Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің несиелік ресурстарын орналастыру тәжірибесін талдау ("АТФ" АҚ мысалында)

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 ТАРАУ. НЕСИЕЛІК РЕСУРСТАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Коммерциялық банктердің өзіндік қаражаттары және олардың несиелік ресурстарды қалыптастырудағы ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Банктің несиелік ресурстарының сырттан тартылған қаражаттар есебінен құрылу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16

2 ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК РЕСУРСТАРЫН ОРНАЛАСТЫРУ ТӘЖІРИБЕСІН ТАЛДАУ ("АТФ" АҚ, мысалында)
2.1 Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің несиелік ресурстарының құрылымын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
2.2 Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің несиелік ресурстарын орналастыру тәжірибесін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40

3 ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК РЕСУРСТАРЫН БАСҚАРУ ЖӘНЕ ОРНАЛАСТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің несиелік ресурстарын басқару тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
3.2 Коммерциялық банктердің несиелік ресурстарын орналастыру мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .68
Экономикамыздың қазіргі даму жағдайындағы әр түрлі меншік формасындағы банктердің құрылуы олардың коммерциялық негізде жұмыс жасауы барысында, әр банктің өз ресурстарын құрау, оларды пайдалану және оларды басқару жағдайында біршама мәселелер туғызуда. Бұрынғы орталықтан несиелік ресурстарды бөлу уақытқа қайтып келмеске кетті десек, бүгінгі кез-келген коммерциялық банк өзі тәуекелге бара отырып, ресурстарды сатып алады және оны сатады. Соған сай бұрынғыдай клиенттерді қандай да бір банкке занды түрде бекітудің уақыты өтіп, бүгінгі клиенттер өз еркімен жақсы қызмет көрсете алатын банктерді таңдауға мүмкіндік алуда.
Бұл жердегі бүгінгі банктік ресурстар базасына еліміздің экономикалық жағдайы, шаруашылық байланыстардың үзілуі, бюджет тапшылығы, инфляция деңгейі әсер ететіні сөзсіз. Бүгінгі банктердің ресурстары клиенттердің басты сұраныстарын қанағаттандыра алмауда. Қысқа мерзімді несие өндіріс мәселесін шеше алмайды десек, бүгінгі банктер үшін ең маңызды міндет бұл орта және ұзақ мерзімді қаражаттар тартуды шеше отырып, орта және ұзақ мерзімді несиелік жұмсалымдарының қатарын ұлғайту, яғни сол арқылы клиенттердің басты сұранысын қанағаттандыру болып табылады.
Банктер арасындағы несиелік ресурс үшін бәсекелестік күрес күннен-күнге күшейіп отыр. Қазіргі уақытта банктік ресурстарды қалыптастыру, оларды орналастыру және басқару өзекті мәселе ретінде, экономикалық реформаларды жүзеге асырудың басты міндеттерінің бірі болып отырғандығын айтуға болады. Сонымен қатар банктің пассивтік операциялары арқылы банк қызметінің ауқымдылығын да білеміз. Банктің пассивтік операциялары бүгінгі таңда несиелік нарықтың және онымен қатар бағалы қағаздар нарығының қалыптасуына бірден-бір әсер етуші факторларға жатады.
Сондықтан да банктер ресурстарын қалыптастыра отырып, олардың өздеріне пайда әкелетіндей көздерге орналастыруға көңіл аударуға тиісті. Себебі бүгінгі банк ресурстарының қалыптасу барысы, банктік қызметінің тұрақтылығына толық жауап беруге тиіс. Сонымен қатар несиелік ресурстарды тиімді басқару несиелік жұмсалымдардың маңызды бағытқа жұмсалуына жол береді. Банктің несиелік ресурстарды қалыптастыру және орналастыру мәселелерін теориялық жағынан оқып-үйренумен қатар кейбір, нақты келтірілген материалдарды пайдалана отырып талдау барысы диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері анықталады.
Диплом жұмысының басты мақсаты нарықты экономика жағдайында банк қызметінің тұрақтылығына қол жеткізудегі мәселелерге, оларды шешу шараларына, банктік ресурстарды тиімді пайдалану және оларды басқару жұмыстарын ұйымдастырудағы ерекшеліктерге тоқтала отырып, терең талдау жасау болып табылады.
1. "ҚР-дағы банктер және банктік қызмет" туралы ҚР Президентінің заңдық күші бар жарлығы. 30.08.95
2. Пруденциалдық нормативтер туралы ереже/Вестник НБРК 1-14 июля 2002
3. Айманова Л.Б., Урастаева Д. Собственный капитал коммерческого банка. Алматы,2000
4. Алпамысов А.А Управление депозитными ресурсами в РК. А, 1998
5. Ақша, несие, банктер/Г.С Сейткасымовтың жетекшілігімен. А,2001
6. Банковское дело/Под.ред. Г.С. Сейткасымова А, 1998
7. Банковское дело/ Под ред. О.И. Лаврушина-М, 2005
8. Банки и банковское операции /Под ред. Е.Ф. Жукова М, 2004
9. Банковский портфель-2. М, 2000
10. Банковское дело/ Под ред. В.И.Колесникова М, 2005
11. Деньги, кредит, банки/Под ред. О.И. Лаврушина М, 2005
12. Деньги, кредит, банки/ Под ред. Г.С. Сейткасымова А, 1999
13. Джерри М. Розенберг. Словарь банковских терминов М, 2006
14. Долан Э.Дж., Кэмпбелл К.Д. Деньги. Банковское дело и денежно-кредитная политика М, 1999
15. Давыдова Л.Банковское право РК А,2004
16. Калиева Г.Т.Кредитное дело А, 2005
17. Кисилев В.В. Управление банковским капиталом М, 2005
18. Макыш С.Б. Ақша айналысы және несие А,2000
19. Макыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары А,2002
20. Поляков В.П. Основы денежного обращения и кредита М, 2004
21. Рассказов Е.А. Управление свободными ресурсами банка М, 2005
22. Саниев М.С. Банковское система в условиях рыночной экономики А,1999
23. Сатова Р.К Проблемы финансовой устойчивости банка.
К, 2003
24. ҚР ҰБ-ң статистикалық бюллетені 01.01.2007
25. О ресурсной базе и стимулировании долгосрочного кредитования /Банки Казахстана 01.06.2005
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
.......................................3
1 ТАРАУ. НЕСИЕЛІК РЕСУРСТАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Коммерциялық банктердің өзіндік қаражаттары және ... ... ... ... ... несиелік ... ... ... ... ... ... ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ ... ... ... ... ТАЛДАУ ("АТФ" АҚ, мысалында)
2.1 Қазақстан Республикасындағы коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК
РЕСУРСТАРЫН БАСҚАРУ ЖӘНЕ ОРНАЛАСТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мәселелері
............................................................................
..................................57
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
..........................65
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... даму жағдайындағы әр түрлі меншік формасындағы
банктердің құрылуы олардың коммерциялық негізде жұмыс жасауы барысында, ... өз ... ... ... ... және ... ... біршама мәселелер туғызуда. Бұрынғы орталықтан несиелік
ресурстарды бөлу ... ... ... ... ... бүгінгі кез-келген
коммерциялық банк өзі тәуекелге бара отырып, ресурстарды сатып алады ... ... ... сай бұрынғыдай клиенттерді қандай да бір банкке занды
түрде ... ... ... бүгінгі клиенттер өз еркімен ... ... ... ... ... мүмкіндік алуда.
Бұл жердегі бүгінгі банктік ресурстар базасына еліміздің экономикалық
жағдайы, ... ... ... бюджет тапшылығы, инфляция
деңгейі әсер ететіні ... ... ... ... ... сұраныстарын қанағаттандыра алмауда. Қысқа мерзімді несие өндіріс
мәселесін шеше алмайды десек, бүгінгі банктер үшін ең ... ... ... және ұзақ ... ... ... шеше ... орта және ұзақ
мерзімді несиелік жұмсалымдарының қатарын ұлғайту, яғни сол ... ... ... ... ... табылады.
Банктер арасындағы несиелік ресурс үшін ... ... ... ... отыр. Қазіргі уақытта банктік ресурстарды қалыптастыру,
оларды орналастыру және ... ... ... ретінде, экономикалық
реформаларды жүзеге асырудың басты міндеттерінің бірі болып отырғандығын
айтуға болады. Сонымен ... ... ... ... арқылы банк
қызметінің ауқымдылығын да білеміз. Банктің пассивтік операциялары бүгінгі
таңда несиелік нарықтың және ... ... ... қағаздар
нарығының қалыптасуына бірден-бір әсер етуші факторларға жатады.
Сондықтан да банктер ресурстарын қалыптастыра отырып, олардың өздеріне
пайда ... ... ... ... аударуға тиісті. Себебі
бүгінгі банк ... ... ... ... қызметінің
тұрақтылығына толық жауап беруге тиіс. Сонымен қатар несиелік ресурстарды
тиімді ... ... ... ... ... ... жол
береді. Банктің несиелік ресурстарды қалыптастыру және ... ... ... ... ... ... ... материалдарды пайдалана отырып талдау барысы диплом ... мен ... ... жұмысының басты мақсаты нарықты экономика жағдайында ... ... қол ... мәселелерге, оларды шешу
шараларына, банктік ресурстарды тиімді ... және ... ... ... ... ... отырып, терең талдау
жасау болып табылады.
Қойылған мақсатқа жету үшін келесідей міндеттерді шешу қажет:
... ... ... жаңа ... ... ... ... пассивтік операцияларын ... ... ... ... сай ... ... ресурстарының қалыптасу
ерекшеліктеріне тоқталу;
— Коммерциялық банктердегі несиелік ресурстарды тиімді басқару
жолдарын ... ... ... ... ... ... ... Республикасының ірі коммерциялық банктерінің бірі ... ... ... ресурстарының құрылымына және оларды
орналастыру тәжірибесіне талдау ... ... ... несиелік
ресурстарын орналастырудағы негізгі мәселелерге тоқталу.
Жұмыстың ... және ... ... ... таңдағы отандық
және шетелдік экономистердің банк ісін ұйымдастыруға бағытталған ... ... ... ретінде, еліміздің екінші деңгейлі банктері
алынды.
1 ТАРАУ. ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Коммерциялық банктердің өзіндік қаражаттары және олардың несиелік
ресурстарды қалыптастырудағы ролі
Банктік ресурстарды ... үшін ... ... банктің пассивті операциялары деп атаймыз. Пассивтік
операциялардың коммерциялық ... ... ролі өте ... ... ... ... ... қалыптасатын болғандықтан,
оған толық анықтама беру қажет. "Қаржы және несие" сөздігінде ... - бұл ... және ... ... жүзеге асыруға
арналған банктің ресурстарын қалыптастыру операциялары" ... ... ... ... ... ... пассивті операциялары -
нәтижесінде пассивтік шоттардағы қаражаттардың ... ... ... ... толықтырады десе де болады. Жалпы пассивтік
операциялардың мынандай формалары болады:
... ... ... ... алғашқы
эмиссиялауы;
— банк пайдасы ... ... ... ... құру ... ... занды тұлғалардан несиелер алу;
— депозиттік операциялар.
Пассивтік операциялар айналыстағы ... ... ... ... ... Пассивтік операциялардың алғашқы екі формасы
негізінде, несиелік ресурстардың бірінші ... ... ... ... ... екі ... көмегімен екінші ірі топ, яғни сырттан
тартылған ... ... ... ... ... ... ... және оған сай келетін баптар кіреді. ... ... ... ролі мен ... ... ... ... мен ұйымдарға қарағанда өзіндік ерекшеліктерге
ие. Банктің ... ... ... оның барлық қаражаттарға деген
қажеттілігінің 10% өтеледі. Шын ... ... және ... қаражаттардың арасында шекті ең төменгі ... ... ... ... оның тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... барысында, оның өзіндік қаражаттары
жерге, ғимаратқа, жабдықтауға, жалақыға жұмсалынатын ... ... ... өзіндік қаражатсыз банк қызметін бастау мүмкін емес.
Осы қаражаттар ... ... ... ... ... ... өзіндік қаражаты - бұл ұзақ мерзімді активтерге жұмсалынатын
негізгі көз ... ... ... ... қаражаттары деп банктің ... және ... ету ... ... ... әр ... ... мен бөлінбеген пайданың жиынтығын түсінуге болады.
Банктік меншікті капиталы басты бес ... ... ... қызметі;
2. Оперативтік қызметі;
3.Реттегіш қызметі;
4. Айналым қызметі;
5. Резервтік қызмет.
Банктің өзіндік қаражаттарының мөлшері оның төлем ... ... және банк ... ... азайту үшін
құрылады.
Қорғаныс қызметі - банктің зиян кешу ... ... ... жағдайында салым иелері мен кредиторлардың мүддесін қорғауды
көрсетеді және ... ... ... банктің төлем
қабілеттігін ... әсер ... және банк ... ... ... ... білдіреді. Қорғаныс қызметі бұл өзіндік
капиталдың негізгі ... ... ... ... кәсіпорындармен
салыстырғанда коммерциялық банктердің төлем қабілеттілігін ... ... ... бір ... ғана ... ... .
Банктің өзіндік капиталының қорғаныс қызметі ... ... ... ... ... банк ... одан ... жалғастыруға көмектеседі. Осындай шығындардың ... үшін ... ... ... ... ... капитал жұмыс істейді. Егер ... ... ... ... ... ... көп
пайдаланылатын болса, онда сол ... ... ... деп
атауға болады.
Оперативті қызметі - банк қызметінің ... ... ... ... Бұл ... ... дәрежелі қызмет
ретінде ... ... ... ... үшін ... ... ... банктің сырттан
тартылған қаражаттары ... рөл ... ... өзіндік
капиталының бұл ... ... ... ... яғни банктің міндеттеріне сай ... ... ... мен ... ... отырып,
қамтамасыз етеді.
Реттегіш қызметі - ... ... ... ... мүдделілік ... сол ... ... мен ... ... ... ... банк тарапынан зандар және ережелер ... ... ... ... ... Бұл ереже негізінен ... ең ... ... сақтау, банк қызметі үшін
рұқсат қағаз алу, ... ... ... келетін тәуекелдің ең жоғарғы
мөлшерін ... ... ... бұл - ... ... өзіндік
қаражаттарын шығындарының ... ... үшін ... ең ... ... ... ... жүргізу үшін қалыптастырады.
Осы қызметтің тәуекелділігі өте ... және осы ... ... банктер өзіндік капиталдарының бір бөлігін қолма-қол
ақша ретінде және ... ... ... ... ... ... сатып ... ... ... – Бұл ... пассивті операциялары да
тәуекелділігі ... ... ... ... банк
клиенттері өздерінің ... ... ... ... етуі ... Осы жағдайда резерв ... ... ... ... банктердің өзіндік капиталы ғылыми тұрғыдан
алып қарағанда ... ... ... ... ... банкроттылықтан қорғауға қызмет етеді;
2. өзіндік ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру және қызмет ету ... ... ... ... ... капитал клиенттің банкке ... ... ... ... ... қызметтердің,
бағдарламалардың жаңа ... ... үшін ... ... айтқанда, банктің ... ... ... ... ... - бұл ... ... тарту үшін негізгі көрсетілетін ... ... ... ... банктердің өзіндік капиталын
қалыптастыру ... ең ... ... ... ... ... және ... Банктің
белгілейтін нормативтерін ескеру ... ... ... банктің өзіндік ... ... ... ... ... ... үшін база болып
табылатындығымен ... ... ... егер банк ... ... ... активтерінің ... ... ... ... ... ... ... бөлуді жоспарласа, онда ... ... ... ... үшін ... өзіндік
капиталының мөлшерін ... ... ... ... ... ... ... анықтау үшін
мынандай ... ... ... ... мөлшері банктің активті операцияларының
шекті мөлшерін анықтайды;
2. ... ... ... капиталының ... ... ... және ... құрылымына
байланысты. Яғни, банк ... ... көп ... ... ... жұмыс ... ... онда ... ... көп ... ... ... Банкке қажетті ... ... ... ... нарығының дамуына және ... ... ... ... ... Банктің өзіндік ... ... ... реттеуді
жүргізетін мемлекеттік ... ... ... болады.
Банктің өзіндік капиталын ұлғайту мынандай ... ... ... ішкі ... сыртқы көз.
Осы екі көздің біреуін таңдау және ... ... ... ... ... ... капиталды ұлғайту көздерінің әрқайсысымен байланысты
шығындар мен ... ... ... Банктің реттеу саясаты.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... қолдау салымшылар ... ... ... ... қосымша капиталдарды
тарту ... ... ... ... ... негізгі көздерінің ... банк ... ... ... ... ішкі көздер ... ... ... ... тез және ... ... іске асады;
— ол жаңа ... ... ... ірі шығындарды
тудырмайды.
Сонымен бірге, өзіндік капиталды ішкі көздер есебінен қалыптастырудың
мынандай ... де ... ... ... ... ... салынады;
2. банк ... банк ... ... ... тез әсер ... ... капиталын ... ... ... ... ... бар:
1. Жай және артықшылығы бар ... сату ... әдіс ... ... ... орналастырудағы
жоғары шығындарға және ... ... ... ... бар ... қымбат әдіс
болып табылады.
Қазіргі ... ... қор ... ... акциялары ғана ... ... ... ... тыс ... ... Айналысқа
жаңа акциялар ... банк ... ... яғни ... ... акциялар
бұрынғы акционерлердің ... кері әсер ... ... жалпы табысы көбейгенімен ... ... ... мөлшері азаюы мүмкін.
2. Айналысқа ... ... ... ... банктік тәжірибеде өзіндік капиталды ұлғайту үшін
айналысқа ... ... кең ... ... Банктерде
ұзақ мерзімді капиталға ... ... ... ... ... ... тәжірибе Қазақстан ... де ... кең ... ... ... Банк ... сату және қозғалмайтын мүліктерді жалға алу.
Кейбір жағдайларда банктер ... ... ... үшін
өздерінің негізгі ... - ... ... ... ... ... кейін ... ... ... ... жалға алу ... ... ... ... ... Қазақстандық банктік тәжірибеде
негізінен ... ... ... тағы бір ... ... ... болып ... ... ... ірі ... ... ... өзіндік капиталы сол ... ... ... ... қаржылық базасы болып табылады. Себебі, ... ... ... үшін және ... ... тұрақтылығына клиенттерін
сендіру үшін оған ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... мөлшері
кәсіпкерлік қызметтің басқа ... ... ... ... ... ... салыстырғанда
аз болады. ... ... ... ... ... үлес ... 10 – 15 % ... ал басқа заңды
тұлғалардағы бұл қатынас 60-70% - ті ... ... ... ... бұл ... ... ... ... ... ... өздерінің делдалдық кызметтері
атқара отырып жеке және ... ... ... ірі ... ақша ... жинақтайды.
Банктер осы қызметті ... ... ... ... ... ... ... басқаруды және ... ... ... ... ... банкке
салған ақша ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... әдетте басқа заңды тұлғалардың активтеріне ... ... ... Бұл ... ақша ресурстарын
неғұрлым тез ... ... ... және ... ... ... капиталдарға деген қажеттіліктерін
азайтады.
Банктердің ... ... ... ... етуі оның ... ... компонеттердің сапасына
байланысты. Банктердің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... капитал;
3. Резервтік капитал;
4. Өндірістік және әлеуметтік даму ... ... ... ... ... ... ... таза табыс;
7. Субординарлық қарыз.
Демек, банктің ... ... оның ... және ... ... қамтамасыз етуде бірінші
дәрежелік мәнге ие ... ... ... ол
банктің қызметінің ... ... яғни ... ... ... ... ... кезектегі шығындар жұмсалу
үшін қажет.
Өзіндік қаражаттардың негізгі элементі - бұл ... ... ... ... ... - бұл ... ... бастапқы нүктесі болып
табылады. Банктің ұйымдастырылу формасына ... ... ... әр ... болады. Егер банк акционерлік қоғам формасында құрылатын
болса, онда оның ... ... ашық ... жазылып таратылатын
акциялардың номиналдық құнының сомасында ... егер ашық ... ... ... ... ... ... арасында жарғылық
капиталдағы үлесіне байланысты барлық акциялар ... Ал ... ... ... ... құрылады.
Егер де банк жауапкершілік шектеулі қоғам түрінде ... онда оның ... ... әр ... ... ... ... анықталады және бұл банктің қатынасушылары немесе
құрылтайшылары өздеріне тиісті үлес ... ғана оның ... ... ... және ... ... байланыссыз, оның
жарғылық капиталы оның қатынасушылары, жеке және занды тұлғалар есебінен
құрылады. Және ... ... ... ету ... болып
табылады. Жарғылық капитал оның қатынасушыларының өзіндік қаражаты есебінен
ғана құрылуы мүмкін. Банктік ... ... ... капиталды құруға
тиым салынады. Банктің жарғылық капиталы тек ақшалай қаражаттар есебінен де
құрылуы мүмкін.
Тіркеуге алынатын уақытта жаңадан құрылған банктің ... ... ... ... оның акционерлерінің сомасының 50%
төленуі тиіс, ал ... ... ... ... бір жыл ... ... ... толык төленуге тиісті. Жарғылық ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін
жарғылық капиталдың ең ... ... ... ... ... ... ... үшін, Ұлттық банк
1.07.2001 жылы ең төменгі ... ... ... 2 ... тенге деп
белгіледі.
Жарғылық капиталға үлес қосқан ... ... таза ... ... алып ... ... ... кезектілігі және
есептелу тәртібі акцияның шығарылу тәртібіне және ... ... ... ... ... ... ... артықшылығы бар
акциялар бойынша дивиденд резервтік қор есебінен төленеді.
Жарғылық капиталды ұлғайту ... ... ... ... акция шығару немесе ... ... ... өсіру арқылы;
— жаңадан жарғылық капиталға үлес қосушылар есебінен;
— пайдадан аударымдар есебінен.
Жарғылық ... ... ... ... ... ... ... алып, оларды жою барысында, сол сияқгы жарғылық капиталға
үлес қосушылардың кетуіне байланысты болуы мүмкін.
Банктің жарғылық капиталдан басқа резервтік қор да ... ... - бұл ... ... ... зияндардың орнын жабу үшін
тағайындалады және пайда жеткіліксіз болған жағдайларда, банктің акция ... ... ... ... ... барысында қызмет етеді.
Резервтік қор ... ... ... ... сомада, яғни банктің
жарғылық капиталының төленген сомасының 25%-дан 100%-ға дейінгі сомасы
мөлшерінде құрылады. ... ... ... капиталдың
жетікіліктілік коэффициентін есептегенде, халықаралық тәжірибеде ... ... I ... капиталға жатады. Резервтік қор жарғылық
капиталдың төленген сомасының 100%-ға жеткен уақытта, ... сома ... ... ... ... капитал жинақтала бастайды.
Өзіндік қаражаттың ең маңызды ... ... ... пайда жатады. Бөлінбеген пайда - бұл дивидендтерді төлегеннен
кейінгі банктің иелігінде қалатын пайданы білдіреді. Жылдың соңында ... ... ... сомалар пайда және зиян шотына аударылады, бұл
соманың бір бөлігі резервтік қорға, бір бөлігі дивидендтер ... ... ... ... ... Ал ... ... банктің несиелік
ресурстары үшін жинақталады, осы бөлікті банктің ... ... ... резервтік капиталмен бірге басқадай (арнайы) қорлар, өндірістік
және әлеуметтік даму үшін, ағымдағы пайдадан аударымдар есебінен құрылады.
Оларды құру және ... ... ... ... сай ... ... ... ең негізгі кұрамдас бөлігіне белгілі бір
нақты операцияларды жүргізу ... ... ... ... жатады.
Оларға бірінші кезекте, бағалы қағаздарға ... ... ... ... сол ... ссудалар бойынша мүмкін болар зиян
шегушілікке арналған резервтер кіреді. Бұл резервтердің ... ... ... ... ... ... кұнының нақты
жағдайларда төмендеуіне байланысты және ... ... ... ... ... ... резервтерді құру Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының ең маңызды ... ... ... ... алдындағы ... ... ... ... Олар ... өз ... ... кепілдігінің шекті шамасын көрсетеді. Банктік
тәжірибеде, ... ... ... зиян ... калуына
қарамай-ақ, ... ... ... сақтауға
мүмкіндік беретін ресурстарды ... ... ... ... ... ... сырттан тартылған қаражаттар
есебінен құрылу әдістері
Коммерциялық банктің коммерциялық кәсіпорын ... ... ... оның ресурстарының едәуір бөлігін меншікті қаражаттармен қатар,
сырттан тартылған қаражаттар кұрайды. ... да ... ... ... ... тартылған қаражаттарға тікелей байланысты болып келеді.
Банкте сырттан тартылған қаражаттар құрамына қарай әр ... ... ... басты түріне банктің клиенттермен жұмыс процесі кезінде тартылған,
сол сияқты басқадай несиелік мекемелерден қарызға ... ... ... ... қаражаттар үлкен екі топқа бөлінеді: (схема)
1. Депозиттік қаражаттар.
2. Депозиттік емес қаражаттар.
Депозит (латын сөзінде "depositum"сақтауға ... ... ... ... бір ... ... ... тұлғаға – банкке
(соның ішінде Ұлттық банкке) кайта қайтарылу шартында уақытша
пайдалануға беретін ... ... ... ... ... болып табылады.
Шын мәнісінде депозиттер, коммерциялық банктердің еркін несиелік ресурстар
нарығынан ресурстар ... ... ... қызметінің мазмұнын ашады.
Депозиттік операциялар - бұл ... және жеке ... ... бір мерзімдегі немесе сұранымды салымдарға тартуға байланысты
банктің операциялары болып ... ... ... ... ... ... қаражаттарды жатқызады. Бұл әлемдік
банктік тәжірибеде сәйкес ... ... ... депозиттік операциялардың объектісі
болып табылады.
Банк қызметтеріне депозиттік операциялармен айналысудан бұрын, олардың
экономикалық мазмүнына байланысты ... ... ... Халықаралық
банктік тәжірибеде депозиттер 4 топқа бөлінеді:
І-топ, мерзімдік депозиттер, олардың басқадай түрлері - ... ... ... ... дейінгі депозиттер;
III-топ, халықтың жинақ салымдары;
IV-топ, бағалы қағаздар.
Коммерциялық банктердің сырттан тартылған қаражаттарын ... ... ... 1. ... ... ... ... қаражаттарының
құрылымы
Мерзімдік депозиттер тобы, әдетте мерзімдеріне қарай жіктеледі:
- 3 ай мерзімге дейінгі депозиттер;
- 3 айдан 6 айға ... ... ... 9 ... бір ... дейінгі депозиттер;
- бір жылдан жоғарғы уақыттағы депозиттер;
- депозиттік сертификаттар.
Депозиттер екі жолмен пайда болуы мүмкін, біріншісі, банк ... ... ... ... қаражаттар қабылдай отырып, оны олардың депозиттік
шотына орналастырған жағдайда; екіншісі, "жасанды" ... яғни ... чек ... есеп ... ... беру барысында.
Көптеген елдерде депозиттік шоттардың жіктелуі келесідей екі ... ... ... ... ... ... ... иелерінің категориялары.
Қаражаттарды депозиттерге орналастыруды бірнеше ... ... ... ... ... ... ... сақталуын
қамтамасыз етеді. Одан кейін мерзімді салымдар банктен төленетін өсім ақы
түрінде табыс әкеледі, ал ... ... ... салымдар төлем құралы
қызметін атқарады.
Салым иелеріне байланысты шоттардың келесідей түрлері бар:
- жеке ... ... ... ... ... ... үкімет ұйымдарының шоттары;
- қаржы мекемелерінің шоттары;
- шетелдік салым ... ... ... ... ... ... - ... алдын-ала
хабарлау етуінсіз кез-келген уақытта ... ... ... ... етілетін уақытқа депозиттер шоттарда сақталуына байланысты
төмендегідей түрде жіктеледі:
- кәсіпорындардың, жеке ... ... ... есеп айырысу
шоттарында сақталатын қаражат қалдықтары;
- әр ... ... ... ... ... шоттардағы қаражат
қалдықтары;
- күрделі ... ... ... ... ... есеп айырысудағы қаражаттар;
- басқа банктердің корреспонденттік шоттарындағы кредиттік қалдықтар;
шетелдік банк ... ... ... шоттардың бұл түрін ашу үшін банкке қолма-қол немесе қолма-
қолсыз ақша ... ... ... аударылады. Алғашқы жарна ... осы ... ... ақша қаражаттарын толықтыруды
салымшының өзі немесе кез ... ... ... ... ... Ал, осы ... қаражаттарын алуды салымшының өзі немесе оның қолхаты негізінде ... ... ... ... ... ... шоттардың оның иелері үшін артықшылығы -
осы шоттағы ақша қаражаттарының өтімділігінің жоғары болуы. Мұндай шоттағы
ақша ... ақша ... ... ... ... іске ... болады.
Талап етілген уақытқа дейінгі депозиттік шоттарға мынандай сипаттама
беруге болады:
1. осы ... ақша ... салу ... алу ... ... шек ... ... асады;
2. осы шотқа ақша ... ... үшін банк ... ... ... ... мүлдем төлемейді;
3. банк осы ... ақша ... ... ... ... ... ... осы шоттағы ақша қаражаттарының көмегімен товарлар мен
көрсетілген қызметтерге ... ... ... ... ... асыра алады.
Сұранымды депозиттерден басқа банктерде, сол сияқгы мерзімді салымдар
да ашылады.
Мерзімді салымдар - бұл ... бір ... ... ... ... ... ... мен алдын ала хабарлау салымдары арасында
айырмашылықтар болады.
Мерзімді салымдар ... ... ... ... ... мерзімге берілген және мерзімі ... ... кез ... ... ... ... білдіреді.
Мерзімді ... ... ... төленетін процент
мөлшері оның ... ... ... орындауына байланысты болып
келеді. Тәжірибеде мерзімді салымдар мерзімі 1, 3, 6, 9, 12 ... ұзақ ... ... ала салымды алуды ... ... - бұл ... ала ... ... ... ... мерзімде
алуын білдіреді. Хабарлау ету мерзіміне байланысты процент
мөлшері ... ... ... ... ... мерзім
ішінде өзгермейді. Мерзімді салымдар банк пен ... ... ... шарт ... ... ... депозиттер
мен талап ... ... ... ... ... ... ... алады. Жинақ салымдары бойынша, осы
уақытқа ... ... ... жинақ банкі айналысқан. Бірақ та,
бүгін ... ... үшін ... бұл ... ... ... бастауда.
Жинақ салымдарына халықтың ... ... ... ... ... ... салымдары ... ... ... ... ... ... ... төлейді. Жинақ салымдары жинақ кітапшалары ... ... ... жеке ... ... банктік тәжірибеде жинақ ... ... ... және ... ... ... жіктеледі:
- мерзімді жинақ салымдары;
- қосымша жарна қосылатын мерзімді ... ... ұтыс ... ... сый ақы ... ... ... мәлімдеуші салымдар;
- депозиттік сертификаттар.
Банктің жеке тұлғалардың шоттары бойынша барлық ... ... ... ... ... ... салымдары бойынша ақша қаражаттарының қалдықтары және
олардың қозғалысы ... ... ... ... ... салымшылардың өзіне;
2. оның заңды өкіддеріне;
3. сотқа;
4. тергеу органдарына;
5. салық органдарына.
Салымшылар ... ... ... ақша ... мұраға
қалдыра алады.
Банкте жұмыс істейтін қызметкерлер, банк қызметіне тексеру жүргізетін
аудиторлар және клиенттің шоттарындағы ақша ... ... ... тұлғалар сол ... ... ... ... ... ... ... рұқсат етілмейді. Жеке ... ... ... үшін бір ... ... сенімділік негізде рұқсат етіледі. Қолхат үш
жылдан ... ... ... ... толмаған тұлғалардың ... ... ... ... ... 14 ... дейінгі
балалардың ... ... ... ... ... ... жүргізе алады. Ал, 14 жасқа толған
тұлғалар өз ... ... ... ақша ... еркімен басқаруға толық құқығы бар.
Банктік депозиттердің тағы бір түрі - депозиттік сертификаттар болып
табылады.
Депозиттік ... бұл ... ... және ... ... акща ... салымшының
құқығын куәландыратын және ... ... ... ол бойынша проценттер алуға кұқық ... ... ... ... ... Ұлттық банктің
арнайы ... ... ... ... ... ... сертификат банктің салым үшін толтырылатын келісім шарттың
бір формасы болып саналады.
Депозиттік ... ... ... ... ... ... және банк ... ... ... ... ... ... ... ... жататын негізгі ережелерді білу
қажет.
Біріншіден, депозиттік операциялар банктердің табыс ... ... ... процесінде депозиттік операциялардың
субъектілерінің әр түрлі ... және ... ... түрлі болып келуіне мән берілуте тиіс.
Үшіншіден, ... ... ... асыру барысында
депозиттік операциялармен ссудалық операциялардмерзімдері және ... ... ... ... ... ... ... депозиттердің көбірек болуына мән беру маңызды, ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруда ... ... бос ... ... яғни ... жұмсалмаған ең төменгі бөлігі қалуын қадағалауға тиіс.
Алтыншыдан, депозиттерді тартуға ... ... ... ... ... ... ... ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРІНІҢ НЕСИЕЛІК
РЕСУРСТАРЫН ОРНАЛАСТЫРУ
ТӘЖІРИБЕСІН ТАЛДАУ ("АТФ" АҚ ... ... ... ... банктерінің несиелік
ресурстарының құрылымын талдау
Біз 1-тарауда Қазақстан Республикасының коммерциялық банктерінің
несиелік ... ... ... ... Енді осы ... кұрылымына нақты мысалдар негізінде "АТФ" ... ... ... ... ... ... ресурстарының 80-90% -ін банктік
депозиттер, ал 10-20%-ін өзіндік қаражаттар құрайтыны белгілі. Коммерциялық
банктердің ... ... ... ... ... қаражаттар
есебінен құралатындығын талдау үшін келесі кесте мәліметтерін пайдаланайық.
Кесте 1. ЕДБ-ң жиынтық балансына сипаттама
(млн. теңге)
| |2004 |2005 |2006 ... ... ... |97552 |122130 |160104 ... жиынтық активтері |527949 |816626 |1033941 ... ... мен ... | | | ... |399449 |721100 |941033 |
|- ... |286428 |516505 |695967 |
|- ... ... |44626 |97036 |154903 ... көріп отырғанымыздай, ... ... 2004 жылы 18,4%, 2005 жылы 14.9%, ал 2006 жылы ... ... біз ... банк ... кәсіпкерліктің
басқа түрлерінен ерекшелігін көре аламыз.
Енді, коммерциялық банктердің ... ... ... 2. ... ... ... ... мен сыйақылары*
(млн.тенге)
| |2004 |2005 |2006 |
| |млн. ... |% |млн. ... |
| ... |% |млн. ... ... ... |257360 |343268 |459723 |
|- ... |67506 |128685 |262351 |
|- ЕАВ |189796 |214499 |197251 |
|- ... ... |58 |84 |121 |
|* ... ету ... |45247 |59812 |73454 |
|- ... |24531 |36346 |50160 ... |20667 |23407 |23213 |
|- ... ... |50 |59 |82 |
|* ... ... |- |494 |10621 |
|- ... |- |85 |1655 |
|- ЕАВ |- |408 |8966 |
|- ... ... |- |- |0 |
|* ... ... |212313 |218962 |375648 |
|- ... |42975 |92254 |210536 |
|- ЕАВ |169129 |190683 |165073 |
|- ... ... |8 |25 |39 |
* ҚР ҰБ-ң ... бюллетені, 01-2007ж.
Кесте мәліметтері бойынша біз халықтың мерзімді салымдарының үлес
салмағының жоғарғы екендігін көреміз. ... ... ... ... жылы 62%, 2006 жылы 69% -ін ... ... ... ... ... ... салымының жылдан жылға көбеюіне 1999 жылы
"Жеке тұлғалардың салымдарын сақтандыру" қорының ... әсер етті ... ... ... ... ... деген сенімділіктері жылдан-
жылға жоғарылауда.
Енді біз Қазақстанның ірі коммерциялық банктерінің бірі "АТФ"
акционерлік ... ... ... ... ... және ... ... банк болып табылады.
АТФ бүгінгі күні бірден бір ... ... ... банк ... ... ... ... көрсетіп отыр.
Банктің басты мақсаты клиенттердің банкте сақтаған қаражаттары бойынша
қызмет көрсете отырып, жаңадан клиенттер ... ... ... ... ... ... ... жағынан еліміздегі бірінші төрт банк қатарында,
яғни Халық банкі, Қазкоммерцбанк және БТА.
Банкті жоғарғы ... ... - ... жалпы жиналысы болып
табылады. Банктің акционерлері кез-келген заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
стандартқа өткізу туралы бағдарламасына" сәйкес, АТФ бірінші болып өткендер
қатарында. Соның негізінде, бұл банк өзінің капиталдану ... ... ... ... ... ... - 8 870,2 млн.
теңгеніқұрайды. Ал ... ... ... ... - 9 468,5 млн. ... ... ... банк ... меншікті капиталын ұлғайту
мақсатында жұмыс жасап отыр десе болады.
АТФ жарғылық капиталы ... ... ... ... Жарғылық капитал
көлемі 01.01.05 жылы - 7420 млн. ... және 01.12. 2006 жылы 8870 ... ... жылы, яғни 01.01.2001 жылмен 01.01.2002 ... ... 5,6 ... ... ал ... жылы бұл ... есе ғана өскендігін көреміз. Мұндағы, көрсеткіш банктің жарғылық
капиталының ұлғаюы және ... ... ... байланысты деп
айтуға болады.
Ендігі жерде, АТФ несиелік ресурстарды құрайтын көз ... ... ... ... Ол үшін ... кестедегі мәліметтер
пайдаланылады.
Кесте 5. "АТФ" АҚ-ң ... ... ... ... ... |2005ж ... |2006 ж ... |
| ... | ... | ... ... кестеден, меншікті капитал құрамында айтарлықтай өзгеріс
байқалмағанымен де, баптардың барлығында ... өсу ... ... ... ... ... ... пайда болған жағдайларда
пайдаланады.
Меншікті ... ... оның ... ... үлесіне
қарай бөліп қарайтын болсақ, ондағы басты үлесті банктің жарғылық капиталы
алады. Ал ең төменгі үлес басқадай, яғни ... ... және ... ... ... 1. ... ... меншікті капиталдың үлесі
а. 85,0% - жарғылық капитал.
б. 7,4% - негізгі қорларды қайта бағалау қоры.
в. 6,5% - қосымша ... 1,1% ... және ... даму ... 2. 01.12.2006 жылдағы меншікті капиталдың үлесі
а. 85,3% - жарғылық капитал.
б. 7,6% - негізгі қорларды қайта бағалау қоры.
в. 5,8% - ... ... 1,3% - ... және ... даму ... ... кесте мен ... ... ... ... қызметінде болсын және
сондай-ақ, ... ... ... ... ... банктің меншікті
капиталын ұлғайтатын басты көздің қысқаруын сипаттайды.
Сонымен банктің меншікті капиталын ... ... көзі ... ... ... ... ... пайда есебінен арттыру;
— қосымша акциялар шығару арқылы;
— құрылтайшылар санын арттыру есебінен.
Біріншісі, банк қызметінің ... ... ... ... жетті.
Екінші көз есебінен ұлғайтудағы басты проблема бұл бағалы қағаздар
нарығының дамуына тәуелді. Ал, бүгінгі ... ... ... ... даму түгіл әлі де қалыптасып бола алатын емес. Оның үстіне бағалы
кдғаздарды (акцияларды) ... ... өте ... ... қояды.
Өйткені, бірінші жасалатын эмиссияның шығарған акциялары толық таратылып
үлестірілмейінше, келесісін шығаруға қатаң тиым ... ... бұл ... ... ... де жоқ десе ... ... тәжірибеде бағалы қағаздарды сатудың келесідей
тәсілдері қолданылады:
1. акцияны сатып алу ... оған ... ... ... ... емес активтермен сондай-ақ, нарықта
еркін айналатын баскд бір ... ... ... ... жолға қойған;
2. акцияны теңгеге және шетел валютасына сату, сатып алушымен белгілі
бір акциялардың санын ... ... және ... ... шарт ... құрылтайшылардың бұрынғы қосқан пайдаларын акцияларға ауыстыру;
4. акционерлерге төленетін дивиденд орнына акцияларды бөлу;
5. бұрынғы шығарылған ... ... ... ... ... ... арқылы ұлғайту да, оларға
берілетін жеңілдіктердің жоқгығына байланысты көптеген пай ... ... ... ... ... ... ... жоқгың қасында.
Дегенмен де, бұл банктің меншікті капиталын ... ... ... Себебі, қаншалықты банк капиталының ... ... ... банк ... ... ... Бұл,
клиенттерге қаражат тартудағы бірден бір ... ... да, банк ... дәл ... ... ... үшін
жұмыс жасалуға тиіс.
Өткен бөлімде қарастырылып өткендей, коммерциялық банктердің несиелік
ресурстарының басым бөлігін сырттан тартылған ресурстар құрайды.
Еліміздегі ірі ... ... бірі АТФ ... ... ... ... есебінен күралған:
— кәсіпорындар мен ұйымдардың, және ... ... және ... ... ... ... шоттарындағы қаражаттары;
— басқадай банктер мен қаржылық ұйымдардан алынған несиелер;
— Қазақстан Ұлттық банкінен алынған ... ... ... ... ... ... және ... филиалдарындағы төлем жүйесі клиенттер мен ... ... ... ... ... етеді. Клиенттерге
есеп айырысу және ... ... ... ... банк ... ағымдық шоттардағы қаражат тартады.
Есеп-айырысу және ағымдық шоттардағы қаражаттарды ... ... ... ... түріне жатқызуға болады. Бұл шоттар бойынша процент
төленбейді немесе өте аз мөлшерде төленеді.
Сондай-ақ, есеп-айырысудағы қаражаттармен бірге, банк несиелеу ресурсы
ретінде, осы ... ... ... да ... пайдалана алады.
АТФ-тің шығаратын бағалы қағаздарын несиелік ресурстарды құрау көзіне
қарай екіге бөлуге болады:
1. Акциялар шығару;
2. Қарыздық міндеттемелер ... ... және ... ... ... ... ... ең ыңғайлы көзі ретінде, эмитент
үшін де, және оның ... үшін де ... ... ... ... ... ... шығара отырып, оның айналыс мерзімі аяғына дейін
ақшалай қаражаттарын ... ... ... ... ал оны ... де банктің бағалы қағаз өтімді болса оны екінші ... ... ... сата ... ... ... қаражат сомасына қол жеткізеді.
Ал, АТФ бүгін күні айналысқа тек акциялары ғана шығарып отыр. Оның
карыздық ... ... ... ... ... ... ... АТФ мемлекеттің бағалы қағаздарын: қысқа және ... ... ... сол ... Ұлттық жинақ облигацияларды
екінші нарықта сатуда дилерлік қызмет атқарады.
АТФ өзіндегі ресурс жеткіліксіз ... ... осы ... қағаздарды
кепілге бере отырып, ... ... ... ... ... алып
пайдаланады.
Сонымен АТФ несиелік ресурстарының құралу көздеріне: сырттан тартылған
және ... ... ... ... бөлейік. Ол үшін, соңғы екі
жылдардағы банк балансының пассив бөлігінің көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ... ... 6 Банктің несиелік ресурстарының құрылымы.
(млн. теңге)
| ... ... |2005 ж. ... |2006 ж. |%-тік |
| | | ... | ... ... |Меншікті капитал |9106.2 |44,0 |10393.1 |44,8 ... ... ... |11568.9 |56,0 |12798.4 |55,2 |
| ... | | | | ... |20675.1 |100,0 |23191.5 |100,0 ... АТФ ... екі жылдағы пассивтік ... ... банк ... ... ... ... ... капиталының
үлесі 2005 жыл басына -44.0%-ті (немесе 9.1 ... ... жыл ... ... -2006 ж. - ... ... 10.4 млрд. теңгеге) жеткен.
Ал сырттан тартылған қаражаттар үлесі: 2005 ж.- 56.0%-ті (немесе 11.6
млрд. теңгені) және 2006 ж. - ... ... 12.8 ... ... ... ... ... ресурстар құрылымындағы банк
капиталының көлемінің еліміздегі басқадай екінші деңгейлі банктермен, ... 2 ... ... ... ... үш ... ... банк, Қазкоммерцбанк, БТА банкі) салыстырғанда
өте жоғары көрсеткішке ие ... ... ... Бұл көрсеткіштің, яғни
банк капиталының жоғарылығын көрсетпейді, керісінше, банк ... ... ... үлесінің төмендігін сипаттайды.
Шетелдік банктер тәжірибесінде, банктердің ... ... ... ... ... ... бөлігі, мысалға 90%-ке жуығын
сырттан тартылған ... ... ... әдебиеттерде.
Соған қарап, бұл АТФ-ң сырттан қаражаттар тартуда әлі де болса, пассивтік
көзқарас танытып отырғандығын көреміз. Сырттан тартылған ... ... ... ... ... ... тартылған депозиттер түрлеріне тоқталайық:
1. Балалар депозиті - жеке ... ... ... ... дейін) мақсаты салымға жатады. Бұл депозит бойынша ең төменгі
салым мөлшері:
— ұлттық валютада -150000 ... ... ... - 1000 АҚШ ... ... 1000 ... ... бойынша әр жылдың аяғында сый ақы есептеліп отырады.
Бұл депозит ... ... ... ... ... оның ең төменгі мөлшері-
7500 тенге, 50 АҚШ доллары немесе 50 евро.
2. "Люкс" депозиті - бұл қосымша жарна қосу арқылы жеке және ... 1, 3 ай ... ... Ең ... ... ... ... валютада - 150000 теңге;
— шетел валютасында - 1000 АҚШ доллары немесе 1000 евро.
Сый ақы депозитке кдбылданған күні ... ... бұл ... ... ... "Зейнетақы" ... - ... ... ... ... үстіне қосымша жарна қосуға оны қолма-
қолсыз ақша түрінде қосуға болады. Салым - 1, 3, 6, 12 айға ... ... ... ... ... ... - 75000 теңге;
— шетел валютасында - 500 АҚШ доллары немесе 500 евро.
4. "Зейнетақылық ... ... - жеке ... жылдан жоғары мерзімге, шотта ақша жинақтау үшін қызмет етеді. Бұл шотқа
да қосымша жарна қосуға және оны ... ақша ... ... асыруға
болады. Ең төменгі салым мөлшері:
— ұлттық валютада - 15000 теңге;
— шетел валютасында - 100 АҚШ ... Сый ақы жыл ... ... "Корпоративтік" депозит - тең заңды тұлғаларда 3, 6 ай мерзімге
қолданады. Салымның ең төменгі мөлшері:
... ... - 1 000 000 ... шетел валютасында - 10 000 АҚШ доллары. Сый ақы өзгеріссіз болады.
6. "Прогрессия" депозиті - жеке және ... ... 3 ... жоғары
мерзімде міндетті түрде сақталуға тиісті салым. Төменгі салым мөлшері:
— ұлттық ... - 10000 ... ... ... - 100 АҚШ ... ... ... депозиті - жеке және заңды тұлғалардан 3,
6, 9, 12 ай ... ... ... шот ... ... ... VІSА пластикалық ... ... ... ... ... Банк әр ай ... ... бойынша сый ақы төлеп отырады. Ең
төменгі салым мөлшері:
... ... ... ... - 100 000 ... шетел валютасында - 2000 АҚШ долларында.
8. "Қыс" депозиті - ... ... 12 ... ... ... ... ... Салымдысақтау мерзімі келесі жылдың наурыз
айының 1-ші жұлдызына дейін. Салымның ең ... ... жеке ... ... ... ... - 8000 теңге;
— шетел валютасында - 100 АҚШ доллары.
• занды тұлға үшін:
— ұлттық ... - 80000 ... ... ... - 1000 АҚШ доллары.
9. "Қорлану" депозиті - жеке және ... ... ... ... ... Салымның төменгі мөлшері:
• жеке тұлға үшін:
— ұлттық ... - 5000 ... ... ... - 50 АҚШ ... заңды тұлға үшін:
— ұлттық валютада - 70000 теңге;
... ... - 1000 АҚШ ... ... ... - жеке және ... ... желтоқсаннан 11 қаңтар аралығында 3, 6 ай ... ... ең ... ... жеке ... ... ... валютада - 8000 теңге;
— шетел валютасында - 50 АҚШ доллары.
... ... ... ... валютада - 50000 теңге;
— шетел валютасында - 1000 АҚШ ... ... ... - жеке тұлғалардан 1 ... ... ... 6 ай ... ... ... мөлшері:
— ұлттық валютада - 15000 теңге;
— шетел валютасында - 200 АҚШ доллары.
12. "Күн" депозиті - жеке ... 11 ... мен 11 ... 3, 6 ай ... ... ... ... мөлшері:
— ұлттық валютада - 8000 теңге;
— шетел валютасында - 50 АҚШ ... осы ... ... депозиттердің барлығы бірдей мерзімді
депозиттер ретінде Тұран Әлем Банкнің несиелік ресурсын нығайтуға көп ... осы ... ... талдау жасап көрейік.
Ол үшін ... ... ... ... 3-ші ... 7. ... ... (млн. теңге)
|Депозит түрлері | 1.12.05 ... | 1.12.06 ... |
| | ... | ... ... ... уақытқа |7417.6 |69,6 |5815.1 |56,1 ... ... | | | | ... депозиттер |237.7 |30,4 |4542.5 |43,9 ... |10655.3 |100,0 |10357.6 |100,0 ... ... ... ... екі ... да, ... етілетін
уақытқа дейінгі ... ... ... ... ... 1. 12. 05 жылы - 69,6%-ті құраса ал, 1. 12. 06 жылы - 56,1% ... ... ... ... ... сомасындағы үлесі:
1.12.05 жылы - 30,4%-ті құраса ал, 1.12.06 жылы - 43,9%-ті құрайды.
Депозиттер ... ... ... ... ... өсу
байкдлса, ал талап етілетін уақытқа дейінгі депозиттер бойынша кемігендігін
көреміз.
Қорытындылай келе, ... ... ... ... дейінгі
салымдардың төмендеуі банктен бір қатар ірі клиенттерінің ... ... ... ал ... ... ... өсуі ... жаңа
депозиттер түрлерінің пайда болуымен байланысты келеді.
Мерзімді депозиттер құрамына ... ... ... тартылған
қаражаттардың басым бөлігінің 1 ай және 3 ай мерзім аралығын құрайтындығын
көруге болады. Бұл ... ... ... ... ... ... көбіне қысқа мерзімдесақтауын қалауларына ... ... ... ... ... ... шетел валютасындағы
қаражаттардың да барған ... ... ... түсуде. Бұл әрине салым
иелерінің салған ақшаларының құнсызданбауы үшін таңдаған ... ... ... ... да ... ... ... көздерінің
қалыптасу ерекшеліктеріне қарай төмендегі кестені пайдалана ... ... ... ... Осы кестеден, несиелік ресурсты кұрайтын көздердің
үлесін анықтайық: депозиттер үлесі - 1.12.05 жылы - ... 1.12.06 ... ... ... банк ... ... - 1.12.05 ... 1.12.06
жылы - 0,3%-ті; Басқадай банк несиелерінің үлесі:
1.12.05 жылы - ... 1.12.06 жылы - ... банк ... 1.12.06 жылы - ... 1.12.07 жылы - ... басқадай
міндеттемесі 01.12.05 жылы - 5,5%, ал 01.12.06 жылы ... ... ... ... ... ресурстарының негізгі бөлігі
өзіндік қаражаттар есебінен емес, ... ... ... ... ... нарықты экономика жағдайында банк ресурстарын
қалыптастыру банк қызметінің маңызды мәселелерінің бірі ... ... 8. ... ... қаражат көздері.
(млн. теңге)
| ... |1.12.05 ... ... ... |
| ... | ... | | ... ... ... ... банктерінің несиелік ресурстарын
орналастыру тәжірибесін талдау
Коммерциялық банктер өзіне жеткілікті мөлшерде ақша ... ... ... өздеріне пайда әкелетіндей етіп орналастыра
білулері қажет.
Банктердің барлық ... ... ... ... 4 топқа
бөлуге болады. Яғни, жинақталған ақша қаражаттарын төмендегідей көздерге
орналастыруға болады:
1. Бос ... банк ... ... ... ҚР ... ... шоттардағы ақша қаражаттары жатады.
2. Заңды және жеке тұлғаларға берілген несиелер.
3. ... - бұл ... ... ... ... ... валютасына салған ресурстары.
4. Банктің материалды және материалды емес активтері.
Бұл топқа банктік ... ... банк үшін ... құны ... ... бұл түрі ... банк шығындарымен
байланысты. Банк активтері табыстылық деңгейі бойынша:
— табыс әкелетін активтер (несиелер, инвестициялар);
... ... ... (бос резервтер, материалды активтер) деп
бөлінеді.
Тәуекелділік деңгейі бойынша мынандай топтарға бөлінеді:
I топ - тәуекелділігі жоқ активтер - 0%;
II топ - ... ... ... - 20%;
III топ - тәуекелділігі орташа деңгейдегі активтер - 50%;
IV топ - тәуекелділігі ... ... - 100 ... банк ... ... ақша қаражаттарының
қаншалық ... ... ... ... коммерциялық банктердің табыстарының негізгі көзін құрайтын банктік
несиелерді орналастыру тәжірибелеріне талдау жасайық.
Кесте 9. ... ... ... ... ... ... ... ... ... |93442 |148830 |233188 ... ... емес заңцы тұлғаларға |87722 |140607 |13086 ... жеке ... |5720 |8223 | ... ұлттық валютада |53073 |68546 |108504 ... ... ... |40369 |80284 | ... ... ... |57927 |75426 |110802 ... орта жөне ұзақ мерзімді |35515 |73404 | ... ... ... ... ... бөлінген несиелер 2005
жылмен салыстырғанда 2006 жылы 2,5 есеге өскен. Оның ... емес ... ... ... несиелер үлесі
2005 жылы 94% құраса, ал 2004 жылы 95%-ті ... ... ... ... 54% 2006 жылы ... валютасында берілген
және несиелердің көп бөлігі ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... ... несиелер құрылымына
талдау жасайық.
Кесте 10. Экономика салалары бойынша банктік несиелер
(млн.теңге)
| |12. 04 |12.05 |12.06 |
| ... ... ... |139070 |233188 |
|барлығы | | | ... ... | | | ... ... |21850 |32320 |69933 ... ауыл ... |9254 |11756 |22728 ... ... |1966 |5724 |8533 ... ... |4712 |4680 |9002 ... ... |1389 |2898 |4131 ... сауда |22192 |41393 |81017 ... ... |24629 |40299 |37844 ... ... ... 2006 жылы банктік несиелердің 35% сауда
саласына, 30% ... 10% ауыл ... 4% ... 4% ... 2% ... ... Бұдан біз, әлі де болса экономиканың
нақты секторларына несиелік ресурстардың аз бөлініп отырғандығын көреміз.
Енді, бүгінгі ... ... ... бірі ... кәсіпкерлікке
банктік несиелердің бөліну тәжірибесіне тоқталайық.
Кіші және орта бизнес нарықты экономиканың ... ... ... ... ... лидер болып табылады. Орта және кіші
кәсіпорындар жаңа ... ... ... ... оқып ... ... экономиканың өсі үшін жағдай жасады. Міне совдықтан да ... ... ... ... бірі шағын кәсіпкерлік болуы
қажет. Осыған байланысты 5.03.1997 жылы "Кіші ... ... ... ... ҚР-сы Президентінің жарлығы шықты.
Кіші және орта кәсіпорындардың нақты қажеттіліктерін ескере отырып
жеткілікті ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау саясатының маңызды
міндеттерінің бірі болып саналады.
Кіші және орта бизнесті несиелеу отандық ... ... ... ... және ... ... бірі ... Шағын кәсіпкерлікті қаржыландыру жаңа технолногиялық құрылғыларды
енгізуге мүмкіндік береді. Сол ... ... ... әр түрлі отандық
сапалы товарлармен толықтыруға қол ... ... ... ... ірі ... ... бүгінгі күні
Қазақстандағы шағын кәсіпкерлікті ... ниет ... ... қаржы институттарымен іскерлік қарым-қатынастарын дамытуға
ұмтылуда.
1997 жылдың ... ... ... және даму банкісінің
"Қазақстандағы шағын кәсіпкерлікті дамыту" ... ... ... іске асыруға кдтысатын банктерге Қазақстан үшін жаңа банктік
өнімдерді ... ... ... Ол: ... және ... ... мөлшері 500 $-дан 30000 $ дейін. Өтелу мерзімі
12 ай.
Микронесиелерді заңцы тұлға деген статусы жоқ ... ... ... ... жеке ... мен жеке ... ала алады.
Кіші қарыздар 30000 $-дан 75000 $-ға дейін 1-2 жылға беріледі.
Несиелердің осы екі түрі бойынша да белгіленетін проценттік ставкалар
нарықтық ... ... ... ... ... банктермен Азиялық несиелік компания және
кәсіпкерлікті қолдаудың Орталық-американдық қоры ... ... ... ... ... ... банктер арқылы шағын
кәсіпкерлікті дамытуға несиелер береді.
Бұл комитеттің қаржыландыру шарттары төмендегідей:
— несие саласы 25000 $-дан 300000 $-ға дейін;
— барлық несиелер АҚШ ... ... және ... ... мерзімі 3 жылға дейін.
— жылдық проценттік ставка 18%;
— несиенің ... ... және ... ай ... төленіп
отырылады.
Азиялық Несиелік Комитеттің несиелері халыққа қызмет көрсетумен және
өндіріспен байланысты жобаларды қаржыландыруға беріледі.
Клиенттерге ... беру ... ... ... ... ... ... Қазақстанның коммерциялық банктерінің
белсенді ... ... ... ... ... кәсіпкерлікпен
айналысатын субъектілерге берілген несиелер көлемі 2004 жылы 1,3 ... ... Ал ... ... ... ... шағын
кәсіпкерлікті дамытуға берілген ... ... ... ... ... 55379 млн. ... ... Оны төмендегі кестеден
көруге болады.
Кесте 11. Банктердің шағын кәсіпкерлік ... ... |12.04 |12.05 | 12.06 ... несиелер | 24333 | 39857 | 55379 ... ... | | | ... ... ... |17158 | 22322 |29630 |
| ... мерзімді |14555 | 12466 |15441 |
| орта және ұзақ ... |2603 | 9856 |14189 ... ... ... |7175 | 17535 |25749 |
| ... ... |3100 | 7957 |15834 |
| орта және ұзақ ... |4075 | 9578 |9915 ... ... ... ... ... ... берген
несиелері өткен жылмен салыстырғанда 1,4 есеге өскендігін көрсетеді.
Несиелік портфельдегі ... ... ... ... ... ... ... несиелік линиялардың ашылуымен
халықаралық ... ... ... түсіндіріледі.
Қазақстандық коммерциялық банктердің ішінде "АТФ" Банк АҚ Қазақстандық
кіші және орта бизнестің дамуына ... әсер ... ... ... ... ... ... саласы өткен жылы 7 млрд.теңгені
құраған.
АТФ - орта және ірі ... ... ... ... Ол ... негіздеген кәсіпорындарға, оның ішінде кіші және орта бизнеске,
фермерлер мен жеке тұлғаларға банктік қызметтер көрсетумен айналысады.
Банктің кіші және орта ... ... ... ... ... сай ... қалыптастыру қажеттілігін туғызды. Бұл концепция
кіші және орта ... ... ... ... ... қойылатын жоғарғы
талаптарға негізделеді. Ол талаптарға мыналарды жатқызуға болады:
— клиент қызметтерінің ... оқып ... ... қандай
нарықта жұмыс істейтіндігін, оның ... ... және ... ... ... ақша ... ... шоттағы ақша
қаражаттары қалдықтарының саласының өзгеруін дебиторлық және ... ... ... ... ақша ... деген қажеттіліктерін бағалау.
Қаржылық менеджменттің осы ... ... банк ... ... несиелік қарым-қатынастар жасайды.
Европалық реконструкция және даму ... ... ... ... ... 1998 ... ... Тұран Әлем Банкте жұмыс
істейді. Қыска мерзім аралығында бұл жобаға банктің Оңтүстік ... ... ... ... филиалдары қосылды.
ЕРДБ-сі бағдарламасы көлеміндегі "Тұран Әлем Банк" АҚ-ң ссудалық
портфеліндегі қарыздары ... жылы 411 ... ... Бір ... ... мөлшері 6 мың $. Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне несие
беру кезінде ... ... ... жауап беретін жобаларға көбірек
көңіл бөлінеді. Мысалы, ... ... ... "Оптика" акционерлік
қоғамына (Алматы қаласы) ... ... ... ... ... ... алуға 50 мың $ көлемінде несие берілген. Сонымен бірге
"Доу & Со" компаниясына жолаушыларды ... іске ... үшін ... ... ... ... 30 мың $ саласында несие бөлінген.
"Тұран Әлем Банк" ... 2002 жылы ... ... Азиялық Несие Компаниямен
келісімге отырған, ал осы линия ... ... ... 2003 жылы ... берілген. Осы уақыттан бері 15 несие берілген.
Бұл келісімді іске асырудағы маңызды ерекшеліктердің бірі ... әр ... ... ... ... көрсетуі болып
табылады. Оған мысал ретінде "Көкшетауминводы" ЖШС-не берілген 259 ... ... ... ... ... бірге, "Сайман" ЖШС-не түрмыстық
электросчетчиктерді өндіруді және су мен газ өлшейтін счетчиктер ... 200 мың $ ... ... ... Әлем Банксінің" несиелік портфеліндегі шағын кәсіпкерлік
субъектілеріне берілген несиелер үлесін келесіден көруге болады:
Диаграмма 3. ... Әлем ... ... ... ... - 24% - кіші және орта бизнеске бөлінген несиелер үлесі
2 — 76% - ... ... және орта ... несиелеу сферасындағы Қазақстандық банктердің
белсенділігінің өсуін көре ... ... әлі де ... бұл ... ... толық көрсетпей отырғандығын айта кеткен жөн. Бұл
жағдай бірнеше объективті және субъективті себептерге байланысты. ... ... ауыл ... ... несиелеу өте жоғарғы
тәуекелділікпен ... ... ... ... Осы ... ... ... сомасын өтімділігі жоғарғы активтермен қамтамасыз етудің
жоктығымен, өндірістің тиімділігімен түсіндіріледі.
Микронесиелеу ... ... ... ... ... ... ... лизингтік қатынастардың дамуы үлкен
маңызы бар. Ол үшін коммерциялық банктерге ... ... ... ... ... ... ... бірге банктер өздерінің филиалдық тораптарын пайдалана отырып
өз клиенттеріне олардың өнімдеріне деген сұранысты оқып үйрену, ... ... ... ... ... ... бизнес-жоспар
жасау, нарықты және оның сегменттерін оқып үйрену бойынша ақпараттық және
консультациялық қызметтер көрсете алады.
Сөйтіп, орта және кіші ... ... ... ... ... ... банк ... қызметтерінің тиімділігіне байланысты.
3 ТАРАУ. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК
РЕСУРСТАРЫН БАСҚАРУ ЖӘНЕ ОРНАЛАСТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... жинақталған ақша
қаражаттарын табыс алу және өзінің өтімділігін қамтамасыз ету мақсатында,
өз қолында бар ресурстарды орналастыру үшін ... ... ... ... ... деп ... екі мақсаттың бірегейлілігі банктердің коммерциялық кәсіпорын
ретінде тартылған қаражаттарды пайдаланудағы ерекшелігін сипаттайды.
Жалпы кез-келген заңды тұлғалардың активтерін ... деп ... ... тартылған қаражаттарды орналастыру жолдарын және тәртібін айтамыз.
Коммерциялық банктер түрғысынан алып қарасақ - бұл жинақталған ресурстарды
қолма-қол ... ... ... ... және ... бөлу. Жинақталған ақша ... ... ... ... ... ... ... және ссудалық
операцияларға, яғни құнды ... мен ... ... ... көп
көңіл бөлінеді. Ақша қаражаттарын орналастыру мәселелерін банк ... ... ... алу үшін белгілі бір жоғары тәуекелділікке ... ... ... беру және ... ... алу" ... ... Бірақ, коммерциялық банктерде ... ... ... ... қиындатады. Ол факторларға мыналарды жатқызуға болады:
1. Банктер - ... ... ... ... отырылатын саласы
болып табылатындығы белгілі. Сондықтан, олар ақша ... ... ... ... зандары мен нормативті құқық
актілеріне сәйкес қатаң түрде жүзеге асыруы қажет.
2. Банктер мен ... ... ... ... және ... ... сенімділік негізде құрылады.
Коммерциялық банктердің активті операцшшарына актілер екі жолмен әсер
етеді: белгілі бір активті операцияларға банктік каражаттардың бір ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының көп бөлігі
клиенттің алғашқы талап етуі бойынша төленуге жатады ... өте ... ... ... сондықтан банктерді басқарудың бірінші кезектегі
шарты банк ... ... ... ... ету ... табылады. Екінші шарты - банк клиенттерінің ... ... ... үшін ақша ... болуы.
Себебі, несиелік операциялар -банктің коммерциялық қызметінің негізгі түрі
болып табылады. Банктердің өз клиенттерінің ... ... ... ... ең соңында банктің өз қызметін тоқгатуына әкелуі
мүмкін.
Коммерциялық банктің активтерін ... ... төрт ... ... ... ... ... және оған теңестірілген ақша
қаражаттары;
2. Құнды қағаздарға ... ... ... ... мен ... ... басқарудағы негізгі мәселелердің бірі -ақша
қаражаттарын алғашқы үш категория көлемінде орналастыру.
Ал, ақша ... ... мен ... салу - ... күн ... айналысатын сүрақгары. Бірақ, ғимараттар мен
құрылғыларға жұмсалынатын шығындар жоспарланған жағдайда, онда сол ... ... ... ақша ... бар ... ... ақша ... әр түрлі активтерге орналастыру зандар мен
нормативті актілерге және өтімділік пен ... ... ... алу
қажеттіліктерінің деңгейін қолдауға ... ... ... ... ... ... активтерді басқарудың 3 әдісі арқылы жүзеге
асырылады:
1. жалпы қор қаражаттары әдісі;
2. активтерді бөлу ... ... ... ... осы әдістердің ешқайсысын идеалды деп санауға болмайды. ... ... ... ... мен жетіспеушіліктері бар. Осы
әдістердің әркайсысында коммерциялық банктің кейбір нақты мәселелерін ... ... ... ... осы ... ... жеке-жеке тоқталайық.
I. Жалпы қор қаражаттары әдісі.
Бұл әдіс пайдалану тұрғысынан алып қарағанда ең қарапайымы ... ... ... ... ... ақша ... ... капиталы, талап етілген уақытқа дейінгі салымдар, мерзімді
депозиттер және жинақ салымдары сияқгы әртүрлі көздер ... ... ... ... негізінде барлық ресурстарды біріктіру
идеясы жатыр. Содан кейін, жинақталған ақша ... банк үшін ... ... активтер (ссудалар,
мемлекеттік құнды қағаздар, кассадағы қолма-қол ақшалар және ... ... ... бір ... операцияларды жүрзігу кезінде жалпы қор
қаражаттары моделінде қаражаттардың ... ... ... ... Осы ... схема түрінде былай көрсетуге болады:
Схема 1. Жалпы қор қаражаттары әдісі көмегімен активтерді баскдру
қаражат көздері қаражаттарды ... әдіс банк ... ... және ... ... ... етеді. Сондықтан ақша ... осы ... ... ... ... активті операцияларға
орналастырылады. Қаражаттарды орналастыру ... бір ... ... Ол ... ... қолында бар ақша қаражаттарының қандай
бөлігі табыс әкелу үшін ... ... ... ... ... ... немесе құнды қағаздарды сатып алуға жұмсалынатындығын анықтауға
мүмкіндіктер ... ... ... ... ... орналастыру құрылымын анықтау кезіндегі алғашқы
міндеттердің бірі - олардың бірінші реттегі ... ... ... ... бұл категорияларының функционалдық ... ... осы ... ... өте көп ... ... Бірінші
реттегі активтерге өте аз уақыт аралығында салымдарды төлеу және несиеге
деген ... ... үшін ... активтер жатқызылады.
Бұл - коммерциялық банктердің ең негізгі өтімділік көзі. ... ... ... ... ... ... ... және басқа коммерциялық
банктердегі корреспонденттік шоттарындағы ақша қаражаттары, кассадағы қолма-
қол ақшалар ... ... ... ... ... резервтерге
жатқызылатын қаражаттар көлемін қолма-қол активтердің салымдар сомасына
қатынасы түрінде анықтайды. Көптеген ... ... ... ... ... қаражаттардың 10%-14% ... ... шешу үшін ... қажет екендігін көрсетеді.
— Екінші реттегі резервтер.
Қаражаттарды орналастыру кезіндегі екінші міндеттердің бірі
— белгілі бір табыс ... ... ... ... ... құру.
Бұл резервтерге ақша қаражаттарын жоғалтып алу ... ... бар ... жоғары табыс әкелетін активтер жатады.
Екінші кезектегі резервтердің негізгі мақсаттық бағыты ... ... көзі ... ... ... ... резервтерге әдетте құнды қағаздар портфелін ... ... ... резервтердің көлемі салымдар мен ссудалар сомасының
өзгеруіне әсер ететін факторлар арқылы анықталынады.
Салымдар сомасы мен несиеге ... ... өте тез ... ... көп ... ... реттегі резервтер талап етіледі.
Бірінші және екінші кезектегі ... үшін ... ... ... ... бір ... ... Жалпы банк ... ... ... кей ... қолма-қол ақшалар мен
мемлекеттік ... ... ... барлық коммерциялық банктердегі
салымдардың жалпы сомасына қатынасын көрсететін коэффициент пайдаланылады.
— Несиелік портфель.
Жалпы қор қаражаттары ... ... ақша ... орналастырудың
үшінші кезеңі - несиелік портфелді қалыптастыру. Банк ... және ... ... ... ... ... өз ... несие бере
алады. Ссудалық операциялар -бұл табыс әкелетін ... ... ... - ... ... ... бөлігі, ал ссудалар бойынша
табыстар - банк ... ... ең ірі көз. ... ... ссудалық
операциіілар тәуекелділік деңгейі өте жоғары банктік қызмет болып табылады.
— Инвестициялар.
Ақша қаражаттарын орналастырудың ең соңғы ... ... ... ... ... ... несиеге деген қажеттіліктерін
қанағаттандырып болғаннан кейін, қалған ақша ... ұзақ ... ... ... ... ... ... портфельдің мәні - банкке табыс әкелу және екінші
реттегі резервтерге қосымша ақша ... ... ... ... ... қор ... әдісін пайдалану
банктерге активті операциялардың категорияларын тандауға үлкен ... ... ... бұл ... ... ... ... бөлу үшін нақты белгілер жоқ және ... ... шеше ... ... бөлу әдісі.
Жоғарыда айтып кеткеніміздей, жалпы қор каражаттары әдісінің көмегімен
қаражаттарды орналастыру кезінде, өтімділікке көп көңіл ... және ... ... ... ... мерзімді депозиттер, жинақ салымдары
және өзіндік капиталға кдтысы ... ... ... ... экономистердің пікірлері бойынша жалпы қор қаражаттары әдісінің
осы кемшілігі ... ... ... ... ... себеп болып
табылады.
Активтерді бөлу моделі банкке қажетті өтімді қаражаттардың қалыптасу
көздеріне ... ... ... Бұл ... ... ... былай
көрсетуге болады. (схема келесі бетте)
Схема 2. Активтерді бөлу моделінің көмегімен активтерді басқару
қаражат ... ... әдіс ... ... ... міндетті резервтер нормасына және ақша
каражаттарының айналым жылдамдығына сәйкес шектелінетіндігі ... ... ... ... ... ... неғұрлым жоғары міндетті
резервтік норманы талап ... және ... ... ... да ... ... етілген уақытқа дейінгі депозиттердің көп бөлігі бірінші
және екінші ретті резервтерге, ал аз бөлігі ... және ... ... Бұл ... ... ішінде әр түрлі көздер ... ... ... үшін ... "табыстылық
немесе өтімділік орталықтарын" құруды көздейді. Бұндай ... ... ... банктер" деп ... ... ... ... ... орналастыруы басқа орталықтардың
қаражаттарын орналастырылуына тәуелсіз жүзеге асады.
Схемадан көріп ... ... ... ... ... ... ... мен негізгі құраддарға жұмсалынбайды. Ал жинақ
салымдары мен мерзімді депозиттердегі акща қаражаттарының көп ... мен ... ... ... ең ... ... өтімді активтердің және ссудалар мен
инвестицияларға қосымша қаражаттар салу үлесін азайту. Бұл жағдай банктің
пайда нормасын көбейтуге әкеледі. ... бұл ... де оның ... кемшіліктері бар. Тәжірибе көрсетіп отырғандай, талап етілген
уақытісд дейінгі депозиттердің бір бөлігі ... ... және ... ... ұзақ мерзімді табыстылығы жоғары ... ... ... Осы ... тағы бір ... - ол ... ... пайдалануда тәуелсіз деп көрсетуі.
Жалпы қор қаражаттары мен активтерді бөлу әдістерінің кемшіліктеріне
тоқталайық.
Осы екі әдісте ... ... ... ... аз ... бөледі. Іскерлік белсенділік жоғарылаған сайын
банк салымдарының ... де ... ... ... да ... ... бірге, кейбір банктердегі маусымдық өзгерістерді де ескеру
қажет. Мысалы, ... бір ... ... ... ... ... ... кезде,
банктегі салым мөлшерлері азаюы мүмкін. Сонымен ... ... әсер ... ... ... сұраныс салымдар мөлшерінен асып
кетуі мүмкін, ал тоқырау кездерінде барлық банктерде ... ... ... ... ... де тағы бір ... - олар шекті емес орташа өтімділік
деңгейін негізге ... ... ... ақшалар мен мемлекеттің құнды
қағаздарының жалпы салымдар сомасына орташа ... ... банк ... ... үшін жеткілікті болғанымен бірақ ол жеке коммерциялық
банктерге ... ... ... ... сұранысты қанағаттандыру үшін қанша
мөлшерде ақша қаражаттары қажет екендігін айта алмайды.
Тек банктердің ... ... ... жасау арқылы ғана
банктің сол кезендегі қолма-қол ақшаларға деген қажеттіліктерді ... ... ... ... ... сол ... нақты жағдайына
сәйкес шешімдер қабылдауға мүмкіндіктер береді.
III. Ғылыми басқару әдісі.
Ғылыми әдістердің көмегімен ... ... және ... банк ... және ... мен шығындары туралы қорытынды есептің
әртүрлі баптарының арасындағы күрделі өзара байланыстарды талдау ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... ... кезінде банк басшылығына көп көмек көрсетуі мүмкін.
Жоғарыда айтылған екі әдіс банк балансының актив және ... ... ... ... үшін ... басқарудың қарапайым тәсілдерін
пайдалануға негізделеді. Олар банк ... ... ... ... ... ... шектеу көлемінде операциялар жүргізе
отырып банк ... ... ... ... ету ... ... ... көрсетеді.
Ғылыми басқару әдісі мынандай үш сүракқа ... ... ... мәні ... "оны ... қандай нұсқалары бар?", "қандай нүсқа
неғұрлым тиімді?".
Мәселелерді шешу мамандардың пайдаланатын әдістерінің бірі ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... шектеулерді ескере отырып банк активтерін
басқару мәселелерін банк пассивтерін басқару ... ... ... - бұл ... ... ... шешімдер
қабылдауды көрсететін математикалық моделдеу әдісі. Осындай күрделі
моделдерді пайдалануды ... үшін ... ... ... Банк ... ... ... әдісі математикалық дайындығы бар
банк қызметкерлері бар банктерде ... ... ... ... деңгейде жасалған моделдерін пайдалану банк
басшылығына өз ... ... ... мүмкіндіктер береді.
3.2 Банкердің несиелік ресурстарын орналастыру мәселелері
Коммерциялық банктердің жинақталған ... ... ... ... ... ... активті операциялары деп атаймыз.
Коммерциялық банктердің активті операцияларының ... ... ... депозиттерінің құрамы мен құрылымына тікелей байланысты.
Банктердің жүргізетін активті операцияларының мынандай ... ... банк ... ... ... құнды қағаздарға инвестиция;
3. несиелеу операциялары;
4. банкке қажетті ... ... ... алу.
Кез-келген елдің банктік бақылау және реттеу жүргізетін органдары,
яғни ... ... сол ... ... банктерден ақша қаражаттарының
бір бөлігін қолма-қол ақша формасында немесе басқа банктерге талап етілген
уақытқа ... ... ... ... талап етеді. Себебі,
кассадағы қолма-қол ақшалармен ... ... яғни ... ... ... ... ... шығындарды жабу,
персоналдарына жалақы төлеу сияк^ы операцияларды жүзеге асыра алады.
Банктер ... ... ... ақшаларды, яғни банкноталар мен
монеталарды өз сейфтерінде сақтайды. ... ... ... ... ... ... ... банк басшылары олардың
сейфтегі мөлшерін ең төменгі деңгейге дейін азайтуға тырысады, себебі, ... ... ... ... ... олар өтімділігі ең жоғарғы
активтерге жататын болғандықтан банк балансының өтімділігін ... ... ... ... ... ... айналасындағы ақша
қаражаттарының бір ... сол ... ... ... ... міндетті. Міндетті резервтердің саласы банктің қай топқа
жататындығына және банктегі сырттан ... ... ... ... ... ... резервтік қор коммерциялық банктердің өз
клиенттерінің алдындағы міндеттемелерін уақытысында өтеу ... ету үшін ... және жеке ... есеп айырысу ... ... ақша ... ... ... ... ... сырттан тартылған ақша қаражаттарының бір бөлігін
несиелік ресурс ... ... ... ... ... ... ... отырып банктердің несиелік саясатына және айналыстағы ... ... әсер ... Міндетті резерв нормасы банктердің сырттан
тартылған ақша қаражаттарынан процент түрінде ... және ол ... ... ... банктер құнды қағаздарды өздерінің өтімділіктерін қолдау,
табыстарын көбейту үшін ... ... ... ... көп ... ... ... Мемлекеттік құнды қағаздар бойынша
әдетте аз табыс алынады, бірақ олар ... өте ... ... ... ... ... Сонымен бірге банктер өздерінің табыстарын
көбейту үшін корпоративтік құнды ... да ақша ... ... құнды қағаздармен салыстырғанда корпоративтік
құнды қағаздар бойынша жоғары табыс алынады, бірақ ... ... ... ... ... ... келеді.
Коммерциялық банктердің қызметіндегі ең негізгі мақсат -жоғарғы пайда
табу. Осы ... алып ... ... беру банктердің негізгі қызметтері
болып табылады. Банктер өздерінің ақша ... ... ... ... жүргізе отырып клиенттердің несиелік ресурстарға деген
қажеттіліктерін қанағаттандыра отырып ... ... ... Банктердің
несиелік операциялары өтімділігі өте төмен тәуекелділігі өте жоғары активті
операцияларға жатады. Өйткені, банктен берілген кейбір ссудалар ... ... ... Осы ... ... белгілі бір мөлшерде шығын әкеледі.
Бұл операция несиелік ... ... ... яғни ... өз ... ... сомада және есептелінген процентімен
қайтарылса, онда банкке көп ... ... ... ... ... ... ... сатып алуға
ақша қаражаттарын жұмсау сүрақгарымен банктер күн сайын айналысады. Бірақ
осындай шығындар жоспарланған кезде, ең ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Банктің несиелік ресурстарын ... ... ... Әлем ... ашық ... ... активтерінің
құрылымына талдау жасау арқылы анықтайық.
Кесте 12. "Тұран Әлем Банк" АҚ-ң активтерінің құрылымы ( мың ... ... ... |Активтердегі |
| | ... ... % |
| ... ... |71034 |4,1% |
| ... ... | | |
| |— ... ... |8564 | |
| |— ... ... |62470 | |
| |ҚР-ң ... ... ... |84202 |4,6% |
| ... ... ... |135864 |7,9% |
| ... қағаздар |636088 |37% |
| ... ... |0 |0% |
| ... мен ... |682857 |40% |
| ... ... тұлғалардың |200 |0,01% |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... бойынша |0 |0% |
| ... | | |
| ... | | |
| ... құрал-жабдықтар |103145 |6% |
| ... емес ... |1501 |0,1% |
| ... ... ... |6902 |0,3% |
| ... ... қарыздар | | |
| |мен | | |
| ... ... ... ... |911 |0,05% |
| ... ... | | |
| | ... |100 ... ... ... ... банк активтерінің көп бөлігі
табыс табу мақсатында құнды қағаздарға (37 %) және ссудалар мен ... ... Біз ... коммерциялық банктердің қызметтеріндегі ең
негізгі мақсат пайда табу екендігін көре ... ... 4,1% ... ақша ... және 4,6% Ұлттық банктегі депозит ретінде сақталған. Яғни,
барлық активтерінің шамамен 10% өтімділігі жоғарғы ... ... ... мен ... емес заңды тұлғалардың ... ... ... бар. Ол ең аддымен ... әр ... және ... алу бойынша коммерциялық
қызметтерінің сипатынан көрінеді. Өндірістік компаниялардың пайдасының көп
бөлігі товарлар сатудан және ... мен ... ... ... сату ... дайын өнімдердің қоймада сақталуын
талап етеді. Өйткені, өндіріс товарлар мен ... ... ... ... Ал, банктік пайда негізінен несиелік және
инвестициялық операциялардан алынады, осының нәтижесінде, банктер ... ақша ... ... ... ... ұстаушы болып
табылады.
Қазақстан Республикасы экономикасының қарқынды өсіп дамуы қаржы
мекемелерінің ... ... ... ... ... Өйткені,
экономикадағы қаржы секторының ... ... ... ... ақшалай қаражаттармен қамтамасыз ету мүмкіндігіне ие боламыз.
Кәсіпкерлер де және ірі ... да ... ... өз ... дүрыс жолға қоя алмайды. Оларда әр уақытта ақша қаражаттарына
деген ... де туып ... ... банк ... ... қанағаттандыру мүмкіндігі
туады. Өз ... ... осы ... кднағаттандыру үшін
жеткілікті қорға ие болуы керек. Ол қорлар немесе ... ... ... ... ... ішінде депозиттік операцияларды
тиімді жүргізу нәтижесінде қалыптасады. Депозиттер коммерциялық банктердің
жалпы ... ... ақша ... 70-80 ... Сондықтан
коммерциялық банктердің барлық активті операциялары ... ... ... ақша қаражаттарын көруге болады. Осы депозиттік қаражаттар
банктің несие ... ... ... ... ... саясаты
негізімен қарайтын болсақ, 60-70 пайызын ... ... ... ... ... теориялық және тәжірибелік ... ... ... ... жаткан мәселелердің бар екендігін анықтап
береді. Сонымен, депозиттердің несиелік ресурстарға айналуындағы баскд ... ... ... ... айта кетуге болады. Олар:
— жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету процесіне маркетингтік іс-
әрекет, клиенттің қажеттілігінен ... ... ... ... отырып, әрбір клиентпен жекелей қызметтер жасау. Сонымен ... ... ... ... ... ... клиенттердің
бар екенін ... жөн. ... ... кең ... ... банк ... көп тарту арқылы табыс деңгейін қамтамасыз етеді.
- біздің елдегі банктің халыққа қызмет ... ... ... отырып, депозиттер ... ... ... шығатын ... ... ... ... кажет екені байқалады.
- банк қызметтерінің кең гаммасы банк ... ... оң әсер ... және ... табыстылық базасын кеңейте отырып,
клиенттерді көп тартуға мүмкіндік береді.
- Коммерциялық банктерменен ... ... ... ... ... ... иелеріне беруді қолға алатын
уақыт келіп отыр. Мұны ... ... ... ... мен ... агенттігімен бірлесе отырып ұйымдастыру ... ... ... ... жеке және ... ... ... бағалы қағаздарға деген қызығушылығынбасқа да ... ... ... ... болар еді.
Осның бәрі бізге банк салыдарының гаммасын кеңейтудің қажет екенің
көрсетеді, бұл жұмысты ... ... ... ... ... оң әсер ... және оның халықпен қатынасын жеңілдетеді. Жекелей
алғанда: ... ... ... жедел, оның ішінде жинақтайшы ... ... ... ... ... ... ... шоттар"мерзімді және талап еткенге дейінгі
салымдарды пайдалану жәнесақтау ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар күші бар құжат
көмегімен айырысуды жүзеге асырады, ең ...... ... олар табыс алуға кұқық береді.
Шетелдік тәжірибені зерттеу, әсіресе кең территорияны алып жатқан
біздің елімізде ... есеп ... және ақша ... ... ... проблемалардың бар екенің көрсеттді. ... ... ... халықкд түгыну несиесі түрінде береді, қолма-қол
ақша арқылы көптеген жеке тұлғалар төлемдерді және есеп ... ... ... де — "банк—клиент" деңгейінде бұл мәселе
банктің халыққа ... ... жаңа ... құру жолы ... ... Ол ... ... кдрастырады: қолма-қол ақша айналысымен
байланысты ... ... ... ... бос ... ... және ... шоғырландыру; жағдай жасау және
шоғырландырылатын каражаттарын пайдаланудан ішкі ... және ... ... жеткізу; халыққа төлем қызметін көрсетудің ... ... ... ... ... ... ... кеңейту және
сапалық нақты жоғарылауы; халықтың кірістері мен шығындарына тиімді және
оперативті мемлекеттік есебін ... ... ... ... ... мақсаттарға жету үшін ұйымдастырушылық және техникалық мәселелерді
шешуді қажететеді. Ірі шетел банктері жылдық пайданың 20%-ын қызметтерін
автоматтандыруға ... Ол ... ... ... ... Біздің еліміздің түрғындарыда соңғы ... деін ... ... көп ... ... ... ... есеп айырысуын дамыту мәселелері актуалды
және мемлекет үшін де, халық үшін дежәне банк ... мен ... ... де ... ... ... ... Халық үщін қолма-қолсыз есеп
айырысудың дамуы ұзақ уақыт пайдалануға алынған ... мен ... ... ... және ақша ... есеп ... ... жоғарылауына алып келеді. Банктік жүйе үшін қолма-қолсыз ... ... ... ... ... ресурстарын тарту және төлем
қызметінің жаң түрлерінің даму есебінен ... ... ... ... тауар өткізетін және ақылы қызмет көрсететін ұйымдар қолма-
қолсыз есеп айырысудың дамуынан айналым ... ... ... ... ... ... ... зерттеліп, ұсынылып отырған мәселелердің барлығын барынша тез
арада сапалы түрде жүзеге асыру ... ... ... ... ... елдер қатарына қосылуына алып келер еді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Нарық экономикасын құру, барлық ... ... ... ... ... қатар, ұдайы өндірі субъектілерімен ... ... жаңа ... ... қажет
етеді, мұндай мәселелерді шешу банк ... ... ... ... нарық ... ... ... арттырмайынша мүмкін емес.
Бүгінгі танда банктерді несиелік ресурстардың иесі ... ... онда ... өз ... қалыптасу мен орналасу процестеріне
салғырт қарамайтыны белгілі.
Барлық банк қызметі үшін ... ... ... ... нығайту күн тәртібіндегі ең ... ... ... ... қатынастары жағдайында ресурстың ... және ... ... және оның ... қамтамасыз
ету, басты қажеттілікті ... ... ... банктің несиелік ресурстарын қалыптастыру
барысында жүргізетін өзіндік ерекшелігі мен ... ... ... ... ертеңгі күнгі ... ... ... күні ... ... өзіндік қаражаттарының мөлшері
өте төменгі деңгейде, оны ... да ... ... орын ... ... ... ... акционерлік қоғамға
өтіп аз бағалы қағаздарын эмиссиялап, оларды ... ... осы ... бағалы қағаздарды толық
сатпайынша оларға екінші эмиссиясын жасауға ... ... ... ... ... ... оның үстіне, шығарылған бағалы қағаздардың нарығының толық дами
алмауы сияқты ... аз ... ... ... ең төменгі
мөлшері де ... ... ... ... ... ... ... бұл несиелік ресурстардың
құралу көзі өте ... бір ... ... ... ... ... және
несиелік ресурстар базасын нығайтудағы ең арзан да қолайлы ... ... ... яғни оның ... бұл ... ... саясатты
жүргізуіне тікелей байланысты.
Бүгінгі банктер тек ... ... ... көзқараспен
бірігіп жұмыс ... ... Бұл ... ... ойым бірінші
кезекте шетелдік банктік тәжірибеде кеңінен қолданылып жүрген, банктердің
пассивтік операцияларын ... ... ... кеңінен
қолдану қажет.
Банктердің ... ... ... ... ... ... ... кезекте депозиттік саясатты жақсарта отырып
салымдарды ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің депозиттік саясатын жетілдіруде
және олардың ресурстық базасын ... ... ... ... тұлғалар үшін депозиттік шоттардың ... ... ... ... ... ... жетілдіру жолдарын
қарастыру ... ... ... ... ... банкке клиентердің сұранысын қанағатандыра отырып, және ... ... ... жаңа клиенттер тартыпотыруға
сөзсіз мүмкіндік жасайды.
Несиелік ... ... тағы бір ... ... ... ... ... болуы бұл
нарықтың дамуын ... ... Бір ... бұл ... ... ... жағынан банктердің ... ... ... ету ... бұл ... болашақтағы дамып жетілуі де банктердің
несиелік ... ... ... ықпал етеді.
Экономика дамуының объективті процесімен нарық ... ... өз ... несиелік ресурстарды басқаруда бір қатар
өзгерістер енгізумен қатар жүреді.
Сондықтанда бұл ... ... ... ... танда несиелік нарықтың қалыптасып ... ... ... ... ... ... тәжірибеге тән экономикалық
тұрғыда әсер ету ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. "ҚР-дағы банктер және ... ... ... ... ... күші бар ... ... Пруденциалдық нормативтер туралы ереже/Вестник НБРК 1-14 июля 2002
3. Айманова Л.Б., ... Д. ... ... ... ... ... А.А Управление депозитными ресурсами в РК. А, 1998
5. Ақша, несие, ... ... ... ... ... Г.С. ... А, 1998
7. Банковское дело/ Под ред. О.И. Лаврушина-М, 2005
8. Банки и ... ... /Под ред. Е.Ф. ... М, 2004
9. Банковский портфель-2. М, 2000
10. ... ... Под ред. ... М, ... ... ... ... ред. О.И. Лаврушина М, 2005
12. Деньги, кредит, банки/ Под ред. Г.С. Сейткасымова А, 1999
13. ... М. ... ... банковских терминов М, 2006
14. Долан Э.Дж., Кэмпбелл К.Д. Деньги. ... дело ... ... М, ... Давыдова Л.Банковское право РК ... ... ... дело А, ... ... В.В. ... банковским капиталом М, 2005
18. Макыш С.Б. Ақша айналысы және несие А,2000
19. ... С.Б. ... ... ... ... ... В.П. ... денежного обращения и кредита М, 2004
21. Рассказов Е.А. Управление ... ... ... 2005
22. Саниев М.С. Банковское ... в ... ... ... Сатова Р.К ... ... ... ... ... ҚР ҰБ-ң ... ... 01.01.2007
25. О ... базе и ... ... /Банки Казахстана 01.06.2005

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
Ломбардтық несие4 бет
Қазақстан жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеудің шетелдік тәжірибесін пайдаланудың қажеттілігі: мүмкіндіктері мен тиімділігі19 бет
"АТФ Банкі" АҚ-ның тартылған қаражаттарын талдау және бағалау61 бет
"жануарлар ресурстарын қорғау шаралары"6 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
Magic planet қонақ үйіндегі тіркеу тәртібі жане қонақтарды орналастыру22 бет
«АТФ банк» акционерлік қоғамының қызмет нәтижелерін талдау35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь