер министрі А.Камиловтың ресми ... ... 2001 ... ... ... ... ... сыртқы
істер министрі Й.Фишер келді. Ол келесі 2002 жылы аймаққа шеккен ... және ... ... ... ... келіп қайтты. 2006 жылдың
шілдесі мен қараша айларында Өзбекстаннға Германияның ... ... ... ... ... және ... ... министрі
Ф.-В.Штайнмайердің іс сапарлары жүріп өтті [136].
Өзбекстан мен Германияның парламенттік байланыстары. 1996 жылдың ақпан
айында Германияға Өзбекстанның Олий Мажілісі ... ... ... ... 1997 ... сәуір айында Өзбекстанға неміс бундестагының вице-
президенті Б.Хирш келіп қайтты. 2000 ж. ... ... ... оның ... ... ... етуімен Өзбекстанда болып
қайтты. 2002 жылдың қыркүйегінде Өзбекстанға неміс парламентіндегі ландтаг
төрағасы ... ... ... ... ... ... ... ақпанында Германияда Өзбекстанның Олий Мәжілісінің делегациясы
болып қайтты. 2006 ... ... ... ... ... ... ... Федеративті жерінен Д.Шипански, ал қыркүйекте
Бундестаг вице-президенті Х.О.Зольмста келіп қайтты. 2007 жыл ішінде екі ... төрт рет ... ... ... орын ... ... 29-шы ... 4-қазанына дейін Өзбекстанда Берлин депутаттар
палатасының ... ... ... ... болып қайтты.
Өзбекстандағы екіжақты парламентаралық диалог ... ... ... ... 10-13 ... ... ... сапарынан кейін өз
жалғасын тапты. Неміс қауымдастығының ... ... ... ... ... атты ... тобы негізгі рөлді
ойнайды.
Неміс ғалымы У.Хальбахтың пікірінше, Германия үшін ... ... ... ... өйткені соңғы жылдардағы тауар
айналымдарының деңгейі күрт түсіп кеткен, алайда Германияның Ауғанстандағы
саяси ... ... ... Өзбекстан тарапы өзара екіжақты
қатынастарында оңтайлы қолдануда. ... үшін ... ... ішінде негізгі рөлді иеленеді. Германия Өзбекстанды, дәл сол
сияқты жалпы барлық орта-азиялық мемлекеттерді ... ... да ... ... өз үлесін қосты [67].
Германия мен Өзбекстан арасындағы ... ... ... ... деңгейде, яғни қорғаныс мен ішкі істер ... ... 1994 ... бері 120 ... ... ... «Бейбітшілік
үшін серіктестік» бағдарламасы бойынша білім ... ... ... мәліметтері бойынша, Германияда білім алған өзбек ... ... ... ... ... қару ... ... ортақ есеппен 2000 жылға дейін 3,3 млн. ... күрт ... ... саласындағы ынтымақтастықтың негізгі міндеттері Арал теңізі
өңіріменн байланысты қоршаған ортаның ластануын бәсеңдету, кәсіби ... мен кіші және орта ... ... ... ... ... ... және даму бойынша федералды министрлігі қажетті
экономикалық реформалардың шегеріле беруі салдарынан Өзбекстан ... ... ... ... Ташкент әуежайын жаңаландыруға бағытталған
жобалар сияқты мемлекетке тікелей бағыттылған жобаларға бөлінген қаржыны
кедейшілікпен күреске бағытталған ... ... ... ... ... ... құрайтын мәселе 2002 ... ... ... неміс бундесверінің Өзбекстанның
оңтүстігіндегі Термез қаласында ... ... ... ... туралы мәселе. Сол мерзімнен бастап, немістің 125 000 әскері ... 000 ... ... Термез арқылы Ауғанстанға өткізілген. 300-ге жуық
әскер санымен жабдықталған әскери әуе ... 3-ші ... ... ... ... ең ... порт болып саналады. Қазір ол
жерде 2800 ... ... ... батыстың әскери базасы шығарылғаннан кейін, неміс
Үкіметінің осы Термездегі қорғаныс пунктін босатқысы келмеді. 2005 ж. ... ... ... министрлігі шеңберінде мемлекеттік
министр Фридберт Пфлюгер Ташкентпен «Лаңкестікке қарсы ... ... ... үзақ ... ... қол ... ... көндірді және сол арқылы Термездегі әуежайды пайдалану ... ... ... Сол ... бері Германия Өзбекстанда ерекше статусқа
ие, және бұл жағдай көпшілікке таратылмаған. Демек, ... ... ... ... туралы көпшілікке жария етілмейді. Неміс ... ... ... ... және одан ... дамуларды тыңдауға
дайын болуының негізінде әуежайды пайдалану ... ... ... Екі ... ... қарсы күрес, экономикалық қатынастар,
мәдениет саласындағы алмасулар, ... ... ... ... ... ... ісі ... Өзбек жағы
Термезді дамыту шараларына Германияның қаржылай көмегін көбейту ... Осы ... ... оның алғышарттары ретінде қаланы жандандыруға
12 млн. еуро жұмсалған. Адам құқықтары мен ... ... ... ... ... ... оның ... адам құқықтарын сақтау мен демократияландыру қағидаларын
ысырып шығаруы мүмкін» деген алаңдатушылықтарын білдіруде. Алайда неміс
Үкіметінің ... ... адам ... ... туралы диалог
ешқандай жағдайда да ысырылмайды, керісінше, саяси ... ... болу ... ... шегеріп тастайды» деген пікірде.
Германияның Түрікменстан Республикасымен саяси-құқықтыық байланыстары.
Германия Түрікменстанның Ресей ... ... ... және АҚШ
мемлекеттері қатарындағы басымды серіктестерінің бірі болып саналады. ... ... ... ... ... де әлі ... үстінде.
Германия Түрікменстанның ЕО ішіндегі екінші орындағы сыртқы саяси серіктесі
болып саналады.
Неміс-түрікмен форумы ... ... ... бар және ... ұйым. Форум Германия мен Түрікменстан арасындағы екіжақты
түсінісуге ... ... ... 2008 ж. ... ... жеке
адамдардың қатысуымен негізі қаланған. Сол арқылы екіжақты елдердің ... ... өз ... ... ... форумының қатысушыларына парламент мүшелері,
саясаткерлер, экономика, ғылым және ... ... ... ... өзге де қызығушылық танытушылар ... ... ... ... ... жеке таныстықтар мен кездесулер алаңы болып
түсіндіріледі және саяси қауіпсіздік пен ... ... ... мәдениет және ғылым секторларындағы ... ... ... ... ... ... ету ... экономикалық
қатынастарды қалыптастыруда, жастар арасындағы, ... ... және ... ... беру салалары мен жоғары оқу орындары арасындағы
ынтымақтастықтан көрінеді.
Неміс-түрікмен ... ... ... ... ... ... кең мүдделердің түйісуіне ие болды. Өйткені оның ... ... жеке ... ... ... - ... бұрынғы мемлекеттік хатшысы Клаус-
Юрген Хедрихтің қатысуымен, 2009 жылдың 25 наурызында Берлинде алғашқы
кездесу ... ... ... ... ... қайта өркендеу»
атына ие болған реформалық бағдарламаларын енгізуіне байланысты шектеулі
табиғи қорларды ... іс ... ... үшін ... ... ... ... мойындайды.
Неміс-түрікмен форумы Түрікменстан Үкіметіне реформалар барысында
ісімен де кеңес беру ... да ... ... ... ... ... мен экономиикасын дамытуда сенімді
серіктес екендігін дәлелдеу арқылы ... ... ... ... ... Сонымен қатар, форум Германиядағы
Түрікменстанның тек таза энергетика ... ел ... ғана ... өзге де ... адамдар арасындағы өзара қатынастарды дамыту
арқылы жоюға тырысады.
2.3 Германияның Орталық Азия елдерімен ... ... ... орта-азиялық концепциясы ең алдымен ... күш ... ... ... ... ... ортаны
жою үшін, әлеуметтік және экологиялық келісім-шарттары қамтылған тұрақты
экономиканың дамуына қолдау көрсетуді ... Сол ... ең ... ... ... дамуды көздеген орта-азиялық мемлекеттер
шаруашылығының күрделі ауыспалы үдерісінде макроэкономикалық ... үшін ... ... экономикалық реформаларға қолдау көрсетілуі
қажет деп танылды. Осы ретте, ... ... ... көрсетілгендей экспорт әзірлеу саласындағы жобалар, банк
жүйесіндегі реформа, кіші және орта бизнесті дамытудағы ... ... ... ... ... деп саналды. Мұның барлығы да жаңа жобалар емес
әрине.
Алайда ... Азия ... ... үшін ... экономикалық маңызы
бар және осы тұрғыда тартымды аймақ қатарына кіре алады ма деген сауалдар
жиі қойылады. Осы ... ... беру үшін ... Азия мен ... ... ... ... соңғы жылдары қалай
дамығандығына сүйенуге болады. Орталық Азия ... ... ... ... ... ... болып табылатындығы мәлім.
Қазақстан соңғы ... ... ... ... ... ... ... сауда айналымына жетті. Германия керісінше Қазақстан үшін ең
маңызды ... ... ... ... өз ... Германияның маңызды
деген сауда серіктестерінің ішінде 44-ші орында болып саналады [72].
Орталық Азия мемлекеттерімен экономикалық қатынастардың дамуы ... ... ... ... ... ... Азиямен экономикалық
қатынастар даму үлгісінде. Оны жандандыру үшін орта-азиялық мемлекеттер әлі
де болса сауда кедергілерін жою қажет, ... ... ... құқықтық
және экономикалық шарттарды шетел инвестициялары үшін тұрақтылықты жақсарту
қажет. Осы аталған шарттар ... ... ... ... қатынастар арықарай соншалықты дамытылмайды».
Германияның Қазақстан Республикасымен ... ... ... ... ... алғашқы жылдарда Қазақстан мен Германия
арасында техникалық және қаржылай көмек ... ... ... ... [15,16]. Қазақстан экономикасы жаңа ғасырдың басында
үлкен жетістіктерге ... ... ... ... ... ... және техникалық көмек ... ... ... кіші және орта кәсіпкерлікті қаржыландыруға бағытталған.
Қазіргі кезеңде Германия мен Қазақстан ... ... ... ... ... экономика және технология
министрлігінің мәліметі бойынша Қазақстан мен Германияның 2005 жылғы ... ... 3,5 ... ... импорт – 1,0 млрд. евро болды.
2003 ж. 4-ші желтоқсанда Федеративті Германия Республикасының ... ... ... сапары барысында Қазақстан мен ... ... ... ... мамандар және менеджерлерді кәсіби
біліктілігін арттыру туралы бірлескен мәлімдеме қабылданған. Қазақстандағы
кіші және орта ... ... ... бұл ... 2004 ... іске ... ... «Қазақстан-Германия» жобасы деп аталып,
ҚазҰУ-де жүзеге ... Жоба ... жыл ... ... ... ... бес ай бойы арнайы курстардан өтеді, екінші
кезеңде ... ... ... ... тәжірибеден өтуге
жіберіледі. Ондағы мақсат - ... ... ашу. ... 2003 жылы және 2004 жылы ... ... Н. Назарбаев пен
ГФР-ның канцлері Г. Шредер кездесулерінде тауар айналымын екі есе көбейту
жайында қойылған ... ... деп ... ... бар. ... ... ... және Қазақстан арасындағы сауда айналымы біршама өскен: 2007
жылдың 1-ші жарты жылдығының ... ... ... ... 2006 ... (3,3 млрд. евро) қарағанда 1,5 млрд. евроға өсті, ал
экспортталған тауардың 81% ... ... Ал ... ... ... ... 2006 ... (1,5 млрд. евро) қарағанда 1,04 млрд.
евроны құрайды. Оның ішінде транспорт көліктері, станоктар, ... ... ... болды [138]. Қазақстан импорттан қарағанда
Германияға көп ... ... ... ... ... ол неміс
саудасының сальдосы төмен екендігі.
Германия ұзақ ... бойы ... ірі ... ... 2006 ... ... ... Германия Қазақстанның сауда
серіктестерінің ішінде 6-шы орынды иеленеді. ... ... ... 700-ге жуық ... құрылған. 2006 ж. есеппен, ГФР-
дың Қазақстан экономикасына салған инвестициясының ... ... ... ... долларды құраған. Біздің рынокта жұмыс ... ... ... ... ... ... «РВЕ», «ЕАДС»,
«Байер», «БАСФ», «Бош» сияқты әлемге танымал концерндер ... ... 2009 ... айындағы Германия Федеративтік Республикасына
барған жұмыс сапары барысында Қазақстанның неміс бизнесімен, атап ... ... ... ... ауыл ... және ... ... ынтымақтастықты кеңейтуге мүдделі екендігін атап көрсетті.
Қазақстан әлемдік экономика дағдарысын реттеуге ... ... ... әзірлеу және БҰҰ қамқорлығымен Бүкіләлемдік экономикалық ... ... ... ... ... ... қабылдады. Өз
кезегінде неміс жағы Қазақстан басшысының бірыңғай ... ... ақша ... құру ... ... ықыласпен зерттеу үстінде.
Қазақстан Германияның импорт өлшемінде мұнай мен мұнай ... ... 7 млн. т. ... ) ... ... Ал ... алдыңғы қатарлы технологиясы мен қазіргі заманғы құрал
жабдықтарын алуға қызығушылық ... ... ... ... қарым-қатынастардың тағы бір маңызды факторы -
ол Қазақстандағы неміс ... Екі ... ... ... ... қолайлы жағдайлар жасау, ұлттық ... ... ана ... ... мақсатында бірлескен шаралар қолдануда
[17,18].
Екі ел арасындағы мәдени және ... ... ... келеді. Атап
айтқанда Алматыдағы ашылған Казақстан-Германия университеті мен ГФР жоғарғы
оқу орындарында ... ... оқып ... ... 150-200
студент бар. 2008 ж. Қазақстан мен Германия арасында ... ... ... статусқа ие болуы туралы келісім-шартқа
қол қойылған [20].
Қазақстан және Германия қарым-қатынасы болашақта серпінді және жемісті
дамуына мол мүмкіндіктер бар. Оған екі ... ... ... ... ... уақытқа дейінгі қарым-қатынастар тарихы нақты дәлел бола алады. [134]
ҚР басшысы Н.Назарбаевтың 2009 ... ... ... ... барған жұмыс сапарының маңызды сәті оның Германиядағы
Қазақстан жылын салтанатты жағдайда ашуы ... ... Оны ... ... ГФР Федералды Президенті Х.Келердің Қазақстанға 2008 жылғы
қыркүйекте жасаған мемлекеттік сапары барысында қол ... ... ... ТМД ... тыс жерде алғаш рет өткізіп отыр. Германиядағы
Қазақстан жылының аясында көптеген ірі шаралар, оның ... ... ... ... ... экономикалық форумдар, ғылыми-тәжірибелік
конференциялар өткізілмек. Сондай-ақ мәдени-гуманитарлық, ... ... да ... ... ... жүзеге асырылады.
Қазақстан жылы Берлин қаласынан басқа да ... ... ... ... ... ... осы ... тұрғындарына жан-
жақты таныстыруға бағытталып отыр. Салтанатты ашылу рәсімінде сөз сөйлеген
Мемлекет басшысы Германиядағы Қазақстан жылы екі ... ... ... беріп, екіжақты ынтымақтастықтың сапалы жаңа кезеңіне негіз
қалайтынына, Қазақстан мен ... ... одан ... ... ... білдірген.
Германияның Қырғызстан Республикасымен ... ... мен ... ... ... ... ... қарамастан, бұл көрініс экономикалық қатынастарда қазіргі
кезеңге дейін кері нәтижелермен сипатталуда. Сауда айналымының жалпы ... ... ... ... ... ... ... жағына
қарағанда асып түседі. Екіжақты сауда айналымының ... 2007 ... ... 78 млн. евроға жуықтаған. Сауда айналымының көлемі 2007
ж. 12,8%-ға ұлғая түскенде, әлемдік экономика дағдарысы салдарынан ... ... өзі 2008 ... ... ... ... 11%-ға күрт түсіп
кетті. Қырғызстанға келетін неміс импортын көлік және ... да ... ... өнімдер, дәрі-дәрмек түрлері болса, Қырғызстан Германияға
мақта және табак өнімдерін экспорттайды. Неміс фирмаларыының ... ... ... ... ... жеткіліксіз болуы
салдарынан мардымсыз, оларды қалпына келтіру ісі енді ғана қолға алынуда
[139].
Германияның ... ... ... қатынастары. Екі ел
арасындағы сауда-экономикалық қатынастардағы өзекті мәселелер, ... ... ... саласындағы іс-шаралар сауда-экономикалық
ынтымақтастық бойынша тәжік-неміс жұмыс тобы мәжілістерінде ... ... ... ... ... ... ... болып өтті, оның қорытындысы бойынша екі жақ ... қол ... ... ... ... арықарай қарды
және техникалық салада ынтымақстасу туралы жүргізілді: ... 2003 ж. ... ... ... қаласында, 2004 ж. 26-27 қазанда, 2005 жылы 10-17
қыркүйекте Душанбе ... ... ... барысында негізгі
салалардағы ынтымақтастықтың бағыттары анықталды. Соңғы 2006 жылдың 28-29
қыркүйектегі Бонн қаласында өткен үкіметаралық ... ... ... ... қол ... ... мен Германия арасындағы
экономикалық байланыстарды ... мен ... ... үшін 2006 жылдың
23-29 сәуірінде ... ... ... форум өткізілді. Бұл форум
Германиядағы Гановер жәрмеңкесі шеңберінде ... ... ... ... ... ... саладағы екіжақты
ынтымақтастыққа ықпал ететін Германия тарапынан өткізілген шаралардан неміс
қоғамдық-саяси және іскер топтарының Тәжікстанға ... ... ... ... даму және ... министрлігінің мәліметтері
бойынша, Тәжікстан мен ... ... ... ... 2006 ... 20 291 410 АҚШ ... ... оның ішінде экспорт - 421499,
импорт-19869901. Қазіргі кезеңде Тәжікстан территориясында «Мах ... и ... ... ЛТД» ... ... ... жұмыс істейді. Олардың негізгі іс-әрекеттері құрылыс
материалдарын өндіру, ... ... ... ... құрылыс тастарын
өндіру, ауылшаруашылығы өнімдерін өндіру мен жүзеге асыру болып саналады.
Германияның Өзбекстан ... ... ... ... мен ЕО ... ... пен ынтымақтастық»
келісімі шеңберінде екі ел арасындағы сауда ең көп ... ету ... 2007 ... ... ... ... ... 328,9 млн. АҚШ
долларын, 2006 жыл бойынша 324 млн. АҚШ ... ... Екі ел ... ... және техникалық саладағы ынтымақтастық көлемі 240 млн.евроны
құрайды. Неміс ... ең ... ... ауыл ... ... ... және ... өнеркәсібі саласына машина мен
электротехникалық қондырғылардан тұрады. Ал Өзбекстанның Германияға жалпы
экпортының көпшілігі мақта ... ... [140 ... ... капиталының қатысуымен түзілген мекемелер және
неміс фирмалары мен ... ... ... ... инвесторларының қатысуымен ашылған 135 мекеме, оның ішінде 17-сі
жүз пайызды неміс ... ... ... ... асыруда. Неміс
капиталының қатысуымен жүргізілген мекемелер өздерінің іс-әрекеттерін жеңіл
өнеркәсіп, ... және ... ... ... ... ... ... жүк және адам тасымалдау мен
автосервис, ғылыми ... ... және ... ... іске ... ... ... «Даймлер-Бенц», «Тиссен-Крупп», «БАСФ», «Люфтганза»,
«Алкатель», «Байер», «Ферросталь» ... ... ... ... ... өкілетті. Ташкенте Ландесбанк БерлинАГ,
Коммерцбанк АГ и ... АГ ... өз ... ... ... Республикасымен экономикалық қатынастары.
Германия мен Түрікменстанның ... ... ... ... ... энергетика жіберуші ел болуына байланысты
Қазақстан, Өзбекстан және ... ... ... ... ... ... даму ... болғандықтан,
қазіргі кезеңдегі екіжақты экономикалық қатынастардың сипаты ... ... ... ... ... ... ... Германия мен Түрікменстан арасындағы тауар айналымы өткен жылы
161,2 млн. еуроны құраған, бұл алдыңғы ... ... 16,8 ... ... ... ... айналымы 91,2 пайызға немесе
3,3 млн. ... ... [141]. ... Түрікменстаннан келетін 7 пайыз
импортымен Түрікменстанның Ресей, Түркия және ... ... ... серіктесі болып саналады. Неміс кәсіпкерліктері
Түрікменстанға ең алдымен ... ... ... ... және ... ... ... жылдар бойына созылған шектелуден ... ... ... халықаралық байланыстарын қалыптастыруда.
Келешектегі ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар қаржы жүйесі жатады.
Германия да және Түрікменстандағы зерттеулерге қарағанда, Түрікменстан
Германияның машина, ауылшаруышылық ... ... ... ... ... орта ... энергия өндірісіне (жел
энергиясын, күн энергиясын, биологиялық энергияны ... ... ж. ... Германияның сыртқы сауда серіктестерінің тізімі
бойынша 121-шы ... ... ... ... ... ... тізімі бойынша Германия 7-ші орынды иеленген.
Түрікменстанда неміс инвестицияларының қатысуы 104 жоба ... ... ... ... аса ... ... мысалы ретінде «Siemens», «Deutsche Bank», «Daimler», «Technip-
Mannesmann», «MAN ... ... ... ... ... және ... атап ... болады. Екіжақты
келісім-шарттар түрлері мынадай: Әуе жолы транспорты туралы (19.02.2001),
Инвестицияларды ... мен ... ... туралы келісім-шарт (19.02.2001).
Германия 2008 жылдың қазанынан бастап, менеджерлерді ... ... - ... алып ел. ... келтірілген көрсеткіштер әрине
екіжақты қатынастардың негізін қалауға бағытталғаны ... ... ... бір ... ... ғана ... өмір сүрген орта-азиялық
экономикалар үшін, әсіресе ауыспалы кезеңде Германия сияқты елмен сауда-
экономикалық ... ... ... ... ... ... алып экономикасы үшін мұндай сауда-экономикалық көрсеткіштер
қанағаттандырарлық емес. Бұл дегеніміз Германияның аймақтағы ... ... ... ... ... оның ... нарығына
қатысты жоспарлары кең ауқымда. Тіптен, ол тек қана тікелей ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия
нарықтарын қамту арқылы Үлкен Азия нарығына төселуді көздейді.
Қазіргі кезеңде, Германия Кавказ және ... Азия ... ... ширату үшін оның алғышарттарымен шұғылдануда.
Демек, аймақ ... ... ... ... ... ... оларды
ширатылған нарық шарттарына бейімдеуді мақсат етіп алған.
Оның айғағы - Орталық Азия мемлекеттерімен екіжақты жақсы ... ... ... ғана ... сонымен қатар аймақ
елдерінің әлеуметтік-экономикалық хал-ахуалын жаңа ... ... ... ... ... ... Германияның Орталық Азия елдерімен аймақты ... ... ... ... ... Федеративті Республика орта-азиялық
мемлекеттермен саяси даму ынтымақтастығын қабылдады. Оның ... ... ... ең ... ... Өзбекстан және Қазақстан елдеріне
шоғырлана бастады. Кейіннен олар ... ... ... ... ... ... ... шарттардың жеткілікті
болмауы» себебінен жалғасын ... ... ... дамыту саясаты аймақтың кедей елдері
Қырғызстан, Тәжікстан және Өзбекстан елдерінде ... ... ... ... қуаты жаңа ғасырдың басында жаңа белестерге
көтерілгендіктен, ... ... ... шараларынан бас тартып отыр.
Түрікменстан шектелудің ... ... ... саясатындағы техникалық
және қаржылай көмек жобаларына енгізілген жоқ
Германияның ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастыққа ықпал ету ... ... ... негізгі тәжірибеге алынған елдің бірі. ... үлес ... ... даму ... сәйкестендірілген,
ондағы негізгі донор елдер мен акторлар қатарына Әлемдік банк, ... ЕО және ... ... Олар ... ... ... ... Үкіметтің қабылдаған стратегиясына лайық ... ... ... мен Қырғызстан арасындағы 2008 ж. тамыз айындағы саяси
саладағы ... ... ... ... реформалар мен
нарықтық экономиканы қалыптастыру» ... ... ... ... ... ... үдерісімен қатар кедейшілікке тап болған халыққа,
денсаулық сақтау саласы мен ... ... ... ... ... шеңберінде Федеративті Германия Үкіметінің
ең алдымен бірізді экономикалық даму ... ... ... бірге, Қырғызстанға «Орталық ... ... және ... ... ... ... трансаймақтық жобалар арқылы да
кеңес беріледі.
1991 жылдан бастап неміс дамыту ынтымақтастығының жалпы шығыны шамамен
215 млн. ... ... ... ... ... ... Жапония мен
АҚШ-тан кейінгі үшінші орындағы донор мемлекет болып саналады. 2005 жылдың
наурызында өткен ... ... ... ... ... ... Қырғызстан арасындағы «Қарызды қайтару туралы ... ... ... мерзімге алған несиелерін қайтару ұзақ ... Оның ... ... ... ... ... Қырғызстандағы қоршаған орта мен кедейшілікпен күресудің пайдасына
қарай шешілген. 2008 ж. ... ... ... ... ... млн. евро ... ... инфрақұрылымдардың пайдасына қарай шешілді.
Қазіргі кезеңдегі қаржы және экономикалық ... ... ... да ... ... конвертацияға ұласуы мүмкін [142].
Неміс дамыту банкінің (Kfw) ... ... ... ... дамыту институты Қырғызстанның банк секторын дамытуға
қатысуда. Өйткені, Қырғызстан Республикасы нарықтық экономикаға ... ... ... ... ... ... түрде
макроэкономикалық дамуға қадамдар жасалынғандығына қарамастан, кең таралған
әлеуметтік топтардың ... тап ... ... ... ... орта және кіші ... ... қолдау көрсететін
бірден-бір сала – ол банктық жүйе мен оның институттары. Ал қазіргі кезеңде
қаржы көзінің ... ... ... банк ... ... қалып қойған. Сондықтан да, неміс дамыту институтының мақсаты қырғыз
жекеменшік секторындағы ... ... мен оны ... ... және ... ... пен кіріс кіргізетін мүмкіндіктерді
туғызуға өз үлесін қосу болып саналады. Осы ... ... ... ... ... саласында тұрақты қызмет көрсетуге қабілетті Қырғыз инвестиция
және несие банкін құруға қолдау көрсетіп отыр. Бұл ... ... және ұзақ ... ... инвестициялық несиелер арқылы
бәсекелестікке ... бере ... ... ... ... ... ... саналады.
Сонымен қатар, неміс дамыту банкі (KfW) байланыс және ... ... ... белсенді қатысуда. Осы ретте,
Германияның «федералды экономикалық ынтымақтастық және даму ... №43040 ... ... ... ... ынтымақтастығы»
шеңберінде № 2003 65 684/2003 70 288 жобалары бойынша Қырғызстандағы үштен
екі ... ... тап ... ... және Ош ... өмір сүру деңгейін көтеру мақсатында 8.1 млн. евро ... ... ... ... су және ... қуатымен қамтамасыз
ету шараларына, мектептер мен денсаулық сақтау орталықтарын ашуға бөлінген.
Қырғызстан Республикасының 2006-2010 жж. арналған даму стратегиясындағы
денсаулық сақтау ... ... ... ... ... 16 ... құрайды [143]. Шамамен бұл ... ... ... ... ... 55 млн. АҚШ долларды құрайды, осыдан қорытынды ... осы ... ... ... ... ... тең жартысын көтеруде.
Көрсетілген қаржы ... ... ... саласы қаржы көзінің тапшы
болуына байланысты, өздігімен аурудың алдын алу мен тиісті медициналық ем
көрсету ісін ... ете ... ... ... ... ... кіші ұлты орналасқан Бішкек, Токмок, Сокулук және
Майлы-су сияқты төрт аймақ та ... ... ... ... ... бұл ... өзге де ұлт ... көмек көрсетілуде. 1998
жылдың ортасында Бішкекте «Неміс үйі» ашылған. Неміс ұлтты кәсіпкерлер ... ... ... ... беру ... бойынша өз
үлестерін қосуда.
Мәдени байланыстар. Білім беру ... ... ... ж. ... мен Қырғызстан арасындағы қол қойылған және 2002 ж. ... ... ... ... ... алады. 1992 жылдан бастап 18
млн. евро неміс ... ... мен ... беру саясатына жұмсалған. Екі ел
арасында бірнеше университетаралық серіктестіктер орнатылған, ... ... мен ... үшін алмасу бағдарламалары ашылған.
Қырғызстан Республикасыннда неміс тілі ағылшын ... ... ... ... ... тілі ... ... Бішкек, Ош, Талас қалаларында
орналасқан арнайы мектептерде неміс тілін үйретуге қолдау көрсету ... ... ... ... ... ... қарайды.
Аталған орталықтан Қырғызстандағы мектептерге Германиядан лингвист ... және ... бұл ... оқушылары арнайы неміс тілі
дипломын (Deutsche Sprachdiplom II) ала алады. ... ... 2008 ж. ... ... ... ... шеңберінде белсенді ықпал ету шаралары жүзеге асырылуда.
Бішкектегі ұлттық кітапханада 1998 жылдан бері ... ... ... ... қамтамасыз етілетін неміс оқу залы бар. 2000
жылдан бері Алматыдағы ... ... ... тіл ... бар, оның ... ... елге кәсіби неміс тілі курсын жүргізу ... ... ... ... ... 2002 жылдың маусымынан
бастап Ош ... ... ... ... (IC) ... ... ... қызметі (ДААД) Бішкекте ақпараттық орталығымен
өкілетті. ДААД Қырғызстандағы оқушы студенттер мен ізденуші ғалымдарға
студенттік және ... ... ... ... бөлумен
айналысады. ДААД-лекторлары көптеген Бишкектің ... ... ... және ... ... арасындағы серіктестіктер
қатары біршама, олардың ... ... ... ... ... ... мен Бишкектегі Қырғыз Мемлекеттік Университеті
арасындағы, сондай-ақ Аграрлық академия ... ... ... ... атап өтуге болады. Бішкектегі ... ... ... факультеті 2005 жылдан бері Берлиндегі Техникалық
университетпен (TFH) табысты серіктестікке қол жеткізуде.
«Дойче велле» (DW) деп аталатын неміс арнасы ... елге ... ... арқылы ақпараттарды тарату туралы келісім-шарттарды қабылдаумен
айналысуда. 
Германияның Тәжікстан мемлекетімен дамыту саласындағы ынтымақтастығы.
Тәжікстанның экономикасы 1990 жж. ... мен ... ... ... сәйкес кедергілерге ұшырағандықтан, жағдайдың ... ... ... ... етті. Жұмыс орындарының
жетіспеушілігіне ... ел ... ... мен ... ретінде қоныстанған болатын. Тәжікстанда елдің дамуы үшін кіші
және орта ... ... ... болмай қалды. Өйткені, 2006
есеп бойынша, барлық дамыту секторларының саны 490.000 деп ... ... ... ... ... ... тек 40%-ға жуық ... дамыту банкінің (Kfw) Тәжікстандағы дамыту ... ... ... ... ... кейбір салаларда неміс
дамыту ынтымақтастығының қатысуы ұсынылды. Неміс дамыту ... ... ... тапсырмасымен тұрмыстық құрылымдарды қайта қалпына
келтіру мен осы мақсатта қаржыландыру ісіне ... [145]. ... ... ... ... беру саласын жақсарту мүмкіндіктері және
әлеуметтік инфрақұрылымдарды (мектептер, денсаулық сақтау ... ... ... күрес нәтижелері мен экономикалық өсудің
алғышарттары қалыптастырылды.
Тәжікстанның қаржы жүйесін дамыту барысында ең алдымен Тәжікстанның
микроқаржылық ... (First ... Bank of ... FMBT) ... ... болып саналды. Микроқаржылық банкі ... және ... үй ... ... кіші және ... ... дамыту мен осы саланы мамандандыруға қаржылай қызмет көрсету
ісін өз міндетіне алады. Микроқаржылық банкі орта ... ... ... ... ... ... инновациялық және динамикалық
тұрғыда даму кезеңдерінен өтуі үшін ... ... ... ... ... ... 177 ... тізімінде 122 орынды иеленетін [146]
Тәжікстанның кедейшілікке тап болуының ... оның ... ... халыққа ем көрсету қызметі нашарлап кеткен. 1991 ж. мемлекеттің
денсаулық сақтау ... ... ... ... етуі ... ... 4,5% ... Ал ол 2003 ж. 0,9%, 2006 ж. 1,3% ... ... ... жағдайда Тәжікстан өз бетімен дамуға жағдайы келмейтіндіктен,
сыртқы донор мемлекеттердің қолдауына сүйенеді. Осы ... ... ... (KfW) ... ... Тәжікстан Үкіметінің даму
стратегияландағы бағдарламаларға ... ... ... ... ... екі жоба шеңберінде қатысуда. Оның біріншісі ең алдымен
туберкулез ауруына қарсы күресте тиімді ... ... ... және ... ... бойынша, халыққа жаппай қызмет көрсетудің сапасын ... ол ... ... ... ... тұрғынның тұтына алуына жол ашу, оның
ішінде ана мен бала денсаулығына баса ... ... ісі ... көрсету деңгейі сапалы үлгіде жаңартылған ауруханаларды салу Хатлон
ауданында жүзеге асырылуда.
Тәжікстанда жалпы кіші және кішігірім ... ... ... ... себебі қарыз алу үдерісі көп уақытты қажет ... ... ... өте жоғары деңгейде болуына және көбінесе бюрократиялық
сипатқа ие ... ... жай ... ... Бұл ... әсіресе
құқықтық және институционалдық шарттардың банктерді қаржыландыруымен ... ... ... ... ... ... беру қабілеттілігі бәсекеге
тұруға жарамайды.
Микроқаржыландыру заңы Тәжікстанда тек 2004 жылдан бастап қана ... ... 2007 ... ... ... 62 түрлі микроқаржыландыру
институттары белсендендіре түсті.
Тәжікстанның микроқаржыландыру банкін ашу арқылы кіші және ... ... ... ... ... несие, депозит және т.б.
қызмет көрсету түрлері ... ... ... шешу ... ... банкі 2004 екінші жартысынан ... ... ... ... Оның бастапқы қаржысына ... ... ... ... банкі арқылы 1,5 млн. евро бөлді. Таулы Бадахшан
облысында, ... ... ... және ... ... 35 ... Микроқаржыландыру баанкі Тәжікстанның астанасы Душанбеде орналасқан.
Ұйымдасуы жағынан Микроқаржыландыру банкі ... ... ие. ... ... (KfW) осы ... ... ... және даму
министрлігінің №24030 саласы бойынша, 2003 65 999/2003 65 981/2003 70 ... ... ... ... ... Үкіметінің тапсырмасымен
5 млн. еуро көлемінде қаржы жұмсаған, қайта қаржыландыру мақсатында тағы ... еуро ... тиіс ... ... ... Екі ел ... және ... салаларындағы ынтымақтастық динамикасы даму үстінде,
атап ... 2005 жылы ... ... ... 5 млн. евро көлемінде
Тәжікстанның бастапқы білім саласын ... ... ... ... Осы бағытта Германияның академиялық алмасу қызметі ... ... Оның ... ... жыл ... ... жоғары оқу
орындарынан он шақты ... мен ... ... өз ... ... ... қатар тәжірибелерден өтеді. 2005 жылдың 9-
шы шілдесінен бастап Душанбе ... ... ... ... ... саласындағы ынтымақтастық бойынша Неміс Үйі қызмет етуде. Неміс үйінде
Тәжікстан территориясында түрлі даму жобаларын жүзеге ... ... ... ... ... Олардың қатарына «Техникалық
ынтымақтастық ... ... ... ... ... қайта қалпына келтіру банкі» жобалары жатады.
Германияның Өзбекстан мемлекетімен дамыту саласындағы ынтымақтасттығы.
Неміс дамыту банкі (KfW) ... ... ... ... Қырғызстан және Тәжікстандағы қатысуы сияқты Өзбекстан да банк
секторын дамытуға бағытталған. Салыстырмалы түрде ... ... ... ... ... дегенмен де шартты жағдайлардың
өзгеріссіз қалуына байланысты ... ету ісі ... ... ... ... ... кіші және орта кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған
болатын. Қазіргі кезеңде дамыту саясатын ... ... ... ... ... өз ... ... қазіргі кезеңдегі неміс дамыту ынтымақтастығының негізгі
мазмұны кәсіби білім беруге бағытталған. ... ... ... ... ... ... бірлесіп информациялық технологиялар
мен құрылыс саласында кәсіби білім беру ... ... ... ... сақтау жүйесі Өзбекстанда Кеңес Одағының ыдырауынан бері
құлдырауға ұшыраған, жұқпалы ... саны ... ... соңды неміс
дамыту банкі Өзбекстанның денсаулық сақтау министрлігіне туберкулезге қарсы
күреске қаржылай қолдау көрсеткен болса, кейіннен әлемдік ... ... ... ... ... сәйкес «жанұя құруды жоспарлау», «ана мен
бала ... ... ... ... курстарды ұйымдастыру шараларын
қаржыландырумен шұғылданады.
«...1991 ж. тәуелсіздік алғалы бері Өзбекстанның нарықтық ... ... ... ... ... ... күшті болуына
байланысты жалпы даму үдерісі әлі шектелуде. Соған ... ... ... да ... ... Жеткіліксіз даму үстіндегі
жағдайына қоса құрылымдық мәселелер кедергі етуде. ... ... ... ... ... ... несие көзі ретінде жіберілген қаржы
жоғары деңгейдегі өсіммен беріледі. Жекеменшік секторының дамуына кедергі
көп, жекешелендіру ... ... ісі ... ... да кіші және орта ... дамытылуына мүмкіндік жоқтың
қасы, олардың саны ішкі және ... ... ... ... делінген [148].
Осындай жағдайларға байланысты неміс дамыту банкі Өзбекстанның кіші
және орта ... ... ... ... ... ... ... өзгертуге қолдау көрсетеді. Неміс жағы өзбек жағын көрсетілген
шаралар арқылы ғана ... ... ... ... және ... көбейетіндігіне сендіруге ұмтылады. Межеге қойылған мақсатты
жүзеге ... үшін ... даму ... «Ipak Yuli Bank» ... сияқты
екі жекеменшік банкін іріктеп алған. ... ... ... ... ... және ... ... ықпал ету саясаты кіші
және орта кәсіпкерлікті қаржыландыруға бағытталған. Аталған екі банк арқылы
«қаржы саласындағы ... ... ... ... ... және даму министрлігі тарапынан 1998 66 740 /1999
70 203/2003 65 221 жобалары бойынша кіші және орта ... ... 4,6 млн. еуро ... ... ... 6 млн. еуро ... ... орта кәсіпкерліктердің ішінде экпорт шығарушылар негізгі тұтынушылар
болып саналады. Банк шеңберінде кеңес беруші қызметкерлерге арнайы 0,5 ... ... ... ... саласына бөлінген соманың жалпы көлемі 11
млн. ... ... мен ... ... ... ... ыдырағаннан
кейін дағдарыста қалған посткеңестік кеңістіктегі елдердің ... ... ... ... ... ... салдарынан күшейген және олардың алдын алу мен ем көрсету ісі
дұрыс жолға қойылмаған. ... ... ... ... ... ... күреске қаржы саласындағы ынтымақтастық шеңберінде бес жобаны
қарастырады, соған сәйкес 12,12 млн. еуро бөлінген.
Оның I – III 5,06 млн. ... ... ... ... ... II, IV және V ... 7,06 млн. еуро көлемінде ... ... ... ... ... ... ... қондырғылар, медициналық және техникалық ... мен ... беру ... ... мен ... ... [149].
Мәдени-гуманитарлық және ғылыми салалардағы ынтымақтастығы. Өзбекстанда
Гёте-Институт, Германияның академиялық алмасу қызметі (ДААД), ... ... мен ... ... қорлар өз әрекеттерерін
жалғастыруда.
Жоғарғы және орта арнайы білім алу ... ... ... Германияның жоғарғы оқу орындарының арасында ректорлар конференциясы
шеңберінде ұзақ мерзімді байланыстар орнатылған, мысалы Бонн, ... ... ... унивеситеттермен, Гумбольдт атындағы қормен, «Инвент»
және басқа да қоуымдастықтармен ... ... ... ... мен ... айларында Өзбекстанда «Германия
мәдениетінің ... 1997 ... ... ... ... ... күндері» өтті. 2000 жылдың қыркүйегінде Бонн
қаласында «Бухара мәдениетінің күндері» ... осы ... ... ... Бонн қаласы арасында серіктестік қатынастарды дамыту келісілді. Қазіргі
кезеңде Бұхарада Неміс мәдениеті мен ғылымының орталығы қызмет ... ... Бұл ... байланыстар 1998 жылдың
сәуірінде Өзбекстан Республикасы (ГКНТ) мен ... ... ... және технологиялар министрілігі арасындағы ғылыми-техникалық
ынтымақтастық ... қол ... ... ... реттеліп отырады.
Оның шеңберінде байланыстырушы орган ретінде жұмысшы топ ашылған. 2002
жылдың желтоқсанынан ... ... ... ... (орталығы
Фрайбург қаласында) ашылған.
Екі ел арасындағы қоғамдық қатынастар саласындағы байланыстардың мәні
мен сипаты ... ... ... мен ... ... ... ... анықталады
Германияның «дамыту саясаты» шеңберіндегі Орталық Азия ... ... ... Азия ... ... ... реформалау саласындағы
ынтымақтастық. Бұл саладағы қолдау көрсету экономикалық ынтымақтастық және
даму саласындағы Федеративті Министрлігінің бастамалары шеңберінде ... ... заң ... ... кеңес беруімен және мамандардың
кәсіби білімдерін жоғарылату жобаларымен көрінді. Бұл ... ... ... ... ... заң ... ... (R.Knieper) жетекшілік етуімен жүргізілді, кейіннен ол 2005
жылдан бұл ... ... ... ... ... (GTZ) ... берілді. «Біз жоба бойынша, Орталық Азия
елдеріндегі ... және заң ... ... енгізуге қолдау
көрсетуіміз қажет болды. Біздің тікелей көрсеткен қызметіміздің мақсаты
орта-азиялық елдердің құқықтық жүйелерін нарықтық ... ... ... Біз ... елдердің заң шығарушы органдарына ... ... ... түрде үйрету мен мамандарды даярлаудан
бастап, оларды құрастыруға дейін ... ... ... жоспары бойынша,
заңнамалық әдебиеттер, мұқабалар үлгісін дайындадық. Біз ... ... ... ... және ... ... курстар ұйымдастырдық. Олар тәжірибе алмасу үшін Германияның саяси
институттары мен ... ... ... Ол ... ... ... немесе Германияның академиялық алмасу қызметі
(ДААД) тарапынан тартылды. Заң министрліктері мен Жоғарғы сот ... ... ... ... ... ... аясында диалог арқылы
жүзеге асады» [150].
Ал осы құқықтық даму саласында неміс заңгерлерінің кеңес беруі ... ... ... бар ма, бар ... ... оны қалай байқауға
болады деген сауалға Р.Книпер былай деп ... ... ... ... ... заң ... ... зерттелініп болғанынша бізбен
үнемі кеңесу үстінде болады, кейін ол заңдар ... ... ... ... ... жағдайдағы мәтіні бізге жіберіледі.
Әлбетте, ол ... ... ... ... ... ... ... көрінеді. Тәжікстандағы соғыс ... ... көп ... ... ... керісінше, Қазақстандағы кеңес беру
жұмыстары айтарлықтай. Әр елдің даму темпі әртүрлі, ... ... ... ... де әр елде ... ... барлық елдерде көп нәрсе
тиісті орынымен атқарылды, өз басым ... ... ... елдерде
қазіргі заманға сай құқық орнады, оның өзі үлкен жетістік».
Германияның Орталық Азия ... ... және ... ... кең ... дамыған. Сонау 90-шы жылдардан бастап Германия ЕО-
тың TEMPUS бағдарламалары шеңберінде орта-азиялық жоғарғы оқу ... ... ... ... Аталған бағдарлама
жобаларының 70% ... ... ... ... ... мен ... ТЕМПУС ынтымақтастығы құрылымында Германия өзінің 59 ... ... 115 ... ... істеудегі жобаларымен 2000-2006 жж.
арасында алдыңға орынға шықты. Оның ішінде, ... ... ... ... ... ... үлесінде...» [151].
Жоғары оқу орындарымен ... ... оқу ... жоо ... мен ... беру ... ... тұрғыда
дамыту тақырыптары құрайды. Көптеген жобалар Тәжікстан мен Өзбекстан
мемлекеттерінде шоғырландырылған.
ТЕМПУС ... ... ... ... ... «Германияның академиялық алмасу қызметі» ... ... ... қатар Германияның дара мүдделерін қорғайды. Мысалы, «...1991
жылдан бастап, студенттерді, жоо бітіргеннен ... ... ... ... ... ... 8160 адам ОА-дан ... ... ... ... ... ... ... жалпы
саны 1370 адам неміс ғылыми орталарынан Орталық Азиядағы университеттер
мен зерттеу институттарында ... ... 2005 ж. ... дара ... Орталық Азиядан неміс жоо-на түскен. Осындай алмасуларды жүзеге
асыратын ДААД-нің ақпараттық ... ... ... және ... ... ... ... арадағы
алмасулар жақсы дамыған. Бүгінгі күнге дейін Қазақстаннан Германияға келген
студенттердің жалпы саны 3625 ... ... [152]. ... ... 1999 жылдан бері Неміс-Қазақ университеті ашылып, студенттер
еуропалық үлгіде білім ... ... ... су ... ... ... ... пайдалану саласындағы ынтымақтастық XXI-ші ғасырда тұрақтылық,
қауіпсіздік және даму ... ... ... ... саналады.
2008 жылдың көктемінде Германияның сыртқы істер министрі Франк-Вальтер
Штайнмайердің шақыруымен «Су ...... және ... байланыстырушы жаңа фактор» (Wasser verbindet – ... für ... und ... деп ... тақырыпта ЕҚЫҰ-
ның экономикалық және экологиялық өлшемі шеңберінде конференция болып өтті
[153]. Германия ... ... ... тұрақты өкілі
Г.Кюнцленің берген ... ... осы ... Орталық Азия
аймағындағы су қорларын пайдалану мәселелері қарастырылды, және де ... су ... ... пайдалану үшін аймақтық ынтымақтастық бірден-бір
тиімді жол екендігі, ... ... бұл ... ЕҚЫҰ шеңберінде талқылау
өте орынды деген тұжырымға келді. Өйткені ЕҚЫҰ тарихында су ... ... ... ... ... ... ... Эльба
өзендері, сондай-ақ шығыстан батысқа тартылатын Дунай өзендері.
Су мәселесіне арналған конференцияда Ф. Штайнмайер Германияның Орталық
Азиядағы су ... ... алға ... Бұл ... ... Азияда су мәселесі саласында аймақтық ... ... ... трансшекаралық су басқармасын құру жобаланады.
Неміс сыртқы ... ... ... ... барысында орта-
азиялық аймақтан келген қатысушылар және халықаралық ... ... ... мен ... ... Сол ... ... мен ұсыныстар
ескеріліп, су контекстіндегі ... ... ... ... ... ... Бағдарламада су қорларын пайдалану саласындағы
шиеленістерді шешу жолдары және сол ... ... ... ... ... ол ... аймақтың тиісті институттарына
берілген.
Осы мақсатқа жету ... ... ... жерлердегі су көздерінен
сапалы ас суын өндіру сияқты «ноу-хау» технологияларын аймаққа ... ... деп ... Осыған орай, неміс және орта-азиялық
институттар келешекте тығыз ... ... ... ... Осы ... жүзеге асыруда Германияның сыртқы істер министрлігі
Потсдамм географиялық зерттеулер ортылығын, Алматыдағы ... ... ... неміс институттары мен ЕҚЫҰ орталықтарын және
еуропалық институттарды іске қосқан.
Германия осы Орталық Азияға қатысты су қорларын пайдалану ... ... ... ... ... үлес деп ... Гамбург (Германия) университеті, «Бейбітшілік пен қауіпсіздік
саласындағы зерттеулер» (IFSH) институты ... ... ... (CORE) орталығының ғылыми қызметкері ... ... ... ... ... су қорларын пайдалану
саласындағы ынтымақтастық бастамалары оның өзге де ... ... ... ерекше болып саналады [154].
Германияның Орталық Азиядаағы дамыту институттары
Фридрих Эберт қоры ... ... ... ... 1993 ... ... ... ашумен бастаған. Бір жылдан кейін ол
өзінің ... ... ... және 1997 ж. ... ашты. 2003 жылдан бастап бұл қор Ташкенттегі өкілеттілігі арқылы
Орталық Азиядағы ... ... ... ... ... ... 2004 ... бастап, Эберт атындағы қор Тәжікстанда (Душанбе)
өкілетті. Фридрих Эберт ... ... ... ... қатарына
үкіметтік органдар, мемлекеттік ұйымдар, университеттер, кәсіби ... ... ең ... ... ... өкілдері болып табылатын үкіметтік
емес ұйымдар. Қордың ... ету ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
дамуларды тұрақтандыру, аймақтық ынтымақтастық ... ... жою ... ... ... атындағы қор ұсынатын жобалардың
мақсаты депутаттар корпусын демократияландыру және ... ... ... парламенттер статусын нығайту, ұлттық қауіпсіздік
мәселелерін талқылау, үкімет пен ... ... ... ... БАҚ-ның және мемлекеттік органдардағы ... ... ... ... сот ісінде заңнамалық-құқықтық
реформаларға қолдау көрсету, мемлекет пен қоғамдағы әйел ... ... ... пен дін ... ... ... болып табылады. Өз
жобаларын жүзеге асыруда Эберт атындағы қор ... ... ... ... ... адам саудасы, кедейшілік, орта-азиялық ауыспалы
экономикалардың жеке мәселелерімен соқтығысады. Қор ... ... ... ... аудандарда жеке кәсіпкерлер үшін оқыту
және үйрету ... ... ... ... орындарын ашуға ұмтылады.
Оқу курстары ... ... ... өзі жеке даярлау
жұмыстарымен айналыса алады. «Қор жетекші ретінде түрлі ... ... ... жүргізе отырып, кейін оны дамытуға тырысады. ... ... ... үлгі бола ... еді, ... ... ... де аймақ елдерінің бір-біріне деген сенімі өте аз, оны біз
Өзбекстан мен Тәжікстан арасындағы әуе жолдарының жоқтығынан, ... ... ... ... ... ... ... - дейді
бұрынғы қордың байланыстырушысы Р.Крумм өзінің ... ... ... ... ... ... ... келген президенті
Фридрих Эберт өз өсиетінде ... өзге ... ... тек ... ... ... және оған қолдау
көрсету мақсатын белгілеп берген. Оның дүниеге әкелген қоры ... бері ... осы ... іс ... ... ... ... Жылдар өте келе ол мақсат нақтылана түсті, сондай-ақ ол ғаламдану
жағдайында күрделене түсті: Ф.Эберт қоры ... ... ашық және ... пен ... ... енген. Орталық Азияның саяси және
экономикалық ... ... ... ... ... қор 2006 ... ... Тәжікстанның және Өзбекстанның стратегиялық
институттарымен ... ... ... ... Азия ... ... ортасын қалыптастырды. Бұл қор Орталық Азия мен ... ... орны мен ... ... ... ... қолдау көрсетеді. Берлиндік келіссөздер ортасы жылына бір ... ... ... ... Азия ... ... Бішкекте, Ташкентте немесе ... ... ала ... ... Бұл дайындық түріндегі ресми емес ... ... ... ... ... ... еуропалық және неміс
саясаткерлері, түрлі министрліктердегі мамандар мен дербес ... ... ... ... және Германиядан жиналған ғалымдар мен шешім
қабылдаушы ... ... ... ... ... ал ... стратегиялық зерттеу институттары мен Ф.Эберт қоры өз кезегінде
Орталық Азияда, Еуропада, Германияда арықарай таратуды өз ... Азия ... ... ... енуі ... және ... бұл идеяны қолдамайды. Дегенмен де, Қазақстанда, Қырғызстанда,
Өзбекстанда және Тәжікстанда Еуропа ... ... ... ... бұл тек қана ... тұрғыда емес, сондай-ақ құндылықтар жүйесі
негізінде көрінуде. Арасында түсініспеушіліктер де кездесіп жатады. ... ... ... ... ... жүреді: аймақ
республикалары қоғамдық саяси және ... ... ... ... ... ... ма? Және де осы мәселе
бойынша диалогты жүргізуге қолдау көрсетуде Еуропаның өзі дайын ... ... ... және ... елдерінің стратегиялық
зерттеу институттары осы диалогты өзара және ЕО елдерімен жүргізуге дайын.
Осы бағытта олар ... және ... ... ... ... ... басқарушы үкіметтің бір бөлігі болып табылатындықтан олар саяси
шешім қабылдау ісінде ... ... ... ... бұл ... деңгейі біркелкі.
Ф.Эберт қоры бейтарап модератор ролін өз мойнына ... ... ... бері ... ... тақырыптары бойынша ортақ іс-шаралар
ұйымдастырылып, олардың нәтижелері жарық көруде. Сонымен қатар ... ... ... ... кіреді [77].
«Неміс дамыту қызметі» (DED) еуропалық дамыту ... ... ... ... дамыту қызметі болып табылады. Оның ... жылы ... ... ... дейін шетелдерді дамытуға 13.000 сарапшы
ұйым тарапынан Африкадағы, Латын Америкасындағы және Азиядағы адам өмірінің
деңгейін жақсартуға жіберілген. ... ... ... 1 000-ға ... ... ... әлем ... қызмет етуде. Неміс дамыту қызметі
жауапкершілігі шектелген коммерциялық емес мекеме.
Ол ... ... ... ... ... ... ... және даму министрлігі арқылы жүзеге асырылады.
Неміс дамыту қызметі федералды бюджеттен қаржылаандылады.
Олардың ... ... ... күрес, ... ... мен ... ... ... ... ... даму, өмірдің табиғи негізін қалыптастыру, әйел ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру енеді. Неміс дамыту қызметі Өзбекстанда өзінің
әрекет ету ісін 2002 жылдың қазанынан ... ... және ... ... (FAO) ... From
Hunger» атты аштықпен бүкіләлем болып ... ... ... ... кампанияның үлгісі бойынша «Дойче Вельтхунгерхильфе» ... ... ... (ГAA) ... болды. Ол ең алғаш Германияның
федералды Президенті Хайнрих ... ... 1962 ж. ... күрес комитеті» деген атпен ұйымдастырылған. Қазіргі ... ... ... және ... аудандарында су және ауылшаруышылық
өнімдермен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету және ауылшаруашылық жағдайын жақсарту
жобаларымен танымал.
«Техникалық ынтымақтастық ... ... ... (GTZ ... қоғамдастық бүкіл әлем ... ұзақ ... ... ... ... ... Бұл ... жаһандануға айналған әлемде саяси, экономикалық, экологиялық және
әлеуметтік салаларда ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия елдері бойынша
Қазақстанда кәсіби білім беру ... орта және кіші ... ... ... ... ... Ал Өзбекстанда ақпараттық-
коммуникациялық технологиялар саласында кәсіби білім беру ... ... ... Сонымен қатар, аймақтық деңгейде құрғауға айналған ... ... ... және суды ... ... ... ... Дамыту саласындағы Германияның «техникалық ... ... ... ... ... ... ... мен нарықтық экономиканы қалыптастыру болып саналады.
Германияның «Техникалық ынтымақтастық қоғамдастығының» жобалары ішінде
Арал теңізі түбінің құрғауын тұрақтандыру жобасы ерекше мәнге ие. ... – ол Жер ... бір ... төртінші үлкен көл болып табылатын
Аралдың 1960-жылдардың ортасынан бастап, Амудария мен Сырдария ... ... ... ... ... оған ... құятын су
мөлшерінің азаюы салдарынан құрғауы. ... су ... ... ... ... ... мен ... Қарақұмды ылғалдандыруға кетуі
судың қалыпты келуін 90 % қысқартады. Болжам бойынша көлдің толық ... ... ... орын алуы ... ... ... 1,1 % өскен және ... ... ... ... асып ... ... айналған аймақ
территориясындағы ағаш-бұтақ өсімдіктерінің 90 % ... ... ... мен ... саны ... «Арал-Кұмға» айналып, қазіргі кезеңде 2
миллионов гектар жер тұзды шөлейтті құрайды. Желдің жиілігі мен ... ... ... көтерілген жоғарғы деңгейдегі тұз тұрғындардың
денсаулығына зиян ... ... ... 11 % өсіп туу ... ... ... аулау кәсібі сиреген, оның салдарынан жұмыс
орындары да ... Бұл ... ... ... есебі бойынша әлемдік
деңгейдегі Чернобыль атомдық реакторының авариясынан кейінгі екінші орынға
қойылған мәселе. Сондықтан да 1992 ... ... ... ... көші-қондарын ауыстырулары мен кедейленуіне алып ... ... ... ... ұзақ уақыттан бері қалауын таппай келе жатқан
мәселе. ... ... ... ... Арал теңізі бүкіләлемдік қолдауды
қажет етеді. Осы ... ... ... ... Арал теңізін қайта қалпына ... ... 2000 жылы ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, ГТЦ жергілікті аймақтарды орман даласына айналдыру ісін ... мен ... ... [156]. ... 1 Га ... ... әдісі арқылы Қазақстан мен Өзбекстан аймақтарын
көгалдандыруды 2005 жылға дейін жабуға тиісті болған.
Германияның ... ... ... (IIZ/DVV). Бұл
Германияның халықтық университеттер ассоциациясы халықаралық ынтымақтастық
институты ... ... ... ... күрес ретінде
ересектердің білім алуын кеңейту ісімен шұғылданады. Бұл ... ... ... ... ... ... бірлесе отырып
серіктестік үлгіде қызмет атқарады. Ферғана бөктеріндегі ересектердің білім
алуына көмек көрсету жобасы ... ... ... ... Азиядағы, Қазақстандағы және Оңтүстік Кавказдағы К.Аденауэр
атындағы қор. Конрад Аденауэр атындағы қордың Ташкенттегі ... ... ... және ол Орталық Азиядағы, Қазақстандағы және ... ... ... ... ... бас ... болып
саналады. Аймақтағы қордың алға қойылған мақсат-міндеттері демократияны,
құқықтық мемлекеттілік пен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... Аденауэр атындағы қор саяси қор болып
саналады, оның іс-әрекеті қоғамдық орталықтар ... ... ... аса елде ... ... Бонн ... түбіндегі Санкт
Августинде және Берлинде орналасқан.
Орталық Азия елдерімен ынтымақтастығының ... ... ... ... ... ... ... саяси, экономикалық
және әлеуметтік дамуына үлес ... ... ... ... бері ... Германия мен Еуропа тәжірибелері орта-азиялық
елдер үшін құнды. Конрад Аденауэр атындағы қорының семинарлары шеңберінде
неміс референттерінің ... ... ... ... және баяндау
арқылы еуропалық тәжірибені меңгеруге мүмкіндіктері ашылған.
Демократиялық үдерістерге ықпал ету ... ... ... ... ... тақырыптарға конференциялар, дөңгелек үстелдер, семинарларды
ұйымдастыруды ... Бұл ... ... саясаткерлер,
сарапшылар мен белсенді жастар жиналады. Отандық саяси білімге ие мамандар
мен шетел сарапшыларының арасында ... ішкі ... және ... ... төңірегінде қызу пікірталастар жүргізіледі. Өз кезегінде бұл
шаралардың нәтижесі өзекті ... ... ... мен ... ... ... ... атындағы қордың жұмысында
аймақтағы ... ... ... үкіметтік емес ұйымдар,
мемлекеттік мекемелер, БАҚ, ... ... ... өзін-өзі басқару
органдары, академиялық жастар тобы, жекеменшік кәсіпкерлер, фермерлер ... ... ... ... ... ... бағытталған шаралар
демократияны дамыту үшін көрсетілген топтар саяси құралдарға ие ... ... ... ... ... яғни ... 60 % ... жастар екендігін ескерілгендіктен, қордың негізгі жұмысы жастардың
саяси білім алуына қолдау ... ... ... Ол үшін ... және ... түрлі семинарлар мен тренингтер
өткізілуде. Бұл шаралардың мақсаты көпдінді Орталық Азияда ... ... ... ... ... ... ... саласындағы ынтымақтастық дамушы елдер мен олардың ауыспалы
экономикалары үшін ... ... ... ... ... банкі» (KfW)
инвестициялар мен ... беру ... ... ... ... ... және экономикалық құрылымдарды кеңейту, ықпалды қаржы
институттарын ашу, сонымен ... ... ... қорғау мен салауатты
экологияны қамтамасыз ету болып саналады. Осы салада ... мен ... ... ісі ... ... бойынша жинақ банктерінің қоры 2003 жылдың
маусымында серіктестік жобасы шеңберінде Өзбекстанның халық банкімен (Халк
банки) ... ... ... ... Бұл жоба ... ... және ... министрлігі арқылы қаржыландырылады. Оның
серіктесі Биттерфельд аудандық жинақ банкісі мен Галле/Заале қаласының ... ... ... болып саналады.
Дамыту бойынша зерттеу институты Бонн университетінің пәнаралық
зерттеу институты болып саналады, ол ... және ... ... ... ... Арал теңізі бассейніндегі жер өңдеу ісі
бойынша табиғи қорларды экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... жобасын шығаруда.
Шетелдердегі неміс мектептерін басқару орталығы Германияның ... ... және ол ... ... ... қадағалайды.
Сонымен қатар, шетелдердегі неміс мектептерін басқару орталығы ... ету, ... және ... ... көрсету істерімен
шұғылданады.
Түйін: Жоғарыда көрсетілген деректерді келтірудің түйіні ... ... ... мен ... ету ... ... болған.
Зерттеу барысында байқағанымыздай, ЕО-та негізгі күшті қалыптастыратын
қуатты ел - Германияның орта-азиялық аймақта өзінің ... ... Бұл ... ... Орталық Азия мемлекеттерімен ... ... ... ... ұлт өкілдерінің Қазақстан мен
Қырғызстанның қоғамдық құрылымын қалыптастырушы ... ... ... ... ... ... үлесі мен оның ... ... да, осы ... ... ... – Орталық Азияға
осындай деңгейде назар аударудың астарында қандай мақсат жатыр, демек 5000
км-ге ... ... ... ... орта-азиялық аймаққа
бағытталған мақсат-мүдделерінің түп нұсқасы қандай факторға келіп тірелмек,
ол ... ... ... қалай жүзеге асырылуда?
Орталық Азиядағы Германияның қатысуын неміс үкіметінің ресми өкілдері
мен ғылыми сарапшылары аймақтағы ... ... ... ... түсіндіреді.
Мәселен, М.-К.Гумппенберг төмендегідей дәйектемелерді келтірген: «90-шы
жылдардың басынан бастап аймақтағы Германияның қатысуы ұстамды ... ... ... Азия ... ... басымдықта тұрған серіктестік
ретінде қарастырған емес, сондай-ақ тіптен назар аудармайтын аймақ ретінде
қарастырмады. Оның Орталық Азияда өмірлік маңызы бар ... ... ... Германияның мүдделері ішінде тек қана бір ғана маңыздысы
болды, ол - 90-шы жылдардағы Орталық Азияда бір ... аса ... өмір ... Осы ... негізінде аймақтың тұрақтылығы мен
қауіпсіздігі маңызды болды. Осы тұрғыда, Орталық Азиядағы ... ... ... ... үшін ... және ... мемлекеттерді
қалыптастырумен қатар, нарықтық экономиканы дамытуға мүдделі болды. Алайда,
Германия Орталық Азияда жүз жыл бұрынғы ... мен ... ... ... ... ... үлгісінде қалыптасып үлгерген қазіргі кездегі
аймақтағы өзге сыртқы акторлар сияқты билік пен ... ету ... ... ... ... [49, ... неміс ғылыми ортасындағы неореалистік көзқарастағы теоретиктер
Федеративті Үкіметтің XXI-ші ... ... ... ... қатысты
қабылдаған ресми концепцияларын сынға ала бастаған. ... ... ... ... ... жоқ, Германияның Орталық
Азиядағы қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету ... ... ... ... Германияның аймақтағы мүдделері реалистік жолда
қойылмаған.
Шығыс ... ... ... ... ... ... ... Азиядағы қатысуын қандай жағдайда өзгеріске әкелуге
болатын тұжырымдамаларды қарастырған. Оның ішінде жаңа ... ... ... ... ... ... ... ЕО-тың 2007 жылғы Орталық Азияға қатысты стратегиясы
қабылданғанға дейін жиі ... Оның ... ... Өйткені, ЕО
Орталық Азияға қатысты стратегиясын әуелі 2002 жылы 30-шы ... ... бұл ... ... сыни ... ... ... түйіні - осы 20022006 жж. арналған стратегиялық құжатта
да энергетикалық аспект тиісті орынға қойылмаған Мәселен, А.Варкоч ... ... ... ... және ... ... еңбегінде ЕО-тың 2002 жылғы қабылдаған стратегиялық құжатындағы
бағдарламалардың бірізді немесе жүйелі түрде ... ... ... ... ... ... ... қадағаланбауы
салдарынан, стратегияда белгіленген жобалардың жүзеге асырылуы нәтижелі,
әрі ... ... ... ... баға ... сыни ... нәтижесінде, Германияның орта-азиялық
саясатының негіздері толығымен «еуропалық ... ... ... ... ... ... төрағалық етуі барысында Қазақстан,
Қырғызстан, Тәжікстан, ... және ... ... ... ... қабылданған. Стратегиялық құжатта 2007-
2013 жылдарға арналған ынтымақтастық мүдделері нақтыланған, ондағы негізгі
тақырыптар ретінде адам құқығы, ... ... ... ... ... ... жаңа ... ретінде энергетикалық
мүдделер енгізілген.
Демек, энергетикалық ... ... ... қатысты неміс және
еуропалық мақсаттардың түп-нұсқасы болып табылады және экономикалық фактор
Германияның аймақпен қатынасындағы ... ... ... ... ... ... Азияға қатысты саяси
мақсаттарының жүзеге асырылу жағдайлары
Германияның Орталық Азияға қатысты ... ... ... ... ... ... мен даму ... қарай ерекшелінді:
1991-2001 жж. Орталық Азия мемлекеттерінің қалыптасу кезеңі. Бұл
кезеңдегі ... ... ... Азия ... ... ... ... мен халықаралық қатынастар аренасында жекелеген
орындарын белгілеу кезеңімен сәйкес келеді.
Бұл кезеңге ... ... ... сипаттама береді: «Аймақта әлемдік
және аймақтық ... ... ... ... ... өз даму ... ... АҚШ жаңа әлемдік тәртіпті
қалыптастырумен шұғылданды, ал Еуропа ... ... ... ету ... ... ... Осындай жағдайларда орта-азиялық
мемлекеттер өздерінің ұлттық ... ... ... ... Өзбекстан басшылары тоқыраудан шығу жолдарын іздестірумен болса,
Тәжікстан азаматтық соғыс желісіне ұшырап, 1997 жылдан ... ғана ... ... ... ... екі ... Қазақстан мен Қырғызстан
ғана жаңаша даму реформаларын бастап кетті... Әлемдегі көлемі жағынан 9-шы
орында тұрған Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... тырысты, сонымен қатар кәсіпкерліктердің
дамуына еркін кеңістік орнатты... Ал Қырғызстан президенті болса даму жолын
күтпеген жерден мемлекеттік құрылымды шұғыл реттеуден ... ... ... ... ... ... ... екі елінің
қайта бірігуіне қосқан үлесі үшін ... ... ... ... посткеңестік республикаларға олардың күрделі даму үдерісіне қолдау
көрсетуді мақсат етті. Оның астарында ... 1941 ... ... ... ... ... Орталық Азияға жер аударылуы барысында
құралған неміс ұлты ... ... ... Орталық Азиядағы неміс
ұлтының өкілдері аймақтағы кеңестік жүйенің ... ... ... ... ... ... Ол кездегі Қазақстанда 1 ... 100 000, ... 40 000 - нан ... ... ... ...... Германияға қоныс аударған. Олардан Қазақстанда қалғаны 250
мың ... ... ... ... ұлтының жалпы саны 10 мыңды құрайды.
Қазіргі уақытта ... ... ... мәселесі бойынша, ... ... ... ... ... яғни ... неміс
тұрғындарына әлеуметтік көмек көрсету және мәдени жобаларымен ... ... ... ... көрсету шаралары құқықтық негізде 1996
ж. ... және 1999 ж. өз ... ... ... азаматтарының
ішіндегі неміс кіші ұлттарына көмек көрсету бойынша ынтымақтастық» ... ... ... [17]. ... ... ... әлеуметтік, мәдени қатынастарының арықарай дамытылуы үшін
Германия ... ... пен ... ... ... ... жж. лаңкестікке қарсы күрес кезеңі. Бұл кезеңді батыс
елдерінің ... ... ... кезеңі деп те атайды. 2001 ж.
Ауғанстандағы террорға қарсы ... ... ... ... ... ... ... түседі. Ауғанстандағы ISAF
контингентіне логистикалық көмек көрсету мақсатында Германия ... ... ... Осы ... ... ... пен даму ... Федеративті Министрліктің Орталық
Азияға қатысты концепциясы қабылданған, ... ... 2002 ... ... ... ... ... түрде аймаққа қатысты
концепциясын жария етті.
Қабылданған концепцияларда ... ... ... ... ... қауіпсіздік пен тұрақтылыққа негізделетінін мәлімденген.
Сол кездегі Германияның қорғаныс министрінің айтуы ... ... ... ... ... ... ... Каспий өңіріне қатысты концепциясы және
Еуропаның энергетикалық мүдделерін ескере отырып, ЕО ... ... ... 2002-2006 жж. арналған стратегия құжатын қабылдайды. Бұл
стратегиялық құжат үш түрлі мүдделерді көздейді: қауіпсіздік, ... ... ... алдын алу және энергетикалық ... ... ... ... болған ЕО-та Германия тасымалдау
мәселесіне, дәлірек айтқанда, оларды әртараптандыру мүдделерін қарастыруға
міндетті болды.
Осы ... ... сәті 2006 ж. ... ... ЕО ... ресми іс-сапары барысында түсті. Еуропаның шикізат ... ... ... сөз ... рет ... ... ... Азиядағы шикізат экспорттаушы елдеріне Ресейден тәуелсіз
тасымал жолдары ұсынылды. ... ... ... бұл бастамалар өте
күрделі жағдайда тұр, өйткені аймақта Германия мұндай энергетикалық және
геосаяси ұстаныммен ... ... ... үшін оның ... беделі
маңызды. Оның үстіне Германияның дара ... ... ... ... ерекшеленеді. Германияның экономикалық ынтымақтасу ... ... ... ... 2005 ... ... ... - негізгі мақсат-міндет» деп бекітілген. Осы мақсаттың
алғышарттары болып демократияландыру, құқықтық мемлекетті ... ... және ... ... ... ... реформалары көрсетілген.
2005 ж. - бүгінгі күнге дейін. Түрлі-түсті ... ... ... Азия ... ... ... ... азайды, оның
үстіне Ауғанстанды қалпына келтіру ісі күрделене ... ... ... Азия ... ... ... Ауғанстан, Иран
территориялары арқылы Еуропаға тасымалдау жоспарлары сөзсіз екіталай ... ... ... ... ... ... 2007 жылғы
ЕО-та төрағалық ету кезеңінде «ЕО және Орталық Азия: жаңа ... ... ... ... ... ... ... пайдалана алды. Осы, әзірге соңғы құжаттың «негізгі мақсаты ... ... ... ... ... ... штатс-
министрі Г. Эрлердің жариялауы бойынша, қалған демократия мен ... ... ... ... ... ... ... Еуропа «бейбіт, тұрақты айналаны тудыруға» мүдделі
[125].
3. ГЕРМАНИЯ ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ҚАУІПСІЗДІК ПЕН ТҰРАҚТЫЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 ... ... ... ... ... және тұрақтылық
мәселелері
Орталық Азиядағы өзге сыртқы акторлар сияқты неміс және еуропалық
саясаты аймақтың ... мен ... ... ... ... фактор ретінде қарастырады.
Германия мен Еуропаның саяси мақсат-мүдделеріне сәйкес, орта-азиялық
аймақтың қауіпсіздігі мен тұрақтылығы неміс және ... ... ... ... ... ... ... да, неміс және еуропалық
саясаттануда Орталық Азияның қауіпсіздік аспектілеріне ... ... ... ... көптеп кездеседі.
Орталық Азиядағы қауіпсіздік саласында Германияның ұстанымы ... ... ... ... ... ... ... ету механизмдеріне екіжақты қатынастар, серіктестік, ынтымақтастық,
саяси диалог жатады. ... ... ... ... ... ... мен ... тікелей аймақ үкіметтеріне ... ... ... ... ... ... қару мен ... сияқты заңсыз қозғалыстар түрлеріне қарсы күрес секторларында
көрінеді.
Аймақтық тұтастыққа ... мән ... ... ... Орталық
Азиядағы қауіптер ретінде ең алдымен бес мемлекеттің ... ... ... ... ... мемлекеттілікті құрып кете алу
мәселелері қойылған болатын. Өйткені, сол кезеңдегі кеңестік ... ... ... ... ... онсыз да қирауға айналған
саяси-экономикалық құрылымдарының өмір сүруі тоқтатылған жағдайында қайта
құру, барлық құрылымдарды жаңа жүйе ... ... ... ... ... бірі ... ... Қазіргі кезееңдегі трансформация
жағдайында Қырғызстан мен Тәжікстан сияқты жас мемлекеттердің тұралап кетуі
күні бүгінге ... ... ... ... ... де
олардың әлсіз мемлекеттілігі алғашқы жылдардағыдай ... ... ... ... ... ... ... этнос құрамдарына
қатысты қақтығыс ықтималдылығының бар болуына қарамастан, соңғы 17 жыл
ішінде ... ... ... ... ... ... ... күрделі
қақтығыстар орын алған жоқ. Бұл неміс және еуропалық саясаттануда үлкен
жетістік деп бағаланады [90].
Сонымен ... ... ... тек қана ішкі институционалдық,
әлеуметтік, ... және ... ... ... тұрақты дамуына
ғана емес, сондай-ақ сыртқы ортаның да ... ... ... ... аймақтың дамуы қандай сыртқы күштердің ықпалында болатынын зерттеу
неміс саясаттануында ... ... ... ... ... ... 2000 ж. ... «Орталық Азиядағы
қауіпсіздік» атты ... 1-ші ... ... ... мен ... ... ... және аймақтық деңгейде
қарастырған [51l]. Оның ... ... ... ... құрылымдары мен әскер құрамы бұрынғы кеңестік қалыптан арылып,
жаңадан қалыптасу барысында, алайда ... ... ... пен ... ... салдарынан толық емес, сондықтан да Ресей
кадрларына тәуелді. Орта-азиялық мемлекеттердің ... ... ... мен ... емес ... ... беруге бағытталуда, алайда
қорғаныс күштері көршілес жатқан Ауғанстан территориясынан келетін қауіпке
жауап бере алмайды.
Орталық Азия мемлекеттерінің қауіпсіздік және ... ... ... ... «халықаралық терроризм» ұғымына жіті назар
аударылған, және Ауғанстан ТМД ... ... ... ең ... ... табылады, өйткені оның территориясынан ... және ... ... ... ... ... ... Қауіп факторы
«дәстүрлі емес» сипатқа ие.
У.Хальбахтың берген деректерінде орта-азиялық ... ... ... - ... ... ... деп ... Оның себебі,
аймаққа жақын орналасқан Ланьчжоу ауданында орналастырылған Қытайдың әскери
күші мен ... ... ... ... қондырғылары қауіпті болып
саналған. Алайда, бұл мәселе 1996 ж. ... ... ... мен ... шекаралар мәселесі бойынша өзара ... ... ... ... ... өз ... тапқан. Оның орта-
азиялық мемлекеттер үшін, әсіресе Қазақстан үшін маңызы өте зор.
Қазақстанның қауіпсіздік ... және ... ... ... ... ... және ... орта-азиялық елдермен
салыстырғанда Қазақстанның ішкі саяси жағдайы тұрақты ... ... ... ... 1996 ж. 50:50 көлемінде қазақтандырылды, 1999 ж.
әскер санының ... ... 65000 ... оның 19000 әуе ... ... Жартылай әскери күш саны 34000 адам, оның 20000 ішкі ... ... ... 12000 ... сақшылары, ал 2000
президенттік қорғаныста қолданылды. ... ... ... ... келтіреді: «Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... бағытталған,
мысалы ұзындығы 5.866 км. құрайтын ... ... ... үшін әлі де ... ... ... ... Ресейге қосу талабы тез ұмытылатын нәрсе емес. Ал, ... ... ... ... 90-шы жылдардың басында
Қырғызстан және ... ... ... аралас жатқан, әрі ара-жігі
бекітілмеген 130 аудан бойынша шиеленісті жағдай туындаған, оның ... ... ... ... 2.153 км. ... ... ... Қазақстанның геосаяси жағдайын төмендегідей ... - екі ... ... державаның ортасындағы кең ... ... ... ... ... және табиғи шикізат көзіне бай, алайда
географиялық ... ... ... және ... құрылымдарына ұшыраған
геосаяи орталық. Бұл орталықта Ресейдің әскери-техникалық ... ... ... ... ондағы орыс және орыс
тілді еуропалық тұрғындардың ... ... ... ... оңтүстік провинцияларды ажыратады. ... ... ... екі түрлі бағытта дамуы әуелден-ақ қатерлі еді. ... ... ... Алматыдан Астанаға ауыстыру орынды,
алайда әзірге ол интеграцияланған орталық сипатын бере ... жоқ» ... ... ... ғалымының пікірінше, Қазақстанның Қытаймен бейбіт
қарым-қатынастары мен энергетикалық саладағы ынтымақтастығына ... үшін ... ... СиньЦзянь Ұйғыр автономиясына көрсетілетін
қысымның салдарынан өз жеріндегі Ұйғыр ауданында ... ... ... ... тартылып кетуінен қауіп бар. Әзірге мәселені Қазақстан
Қытаймен кіші ұлттар қатысындағы саясат шеңберінде ... яғни ... ... ... ... ... мен өз территориясындағы
ұйғыр кіші ұлтының мәселелерінің балансын ұстап тұр.
Халықаралық терроризм, ұйымдастырылған қылмыс және ... ... ... үшін ... 1999 ж. ... әскери доктринасына жаңалықтар
енгізді. Соның нәтижесінде қорғаныс саласындағы қаржы көлемі 40% ... ... ... ... ... саласында серіктес елдермен, ең
алдымен Ресей, САО, АҚШ, Түркия және Германия елдерімен ынтымақтастықты
қалыптастыруды көздеді. ... және ТМД ... ... ... ... қамтамасыз етілген қауіпсіздік кепілдігінде Қазақстан
ерекше орынды иеленеді. ... ... ... ... ... мен қару-
жарағынан Қазақстан 1993 жылы өз еркімен бас тартуы мен ... ... ... ... ... қол қоюына» байланысты
Қазақстанның тәуелсіздігіне, егемендігіне және территориялық ... АҚШ, ... және ... ... ... сияқты атомдық
державалар тарапынан қауіпсіздік кепілдігі берілген.
Өзбекстанның қауіпсіздік құрылымы және қауіпсіздік ... ... ... ... Өзбекстан ең алдымен өзінің
географиялық орналасу жағынан, яғни өзге орта-азиялық елдер сияқты ... ... ... ... және төрт орта-азиялық
мемлекеттердің дәл ... ... ... Орталық Азиядағы
интеграциялық орта ретінде танылады.
Халық санының өзге орта-азиялық мемлекеттермен салыстырмалы ... ... ... ең көп ... ... ... 1999 ж. мәліметтерде жалпы
саны 74000 адам болса, оның 80% өзбектер. 18000-20000 адам ... ... ... ... ... ... 330 млн. АҚШ ... құраған.
90-шы жж. басында Өзбекстанның қауіпсіздік және сыртқы саясаты Ресейден
алшақтау болды. Бұл ... ... ТМД ... арасындағы
ұжымдық қауіпсіздік келісімінің мерзімін ұзартудан бас тартуы мен Ресейді
сынға алушы мемлекеттер тобы ГУ(У)АМ-ға ... ... ... ... ... ... ... актілерінен және
Ташкенттегі үкімет үйіне қарсы шабуылдарынан кейін, Өзбекстан Президенті
И.Каримов ... ... ... ... ... ... жақында орналасқан Ресеймен ... ... ... ... ... Ресеймен қарым-қатынастарын
қайтадан қалыптастыра бастады. 2001 ж. 17-ші қаңтарында Өзбекстан өзінің
әскери ... ... ... ... ... ... болып белгіленді.
Түрікменстанның қауіпсіздік құрылымы және қауіпсіздік жағдайы. Неміс
саясаттануында Түрікменстан орта-азиялық ... ... ... ... ... жеке үстемдігімен басқарылатын мемлекет болып танылған.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... және ... ... көптүрлі әскери ынтымақтастықтардан алшақ, тұрғындар
санының (5 млн.) шамалы ... ... ... бір ... ... тұру ... бейтараптық танытады. Дегенмен де, екіжақты ... ... ... салада ынтымақтасуда, мысалы, ол өзінің
оңтүстіктегі 2.300 км.-ге созылған Иран және ... ... ... үшін ... ... ... Оның ... әскери академияларында дайындықтан өтеді. Сонымен қатар, Түркия,
Иран және Пәкістанмен түрікмен офицерлерінің арнайы ... ... мен ... ... ... жағдайы. Өзіндік
әскери қорларына қарай бұл елдердің ... ... ... да, екі ... ... де ... ... ортасы ретінде
қарастырылады. Мәселен, Қырғызстанның оңтүстік ... Ош, ... ... ... ... ... ... есірткі және
қару-жарақ жолдары жатыр, ол жолдар Тәжікстан арқылы ТМД елдеріне ... ... ... ... ... ... ... аудандар Өзбекстанның ықпалында қалды, сол себепті олар
Қырғызстанның орталығынан тысқары қалған. Сонымен қатар, ... ... ... ... территориялары «ұлттық
ымырашылдық» ... бой ... ... ... 9000 ... саны 1999 жылғы лаңкестік қауіптеріне төтеп беруде
қабілетсіздік танытты. Сондықтан да ... ... ... да 2000 ... ... ... ... әскери саладағы ынтымақтастығын «азаматтық соғыс»
салдарынан 1993 ... ... 200 000 адам ... әкелген соғыстан
кейінгі Тәжікстанның көрінісі мынадай қауіптердің ... ... ... ... ... ... қарама-қайшы идеологиялық
көзқарастар, экономикалық ресурстарға бәсекелестік, ішкі аймақтық қарама-
қайшылықтар, сыртқы ... ... ... ... Иран және ... ЕҚЫҰ ... халықаралық ұйымдардың делдалдық ұмтылыстарының нәтижесінде
ресми түрде соғыс аяқталып, «ұлттық ... ... ... ... соғысушы жақтардың барлығы дерлік тартылмады. Соғыс аяқталғанымен де,
Тәжікстанның мемлекеттілігі әлсіздікті көрсетті. ... оның ... ... қауіпсіздік концепциялары дұрыс жолға қойылмады, ұлттық
мүдделерінің анықталуы, ішкі даму үдерістері мен сыртқы саяси басымдықтары
тежелді. Оның ... ... ... ... ... ... ... тілді елдердің аймақтық қауіпсіздігіне, қауіпсіздік
саласындағы аймақтық ынтымақтастығына ... аз ... оның ... қатысты ұстанымында сенімсіздік танытты. ... ... ... ... ... ... Қазақстан, Өзбекстан,
Қырғызстан елдерінің әскери ... ... ... ... ... 1992 ж. ... ... реттеуге іс жүзінде көбінесе Ресей,
Иран және БҰҰ мен ЕҚЫҰ сияқты халықаралық ұйымдары ғана ... 1999 ... ... Тәжікстан әскері 8.200 адам, ал шекара сақшыларының
саны 14.500, оның көпшілігі орыс ... ... ... ... ... ... біріккен оппозияциясының» әскер саны 5000
адамды құрайды. 1999 жылдан бастап, орыс ... ... ... түрде
Ресейдің әскери базасы ретінде қалдырылды.
Орталық Азиядағы қауіпсіздік ынтымақтастығы. ТМД шеңберінде 1992 ж.
Ташкентте ... ... ... ... (ДКБ) ... деп
қарастырылмады. Бұл құрылым басында салғырттық ... ... ... мен ... ... ... етуден бас тартты. Оның
үстіне, қақтығыстар «ТМД ... орын ... деп ... ... өз территориясынан тыс шығарылмайтындығын жариялады. Тек оларды
біріктіруші фактор ол Ауғанстан жағдайы болды. Батыс ... ТМД ... ... ... ... ұйым ... ұсынбады, тек қауіпсіздік
ынтымақтастықпен шектелді.
Соның нәтижесінде, ТМД шеңберінде дезинтеграциялық үрдістер басталды,
олар ... ... ... ... ТМД ... ... ... тұнып тұрған оңтүстік
мемлекеттерін Каспий төңірегінде интеграциялануды ұсынды. Бұл ... ... ... өсіп келе ... АҚШ пен ... қауіптенуден
туындаған. Осы орайда, Грузия, Украина, Азербайджан және Молдова ... ... ... ... бағыттағы «ГУАМ» мемлекеттер тобын
құрды, оған 1999 ж. ... ... ол топ ... ... ... ... қауіпсіздік және әскери ынтымақтастық алғышарттарын
қалыптастырды.
Әскери саладағы екіжақты немесе ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырылды.
Ресей орта-азиялық мемлекеттермен әскери салада екіжақты қатынастарын
дамыта отырып, 2000 ... ... ... «Ұжымдық Қауіпсіздік
Келісімінің» алғашқы ... ... ... ... Ұйымның мақсат-
міндеттерін анықтауда «халықаралық терроризммен ... ... ... ... ... сәйкес ұйымның беделі артты.
Тәуелсіздік алған орта-азиялық мемлекеттерде аймақтық ... ... ... пен ... ... ... ... посткеңестік онжылдыққа шегерілді. Орталық Азияға тән
аймақтық ынтымақтасу құрылымдарына «Орта-азиялық экономикалық одақ» ... Бұл ұйым ... ... ... Ресейге тәуелсіз ұйым болатын.
Ұйым Қазақстан мен Өзбекстанның ... ... ... ... ... ... ... негізі 1994 ж.
Қырғызстанның ұйымға мүшелік етуімен ... ... ... ... аяқталғаннан кейін қосылды. Алайда іс жүзінде бұл ұйымның тек ... ... ... ... ... ... мәселесі, шекара мәселелері, қоршаған орта, су және т.б.
мәселелер Орталық Азияда аймақтық ... ... ... ... және ... ... ... кеңістіктегі орта-азиялық
мемлекеттердің интеграциялануына кедергі болып отырған нәрсе ол әрбір елдің
өз егемендігіне ... және ... мен ... ... ... ... болып отыр. Алайда, ұйым орта-азиялық елдері арасындағы
кедендік тарифтерді үйлестіруге үлесін қосты. ... ... ... ... ... ... ... 500 адамнан тұратын орта-азиялық
бейбіт әскери CENTRAZBAT батальоны ... ... де, ... ... ... ... ... көзқарасында тек «қағаз
жүзіндегі интеграция ... ... ... ... ... ... болатын факторлар ол
аймақ елдерінің қатынастарындағы кедергілер. Мысалы, Өзбекстан Тәжікстанды
өзінің территориясында террористік базаны ұстап отыр деп ... ... ... ... солтүстігінде орналасқан Ленинабад аумағына
Өзбекстанның ықпал етуінен ... ... ... ... ... ... өзбек экстремистері қоныстанған. Сонымен қатар, ол
ауданда 1997 ж. ... ... ... ... ... ... ... Тәжікстанның әскербасы Худойбердиев басқарады.
Ал Қырғызстан ... ... ... ... ықпал етуінен
қауіптенеді, себебі, өзбек-тәжік ... ... ... ену қаупі бар. Бұл жағдайдан бөлек, Өзбекстан «Қырғызстанды
Тәжікстаннан енген ... ... ... отыр» деп айып тағады.
Террористермен күрес жүргізу ... ... ... мемлекеттер
шекара режимін қатайтты. Ал бұл ... өз ... ... ... әкелді. Сонымен, Орталық Азияда бірыңғай геосаяси
және геоэкономикалық кеңістікті қалыптастыру жобасы ... қол ... жуық ... 5-10% іске ... саясаткерлерінің көзқарасында интеграция үдерісіне ... ... ол ... ... ... ... ... Қазақстан мен Қырғызстан халықаралық қаржы ... ... ... ... отырып, экономикалық реформаларды
жүргізуге ұмтылды. Ал ... ... ... ... ... алуы үшін экономикалық үдерістерге мемлекеттің араласуын дұрыс деп
санайды.
Қытаймен саяси қауіпсіздік саласында ... Азия ... ... Тәжікстан және аймақтық державалар Ресей мен Қытай
елдері бұрынғы ... ... ... өзара сенімділік
таныту мақсатында «Шанхай бестігі» форумында бірікті. Көпжақты деңгейдегі
ынтымақтасу шеңберінде Қытай ... ... ... ... қол қою ... ... қатынасын нақтылауға тырысты. Форум ортақ
экологиялық және су мәселелерін, трансшекаралық ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... бірлесіп шешуге
бағытталды. 1999 жылдардан басталған «халықаралық лаңкестік» мәселесі ... осы ... ... ... ... ... аймақ
қауіпсіздігі үстем болды. Аймақтың қауіпсіздігіне Ресей мен Қытай да
мүдделі болды, осы ... ... ... 2000 ж. кездесуінде ұйымға
мүше мемлекеттер «этникалық ... ... ... және ... ... ... бекітілді.
Ресей әскери құрылымдарына тәуелді болған ортаазиялық мемлекеттер
әскери құрамын жаңа заман ... сай ... ... модернизациялауды
жөн көрді. Осы ретте Қазақстанда «Бейбітшілік үшін ... ... ... Каролинадан жетілдірілген парашютистік әскери
жаттығулар жүргізілді. Алайда, ... ... ... ... ... ... АҚШ үшін ... шаралар жеткіліксіз болды.
Шығыс Еуропа, Кавказ және Орталық Азияның кейбір ... ... ... ... құрылымға тартылу үдерісінен қауіптенген Ресей
Үкіметі Орталық Азиядағы қатысуын нығайту үшін ... ... ... ... ... іс-шаралар қатарын көбейтті, нақтылы жоба ... ... жаңа ... ... ... ... орта-азиялық мемлекеттер ұлттық қауіпсіздіктерін
қамтамасыз ету барысында өзара аймақтық ... пен ... ... ... ... ... отырған ядролық державалармен
«халықаралық лаңкестікке қарсы күрес» атты акциясына қатысу арқылы екіжақты
немесе көпжақты деңгейлерде ынтымақтасуды жөн ... Азия ... ... ... ... ... ... мемлекеттерге қарсы діни ... ... ... ... ... ... қоныстануы, сондай-ақ өз
құрылымдарының дамуы мен күшеюіне жағдай жасалынуы. ... ... ... ... ... ... орта-азиялық
тұрақтылыққа қауіп төндіруші мынадай экстремистік күштер қоныстанған:
1. Бұрынғы антикеңестік ... ... ... ... ... Ауғанстан мен Өзбекстан шекараларына жақын Мазар-и-Шариф ... ... ... ... ... өз еліндегі үкімет
билігін қолдарына алу;
3. Аймақты ... ... ... ... ... (ИДУ). Олардың Кабулда орталығы орналасқан;
4. Қытай территориясындағы Синь-Цзянь ұйғыр ауданы үшін күресуші ... бұл топ ... ... ... мемлекеттер ішінде сыртқы саяси бағытында Ауғанстанға
қарама-қарсы ұстанымды білдірген елдер ... мен ... ... азаматтық соғыс барысында Ауғанстан жерінен тартылған эктремистер
қаупін өз басынан өткергеннен кейін, оның салдары қандай болатынын ... ... да ол ... ... ... келуді қаламайды.
Өзбекстан Ауғанстанға және оған ... ... ... ... ашық ... білдіреді, ол талибтерден келетін қауіп-қатерлерден
тек қана ... ... ... ... ... да ... ... Қытай, Үндістан және Иранмен одақ ... ... Ал ... ... танытатын Түрікменстан Ауғанстанда «талибтік режимнің
орнауын» құптамайды, ... ... ... ... ... ... Ауғанстанға қарсы соғыс акциясына қатысуды қаламады .
Ауғанстаннан Орталық ... ... ... ... ... ... және ол қауіптерге орта-азиялық елдердің қауіпсіздік
құрылымдарының қаншалықты деңгейде әлсіз екендігін неміс ғалымы У ... ж. ... ... ... көрінді деп санайды [52]. Ферғана
бөктерінде ... ... құру ... ... ... Тәжікстанның территориялары арқылы Қырғызстанның оңтүстік-
батысында орналасқан Баткен ауданына басып ... ... ... ... ... ... шекаралары арқылы Өзбекстан территориясына
енуі қажет болған. Бұл ... 2000 ж. ... ... қозғалысының»
басшылары Тахир Юлдашев пен Жума Намангани 70-100 адам ... ... ... ... ... пайдаланып,
Өзбекстанның Сурхандария ауданына басып кіру арқылы жүзеге асырды. Бұл
төнген қауіп ... ... мен ... ... ... ... шегерілді. Дегенмен ... ... ... ... деген болжам бар. 380 000
тұрғыны бар Баткен ауданы Тәжікстан арқылы Ауғанстаннан ... ... ... ... ... айналған. Себебі, ауданның табыс
көзі есірткі тасымалдаудан келеді, сонымен қатар бұл жол ... ең ... ... жол ... табылады.
1999 жылдан бері ... және ... БАҚ ... «діни экстремизм», «ұйымдастырылған қылмыс және есірткі
саудасы», «халықаралық ... ... ... ... ... ... ... қозғалысы» басты назарда болды.
Бұл ұйым ... ... ... ... ... ... ... діни
оппозициялық топ болып құрылған, кейін ол репрессияға ... 2000 ... ... өзбек тобының келбеті қаруланған «радикалды экстремистер»
қатарында болды.
Неміс саясаттануында Орталық ... діни ... ... ... ... ... ... ыдырағаннан кейін бұл
ағымдардың Өзбекстан, Тәжікстан және Қырғызстан шекараларының түйісетін
жері, яғни ... ... ... толы ... ... ... Ферғана бөктерінің радикалды сипатқа ие ... ... ... ... ... ... діни ... негізінен бұрынғы кеңестік дәуірде, әсіресе діни ... жиі ... ... ... ... ... идеологиялық бағыты фундаменталистік сипатқа ие болған «ваххабизм»
ағымы ислам дінінің бір тармағы болып ... және оның ... ... ... ... Кеңес Одағы фундаментализмнен көп қауіптенетін еді, дегенмен
де қазіргі Орталық ... діни ... ... ... ... ... дін ... мен дәстүрлі емес ... ... ... аймақ мемлекеттерінің исламдық мемлекеттермен қарым-
қатынастарын жаңа жағдайларда қалыптастыруының нәтижесінде тараған жаңа
діни көзқарастардың ... ... ... [63]. Осы тұжырымды
нақтылау үшін неміс ғалымы У.Хальбах ... ... ... - Сауд ... ... дін – ... дінінің бір түрі
болып саналады. «Вахаббия» ... ибн ... ... ... Оның ... бойынша, онсызда монотеизмді (таухид), яғни құдайға
серік қосудан («қасиетті рух», «аруақ» деген ... ... ... дәріптейтін ислам дінінде қосымша «Исламның түпкі іліміне»
жаңалықтарды ... жоқ ... ... ... салынған.
Олардың мақсаты орта-азиялық аймақта «таза», «шынайы», «қоспасыз» ... ... діни ... ... ата ... қасиетті рухты сыйлап
үйренген орта-азиялық қоғамдағы салт-дәстүрлерге қарама-қайшы келеді».
Неміс саясаттану ғылымдарының ішінде ... ... ... Азия ... ... фактор немесе елдердің даму бағыты
ислами ағымда ... онда бұл ... ... ... және еуропалық
қауіпсіздігіне қатысты болмақ. ... бұл ... ... ... даму ... ислам факторы неміс және ... ... ... туғызатындығының айғағы.
«Орталық Азиядағы ислам» тақырыбында көтерілген бұл үдерістер кейіннен
геосаяси және қауіпсіздік саясаты контекстінде ... ... ... ... ұғымдарына айналды. Сонымен қатар, бұл ұғымдар
мағынасының конвертациясы аймақ елдерінің тікелей мәдениеті мен ... ... ... ... орнықты.
Ресми түрде аймақтағы ... ... ... ... ... ... саудасы мен тасымалдау сияқты
тұрақтылық ... ... ... ... ... топтардан туындайды деп тұжырымдалды.
Мысалы, Өзбекстан Президентінің еңбегінде «Тәжікстандағы және
Ауғанстандағы ... ... ... ... ... кетуі мүмкін, соның салдарынан лаңкестік актілерімен қатар экстремизм,
есірткі мен заңсыз қару-жарақ саудасы, ұлтшылдық және этникалық қақтығыстар
үдерісі жиі орын ... [126]. ... ... ... ... және ... ... кедергі немесе қауіпсіздіктің қатерлісі
«діни экстремизм» болып саналады. Оның ... де ... ... ... ... елдің ішіндегі «Адолат», «Хизб-ут-таһрир»
сияқты діни-идеологиялық көзқарастағы оппозициялық топтардың әрекеттерімен
күресуде, сонымен қатар Ауғанстан ... ... ету ... ... «Өзбекстан ислами қозғалысы» сыртқы күш ... ... ... Осы ... адам ... тақырыбына қатысты неміс
сарапшыларының ... ... ... ... ... ... ел ішіндегі бейбіт мұсылман азаматтарын да тұтқынға алуда» деген
тұжырымдамалар жиі кездеседі.
Ферғана көлемі жағынан 200 км-ге ... ... ... саны 14 ... ... ... Азия ... ¼ құрайтын аймақ. Андижан сияқты
өзбек территориясында халықтың орналасу тығыздығы 1 км2 – та 500 ... ... ... ... ... ... ... бұл ауданның
әлеуметтік-экономикалық жағдайы құлдырауға ... ... ... ... ... ... бөктеріне тән жергілікті қауіпсіздік мәселелері олармен
күресуді талап ететіні ... ... ... және ... ... жері ... аудан болғандықтан, географиялық,
демографиялық, әлеуметтік-экономикалық және тарихи-мәдени ерекшеліктеріне
қарай бүтін Орталық ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға алып келді.
Неміс саясаттануында қарастырылатын «жаңа қауіптер» ұғымы бойынша,
посткеңестік ... тән ... ... қауіпсіздік мәселелері жатады:
әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... демографиялық даму мәселесі қоршаған орта ... ... ... аса ... ... аймақтың геосаяси
айналасы, аймақтағы жетекші державалардың саясаты, оның ішінде әсіресе орта-
азиялық мемлекеттердің Ресеймен қатынастары.
Сонымен ... ... ... пен тұрақтылық тақырыбына
бағытталған аймақ елдеріндегі демократиялық және ... даму ... ... ... ... кең ... сарапталынған.
Жоғарыда көрсетілген мәселелер этникалық, діни және саяси экстремизмнің
дамуына екі есе үлес қосады.
Посткеңестік елдерге тән «жаңа қауіптер» ішкі ... ... ... ... қатар мемлекетаралық қақтығыстарды да тудыруы ықтимал.
Қазақстан ... ... «XXI ... ... атты ... ... ... төнетін қауіптер сепаратистік,
экстремистік және фундаменталистік күштер болып саналады [127].
Этникалық және территориялық ... ... ... ... ... қауіпсіздік саласындағы келелі ... ... ... ... - ... қақтығыстардың
ықтималдылығы. Олардың еңбектерінде, ... ... ... ... ... ... ... басталып кетуі мүмкін» ... ... ... ... және ... ... бұл ... XX 90-шы жылдарында өзекті болғанымен, XXI ғасырда жаңа «дәстүрлі
емес» қауіптердің басымдығына ... ... ... ... орын ... мәселелер қатарына жатпайды.
Неміс және еуропалық зерттеушілер бұл ... ... ... ... ... ... ... тиімді табыстарға
жетті деп есептейді. Қазіргі кезеңде бұл мәселе тек қана ... ... және үш ... ... ... ... шекаралары түйісетін Ферғана бөктеріне қатысты айтылады.
Ал, ... ... ... құрамы гетерогенді болғанымен,
Орталық Азияда этно-территориялық қақтығыстар ... ... ... ... ... төмен деңгейде. Дегенмен ... ... ... ... Өзбекстан мен Түрікменстан
мемлекеттеріне қарағанда ... мен ... үшін ... ... ету ... ... ... У.Хальбах
көпұлтты Қазақстан жайында былай дейді: «90-шы жылдардың ... ... ... ұлт ... саны 40% ғана ... дәл ... көлемде
орыс ұлты және ... ... ұлт ... ... ... ел Президенті Н.Назарбаев этникааралық балансты қалыптастыра
алды» [61]. ... ... ... ... ... ... бар ... алғашқы жылдардағы болжамдар ақталған жоқ. Дегенмен
де, этносаяси балансты ... тұру ... ... ... бірі болып саналады» [59, 6].
Демографиялық даму мәселесі Орталық Азия мемлекеттерінің жалпы дамуы,
қауіпсіздігі мен тұрақтылығы туралы ... ... ... ... ... Азияның 60 млн.-ға жуық тұрғынының 25% Өзбекстанда
қоныстанған, ... ... ... ... ... тығыз орналасқан
территория болып саналады. Ал Қазақстанның демографиялық жағдайы ерекше.
Себебі территория көлемі жағынан ... ... ... ... ... ... бойынша, 16,4 млн. адамды құрайды, оның ... ... ... ... неміс, украин сияқты кіші ұлт ... өз ... ... ... ... ... азаюы және өлімнің көбеюі салдарынан
ел депопуляция дағдарысына ұшыраған» [59, 4].
Қоршаған орта мен су ... ... ... ... ... ... қарастырылған. Мысалы, неміс сарапшысы У.
Хальбах былай дейді: ... ... ... ... тым ... ... мен ... жағдайында ол тек мақта ... су ... ... қоршаған ортаға зиян ... ... ... ... атомдық, химиялық және биологиялық
қару-жарақтарды өндіру нәтижелері мен сынау ... ... ... ... ... Павлодар сияқты солтүстік және ... ... ... ... ... алып ... ... Арал теңізінің құрғау мәселесі қазіргі кезеңнің
өзінде өзекті мәселе болып табылады» [59, 5].
Неміс ... ... ... ... ... ... ... экология саласындағы мемлекетаралық ... ... деп ... ... ... аймақтағы
экологиялық шиеленістердің Арал теңізі мәселесіне шоғырландырылған. Арал
теңізінің тартылуы мен ластануы аймақтағы экономикалық, ... ... ... ... ... ... ... құрғалған
пестицидті ауданына Батыс Өзбекстан, Қазақстанның ... ... ... территориялары енеді. Бұл пестицидті ... 5 млн. ... ... Бұл ... әлем ... неше
жерден барлау ісін орындағанымен де, осы қауіпті мәселеге ... қол ... ... ... және халықаралық деңгейде іс-
шаралар өткізілгенімен де, мәселенің ... ... ... Неміс
сарапшыларының пікірінше, ол мәселенің шешімі тек қана аймақ мемлекеттеріне
ғана байланысты болып отыр, себебі, су қорларын пайдалану жүйесіндегі ... ... мен ... ... ... қалыптастыру
арқылы ғана жүзеге аспақ. Суға сұраныс жаз ... ... ... ... ... мен мақта өсіру кезеңінде жоғары
деңгейде көтеріледі. Дарияның Қырғызстан жерінен бастау алатыны белгілі,
сондықтан да қыс ... ... мен ... ... ... ... ... Қырғызстан қашанда жаз ... ... су ... пайдалану арқылы екі елдің суға ... ... Осы ... ... ... су ... ... бойынша ортақ консорциумды қалыптастыру қажеттілігі
туындайды. Сонымен қатар, аймақтық су ... іске қоса ... ... ашу ... Оның ішінде аймақ мемлекеттері тарапынан
су қорын пайдалану бойынша мәселені шешуге қатысушы ... ... ... және ... ... үшін ... қасиеті мен көлемі
туралы мәліметтер мониторингі, болжамдар мен жинақталған құжаттарды ... ... ... ... ашу ... ... су қорларын ережеге
бағынбайтын, үнемі қақтығысты жағдайда пайдалану аймақ үшін өте қауіпті.
Аймақтағы кедей ... ... ... ... мен Тәжікстан
өздерінің су бастауларында орналасу жағдайына байланысты су саясатын ұтымды
пайдалануда, әйтсе де ... мен ... ... көрсетуіне
қарамастан, өздері сол елдерден жанармай импортына жоғары деңгейде тәуелді.
Неміс сараптамаларында Өзбекстан мен ... ... ... ... ... мен ... арасындағы Сырдария өзендері бойындағы Нарын
және Тоқтағұл су қоймалары, сондай-ақ Қазақстан мен Қытай ... ... ... ... ... бар делінген [52, 32].
Сондықтан да, Германия дамыту саясатында орта-азиялық аймақтағы су
қорларын пайдалану барысындағы ... мен ... ... алу ... ... ... бұл жобалар тек аймақтағы саяси
және ... ... ... ... түйістіру қажеттілігін түсіндіру мен
оң көзқарастарды қалыптастыруға үлес қосқанымен, су қорларын пайдалану
бойынша әлі де ... бір ... ... жоқ. Су мәселесі ... ... де ... ашық ... ... отыр.
Су мәселесі жайында Гисен қаласындағы Юстус ... ... ... ... профессоры, доктор Э.Гизе “Суға
қатысты қақтығыстар. Орталық Азиядағы суды пайдалану бәсекесі” мақаласында
былай дейді: ... ... ... кеңестік республикалардың дербес
мемлекеттіліктері аймақтағы су мәселесін одан әрі ... ... ... ұлттық даму стратегиялары қарама-қайшы ... ... ... ... Әдеттегі бөлісуден шығатын қақтығыстар әрқашанда жоғары жақта
және төменгі жақта орналасқан иеліктердің ... суды аз ... ... қою ... мен энергия өнімдері саласында секторалдық
қақтығыстарды ... Осы ... ... ... шегінен шығып
кететін болғандықтан, осы аймақта ... ... ... АҚШ, ... Олардың барлығының да геостратегиялық мүдделері және мөлшерден
тыс энергия ... бар [85, ... ... ... XXI ... су мәселесі геосаяси
тұрғыда маңыздылыққа ие болады делінген. Осы ретте су қорларын пайдалану
мәселесі Қазақстан үшін тек ... ... ... ғана емес,
сонымен қатар стратегиялық қауіпсіздіктің құрамды бөлігіне айналуда.
Неміс саясаттанушыларының көзқарасындағы Орталық Азия ... ... ... ... ... атап ... ... Азия
мемлекеттері мынадай салаларда Ресейге тәуелді деп көрсетеді [57]:
- Сауда-экономикалық қатынастарда;
- Энергетика саласындағы ... ... ... Шекара қорғанысындағы әскери тәуелділік (Тәжікстан Ауғанстан
шекараларына қатысты);
- ... Азия ... 13% ... орыс тілінде сөйлейтіндер,
оның ішіндегі 9,5 млн. орыс ұлт ... ... ... да ... мемлекеттер, оның ішінде әсіресе Қазақстан тіл және ұлт мәселесінде
Ресей ұстанымымен санасуы қажет.
Ресейдің орта-азиялық ... ... ... ... ... мектебінің ғылыми қоғам ... ... ... ... Ресейдің Орталық Азияға қайта ... ... ... ... ыдырағаннан кейін Ресейдің сыртқы ... ... ... роль ойнамады деген тезисті келтіреді [128, 277].
Сонымен қатар, ол В.Путиннің ... рет ... ... ... Ресей
қайтадан аймаққа қарай қаржы құралдары мен инструменттерін бағыттай бастады
деп тұжырымдайды. А.Матвеева “Орталық Азияда - ... ... ... экономикалық мүдделері көзделген және де ҚХР, АҚШ пен ... ... ... ойын ... ... Осы кезекте Путиннің артқа
қайту моделі немесе кеңестік жүйенің тәжірибелеріне ... ... ... ... ... ... Азияның ... ... ... ... Әрине, олардың Мәскеу
диктатурасына бағынуға әзірлігі жоқ” ... ... ... ... ... және ... ... жайында У.Хальбах
“Мәскеудің оңтүстік саясаты. Каспий төңірегіндегі Ресей мен Батыс ... ... ... ... ... ... ... ма деген
сауалға жауап іздейді [66, 77]. Әрине, автордың пікірінше, бұл сұрақ ... ... ... ... бұрынғыдай Орталық Азия мен Кавказ
аймақтарында бір өзі ғана ... ... ... ... ... ... ... өсуі мен бұрынғы ағайынды республикалардың сыртқы
саясаты әртараптандырылғандығына ... ... ... ... ... ... ... Оның мәнісі, АҚШ, Қытай және т.б. аймақтағы
акторлармен қоса Еуропа энергетикалық мүдделеріне сәйкес Орталық ... ... ... ... және газ ... ... жіті мән берсе,
бұл жағдай көптеген шиеленістерге ... Осы ... ... бір ... ... үшін ... ... кеңістігінде мұнай өндіру орындарының табылуы тек қана батыстың
емес, сонымен қатар аймақтың өзінің де ... ... ... ... газ импорттау саласын әртараптандыруды жобалаған мерзімде аймақтың
мемлекеттері Ресейден ерікті болғысы келді. Берлин қаласындағы ... ... ... ғылыми қызметкері Р.Гётц “Әртараптандырудың мифтері. Еуропа
мен Каспий кеңістігіндегі табиғи газ” атты ... ... ... ... экспортының батысқа қарай бағытталған
желілерін қайта қарастыру мақсатында бірқатар шартты ... орын ... ... ... саяси бақылауындағы әртараптандыру мүддесі
Газпроммен бәсекеге түспеуіне тиісті ... ... ... ... және ... ... ... саясаттануында белгілі бір мемлекеттерде тұрақтылықтың орын алуы
үшін мемлекеттердің саяси жүйесі қызмет ... ... ... ... ... ... ... жүйесі тәуелсіздік алғаннан кейінгі
жылдарда қабылданған конституцияларда бекітілген.
Алайда, неміс саясаттануында орта-азиялық мемлекеттер кеңестік жүйенің
мұрагерлері ... ... ... жүйелерін заңдастыру үдерісі
қазіргі кезеңдегі ... ... ... жүйені заңдастыру талаптарына
сай емес немесе заңдастыруға орны ... деп ... ... декларативті құжаттарға сәйкес, орта-азиялық елдер даму жолдарын
кеңестік жүйеден арылу ... ... ... демократиялық деп
белгілегенімен де, демократия құндылықтарын өлшейтін ... ... ... ... іс ... әлі де ... ... етуге қабілетті
емес» деп сипатталады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... жоқ, ... барлығы да кезіндегі
үкімет басындағы саяси элитаның құрамынан тараған, ... ... ... шешімдерге тиісті деңгейде ықпал ету қабілеттілігі төмен. Дәлел
ретінде, Д.Кра ... 2006 ж. ... ... ... жаңа ... ... қарамастан, Қырғызстанда
биліктің ауысуы орын алған жоқ деп ... ... ... ... уақытша президенттік қызметке келуі үшін құрылған
парламенттік ... ... ... ... ... ... деген тұжырымдаманы келтірген [90]
Вена университеті, ... ... ... ... ... ... ... “Жаңарудың өзге жолы. Орталық Азиядағы
құқық және басқару” атты ... ол ... ... ... және ... пен ... ... қатынасты зерттей келе,
аталған аймақтың құқықтық және ... ... өте аз ... [87, 155]. Ол ... Азияның кеңестік және посткеңестік
мемлекеттерін салыстыру барысында төмендегідей ... ... ... құқық және басқарма саласында реформалар енгізілді және де ... Азия ... тән ... ... бюрократиялық даму
мемлекетіне айналу үдерісі анық ... ... ... ... бірліктеріне сәйкес, демократиялық
даму критерийлеріне еркін және тең ... ... ... ... сөз ... мен БАҚ ... адам құқығын сақтау қағидалары,
тәуелсіз құқықтың жүзеге асырылуы және т.б. ... ... ... Азиядағы демократиялық және құқықтық даму
мәселелерін қарастыру барысында «Орталық Азия мемлекеттері демократиялық
режим ... ... ... ... ескертуді негізге
ала отырып, аймақтағы демократияландыру үдерісін жиі сынға алады.
Олардың пікірінше, Орталық Азияда «демократия аралы» ... ... ... ... ... ... барысында ешқандай демократиялық
алғышарттарын қалыптастыра ... жоқ, ... ... деп ... ... өтсе де ... ... жеткен жоқ, олар тек
авторитарлық режимді заңдастыру мақсатын көздеді [52, 28].
Неміс саясаттануында ... ... ... дамуына қатысты
төмендегідей алаңдаушылықтар көрініс тапқан: «орта-азиялық мемлекеттерде
орын алған авторитарлық саяси жүйе ... ... ... барысында
біржақты мүдделер ғана ескеріледі, осы себепті демократиялық ... ... ... сақталмауына байланысты бұл жағдай өз кезегінде
қоғамдағы әлеуметтік ... алып ... ... қоғамның
тұрақтылығына кепілдік жоқ, қауіптердің пайда болуын құқықтық тұрғыда алдын
алу шаралары қамтылмаған».
Неміс саясаттанушылары демократиялық дамулардың ең ... ... ... ... ... билікті жоғалтып алудан қауіптену
категориясын қарастырады. Олардың тұжырымдамалары бойынша, билік басында
отырған ... ... ... ... жетуінен
қауіптенеді, сондықтан да олар биліктен айырылып қалмас үшін, ... ... ... ... ... ... ... билікті жоғалтып алудан қауіптену категориясын дәлелдеу
үшін неміс сарапшылары төмендегідей ... ... ... ... ... ... 90-шы жылдардағы жекешелендіру
ісін заңдастыруды ... етуі ... жеке ... ... қайта ревизиядан
өткізілуі мүмкін, заңды меңгерген жастар қозғалысы және т.б. ... алып ... ... [90, ... ... туындайтын неміс саясаттанушыларының
ұсыныстарына сәйкес орта-азиялық ... ... ... ... ... қарағанда жоғарыдан дайындалуы абзал, және бұл
үдерістердің орын алуы ... ... ... қамтамасыз етілуі қажет.
Өйткені билікті ... ... ... ... ... жүйенің
тұрақтылығын ешқалай да қамтамасыз ете алмайды.
Неміс саяси көзқарасында демократияландыру нәтижесінде биліктің бөлінуі
арқылы орын алатын демократиялық жүйе мен оның ... ... ... ... ... сияқты ережелері орта-азиялық элиталар үшін қауіп
ретінде танылады.
Сонымен қатар, «бұқара ... пен ... ... ара ... ... ... ... халықтың мемлекетке деген сенімдері жоқтың
қасы, ол билік басындағы мемлекеттік ... ... ... көрінеді» деген сияқты пікірлер жиі кездеседі.
Мемлекет пен халық ... ... ... ... ... көтеріліс жағдайлары мен Андижандағы оқиғалармен дәлелдейді.
Алайда Өзбекстан ... ... ... ... ... ... күш, яғни американдық және батыстық үкіметтік ... ... ... ... келтірілмеген, келтірілген жағдайда
сырттан ықпал етудің біріншіден, құқықтық негізі жоқтығы және екіншіден,
тиімсіз нәтижелерге ... ... ... мен ... көтерілістер ерікті азаматтық
көтерілістер деп бағалануы ешқандай сынды ... ... ... ... емес акторларының қатысуымен ... ... ... ... екендігі айқындалған [112]. Демек, ... ... ... ... алдын алу мен тұрақтылықты
қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... дәлелі. Қырғызстан ... ... ... ... көрінісі байқалмайды, биліктің
ауысқандығы емес жеке ... ғана ... ... ... ... ... тұрақтылық жағдайы мүлдем нашарлап кеткен. Осыдан шығатын қорытынды,
әрине сырттан міндеттелген ... ... ... ... ... тек бір ... шеңберінде емес, бүкіл орта-азиялық аймаққа таралуы
ықтимал, ал ... ... ... ретке келтіру ісі басталса, дәл
Ауғанстанның жайын елестету қиын болмайды.
Осы ... ... ... ... стандарттарына
байқампаздықпен қарау қажет» деген ескертуі орынды ... ... ... ... даму ... Азия ... ... неміс сарапшысы Б.Эшмент «Қазақстан
демократия жолында ма?» атты есеп беру еңбегінде 1995 ж. сәуір айындағы ҚР
президентінің ... ету ... ... ... ... барысындағы
байқауларын көрсеткен [68]. Аталған зерттеу жұмысында Б.Эшмент ... ... ... ... ... кейін, Қазақстан
президентінің коммунистік, ... және діни ... ... ұстанымдарынан алғашқыда ҚР ... ... даму жолы ... болып көрінгенімен, сол
кезеңдегі ... ... ... ... ... элементтері
байқалды. Себебі, 1995 ж. елдегі парламенттің тарқатылуы мен президенттің
қызмет ету мерзімін ұзарту жөніндегі референдум ... ... ... ... ... Б. Эшмент Қазақстанда өткен 90-шы ... және ... ... ... ... ЕҚЫҰ ... демократия өлшеміндегі ... ... ... сайлау
нәтижелері мен көрсеткіштері әсіреленген деп белгілейді. Оған қоса, неміс
зерттеушісі «Қазақстандағы ішкі ... ... сын ... және ... сипатына өзгеше ойлайтындардан жасқанушылық тән»
деп көрсеткен.
Сонымен қатар, Эшмент «ел ... ... ... ... ... ұғымы қатар жүреді» деген ... Оның ... ... демократия түсінігіне бейімделмеген
жағдайда елдегі ... ... ... ... ... көзі жеткен Елбасының жария етілмеген біржақты шешімдері
орынды» деген түсініктер халық санасына жақсы енгізілген. Молдова, Грузия,
Азербайджан және ... ... ... ретінде келтіріліп, еркіндікті
дұрыс пайдаланбаудың нәтижесінде этносаралық қақтығыстардың ықтималдылығына
назар аударту арқылы ел тұрақтылығын ... ... ... жария
етілмеген біржақты шешімдері тиімді ақталынған.
Осы тұжырымдамаларын нақтылау үшін, неміс сарапшысы Б.Эшмент ... ... мен ... бір ... ... арасында
жүргізген сұрақ-жауап алу әдісінің төмендегідей нәтижелерін көрсеткен:
«Қазақстандық сарапшылардың 80% ... ... ... ... деп ... ... оның 55% ... жүйе деп нақтылайды.
Әлеуметтік топтардан сұрақ-жауап алу барысында Қазақстандағы кәрі ... ... ... ... жүйесіне позитивті көзқарас қалыптасқан
болса, орта жастағы тұрғындар сыни көзқараста. ... ... ... ... ... тұрғындарының 12%
демократияландыру үдерісіне позитивті көзқараста ... ... ... [68, ... ... ... ... қорытындылары бойынша, Қазақстан
тұрғындары «демократиялық ... ... деп ... ... жатыр,
демократия үшін күреспейді де, себебі оны қажетсінбейді. Халықтың саяси
шешімдерге ықпал ете алатындығына ... ... ... ... ... ... ... халықтың
пікірі мөмендегідей болып ... ... ... ... ... ... ... менталитетке сай дәстүрлі
авторитарлы басқару тән».
Б.Эшмент Қазақстандағы оппозиция құрылымдары ... ... ... ... ... ... бере ... дұрыс оппозиция жоқ, ... деп ... ... тиімді немесе іліп алар
бағдарламалары жоқ, тек ... ... ... іс-әрекеттеріне сын
тағумен ғана айналысады».
Б.Эшмент еңбегінде Федеративті Германия Үкіметіне ... ... ... ... ... еркін институттардың
қалыптасуына және сөз бостандығына деген ... ... ... ... ... көрсету қажет» деген ұсыныстарды берген.
2007 ж. Б.Эшмент “Қазақстандағы элиталардың қызметке алынуы. Ұлт,
әулет, аймақ, ... атты ... ... элитасы мен батыс
елдеріндегі саяси элиталардың қызметке алынуына ... ... [70, 175]. ... автор қызметке алыну барысында ұлттық,
әулеттік, жерлес, рулас болу факторларына назар ... ... ... ол ... ... «90 жж. басында Қазақстандағы орын
алған орыстар мен қазақтар арасындағы ... ... ... ... ... да бұл ... тек 90 жж.екінші жартысына ғана
тән» деп өз пікірін өзгеріске алып келеді.
Неміс саясаттануындағы Қырғызстанның ... даму ... ... ... ... ... Von der Insel der ... Zentrum der Anarchie?» («Қырғызстан: демократия ... ... атты ... [69]. ... ... ... ... дейді: «Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қырғызстан тек қана
Орталық Азия мемлекеттері ішінде емес, ... ... ... ТМД ... ... саяси трансформация барысында бірден-бір үлгілі
мемлекет болып ... ... 1995 ... ... бұл ... аралы»
барлық басқа орта-азиялық мемлекеттер сияқты кері даму ... ... ... ... ... деп ... 2005 жылғы төңкеріс
көп өзгерістерге әкелмеді, өйткені, ешқандай да ... ... ... алмады, тек қана саяси биліктегі адамдардың орыны ауысты».
Неміс саясаттануында кеңестік дәуірдегі соңғы Жоғарғы Кеңестің ... ... ... ... ... тағайындалған А.Ақаевтың
1991 жылы президенттікке сайлануы кезінде ешқандай ... ... ... ... ... ... ... ішінде өткізілгендігі туралы
жиі ескеріледі. Осы фактілерге қарамастан, батыстық ... ... ... саяси жүйесі демократиялық бағыттағы дамуда ең ... ... деп ... ... 1993 ж. 5-ші ... Қырғызстанның Конституциясында нарықтық экономикаға көшу,
демократия мен адам құқығы қағидалары ... ... ... қатар
Конституция Қырғызстанның саяси жүйесін ... ... ... ... сәйкес, Парламент құзырына заң ... мен ... ... тағайындау міндеттері, қажет болған жағдайда президенттің
қолдауынсыз заңды күшіне ... ... ... ... жұмысында көрсетілгендей, 1994 жылдан бастап,
парламенттің ... мен ... ел ... ... кетті» деген
ақпараттардың жиілеуінен кейін, А.Акаев орта-азиялық әріптестерінің үлгісі
бойынша қызмет ету өкілеттілігін ... ... ... ... ... ету нүктелерін өз қолына ала бастаған, 1996 жалдан ... ... ... ... ... ... заңнамалық
актілерге сәйкес ішкі және ... ... ... ... ... ... болған.
Осы оқиғалардан кейін Қырғызстандағы саяси жағдайлар ... ... ... ... үкімет тарапынан бекіту үшін
келген шешімдер үш рет қайтарылғандықтан парламент тарқатылған; ... үлгі ... жаңа ... ... депутаттары арқылы
президенттік қызмет мерзімін ұзарту туралы референдум ... ісі ... ... де ... 1995 ж. үш ... ... 71,6 % дауыспен,
және 2000 ж. бес кандидатқа қарсы 74,5 % ... ... ... ... Заң ... екі ... қызмет ету мерзімі аяқтала бастаған
соң, А.Ақаев 2003 жылдың ... ... түсу ... «үш ... ... ... референдум өткізуді қолға алған. Референдум жариялауды
негіздейтін фактор 1991 ... ... ... ... ... ... ... жағдайлардың барысында Қырғызстан Республикасындағы сайлаулар
халықаралық ұйымдардың байқауы бойынша, «сәл ғана еркін» деп бағаланды.
Неміс ... ... ... ... 1996 ... Ал ... мәтінінде бекітілген билік жүйесі тек
декларативті сипатта, іс ... ... ... мүлде басқа» деп
көрсетіледі.
Сын тағылған зерттеулерге қарамастан, неміс саясаттануында «Қазақстан
мен Қырғызстандағы ... ... өзге ... ... ... ілгерілеу дамытылды» деп саналады. Бұл ... мен ... ... ... мен ... ... ... істей алу мүмкіндіктерімен түсіндіріледі.
Мәселен, Қырғызстанда сөз бостандығы мен саяси ... ... ... ... жуық ... емес ұйымдар ашылды, оның
көбісі шетелдік ұйымдар болған.
Б.Эшменттің тұжырымдауынша, шетелдік үкіметтік емес ұйымдардың белсенді
қызмет етуі ... ... ... ... ... ... ... білдіре бастады. Б.Эшменттің берген ... 2005 ... ерте ... ... орын ... жаппай
көтерілістің себебі, парламент сайлауының жалған өтуі ... ... ... ... ... мен ... ... жүргізу болған.
Неміс сараптаушысының қорытындылары төмендегідей келтірілген: «Ақаевтың
биліктен тайдырылуы көтеріліс емес, ол төңкеріліс болып саналады. Сонымен
қатар, ... ... ... ... ... орын ... ... жоқ, тек
қана адамдардың ауысуы орын алды.
Демек, Қырғызстанның саяси ... ... ... де ... ... емес.
Б.Эшмент Қырғызстанның оппозициясы туралы былай дейді: ... тобы ... ... ... ... ... басына келген Қ.Бакиевті
сайлаушылар шығу тегі бір болған адамдар ... ... да, ... ... біржақты қолдау тек демократияландыру үдерісіндегі кедергіге ғана
әкеліп қоймайды, мұндай іс-әрекеттер ... ... ішкі ... да
қауіп төндіреді»
Берлин ерікті университеті, Отто Зур атындағы институттың халықаралық
саясат ... ... ... ... ... ... және
Одер жағалауындағы Франкфурт қаласындағы Виадрина еуропалық университетінің
докторанты А.Вольтерс Қырғызстандағы ... ... ... ... ... ... әулет арасындағы қарама-қайшылық әрекеттері
деп қарастырылатын ... ... ... түсіндіретін
қанағаттандырарлық жауап емес деп санайды [88, 195]. Олардың ... орын ... ... яғни ... клиентуралық саясат,
ішкі саясаттағы түрлі тараптардың мүдделерінің қақтығысуы жағдайында
батыстың ... ... ... ... ие болмайды.
Бұл авторлардың пікірінше, Қырғызстан-далалық аймаққа кіреді, ал
демократия құндылықтарының дала континентінде орнығу ... ... ... ... ... даму ... сарапшылары Өзбестандағы демократиялық дамулар жайында ең алдымен
«қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... алады. Мәселе, өзбектің салт-дәстүрі бойынша, «кәрі мен
жас, ұстаз бен оқушы, басшы мен ... ер мен ... әке мен ... ... ... ... ... демократия
моделі қарама-қайшы келеді деген ұстанымда.
Өзбек тарапынан ... осы ... ... ... ... батыс елдерінен Өзбекстан мемлекетінің ішкі істеріне
араласпауды талап ету» деп ... ... және ... ұстанымда Еуропалық ... ... ... мүше ... ... ... мемлекетінде адам
құқықтары жиі сақталынбайды.
Неміс саясаттануында Орталық Азиядағы ... ... ... ... ... алу жиі ... Мысалы, Германияның сыртқы істер
министрлігінің ... ... ... ... Германияның
үлесі туралы баяндамасында ұйымның эрозияға ұшырағандығын мәлімдей отырып,
ол ... ... ... ... ... ... Оның
мәліметтері бойынша, Өзбекстанның қауіпсіздік күштері Андижанда орын ... ... ... қырып салған; Өзбекстан тарапы ЕҚЫҰ-ның
ережелеріне қарамастан, ұйыммен диалог жүргізуге қарсы болған; ... ... ... ... ішкі ... ... деп санайды;
демократияландыру мен адам құқықтарын сақтау бюросының Андижан оқиғалары
туралы баяндамалары кері ... [129, ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынасы шиеленісті жағдайға жеткендігі белгілі. Дәлел ретінде, ЕО-тың
Өзбекстанға экспорт санкциясын жариялауын атап ... ... ... ЕО-
тың бұл қолданған шарасы ең алдымен оның өзіне ... ... ... ... ... тежеу немесе үзуі ең алдымен
оның аймаққа қатысты қабылдаған стратегиялық мүдделеріне қайшы келетін ... ... ... мұндай тәсілмен мәселені шешуі ретсіз екендігі
анықталды.
Мәселен, 2007 ж. ... ... ... етуі ... ... ... ... басшылығымен Астанаға келген ЕО-делегациясына
Өзбекстанның сыртқы істер министрі ... ... ... ЕО ... ... ... қадамдарын тоқтатпаса, ЕО пен Өзбекстан арасындағы
ұстаз-оқушы деңгейіндегі қатынастарды ... ... ... ... жағы адам құқығын сақтау мен демократия тақырыбындағы ... ... ... ... ... ... қажеттігіне нұсқайды
және мәдени ерекшеліктер міндетті түрде ескерілуі қажет деп санайды [130].
Осы ... ... жағы қару ... құқығы мәселесін алға шығарады.
Мәселен, батыс елдері ... ... пен ... күресте
әлемнің кезкелген нүктелерінде қауіпсіздік мақсатында қарулы күштерді
пайдалануы орынды деп ... ... ... үшін ... ... не ... заңсыз немесе қылмысты іс ретінде танылуы
қажет деген сауалды алға ... ... ... ... ... және ғылыми топтарының
еуропалық ұстанымдарға берген ... ... ... ... дәл сол ... қабылдау үлкен қауіптерді туғызады, өйткені,
қоғамның дайындығынсыз ... ... ... ... орын ... ... алып ... демократия моделі орта-азиялық қоғамдарға қаншалықты қажет
деген сауалға жауап беру үшін ... ... ... қоғамдардың
құрылымдық ерекшеліктері ескерілуі қажет. Өйткені, орта-азиялық ... ... ... ... ... қабылданғанымен де,
демократияланудың қажеттігі ең алдымен қоғамдық ... ... ... жету мүмкін емес.
И.Черныхтың тұжырымдауынша, қазіргі әлемнің дамуында екі даму моделі
орын алған: біріншіден, қазіргі халықаралық қатынастар ... ... ... ... ... ... ислам әлемінің өркениеті тез
қарқынмен дамуда [38].
Осы ретте, американдық үлгідегі либералды демократия түсінігі бойынша,
ислам ... ... ... ... мен оның ... ... индивид ретінде танылатындығын ескеретін болсақ, онда батыстық
саясаттың Орталық ... ... ... ... [131, ... ... саясаттағы Орталық Азия қоғамына демократия құндылықтарын
экспорттау мүдделері 70 жыл ... ... жүйе ... дін мен ... ажырауға айналған аймақ қоғамындағы рухани вакуумды жаңа
ғаламдану жағдайында өз ықпалына ... ... ... ... аймақ қоғамдары оңтүстік көршілерінің ықпалында қалуынан,
ислам өркениетіне тартылуынан ... ... ... неміс
сарапшыларының тұжырымдамаларында Орталық Азиядағы ислам дінінің ... ... ... ... ... ... араласқан күйде.
Осы себептен де, демократияландыру ... ... ... ... ... емес ... режимдерін төңкеру
механизмдерін ашық қолданады. Демократия үдерісі мен адам ... ... ... мұндай қадамдары орта-азиялық қоғамның өзіндік
дамуын таңдаумен санаспайтындығын көрсетеді. Демек, сырттан ықпал ... ... ... ... заңсыз, адам құқықтарына сай
емес әрекет болып табылады.
Мұндай ұстаным, демек, батыс елдерінің ... ... ... ... ... ... үкіметтерінен қолдау
таппайды.
Осы ретте, неміс дамыту саясатын зерттеу ... ... ... ... ... “Кепілдіксіз, Орталық Азиядағы
демократияға қолдау көрсету” атты ... ... ... ... ... елдері, халықаралық ұйымдар және үкіметтік емес ... ... ... демократияны орнықтыруға ұмтылатындығына тоқталып, ... ... ... мен ... олар ... үлес ... ... тұжырымға келеді [84, 401]. Гревингхольттің пікірінше, ... ... ... ... ... ... қажет деген түсінік
адасуға әкеледі. Сонымен қатар, ол «қауіптің ... ... емес ... ... ықпал етуден тұрады» деген ойды
алға тартады. Гревингхольт: “егер де мақсаттарды ... ... және ... ... ... түрде енгізсе,
демократияландыруды орындауға жақсы себептер бар дейді.
Неміс ... ... ... ... ... өз ... ашық ... қоғамдық күштердің немесе билік
басындағы элиталарға баламалы күштердің дербес пайда болуына, және ... ... кең өріс ... ... ... сол ... де ... қалыптасуы жай дамуда» деген сипатта көрсетілген.
Алайда, қазіргі кезеңдегі орта-азиялық мемлекеттерде орын алған
президенттік ... ... ... тұрақтылық жағдайын қалыптастырушы фактор
екендігі тек қана орта-азиялық қоғамдарда емес, сонымен ... ... ... де ... ... ... бұрын
Қазақстандағы Германияның Төтенше және ... ... ... ... ... ... Н.Назарбаевты жетік саясаткер және
мемлекеттік қайраткер ретінде таниды, ... ... ол ... оның ... ... салдарынан елдің тұрақсыздыққа
ұшырамауы мақсатында барлық ... ... ... - ... ... ... «қазіргі кезеңдегі тұрақтылық ... ... ... ... ... ... ... отырғаны, Қазақстанда күрделі саяси
реформалардың орын алуы, демек, елдің тұрақтылығы күшті саяси жеке ... ... ... ... тиімді заңдастырылған саяси ... ... ... ғана ... ... қол ... мүмкін.
Саяси реформалар дегеніміз әлемдік тәжрибелерден танымал парламент ... сот ... ... ... ... Бір ... ... екінші бір
саяси жүйеге өту үшін өте көп заңнамалық ... ... ... ... ... орын алуы үшін ... ... пен парламенттің кеңеюі қажет.
Парламенттің тиімді қызмет атқаруы үшін, неміс сарапшыларының ... ... ... ... ... округтан жүргізілсе,
парламенттегі кәсіби оппозицияның қалыптасуын беретін еді.
Сонымен қатар, соттың ... ... өте ... ... ... ... ... сенім болмаса, онда олардың мемлекеттің
тиімділігіне де ... ... ... аймақтың бірізді тұрақтандырылуына мүдделі болуы да
осы себептен. Өйткені неміс кәсіпкерлері мен инвесторлары қауіп-қатерлерді
нақты ... ... ... ... бір елге ... құюы үшін ... ... тудыратын тиімді әкімшілік пен сот ... ... ... ... ... мәліметтеріне қарағанда, Қазақстан
мен орта-азиялық ... ... ... құю деңгейі өзге
сыртқы инвесторларымен салыстырғанда төмен ... ... ... 2006
жылғы есеппен неміс инвесторлары Орталық Азияда 12-ші ... ... Азия ... ... ... және оларды
халықаралық ұйымдардың бағалауы бойынша ... ... ... күшін қорғаушы ретінде танылады. Неміс және еуропалық
сарапшылардың ... ... ... ... ие ... ... үлгі ... «меңгерілмелі демократия»
немесе «атрибутты демократия», «халық ... ... ... демократиясы», «еуразиялық демократия», «шығыс
демократиясы», «дәстүрлі ... ... ... «даму
үстіндегі демократия».
Дегенмен де, неміс ғылыми зерттеулерінде орта-азиялық мемлекеттердегі
демократияның дамуына ... бір ... ... де ... ... ... орныға қоятын құбылыс емес, ол тарихи үдеріс
екендігі де баршаға әйгілі.
Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... нақтысында монархиялық режимнен демократияға өту кезеңі сияқты
тоталитарлық жүйеден демократиялық ... өту үшін де ... ... өту ... онсыз да түсінікті.
Жалпы, қазіргі кезеңдегі орта-азиялық мемлекеттердің саяси-идеологиялық
дамуы неміс сипаттамаларында төмендегідей келтіріледі: «Демократиялық және
автократиялық режимдердің арасындағы, зайырлы және діни ... ... ... мен ... ... ... капиталистік және
коммунистік жүйелер арасындағы үйлестірілген буферлі кеңістік. Демек, осы
жерден бастап, еуропалық-батыстық кеңістік тоқтатылып, ... ... ... Осы ... ... Азияның маңыздылығы айқындалады, яғни түрлі
жақтардың тілін тапқыш, саяси-идеологиялық сипаты түрлі елдердің аймаққа
қатысты ұстанымын ... ... ... бір ... сыйдыра алатын
өміршең болмысы ерекшеленген» [90, 25].
Расымен де, Орталық Азия аймағындағы, оның ішінде әсіресе Қазақстан
үшін бұл ... мол ... ... батыстық елдер мен күшті Ресейдің
өзінде бұрын соңды орын алмаған күрделі құбылыс, әрі күрделі ... ... Осы ... ... ... ... ... мемлекеттер
басшыларының көпвекторлы саясатты тиімді ... ... ... ... ... мен ауызбіршілігінің нәтижесінде қол
жеткізілген жетістік ... ... ... ... ... ... ғаламдану
шарттарына сәйкес және тиесілі мерзімге байланысты Орталық Азия ... ... өз ... ... пен ... ... таңдауға мәжбүр.
Қорыта келгенде Орталық Азияны тұрақсыз аймақ ретінде ... ... Орын ... ... ... ... ... және энергетикалық-экономикалық мәселелер жатады, алайда олар
ешуақытта күрделі шиеленістерге әкелген ... ... да ... мәселесін қарастырғанда аталған мәселелер өлшеулі әрі салмақты
шешімді қажет етеді.
3.3 Аймақтық ынтымақтастықты ... ... ... Азия ... мен ... қатынастар ғылымдарының қазіргі кезеңдегі сөз
талғамына жақсылап енгізілген ұғым. Геосаяси ұғымда бұл ... ... бес ... ... ... дамуында бұл аймақтың
бұрынғы әкімшілік шекаралардан мемлекеттік ... ... жаңа ... ... ... қазіргі кездегі «Орталық
Азия» ұғымы ... ... ... де, ... Азия ... қалыптасуы
қазіргі халықаралыққ қатынастар жүйесінде біржақты үдеріс болып ... Азия ... ... ... ... ... ... белгілеу
еуропалық шығыстану ортасында пайда болған ... ... ... ... ... ... тану мен бұл ұғымның шығу тегі тарихи ... ... ... ... ... ... туындайтын
қарама-қайшы зерттеулердің орын алуы. Қазіргі ғаламдану заманында аймақтық
даму үдерістерін ... ... ... ... даму үдерісі заңдастырылуы үшін, аймақ біртектілікпен
ерекшеленуі ... ... ...... ... ... қалыптастыратын белгілі бір территория және
бұл территория өзге кешенді көртүрліліктерден ... тән ... ... ... біріктіретін факторларды қарастыратын болсақ,
онда:
біріншіден, бұл аймақтың барлық мемлекеттеріне тән ортақ тарихы бар;
екіншіден географиялық тұрғыда орта-азиялық мемлекеттер Еуропа, ... және ... ... дәл ... ... ... ... аймақ мемлекеттерінің экономикалық сипаты ұқсас, аграрлық
шаруашылық, ... ... мен ... ... ... ... сонымен қатар тасымалдау саласындағы мүдделер;
төртіншіден, қоршаған орта мәселелері, атап ... Арал ... ... елдердің барлығына да қатысты;
бесіншіден, қауіпсіздік және қорғаныс саласындағы ынтымақтасу
мүдделері;
алтыншыдан, ортақ ... және ... ... ... осы ... жиынтығы аймақ мемлекеттерінің ортақ мәселелері
мен мүдделерінің барын анықтап береді.
Орталық ... ... ... ... тек қана ... мүдделері емес, сонымен қатар ол сыртқы акторлар, оның ішінде
Германияның да мүддесі болып саналады. ... ... 2006 ... Фридрих Эберт қорының ұйымдастыруымен «Аймақтық ынтымақтастық
келешегі: 2020 жж ... ... атты ... ... өткен. Осы ретте,
неміс логикасына сәйкес «белді континенттерді қамтитын ... ... ... ... ... ... ... жаңа Еуропа,
Ресей және Азия территорияларын бір-бірімен ... жаңа ... ... дамыту тұрақты және бейбіт кеңістікті қалыптастырмай ... ... ... ... да, ... өзара ынтымақтастықты
қалыптастыруы қажет. Германия мен ... ... ... ... ... ... қауіпсіз әрі бейбіт аймақты қалыптастыруға
әкелуі тиіс, ал бұл өз ... ... ... ... ... ... ... қалайтынын көрсетеді. Германия
аймақ елдеріне деген қатынасын ЕО шеңберінде үйлестіріп, «ЕО – ... ... ... ... ... ... ... келеді. Оның мақсаты мемлекетаралық қатынастардың
серіктестігін ... ... ... болатын аймақтық
серіктестікті қалыптастыру қауіпсіз, әрі бейбіт ... ... ... «ЕО – ... ... ... қатынастар барысында бір-
біріне және өзара қарама-қайшы келе ... ... ... ... болып табылмақ.
Алайда, орта-азиялық ынтымақтастық тәжрибелерді зерттеудің нәтижесінде
энергетикалық, суды ... ... ... ... ... аймақтық жобалардың жетістікке жетпеу
жағдайы анықталған.
Бұл жағдайдың себептерін түсіндіруде әртүрлі ... ... ... мемлекеттері басшыларының ұстанымдары мен өзара
келіспеушіліктері, ... ... ... толық сезініп
болмағандығы, саяси-экономикалық даму деңгейлері ... ... ... ... ... орын алуына байланысты қауіпсіздік
саласындағы орта-азиялық ынтымақтастықтың әлсіз қалпы немесе ... ... ... ... ... ... ... мәселесі - міндетті түрде оның
геосаяси айналасын қарастыруды талап ... ... ... ... ... ... сыртқы
саяси ықпалдасудың төрт өлшемі бар. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия –
түрлі өркениеттер мен мәдениеттердің ... ... кері ... ... орын ... жол берілсе, онда аймақта бұл оқиғалар «домино
ойының» қағидасымен жалғаса бермек. ... ... ... ... неше ... байланыстырылғанымен де, ол АҚШ, ... ... ... ... ЕО сияқты түрлі акторлардың мүдделері бар
кеңістік.
Қазақстан Президенті ... 1995 ж. ... ... ... ... аймақтың даму бағыты әзірге
«белгісіздік» немесе «күту ... деп ... ... ... ... ... әлеуметтік өмір, экономикалық
жағдайлардың ... мен ... ... ... кең таратылу темпіне
қарағанда аймақтың мұсылман әлемімен ... ... ... ... көптеген зерттеушілердің тұжырымдауларынша, ... мен ... ... ... құндылықтарды ұстану еуропалық
мәдениеттің де ... ... ... және ... саладағы аймақтың дамуында әртүрлілік
қалыптасқан.
Осыдан шығатын қорытынды, батыс өкілдерінің «Орталық Азия ... ... ... ... ... жоқ демократиялық
құндылықтарды бірыңғай қабылдау үдерісі басталады» деген тұжырымдамалары
қате болып шықты.
Сонымен қатар, Орталық Азия ... ... ... ... Ол ... ... Орталық Азия құрамына Иран мен
Ауғанстанды қосу арқылы аймақты «Үлкен Орталық ... ... 2005 ... ... бұл ... Орталық Азия» концепциясын Орталық Азия
елдерінің сарапшы мамандары ... ... ... ... ... концепциясына қатысты ЕО-тың ұстанымы
бойынша, Орталық Азияның дамуы Оңтүстікке қарай бағытталуы ... үшін ... ... саналады. ЕО Орталық Азияны ... ... ... ... да ... ... ықпалынан
ажырауын қаламайды. Еуропаның өзі де және Орталық Азияға қатысты саясаты да
Ресеймен тығыз байланысты. ... ... ... ... ... ЕО
Ресеймен жақындасу жолдарын қарастыруы ... ЕО ... ... ... ... ... да, ... мәселелерді бір
ымыраға келтіруге тырысады. Өйткені, ... ... ... ... ... ... Орталық Азия үшін Ауғанстан мәселесі үлкен мәселе
деп ... ... ... ... ... ... бірігуі орын алмайды. Осы себептен де Ауғанстанның тұрақсыз
жағдайында Орталық ... ... ... (Үндістан мен Пакистан) қосу
орынсыз жағдай.
Бір ... ... ... Ауғанстаннан тартылатын есірткі торабының
қауіптері ұлғаюда, бұл мәселе ЕО-тың аймаққа қатысты саясатының негізгі
бағыты ... ... Осы ... ... орта-азиялық мемлекеттердің
шекаралары мен кедендік қызметтеріне ... ... іске ... ... Азия ... ... ... ұстанымдары сыртқы
саяси бағыттарда ... ... ... саналмайды. Орта-азиялық
мемлекеттердің сыртқы саясаттары бірыңғай ұқсас әдістермен ... да, ... Азия ... ... ... бері ... саяси
қатынастарында жақсы саяси-экономикалық байланыстар мен халықаралық аренада
тұрақты, әрі қауіпсіз даму негіздерін қалыптастыруды басшылыққа алған. ... ... ... ... АҚШ және ЕО ... ... қарым-
қатынастарды қалыптастыру болды. Және осындай басымдықтардың негізінде орта-
азиялық ... ... ... ... ... ... ие болуына байланысты АҚШ, Қытай, Түркия, Иран және Үндістан
мемлекеттері аймақтағы ... ... ... ... мен ... саладағы жақындасу ұсыныстары орта-азиялық ... ... ... ... 2001 жылғы 11-ші қыркүйек оқиғасынан кейін
нақтылана түсті. Орталық Азиядағы АҚШ-тың ... ... жаңа ... ... ... геосаяси ұстанымдар үстемдікке ұмтылды. ... ... ... ... ... ... жол ... демек,
АҚШ пен Ресей арасында аймаққа қатысты ... және ... ... ... ... геосаяси мүдделер төмендегідей қарастырылады:
АҚШ, Түркия біржағында тұрса, екінші жағына Ресей, Қытай және Иран ... ... ... ... аймақтағы қатысуы
үстемдікке ие болу емес, ... ... ... ұмтылады.
Келешектің жобалары, яғни энергетикалық желілер мен тасымалдау ... ... әлем ... ... ... ... қатынасқа
тартылмақ, сондықтан да бұл жағдай Орталық Азия мемлекеттері үшін сөзсіз
маңызды.
АҚШ-тың стратегиясы энергетикалық ресурстарға жету мақсатында ... және ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл ұстаным әрине Ресей мен ... ... ... ... ... да, ... ... мен Қытай ШЫҰ және ЕуразЭҚ ұйымдарын дамытуда.
Осылай қалыптасқан геосаяси ... ... ЕО 2006 ... ... Азияға қатысты энергетика саласында ... ... ... ... Бұл ... 2007 ... бірінші
жартыжылдығында Германияның Еуропалық Кеңесте төрағалық ... ... ... ... айқындала түскен. ЕО-тың ... тек қана ... мен газ ғана ... ... ... уран ... жобалары бойынша, Каспий және Қара теңіз арқылы ... ... ... қалыптастыру мен мұнай тасымалын Одесса-
Броды-Плоцк желілері арқылы тарту көзделген. Осындай жобалардың нәтижесінде
әртараптандырылған энергетикалық желілер ЕО-қа ... ... ... ... ... ... ... «Баку-инициативасы» алға шығарылған, осы бастаманың
нәтижесінде Орталық Азияның ... ... ... Кавказ
инфрақұрылымдарына қосу көзделген. Осы ... ЕО ... ... ең ... Қазақстан тарапынан қолдау күтеді.
Есесіне, ЕО Орталық Азиядағы шикізат экспорттаушы елдеріне ... ... ... ... ... ... білім-біліктілік, тәжрибелер мен ноу-хау технологиялары арқылы
қолдау ... ... ... ... көзқарастағы сарапшылардың
пікірінше, ЕО-тың аймақтағы мүдделерінің ішінде энергетикалық мүдде,
нақтырақ айтқанда шикізат ... ... ... негізгі басымдық болып
табылады. Олардың тұжырымдауынша, ЕО-тың адам ... ... ... ... жоқ, тек ... ... ... ол
мақсаттар экономикалық қатынастарды дамытуға кедергі болмауы ... де, ... ... ... Азиядағы идеалистік
талаптарды алға қоюдың нәтижесінде Орталық Азия ... ... ... ... ... сияқты. Өйткені, аймақ елдерінің Ресеймен
қатынастары нығайтылғанын, оның үстіне Қытаймен ... тез ... ... келе ... байқағаннан кейін,
Германия мен Еуропада алаңдаушылықтар көбейген. ... ... ... ... ... 2005 ... бастап, «Батыс Қазақстанды
Ресейге беріп қойды», «Орталық Азияның ... ... ... ... деген жариялар жиі кездеседі.
Осындай алаңдаушылықтардың нәтижесінде ЕО-тың ұстанымын өзгерістерге
алып келді, демек, адам ... ... мен ... ... ... ... ... екінші кезектегі мүдделерге ауысқан.
Дегенмен де, ЕО-тың ортақ сыртқы саясаты әлі ... ... ... орта-азиялық аймаққа қатысты саясаты әртүрлі. Мәселен,
Андижан оқиғаларының нәтижесінде ЕО-тың Өзбекстанға санкция салу ... мен ... ... ... ... бұл ... қарсы болды.
Еуропада Ұлыбритания мен Франция идеалистік ұстанымдарымен, ал Германия
реалистік саясатымен, тіпті Орталық Азия ... ... ... ... ... ... да ... Азиядағы энергетикалық
мүдделері анықталды, неміс саясаты Германияның ғана емес, ... ... ... ЕО-тың аймақтағы саяси және экономикалық қатысуын нығайтуға
ұмтылады.
Ресейдің энергетикалық желілеріне тәуелділіктен ... үшін ЕО ... ... шикізатты тікелей импорттауды қалайды. Энергетикалық
әртараптандыру жобаларын ... ... ЕО ... Азия ... ... Ресейге тәуелділіктен арылу мүмкіндігін біраз жылдан бері
ұсынуда. ЕО-тың ұсынысы бойынша, Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... сонымен бірге газды экспорттауда ... ... ... ... еді. Қазақстан, өз кезегінде, ... ... ... төмендетілуі болмаса Ресейге ... ... ... және осы жағдайды қауіп ретінде қарастырмайды.
Осы ретте, ЕО тек Қазақстанның ... ... ғана ... ... ... мен ... ... тасымалдауға мүдделі.
Аймаққа қатысты газ мәселесінде ЕО 6,14 млрд.-қа ... және ... ... Nabucco ... жобасын ұсынады. 2011 жылға дейін
аяқталуға тиіс желі Каспий теңізінен ... ... ... ... Бұл ... арқылы газ тасымалдау көлемі 31 ... ... [163]. Осы ... ... мен ЕО ... Азияның
бірыңғай аймақтық ынтымақтастықты қалыптастыруына қолдау көрсетеді.
Алайда, осы ... мен ... ... мүдделерді ескеретін
болсақ, онда қазіргі кезде Орталық Азия шеңберінде ... ... ... ... мен ... ... ... келешекке
қалдырылып отыр.
Түрлі тараптардың ықпалымен даму ... ... ... ... Азия мемлекеттерінің сенімдері де аз.
Ал орта-азиялық мемлекеттердің ... ішкі ... ... ісі ... ... сын ... ... орта-азиялық ынтымақтасудың жағдайы. 1994 ... ... және ... ... құрған аймақтық
бірігуі алғашқы да ... ... ... ... ... ... және бекітілген құжаттар Орта-азиялық Одақтың
(ОАО) Мемлекетаралық Кеңесі мен оның институттары сияқты ұлтүсті ... ... ... ... бұл ... ұйымдар жаңадан ғана
егемендікке қолы жеткен ұлттық құрылымның мәселелерін шешу кезеңіндегі
ұлттық ... ... ... ... келе ... және ... ... арасындағы ортақ құрылымдардың
қалыптастырылуына қарамастан, ... ... ... үш ... ... бойынша жетістіктерді көрсете алмады. Әрбір елдің
ішіндегі ... ... ... және қаржы-экономикалық жүйелерді
қорғау ісі ... ... ... Оның ... ... елдерінің өзара
қатынастары шекара, су-энергетикалық және басқа да шаруашылық мәселелердің
реттелмеуіне байланысты тоқырауға ұшырады. Түрікменстан 1995 ж. ... ... ... ... ... ... қатысудан бас
тартты. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... қайта көтерумен айналысқан ... ... ... ... ... одаққа енуіне қарсылық болмағанымен де,
бұл ... ... ... ... ... арқылы шектеулер қойып
отырды. 1998 ж. ұйым ... ... ... ... ... ... болып өзгертілді.
ОАЭҚ шеңберінде мемлекетаралық құрылым байланыстырушы қызметке дейін
төмендетілді, ... да оның ... ... ... ... ... кедергі болмады және көпқырлы жобалардың тиімділігі
де төмен деңгейге түсірілді. Үш ... ... ... ... ... транспорттық және азық-түлік консорциумды қалыптастыру
мәселелері шешусіз қалды. Іс-жүзінде экономикалық ... ... ... мәселелерден бөліп қарастыру мүмкін болмай қалды. Соған сәйкес
аймақтық және халықаралық қауіпсіздік мәселелері, оның ішінде ... ... мен ... жж. ... ... ... басшылары мен үкімет басшыларының кездесулері барысында ... ... ... байланысты мемлекетаралық қатынастар
саласында шешілмеген мәселелердің үсті-үстіне жинақталуына алып келді. 2002
ж. ОАЭҚ құрылымын оған енетін төрт ... ... ... ... деп ... Ұйым ... қатынастардың кең көлемдегі
мәселелерін шешумен шұғылданатын ... ... ... қатар аймақтық қауіпсіздік саласында өзара ықпал ету
жоспарланды. ОАЫҰ ... ... ... туралы шешім
қабылдады, сол мақсатта құжаттардың көбісін нөлге ... ... ... ... ... сауда аймағын қалыптастыру, гидроэнергетикалық
қорларды өзара тиімді пайдалану, халықаралық көлік тасымалын ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешу көзделді. Ұйымның одақтан қауымдастыққа,
қауымдастықтан ынтымақтастыққа ... ... ... ... ... және шешілуге тиіс мәселелердің сапасына ... ... ... ... Ұйым ... ... тиісті түйінді
мәселелер ешбір жетістікке жеткен жоқ.
Сонымен, Орталық Азиядағы ... ... ... ... маңызы мен
деңгейі бірте-бірте төмендей берді, ол ең алдымен өзара сауда мәселесінде
көрінді. Қазақстан сыртқы ... ... ... ... ... ... Қазақстанның ОАЫҰ-на мүше елдердің ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты Өзбекстан,
Қырғызстан және Тәжікстан ... ... ... ... ... шарт еді. ... аймақтық ынтымақтастық жобалары саяси
факторлар ықпалында болды.
Қазақстан Республикасының сыртқы істер министрі ... ... ... ... «...Біз үшін орта-азиялық мемлекеттермен
қарым-қатынасты жақсарту өте маңызды. Оның үстіне, аймақтық ынтымақтастық
мәселесі әлі де ... ... жоқ. ... айналымы әлсіз дамуда. Жақын
көрші Өзбекстан мен Қазақстан арасындағы сауда ... 600 млн. ... ... ... қатынасымыз 1 млрд. АҚШ доллары көлемін құрайды.
Басқаларын айтпаса да ... ... Азия ... Ауғанстандағы жағдайды реттеу, заңсыз есірткі
саудасы ... ... ... ... күзету сияқты аймақ шеңберінен
асатын кейбір қауіпсіздік мәселелерінде ... ... ... де, ... ... ... белсендендіру үшін бұл
мәселелер жеткіліксіз болды. Пайда болған мәселелерді ... ... ... өзге халықаралық ұйымдарға қосылды немесе Ресей, ... ... тыс ... ... көмегіне жүгінді.
Қорытынды: Германия Орталық Азияға қатысты саясатын аймақтық деңгейде
қарастырады. Өйткені, Германия үшін ұлттық және ... ... ... ... Орталық Азияның әлеуметттік-экономикалық даму
динамикасын көтеру маңызды, ... да ... ... ... ... бірыңғай нарықтық экономиканың ... ... ... ... барынша қолдау көрсетуде [6]. Федеративті
Германия ... ... ... ... ... етуі ең алдымен
экономикалық ... ... ... ... және ... ... көрінеді [7]. Экономикалық реформалардың жүзеге асырылуы үшін ... ... ... нәтижелерге жетілдіру үшін орта-азиялық
мемлекеттерде саяси-экономикалық тұрақтылық қамтамасыз етілуі қажет, ... бола ... ... ... ... қалыптасуы қажет. Осы ретте,
Германияның ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде сыналған, ... және ... ... ... ретінде демократиялық режимнің құндылықтарын енгізу
тиімді деп саналады. ... ... ... ... ... ... құқықтық жүйесін нығайту арқылы орта-азиялық аймақтың
қоғамдық, әлеуметтік-экономикалық хал-ахуалын жақсарту, халықтың дамуы мен
өмір сүру деңгейін ... ... ... алу шаралары болып саналады
[8]. Келешекке жобаланған, алайда ... ... ... ... даму ... ... ... мен қауіпсіздігін нығайту
мақсатында Германия ұстанымы бойынша Орталық Азия мемлекеттері өзара орта-
азиялық ынтымақтастықты ... ... ... ... ... мақсаттарын Германия еуропалық саясат ... ... ... ... ... ... Азияға қатысты
концепциясында көрсетілген мақсаттар мен ... ... ... үдерісі
біршама өзгерістерге ұшыраған.
Мәселен, Германияның Орталық Азияға қатысты концепциясында көрсетілген
бірінші мақсат бойынша, яғни ... ... мен ... ... ... ... жүйелеріне енгізуі мен
орнығуына ... ... ... күрделі мәселе екені анықталды.
Демократиялық құндылықтар мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттерге саяси жүйелеріне енгізу ісі белгілі
бір уақыт пен тарихи кезеңдерден өтпей жүзеге асырылуы ... ... ... түйіні орта-азиялық мемлекеттердің өзіндік және тарихи сананың
ерекшеліктері ... ... ... сырттан ықпал етілген бастамалар
әрине орта-азиялық үкіметтер тарапынан толық ... ... ... Орта-
азиялық мемлекеттер демократиялық құндылықтарды өздерінің контитуцияларына
енгізулеріне сәйкес, бұл ... ... ... ... ... ... бұл ... өлшемімен және өзіндік ерекшеліктердің
меңгерілуімен жүзеге ... ... ... да, ... ... ... ... пікірінше, еуропалық үлгідегі демократиялық
жүйені өзгеріссіз таза күйінде орта-азиялық қоғамдарда енгізу мүмкіндігі
ешқандай қисынға келмейді. Ал Еуропада ... ... ... экспорттау тиімсіз деп ... ... да ... демократиялық дамуларға халықаралық ұймдар тарапынан ... ... ... ... ... ... ... мәселесі қозғалатын саяси диалогтар барысында еуропалық және
орта-азиялық тараптары арасында ... ... орын ... ... ... қауіпсіздік үшін, демократиялық құндылықтарды орта-азиялық
мемлекеттердің саяси жүйелеріне енгізу ... ЕҚЫҰ ... ... ... ... Оның ... Германия үшін бұл ұйым
құқықтық тұрғыда тиімді құрал болып саналады. Өйткені, Орталық Азия елдері
ЕҚЫҰ ... ... ... ... ... елдердің ішінде және
ұйымға мүше-елдер ішінде де Германия аталған ұйымды ең көп қаржыландыратын
мемлекет болып табылады [29]. ... ЕҚЫҰ ... тыс, ... ... ... ... К.Аденауэр атындағы
тікелей неміс қорлары мен басқа да үкіметтік емес ұйымдар арқылы ... ... ... ... ... екінші мақсатқа сәйкес, яғни,
экономикалық реформаларға көмек көрсету мен кедейшілікпен күрес барысында
Германия ... ... ... (GTZ), «Қаржылай
ынтымақтастық» (FZ) сияқты неміс дамыту институттары, және ... мен ... ... ... ... қатысуда. Нәтижелері,
әрине толығымен өз мәресіне жетпегенімен, аймақтың экономикалық дамуына
Германия ... үлес ... ... Қазақстан мен Қырғызстан ... ... ... ертерек басталған, қазіргі кезеңде тез
қарқынмен даму үстінде. Ал Өзбекстан, ... және ... ... ... күрес жобалары әзірге жалғасуда.
ЕО-тың көшбасшысы ретінде Германия ... ... ... ... ... ... сенімділік таныту арқылы
орнықтыра алды. Федеративті үкімет келешекте ЕО пен ... ... ... деңгейде қалыптастыруды көздейді, соған ... ... Азия ... ... ... ... ... еуропалық интеграция үлгісіндегі ... мен ... ... ... ... ... бүтін аймақ ретінде
қатынастарын қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықтың
алғышарттары ретінде Германия су-энергетикалық факторды басшылыққа ... ... ... ... ... пен ... ... шарттарын туғызу Германияның бір мүддесі
болып саналады. Орта-азиялық ... ... ... ... ... ... олардың бірлесуге арналған ықпал ету
механизмдері де ... ... ... ... ... экономикасы азды-кемді бірыңғай деңгейді қалыптастырғанда ғана
интеграцияланады. Сонымен қатар, елдердің ... ... ... ... ... атап ... демократиялық негізде құрылған
бірыңғай саяси жүйелер барысында ғана түзіледі [95].
Қазіргі ... ... ... ... ... тараптарға ыдырауда. Осы ретте, Германия, ЕО және
Орталық Азия елдері арасындағы қатынастар қызық жағдайға тап ... ... ... ... ... не Орталық Азияға қатысты, не ЕО-қа
қатысты туындаған стратегиясы жоқ болуына ... ... ... ЕО ... 2007 ж. ... ... ... қабылдау
арқылы жаңартты [159, 74].
Ал, Б.Сұлтанов және ... ... ... ... ... тек ... атау ғана деп көрсетеді, демек, Орталық Азияны
ешқандайда гомогенді біртұтас ... ... ... болмайды.
Б.Сұлтановтың пікірінше, орта-азиялық елдердегі ... ... ... ... ... ... ... мәдениетті
қалыптастырған және Еуропа сарынына бағытталған Қазақстан еуразиялық
мемлекет болып ... да, ал Орта Азия ... даму ... ... [105].
Орта-азиялық интеграция немесе ... ... ... ... ... мемлекеттерінің ... ... деп ... ... ... оны ... ... деп есептейді. Неміс саясаттанушыларының
пікірінше, аймақтық ынтымақтастық тек саяси ... ғана ... ... ... ... қорғайтын шынайы партиялардың іске қосылуымен
жүзеге асырылмақ, өйткені, халықтың ... ... ... ... неміс сарапшылары орта-азиялық елдер мемлекеттілігі жаңадан
қалыптасып келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... немесе бөлісуге әзір емес екендігін атап
көрсетеді. Аймақтық интеграцияның орын алуы үшін ... ... ... ... және ... мамандардың айтуы бойынша еуропалық тәсілмен, яғни
даму мүмкіндігі ... ... ... ... И.Черныхтың пікірінше,
Орталық Азиядағы ... ... ... ... және
бейтараптықты көрсеткенімен, екіжақты қатынастардағы мәселелер шешілмеген
күйінде, алайда осы мәселелердің жағдайы шиеленісе ... ... ... ... ... ... ұласуы мүмкін.
Қазақстандық көзқараста тиімді жол ретінде еуропалық үлгі ... ... ... ең ... еркін сауда өңірін дамытудан бастап, кедендік
одақты қалыптастырғаннан кейін барып бірыңғай экономикалық ... ... Оның ... ретінде өндірістік байланыстарды дамыту
қажет.
Неміс ұстанымы бойынша аймақтық ынтымақтастықты қалыптастыратын негізгі
алғышарттар - су, мұнай және газ ... ... Бұл ... ... ... ... мүдделерімен ұштастыру арқылы
ортақ тиімділікті қамтуы керек. ... мен ... су, ... ал ... мен Түрікменстан газ факторымен аймақтың өндірістік
күшін қалыптастыру мүмкіндігі бар екендігі белгілі.
1998 ж. ... ... ... ... ... ... қалыптастыру ең алдымен Қырғызстан үшін маңызды.
Қырғызстан ұстанымында «жер бетіндегі судан өзге барлық ... ... ... жерінде пайда болса, сол мемлекеттің иелігінде болады, дәл
сол сияқты біздің жерімізде бастау алатын су ... ... ... ... ... қажет. Егер де біз нарықтан мұнай мен газды сатып
алсақ, онда біздің неге суды сатуға ... жоқ. ... ... бір литр
судың бағасы дәл бір литр ... ... ... ескерсек, неге су
Орталық Азияда қоғамдық пайдалану игілігі болуы ... ... ... [164]. ... ұстанымдағы Қырғызстан үкіметі үшін орта-азиялық
энергетика консорциумын құру ... іске ... ... ... ... тиімді жолға қойылмақ, өйткені ... ... және ... ... ... ... Бірден-бір кіріс көзі болып саналатын су мен одан
өндірілетін ... ... ... ... ... ... мүддесі
болып саналады.
Алайда, Қырғызстанның Орталық Азия мемлекеттерінің территориясын
жылғалап өтетін су қорын ... ... ... ... ... орта-
азиялық мемлекеттер тарапынан әрине ... ... ... ... ... ... ... бүкіл әлемнің назарын
аударған Арал теңізінің құрғауға айналған қауіпті жағдайы 50 ... адам ... ... ... Бұл ... мәселе, Арал теңізі
өңіріндегі пестицидті ... ... ... ... да
гидроресурстар Орталық Азиядағы барлық ... ... ... болып
саналады.
Орта-азиялық ынтымақтастық тәжрибелеріне сүйенсек, геосаяси жағдайға
байланысты, сыртқы саяси стратегиялардың әртүрлі ... ... ... ... байланысты, ықпал етуші экономикалық
құрылымдардың әлсіз ... және ... суды ... ... тасымалдау мәселелерінің реттелмеуіне байланысты аймақтық
жобалардың нәтижеге жетпеген жағдайы анықталған.
ҚОРЫТЫНДЫ
Германияның Орталық Азияға қатысты ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді:
1. Сыртқы саяси салада ЕО-тың ... ... ... ... сыртқы саяси механизмдері ... ... ... саясатын «еуропалық саясат» сарынында жүзеге
асыруға мәжбүр. Өйткені, ішкі қауіпсіздік ... ... ... мүдделі болған Федеративті Германия Республикасының ... ... ... ... ... соған сәйкес оның сыртқы
саяси бағыттарының ішіндегі негізгі басымдық - ... ... ... ... ... ... саяси өзгерістер мен екі Германияның қосылуы
нәтижесінде ... ... ... ... ... салада ресми
түрде егемендікке ие болғанымен де және ... ... ... сыртқы саяси іс-әрекеті ресми түрде “еуропалық бағытта” деп
таныстырылғанымен де, іс ... ... ... ... ... да ... ... саяси ерекшеліктерін зерттеуде оның
саяси шешімдерді қабылдау барысында қаншалықты ... ... жөн. Шет ... ... бейбіт және тиімді жағдайларда
дамыту үшін Германия қауіпсіздік, ... және ... ... ... ... ... алға қояды.
2. Германияның орта-азиялық мемлекеттермен қарым-қатынасы екіжақты
деңгейде ерекшеленуіне қарамастан және Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... өзінде,
Германияның Орталық Азияға қатысты ұстанған саясаты тұтас ... ... ... кездегі Орталық Азиямен жақындасуы
«еуропалық ... ... ... белгілейтін «бейбіт көршілестік
саясатынан» бастау ... және ол ... ... ... қауіпсіздік
жүйесінің құрамды бөлігі ретінде ... ... де ... ... ... сыртқы саяси концепциялары бар;
Қазіргі халықаралық жағдайларда Германияның сыртқы саясатындағы негізгі
басымдық “еуропалық ... ... алу ... ... ... да
“қырғиқабақ соғысы” кезеңінде негізгі басымдық болып саналған “қауіпсіздік
саясаты” екінші кезектегі ... ... Осы ... ... ... ... ... үшін басты орында емес, алайда ол
аймақтағы өзінің ... ... ... АҚШ және т.б. ... ... ... ... аймаққа қатысты белгілеген
мақсаттары мен ұстанымын нығайтуға ұмтылады.
Германия ЕО-тың белді мемлекеттерінің бірі ... ... ... ... екіжақты деңгейге қарағанда аймақтық
деңгейде байланысуды тиімді деп ... ... де, ... ... ... деңгейде анағұрлым жақсы нышанда дамыған, себебі орта-
азиялық аймақтың өзара ... ... ... ... ... байланысты өз мәресіне жетпеді, оның ... ... ... ... тек ... атауды береді, шындығында аймақ
мемлекеттері ең алдымен өздерінің саяси-экономикалық ... ... ... қалыптасуы тұрғысынан әртүрлілікті қалыптастырады.
3.Германияның Орталық Азия қатысындағы сыртқы саяси концепцияларына
кешенді ... ... ... ... оның негізгі басымдылығы
орта-азиялық аймақтағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... негізгі
бағыттары сауда-экономикалық қатынастарды ұлғайту, ... ... ... ... емес ... алдын алу мақсатында орта-азиялық аймақтық
интеграцияны қалыптастыруға қолдау көрсету, энергетикалық ... және ... ... ... үшін ... ... пен
тұрақтылықты қамтамасыз етуге қолдау көрсету болып саналады; ... ... ... ... ... ... неміс сарапшыларының пікірінше,
аймақтың тұрақты және ... ... ғана ... екі ... жүзеге
асырудың мәнісі болмақ.
4. Германияның Орталық Азия аймағын дамытудағы орасан зор ... ... пен ... ... ету ... қойылған
мақсаттарына толығымен жеткен жоқ; Неміс саясаттануында Орталық Азиядағы
қауіпсіздік пен ... ... ... ету біріншіден,
Демократиялық және ... ... ... ... экономикалық реформалар және кедейшіліктен арылған жағдайда,
үшіншіден, еуропалық интеграция ... ... ... ... орын ... ғана ... ... тұжырымдайды. Осы
мақсат-мүдделерді жүзеге асыруда Германия күрделі кедергілерге ... де оның өз ... ... ... жобаларының маңызы
аймақтың дамуына зор үлес қосты. Мысалы, ... ... ... беру ... және ... ... дамытудағы жобалары
маңызды орынға ие болды. Және де орта-азиялық қоғамның саяси, әлеуметтік-
экономикалық ... ... және ... ... ... ... ... тиімді ықпал етті.
5.Зерттеу нәтижелері Германияның Орталық Азия ... ... «ЕО және ... Азия ... ... ... ... ісі де екіталай екендігін
көрсетті, демек Германияның ... ... ... ... ... Азия ... ... қатысушы актор ретінде үлкен
беделге ие болғанмен де, ол өзінің аймақта көздеген мақсаттарына жете алған
жоқ. ... де ол ... ... қатысуында асығыстық танытпайды және
кейбір сыртқы акторлар сияқты кері қадамдарға бармас үшін керісінше “саяси
диалог” ... ... ... ... ... ұстануда.
Германия және орта-азиялық мемлекеттер арасындағы саяси-экономикалық
және мәдени ынтымақтастық салаларындағы қол ... ... ... де ... сыртқы саяси концепцияларына кешенді зерттеу жұмысын
жүргізудің нәтижесінде Германияның ... ... ... ... ... ішкі ... тұрақтылықты қалыптастыру, ынтымақтасудың
алғышарты ретінде ... ... ... ... ... шарттарына
байланысты тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз ету арқылы ... ... ... БҰҰ, ЕО, ЕҚЫҰ ... ... ұйымдар мен
олардың бағдарламалары шеңберінде ... ... ету ... ... ... бойынша өз қатысуларын кеңейту, көлік және
байланыс кешендері саласында, қаржы-несие саласында, орта және ... ... ... халықаралық лаңкестік, ұйымдасқан қалмыс
және есірткі саудасына қарсы күрес саласында, шиеленістер ықтималдылығының
алдын алу мен ... ... ... ... ... ... сәйкес шешімдердің толықтығын ... ... ... ... Азияның аймақ ретінде қалыптасу
мәселелері, және аймақтағы геосаяси, геостратегиялық жағдайлар ... ... ... ... ету ... ... ... негізгі ықпал етуші акторлардың ішінде
Германияның Орталық Азия ... ... ... ... ... қарамастан, неміс саясатының түпкілікті бағыт-бағдары
тұтас бірыңғай ... ... ... Осы ... ... ықпал ету салмағын арттыру қажеттігін ескере отырып, Германия ЕО-
тың Орталық Азиядағы қатысуын нығайтуға ұмтылады.
Орталық Азияға қатысты бағытталған немістің ... ... ... саясатын талдаудың негізінде Германияның орта-азиялық
бағыттарының ... ... ... мен қауіпсіздігі негізгі басымдық
екені анықталған.
Орталық Азиядағы ынтымақтастықты қалыптастыруға қолдау ... рөлі ... ... мемлекеттерінің саяси-экономикалық және
қаржы институттарын реформалауға қолдау ... ... ... ... ... мүдделі. Неміс және еуропалық идея бойынша,
Еуропа, Ресей және Азияның дәл ... ... ... ... ... ... қалыптастырған жағдайда, халықаралық қатынастар жүйесінде
транзиттік қуатымен ерекше орынға ие болуы мүмкін.
Орта-азиялық елдермен ... ... ... ... ... нәтижесінде Германияның
аймақтағы негізгі мүддесі экономикалық фактор екендігі белгіленген.
Орталық Азияға қатысты ұстанған неміс саясатының ... ... ... ... Азиядағы энергетикалық шикізат қорларымен
қатар энергетикалық ... ... ... да ... ... ... саясаты Орталық Азиядағы геосаяси мүдделермен
түйісетіндігі мәлім.
Ұсыныстар:
- Орталық ... ... ... және ... саясат тұтақ аймаққа
бағытталуына байланысты аймақтағы интеграциялық үдерістер дағдарысқа
ұшырағанымен де, ... ... ... ісі өз ... ... ... ... «Транзиттік көпір» статусына ие болу тек
Қазақстанның ғана емес, барлық орта-азиялық мемлекеттердің ... ... даму үшін ... ... шегерілуіне жол ... ... мен Азия ... арасындағы бағыттарды ширату қажет.
- Германия ЕО-та экономикалық ... ... ... ие ... ... ... серіктесі болып саналады. Алайда, ... ... мен ... ... ... үшін, міндетті түрде мемлекеттердегі сенімділік пен ... ... ... және ... ... ... сенімді
транспорттық инфрақұрылымдарды қалыптастыру қажет. Бұл Еуропа мен Орталық
Азия ... ... ... ... ... ... Неміс энергетикалық ұстанымда энергетика жүйесін қауіпсіздендіру алға
қойылған. Оның ішінде, аймақтан экспортталатын ... ... ... қарастырылған. Германия және Еуропа елдері әлемде
энергетикалық шикізатты көп тұтынушы ... ... ... ... Бұл жағдай ескерілу қажет.
Көрсетілген саладағы таңдаулы жетістіктермен салыстырған жағдайда
орындаған жұмыстың ғылыми ... ... ... және ... тарихнамада қарастырылып отырған мәселенің
кейбір аспектлеріне қатысты зерттеулер бар. Олар ... ... ... ... мен ... Азия ... арасындағы
екіжақты қатынастары, ЕО мен ... Азия ... ... қатынастар, ЕО-тың Орталық Азияға қатысты саясаты, ... ... ... ... ... мен ЕО, ... Азиядағы
геосаясат, аймақтық қауіпсіздік тақырыптарына арналған.
Қарастырылып отырған диссертациялық зерттеу жұмыста алғаш рет ... ... кең ... ... және фактологиялық материалдарды
зерттеудің нәтижесінде Германияның Орталық Азияға қатысты саясатына кешенді
сараптама жүргізілген, автор ... мен ... Азия ... екіжақты ынтымақтастықтың негізгі бағыттарын ашып көрсеткен,
саяси, әлеуметтік-экономикалық, мәдениет және ... ... ... ету ... ... жүргізген.
Сонымен қатар, автор ... ... ... ... ... (Bundesministerium für ... Amt, ... ... ... ... неміс ғылыми
зерттеу институттары мен орталықтарының (SWP, DIE, CORE) ... ... ... ... (HSU), ... ... (Freie Universität zu Berlin), Фридрих Эберт (FES), Конрад
Аденауер атындағы (KAS) сияқты неміс қорларының және ... ... ... ... ... ... енгізді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Назарбаев, Н.А. На пороге ХХI века. /Алматы: ... 1996. - ... ... Н.Ә. Қазақстан жолы / Қарағанды: «Арко» ЖШС баспаханасы,
2006. - 372 б.
3 ... für die ... ... Berlin: von
23.05.1949 //www.bundestag.de
4 Deutschlands Rolle in Europa und der Welt. Die ... ... 23. März 2005 ... ... ... Meer. Positionspapier der ... Juni 1998 ... BMZ – ... Bonn, von ... ... ... der ... Berlin, den 18.03.2002
//www.auswaertiges-amt.de
8 Zentralasienkonzept. Bundesministerium für ... und ... Bonn, vom 2005 // ... Strategy Paper ... & ... ... 2002-2004 for
Central Asia. 30 October 2002 // ... ЕС и ... ... ... ... ... ... Европейского Союза, - 2007. – pdf.doc // www.astana-diplo.de
11 Zur Umsetzung der EU-Zentralasienstrategie. ... ... 24. 10. 2008 ... ... ... ... Казахстан и Федеративной Республикой
Германия о ... ... ... в области экономики,
промышленности, науки и техники (г. Бонн, от 22 сентября 1992 г.) // ... ... ... ... ... ... и ... Республики
Казахстан и Федеральным Министерством экономики и труда ... ... об ... ... ... ... (г. ... 4 декабря 2003 года) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
14 ... ... über eine ... für die ... der ... ... und der Republik ... – pdf.doc // www.auswaertiges-amt.de
15 Проектное соглашение по технической помощи в форме обмена ... ... ... ... и ... ... Германия "Фонд исследований и ... ... ... ... ... от 22 августа 2003 года N
847 // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
16 Соглашение ... ... ... ... и
Правительством Федеративной Республики Германия о ... ... ... гг. ... 2 ... 2001 ... //ИС ... 20.04.2009
17 Соглашение между Правительством Республики Казахстан ... ... ... ... о ... ... ... Республики Казахстан немецкой национальности (г. Алматы,
31 мая 1996 года) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
18 ... ... ... ... ... ... Федеративной Республики Германия о культурном сотрудничестве
(Алматы, 16 декабря 1994 года) // ИС ... ... ... ... ... ... Казахстан и
Правительством Федеративной Республики Германия о направлении германских
преподавателей в ... ... ... (г. ... 26 ноября 1997 года)
// ИС ПАРАГРАФ, ... ... ... Правительством Республики Казахстан и
Правительством Федеративной Республики Германия о ... ... ... ... ... в городе Алматы (Астана, 3
сентября 2008 года) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
21 Соглашение между ... ... ... ... ... Республики Германия о воздушном сообщении (г.
Бонн, 15 марта 1996 г.) // ИС ... ... ... между Правительством Республики ... ... ... Республики Германия о транзите военного
имущества и персонала через территорию ... ... в ... с
участием Вооруженных Сил Федеративной Республики Германия в усилиях по
стабилизации и ... ... ... ... ... ... 2007 года) // ИС ПАРАГРАФ, 20.04.2009
23 Соглашение между Министерством обороны Республики ... ... ... ... ... ... Германия о
сотрудничестве в военной области ...  2 ... 2001 ... // ... ... Соглашение от 4 июня 1997 года об организационных и эксплуатационных
аспектах комбинированных перевозок в ... ... // ИС ... ... Н. ... ... /Алматы: Атамұра, 2003. –
312 с.
26 Kohl,H. Ich wollte ... Einheit /Berlin, ... ... ... Rede des ... a. D. ... Genscher anlässlich
der Buchvorstellung "Sozialdemokratische Außenpolitik im 21. ... Montag, dem 2. Juli 2007, im ... ... ... H.-D. Erinnerungen /Berlin: Siedler, 1995. – 1086 S.
29 Schröder, G. ... / Berlin: Hoffmann und Campe, 2006. ... ... Fischer, J. Für einen neuen ... Eine ... auf die globale Revolution /Köln: Kiepenheuer & Witsch, 1998. – 337
S.
31 Steinmeier, F-W. Verflechtung und ... Eine neue Phase ... der EU: Nicht ... sondern ... lautet das ... Globalisierung //Internationale Politik, März, 2007. – S. 6-11
32 Erler, G. ... mit ... ... Recht. 60 Jahre ... ... der Menschenrechte.
Generalversammlung der Vereinten Nationen, 10. Dezember 2008. – pdf.doc,
www.auswaertiges-amt.de
33 К ... ... ... ... Союз и ... ... гос. министра Г. Эрлера по случаю форума ИнВЕнт / ПРООН «Новые
перспективы экономического сотрудничества в ... ... ... 18
мая 2006 г.
34 Ферреро-Валднер, Б. Выступление 19 октября 2006 г. в Европейский
Союз и ... Азия – ... ... отношений XXI века /Астана:
Евразийский Национальный Университет им. Л.Н. Гумилева, - 2006
35 ... H. Mitglied des ... ... Rede ... Rede vor dem Deutschen Bundestag zur ... von Bündnis 90/ Die Grünen "Die ... mit ... - pdf.doc ... Haibach, H. M.d.B. Rede vor dem ... ... ... Situation in Zentralasien, - pdf.doc //www.bundestag.de
37 Председательство и Центральная ... ... ... ... ... /интервью с послом и главой целевой группы
испанского Председательства ОБСЕ Хосе ... ... ... Журнал
«ОБСЕ» Июнь – июль 2007 года
38 Черных, И. Теория международных отношений. Лекционные материалы
/Алматы: КазНУ им. ... ... Maull, W. Die prekäre ... Deutsche ... zwischen
Pfadabhängigkeit und Anpassungsdruck: Erscheint in: Manfred G. Schmidt/
Reimut Zohlnhöfer (Hrsg.): Regieren in der ... ... und ... seit 1949, ... Verlag ... ... Schöllgen, G. Die Zukunft der deutschen Außenpolitik liegt ... / Aus Politik und ... 2004-11, S. ... Hacke, H. Die ... unter Bundeskanzlerin Angela Merkel /
Aus Politik und Zeitgeschichte, №43. – 2006, S. ... Rühle, M. ... des ... ... / ... und ... №43. – 2006, S. ... Mauer, V. Die Sicherheitspolitik der Europäischen Union // Aus
Politik und Zeitgeschichte, №43. – 2006, S. ... Clement, R. Die neue ... als ... deutscher
Außenpolitik / Aus Politik und Zeitgeschichte, 2004-11, S. 40-46
45 Thränert, O. Die nukleare Nichtverbreitungspolitik in der Krise ... Politik und ... №43. – 2006, S. ... Pradetto, A. Die deutsche Aussenpolitik nach dem 11. ... ... Blätter ... 2006-4, ... Link, W. ... der ... Orientierung
Deutschlands, Aus Politik und Zeitgeschichte 2004-11, S. 3-8
48 ... З. ... ... ... ... ... и ... императивы). Перевод О. Ю. ... М.: ... ... ... M-C. ... und ... ... in
Zentralasien. Ein Beitrag zur Stabilisierung der Region? /Sankt Augustin:
Konrad-Adenauer-Stiftung, 2002, S. – ... ... A. Die ... der ... ... Strukturen und Reformoptionen. Inauguraldissertation zur
Erlangung der ... der ... ... ... Würzburg, 2005. – S. 245
51 Halbach, U. Sicherheit in ... Teil ... und ... auf nationaler und regionaler Ebene /
Berichte des Bundesinstituts für ... und ... 2000. – S. ... Halbach, U. ... in ... Teil II: ... ... und das Problem der „neuen Sicherheitsrisiken“ ... ... für ... und internationale Studien, 2000.
– S. 38
53 Halbach, U. Zentralasien in ... ... ... regionale Sicherheitsrisiken /Berlin: SWP -Studien, 2001. – S. ... Halbach, U. ... auf die ... in den Staaten ... Aktuelle Analysen / Köln: Bericht des ... ... und ostwissenschaftlichen Studien, 1998. – S. 6
55 Halbach, U. Moskaus ... Russland und der Westen ... Raum / Köln: Bericht des ... der ... ... Studien, 1999. – S. ... Halbach, U. Der nicht mehr postsowjetische Raum. Russland in der
Wahrnehmung kaukasischer und ... Staaten vor und nach ... ... / Berlin: SWP – Studie, 2002. – S. ... Halbach, U. Failing states?: ... ... und ökonomische
Festigkeit der südlichen GUS-Länder /Köln: Bericht des Bundesinstitut der
Internationalen und ostwissenschaftlichen Studien, 1994. – S. ... Halbach, U. ... ... zwischen ... ... Teil I: ... / Köln: Bericht ... der ... und ... Studien, ... S. 6
59 Halbach, U. Kasachstans Entwicklung zwischen Armenhaus und
Schatzkammer. Teil II: Soziale ... ... Kultur ... /Köln: Bericht des ... der Internationalen und
ostwissenschaftlichen Studien, 1998. – S. 6
60 Götz, R. Die ... ... Lage, ... / ... für Ostwissenschaft und ... 1993, S. – ... Halbach, U. ... in ... und ... /Köln:
Bericht des Bundesinstitut der Internationalen und ostwissenschaftlichen
Studien, 1994. – S. 19
62 Halbach, U. ... durch den ... Symptom und ... ... / Berlin: SWP-Studie, 2004. – S. 31
63 Halbach, U. Wahhabiten im Kaukasus und in Zentralasien. ... an der ... ... /Köln: Bericht des ... der
Internationalen und ostwissenschaftlichen Studien, 1998. – S. 6
64 Halbach, U. Islam und ... im ... Raum ... der 2. Welt, №5. – 2006, S. ... Halbach, U. ... und Jihad im postsowjetischen Raum
/Berlin: SWP - Studie. – 2007, S. 33
66 Halbach, U. Das Erbe der ... ... und Brüche ... ... ... „Machtmosaik Zentralasien:
Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- ... Halbach, U. ... als ... für westliche
Zentralasienpolitik /Berlin: SWP-Studie, 2006
68 ... B. ... auf dem Wege zur ... im ... mit dem ... zur ... der
Amtszeit des Präsidenten im April 1995 /Ebenhausen: SWP, 1995. – S. 27
69 ... B. ... Von der Insel der ... zum ... ... ... Eschmеnt, B. Elitenrekrutierung in Kasachstan. Nationalität,
Klan, Region, ... ... ... ... ... ... ... (8,9) 2007, S.- 175-
194
71 Gumppenberg, M-C. Meinungsfreiheit und Opposition in ... ... für ... und ... ... – S. 6
72 ... M-C. ... an der Schwelle zum 21. Jahrhundert.
Präsident Nazarbaev zwischen Kollektiverinnerungen und ... für ... (ZfTS), №2. – 1998. – S. ... ... M-C. Die ... Entwicklung in Kasachstan
/Köln: Bundesinstitut für ostwissenschaftliche und ... ... – S. ... ... M-C. Staats- und ... in ... ... 2002. – S. 231
75 Gumppenberg, M-C. Gumppenberg, M-B. Die Ereignisse im ... 2005 und ihre ... ... //Orient №1, 2006. – ... ... Krumm, R. Zentralasien: Stabilität um jeden Preis //Internationale
Politik und Gesellschaft, 2006. - 2, S. ... Krumm, R. ... Kampf um Macht, Energie ... /in: Kompass 2020: ... in den internationalen
Beziehungen. Ziele, Instrumente, Perspektiven. Bonn/Berlin: Friedrich-Ebert-
Stiftung, 2007. – pdf. ... ... A. ... Zentralasien / ... №3, 2004. – S. ... ... J. Krisenpotenziale und ... ... ... für die deutsche ... ... Institut für ... (DIE), 2004. – S. 74
80 Grävingholt, J. Staatlichkeit und ... ... ... und ... /Bonn: ... Institut für
Entwicklungspolitik (DIE), 2007. – S. 4
81 ... M-C. Die ... für ... ... in Europa. Stabilisierendes Moment in Zentralasien? ... – Studie, 2002. – ... Seifert, A. Der ... Faktor und die ... ... in ihrer ... Region ... CORE, 2002. – 22
83 Grävingholt, J. In Sicherheit investieren?– Der Beitrag ... ... zur ... Stabilität in
Zentralasien und im ... /Berlin: ... zu ... – S. 36
84 Grävingholt J, Ohne Gewähr. Demokratieförderung in ... ... ... ... Traditionen,
Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 401-416
85 Giese, E. Konflikte ums Wasser. Nutzungskonkurrenz in Zentralasien.
//Osteuropa. ... ... ... ... ... (8,9) 2007, S.- ... Krämer, A. Islam in ... Blüte, ... ... ... ... ... ... Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- 53-76
87 Geiss, P. Andere Wege in die Moderne. Recht und ... ... ... ... „Machtmosaik Zentralasien:
Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- ... ... C., Wolters, A. ... Feldversuch. Demokratie
zwischen Schattenstaat und Tulpenrevolution. // ... ... ... ... Restriktionen, Aspirationen“ (8,9)
2007, S.- 195-208
89 Schmitz, A. ... ... ... Die
Europäische Union in Zentralasien // Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik
Zentralasien: Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- ... Kraa, D. ... und ... in ... Eine ... europäisch-zentralasiatischen Zusammenarbeit /Berlin: Friedrich-Ebert-
Stiftung, 2007. – pdf.doc ... ... К. ... ... ...... 2001. 412 ... Губайдуллина, М. Внешняя политика Германии (1871-2004). Учебное
пособие для ... ... ... и ... ... ... 2004. – 194 ... Мовкебаева, Г., Курганбаева, А. Центральная Азия: геополитический
дискурс // Интересы ЕС, КНР, России и США в ... ... ... ...... 2004. – с. ... Чукубаев, Е. Внешнеполитическая концепция и ... СДПГ в ... XX - ... XXI вв. ... на ... уч. степ. канд. ист. наук
/Алматы: КазНУ им. аль-Фараби, 2003. – 189 с.
95 ... Ж. Цикл ... о ... ... ... КазНУ им.
аль-Фараби, 2007. – 131 с.
96 Байзакова, К. Роль государства в ... с ... ... ... ... ... конференции «Европейский Союз и
Центральная Азия: ... к ... с ... ...... – с. 42-49
97 Кукеева, Ф. Досумбеков, А., ... А. ЕС и ... ... ... ... междунардной научно-практической конференции
«Казахстан в фокусе Европы» 12 декабря 2007. - 2008. – С. ... ... К. ... Азияға арналаған Еуропалық Одақтың ... ... ... ... хабаршысы. Халықаралық қатынастар
және халықаралық құқық сериясы. - 2007. - №5-6. – 41-44 ... ... А. ... ... ОБСЕ // ... ... – 2008. - №3. – ... Нурдаулетова, С. Республика Казахстан и Европейский Союз: ... ... ... ... на соискание уч. степ. канд.
ист. наук /Алматы: КазНУ им. аль-Фараби, 2007. – 132 с.
101 Бурнашев, Р., ... И. ... в ... ... ... ... ... сектор безопасности). – ... ... 2006 – 416 ... ... С. XXI ... ... ... Азия геосаясатындағы
Ресей факторы // ҚазҰУ ... ... ... 2006. - №4. – ... ... К. Омарова, М. ... Азия мен ... «Ұлы ... ... ... ... //ҚазҰУ хабаршысы.
Халықаралық қатынастар және халықаралық құқық сериясы. 2007 - №1. – ... ... Ж. ... Азия аймағында ядролық қару таратпау
мәселесі: тарих ғылымдарының ... ... ... ... ... ... ... КазҰУ, 2005. – 129 б.
105 Султанов, Б. ... и ... ... ... ... Азии // Kazenergy. – 2007- №8/9. – С. 58.60
106 Лаумулин, М. Центральная Азия в зарубежной политологии и ...... ... ... ... исследований
при Президенте Республики Казахстан, 2005. – 704 с.
107 Кушкумбаев, С. Многостороннее взаимодействие в сфере ... ... ... на соискание уч. степ. д-ра. полит. наук
/Алматы: КазНУ им. ... 2007. – 272 ... ... А. ... ... ... ... и нефти // Центральная Азия и Кавказ. – 2001. - №2. - ... ... А. ... ... как ... ... ... отношений Диссертация на соискание уч. степ. канд. ист. ... ... им. ... 2008. – 111 ... ... Л. Этнический фактор в политике и в жизни //
Саясат. – 1999. – ... – с. ... ... И. ... ... определение берега // Мысль.-
1995. - №6. – ... ... Ш. Роль ... ... в ... ... и стабильности. Доклад //Ташкент: Материалы
международной ... ... ... ... ... ... 21-22 октября 2005 г., 2006. – стр. 15-20
113 ... А. ... ... и ... ... ... ... начало XX в. – /Душанбе, 2004. – 639 с.
114 Омаров, О. На пути к глобальной ... ... ... 11 ... 2001 / ... 2002. – 87 с.
115 Павлов, Н. Германия на пути в третье тысячелетие. Пособие ... // ... ... шк., 2001. – 367 с.
116 Кертинг, А. Экономика будущего рождается сегодня: Интервью с
Послом ... в ... о ... ... ... ... //Казахстанская правда. – 2004. – 17 апр. – С.3
117 Гастайгер К. Европа на распутье ... Politik, ... ... Erler, G. ... und ... Das EU-Engagement in
Zentralasien. // Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik ... ... ... (8,9) 2007, S.- ... ... Казахстан: стратегия успеха, Алматы: ИМЭП, 2008. - 288
c.
120 ... ... пәні ... ... материалдарынан
/Алматы: КазНУ им. аль-Фараби, 2007.
121 Геро, У. Германо-французский тандем, Internationale Politik 2002-
1, стр. ... ... J. Berater des ... der ... für Zentralasien, „Brücke zwischen China und Europa. Zentralasiens
Bedeutung für die EU“, ... von ... ... Bildung, ... Gespräche 28-30 Januar 2008 in Bensberg
123. Aktionsprogramm der Bundesregierung Deutschlands 2015. Armut
bekämpfen // ... Цели ... ... ООН на 2015. ... с ... Reden, ... vom 18 Mai 2007 // www.gernot-erler.de
126 ... И. ... на ... XXI ... угрозы безопаасности,
условия и гарантии прогресса /Ташкент: Узбекистан, 1997. – 315 ... ... Н. XXI ... ... ... 1996, ... ... A. Traditionen, Kalküle, Funktionen Russlands Rückkehr
nach Zentralasien. //Osteuropa. Sonderausgabe „Machtmosaik Zentralasien:
Traditionen, Restriktionen, Aspirationen“ (8,9) 2007, S.- ... ... Г. ... и ... ОБСЕ. Рабочий доклад №15 Центра по
исследованию ОБСЕ /Гамбург, CORE, 2006, 12 ... DLF am ... dazu ... der ... ... Es sei jedoch ein ... in ... Kontakte seien besser als jedwede ... // ... ... А. Роль ... ... в обеспечении
региональной безопасности и ... ... ... ... ... ... ... безопасности в
Центральной Азии» 21-22 октября 2005 г., 2006. – стр. 45-47
132 ... ... и ... ... ... в ... Г.Вайс //Central Asia Monitor, 2006 №6, стр. – 5
133 Токаев, К. Россию не надо ... с ней надо ... ... 2006. - №2, стр. ... ... ... дел ... Казаахстан // www.mfa.kz
135 Министерство иностранных дел ... ... ... ... ... дел ... ... Узбекистан и
страны Европейского Союза. Германия // ... ... Forum in Berlin ... Посольство Федеративтной Республики Германии в ... ... Amt der ... ... ... ... и Полномочного посла Федеративной
Республики ... в ... ... ... ... «Бизнес
Вестник Востока» №85 (1090) от 23 октября 2008 года
141 Bundesministerium für ... ... ... Deutschlands // http://www.bmz.de
142 Посольство Федеративтной Республики Германии в ... ... банк ... ... для ... Центральной Азии.
Кыргызстан //www.kfw-entwicklungsbank.de
144 Немецкий банк развития: Программы для стран ... ... ... ... ... ... Немецкий банк развития: Программы для стран Центральной Азии.
Таджикистан //www.kfw-entwicklungsbank.de
146 Human ... Index ... ... банк ... ... для ... ... Азии.
Таджикистан. Основной проект развития //www.kfw-entwicklungsbank.de/
148 Немецкий банк развития: Программы для стран Центральной ... ... ... банк ... Программы для стран ... ... ... ... ... ... Stumpf, R. „In allen fünf Ländern hat sich enorm viel getan“
(Interview von Jura-Professor Knieper R. über die Erfolge seiner Arbeit ... pdf. - S. – ... ... von ... ... des ДААД ... ... Schayan, J. Reger ... in der ... ... G. Erklärung der ... ... ... in ... pdf.doc. vom 16. ... ... der OSZE, Prag, ... «ЕҚЫҰ бойынша ... ... ... ... автордың жүргізген сұхбатынан, Гамбург қаласы, 18.11.2009
155 Фонд им. ... ... в ... // www.fes.uz
156 Координационное бюро ГТЦ // www.taschkent.diplo.de
157 Фонд им. ... ... в ... // ... ... Г. За ... ... ЕС и Центральная Азия
//Deutschland. Председательство Германии в Совете ЕС-2007, ...... Kraa, D. ... ... Zentralasiens
Regionalismus in der Selbstblockade //Berlin: Friedrich-Ebert-Stiftung,
2008. – pdf.doc. ... ... ... А. ... «Большой Центральной Азии»: проблемы и
перспективы // Экономические стратегии-Центральная Азия, 2006 №2
162. Кузьмин, Н. Путь в ... и ... // ... Казахстан, 2008. -
№25. – С. 38-41
163. Eurpäische Interessen an der ... // DAZ. Die ... ... in ... 2007.- 1-7 Juni, ... Myktybek ... Der Beitrag ausländischer Investitionen und
Kredite für die wirtschaftliche Entwicklung ... FES ... ... 08.pdf
ҚОСЫМША А
Сурет А.1 - Орталық ... су ... ... мен ... ... [50, 49 ... ... Ә
Сурет Ә.2 - Орталық Азиядағы экономикалық ынтымақтастықтар
ҚОСЫМША Б
Сурет Б.3 - Орталық Азиядағы қауіпсіздік ынтымақтастықтары
ҚОСЫМША ... В.1 - ... ... ... саяси мүдделердің түйісуі.
| ... ... |АҚШ |ЕО ... ... ... ... қарай|Ресей мен |- құқықтық басқару |
|мүдделер |тасымалдауда |шикізат ... ... ... ... |
| ... ету |ресурстарын |етуін шектеу |- ... ... |
| | ... | ... |
| | ... ... |
| | ... дамыту | ... ... |
| | | | ... ... ... қылмысқа қарсы күрес; ... ... ... ... | |
| ... және діни ... қарсы күрес; |
| ... ... ... ... ... ... даму |
| ... қарсы күрес те байқалады) |
| ... ... ... |
| ... тұрақтылығы; |
| ... ... ... ашу; |
| ... ... мен ... қарсы күрес; ... ... ... ... ... ... шектеу |
|үйлесетін | | ... | | ... ... Г.2 - ... ... Азиядағы өкілетті дамыту институттары
| ... ... ... (DED) ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... Оның негізі 1963 жылы |
| ... ... ... дейін шетелдерді дамытуға 13.000 |
| ... ұйым ... ... ... ... |
| ... ... адам өмірінің деңгейін жақсартуға |
| ... ... ... ... Өзбекстанда өзінің әрекет|
| |ету ісін 2002 ... ... ... |
| ... (DWHH) атты ... ... |
| |(ГAA) ең ... ... ... ... Хайнрих |
| ... ... 1962 ж. ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ол |
| ... ... Андижан және Қарақалпақстан |
| ... су және ... ... ... |
| |ету ... ... |
| ... ... қоры ... ... ... іс-әрекетін |
| |1993 жылы ... ... ... ... |
| ... Бір ... ... ол ... ... |
| ... ... және 1997 ж. ... (Ташкент) |
| ... 2003 ... ... бұл қор ... ... |
| ... ... Азиядағы қызметі бойынша аймақты |
| ... ... ... ... 2004 ... ... |
| |Эберт ... қор ... ... ... |
| ... ... бойынша неміс қоғамдастығы» (GTZ|
| |GmbH) ... ... ... әлем ... ұзақ мерзімді|
| ... ... ... ... |
| ... ... дамыту бағдарламалары Орталық Азия |
| ... ... ... кәсіби білім беру саласында, |
| ... және кіші ... ... ... |
| ... ... ... Өзбекстанда |
| ... ... ... ... |
| ... беру жүйесіне ықпал етумен айналысады. |
| ... ... қор. ... ... ... қордың |
| ... ... 1994 ж. ... және ол ... |
| ... ... және Оңтүстік Каваказдағы қордың |
| ... ... ... бас ... болып |
| ... ... ... алға ... мақсат-міндеттері|
| ... ... ... пен ... |
| ... ... ... мен кеңейту болып саналады. |
| ... ... ... (KfW) инвестициялар мен кеңес беру |
| ... ... ... Оның ... |
| ... және ... құрылымдарды кеңейту, ықпалды|
| ... ... ашу, ... қатар табиғи қорларды |
| ... мен ... ... қамтамасыз ету болып |
| ... ... ... ... ... ... Конференциясы Ұйымы
ОАЫҰ
Орта-азиялық Ынтымақтастық Ұйымы
ЕАСК
Еуро-Атлантикалық Серіктестік Кеңесі
(ПРМ бағдарл.)
ЕҚЫҰ
Еуропалық Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы
Қазақстан,
Қырғызстан,
Өзбекстан,
Тәжікстан
Түрікменстан
ЕуразЭҚ
Еуразиялық Экономика
лық Қауымдастық
ОАЫҚ
Орта-азиялық Экономика
лық Қауымдас
тығы
ЭЫҰ
Экономика
лық Ынтымақтас
тық ... ... ... Шаралары бойынша Кеңес

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 137 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
ҚР экономикалық өсу себептері,факторлары. Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдары.Инфляцияға қарсы саясат. Инфляцияның мәні,түрлері. ҚР-ның инфляциялық саясаты17 бет
1950 жылдардағы Азиядағы дағдарыс34 бет
Азиядағы жаңа индустриялы елдер экономикасы21 бет
Азиядағы өзара іс-қимыл мен ынтымақтастық төңірегіндегі мәселелер8 бет
Алдыңғы азиядағы мамлюктер21 бет
Ахмет Иассауи Қазақстан мен Орта Азиядағы сопылық поэзияның көрнеті өкілі5 бет
АҚШ-тың Оңтүстік Шығыс Азиядағы саясаты47 бет
Германияның банк жүйесі9 бет
Германияның еуропалық одақтағы рөлi мен ықпалы71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь