Кәсіпорын қаржысы туралы

Кіріспе
1. Кәсіпорын қаржысы
Кәсіпорында қаржылық жұмыстарды ұйымдастыру негіздері
Жарғы капитал. Оперативті.қаржылық жұмыс
Инвестициялық қызмет.
Айналым қаражаттары.
Өнімдерді шығару мен өткізуге кеткен шығындар
Қаржылық жоспарлау
Кәсіпорын табысы мен рентабельдігі.
Кәсіпорынның ұйымдастыру.құқықтық түрлерінде қаржы ерекшеліктері
Коммерциялық қызметтің қаржысы
Қаржы жағдайын талдау.

2. Қаржы есебін талдау
Кәсіпорынның қаржылық есептілігі және оны талдау
Баланс өтімділігін талдау
Төлем қабілеттілігін талдау
Қаржылық тұрақтылықты талдау
Іскерслік белсендікті талдау
Табыстылықты талдау
Шаруашылық субъектісінің банкрот болу ықтималдылығын талдау және бағалау

3. Қаржылық есеп
Бухгалтерия құрылымы мен шаруашылық субъектілер есебін ұйымдастыру
Субъектілерді есептеу саясаты. Салықтық есеп саясаты.
Ақша қаражаттары мен есептеулердің есебі.
Негізгі қаражаттар мен материалдан тыс активтердің есебі
Тауар.материал қорлары мен жеткізушілер есептулерінің есебі
Еңбек және оның төлеу есебі
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау және өндірістегі шығындар есебі.
Дайын өнім және оны өткізу
Қаржы қорытындысы мен меншік капитал есебі
Қаржылық есеп беру

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Нарықтық экономикаға көшу кәсіпорындарға өндірістің тиімділігін арттыруын, өнімнің және қызмет көрсетудің ғылыми-техникалық прогресстің жетістіктерін еңгізуді және өндірісті басқарудың бәсекелесу қабілеттілігін талап етеді.
Маманды экономист, қаражаттаушы бухгалтер мен аудитор нарықтық қатынастарға өту жағдайындағы экономикалық даму тенденциялары мен жалпы заңдылықтарын ғана жақсы біліп қоймай өзінің кәсіпорынының тәжірибесіндегі жалпы, арнайы және жеке экономикалық заңдарды толық түсінуі, өндірістің тиімділігін көтеретін мүмкіншіліктер мен тенденциялары дер мезгіліне байқауы керек.
Экономикада қаржылық өндіріс тиімділігін талдаудың мәні өте зор: кәсіпорындардың қаржылық жағдайын өндіріс тиімділігін талдаудың маңызды түсініктемелері мен көрсеткіштеріне, мүліктік жағдайын білмей, қанша табыс және шығын бар екенін білмей және өндірістің қаражаттық тұрақтылығын, төлеу қабіліттілігін, іскерлік-белсенділігін және тиімділігін бағалауға арналған. Бұлардың бәрі керек жағдай. Әсіресе қазір біз жоспарлы жүйеден нарықтық қатынастарға көшкен кезде. Нарықтық экономикада қорлардың жатып, шіріп қалуын келтірмеу керек.
Нарықтық қатынастар кезінде кәсіпорындар өз-өзімен шаруашылық субъект болып, мәселелерін өзі шешуге мүмкіншілігі бар. Бұл мәселелердің ішінде сыртқы және ішкі нарықта өздеріне жақсы әріптестерді таңдау. Нарықтық экономикада кәсіпорын өз (жұмыстарын) қызметтерін дұрыс және қатесіз жүргізсе, оның жұмысының нәтижесінде тиімді болуы тиіс. Басқа сөзбен айтқанда, шаруашылық субъектісінің қызметінің тиімділігі, басқарушылардың объективтілігі оперативтілігімен, мәселелерді шешуінің дұрыстылығымен көрсетіледі.
Нарықтық жағдайда кәсіпорынның өмір сүруі және нарықта тұрақтылығы қаржы тұрақтылығына тәуелді. Қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның қаржы қорларының жағдайын көрсетіп, ақша қаражаттарын маневрлендіріп және тиімді қолданып өнім сату және өндіріс процесстің үзіліссіздігін қамтамасыздандырады.
1. Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару долында. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына жолдауы.
2. Бухгалтерлік есеп стандарттары. ҚР Ұлттық комиссиясы.-Алматы, 2009
3. Қаржылық есептеменің халықаралық стандарттары.-Алматы: Раритет, 2009
4. Қазақстандағы аудиттің халықаралық стандарттары.-Алматы: Раритет, 2009
5. Абленов Д.О. Основы аудита. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2008
6. Баканов М.И., Шеремет А.Д. Терия экономического анализа. Учебник. 4-е изд.-М: Финансы и статистика, 2001 г
7. Бернстайн Л.А. Анализ финансовой отчетности: теория, практика и интерпретация: пер. с англ./научн.ред.недевода чл.-корр. РАН И.И. Елисеева. Гл. редактор серии проф. Я.В. Соколов – М.: Финансы и статистика, 1996 .
8. Бочаров В.В. Финансовый анализ. – СПб: Пинтер, 2001 – 240с.
9. Вакуленко Т.Г., Фомина Л.Ф. Анализ бухгалтерской (финансовой) отчетности для принятия управленческих решений – СПб.: Издательский дом Герда: 2001.
10. Герасименко Г.П. и др. Управленческий, финансовый и инвестиционный анализ: Практикум,- Ростов на Дону: Издательский центр “Март”, 2002.
11. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Е.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2001
12. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. Анализ финансового положения предприятии. Алматы: Экономика, 1999
13. Ержанов М.С. Аудит – 1 – Алматы: издательство «Бастау» , 2005
14. Журавлев В.В., Савруков Н.Т. Анализ хозяйственной деятельности предприятий. конспект лекций.- СПБ. Политехника,2001.
15. Каньковская А.Р., Тарушкин А.Б. Экономический анализ. Учебно-методическое пособие.- Москва-Санкт-Петербург, 2003.
16. Кеулімжаев Қ.К,,Әжібаева З.Н.,Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.Э. Қаржылық есеп. Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2001
17. Ковалев А.И., Привалов В.П. Анализ финансового состояния предприятия. – М: Центр экономики и маркетинга, 2000
18. Ковалев В.В., Волкова О.Н. Анализ хозяйственной деятельности предприятия.-М: ПБОЮЛ М.А. Захаров, 2001г.
19. Ковалев В.В. Сборник задач по финансовому анализу: Учебное пособие.- М: Финансы и статистка, 2008.
20. Любушин Н.П., Лещева В.В., Дъякова В.Г. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия: учебное пособие для вузов. Под редакцией проф. Н.П. Любушина.-М:ЮНИТИ-Д,2001.
21. Назарова В.Л. Бухгалтерский учет. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2005
22. Нитецкий В.В., Гаврилов А.А. Финансовый анализ в аудите: теория и практика: учебное пособие – М.: Дело, 2001с.
23. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Кәсіпорындағы бузгалтерлік есеп. Алматы: Центраудит – Казахстан, 2002
24. Савицская Г.В. Анализ хозяйственной деятельности. Учебное пособие. Москва: Инфра – М, 2005
25. Сейдахметова Ф.С. Современный бухгалтерский учет. Учебное пособие. Алматы: Экономика, 2009
26. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша – қазақша сөздік. – Алматы: Сөздік – Словарь, 1999
27. Тулешова Г.К. Финансовый учет и отчетность в соответствии с международными стандартами (часть 1). Алматы, 2004
28. Экономический анализ: ситуации, тесты, примеры, задачи, выбор, оптимальных решений, финансовое прогнозирование: учебное пособие/под.ред. М.Н. Баканова, А.Д. Шеремета – М.: Финансы и статистика, 2000 – 656с.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Кәсіпорын қаржысы
1. Кәсіпорында қаржылық жұмыстарды ұйымдастыру негіздері
2. Жарғы капитал. Оперативті-қаржылық жұмыс
3. Инвестициялық қызмет.
4. Айналым қаражаттары.
5. Өнімдерді ... мен ... ... ... ... ... ... табысы мен рентабельдігі.
8. Кәсіпорынның ұйымдастыру-құқықтық түрлерінде қаржы ерекшеліктері
9. Коммерциялық қызметтің қаржысы
10. Қаржы жағдайын талдау.
2. Қаржы есебін ... ... ... есептілігі және оны талдау
2. Баланс өтімділігін талдау
3. Төлем ... ... ... ... ... ... ... талдау
6. Табыстылықты талдау
7. Шаруашылық субъектісінің банкрот болу ықтималдылығын талдау және
бағалау
3. Қаржылық есеп
1. Бухгалтерия құрылымы мен ... ... ... ұйымдастыру
2. Субъектілерді есептеу саясаты. Салықтық есеп саясаты.
3. Ақша қаражаттары мен есептеулердің есебі.
4. Негізгі қаражаттар мен материалдан тыс ... ... ... қорлары мен жеткізушілер есептулерінің есебі
6. Еңбек және оның төлеу есебі
7. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау және өндірістегі шығындар ... ... өнім және оны ... ... ... мен ... ... есебі
10. Қаржылық есеп беру
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Нарықтық экономикаға көшу кәсіпорындарға ... ... ... және ... көрсетудің ғылыми-техникалық прогресстің
жетістіктерін еңгізуді және өндірісті басқарудың бәсекелесу қабілеттілігін
талап етеді.
Маманды экономист, қаражаттаушы ... мен ... ... өту ... ... даму тенденциялары мен жалпы
заңдылықтарын ғана жақсы біліп қоймай өзінің кәсіпорынының тәжірибесіндегі
жалпы, арнайы және жеке ... ... ... ... ... ... ... мен тенденциялары дер ... ... ... ... ... талдаудың мәні өте зор:
кәсіпорындардың қаржылық жағдайын ... ... ... маңызды
түсініктемелері мен көрсеткіштеріне, мүліктік жағдайын білмей, қанша табыс
және ... бар ... ... және өндірістің қаражаттық тұрақтылығын, төлеу
қабіліттілігін, іскерлік-белсенділігін және тиімділігін бағалауға арналған.
Бұлардың бәрі керек жағдай. Әсіресе қазір біз ... ... ... ... ... Нарықтық экономикада қорлардың жатып, шіріп
қалуын келтірмеу керек.
Нарықтық қатынастар кезінде кәсіпорындар өз-өзімен шаруашылық ... ... өзі ... ... бар. Бұл мәселелердің ішінде
сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... өз (жұмыстарын) қызметтерін дұрыс және қатесіз
жүргізсе, оның ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектісінің қызметінің тиімділігі, басқарушылардың
объективтілігі оперативтілігімен, мәселелерді ... ... ... ... өмір ... және ... ... тұрақтылығына тәуелді. Қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның қаржы
қорларының жағдайын көрсетіп, ақша ... ... және ... өнім сату және ... ... ... ... Кәсіпорында қаржылық жұмыстарды ұйымдастыру негіздері
Кәсіпорын жұмысын ұйымдастыру адам ... ... ... ... ... ... де тән ... Ол белгілі бір нәтижеге жету үшін
субъектінің объектіге нысаналы ... ... ... мен ... ... ... қызметі ретіндегі басқару экономикалық
заңдардың объективті зандылықтары мен ... ... ... ... ... білуге сүйене отырып және оларды ... мен ... ... ... мемлекеттік, шаруашылық және қоғамдық
органдар арқылы қоғам ... ... ... және тағы басқаларын қоса,
өндірістік қатынастардың нысандарын саналы түрде басқарады.
Қаржыны ұйымдастыру — бұл қаржыны және ... ... ... ... ... ... және ... мақсатымен ықпал жасау
процесі және қаржы қатынастарының бүкіл жиынтығының ... ... ... және ... ... ... ... саясатын жүргізуді қамтамасыз ету
жөніндегі мемлекет (қаржы органдары арқылы) шараларының жиынтығы. ... ... — бұл ... ... ... ... ... қаржы
механизмі.— бұл мақсатқа жетудің құралы; қаржы саясаты — ... ... ... ... ... ... Бұл орайда қажетті
нәтижеге жету үшін объектіге мақсатты ықпал жасаудың ... ... ... ... оны ... арнаулы аппарат ерекше
тәсілдер мен әдістердің, ... ... әр ... ... ... ... жүзеге асырады.
Қаржыны басқарудың мақсаты макроэкономикалық теңгерілімдікте, ... ... ... ... ... валютаның беріктігінде,
ақырында, мемлекет пен қоғамның барлық ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы мен
қаржының тәуелсіздігі болып табылады.
Қаржыны басқарудың негізіне мына ... ... ... қаржы мәселелеріне саяси тәсілдеме (көзқарас); басқарудағы
экономикалық және әкімшілік әдістердің оңтайлы үйлесуі (ұштасуы);
басқарудың ... ... және ... ... ... ... шаруашылық шешімдерінің сабақтастығы.
Қаржыны басқарудың екі аспектісін ажырата білгсн жөн: ... ... оның ... ... мен ... ... басқарудың
тетігі, тұтқасы ретінде пайдаланады және сөйтіп, қоғамдық өндірістің бүкіл
процесіне ықпал ... ... ... өзі ... объектісі болып
табылады: қаржы қатынастарының нысандары, ақша қорлары, қаржы ... ... ... жүйесі басқарылады.
Қаржыны басқаруға ғылыми көзқарас қаржы ... ... ... ... ... оны басқаруға көп жоспарлы сипат пен
жүйелі көзқарасты айқындайды. Заңи ... ... ... ... ... және ... ... қаржылық сипаттағы
басқару шешімдерін әзірлеген кезде экономикалық және заңи заңдардың
талаптарын, ... ... ... қорытындыларының ғана емес, сонымен
бірге келешекті экономикалық талдаудың ... ... ... мен ... басқарудың автоматтандырылған жүйесін,
басқарудың экономикалық және әкімшілік әдістерінің ұтымды үйлесуін ... ... ... ... ... жаңа қаржы әдістері мен тұтқаларын
енгізу немесе ескілерінің күшін жою ... ... ... ... ... ... етеді. Сонымен бірге айқын және уақтылы ... ... ... ... ... ... перспективалық және
ағымдағы қаржылық жоспарлау талап етіледі.
Қаржы қатынастарының әрбір ... мен ... ... басқару
субъектілері қаржыға мақсатты ықпал етудің өзіндік әдістері мен ... ... ... ... мынадай бірнеше өзара байланысты
нақтылы функциялық элементтерді бөледі: ... ... ... реттеу, бақылау. Қаржылық ақпараттың ғылыми негізделген
жоспарлау мақсаты үшін де, ... ... ... ... ... үшін де зор маңызы бар. Жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... қабылданады, ол осыған байланысты
жеткілікті толық әрі ақиқат болуы тиіс. Ақпаратты алудың ақиқаттығы ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік, статистикалық және ... есеп ... ... ... ... ... маңызды орын алады. Бұл
— жоспарлы тапсырмаларды орындауға қажетті ақша қаражаттарының мелшерін
және оның көздерін ... ... және ... қорлары арасында, ұлттық шаруашылықтың салалары мен әкімшілік-аумақтық
бірліктері арасында қаражаттарды белудің оңтайлы үйлесімін ... ... ... ... бағыттарын анықтау және т.б.
Ұйымдастыру — басқарудың барлық буындарының жене салынғандығын,
айқындығын, ... ... ... нәтижелілігін, ... ... мен ... ... ... дұрыс ұйымдастырудың маңызы зор. Көбінесе қаржыны
оперативті басқарудың нәтижесі қаржы субъектілерінің — ... ... ... мен қаржы полициясының және ұлттық шаруашылық
салаларындағы қаржы ... ... ... ... ... ... ... байланысты болады. ... ... ... ... ... тиіс. Бұл қаржы құрылымдарының барлық
қызметкерлерінің біліктілігі мен жеке білгірлігіне жоғары талаптар қояды.
Қаржылық реттеу — бұл ... ... ... үшін ... ... ... жұмсау, белгіленген нәтижеден теріс ауытқулардың
барлық түрін ... ... және ... ... ... өзі резервтіқ
(сақтық) қорлары, жоспардан тыс қаржы ресурстары, ... ... ... барлық түрлерінде арақатынас пен үйлесімділікті
қамтамасыз етуді білдіреді.
Бақылау ... ... ... ... процесінде де, сонымен
бірге оперативтік басқару ... да ... ... Ол ... ... ... ... жүргізудің дұрыстығы мен
заңдылығын тексеру және қамтамасыз ету жөніндегі қаржы құқығының ... алып ... ... ... қызметін қамтиды. Бақылау
қаржы ресурстарын пайдаланудың нақты нәтижелерін жоспарлы ... ... ... ... резервтерін айқындауға,
шаруашылықты неғұрлым тиімді жүргізудің жолдарын ... ... ... ... кез ... ... ... басқарудың
объекгілері мен субъекгілері бөлінеді. Объектілер ... ... сан ... түрлері бола алады, басқаруды ... ... ... ... ... ... Қаржы қатынастарын олардың
сфераларына сәйкес ... екі ... ... ... ... ... ... қаржысы. Оларга басқарудың мына
субъектілері сәйкес келеді: ... ... ... ... бөлімдері), қаржы және салық органдары. Қаржыны басқаруды
жүзеге ... ... ... құрылымдардың жиынтығы қаржы аппараты ... және ... ... саласыңда қаржыны басқаруды
кәсіпорындардың, ұйымдардың және мекемелердің қаржы бөлімдері ... ... ... ... ... мен ведомстволардың
қаржы бөлімдері мен басқармалары жүзеге ... ... ... ... ... жағдайындағы қаржыны басқару
қаржы бойынша басқару шешімдерін негіздеуді, бүгінде ... ... ... іске ... ... ... — реттеудің, қаржы
рыногын қалыптастыру әдістерінің бір элементі ретіндегі қаржы ресурстарын
есебін тауып пайдалануды ... ... ... Бұл ... ... көшкен Шығыс Европа елдерінің де, ... ... ... ... ... экономика жағдайында көп жылдар бойы өмір
сүріп отырған капиталистік елдердің де тәжірибесін ескерген ... ... ... ... ... ... ... дамуына, оны
басқаруға қайшы келді: бюджетке ... ... ... ... ... ... ... субвснциялардан (мақсатты
жәрдем қаржыдан) бас тарту болды және т.б. Осы және ... ... ... ролі төмендеді. Экономиканы басқаруды қайта құру жаңа
қаржы саясатын жасап, жүзеге асыруды, қаржыны ... ... ... ... талап етті. Бұл әдістер экономикаға қаржының реттеуші
ықпалын күшейтуді ... ... ... ... ... өсіруге,
әлеуметтік саланы дамытуға мүмкіндік туғызуы тиіс.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... ... ... кемшіліктері бар. Олардың
бастыларына мыналарды жатқызуға болады.
Біріншіден, өкіметтік операцияларды ... ... ... ... ... ... ... болігі, биліктің аймақтық
және жергілікті органдарының барлық операциялары Қаржы ... ... ... ... тыс ... ... Ең алдымен бұл толып
жаткан бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... ... операцияларға, шетел валютасындағы бюджет
операцияларына, сондай-ақ мезгілі өткен ... ... ... ... операцияларға қатысты.
Екіншіден, түсімдерді уақтылы алуға жеткілікті бақылау жасамау.
Қаржы министрлігі, Экономика және бюджеттік жоспарлау ... ... ... шеше алатыны, мемлекеттік басқарудың деңгейлері
арасында салықтық түсімдерді, шығыстарды түзету жүйесіңдегі ... ... ... ... ... ... ... тапшылығын қаржыландыру жүйесінің
кемшіліктері.
Бұрынғы ... ... ... тапшылығын қаржыландырудың
дәстүрлі көзі ұзақ жылдар бойы ... ... ... ... ... ... ... салымдары болып келді. Қазіргі кезде
бұл көздерді пайдалану қиын мәселе болып қалды.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... көзі ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару ... ... ... ... ... ... ... мен инфляция
жағдайыңда заңды ... ... тура ... ... ... ... ... капитал дегеніміз - бұл кәсіпорынның жарғысында тіркелген капиталдың
ең аз шамасы. Нарық жағдайында ... ... бір ... кәсіпорын мүлкінің
құнын, екінші жақтан құрылтайшылардың ... ... ... ... Ол ... ... ... үлесін анықтайды және акционерлік қоғамның үшінші жақтың ... ... ... ... ... ... оның ең
төменгі шамасы заңмен белгіленеді. Мысалы, "Жауапкершілігі ... ... ... ... ... заңның 23-бабына сәйкес
жарғы капиталдың бастапқы мөлшері құрылтайшылардың салымдарына тең және
серіктестікті мемлекеттік ... ... үшін ... ... 100 ... есептік көрсеткішке тең сомадан аз ... ... ... ... ... ең төменгі мөлшері Қазақстан
Республикасының "Республикалық бюджет туралы" заңымен тиісті қаржылық жылға
белгіленген 50000 ... ... ... ... құрайды /106, 10-6/.
Жарғы капиталдың құралуының ... ... ... ... ... ... ... аудиторлық дәлелдеу жинау әдістерін
пайдалануына болады: құрылтайшылардың жарғы капиталға қаржы салу ... ... мен ... ... және жазбаша сұрау беру.
Жарғы капиталдың құралуына құжаттық тексеру жүргізу дегеніміз ... ... ... және ... ... ... шоттардан банк
үзінділерінің, басқа да бастапқы және растаушы ... ... ... ... болып табылады. Аудитор жарғы капиталға қосылған үлес
ретіңде салынған қаржылардың ... және өз ... ... алынуын
тексеруге міндетті.
Жарғы капиталдың құралуын тексере ... ... оның ... көз ... ... Ол ... және "Меншікті капиталдағы
өзгерістер туралы" қорытынды есепте көрсетіледі. ... оны ... ... ... «Жарғы капитал» шоттары бойынша
сальдо кәсіпорынның (ұйымның) құрылтай ... ... ... ... ... болуға тиісті. ... ... ... капиталдың шамасының сәйкестігіне тексеру
жүргізу үшін баланс көрсеткіштерін Бас кітаптың 5020 «жай ... ... бар ... және 5030 ... мен ... шоттарының
мәліметгерімен, сондай-ақ аталған шоттардың кредиті бойынша айналым сомасы
көрсетілетін есеп регистрлерінің мәліметтерімен салыстыру қажет.
Кәсіпорынның жарғы ... ... ... ... түсу сәті: ақша
қаражаттары үшін — ақшаның банктегі ағымдағы ... ... ... ... салыну мерзімі; негізгі құралдар, материадлық құндылықтар үшін -
негізгі құралдарды, материалдық ... ... ... ... ... ... ... түсуін растаушы басқа
құжаттардың жасалу мерзімі.
Жарғы капитал кәсіпорын мүліктерінің басқа құралу ... ... шама ... табылады.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің жарғы капиталының көбеюі төмендегі
жолдармен жүзеге асырылуы мүмкін:
Серіктестіктің барлық қатысушыларының қосымша салған ... ... ... капиталының, оның ішінде резервтік капиталдың
есебінен жарғы ... ... таза ... ... ... қайта бағалануы
нәтижесінде олардың нақты ... ... ... ... ... ... тек тәуелсіз сараптаушы ғана жүргізуі мүмкін;
Барлық қалған катысушылардың келісімі ... бір ... ... ... ... ... ... Серіктестікгің құрамына жаңа қатысушыларды қабылдау арқылы.
Жарғы ... ... 1-3 ... ... ... ... ... қатысушылар үлестерінің мөлшері өзгермейді.
Серіктестік қатысушыларының кайсыбірінің немесе жаңадан қабылданған
қатысушының ... ... салу ... ... ... ... ... (4-5
пункттер) ондай салымдардың мөлшері серіктестік капиталына олардың алдыңғы
салған жарналарының мөлшерін және барлық қатысушылардың ... ... ... ... кажеттілігін ескере отырып анықталады /104/.
Акционерлік қоғамдағы жарғы капиталдың құралу ... ... ... ... құралуымен салыстарғанда өзіндік
ерекшеліктері бар.
Карапайым акция оның иесіне акционерлердің жиналысына дауыс беру ... ... ... ... акционерлік қоғамды басқаруға қатысу
құқығын береді. Одан басқа, қарапайым акция ... ... ... ... ... ... ... Erep акционерлік қоғам өзінің
шаруашылық қызметінің нәтижесінде (жылдың аяғында) зиян шеккен ... ... ... ... ... ... бар ... акционерлік қоғамды басқаруға қатысу құқығын
бермейді, яғни акционерлердің жиналысында ... ... ... ... ... ... оның иелерінің акционерлік қоғам қызметінің
қаржылық нәтижесіне тәуелсіз тұрақты немесе белгіленген мөлшерде ... ... ... ... Артықшылығы бар акциялардың қарапайым
акциялардан артықшылығы табысты бөлу және ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала артықшылығы бар акциялардың
арасында бөлінеді. Содан кейін ғана қарапайым акциялар ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғам қызметіне қатысты мәселелерді шешу кезінде
дауыс ... ие ... ... капиталының мөлшерін көбейту кезінде ... ... ... ... 5030 ... мен ... шоты
кредиттеліп, 10 "Материалдық емес активтер", 2010 « Негізгі құралдар», 2700
«Материалдар», 1330 ... 1040 ... ... және ... баска да шоттардағы ақша", 1030 "Ағымдағы,
корреспонденттік ... ... ... ... ... ақша",
бөлімшелері шоттары және 1010 "Кассадағы ұлттық ... ... ... шоты ... ... капиталының азаюы қатысушышың шығып кетуі кезінде
болады. Ол серіктестіктің барлық қатысушылары салымдарының мөлшерін ... ... ... ... ... ... толық және ішінара
жабу (жою) жолымен жүзеге асырыла алады. Қолданыстағы завдарға сәйкес жарғы
капиталдың азаюы тек барлық кредиторларды ол ... ... ... хабардар еткеннен кейін ғана мүмкін ... ... ... ... капиталды азайту туралы шешім қабылдағаннан кейін екі ай
мерзім ішіңде ол өзінің барлық кредиторларына жазбаша хабар жіберуге ... ... ... ... ... ресми басылымдарға тиісті
хабарландыру беруге міндетгі. Серіктестік кредиторы хабарды алған немесе
хабарландыру басылып ... ... ... бір ай ... ... қосымша кепілдіктерді талап етуге немесе мерзімі бітпей-ақ
келісім-шартты бұзуға ... не ... ... ... ... және ... орнын толтыруын талап етуге құқылы.
Талаптар серіктестікке жазбаша түрде жіберіледі, ал олардың көшірмелері
серіктестікті ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің ... ... ... ... ... үшін ... берілген мерзім
өткеннен кейін мемлекеттік тіркеуді жүзеге асырушы орган тіркейді. Erep
серіктестікті ... ... ... ... оның ... талаптардың көшірмесі келіп түссе, жарғы ... ... ... ... ... ... немесе мәлімдеме жасаған
кредиторлардың серіктестік жарғы капиталының азаюына ... жоқ ... ... ... бұзу ... ... ... азаюы мүдделі
тұлғалардың мәлімдеуі бойынша сот ... ... ... негіз
болып табылады.
Кәсіпорын құрылтайшыларына олардың жарғы капиталға салған салымдары мен
пайларын қайтарған кезде, яғни, ... ... ... ... ... бухгалтерлік жазу орындалады: 5030 "Салымдар және пайлар"
шоты дебеттеліп, ақша қаражаттарының, айналымнан тыс ... ... ... және т.б. шоттары кредиттеледі.
Акционерлік қоғамда қолданыстағы заңға сәйкес жарғы капиталдың құралуы мен
өзгеруінде бірқатар басқадай тәртіп белгіленген.
Акционерлік ... ... ... ... ... ... деген ұғымдар енгізілген /105/.
Акционерлік қоғамның хабарланған (белгіленген ... ... ... ... сомасына 5110 "Төленбеген капитал" шоты дебеттеліп, 5020
"Қарапайым акциялар" және 5010 ... бар ... ... 5110 ... капитал" активті шотында занды және ... ... ... ... ... ... ... борыштарының
(қарыздарының) сомасы туралы ақпараттар ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының, айналымнан тыс
активтердің, тауарлы-материалдық босалқылардың шоттары және т.б. ... 5110 ... ... шоты ... Erep ... капитал" шоты бойынша дебеттік қалдық жабылған болса, онда ол
акционерлік қоғамның өз жарғы капиталын толық құрағандығын ... ... ... ... ... ... азаюы) акционерлердің
жалпы жиналысының шешімі бойынша, егер басқа еш нәрсе заңмен белгіленбеген
болса, тек барлық шығарылуы ... ... ... ... ... ғана ... алады. Хабарланған жарғы ... ... ... заңда белгіленген ең төменгі мөлшерден аз
болуыңа жол ... атап айту ... ... жарғы капиталының құралу ерекшеліктері аудитордан
акцияларға өз ... ... ... ... қозғалысы бойынша
операциялардың заңдылығын тексеру кезінде ерекше көніл аударуды ... 5110 ... ... шоты ... ... ... ... карточкалар бойьшша немесе жарғы капиталға салымдар
бойынша ... ... оны жою ... ... ... салынған
активтердің сомалары көрсетілетін айналым ... ... есеп ... ... болатын құрылтай құжаттары, негізгі
құралдарды және ... емес ... ... ... ... ... кіріс ордерлері және т.б.
Акционерлік қоғам акционерлердің жалпы жиналысының шешімі ... ... ... ... ... қосымша акциялар шығару жолымен
жарғы капиталдың мөлшерін ... ... ... жарғы капиталын көбейту тек толық төлем жасалынғаннан
кейін мүмкін болатындығын аудитор ... ... ... ... ... ... толтыру үшін қосымша акциялар шығаруға және олардың
номиналдық құнын ... ... ... ... ... ... ... акционерлердің жалпы жиналысында
акция иелерінің жалпы санының 2/3-нен кем емес дауыспен қабылданады.
Қолданыстағы заңға сәйкес ... ... ... ... ... бойынша акциялардың номиналдық құнын ... ... жою ... акциялардың бір бөлігін сатып алу ... ... ... ... ... қоғамның жарғы капиталын акциялардың
бір белігін қайта сатып алу және оларды жою ... ... тек ... ... жарғысында қарастырылса ғана мүмкін болады. Акционерлік
қоғамның жарғы капиталын азайту туралы шешім оны көбейту ... ... ... ... ... капиталын азайту кезінде айналымнан шығарылып
алынған акциялардың сомасына 5020 "Қарапайым акциялар", 5010 ... ... ... ... 5110 ... алынған капитал" шоты
кредиттеледі. 5110 "Қайтарып ... ... ... ... ... ... алынған меншікгі ... ... ... ... ... алу ... бұл шот ... және
ақша қаражаттарының шоттары және т.б. шоттар ... ... ... ... тексеру сапасын көтеру үшін аудитордың
көсіпорынның жарғы ... ... үлес ... ... ... ... ... құқықтарға түгелдеу жүргізуді ұйымдастырғаны дұрыс.
Себебі жарғы ... ... ... ... ... құрамында
пайдалануға жарамай қалған негізгі құралдар және өндірістік ... ... ... ... ішінде — тиімді пайдалану мерзімі әлде
қашан етіп кеткен интеллектуалдық меншіктің есепте ... ... ... ... ... және ... капиталдың
аудиті
Резервтік капитал өндірісті дамытуға, кәсіпорынның қызметі тоқтаған
жағдайда аңбек ақы және бюджетке салық ... ... ... ... ... кеңесінің шешімі бойынша жарғы капиталды толықгыруға,
қайта бағалау сомаларын жабуға және ... ... ... ... пайдаланылады.
Аудитор резервтік капиталдың қаржылары материалдық көмек көрсетуге және
кәсіпорын персоналына еңбек ақы мен сый ақы ... ... ... ... ... ... ... резервтік капиталдың пайдаланылуын
барлық орыңдалған операцияларға талдау жасау жолымен егжей-тегжейлі
тексеруге тиісті.
Резервтік ... ... ... және ... ... болуы мүмкін.
Бірінші жағдайда ол Қазақстан Республикасының заңына сәйкес, ал екіншіде ... ... ... ... ... немесе оның есеп
саясатына сәйкес құрылады.
ҚР Қаржы Министрлігінің "Қаржылық ... ... ... тапсырудың
тұжырымдамалық (концептуалдык) негізін бекіту ... ... ... ... ... ... ... (ұйым) мен оның ... ... ... ... ... ету үшін заң ... немесе құрылтай құжаттарында
қарастырылады" делінген. Erep кәсіпорынның құрылтай құжаттарында резервтік
капиталды құру ... ... онда ... оны ... құқығы
жоқ.
Резервтік капитал бухгалтерлік есептің типтік шот жоспарындағы "Резервтік
капитал" бөлімшесінің 551 ... ... ... ... және ... да резервтік капитал" шоттарында есепке алынады. Бұл бөлімшенің
шоттары заңға және құрылтай ... ... ... ... жағдайы туралы ақпараттарды жинақтауға арналған. ... ... ... 551 ... белгіленген резервтік капитал", 5460
"Басқа да резервтік капитал" шоттарының кредитінде және 5500 ... ... ... ... дебетінде көрсетіледі.
Қазақстан Республикасының "Акционерлік қоғамдар туралы" заңында қоғамның
резервтік ... ... ... анықтау Директорлар кеңесінің ерекше
міндетіне жатқызылған /105, 53-6./. Сондықтан аудитор резервтік ... ... ... ... және оның ... ... ... шешімінің бар екендігін, сонымен бірге осы резервтің есебінен ... ... ... ... ... капиталдың пайдаланылуы 5400 "Заңмен белгіленген резервтік
капитал", 5400 "Баска да ... ... ... ... және 62
"Дивиденд және қатысушылардың табыстары бойынша есеп айырысу" бөлімшесі
шоттарының, 68 "Басқа да ... ... ... 687 ... ... ... көрсетіледі - есепті жылдың табысы болмаған
жағдайда резервтік ... ... ... және ... табыс есептелгенде; 5500 "Бөлінбеген табыс (жабылмаған
зиян)" бөлімшесі ... ... ... ...... ... ... жылдарда кәсіпорынның шеккен зияны резервтік капиталдың
есебінен жабылғанда. Осы ... ... ... ... бақылау жасалынады.
Резервтік капиталдың өзгеруі кұрылтай кұжаттарының ережелеріне сәйкес
жүзеге асырылады. Мысалы, резервтік ... ... ... ... ... жұмсалуы мүмкін. Компанияның акцияларды қайтарып сатып ... ... ... ... ... болған кезде ақшаның едәуір
шығып кетуін ... ... ... санын және олардың бағамын
жасанды түрде реттеп отыру үшін қолданылуы мүмкін.
Акциялардың қайтарып ... ... не осы ... үшін ... резервтің
есебінен не болмаса бөлінбеген табыстың есебінен жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... ... нақты шығындар бойынша
есепке алынады.
Сонымен, аудиторға резервтік капиталға тексеру ... ... ... мен ... ... ... ... капитал"
бабында көрсетілген жылдың басындағы және аяғындағы қалдықтардың Бас кітап
пен бухгалтерлік есеп ... 5400 ... ... ... 5400 ... да резервтік капитал" шоттарының калдықтарымен
сәйкестігін анықтау қажет.
Меншікті капиталдың келесі негізгі элементі қосымша ... ... ... Ол ... ... сатып-өткізу құнының олардың номиналдық
құнынан артық сомасы. Ол ... ... ... үшін ... капитал" шоты пайдаланылады. Акциялар бойынша ... ... ... ... ... ... ... құнынан артық
сомасы "Қосымша төленген капитал" ... ... және ақша ... ... ... 33 "Басқа да ... ... 1440 ... ... ... көрсетіледі. Аудиторға
қосымша төленген капиталдың мөлшерін анықтаудың дұрыстығын ... осы бап ... ... " ... "Қосымша төленген капитал"
шотының кредиті бойынша есеп ... ... ... ... төленбеген капитал - негізгі құралдарды және ұзақ ... ... ... ... ... бастапқы құндарының өсу
сомасы. Негізгі құралдар мен ... ... ... ... бары мен олардың қозғалысы жөніндегі ақпараттарды жинақтау үшін ... ... ... ... ... ... ... капитал",
5430 "Инвестицияларды қайта бағалаудан алынған қосымша төленбеген капитал",
5460 "Баска да активтерді қайта ... ... ... ... ... ... осы ұзақ ... активтерді қайта бағалау операцияларының
жоғарыда аталған шоттарда көрсетілуінің дұрыстыгын тексеру керек.
Негізгі құралдарды және ұзақ ... ... ... ... ... ... құндарының өсу сомасы 5420,5430,5440
шоттардың кредиті және 2410 "Негізгі құралдар", 14 ... және ... ... ... ... ... бойынша көрсетіледі.
Аудитор баланстың "Қосымша төленбеген капитал" бабының қалдықтарын Бас
кітаптың және ... есеп ... ... шоттар
бойынша мәліметтерімен салыстыруға тиісті.
Бөлінбеген табыстың (жабылмаған зиянның) аудиті
Меншікті капиталдың бұл элементіне тексеру ... ... ... ... және ... ... Бас кітаптың 5510 "Есепті
жылдың бөлінбеген табысы (жабылмаған ... 563 ... ... ... (жабылмаған зияны)" шоттары айналымы көрсетілетін регистрлерімен
салыстыру қажет. Содан кейін ... ... осы ... ... тексеру керек. Бухгалтерлік есептің Тиіптік шоттар
жоспарына сәйкес есспті кезең ішіндегі табыстың ... ... ... ... ... (зиян)" шотыңда анықталады. Бұл шоттың кредиті бойынша
VII "Табыстар" бөлімі шоғарымен корреспонденциялана ... ... ... ... ал ... ... VIII ... бөлімінің
шоттарымен корреспонденциялана отырып, ... ... ... "Жиынтық табыс (зиян)" шотының дебеттік және ... ... ... ... 5510 ... жылдың бөлінбеген табысы
(жабылмаған зияны)" шотына көшірілетін таза ... ... ... Erep ... кезенде табыс алынған болса, онда "Жиынтық табыс
(зиян)" шоты ... 5610 ... ... бөлінбеген табысы (жабылмаған
зияны)" шоты
кредиттеледі, ал егер де зиян болса, онда керісінше бухгалтерлік ... ... 5510 " ... жылдың бөлінбеген табысы (жабылмаған
зияны)" шоты дебеттеліп, 5610 ... ... ... ... заң және құрылтай құжаттарына сәйкес есепті жылдың бөлінбеген
табысының есебінен резервтік ... ... ... айтылған
болатын. Есепті жылдың зиянын ... ... ... ... ... 5400 ... капитал" бөлімшесінің тиісті шоттары
дебеттеліп, 5510 "Есепті жылдың бөлінбеген табысы (жабылмаған зияны)" ... ... ... бөлінбеген табысының елеулі бөлігі дивиденд
және серіктестік ... ... ... үшін жұмсалынады, қалған сома
5510 "Есепті жылдың бөлінбеген табысы (жабылмаған зияны)" шотынан ... ... ... табысы (жабылмаған зияны)" шотына көшіріледі.
Қорыта айтқанда аудиторға бөлінбеген табыстың шамасын (мөлшерін) бағалау
қажет. Бұл бөлінбеген табыстың динамикасын көру және ... ... үшін оны ... ... кезендермен салыстыру жолымен жүргізіледі.
Талдау жасау үшін тек есепті жылдың қорытынды ... ғана ... ... ... ... де ... алынады.
Меншікті капиталдың бухгалтерлік есебіңде болуы мүмкін бұрмалаушылықтар.
Құрылтайшылармен есеп айырысу және жарғы капиталдың ... ... ... әртүрлі жіберілген қателер немесе әдейі
бұрмалаушылықтар ... ... ... ... ... ... материалдық құндылықтардың, материалдық емес
активтердің құнын өсіру нәтижесінде жартылық капиталды негізсіз көбейту;
-құрылтайшылардың жарғы капиталға өз үлестерін салмауы ... ... ... ... ... өз уақытында енгізілмеуі;
-құрылтайшылардың шығуы мен жаңаларының қабылдануының өз уақытында
ресімделмеуі;
-артықшылығы бар ... ... ... ... ... қоғамдар үшін ірі мемілелердің дұрыс рәсімделмеуі;
-жарғы капиталдағы ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық операциялары бойынша растаушы құжаттардың жоқ
болуы;
-қажетті негіздеулерсіз құжаттардағы жазулардың түзетілуі;
-түп нұсқаның немесе зандық құжаттарға сәйкес куәландырылған ... ... ... ... ... ... экономикалық және қаржылық тұрақтылығын және әрі қарай
өсуін анықтайтын шешуші факторлардың бірі – бұл оның ... ... ... нарықтық қатынастарға көшкелі бері
жүргізілген экономикалық бетбұрыстар халық шаруашылығының негізгі ... ... ... ... ... ... жағдайын, олардың шаруашылық және азаматтық ... ... ... ... Жеке ... аралас,
акционерлік меншікте құрылған миллиондаған кәсіпорындар пайда болды және
қазіргі ... ... ... ... ... даму барысында. Осылардың
барлығы кәсіпорындардың инвестициялық қызметін ұйымдастыру және ... ... ... болды. Кәсіпорындардың инвестициялық қызметі
олардың экономикалық өсуінің, ішкі және сыртқы нарықтарда ... ... алғы ... бірі ... ... ... ... дамуымен қатар барлық ұйымдық-құқықтық
кәсіпорындардың қаржылық-шаруалылық тәжірибесінде қаржылық инвестициялар да
кеңінен етек жайып ... ... ... жыл ... ... ... ... банктер, сақтандыру компаниялары, ... ... мен ... сондай-ақ мемлекет те уақытша бос ақша
қаражаттарын тарту үшін ... ... ... ... ... ... құнды қағаздар (фьючерстер, опциондар және т.б.) нарығы да
дамып келе ... ... ... ... қазіргі заман талаптарына,
нарықтық экономика талаптарына сай ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болған инвестициялық
жобалардың ішінен өзінің стратегиялық ... сай ... ... ... ... ... ... инвестициялық саясат жобаларды
қаржыландырудың оңтайлы көздерін тартуды, оларды ... ... ... ... табуды немесе капитал өсімін қамтамасыз
етуі керек. ... да ... ... ... ... ... мәселелердің бірі болып отыр.
4. Айналым қаражаттары.
Айналым қаражатының басты ...... ... ... Бұл ... ... өнңмге қажетті материалды ғана
есептейміз. Материалдар екі топқа бөлінеді – негізгі және ... = 14000 · 6 = 84000 = 84 т
3 – ... ... ... ... ... ... есептеу
|Көрсеткіштердің атауы ... ... ... |
|1 ... ... аты, ... |Сталь15 | |
|2 ... ... ... ... | ... ... кг |Ск |6 ... ... кг |Ст |3,9 |
|3 ... жұмсалатын материалдың |Мк ... ... ... | | |
|4 ... 1 тон/ң бағағасы , мың |Бм |50000 ... | | |
|5 ... ... ... |Шм |Шм= N· Бм=700 млн. ... ... мың теңге | | |
|6 ... ... ... ... |Кс=Ск- Cт=2,1 ... | | |
|7 ... ... барлық қалдықтың |Тк |Тк=Кс·N=29400 ... ... | | |
|8 ... 1 ... сату ... |Бс |Бс=0,1·Бм=5000 |
|мың теңге | | |
|9 ... ... ... ... |Тм ... ... мың ... | | ... ... ... құны мен |Шт ... млн. ... ... айналымы, мың теңге | | |
5. ... ... мен ... ... ... өндіруге жұмсалған шығындар мен құрал-жабдықтардың шығындарынан
тұрады. Ал ... өз ... ... жасауға жұмсалған еңбек
шығындары болып табылған. Сондықтан ... ... ... ... ... және зат түріндегі еңбек жұмсалады деп тұжырымдалады. Өткен
еңбек ... ... ... ... өндіретін өнім белгілі бір түрде – зат ... құн ... ... нәтижесін, яғни оның тиімділігін құрайды. Өндірістің нәтижелерін,
оларды ... ... ... ... ... ... – осы ... берілген уақыт мерзімінде өндірген
өнімдерінің сол мерзімде жасалған немесе өндірілген ... үшін ... ... арақатынасы. Егер ресурстардың аталаған бір түрінің
(еңбек, капитал, қуат, ақпарат, ... ... ... ... онда бұл есеп ... жеке ... болып табылады. Мысалы:
ЕӨ = Өнім көлемі / Тірі еңбек шығындары
Басқа да көп ... ... ... ... көрсеткіштер
жүйесін құруымен бірге көптеген сан көрсеткіштермен ... тар және кең ... ... Оның тар ... ... ... көзқарас бағытынан өндірістік процестің тиімділігін
сипататйтын, бір ... ... ... ... осы өндірістік
процестен тыс өткізілуге тағайындалған өнімдермен және бір ... ... ... ... түрін алады. Бұндай көрсеткіште өндіріс
шарттары көрсетілмейді.
Кәсіпорындардың мәселелері өнімділік өскен сайын бір көрсеткіш арқылы
оның ... ... баға беру ... ... ... ... қолдануға көшкен ыңғайлы болады, яғни өнімділікті кеең
мағынада түсінуге.
Өнімділікті өлшеудің негізгі екі тобы бар:
Біріншіге, өнімділіктің статикалық коэффиценттері ... Бұл ... ... белгілі уақыт мерзімінде жасалған шығындардың өлшеміне
бөлінген өнімнің өлшемі.
Екіншіге, өнімділіктің динамикалық ... ... Бұл ... ... ... ... ... белгілі
мерзімдегі өнімділіктің статикалық коэффиценті. көрсеткіштері
Топтардың әрқайсысының ішінде ... ... үш ... жеке, факторлық, көпфакторлық және жиынтық ... ... ... ... ... ... өнімнің
шығындарға қатынасын сипаттайды, бірақ олар бөлгіште ... ... ... саны ... ... ... ... бір-
біріне ұқсамайды. Оны келесі суреттен көре аламыз:
Осы уақыт мерзімінде ... ... ... ... ... - ... байланысты шығындар
Экономикада өнімділікті жоғарлату басқару процесіне және өнімді
немесе еңбекті өзгерту процестеріне ... ... ... ... аталған жағдайлардың жеке біреуі орын алса, онда өнімділік өседі.
1. Өнім көбейеді, ... ... Өнім ... ... ... Өнім ... шығындар өседі, бірақ шығындардың өсу қарқыны өнімнің
өсу қарқынынан төмен болады.
4. Өнім көлемі өзгермейді, шыығндар төмендейді;
5. Өнім ... ... ... ... ... ... ... болады.
Кейбір салаларда өндіріс ... ... ... ... ... ... ... мысал болатын – біздің елде
осыдан бұрын «маусымдық» немесе аймақтық ... ... ... ... ... ... әкелетін жағдайлар –
жаңа бұйымдарды, технологияларды енгізу, ... ... ... өндіруге,
дамытуға және сапалық жетілдіруге бағытталған жағдайлар ... ... ... мен ... ... ... ... ресурстардың қандай түрінің басым болуына байланысты салалар
мына түрлерге бөлінеді: еңбек ... ... ... қуат ... ... салалар масштабында шығындардың динамикасын екі
қарама-қарсы тенденциялардың сайысы ... ... ... өсіреді. Осы жағдайға әкелетін
факторларға:
• Тұтынудың өсуі осы себепті ... ... ... ... ... ... ... тұруы, алмастырудың
қажеттігі;
• НИОКР шығындарының өсуі, қызметкерлердің білім дәрежесін жоғарылату,
жарнама шығындары.
Екіншісі, жаңа технологиялардың ... ... ... байланысты.
Қазіргі заманда ілгері дамыған елдерде көп өнімдер бойынша өндіріс
дәрежесінің дамығаны соншама, тіпті оны одан әрі ... ... емес ... Бұл ... ... сапа ... жетілдіру мақсатты болып
табылады.
Осымен қатар, бүгінгі кәсіпорындардың шығындарының ... ... ... өсуімен де байланысты. Автоматтандыру
тұрақты шығындардың және ... ... және ... ... ... соғады. Өндіріс шығындары құрылымындағы осындай
өзгерістер өндіріс ... ... ... ынталандырады.
Әрбір рыноктағы кәсіпорын келесідей шешім қабылдауға ынталы болады,
яғни жоғары пайданы қамтамасыз ету. Осы ... ... ... бірі шығындарды азайту болып табылады.
Шығындар – белгілі бір ... ... ... көлемінің
ақшалай көрінісі. Шығындар деп тек ... ... ... нарықта құн
формасын алған ресурстар шығындары аталады. ... ... ... ... ... ... ресурстарды пайдаланудың ақшалай
көрінісі. Өндіріс шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары ... ...... ... ... байланысты кез-
келген қызмет түрі болып табылады.
Қорларды бағалау үшін шығындарды жіктеу
Өнім шығындары дайын өнім өндірумен байланысты. Бұл шығындарға негізгі
материалдар, ... ... ... және ... жанама шығындар
жатады.
Мерзім шығындары сол ... ғана ... ... ... ... ... ... Бұл шығындарға сату және административтік
шығындарды жатқызуға болады.
6. Қаржылық жоспарлау
Қаржылық жоспарлау мен болжау – бұл ... ... ... ... ... аса ... ... бірі және
әлеуметтік-экономикалық жоспарлаудың құрамды ... Олар ... және ... ... ... біртұтас ұлттық шаруашылық
кешенінің барлық буындарының қызметін үйлестіруге, қоғамдық өндіріс
өсуінің жоғарғы қарқынын қамтамассыз ... ... ... бағытталған. Қаржылық жоспарлаудың өзіндік ерекшелігі сол,
бұл жоспарлау өндірістің ... ... ... қоғамдық ұдайы өндірісте белсенді ықпал жасау турасында ақша
қозғалысының салыстырмалы дербестігімен ... ақша ... ... табысты іс-әрекет етуі және қоғамдық процестерге белсенді
ықпал етуі көбінесе қаржы ресурстарының ... ... ... ... ақша ... ... ... алдын
ала үлгілеуге байланысты болады. Мұндай процес тәртіпті (реттілікті)
анықтайтын өзара ... ... ... ... ... ақша түсімдерін жұмылдырудың прогрессивті ... ... ... ... ... ... операцияларын негіздеп
дәлелдеуге, көптеген шаруашылық шешімдердің нәтижелілігі сияқты, ... мен ... ... қол ... Бұл өте ұқсас ұғымдар
экономикалық әдебиет пен ... жиі ... Іс ... ... ... ... ... және көптеген нұсқаларды
бағалауды жүзеге асыруы тиіс ... ... және ... ... қаржы
ресурстарының қозғалысын басқарудың мүмкіндіктерін анықтауы тиіс).
Қаржылық ... ... ... ... ... жолдар, көрсеткіштер, өзара үйлесілген міндеттер, оларды іске
асырудың дәйектілігі, сондай-ақ ... ... ... ... ... жоспарлау – бұл қаржы жоспарларын (тапсырмаларын) әзірлеу,
құралған мерзімде оларды орындау, белгіленген ... ... ... Жоспарлау басқарудың элементі ретінде қаржы саясаты
құралдарының бірі болып ... Ол ірі ... ... ... ... ... ... туғызады.
Қаржылық жоспарлаудың объектісі шаруашылық жүргізуші субъектілері
мен мемлекеттің ... ... ал ... ... ... ... жеке мекеменің сметаларынан бастап мемлекеттің жиынтық қаржы
жоспарына дейінгі қаржы жоспарларын жасау болп ... ... ... бір ... ... ... мен ... қаржы және кредит
жүйелерінің буындары мен байланыстары анықталады.
Қаржылық ... ... ... ... ... Бұл: ... тапсырмаларды орындауға қажетті ақшаның көлемі
мен олардың көздерін анықтау; кірістерді өсірудің, шығыстарды үнемдеудің
резервтерін анықтау; орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ... ... ... ... ... ... ... экстенсивтілігімен (әлеуметтік-саяси және экономикалық
құбылыстардың кең ... ... ... ... ... мен ... ... тиімділігімен (қорытындысында қаржыны басқару қойған міндеттерге
жетудің қажетілігін білдіреді) сипаталады.
Қаржылық жоспарлауда мына ... ... ... өткен жылдың деректері ... ... ... ... ... ... әдіс ең ... әдіс болып табылады ... ... ... ... ... ... ... шығыстарын қосып,өткен жылдардың
санына бөледі);
б) нөлдік база ... ... ... ... ... бұл әдіс ... қажетіліктерді есепке алады және оларды
мүмкіндіктерімен үйлестіріледі).
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... және ... қызметтің барлық жақтарын жалпыға
бірдей қамту ... алуы ... Егер ... ... ... ... бөлгіштік процестерге жасалынса, нарықтық экономикада
айрбас сферасына сүйенеді, бұл ... ... ... мен ... және ... ... мен ... кезінде қоғамдық қажетті шығындарды
тану (мойындау) жүзеге асырылады.
Демек, ... ... ... мен ... ... ... ... байланыстың үстемдік және айқындаушы әдісі ақшаны,
бағаны, құн заңын, ... мен ... ... кіріктіретін өзінің
механизімі бар рынок болады. Нарықтық механизмнің мұндай табиғаты өндіріс
пен айырбас нәтижелерін анықтаудың әдісі ... ... ... ... ... қажеттігін анықтайды.
Қаржылық жоспарлаудың мазмұны ақшалай табыстар мен қорланымдарды
жасау, бөлу және ... ... ... процестермен оңтайландырудың
күні бұрын анықталған мүмкіндік ретінде көрінеді және осының негізінде
орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ақша қорларын ... ... ... ... және оның буындарын басқарудың аса
маңызды функциясы болып табылады. Оны мемлекеттік ... пен ... ... және ... жоғарғы құрылымдары жүзеге асырылады.
Шаруашылықты жүргізудің нарықтық жағдйында қаржылық жоспарлау
шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... факторлардың екі ұштылығына байланысты көбінесе болжау ретінде
жүргізіледі.
Қаржылық болжау – мемлекеттік мүмкіндік болатын ... ... ала көре ... ... жоспарларының көрсеткіштерін негіздеу
(дәлелдеу). Болжамдар орташа мерзімді (5-10 жыл ) және ұзақ ... ... ... ) ... ... Қаржалақ болжау қаржы жоспарларыни жасау
стадияларынан бұрын болады, қоғам дамуының ... бір ... ... саясатынның тұжырымын жасайды. ... ... ... ... ... ... ... шынайы мүмкін болатын ... ... ... және ... ... ... табылады.
Болжамдар қаржы жүйесінің органдарына қаржы жүйесін (құрамын) дамыту мен
жетілдірудің түрлі нұсқаларын, қаржы саясатын іске асырудың ... ... ... ... ... әр түрлі әдістерді ... ... ... процестерді анықтайтын факторларға қарай қаржы жоспарлары
көрсеткіштерінің динамикасын бейнелеп көрсететін экономикалық үлгілерді
жасау;
Корреляциялық – ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде сонымен бірге
индикативтік, яғни ұсынбалы (нұсқамалар) ... ... ...... рөлдіорындайды және қаржы қызметінің
субъектілеріне экономикалық реттеушілер ... ... ... және ... ... ұзақ ... ... анықтауда
маңызды орын алады, мұның процесінде ... ... ... шегі ... ... ... 1993 жылдан бері қолданылады.
Оны жасау барысында батыс Еуроппа және Шығыс Азия елдерінің тәжірибелері
негізі алынып келеді. 1996 ... бері ... ... ... ... ... ... жұмыстарын қалыптасты.
Индикативтік жоспарлаудың қазіргі кездегі басты ерекшелігі
зерттемелік қасиеті. Яғни ... ... ... және ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамудың нысандары
көзделінеді, әрі алда ... ... ... ... ... ... ... индикативтік жоспардың * басты мақсаты – экономикада
бәсекелестікті арттыру.
Индикативтік жоспардың ... ... ... ... ... бұл ... ... мақсаты –
болжаған дамуды қамтамассыз ету үшін қаржы ... ... және ... ... анықтау.
Индикативтік қаржы жоспарларының мемлекетік секторда ғана міндетті
сипаты, ал меншіктің басқа ... ... үшін ... ... ... ... тетіктерді – реттелетін бағаны,
субсидияларды, кредиттерді, салық ... мен ... ... және ... ... ... индикаторларға мыналар жатады: валюта бағамы, ... ... ... ... қайта қаржыландыру мөлшерлемелері,
амортизациялық аударымдардың нормалары.
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... жоспарлау
белсенді рөл атқарады. Қаржы ... ... ... ... қауырттылығының дәрежесі тексеріледі, өнім өндіру мен оның
сапасын жақсарту бойынша ... ... ... ... ... ... төмендету және өнімсіз ... ... ... ... ... көбейтуді мүмкіндіктері
анықталады. Өндірісте қолда бар ... ... ... ... ... ... сметалық құнын
төмендетуді, басқару аппаратын ұстау шығындарын қысқартуды және т.б.
ескере отырып, сондай-ақ ... ... ... азайтудың жолдары
қарастырылыды. Сөйтіп, қаржылық жоспарлау, бір ... ... ... ... жағынан қоғамдық өндірістің процесіне ықпал
жасаудың белсенді құралы ... ... ... ... аса ... мына қағидаттарға
негізделеді:
орталықтандырылған және орталықтандырылмаған тәсілдемелердің
үйлесуі. Бұл ... ... ... екі ... (бастаудың) –
орталықтандырылған қаржылық жоспарлаудың жергілікті (төменгі) бастаманы
барынша дамытумен етене ұштасуын білдіреді. ... ... ... ... ... саясатын жүргізуге, ... ... ... ... және қайта бөлуді нысаналы басқаруға
мүмкіндік береді. ... ... ... ... мен ... ... ... нақтылы жоспарлар жасап,
олардыорындаудағы, өндірісті өркендеудің және оның ... ... ... ... ... ... ... табысы мен рентабельдігі.
Табыстың экономикалық мәні ... ... ... ең ... және әрқилы ұғымдарының бірі болып табылады. Экономикалық көзқарас
бойынша табыс дегеніміз – бұл ақша шығыстары мен ... ... ... ... ... ... ... табыс – бұл кәсіпорынның
есепті кезеңнің басындағы және соңындағы ... ... ... ... Бұл ... ... ұғымы кәсіпорынның өзінің ... ... ... ... ... ... шығындар көлемінен
басым болатын жағдайын білдіреді.
Біз білетіндей, кәсіпорын табыстары оларды ... және ... мен ... ... негізгі екі түрге бөлінеді:
негізгі қызметтен алынған табыс;
өзге де табыстар.
Негізні қызметтен алынған табыс өнімді өткізумен, қызметтер көрсетумен
және ... ... ... ... ... қамтиды.
Өзге табыстарға өткізілімнен тыс операциялардан, мүлікті ... ... ... ... ... ... табыс жатады.
Бухгалтерлік есеп теорияшылары табыс ұғымымен байланысты келесідей
мәселелерді атап көрсетеді.
Тауарлар жөнелтілді, ... ... ... ... ... алайда олар әлі төленген жоқ, демек кәсіпорын әлі табыс алған
жоқ. Бұл мәселе кәсіпорынның өндіріс ... ... ... әлі ... айналымының экономикалық мәні мен меншіктік құқықтың ... ... ... ... сатылды, қызметтер көрсетілді, жұмыстар
орындалды, алайда олар әлі төленген жоқ, ... ... ... ... Бұл жағдайда құндылықтар толық құны бойынша ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның
өзінің алған табысын пайдалануға нақты мүмкіндіктері жоқ.
Кәсіпорын өзінің ... ... ... сомаға ірі көлемдегі құндылықтар
сатып алды. Бухгалтерлік есеп бойынша табыс бар, ... ... ... ... нақты ақша қаражаттары жоқ. Бұл ... ... ... ... ... салықтық, пайыздық, дивидендтік
төлемдерді жүзеге асыруына тура келеді.
Жоғарыда аталған жағдайдың шегіне жеткен ...... ... ... ... ... деп жарияланады. Мұндай ... ... ... ... ... ... табысты өтімсіз
активке салумен сипатталады. Нәтижесінде кәсіпорынның өтімділігі ... ... ... ... мүлкі есепті кезеңде ұлғайғанмен, табыс жоқ. ... және ... ... ... ... ... емес,
қосымша капиталы ұлғаяды. Мұндай жағдай мүлікті қайта бағалау ... ... ... құндылықтарды анықтау нәтижесінде де
кездеседі.
Кәсіпорын нақты түрде шығын көруде, бірақ ... ... ... табысты көрсетеді. Мысалға, кәсіпорын қандай да бір өндірістік
активке ірі көлемдегі қаражаттар ... ал бұл ... ... жылдан кейін
ғана толық өтеледі. Нәтижесінде, активтік бүкіл ... ... ... зиян көруде болады, ал бухгалтерлік есеп тұрғысынан осы кезеңдер
ішінде ай сайын ... ... ... ... ... құны мен оның ... құнының
жиынтығының арасында айырмашылықтар болады. Бұл көрсеткіштердің айырмасы
«гудвилл» ... ... ... ... ... ... Әдетте бұл
көрсеткіш оң нәтижені көрсетеді, яғни кәсіпорынды бөлшектеп сатқан жағдайда
оны толық сатқандағы ... ... көп ... ... алуға
болады.
Табыспен байланысты барлық көзқарастарды зерттеудің ... ... ... ... ... есепте көрсетілген табыс
қаржылық-шаруашылық қызметтің ... ... ... Бұл, ... ... және экономикалық табыс деген түсініктерді бөліп
қарастыру керек деген тұжырымға алып келді. ...... ... ... ... деп ... ... – капиталдың
«жұмыс істеуінің» нәтижесі деп қарастырылады.
Табыстың осындай екі түрлі тұжырымдамасы ... ... ... ... Батыстық негіздерге сүйенсек, табыс концепциясы үш түрлі мақсат үшін
маңызды:
салықтарды есептеу үшін;
кредиторлар мен акционерлердің ... ... ... ... ... ... ... үшін.
Табыстың бухгалтерлік тұжырымдамасы тек бірінші мақсатқа қол жеткізу
үшін ғана қолайлы және үшінші мақсатты қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... тұжырымдамаларын талдай отырып, «табыс» ұғымына
келесідей анықтама беруге болады. ... деп ... ... ... және ... атқару нәтижесінде қалыптасқан қосылған құнды айтады.
Өзге мүліктерді сату, өткізілімнен тыс операциялардан түскен қаражаттар
және ... да ... ... кәсіпорынның пайдасын арттырады.
Кәсіпорын табысының қалыптасуы және оның орналастырылуы (үлестірілуі,
пайдаланылуы) оның ... ... ... ... ... ... жалпы табысы оның ағымды кезеңдегі негізгі, қаржылық,
инвестициялық қызметтерден, төтенше жағдайлардан ... ... ... ... ... ... табысының қалыптасу
үлгісі берілген.
Жалпы табыстың құрамында кәсіпорынның ... ... ... ... кіреді. Бірінші кезекте жалпы табыс өнімді өткізуден, яғни
негізгі қызметтен алынған табысты қамтиды. Бұл ... ... ... ... ... ... құн салығы мен акциздерді және өнімді өндіруге,
өткзуге кеткен шығындарды шегеріп тастау ... ... ... ... ... ... емес ... сатудан
алынған табыс, яғни кәсіпорынның балансында есептелетін ... ... ... өндірісінің, көлік шаруашылығының және басқа
да шаруашылықтардың) табыстары кіреді.
Үшіншіден, жалпы табыстың құрамына ... ... және өзге ... ... ... ... кіреді.
Сондай-ақ, жалпы табыс өткізілімнен тыс алынған табыстар ... яғни ... ... қандай-да бір активті сатудан тыс
операциялардың нәтижесін, қамтиды.
Кәсіпорынның ... ... ... ... әрі қарай үлестіру
объектісі ретінде қарастырылады. Оны үлестіруді табыстың бір ... ... және ... да ... ... ал ... ... стратегиялық мақсаттарына сәйкес мүдделеріне бағыттау
деп түсінуге болады. Табысты үлестіру заңдылығы – ... мен ... ... ... ... ... ... деңгейдегі бюджетке түсетін бөлігі.
Содан кейін ... ... ... бағытын анықтау кәсіпорынның
құзіретіне жатады.
Табысты үлестірудің негізгі принциптері келесілер:
кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық, ... және ... ... ... ... субъектісі ретінде мемлекет пен
кәсіпорын ... ... ... ... табыстың бөлігі салықтар және алымдар ретінде
мемлекеттік бюджетке түседі. Салықтардың құрамы, ... және ... ... ... түсу ... ... түрде белгіленеді;
салықтардан кейін шаруашылық субъектінің қарамағында қалатын табыс ... ... ... және ... ... ... ... сонымен қатар, кәсіпорынның қаржы
қызметінің жақсаруына мүдделілігін ... ... ... ... ... ... қалатын табыс әуелі кәсіпорынның ... ... ... ... қорларға, ал қалған бөлігі тек ... ... ... ... табыс (таза табыс) екі бөлікке бөлінеді.
Бірінші бөлігі тұтыну ... ... ... ... ... қорларына бағытында қолданылатын табыс кәсіпорынның мүлкін
арттыру мақсатында өндірістік активтерді, жаңа технологияларды ... ... ... ресурстарын тартуға жұмсалады. ... ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын төмендетуге, түптеп келгенде шаруашылық
субъектінің келешектегі әлуетті (потенциалды) табыстылығын ... ... ... табылады.
Рентабельділік немесе тиімділік неміс тілінен алынған "пайдалы" немесе
"кірісті" деген ұғымды білдіреді. Бұл - ... ... ... Ол пайданың негізгі өндірістік қорлар мен мөлшерленетін айналым
қаржысының орташа жылдық қүнына қатысы арқылы айқындалады.
1. Өнімдерді ... және ... ... ... ... ... ... бойынша пайдасы, мұнда жоспарлы уақытта шығарылған
тауарлардың өзіндік құны анықталады:
Птп = Цтп - ... Птп - ... ... ... ... ... ... - жоспарлы уақытта өткізілетін бағамен шығарылған тауардың құны
(қосылған құн салығы, акциз, сауда және өткізу шығындарын ... - ... ... ... ... ... өзіндік құны
(өнімді өндіру және өткізуде, шығын сметасы есептелінген);
2. Өнімді ... ... ... былай да есептеп шығаруға
болады:
Прп = Врп - Срп
мұнда Прп - сол ... ... ... ... ... пайда;
Врп - сатылатын бағамен өнімді өткізуден түсетін
жоспарлы түсім;
С рп - сол ... ... ... толық, өзіндік құны:
3. Прп =П01+Птп –П02
Прп - ... ... ... ... ... пайда;
По1 - жоспарлы уақыттың бастапқы кезеңінде өтпей ... ... ... - сол кезеңдегі жоспарлы шығарылған өнімдердің тауарлы бөлігінен
түскен пайда;
По2 - дайын өнімдердің жоспарланган кезеңде өткізуге болмайтын ... ... ... деңгейін анықтаудың екі бағыты бар:
• кәсіпорынның пайдасы;
... ... ... кұн) ... авансталынған
салымдардың (негізгі өндірістік қор және айналым қоры) катынасы.
Бұл екі өлшем өзара авансталынған ... ... ... ... ... = ... - ... Р'2- пайда мөлшері (бірінші және екінші нұсқа);
Фа Фө - авансталынған және өзіндік құн ... ... =Р'2 х ... ... ... мына ... формула бойынша
есептелінеді;
Р'1= (П(Ц-С)/Қо+Қақ)/100
мұнда Ц - өнім бірлігінің бағасы;
С - өнімнің өзіндік құны;
Л - өнім көлемі;
Қо - негізгі ... ... ... - ... ... ... көрсеткіштері
1. Өнім рентабелъділігі - өткізілген барлық өнімдермен және олардың
жекелеген түрлерімен есептелінеді.
• Бірінші жағдайда, бұл ... ... және ... ... ... ... ... Барлық сатылған өнім рентабельділігі:
өнімдерді сатудан ... ... ... тауар өнімдерінен түскен пайда
қатынасы ретінде; өнімдерді өткізуден түскен ... ... ... қатынастары бойынша; өнімдерді өткізуден түскен түсімдеріне қарай,
таза пайда қатынастары бойынша ... ... ... ... ... кәсіпорынның ағымдағы шығындарының тиімділігі
және өткізілген өнімдердің табыстылығы.
• Екінші жағдайда, рентабельділік өнімнің ... ... ... Бұл мәлімет бойынша, өнім түрлерінің өзіндік құны тұтынушыларға
өткізілетін өнімдердің бағасына ... ... қор ... негізгі өндірістік
кордың (баланстық пайданың) және материалдық айналым ... ... ... ... ... ... ... Бұл көрсеткішпен таза
пайданы есептеуге болады.
Кәсіпорындағы ... ... - ... қатысты мүлік құны бойынша есептелінеді.
Есеп айырысуда баланс және таза ... ... ... кұны ... ... ... Кәсіпорынның ұйымдастыру-құқықтық түрлерінде қаржы ерекшеліктері
Кәсіпорын экономиканың негізгі буыны ретінде ... ... ... ... әр ... ... ... мен рыноктің
дамуы кезінде жұмыс істейді.
Кәсіпорындарды ... ... ... ... олардың
қаржысын ұйымдастырудағы айырмашылықтарға: капиталдың ... ... ... шаруашылық жүргізудің
нәтижелеріне әкеп соғады.
Меншік нысандарына қарай шаруашылық жүргізуші субъектілердің қорларын
қалыптастырудың ерекшеліктері болады. ... ... ... ... мына ... ... ... меншікті көздер
(амортизациялық ... таза ... банк ... ... кағаздар
шығарудан түсетін қаражаттар; мемлекеттік кәсіпорындарда қаражаттардың бұл
көздері қажет жағдайларда бюджеттен және бюджеттен тыс қорлардан ... ... ...... ... ... қаражаттары. Практикада көбінесе меншіктің аралас нысандарымен
шарттасылған қорлардың көздері бойынша оларды қүрудың аралас ... ... ... ... мен ... ... ... мемлекетке жататын мемлекеттік кооператвтерде қызметкерлердің
үлестік жарналары ... рөл ... ... ... коғамдарда
да осылай.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың мүлкін жалға бергенде айрықшалықты төлем
жалға берілген мүлік құньшың ... ... ... ... ... қарай объектілерді жөндеу үшін жалдаушының жалға берушіге
беретін каражаттарын, жалға алынған мүлікті қоғамдык қажетті ... ... ... бір бөлігін (жалгерлік пайызды) кіріктіретін
жалгерлік ақы ... ... ... ... ... ... мынадай каржылық нәтижелері бөлінеді және пайдаланылады: таза
табыс, пайыздық табыс, дивидендтер, үлестік табыстар, бюджеттің (бюджеттік
кредиттердің) және ... тыс ... ... ... ... негізінде жүмыс істейтін кәсіпорындардың —
шаруашылық серіктестіктерінің, ... ... ... ... ... кәсіпорындар қаржысының
қалыптасу және алынған табыстарды әрбір қатысушының ... ... ... ... ерекшеліктерімен анықталады. Мұндай кәсіпорындардың
құрылтайшылары мен қатысушылары өздерінің жарналарын ақша қаражаттары,
мүліктің әр ... ... ... ... ... және
басқаларының), мүлікті қүқықтар ... ... ... ... (интеллектуалдық) меншікті пайдалану құқықтары) түрінде жүзеге
асырады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... заң күші бар ... ... ... ... — жарғылық
капиталы құрылтайшылардың (қатысушылардың) салымдарына (үлесіне) бөлінген,
өз кызметінің негізгі мақсаты ... ... деп ... және заңды тұлға
болып табылатын коммерциялық ... ... ... ... ... ... серіктестігі;
3)жауапкершілігі шектеулі серіктестік;
4)қосымша жауапкершілігі бар серіктестік;
5)акционерлік қоғам.
Толық серіктестіктің пайдасы мен залалдары қатысушылар арасында, егер
құрылтайшылардың шартында ... ... ... өзгеше
белгіленбесе, олардың серіктестіктің жарғылық ... ... ... бөлінеді; сенім серіктестігі мсн жауапкершілігі шектеулі
серіктестікте де осылай бөлінеді.
Акционерлік қоғамдар туралы ... ... ... ... ... ... асыру үшін қаражаттарды Сенім серіктестігі өзінің
бүкіл мүлкімен ... ... ... ... ... алып ... ... ... ... ... қатыспайтын
жауапкершілігі ... ... ... катынастарының акционерлік қоғамға сәйкес белгілі ... ... ... және ... ... ... қолданғанда көрінеді. Бұған акционерлік қоғамдар
қызметінің ұйымдық нысандарының әр алуандығы мүмкіндік туғызады: олар ... ... ... ... ... ... тобының ішінде акцияларды
таратумен), толық немесе ... ... ... ... ... ... акциялар категорияларыныд (кәсіпорынның акциялары,
еңбек ұжымының акциялары, ... ... ... олардың
түрлерінің (артықшылықты, атаулы, ұсьшушыға арналған акциялар) әр алуандығы
әсер етеді.
Акционерлік ... ... таза ... заңнамамен қарастырылған
тәртіппен анықталады. Таза табыс (салықтарды төлегеннен кейін) қоғамның
қарамағында қалады жэне ... ... ... түрінде
бөлінеді, резервтерге, өндірісті ... ... ... ... ... өзге ... ... Ашық акционерлік коғам
жарғылық капиталдың 15 пайызынан кем емес ... ... ... ... ... мынадай жағдайда жай акциялар бойыыша дивидендтер
төлеуге қүқығы жоқ:
1 )қоғамның жағымсыз меншікті капиталы кезінде;
2)егер қоғам төлеу ... ... ... ... ... ... ... салықтарды төлегеннен кейін қызметтілер ішінде
бөлу үшін табыстың ... бір ... ... ... ... ... ... түрінде бөле алады. Дивидендтер акциялар түрінде (табыстың
капиталға айналуы), облигациялармен, тауарлармен, егер бұл ... ... ... ... нысаны экономикалық жағынан дамыған ... ... ... және ... ... ... ... нысан
болыи табылады. Ол ұсақ меншік иелерінің көпшілігін — ... ... ... ... тиімді кәсіпорындарды немесе салалардың
қаражаттарын калыптастыруға қатысуға араластырады ... ... ... аса ... ... ... кұйылымына
мүмкіндік жасайды. Акциоиерлік нысанның қүндылығына ... ... ... ... жеке ... ... үшін қиын ... жеткілікті ірі
кәсіпорьшдарды құру мүмкіндігі жатады. Акционерлік кәсіпорынның көлемі тек
оның нарықтык сұранымның ауқымымен, басқарушылықпен, ... ... ғана ... Акционерлік нысанның аса маңызды
артықшьшығы — шидай-ақ бір кәсіпорынның басқа кәсіпорының қызметіне оның
акцияларын ... алу ... ... ... Нарық жағдайында акционерлік
қоғамдардардың басқа ұйымдық-құқықтық нысаңдарға қарағанда айтарлықтай
тұрақтылығы ... ... ... ... ... ... ... уақытша бас тарту, рынокті жеңіп алу, неғұрлым тұрақты табыстылықты
қамтамасыз ... және ... ... айтарлықтай өсуіне жетуге
бағытталған қосымша күрделі жұмсалымды ... ... ... қол ... ... қағидатының, яғни тек акцияларға салынған
қаражаттар ... ... ... ... ... негізінде пайда бола ... ... ... (тез ... мен жоғары табыстылық алу тұргысынан) құрудың
алғы шарты болып табылады.
Экономикада едәуір орынды мемлтекеттік сектор алады. Бүл ... ... ... ... ... ... құқығына негізделген кәсіпорындар; бұл ... ... ... иесі ... ... және осы мүлікті иелену,
пайдалану және оған билік ету қүқықтарын заңнамада белгіленген шекте жүзеге
асыратын мемлекеттік кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... (қазыналык кәсіпорын)
кәсіпорындар. Бүл құқық қазыналық кәсіпорынның меншік иесінен алған және өз
қызметінің мақсатына, ... ... ... мен ... ... заңнамалық актілерде белгіленген шекте сол мүлікті иелену, пайдалану
жэне оған билік ету ... ... ... ... ... болып табылады.
Мемлекеттік меншіктің түріне қарай кәсіпорындар:
1) республика меншігіндегі ... ... ... ... ... кәсіпорындар—-коммуналдық
мемлекеттік кәсіпорындар болып бөлінеді;
Басқа мемлекеттік кәсіпорын құрған мемлекеттік ... ... ... болып табылады.
Мемлекеттік кәсіпорын үшін мемлекеттің тапсырмасын орындау міндеті
болып табылады. Мемлекеттік кәсіпорындар ... ... ... ... мен ... қажетіне қарай айқындалатын мынадай
әлуеметтік-экономикалық міндеттерді шешу болып табылады, олар:
1) ... ... ... ... қамтамасыз ету және қоғам мүддесін корғау;
экономиканың жеке меншік секторы ... ... ... қамтылған
коғамдық өндірістің сфералары мен салаларында ... ... ... (жұмыстар атқару, қызметтер көрсету);
мемлекеттік монополияға жатқызылған немесе мемлекеттің функциясы болып
табылатын сфералардағы қызметті жүзеге асыру.
Кәсіпорынға қатысты уәкілді орган ... ... және ... ... ... функцяларын орындайды.
Меншік иесі кәсіпорыңды құру, оның қызметінің предметі мен мақсаттары,
қайта ұйымдастыру және тарату, ... ... ... ... ... ... ... мүлкін пайдаланудан түскен пайданың бір
бөлігін алуға құқығы бар.
Меншік ... ... ... ... үлесі уәкілді органның Қаржы
министрлігімен келісілгсн пайданы бөлудің жыл сайын ... ... ... ... ... ... негізгі құрал-жабдықтар мен айналым
қаражаттары, сондай-ақ кәсіпорынның дербес балансында ... ... ... ... ... оған ... иесі
берген мүліктің, өз қызметі ... ... ... ... (ақшалай
табыстарды қоса), заңдармен тыйым салынбаған өзге де көздер есебінен
қалыптасады.
Шаруашшық ... ... ... ... ... сан алуан
сферасында құрылып, іс-әрекет етуі мүмкін.
Кәсіпорынның жарғылық капиталының ... ... ... ... құнынан аспауы және ең төменгі айлық есептік көрсеткіштің
1000 мөлшерінен кем болмауы керек.
Кәсіпорын оның ... ... ... резервтік капиталды
қалыптастыруға міндетті және ол жарғылық ... 10 ... ... ... оның ... ... пайданың кем дегенде 5 найызы осы
мақсатқа жұмсалуы тиіс. Резервтік ... ... тек қана ... ... ... ... орындауға, мемлекеттік
кредиттерді өтеуге және ... ... ... ... ... өтем ... жұмсалады.
Кәсіпорын өңдіретін тауарлардың (атқарылатын жұмыстардың, көрсетілетін
қызметтердің) бағалары кәсіпорынның оларды өндіруге кеткен шығындарды толық
өтеуге, оның қызметін шығынсыз етуге және өз ... ... ... ... тиіс.
Мемлекеттік тапсырысты орындау есебіне кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... келісуі бойынша жоғарыда айтылған ... ... ... ... тапсырыстан тыс өндіретін және өткізетін
тауарлардың (жұмыстардың, қызметгердің) бағасын өзі дербес белгілейді.
Кәсіпорын өз ... ... ... ... есебінен ұсталады.
Мемлекеттік кәсіпорынға қаражат заңнамада көзделген тәртіппен беріледі.
Кәсіпорын иесіне ... тиіс ... ... жыл ... ... ... ... (тиісінше — оның жергілікті органдарымен) келісімі
бойынша белгіленетін пайданы ... ... ... және ... кірісіне аударылады.
Жедел басқару құқығындағы мемлекеттік мүлікке ие кәсіпорын ... ... ... ... ... ... және ... жағдайларда кен-құтқару
жэне
2)өзге де арнаулы жұмыстарды орындау, еріген, су ... және ... ... ... ... арнаулы тәртібі белгілснген мемлекеттік
автомобиль жолдарының және басқа инфрақүрылым объектілерінің жүйесін ... ... ... мен ... ... ... ... желісін пайдалану саласындағы қызмет;
5)топографиялық-геодезиялық және картографиялык жүмыстар жүргізу;
6)денсаулық сактау, табиғатты қорғау, ... ... ... ... және ... сферасынша өндірістік-шаруашылық қызметті жүзеге асыру
үшін қүрыла алады.
Қазыналық ... ... және ... ... ... ... ... бағаларын уәкілді орган белгілейді.
Қазыналық кәсіпорьндардың қызметі уәкідді орган бекітетін смета бойынша өз
табысының есебінен қаржыландырылады. Кәсіпорынның ... ... ... ... жеткіліксіз болған жағдайда кажетті жетпеген қаражатгар
тиісті бюджеттен бөлінеді.
Қазыналық кәсіпорынның сметадан тыс ... ... ... ... ... ... — өз мүлкінің есебінен баска мсмлекеттік кәсіпорын
құрған заңды тұлға. Еншілес кәсіпорындар құру ... ... ... ... ғана ... алады.
Еншілес кәсіпорындар негізгі кәсіпорынды, соның ... ... заң ... ... ... ... ... кәсіпорынның
филиалдарын дербес занды тұлға етіп қайта қүру, ... ... ... үшін ... және ... ... құру,
негізгі өндірісті оған тән емес ... пен ... ... ... ... қызметті жүргізудің тиімді ұйымдық-құқықтық нысандарының
бірі шетелдік фирмалар қатысқан бірлескен кәсіпорындар болып ... ... ... — өндірістік, сауда-саттык, ... ... ... ... ... ... ... меншікті жоспарлар, коммерциялық есеп, өзін-өзі өтеу және
қаржыландыру негізіндс жұмыс ... ... ... ... ... ... ... Бірлескен кәсіпорьпадардың мүлкі шартта анықталған
мөлшерде қатысушылардың салымдары ... ... ... ... заңнамамен белгіленген салықтарды төлейді, бірлескен кәсіпорын
жойылғанда оның резервтік ... ... ... ... ... ... ... Республикада шетелдік фирмалар
қатысқан бірлескен кәсіпорындарды құрудың және олардың іс-әрскет ... ... ... ... ... үлес уағдаластык
бойынша анықталады. Әріптестерге қажетті кепілдіктер, соның ішіңде олардың
салықтарды төлегеннен ... ... ... (пайдасыньщ) бір бөлігін
валюта түрінде шет жакқа аударуға, ... ... ... ... ... ... республика аумағында олардың меншігін
құқықтық қорғауға кепілдіктер беріледі.
9. Коммерциялық қызметтің қаржысы
Коммерциялық қызметін ... ... әр ... ... ... бұл құрылымдардың іс-әрекет етуіне мемлекеттің қатысу дәрежесіне
қарай топтастыруға болады. Мемлекет ... ... ... ... ... ұстауға жұмсалатын шығыстар мемлекеттік бюджеттіц
қаражаттары есебінен жүзеге асырылады. Бүған ... ... ... ... қорғаныс, ішінара білім беру және денсаулық сақтау жатады.
Іргелі ғылыми зерттеулерге жұмсалатын шығындардың басым ... ... ... ... Бюджет ресурстары сондай-ак мәдениет
пен шығармашылық мекемелерін: кітапханаларды, мұражайлар мен көрмелерді,
сарайларды, театрларды, филармонияларды, музыкалық ұжымдарды, ... теле және ... ... және т.т. ... ... емес ұйымдарды қаржыландырудың маңызы жағынан екінші көзі
көрсетілетін қызметерден, орындалатын жұмыстардан алатын ... ... ... меншікті қаражаттары, сондай-ақ ведомствоға қарасты
кәсіпорындарда өнім өндіруден ... ... ... ... ұйымның
меншігіндегі басқа мүлікті пайдаланудан ... ... ... ... ... ... ұйымньщ оларды орындауға жұмсаған
шығындарын жабады және ұйымның одан әрі өздігінше ... ... ... ... қамтиды. Мүндай эдістермен білім беру, денсаулық сақтау,
мәдениет пен шығармашылық мекемелерінің қызметтеріне ... ... ... қаржыландырылады.
Меншікті көздердің қатарына сонымен бірге ғимараттарды, кұрал-жабдықты
және ұйымның басқа мүлкін жалға беруден алынатын қаражаттар , мүлік ... ... ... алынатын қаражаттар жатады.
Қаржыландырудың үшінші көзі — банктердің кредиттері. Бүл көзді ... ... ... ... мүмкін, өйткені қарыз қаражаттарын
қайтарудың қажеттігі ұйымның кредитті пайдалану уақытынан асып түсетін
мерзімі ... ... ... ... ... ... істеуін керек етеді.
Қаржыландырудың бұл әдісі, кредит қаражаттарының қамтамасыз ... ... ... әдіс ... ... ... ... бар ұйымдар үшін аса қолайлы болып келеді.
Қоғамдық бірлестіктер мен ұйымдарды (саяси ... ... ... ... діни ... қоғамдық ұйымдар,
ассоциациялар және басқаларын) қаржыландырудың айрықшалықты әдісі олардың
қатысушыларының ... ... ... ... Олардың қаржылық өзара
байланыстары қоғамдық бірлестіктердің ... ... ... ... және ... бөлектенеді, Қоғамдык
бірлестіктерді ұйымдастырудың ... ... ... ресурстарының
негізгі көзі кіру және мүшелік жарналары ... ... ... ... ... ... төлеушілердің табысынан қалыптасатын)
пайдалануға рұқсат етілмейді. Қызметтің қоғамдық сипаты ... ... ... ... табыстар табуға пайдалану
мүмкіндігінен айырады. Қалыптасатын қаржы ... ... ... ... жабуға жүмсалады.
Материалдық өндіріс сферасының кэсіпорындары мен үйымдары тарапынан
болатын қайырымдылық ... ... ... ... үйымдардың, компаниялардың, халықаралық ұйымдардың
ізгілікті көмегі ... ... ... жэне ... ... ... қоғамдық ұйымдарды, қорларды қаржылаңдырудың көзі ретінде
қызмет атқарады. Осындай ... ... ... ... белгілі
бір үйымның немесе қызмет түрінің тұрақтылық белгісімен ... ... бола ... ... ... ... гранттар — жеке ... ... ... ... ... ... белгілі бір бағыттағы
ғылыми талдамаларды (зерттемелерді), жобаны, ғалымдардың бір ... ... ... ... аяқтап, оның нәтижелерін ендіруге немесе басқаша
колдануға дейін жеткізу мақсатымен ... ... ... ... емес ... ұйымдары мен мекемелерін ұстау және дамытуға
арналған қаражаттарды толықтырудың белгілі бір көзі олардың қарамағьшдағы
ресурстардың бір ... ... және ... ... ... ... ... бағалы қағаздарға орналастырудан алынатын
табыстар болып табылады.
Қаржыландырудың аталған көздері коммерциялық емес ... ... ... ақша ... әр ... ... және ... толық жинақталымында калыптастыруы мүмкін. Мысалы, білім беру
жүйесінде аталған көздердің жинақталымы ... ... ...
екі-үш көздермен шектеледі. Бірақ кез келген ...... ... көп ... аз ... ... ... оның
кірістсрі мен шығыстарыньщ тізімдемесінде қарастырылған қаржыландырудың
көлемдері азайтылмайды. Ықпал ... ... ... ... мен
мекемелердің қоғамдық-пайдалы қызметін дамытудағы, ... ... ... ... ... мен ... ізденісін
ынталандыруға шақырады.
1.10 Қаржы жағдайын талдау.
Нарықтық қатынастың қалыптасуы шаруашылық қызметін біртұтас ... ішкі ... және ... ... ... деп ... ... отыр. Өндіріс тиімділігін талдаудың бұл түрлерінің әрқайсысының өзінің
негізгі ақпараттық көздері бар.
Әлемдік ... ... есеп ... екі түрі ... қалың жұртшылықты, банктерді, сондай ақ сақтандыру ұйымдары
мен үкімет органдарын кәсіпорынның жұмыс жағдайы мен оның қаржылық жағдайы
және есепті ... ... ... ... ... ... ... мен бюллетендерде, арнайы анықтамаларда басылып шығатын
қаржылық есеп беру.
Сонымен қатар көбіне, есепте ... ... ... ... көрсетуге, даму бағыты мен оның алдыңғы кезеңдегі
жағдайын болжауға мүмкіндік ... ... ... мәліметтерін
жариялайды.
Есеп берудің екінші түрі – басқару талдауы, бұл кәсіпорын шығаратын
өнімдердің жеке түрлерінің өзіндік құнының нормативтері туралы, ... ... ... ... ... тыс ... өтпей
қалуына байланысты мәліметтерден тұратын қатаң құпияландырылған, басқа
тұлғалар үшін жабық есеп болып ... есеп ... ... ... ... мен ... болу
орындары бойынша шығындар сияқты жеке бөлімшелердің жұмыс нәтижелерін
сипаттайтын ... есеп ... ... жеке ... шаруашылық жүргізу деңгейін
анықтау шығындар мен нәтижелерді ... кім ... ... істейтінін
көруге мүмкіндік береді және еңбекке ақы төлеуде қандай да бір иесіздікті
жояды. Ішкі талдау басқару есебі, ал ... ... ... есеп ... ... ... ... тәжірибесі қаржылық есепті
оқудың негізгі ережелерін қалыптастырды. ... ... алты ... ... қарастыруға болады:
1. Көлденең талдау;
2. Тікелей талдау;
3. Трендтік талдау;
4. Салыстырмалы талдау;
5. Факторлық талдау;
6. Қаржылық коэффициенттерді талдау;
Көлденең (уақытша)талдау – есеп ... ... ... ... салыстыру. Ол өткен кезеңдегімен салыстырғандағы бухгалтерлік
есептің түрлі баптарындағы абсолюттік және ... ... ... ... ... талдау - әрбір есеп позициясының жалпы нәтижеге
тигізетін әсерін айқындай отырып, қорытынды ... ... ... Ол жалпы баланс немес оның өнімдері бойынша қорытынды
көрсеткіштердегі жеке ... үлес ... ... ... ... ұзақ және ... активтердің кәсіпорын мүлкінің жалпы құнындағы,
яғни баланс валютасындағы үлес салмағы және тағы басқалар.
Тікелей және ... ... ... толықтырып отырады.
Сондықтан да есептік бухгалтерлік үлгі құрылымы секілді оның ... ... да ... ... жиі жасайды.
Трендтік талдау – барлық көрсеткіштер 100% деп алынатын базистік жыл
деңгейінен, бірқатар жылдар ... ... ... ... ... ... трендтік талдау әрбір есеп
позициясын бірқатар өткен кезеңдермен салыстыруды және трендті, яғни ... ... ... мен ... ... тазартылған
көрсеткіш динамикасының негізгі тенденциясын анықтауды көрсетеді. Трендтің
көмегімен болашақтағы көрсеткіштердің мүмкін болатын ... ... ... ... перспективті, болжамдық талдау жүргізіледі.
Салыстырмалы (кеңістіктік) талдау – бұл ... ... ... және ... жекелеген көрсеткіштері бойынша
есебінің құрама көрсеткіштерін шаруашылық ішіндегі талдау, ... ... ... ... ... және орташа жалпы
экономикалық ... бар ... ... көрсеткіштерімен
салыстырғандағы шаруашылық аралық талдау болып табылады.
Факторлық талдау – бұл жекелеген факторлардың қорытынды ... ... ... ... тәсілі көмегімен талдау.
Сонымен қатар факторлық талдау қорытынды көрсеткіштерді оның
құрамдас бөліктеріне ...... ал оның жеке ... ... ... ... ол – кері ... болуы мүмкін.
Қаржылық өндіріс тиімділігін ... ... ... ... таралған өндіріс тиімділігін талдаудың түрі - қаржылық
коэффициенттерді талдау болып табылады.
Коэффициенттер салыстырмалы шамалар болып табылады, ... ... ... ... ... ... ... ал екіншісін бірлікке
қатынасы ретінде көрсетеді. Қаржылық коэффициенттерді есептеу баланстың
жеке баптарының арасында ... ... ... негізделген.
Олар кәсіпорынның қаржылық жағдайын кезекті факторлық талдау үшін
алғашқы база болып табылады және де олар ... ... ... ... ... ашуға мүмкіндік беретін екі шаманың
арасындағы өзара математикалық қатынастарды көрсетеді.
Шешімдер ... үшін ... ... ... тиімділігін
талдаудың пайдалылығы оларды дұрыс түсіндіруге байланысты ...... ... ... ... ең қиын ... ол осы ... қалыптасуының ішкі және сыртқы факторларын
білуді талап ... ... ... ... ... ... ... саясаты және басқалар.
Қатынастарды үлкен байыптылықпен талдау қажет, өйткені, тек бір ғана
фактор үлкен әсер етуі ... ... ... ... ... ... дәлелденген салалық қатынаспен салыстырылады.
Коэффициенттер (салыстырмалы көрсеткіштердің) талдауы дегеніміз - ... жеке ... ... немесе әр түрлі есеп берудің деректері
арасындағы қатынастарды есептеу және көрсеткіштердің өзара байланыстарын
айқындау.
Баланстанудың ... ... бірі - ... ... қаржылық көрсеткіштердің салыстырмалы көрсеткіштері
бөлу және үйлестіру коэффициентіне ... Бөлу ... ... абсолюттік көрсеткіші, қорытындының (абсолют көрсеткіштерінің
топтарын кіргізетін) қай бөлігін құрайтынын айқындау үшін ... ... және оның есеп беру ... ... ... ... ... ала таныстыру жолында үлкен роль атқарады.
Үйлестіру коэффициенті қаржылық жағдайдың мәні бойынша әр түрлі ... ... ... әр ... экономикалық маңызы бар
үйлесімдерінің арақатынастарын көрсету үшін пайдаланылады. ... ... - есеп беру ... және бірнеше жылғы ... ... ... салыстыру және олардың динамикасын зерттеу.
Салыстыру базасы ретінде, теоретикалық негізделген немесе тәжірибелік сұрау
нәтижесінде алынған олардың оптималдық ... ... ... ... бола алады.
Жоғарыда көрсетілген әдістермен ... ... ... ... ... және ... статистиканың түрлі
тәсілдері қолданылады.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің ... ... ... ... ... мақсаттарға қол жеткізу үшін қажетті жағдайларды
туғызады, оның ... ... ... ... ... өнім ... және кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз
етеді.
2.Қаржы есебін талдау
1. Кәсіпорынның қаржылық есептілігі және оны ... ... ... ... ... ... қаржылық
есептілігін құрастыру болып келеді, ал ол өз кезегінде ішкі ... және ... ... ... қаржылық жағдайы
туралы қажетті ақпараттарды ұсыну үшін қажет болып табылады.
Қаржылық ...... ... ... оның ... ... ... көрсеткіштер жүйесі; қызметтің қорытындылары немесе
нәтижелері және жағдайы туралы сәйкес ... ... ... ... түрі болып табылады.
Қаржылық есептілік ағымдағы барлық есептіліктердің ... ... яғни ... ... статистикалық, оперативті-
техникалық, ал бұл жағдайдың өзі кәсіпорынның шаруашылық ... ... ... ... береді. Есптіліктің құрамына сапалық және
сандық сиапттамалар, сонымен қатар құндық және натуралдық көрсеткіштер ... ... ... пен қаржылық есептілік арасындағы
органикалық байланыс есептілікте алынатын қорытынды ... ... ... ... көрсеткіштер негізінде енетін болған
жағдайда ғана пайда болады.
Қаржылық есептіліктің мақсаты – ... ... ... ... ... және кәсіпорынның кез-келген шоғырландырылған
ұйымының ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... шешімдер қабылдау үшін ұсыну болып табылады.
Сонымен қатар қаржылық есептілік басқарушылық ... ... және ... ... орындалуына бұйрық берілген
тұлғалардың жауапкершілігін бақылау және бағалуда маңызды орын ... ... ... ... есеп ... ... ... өтудің бірінші сатыларында ... жаңа ... ... яғни ... есеп ... категория пайда болды. 1990 жылдарға дейін ... ... ... емес, дегенмен «қағида» деген термин 1990 жылдарға дейін ... ... ... ... ... ... ... арнайы
әдебиеттерде кеңінен қолданылған болатын. Бірақ ол, есеп жүргізудің ... сы ... ... ... ... Бұл термин әдетте өте
сирек, яғни жиі тек ... есеп ... ... ... ... ... ... стилистикасын өзгерту үшін ғана қолданылып
келген болатын. Ал біздің есептілікке байланысты әдебиеттерде «қағиданың»
бухгалтерлік есептің ... ... ... ... ... ... ол есеп ... қазіргі заманғы англосаксондық жүйесін
зерттеумен байланысты. Ал осы есеп ... ... ... жалпы қабылданған есеп қағидалыры құрайды.
Сонымен, «бухгалтерлік есеп қағидалары» ... ... ... ... ... ... және Мичигандық жоғарғы оқу орнының
профессоры Д.Рис бұл терминді ... ... ... ... бұл ... ... келісілген ережелері». Олардың ойнша
«қағида» деген сөз ... ... ... қызметті жүргізуде жалпы
заңдарды немесе ережелерді анықтау үшін қолданылады және ол ... ... бір ... ұстанудың негізі нмесе тәжірибе». Ф.Вудтың
көзкарасы боынша, «бухгалтерлік есеп ... бұл ... ... мәліметтерді жүргізуге байланысты бекітілген ... ... ... ... ең алдымен осы «қағида» деген сөздіңмағынасын анықтап,
зерттеп алғаннан кейін айту,а болады. Сонымен, «principium» латын ... ... ... ... ... мағынаны білдіреді, яғни белгілі
бір теорияның, ... ... ... ... ... ... қағидалары – бұл осы ғылымның негізі болып ... ... ... ... тән қағидаларға негізделуі тиіс.
Бухгалтерлік есептің жеке қағидаларын қалыптастыру үшін тек «қағида»
деген сөзді ғана ... ... ... ... ... ... алу қажет. Бухгалтерлік есеп – үздіксіз, бір ... ... ... ... шаруашылық үрдістердің құжаттық көрсетілуі. Ал
біздің заңдарда, яғни «Бухгалтерлік ... ... ... бұл анықтама
біршама өзгеше көрсетілген. Бухгалтерлік есеп – ... ... ... ... мен ... ... ... тіркеулерді
жинау жүйесін құрайды. Келтірілген бұл анықтамалардың ең ... ... ең ... ... ... және қаржылық
есептілік элементтерін көрсетуді негізге ... ао ол ... ... есеп ... құрайтын арнайы әдістермен жүзеге асырылады. Ал
бухгалтерлік есеп әдістері әрине ... есеп ... өте ... байланысты болып келеді. Осыдан бухгалтерлік ... есеп ... ... пе? Біз ... бұрынырақ та олсыз да есеп
жүргізген едік деген маңызды сұрақтар туындайды. Бұл сұрақтың жауабы әрине
ол ... ... ... біз ... ... ... әр бір ... ішінде бухгалтерлік есеп ... да ... ... ... ... ... ол есеп ... дұрыс жүргізудің бірден
бір себебі болып келеді. Ал бұл терминалогияның біркелкілігі – біріншіден,
унификация неліктен ... ... ... келеді. Бірақ «бухгалтерлік
есеп қағидасының» әлі күнге дейін біркелкі жүйесі жоқ. Дегенімен, ... есеп ... ... ... ... ... пен О.М. ... атап өткендей «бұл жерде ондаған жылдар
бойы ... ... ... әр ... ... мен ... есеп тапсырмалары, функциялары, кезеңдері, ... ... әр ... ... мен ... осы ... есеп қағидасы»
терминіімен алмастыру тенденциясы анық байқалады». Бұл жағдай 1- кестеде
келтірілген қағидалар ... яғни ... ... ... ... және ... ҚР ... есеп туралы» заңы негізінде жасалған
қағидалар анық ... ... ... ... ... ... есептіліктің ең негізгі ... ... ... ... ... ... жағдайы анықталады.
Бухгалтерлік балансты құрастыру жұмыстары кезінде оның ұзақ ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттемелері және олар
жеке классификация түрінде болу қажеттілігі негізінде жасалуы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... қабылданса,
онда бухгалтерлік баланста активтер мен міндеттемелер ... ... ... тиіс. Сонымен қатар егер баланста ... ... жеке ... ... болса, онда кәсіпорын міндетті түрде
есептілік кезеңінен кейін 12 ай ішінде және осы 12 ай ... ... ... ... ... күтілетін активтер мен міндеттемелердің
сомалары ашуы тиіс. ХҚЕС ... ... ... ... ... ... ... капиталының құрамындағы таза активтер
жайлы тиімді ақпараттарды алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар ... ... ... ... ... тиіс активтер мен төленуі
тиіс міндеттемелер мен кәсіпорынның ... ... және ... ... ... ... активтердің ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді болып бөлінуіне
ерекше назар ... №1 ХҚЕС ... ... ... осы ... ... ... тиіс талаптар анықталған. Актив, егер
мынадай өлшемдердің кез келгенін қанағаттандырса, міндетті түрде қысқа
мерзімді ... ... ... ... оны ... ... не ол кәсiпорынның әдеттегі операциялық кезеңiнiң
барысында сатуға немесе пайдалануға арналса;
б) ол негiзiнен сауда мақсаттарына арналса;
в) оны ... ... ... он екі ... ... сату ... ... ақшалай қаражаттар немесе ақшалай қаражаттардың ... ... ... ... қозғалысы туралы есептер» ІAS Халықаралық
стандартында анықталғандай), бұған ... ... ... ең ... ... айдың ішінде қандай да болсын міндеттеменің орнын толтыру үшін оны
айырбастауға ... ... тиым ... ... ... Бұндай
активтерге қорлар, тапсырыс ... мен ... ... нарықтық бағалы қағаздар және т.б. жатады. ХҚЕС бойынша
қалған активтердiң барлығы міндетті түрде ұзақ ... ... ... ... бухгалтерлік баланста қысқа мерзімді болып келеді, ... ... ... ... есепті кезеңнен кейін 12 ай
ішінде олардың ... ... ... ... ... ... мердігерлер мен жабдықтаушыларға деген міндеттемелер, пайыздарды
төлеу бойынша ... ... ... ... ... ... ... салықтарға және т.б. міндеттемелер ерекшеленіп
көрсетіледі. Ал қалған міндеттемелер ұзақ ... ... ... ... ... ... ... төлеу бойынша
ерекшеленіп көрсетіледі, егер олар ... ... ... он екі ай ішінде
төленуге міндетті болса және олардың бастапқы бөлігін төлеу мерзімі он екі
айдан ұзақ ... ... ... ... кәсіпорын қаржылық есептілікті
құрудың алдында міндеттемелерді келісілген келісім негізінде ... ... ... ... ... оларды ұзақ мерзімді деп
міндеттемелер ретінде қайта қаржыландыратын болса.
3. Төлем қабілеттілігін талдау
Біздің мемлекет ... ... ... ... ... ... және Қазақстанның даму стратегиясы мен ұзақ мерзімді
мақсатында көрінетін ... ... ... ... кезеңіне енуімен
сипатталады.Экономиканың тұрақты және ... ... ... ... ... механизімі болмай және сақтандыру ісіне мәнді орын
берілетін қаржы аясы жету мүмкін емес.
Сақтандыру ... ... ... және лицензиялауды жүзеге асыру
мен ұйымдастыру мақсатында сақтандыру салалар, кластар мен ... ... ... ... қызметі «өмірді сақтандыру» және
«жалпы сақтандыру салалары» бойынша жүзеге асырылады.
«Өмірді сақтандыру» саласы сақтандырудың ерікті түріндегі мына кластарға
бөлінеді:
­ ... ... ... ... ... белгілі бір жағдайға байланысты сақтандыру;
­ ... ... ... кірісіне қатыса
отырыпөмірді сақтандыру.
«Жалпы сақтандыру» саласы сақтандырудың ерікті түріндегі мына ... ... ... сақтандыру;
­ аурудан сақтандыру;
­ автотранспортты сақтандыру;
­ теміржол транспортын сақтандыру;
­ әуе транспортын сақтандыру;
­ су транспортын сақтандыру;
­ жүктерді сақтандыру;
­ ... ... 3-7 ... көрсетілген кластардан басқа;
­ ... ... ... ... дыру;
­ әуе тарнспорт иелерінің азаматтық-құқықтық ... су ... ... ... ... 9-11 ... ... басқа ... ... ... сақтандыру
­ займдарды сақтандыру;
­ ипотекалық сақтандыру;
­ кепілдер мен кепілдіктерді сақтандыру;
­ басқа қаржылық шығындардан сақтандыру;
­ сот ... ... жеке ... ... ... ... түрін жүргізуге
қажетті шарттарға қосымша талаптар, сонымен қоса, сақтандырудың жеке
кластары ... ... ... ... өкілетті органның
нормативтік-құқықтық актілерімен орнатылады.
Сақтандыру түрі сақтандыру ұйымының сақтандыру келісімшартын жасау арқылы
бір немесе бірнеше ... ... ... ... үшін
жасалатын және ұсынылатын сақтандыру өнімі ... ... ... ... сақтандыру полисін берумен бірігу келісімшарты ... ... ... ... ... ... орган
келісімімен жасалған сақтандыру ережелері шеңберінде жүзеге асыруға құқылы.
Міндетті сақтандырудың әрбір түрі ... жеке ... ... Міндетті сақтандыру түріндегі әрбір класс ... және ... ... ... ... ... ... аталған класын
реттейтін заңдық актімен орнатылады.
Мемлекетіміздің экономикалық дамуының ... ... ... ... ... өтумен сипатталады. Аталған
түрлендірулер ... ... ... ... әсер ... қаржылық
әдістерін пайдалану арқылы оның тұрақты дамуына жағдай жасауға бағытталған.
Ал бұл, өз ... ... ... ұзақ ... ... мен
стратегиясында көрініс табады. Тұрақты әрі үнемі өсіп отыратын экономикалық
дамуға дұрыс қызмет атқаратын ақша-кредиттік жүйе мен ... ... ... қолжеткізу мүмкін емес. Ал аталған ақша-кредиттік жүйе
және ... ... ... ... ... ... ие.
Қазақстан Республикасында қазіргі таңда сақтандырудың екі саласы ... және ... ... сала өз ... ... және ... бар жеке сақтандыру нарығы болып табылады.
Сақтандыру нарығы қарқынды даму үстінде әрі ... кең ... ... ... саны және жаңа ... ... ... бәсекелестіктің күшеюіне байланысты операциялар көлемінің өсуі қазіргі
сақтандыру нарығына тән ерекшелік болып отыр.
4. Қаржылық тұрақтылықты талдау
Қазіргі заман жағдайларында ... ... ... ... ... ... субъектілерінің өздеріне ғана емес, сондай-ақ көптеген
акционерлер, әсіресе – болашақ потенциалдық инвесторлар үшін ... ... ие. ... ... ... емес ... ірі инвестициялар қажет.
Алайда, іскерліктің дамуына еркін қаражат қосқысы келетін және ... ... ... ... ... ... болуы
керек, шынымен де олардың дамуы нақты табыс әкелетініне көзі жетуі қажет.
Сондықтан да бүгінгі таңда ұйымдардың қаржылық ... ... білу ... ... ескере отырып, олардың ... ... ... ... ... білу аса ... ... жағдайы – бұл капиталдық айналым процесінде оның
жағдайын және шаруашылық субъектісінің белгілі ... ... ... қабілеттілігін көрсететін экономикалық категория.
Жабдықтаушы, өндірістік, өтімдік және қаржылық қызметінің барысында
капитал айналымының үздіксіз процесі жүреді, ... ... мен ... көздері, қаржылық ресурстардың қолда бары мен қажеттілігі және
соның салдарынан ұйымның қаржылық жағдайы, оның сыртқы көрінісі ... ... ... ... ... тұрақсыз (дағдарыс алдындағы) және дағдарыста
болуы мүмкін. Ұйымның уақытылы төлем жасау, кеңейтілген негізде өз қызметін
қаржыландыру, болжанбаған шайқалыстарды ... және ... ... төлем қабілеттілігін қолдау қабілеті оның тұрақты қаржылық ... және ... де ... ... ... ... ... ету үшін, төлем қабілеттігін
сақтау мен өзіндік өндіріс жағдайын ... ... ... шығыстан
асуын тұрақты түрде қамтамасыз ету үшін капиталдың иілгіш ... ... оның ... ... білу керек.
Сондықтан, ұйымның қаржылық тұрақтылығы – бұл субъектінің қызмет ету
мен даму қабілеті, мүмкін деңгейіндегі тәукел шегінде оның ... ... мен ... тартымдылғына кепіл болатын, ішкі және
сыртқы ортада өзгеріп отыратын өзінің активтері мен ... ... ... ... қаржылық жағдайы, оның тұрақтылығы ұйымның өндірістік,
коммерциялық және ... ... ... ... ... және қаржылық жоспарлар табысты орындалса, онда бұл ... ... ... әсер ... ... ... өндіру мен сату бойынша
жоспардың орындалмауы нәтижесінде, оның өзіндік құны ... ... ... және соның салдарынан ұйымның қаржылық ... мен ... ... ... ... қаржылық жағдайы кездейсоқ
жәйт емес, ол ... ... ... ... ... ... ... білікті, сауатты басқарудың нәтижесі.
Өз кезегінде тұрақты қаржылық жағдай ... ... ... өндіріс қажеттіліктерін керекті ресурстармен қамтамасыз етуге жақсы
әсер етеді. Сондықтан ... ... ... ... ... бөлігі
ретінде ақша ресурстарын жоспарлы түрде түсуі мен ... ... ... ... ... жеке және ... капиталдың
рационалдық прпорцияларына жетуі мен оның тиімді пайдалануға бағытталуы
тиіс.
Ұйымның қаржылық қызметінің басты мақсаты бір ... ... ... ... ... жинақталады. Ол үшін ол тұрақты түрде төлем
қабіліттігі мен рентабелдігін, сондай-ақ баланстың активі мен пассивінің
оптималдық құрылымын ... ... ... қаржылық тұрақтылығын талдаудың негізгі мәселелері мыналардан
тұрады:
1. Қаржы қызметіндегі кемшіліктерді уақытылы ... мен жою ... ... ... мен оның ... ... ... іздестіру.
2. Шаруашылық қызметінің нақты ... мен жеке және ... ... барына қатысты болашақ қаржы нәтижелерін, экономикалық
рентабелдігін болжау, ресурстарды әр ... ... ... ... моделдерін әзірлеу.
3. Қаржы ресурстарын тиімді пайдалану мен ... ... ... ... ... ... әзірлеу.
Қаржылық жағдайды талдаумен ұйымның басшылары мен тиісті қызметтер ғана
айналыспайды, сонымен бірге ресурстарды пайдаланудың тиімділігін зерттеу
мақсатында ... ... беру ... бағалау мен тәуекел деңгейін
айқындау үшін – банктер, жеткізушілер – төлемдерді уақытылы алу ... ...... ... түсу ... ... қадағалау
үшін. Соған сәйкес талдау ішкі және сыртқы ... ... ... ұйым ... ... және оның ... ... қаржылық жағдайын жоспарлау, бақылау және болжау үшін
пайдаланылады. Оның ... – ақша ... ... ... ... ету және ... ... қызмет етуі үшін жағдай тудыру, көп
табысқа қол жеткізу мен банкрот ... ... үшін ... жеке ... қаражатын орналастыру.
Сыртқы талдауды инвесторлар, материалдық және қаржылық ресурстарды
жеткізушілер, бақылаушы органдар ... ... ... жүзеге
асырады. Оның мақсаты – мол табысқа қол ... және ... ... қамтамасыз ету үшін қаражатты тиімді орналастыру ... ... ... ... үшін ... ... көзі ... баланс, кіріс пен шығыс туралы есептер, ақша қозғалысы туралы
есеп, баланстың жекелеген баптарын ашатын және ... ... ... есеп ... ... ... ... тұрақты қозғалысын дамытуды қамтамасыз етуде бірінші
рөл инновацияға, инновациялық ... ... ... ... ... айқын болса, сонымен ... ... ... ... та өзінің ұзақ жылға арналған және жыл ... осы ойды ... ... Ол ... ... ... ... үздіксіз жаңартуды қамтамасыз етуге мүмкін болып,
бәсекелестікке қабілетті жаңа өнім түрлерін шығару мен ... ... ... мен ... әлемдік нарыққа кіруіне негіз болады.
Дамыған батыс елдерінің экономикасын дамыту ... ... ... ... ... - бұл қоғам экономикасы, білімге,
инновацияға, жаңа ойларға, жаңа ... ... жүйе ... әр ... ... адамзат қызметін тәжірибелік дамытуға
дайындау.
Бәсекелестікке қабілетті болмыз деген елдердің барлығы да «өндірістің
төмен сатысы мен аз ... ... ... ... ... ... күрес
жүргізуде. Осыған орай, барлық елдер ... ... ... ... ... елімізде көпөнім ол
негізінен мұнай болғандықтан, біздер оған әлі де ... ... ... елде де ... ... ... ... өзінің саясатын ұзақ мерзімге арналған
«Стратегия» ... ... ... ... қабылдамас бұрын
келесідей қатардағы елдердің экономикалық саясатына талдау жасалынды, олар:
Латын Америкасы ... ... және ... ... - ... және ... Жалпыға белгілі саясат импорт айырбастау және
экспорттық саясат экономиканың ... ... үшін ... ... нысана
бағытында» жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... ашылған жаңалықтардың ... ... және ... ... ... бірге, ірі кәсіпорындарда
жасалады екен. Мәселен, «Джернал электрик» компаниясы, ... ... ... ең ірі ... ... кәсіпорындар есебінен
көптеген жаңа ойларды іске ... ... ... осыған байланысты,
өнертабыстардың қатарына, тостерлер, ас үйге ... ... ыдыс ... ... ... және мұздатқыштар
кіреді. Шағын инновациялық кәсіпорындар жеке компьютерлер мен таттанбайтын
ұстаралық ... ... ... құралы (ксерокс), реакторлық
қозғалтқыштар мен жедел суретке ... ... ... ... ... ... миллиондаған шағын кәсіпорындардың
арқасында дамытылып, экономикалық ортаның әл-ауқаттылығын арттыруда.
Инновация – бұл техника-экономикалық ... ол ... ... ... және ... ... ... мен ең жақсы
бұйымдардың құрылуына әкеледі. Егер де ол экономикалық пайдаға бағытталған
болса, оның ... ... ... болып табылады. Шағын ғылыми-техникалық
компаниялар біздің елімізде біртіндеп даму үстінде. Олардың көпшілігі
ғылымға ... ... ... ... яғни жаңа ... мен
жобаларды жасақтауға жұмылдырылған. Ескеру керек, инновациялық бизнесте
шағын ... рөлі ... ... Олар ... ... қатаң
сәйкестікпен негізделген орынды ғана алады.
Инновациялық бизнестегі шағын фирмалардың сипаттық ... ... құру мен ... ... ... артықшылығы болып
табылады. Батыс елдеріндегі шағын фирмалардың қызметі негізінен ... ... ... сай ... ... ... компаниялардың
рөлі ірі фирмалармен салыстырғанда әлсірейді, өйткені ірі компанияларда
технологиялық инновацияны жүзеге асыруға ... ... ... ірі ... ... ... және материалдық
ресурстарының арқасында, өндірісті технологиялық жаңарту бойынша кең түрде
мүмкіндіктерге ие ... ... ... ... қатысу деңгейі олардың шығарған
өнімдерінің өміршеңдік цикліне қатысты болады. Өнімнің (жоғарытехнологиялы
сала) қысқа циклдегі саласының өміршеңдігі ... ... жаңа ... жасақтауды талап етеді. Бұл шағын новаторлық фирмалар қызметін,
яғни өнімдерінде қысқа ... ... бар ... ... ... қызметіндегі инновацияның дамуына кедергі болатын
факторларға осы және басқалай да салалық ... ... ол ... ... және ... ортаға қажетті алғашқы инвестицияның мөлшері.
Талдау бойынша Қазақстан Республикасында ... ... ... 40%-ы ... инновациялық қызметті неселендірген. Орташа
белсенділікпен қалыптасқан немесе ... ... ... ... бойынша (22 және 8% сәйкестендірілген), сауда және тұрмыстық
қамтамасыз ету (21 және 5%), ... пен ... (17 және 3%) ... үшін ... ... орта (13 және 6%) мен ... (11 және 4%) болып табылады. Сонымен бірге, көбіне өнеркәсіп
пен құрылыстық инновацияны ... ірі ... ... ... ... ... ... де осы ірі банктер өкілдері жүзеге
асырған. Транспорт пен байланыс ... ... орта және ... топтарының жетекшілері қаржыландырды.
Жоғарыда келтірілген мәліметтерге сүйене ... ... ... ... ... ірі ... қазақстандық банктердің
салған салымдарының артықшылығы бар, ... ... ірі ... ... ... ... ... күнде шағын кәсіпорындар
жаңалықтарды ... ... ... ... да ... ... ... саласында шағын фирмалар негізінен келісім ... ... ... ол оларға тапсырысты жасақтау бойынша орындау
шарттарына мүмкіндік берсе, сонымен бірге, ол ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтар, салаларда қысқа
және ұзақ мерзімдік өнім циклының өміршеңдігімен ... ... де ... компаниялардың қызметі сайлаушы ортада нәтижелі. Олар жаңа
технологиялық мүмкіндіктер ашып, оны ... ... ... ... ... ... ... меңгеру нәтижелігі мен жылдамдыққа келгенде
және ... ... ... ... ірі ... ... жоғарытехнологиялы
компанияларға қарағанда ұтылады. Шағын компаниялар ... ... мен әр ... өндірістік ортада таратуда ... ... ... ... ... тез ... нарықтағы жаңа
тауарларға және салаларды қозғалысты дамытуға себепкер болады.
Сонымен, шағын фирмалар жаңа өнімді құрушылардың, ізінше, жаңа ... ... ірі ... ... ... ... ... қызметін
сақтайды, сонымен бірге, нарыққа жаңа өнім мен ... ... ... ... ... ... келіп ірі және шағын бизнестің арасында байланыс пен қосымша
арақатынастың болуының ... ... тұр, ... олардың
әрқайсысының инновациялық құбылысты дамытуда ... ... ... ... ... ... нарықтық экономика ... ... ... ... табумен анықталады. ... ... және ... көрсеткіштермен сипатталады. Табыстылықтың
абсолютті көрсеткіші - бұл табыстар немесе пайдалардың ... ... ... ... ұғымы келесідей тұрде анықталады:
"Табыстар дегеніміз - қаржының келуі немесе активтер құнының өсуі, ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюы болып табылады, бұл акционерлер салымдарының есебінен
өсуден ... ... ... өсуіне әкеледі".
Ықшамдалған түрде бұл түсінік 1995 жылы 26 ... ... ... заң күші бар ҚР ... 2732 Жарлығында анықталған.
Жарлықтың 13-бабында былай делінген: "Табыстар - бұл ... ... ... ... міндеттемелердің азаюы". Белгілі бір шығындар
шығармай әдетте қажетті табыстарды алу мүмкін емес. Өз ... ... ... ... ... ... және ... мәселелерді шешу
мүмкін емес.
Табыстылықтың көрсеткіштер жүйесі ең ... ... ... көрсеткіштерінен тұрады, олар: өнімді (жұмыс, қызметті) өткізуден
алынатын табыс; жалпы ... ... ... ... табыс; салық
салынғанға дейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; салық ... ... ... ... ... төтенше жағдайлардан
алынған табыс; кәсіпорын қызметінің соңғы қаржылық нәтижесі болып табылатын
таза ... ... ... шаруашылық жүргізудің жанды және ... ... ... ... Оны ... ... ... көрсеткіштері қатарына жатқызса, енді біреулері оны
кәсіпорын ... ... ... ... ойымызша,
алғашқылардың айтқаны дұрыс, өйткені табыстың абсолютті сомасы салынған
қаржылардың қайтарымдылығы ... ... ... ... ... ... ролі ... артты. Өзіміз білетіндей
жоспарлы-директивті экономика жағдайында оның ролі төмендетілген болатын.
Табыс ... табу кез ... ... ... ... ... төмендетілді. Нарықтық экономикаға көшумен табыс (пайда) оның, яғни
кәсіпорынның қозғаушы күшіне ... Тек ... қана ... ... үш
мәселенің шешімін анықтайды: нені, қалай және кім үшін ... ... ... кез келген кәсіпорынның қызмет етуінің мақсаты болып ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік дамуының
көзі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... базасының кеңеюіне
негізделеді. Бұл әр кәсіпорын ағымдағы және ... ... ... қаржы көздерінен жабатындығын білдіреді. Уақытша қаржы ... ... ... ... егер бұл ағымдағы шығындар болса, олар
банктің қысқа мерзімді ссудаларымен және коммерциялық несиелерімен, сонымен
қатар капитал ... ... ұзақ ... несиелерімен жабылуы мүмкін.
Табыс есебінен, сондай-ақ кәсіпорынның бюджет алдындағы, банктер ... да ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның өндірістік және қаржылық қызметін бағалаудағы
негізгі көрсеткіші болып табылады.
Ол оның іскерлік белсенділігі мен қаржылық ... ... ... ... ... ... ... мен осы
кәсіпорынның активтеріне салынған салымдардың табыстылығы анықталады.
Нарықтық экономика жағдайында табыстың ролі ... ... ТМД ... арнайы әдебиеттерде табыс қызметі туралы
мәселеі ... ... ... жоқ. Оған 2-ден 6-ға ... ... ... ... ол тек екі қызмет атқарады:
1) мемлекеттік бюджет табысының көзі;
2) ... мен ... ... және ... ... және ... өзара шарттылығындағы бірлігі, табысты
шаруашылыкты жүргізуші қоғамның, кәсіпорын ұжымының және әр ... ... ... ... ретінде көрсетеді. Осыдан
табысты құру және бөлу (тарату) мәселелерінің маңыздылығы көрінеді, ... ... ... ... ... ... және оның иелігінде қалатын табыс көлеміне қажетті тәуелділігін
қамтамасыз етеді.
Табыс өз қызметтерін тиімді орындай алуы үшін ... ... ... ... ... ... бір ... өнім бағасы еңбектің қоғамдық
қажетті шығындарын көрсетуі тиіс және ол сондай-ақ еңбек ... өсуі мен ... ... ... ... қажет.
2. Бұйымдарды калькуляциялау және өнімнің өзіндік құнын ... ... ... болуы керек.
3. Табысты бөлу (тарату) механизмі белсенді роль ... ... ... ... мен оның тиімділігін арттыруда ынталандырушы фактор болуы
тиіс.
4. Табысты тиімді пайдалану тек қалған барлық ... ... ... ... санкциялар, салық салу, акциздер,
төлемі, дивидендтер, пайыздық мөлшерлемелер, арнайы қорлар, салымдар, пай
(жарна) төлемдері, инвестициялар, есеп ... ... ... түрлері,
валюта және бағалы қағаздар курсы және т.б.) ғана мүмкін.
Бірақ табыстың абсолютті мөлшері ... ... ... ... ... ... ... 500 мың теңгелік табыс кәсіпорынның салынған капиталының мөлшері
және қызметінің ауқымы бойынша әр ... ... ... ... ... бұл ... салыстырмалы деңгейі айтарлықтай деңгейде бірдей
болмайды. Сондықтан да алынатын табысты нақты ... үшін ... ... ... және ... ... ... әр түрлі көрсеткіштері жататын табыстылықтың салыстырмалы
көрсеткіштері қолданылады.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... өзі де, мемлекет те ... ... әр ... ... және ... көрсеткіштеріне жүйелі түрде
талдау жасау ... ... ... ... мыналар жатады:
• табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерінің жоспарының орындалуын
бағалау;
✓ таза ... ... ... ... зерттеу;
✓ табысқа әсер ететін факторлардың әсерін анықтау және ... ... ... бөлу бағыттарын, пропорцияларын және ... ... өсу ... анықтау;
✓ кәсіпорынның даму перспективасын ескере отырып, табысты тиімді
пайдалану жөнінде ұсыныстар жасау;
✓ табыстылықтың ... әр ... ... ... ... әсер етуші факторларды зерттеу.
Кәсіпорын жұмысын ұйымдастыру стратегиялық, яғни қаржыны жалпы басқару
және оперативтік басқару болып ... ... ... қаржы
ресурстарын келешекте болжау арқылы анықтауда, мақсатты бағдарламаларды
және басқаны іскс ... ... ... ... ауқымын белгілеуде
көрінеді. Оны дәстүр бойынша мемлекеттік биліктің және ... ...... ... ... ... ... министрлігі,
Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі жүзеге асырады.
8. Шаруашылық субъектісінің ... болу ... ... ... нарық шаруашылығының бір категориясы болып табылады. Ол
соттың шешімі мен немесе кредитордың келісімі бойынша ... ... ... ... ... «Банкроттық туралы» 27.01.97 жылғы №
67 Заңына сәйкес, қарызды төлеуге шамасы жоқ ұғымы ... ... ... ... ... төлеу талабын қанағаттандыра алмау,
сонымен қатар өзіне тиісті мүлік ... ... пен ... тыс ... ... қамтамасыз ете алмау жатады. Басқаша айтқанда,
шаруашылық субъектісінің ... ... ... ... операциялық
қызметті қаржыландыра алмауы, қарыздардың, міндеттердің өсуіне байланысты
жедел ... өтеу ... ... ... ұғымдар
кіреді.
Баланстың қанағатсыз құрылым борышкердің мүлкі мен міндеттемелерінің
өтімділік деңгейінің жетіспеуіне ... ... ... ... ... дәл ... ... жағдайы тұрған кезде
болуы мүмкін. Бұндай ... ... ... құны ... ... ... тең ... одан асып кетуі мүмкін.
Банкроттық кәсіпорынның ... ... ... ... ... бұзылуынан, яғни оның қаржылық және ... ... ... ... ... болуының негізгі себептерін келтірейік:
1. Шаруашылық жүргізу жағдайын жасаудың объективті себептері:
- экономиканы реформалаудың ... және заң ... ... ... ... салық жүйелерінің
жетілмегендігі;
- инфляцияның аса жоғары деңгейі;
- фирманың құнды қағаздарының нарықтық құнының төмендеуі;
- бәсекелестің ... ... және ... ... пайда болған
сәйкес келмейтін өндіріс шығындары төмендемей, өнім бағасының
төмендеуі.
2. Шаруашылық жүргізуге тікелей қатысты ... ... ... ... ... және ... одан сақтана алмау;
- жарнама, өтімділік ... ... ... дұрыс
зерттемегендіктен сату көлемінің төмендеуі;
- өндіріс көлемінің төмендеуі;
- ұқсас, бірақ сапасы жоғары өнімдердің бағасына ... ... ... ... ... ... ... төменгі рентабельділігі;
- өндіріс циклінің өте көлемді болуы;
- үлкен қарыздар мен ... ... ... екі ... ... ... ... бейімделе алмауы, сұранысы
жоғары өнімдерді шығаруда іскерлік көрсетпеуі, инвестициялық,
бағалық, қаржылық саясаттың тиімдісін ... ... ... банкроттыққа ұшырауы жағымсыз әлеуметтік
қиындықтарға соқтыруы мүмкін, ... ... ... ... оларды толық күйреуден қорғау мен алдын алудың ... ... ... ... ... ... банкроттықты құқықтық реттеу;
- кәсіпорын банкроттығы жайында актілерді жүзеге ... ... ... нормативтік-әдістемелік, экономикалық,
ұйымдық қамтамасыз ету;
- перспективалы тауар өндірушілерді ... ... ... ... кәсіпорындарға мемлекеттік қаржылық көмек көрсету;
- қайта құру және жою шараларын қаржыландыру;
- банкроттық процедураға қатысушыларға экономикалық көмек көрсету;
- кең ... ... үшін ... ... ... ... ету, ... қабілеті жоқ кәсіпорындардың
тізімін жүргізу.
Қазақстан Республикасы жағдайында банкроттық механизмінің нормативтік-
құқықтық базасы ретінде ... ... ... құжаттар
пайдаланылады.
Банкроттық жайында кредитордың өтінішпен сотқа баруына негіз ... ... ... ... ... Егер борышкер өзінің
міндеттемелерін 3 ай ішінде орыдай алмаса, оның төлем ... жоқ ... ... ... ... ... 150 ... есептік
көрсеткіштерден жоғары болса ғана, банкроттық жайында іс сотпен қаралады.
Банкроттықтың ықтималдылығын ... ... ... ... ... ... ол ... экономикалық «ауруын» және ... ... ... ... ... ... ... бойынша құралдарды кең пайдалана
отырып, кәсіпорынның дағдарыс жағдайынан шығу ... ... ... ... қалыптасып жатқан тенднцияларды зерттеп қарауға
сыртқы, ішкі жағдайлардың әсерін ... ала ... ... ... ... ... ... төлем қабілетінің төмендеуі немесе
жоғарлауы қандай ... ең ... ... ... беру ... ... болжау – перспективалық талдаудың негізгі міндеті.
Талдаудың бұл түрі, шаруашылық қызметінің қаржылық ... ... ... міндеттерін анықтау, стратегиялық басқару міндеттерін
шешу үшін ... ... ... етуі тиіс. Мақсатқа сәйкес
талдауды жүргізу, орта мерзімді болашаққа (2-3 жыл) және ұзақ ... ... ... ... практикасында, әдетте (5 жылдан жоғары)
объект үшін бизнес-жоспарды ... ... ... 3-5 жылға
жасалады.
Талдаудығ бастапқы ... ... ... қызметінің
көрсеткіштерінің өзгеруі бір есеп беруі кезеңі мен ... ... ... ... Сондықтан перспективтік талдау үшін қолданатын
бұл ақпараттар қаржылық есептен алынады.
Қазіргі экономика ғылымның өз қарауында қаржылық ... әр ... ... мен ... бар. ... банкрот болу
мүмкіндігінің тұрғысынан қаржылық жағдайды болжаудың 4 ... ... ... беру ... ... ... формаланған және формаланбаған белгіліердің жүйесін қолдану;
б) төлем қабілеттілігі көрсеткіштерін болжау;
в) қаржылық ағымның құйылуын талдау.
А. Несие беру қабілеттілігі индексінің есебі.
Қаржылық ... ... ... ... ... мен ... модельдеу қолданылуы мүмкін. Жалпы әлемдік ... ... ... оның ... стратегиясын талдау,
сонымен қатар, оның тәуекелділігін анықтау ... ... ... ... қолданады.
Банкроттықтың ықтималдығын бағалаудың ең жиі қолданылатын әдісі
белгілі американ экономисі Э. ... ... Z ... модельдердің ішіндегі ең қарапайымы екі факторлы ... ... Ол ... екі ... ... Э. ... ... банкроттық ықтималдығы: кәсіпорынның жалпы жабу коэфиценті (KNO)
немесе ағымдағы ... (KТΛ), яғни ... ... ... коэффициенттікке және кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ... табылған бұл көрсеткіштер коэфиценттердің салмақты
мағынасына көбейтіліп, нәтижелері ... бір ... ... ... ... ... тәсілмен табылады. Егер нәтиже (Z) теріс
болса, банкроттық ықтималдық үлкен емес. Ал егер Z мәні оң ... ... ... ықтималдылығының жоғары екенін көрсетеді.
Америка тәжірибесінде мынандай коэфицнттердің салмақты мәндері
қолданылады:
● жабу ... ... ... (Кmn) ... ... ... ... заемдық қаражаттың үлес салмағының
көрсеткіші үшін:
(K3)-(+0,0579);
● тұрақты шама –(0,03877).
Бұдан Z есебінің формуласы мынандай ...... ... ... = ... активтер /
Ағымдағы міндеттемелер
K3 – Қаржылық тәуелділік коэффициенті = Заемдық ... ... ... ... ... ... үшін ... ықтималдығы 50№-ға тең. Егер
Z0 болса,
онда банкроттық ықтималдығы 50%-дан асып, Z өскен сайын ... ... ... ... өте дәлдігінде, бірақ қолданылуына ақпараттың
жетіспеушілігі қиындық туғызады.
Ә. Формаланған және формаланбаған белгілердің жүйесін қолдану.
Жоғарыда ... көп ... ... қор биржасында өздерінің
акцияларына баға кесетін компаниялар үшін ғана мүмкін болады. ... ... тек ... ... ... ... өте жағымды, ал іс жүзінде
ақталмаған. Сондықтан аналитикалық шолумен, болжаумен және кеңес ... ... ... ... мен ... ... ... бағалауында белгілер жүйксін қолданады. Мысал ... ... ... ... ... ... ... келтіруге болады. Бұл
көрсеткіштерді екі топқа бөлуге болады:
Бірінші топқа динамикасының өзгеруі немесе жағымсыз ағымдағы мәндері
келешекте ... және ... ... ... ... ... ... немесе белгілер мен көрсеткіштер жатады.
Оған ... ... ... ... ... ... шығындар;
● ұзақ мерзімді салымдардың көзі ретінде қысқа мерзімді ... тыс ... ... өткен кредиторлық борыштың кейбір қауіпті деңгейінің өсуі;
● өтімділік ... ... ... ... айналым қаражаттарының аса тапшылығы;
● қаражаттар көзінің жалпы сомасындағы қарыздар үлесінің қауіпті
шектеріне ... ... ... ... емес қайта инвестициялау саясаты;
● инвесторлар, кредиторлар және акционерлер алдында міндеттемелерді
үнемі орндамау;
● дебиторлық қарыздың ... үлес ... ... тыс, ... ... тауарлар мен өндіріс қорларының өсуі;
● банктік жүйедегі мекемелер қатынасының нашарлауы;
● тиімсіз шарт бойынша жаңа ... ... ... ... пайдалану мерзімі өтіп кеткен жабдықтарды өндіріс ... ұзақ ... ... ... ... ... ... жағымсыз өзгертулер.
Екінші топқа жағымсыз мәндері ағымдағы қаржылық жағдайды ... ... ... ... ... мен ... кіреді.
Оған жататындар:
● басқару аппараттарының белді қызметкерлерінен айырылу;
... ... ... ... ... техникалық прцестердің
ырғақтылығының бұзылуы;
● кәсіпорынның активті түрі, ... ... ... бір ... ... жаңа ... ... мен сәттілігіне орынсыз сену;
● кәсіпорынның немен аяқталатыны белгісіз сот ісіне араласуы;
● тиімді контрагенттерді жоғалту;
● кәсіпорынды техникалық және ... ... ... дұрыс бағаламау;
● тиімсіз ұзақ мерзімді келісімдер;
● кәсіпорынмен тікелей ... оның ... ... саяси
тәуекел.
Осы ұсыныстардың құндылықтарына жүйелілікті, ... ... ... ... ... ... жағдайын кешенді
жолымен түсінуді, кез келген кәсіпорынның ешқандай өзгертулерсіз қолдануына
болатындығын жатқызуға болады. Қаржылық есеп ... ... ... ... қажет. Бұл белгілердің шекті мәні ... ... ал ... ... тек қана ... ... мәліметтер
жиналғаннан кейін жүргізіледі.
Б. Төлем қабілеттілігінің көрсеткіштерін болжау.
Кәсіпорынның банкроттығы жайында шешімдер қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... бағалаудың
белгілер жүйесі алынады. Баланстың құрылымының қанағаттанарлығын бағалау
мен талдау келесі көрсеткіштер ... ... ... ... ... (жалпы жабу) ағымдағы активтердің
(баланс активінің бөлімі) ағымдағы міндеттемелерге (алдағы кезең табыстарын
алып тастағандаңы баланс пассивінің 3 ... ... ... ... ... кәсіпорынның шаруашылық қызметін жүргізу
және ағымдағы міндеттемелерді уақытында жабу үшін айналым ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілу коэффициент меншікті
айналым қаражаттарының (меншікті каптал минус ұзақ мерзімді ... ... ... І ... ... ... ... бір бөлімі), ағымдағы
активтер құнына (баланс активінің ІІ бөлімі) қатынасымен анықталады.
Кәсіпорынның ... ... ... ал ... ... ... ... ретінде келесі талаптардың бірінің орындалуы шарт:
- есепті ... ... ... ... ... мәні ... кем;
- есепті кезеңнің соңындағы меншікті қаражаттармен қамтамасыз етілу
коэффициенті 0,1-ден кем.
Баланстың құрылымы қанағатсыз ... ... ... ... нақты қалпына келтіре алу мүмкіндігін тексеру үшін 6 ай
мерзім ішінде төлем қабілеттілігін қалпына ... ... ... + Пу / По)*( Кктл – Кнтл) / Ктл норм
Мұндағы:
Кктл – Кнтл – есепті ... басы мен ... ... ... ...... ... қалпына келтіру үшін белгіленген,
аймен есептелген кезең (6 ай);
По – есепті кезең;
Ктл норм – ... ... ... ... 1-ден кем ... бұл ... ... ішінде төлем қабілеттілігін қалпына келтіру мүмкіндігі ... Егер ... ... ... 1-ден ... болса, онда бұл
кәсіпорынның төлем қабілеттілігін қалпына келтіру мүмкіндігін көрсетеді.
В. Қаржылық ағымдардың ... ... ... болу ... ... ала көрсетіп және
оны болдырмауда ... ... ... ... әдәс ... табылады. Ол
несие алудың мақсатқа сәйкестігін бағалау, қарыз қаражаттарының ... және ... ... ... ... ... береді.
Қаржы ағымдарын талдауда көрсеткіштердің 4 тобы қарастырылады:
- кірістер;
- шығындар (немесе «төлемдер»);
- олардың айырмасы («сальдо», «баланс»);
- ... бар ... ... ... ... ... шоттағы бар қаражаттарға сәйкес.
Егер болашақта 4-көрсеткіш («өспелі нәтижелі көрсеткіш») теріс болса,
онда ол қарыздың пайда ... ... Егер бұл ... ... ... ал кредиторлар оларды сот арұылы талап етсе, ... ... ... жағдайға алып келуі мүмкін. Демек
банкроттықтың бірінші ... ол – ... ... ... ... есеп
3.1 Бухгалтерия құрылымы мен шаруашылық субъектілер есебін
ұйымдастыру
Меншік иелігінің кез келген ... ... ... түсуші заңды
тұлғалар, ұйымдар мен мекемелердің ... ... ... ... ... мен мүліктері, қорлары мен ... ... ... ... ... ... негізігі құралдар мен айналым қаражаттары, сатып алу мен сату
өрісі, ... ... ... бар ... ұйымдарда бухгалтерлік есеп
жүргізу жүйесі экономикалық қатынастардың басты мәселесіне ... ... ... күрделі жүйе деп түсінген жөн. Экономикалык
қатынастардың барлығы да есепке алыну керектігі бухгалтерлік ... тән ... ... алғы шарт және ... ... орындалуға тиісті нақтылы үрдіс
болып табылады.
Бухгалтерлік есеп жүйесі ұйымдардағы сатылы ... ... ету ... ... ... ... фактілері экономикалық
үрдістің кезеңдік негіздерін құрайтын заңдылық сабақтастыққа жауап беретін
болып қалыптасады.
Ол мынандай кезеңдерге ... мен ... ... ... келтіру;
қаржылық активтерді (экономикалык ресурстарды) қаржыландыру және ... ... ... ... ... ... өзгерістері мен
қалыптасуын есепке алу;
өндірістік шығындар жұмсап, табыстар табу жолдарының есебін жүргізу;
түскен табыстар (пайданы) бөлу және ... ... таза ... ... көбеюін қамтамасыз ету және түскен таза
пайданы өндіріс үрдісін ... мен ары ... ... ... ... жұмсау.
Бұл мақсаттар мен міндеттердің нақтылы іске асатындығын есепке алып,
ақпараттар жүйесін қалыптастыруда бухгалтерлік есептің атқаратын рөлі ... ... есеп ... экономикалық кезеңді қатынастарды көрсетеді
және әр ... сай ... ... есеп - ... ... ... сай өнім ... экономикалық бостандықты,
кәсіпкерлік қатынастарды, бірлескен әрекеттерді т.с.с. байланыстар
жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... негізіне тиімді шешімдер қабылдайтын, өз орны мен әдісі және
принципі бар пән. Сондықтан бухгалтерлік есептің алғы ... ... ... өзін теориялық тұрғыда зерттеуге, басқарудың тиімді
жолдарын анықтауға ақпараттар дайындайтьш ерекше бағыттағы айрықша ... ... есеп ... мен ... ... ... маңызы зор мәселелер деп қараған жөн. Бухгалтерлік
есеп нарықтық катынастарға байланысты ... ... ... жүргізу
мен мәліметтерді жан-жақты қолдану және ... ... ... ... жинап, тиімді және тиімсіз, пайдалы және ... ... ... ... ... ... ... үшін көрсеткіштер мен
мәліметтер даярлайды.
Нарықтық қатынастар мен меншік иелігіне сүйеніп қол ... ... ... ... және ... ... жеке басының игілігіне
пайдаланушы, заңсыз жүріп ... ... ... ... күрес жүргізуде
де бухгалтерлік есептің атқаратын рөлі зор. Мұндай ... ... ... ... бухгалтер өз кәсібін сыйлап, таза және ... ... ... есеп ... ... ... ... Мұның диапазон
кеңістігі мол. Сондықтан, экономиканы басқару жүйесін жетілдіру, халықтың
сұранысы мен тұтынысын зерттеу, базарлы саудаға тән ... ... ... ... жүйесін кеңінен қолдану, есеп көрсеткіштерін қарапайымдау,
заңсыз қағаз бастылықты болдырмау үшін бухгалтерлік есеп ... өз мәні ... ... ... ... ... ... күннің талабына сай бухгалтерлік есепте қолданылатын үлгі ... ... ... рәсімдеу, есеп регистрлары және қорытынды есеп
көрсеткіштері т.б. ... ... мен ... ... ... ... ... түсінікті болуы керек.
Енді бухгалтерлік есеп жүйесінің алдына қойылған жалпы мақсаттар мен
талаптарды шешудің бастапқы сабақтастығына тоқталайық. Жалпы есеп ... ... және ... ... зерттеулеріне қарағанда
бухгалтерлік есеп ең әуелі өзінің ... ... ... ... ... ... деп - шаруашылық жүргізушілер өрісіндегі фактіні
немесе объектіні көзбен көруді айтамыз.
Өлшеу принципі деп - ... ... ... есеп ... өлшемге айналдыруды айтады.
Тіркеу принципі деп - ... есеп ... ... ақпараттар тасушы құралдарға түсіруді айтамыз.
Сонымен байқау, өлшеу және тіркеу принциптері бірімен-бірі тығыз
байланысқан, бірінің мазмұнын бірі ... ... ... жүйе ... ... ... маңызы мен мәні және бұл жүйені жүргізу мен
аяқтау үрдісі, ең әуелі бухгалтерлік есеп ... ... ... қаржы
есебін жүргізу тәсілдерінен, басқару есебіндегі көрсеткіштерді бағалай
білуден, қаржылық қорытынды ... ... ... ... ... қызметін экономикалық жағынан талдаудан тұрады.
Бухгалтерлік есеп жүйесіндегі ақпараттар қазіргі кездегі Қазақстандық
бухгалтерлік есеп стандарттар талабына сай кәсіпкерлерге, мамандарға, ... ... ... ... т.б. тұлғаларға қызмет көрсетеді.
Потенциалды қаржы салымшы инвесторлардың, басқа да несиелендіруші заңды
тұлғалардың қаражаттарын іске ... ... ... - таза ... ... ... үшін ... есеп өрісіндегі қалыптасқан ақпараттарды
хабарлап отыру қажеттігі туындайды.
Бухгалтерлік есеп деп - ... ... ... ... және
мәліметтермен қамтамасыз ететін мәні мен пәні бар жүйені айтамыз. ... ... ... ... ... ... коммерциялық
бағыттағы және меншікті ұйымдар табыс табуды мақсат тұтады. ... ... ... бухгалтерлер мен ақпараттарды пайдаланушылардың
көзқарасы тұрғысынан қарайтын болсақ, онда бухгалтерлер үшін ... ... ... жұмыстарын жүргізумен қатар, қаражаттар мен олардың құралу
көздерінің қозғалысын есептеп, қорытынды ... ... ... ... ... ... есеп пәні деп - ... шаруашылық өміріндегі
(меншігіндегі) активтер, меншікті ... және ... ... ... өлшеп, тіркеп, жинақтап, үздіксіздік ... ... ... ... ... ... ... Салықтық есеп саясаты.
1-бухгалтерлік есеп стандартында есеп ... ... ... ... ... ... ... принциптері
негізіне сәйкес бухгалтерлік есеп және қаржы ... ... ... ... мақсаты болып: ұйымның бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық
қызметі жайлы толық және нақты ақпаратты ... ... ету; ... ... танытқан пайдаланушыларға қамтамасыз ету; ішкі
бақылау ... ... ... банк » ААҚ есеп ... директорлар кеңесімен белгіленеді.
Есеп ... ... ... есеп ... ... және банк ... ерекшелігі есебінде құрылады. «СБ
Лариба банк » ААҚ есеп саясаты келесідей есеп принциптері негізінде ... ... ... ... ... анықтылығы,
қажеттілігі, шынайылығы, екіжақтылығы, алдын ... ... ... ... ... ... ... негізінде
құрылған.
Қаржылық есеп беру банк операцияларының қаржылық ... ... ... олардың экономикалық сипаттамаларына сәйкес
кең кластарға ... ... Бұл ... ... ... ... болып аталады. Элементтер қаржы жағдайын
бағалаумен байланысты активтер болып ... ... ... ... ... табылады. Есеп бердегі кіріс және шығыс ... ... ... ... ... және шығыс саналады.
Бағалау- ақша сапасын анықтайтын әдіс, ол арқылы қаржы есептілігінде
активтер мен міндеттемелер ... және ... ... ... әртүрлі деңгейде және әрбір сәйкестендірілуде әрқилы ... ... Олар ... ағымдағы және байланыстық бағасын,
сонымен қатар, сатып алу ... ... ... есеп ... ... жүргізілетін аналитикалық және
синтетикалық бухгалтерлік ... ... ... ... есеп беру ... ... Республикалық Банкі Қазақстан
бухгалтерлік есеп стандартының-21 «Банктердің ... есеп ... ... ... есеп беру ... қызығушылығының
өтімділігіне қанағаттандырылуы керек, сонымен бірге төлем қабілеттілігі мен
тәуекелділік ... сай ... ... ... есеп беру ... ... баланс, қаржы қызметі нәтижесінің есеп ... ... есеп ... ақша ... есеп ... анықтама хаты және есеп
саясаты болып келеді.
Құнды ... ... ... ... ... ... ... қағаздар, сатуға жарамды құнды қағаздар, қазыналық
міндеттемелер, жоғары ликвидті ... ... ... бірге капиталға
арналған инвестициялар. Банк құнды қағаздарды келесідей топтамаларға, яғни
қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді, ... және ... ... қағаздарға
бөледі. Құнды қағаздар бойынша аударымдар мен сияпаттар ай ... ... ... ... ... күнінде жүргізіледі. Амортизация шегерімі (
сыйақы ) ... ... ... ... бойынша, оларға иелік ету уақысында
бірқалыпты жүргізіледі және ол ... ... ... ... шоттарында
көрінеді. Құнды қағаздар сатып алуға байланысты шығындар, ... ... ... ... есеп ... банк меншікті сатып алатын не
сататын болса, сонымен қатар қызметті шетел ... ... ... ... болса, депозиттерді шетел валютасы сомасымен
есептелсе, шетел валютасымен активтерді сатып алатын ... ... ... ... операцияларды корреспонденттік шоттармен жасайды. Бірінші
баланс анықтамаларында шетел ... ... мен ... ... ... ол ... ... яғни жасалған операция
уақытысымен анықталады. ... ... ақша ... келесі
кезеңдерде қайта бағаланады. Қайта бағалаудағы курстық айырмашылық шетел
валютасын қайта бағалаудағы ... пен ... ... ... ... есебі жеке шот беттерінде жүргізіледі, ол әр қарыз
алушыға және жеке қарыз үшін ... ... ... ... ... ... және ... өзіндік құнын есептегенде, қарыз
жеделділігі, ... ... ... ... ... қабілеттілігі,
пайыз мөлшерлемесінің деңгейі және ... ... ... ... ... ... және қалқымалы болуы мүмкін.
Қарыз қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді болып сараланады.
Мүлік кепілдігінің есебі меморандум шотында ... ... ... ... құнын көрсетілуінде жүргізіледі. Егер қарыз мүлігі ... шот ... ... есебі жүргізілмейді. Кепілдік документі
касалық сақталымдарда сақталады.
Банк міндеттемесінің есебі. Банк ішкі ... ... және ... операцияларды жүргізу ережесіне сәйкес депозиттерді тартқанда
жүргізеді. Бухгалтерлік есепте депозиттер ақша шотқа ... ... ... ... ... ... ... пайызы ұсынған
несие пайызынан төмен болуы керек. Бухгалтерлік есепте депозит міндеттемесі
депозитті тартқандағы валютада көрініс ... ... ... ... ҚР ... ... 3 наурыздың
2001 жылғы №58 қаулысымен бекітілген « ҚР ... ... ... және
ұйымдардың операциялары және басқа жүргізілетін операция түрлері мен
кассалық операциялар ережелерін ... » ... ... ... ... ... 6-бухгалтерлік есеп стандарты
Негізгі- құралдар есебіне сәйкес жүргізіледі. Негізгі құралдар ... Бас ... банк және осы ... ... ... ... банк ... баланс құны меморандум шотында көрініс
береді. Негізгі құралдар баланста алғашқы құны, ... ... үй ... ... ... ... алынады.
ҚР – ның Конститутциясы бұйырғандай, заңды түрде белгiленген ... және өзге де ... ... төлеу әркiмнiң борышы әрі
мiндетi болып табылады.
Салық есептілігі – салық төлеушiнiң, ... ... ... берiлген жазбаша өтiнiшi және (немесе) электрондық құжаты, онда
салық салу объектiлерi мен салық ... ... ... туралы,
сондай – ақ салық мiндеттемелерiн есептеу мен салық және бюджетке төленетiн
басқа да ... ... ... мен ... ... ... ... туралы мәлiметтер беріледі.
Салық есептілігі декларация немесе ... ... ... мен ... ... байланысты объектiлер туралы ақпараттарды
ашатын оның қосымшасынан және ... ... бір ... болып
табылатын қосымша формадан құралады.
Салық төлеушiлер, салық агенттері және салық органдары үшін ... ... ... ... ... ... ... 5 жыл бойы;
- қызметiн жер қойнауын пайдалануға арналған келiсiм-шарттарға
сәйкес жүзеге асыратын ... ... ... – жер қойнауын пайдалануға
арналған келiсiм – шарттың қолданылу мерзімі аяқталған ... 5 жыл ... ... ... ... ... қою ... (бес жыл) күнтiзбелiк
бiр жылдан аз уақытта бiтетiн кезең үшiн ... ... ... ... ... ... есептілігін сақтау мерзiмi бiр ... ... Ақша ... мен ... есебі.
Нарықтық экономиканың ең негізгі талаптарының бірі – жеткілікті ... пен ... ... ... ... ... ұстап тұру болып табылады. Бұл талаптың орындалуы ақша
қаражаттарының қозғалысын талдауға негізделеді. Бұндай талдау тұрақты ... ... ... ... ... ақша қаражаттарымен
дұрыс қолдана алмау кезінде немесе ақша ... ... ... ... маңызды болып келеді, керісінше болған жағдайда
тіпті өте табысты кәсіпорынның өзі ... ... ... ... ... қозғалысы туралы есеп кезең ішіндегі ақша
қаражаттарының қозғалысы туралы ... ... ... қызмет немесе қаржы қызметі бойынша жіктей отырып білдіруі
тиіс.
Компания операциялық, инвестициялық қызмет немесе ... ... ақша ... ... ... ... ... қызметінің
сипатына неғұрлым сәйкес келетіндей береді. Қызмет ... ... ... осы ... ... ... ... әсер етуін, оның
ақша қаражаттары мен ақша қаражаттарының баламаларының сомасын ... ... ... ... ... Бұл ... сонымен бірге
қызмет түрлері арасындағы өзара байланысты бағалау үшін де пайдаланылады.
Бір ... әр ... ... ақша ... ... ... ... Мысалы, кредитті ақшалай өтеуге пайыздар, сондай-ақ
борыштың ... ... да ... онда пайыздарды құрайтын бөлігі
операциялық қызмет ретінде ... ал ... ... ... ... қызметі ретінде жіктелуі мүмкін.
Бұл есептілік кәсіпорынның меншік иелеріне және де кредиторларға
қызықты болып ... ... ... ... ... ... ақша
ағымдарынның қозғалысы туралы біле отырып, табысты дұрыс бөлу және қолдану
саясатын ... ... ... ... Ал ... ... ... болашақтағы қарыздық қаражаттарын өтей алу мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... есеп оны ... есептілігінің
қалған нысандарымен бірге пайдаланған кезде ... ... онда ... ... мен мүмкіндіктерге бейімделу үшін пайдаланушыларға
компанияның таза ... ... оның ... ... мен ... ... қоса ... және түсімдер мен ақша
қаражаттары ... ... мен ... әсер ету ... ... ... Ақша ... қозғалысы туралы ақпарат
компанияның ақша қаражаттары мен ... ... ... ... ... ... және ... әр түрлі компаниялардағы ақша
қаражаттарының болашақтағы түсімдері мен төлемдерінің дисконтталған құнын
бағалауға және салыстыруға арналған үлгілерді ... ... ... ... әр ... ... операциялық көрсеткіштері туралы
есептіліктің салыстырмалығын ұлғайтады, бұл бірдей операциялар мен ... ... әр ... ... ... ... ... жояды.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы тарихи ақпарат ... ... ... сомасының, уақытының және айқындығының
индикаторы ретінде жиі пайдаланылады. Ол сондай-ақ ақша ... ... ... ... ... ... ... пайдалылық пен ақша қаражаттарының таза қозғалысы және бағалар
өзгеруінің әсері арасындағы ... ... ... пайдалы болады.
Операциялық қызметтен түсетін ақша қаражаттарының түсімдерінің және
төлемдерінің мөлшері компания операциялары кредиттерді ... ... ... дивидендтер төлеу және қаржыландырудың сыртқы
көздеріне жүгінбестен жаңа инвестицияларды ... ... ... ақша ... ... қамтамасыз ететін дәрежедегі басты
индикатор болып табылады. Операциялық қызметтен түсетін ақша қаражаттарының
бастапқы операциялық ... мен ... ... ... бөлігі
туралы ақпарат басқа ақпаратпен үйлесе отырып операциялық қызметтен түсетін
ақша қаражаттарының болашақ қозғалысын болжау үшін ... ... ... түсетін ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Сөйтіп,
әдеттегідей, олар таза пайданы және залалды ... ... ... ... да ... ... ... табылады. Операциялық қызметтен
түсетін ақша қаражаттары қозғалысының мысалдары мыналар болып табылады:
а) тауарларды ... және ... ... ... ақшалай түcімдер;
б) жалдаудан түсетін ақшалай түсімдер, қаламақылар, комиссиялық сыйақылар
және басқа да табыс;
в) тауарлар мен ... ... үшін ... берілетін ақшалай
төлемдер;
г) қызметшілерге және олардың атынан басқа тұлғаларға ақшалай төлемдер;
д) ... ... ... ... мен талап арыздары,
жылдық жарналар және ... да ... ... ... ақшалай
түсімдері мен төлемдері;
е) егер бұлар тек ... ... ... қызметтермен
байланыстырылмайтын болса, ақшалай төлемдер немесе ... ... ... ... ... ... салық үшін өтемақы; және
ж) коммерциялық немесе сауда мақсатында жасалатын ... ... ... мен төлемдер.
Бір жабдық сату сияқты кейбір операциялар таза пайданың немесе
залалдың ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Алайда, ... ... ... ақша
қаражаттарының қозғалысы ... ... ... ... қозғалысы ретінде жіктеледі.
Компанияның коммерциялық немесе сауда мақсатында бағалы қағаздары мен
кредиттері болуы мүмкін, бұл ... олар ... ... сату үшін сатып
алынған босалқы ретінде қарастырылуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... және сатуға байланысты туындайтын ақша
қаражаттарының ... ... ... ... жіктеледі. Осыған
ұқсас, қаржы компаниялары беретін ақша аванстары мен кредиттер де ... ... ... ... ... олар ... ... келтіретін негізгі қызметіне жатады.
Инвестициялық қызметтен түсетін ақша қаражаттарының қозғалысы ... жеке ... зор ... бар, ... ол болашақ кіріс пен ақша
қаражаттарын молайтуға арналған ... ... ... ... ... туралы айғақтайды. Инвестициялық қызметтен
түсетін ақша қаражаттары мысалдары мыналар болып ... ... ... ... емес және басқа да ұзақ мерзімді активтер
сатып алуға арналған ақшалай ... ... ... ... және ... өндірістің негізгі құрал-жабдықтарына байланысты
төлемдер жатады;
б) негізгі құралдар, материалдық емес және басқа да ұзақ ... ... ... ... ... ... компаниялардың үлестік немесе борыш ... және ... ... ... ... ... ... ақшалай төлемдер (ақша
қаражаттарының баламалары ретінде қарастырылатын осы құралдар үшін және
коммерциялық немесе сауда ... ... ... ... басқа компаниялардың үлестік немесе борыш құралдарын және бірлескен
қызметке қатысу ... ... ... ... түсімдер (ақша
қаражаттарының баламалары ретінде қарастырылатын осы құралдар үшін ... ... ... мақсатына арналған ақшалай ... ... ... ... ... ақшалай төлемдер мен кредиттер (қаржы
компаниялары берген аванстық төлемдер мен ... ... ... ... ... ... мен кредиттер қайтарылымынан алынған
ақшалай түсімдер (қаржы институттарының аванстық ... ... ... келісім-шарттар коммерциялық немесе сауда мақсаты үшін жасалған немесе
төлемдер қаржы қызметі ретінде ... ... ... мерзімді
келісім-шарттар, опциондар мен своптар бойынша ақшалай төлемдер; және
з) келісім-шарттар ... ... ... ... үшін ... немесе
түсімдер қаржы қызметі ретінде жіктелетін жағдайларды қоспағанда, мерзімді
келісім-шарттар, опциондар мен своптар бойынша ақшалай түсімдер.
Келісім-шарт ... бір ... ... ... ... ол ... ақша ... қозғалысы хеджирленетін позиция
бойынша ақша қаражаттарының қозғалысы сияқты бағаланады.
Қаржы қызметінен ақша қаражаттарының қозғалысы туралы ақпаратты ... зор ... бар, ... бұл ... ... ... беретін
инвесторлардың ақша қаражаттарының болашақ түсімдеріне қатысты талаптарын
болжау үшін қажетті. Қаржы қызметінен түсетін ақша ... ... ... болып табылады:
а) акциялар эмиссиясынан немесе басқа да үлестік ... ... ... ... ... ... алу ... өтеу үшін акция иеленушілеріне
ақшалай төлемдер;
в) қамтамасыз ... ... ... ... ... облигациялардан, кепілдік және басқа да ... ... ұзақ ... ... ... түсімдер;
г) кредиттік сомаларды ақшалай өтеу; және
д) қаржылық жалдау бойынша берешекті ... үшін ... ... ... ... ... мен материалдан тыс активтердің есебі
Негізгі қаражаттар дегеніміз – ұзақ уақыт бойы (бір ... ... ... ... да, ... емес салада да еңбек құралы
ретінде іс-әрекет ететін материалдық активтер ұлттық комиссиясы.
Негізгі қаражаттар есебі Қазақстан ... ... ... 1996 ж. 13 ... ... бекітілген қаржы-шаруашылық
қызметтің бухгалтерлік есебі шоттарының Бас жоспарына сәйкес ... ... ... ... ... белгілеу мен орындалатын іс-
қызмет аясына байланысты жіктеледі.
1. жер;
2. үйлер;
3. ғимараттар;
4. машиналар мен жабдықтар;
5. табыстау қондырғылары;
6. көлік ... ... да ... ... ... ... бар негізгі қаражаттар алынған сәтінен ... ... ... ... ... қойылады (жұмыс жасамайды) –уақытша қолданылмайды;
• қоймада тұрады (қорда) – ... ... ... қолданыстағы негізгі қаражаттарды ауыстыру үшін қор
құрайды;
• жалға берілген немесе алынған – басқа ұйым тапсырған ... ... ... жал мерзімі шартпен белгіленген негізгі
қаражаттар.
Материалдық активтерді негізгі қаражаттар деп танитын ... ... ... қажеті шарт болып табылады. 6 «Негізгі қаражаттар есебі» БЕС
мен 16 «Негізгі қаражаттар» ҚЕБХС-на сәйкес негізгі ... ... ... бастапқы құн немесе өзіндік құнмен – активті немесе ... сол ... ... ... ... әділ бағаның немесе
төленген ақшалай қаражаттың немесе оның ... ... ... ... ... бір күнде қолданыста жүрген нарықтық баға
бойынша негізгі қаражаттық құны;
• өткізу ... ... ...... ... және ... ... тараптар арасында жасалған операциялар кезінде активті
ауыстыруға болатын сома;
3.5 Тауар-материал қорлары мен ... ... ... ... ... жері ... ... субъектісінің қоймасында және субъектісінің бухгалтериясында
есептелінеді. Материалдық құндылықтардың коймадағы ... ... ... ... ... қоймадағы жұмыстың дұрыс
жүргізілуіне және жұмыстың қалай ... ... ... ... ... ... ... бөлек сақталуы
тиіс. Материалдардың маркасы, сорты, көлемі, ... ... ... ... ... ... ... және тағы да
басқа көрсеткіштері картон немесе фанерге жазылып, материалға байланып
немесе жапсырылып қойылады. ... және ... ... ... есебі белгіленген түріне сәйкес олардың ішінде
сорттары мен маркалары бойынша жүргізіледі. Қоймада материалдық
құндылықтардың тек қана ... ... ... Материалдардың
әрбір номенклатуралық номері бойынша бөлек үлгілі түрі М - ... ... Бүл ... ... ... ... көлемі , сорты, өлшем бірлігі, ... ... ... бағасы көрсетіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... бухгалтериясы дайындап, одан
кейін кіріс ету ордерімен (реестр) ... ... ... ... ... ... меңгерушісі алынган карточкаға материалдық
құндылықтардың қай жерде сақталып тұрғаны жайлы ... ... ... - ... ... - ... ... сол
материалдарға жауапты адам жүргізеді. Кейбір жағдайда материалдарға
жауапты ... ... ... ... карточкалық есебін жүргізу жұмысы
басқа адамға, яғни есепшіге немесе ... ... ... түрі ... ... аз ... шаруашылық
субъектісінің қоймаларында бұл карточканың орнына материалдар есебін
тиісті түрде жүргізуге ... ... ... есеп кітабында
жүргізуге болады. Мұндай жағдайларда шоттық есеп кітабында қойма есебінің
карточкасындағы деректер болуы қажет. Қоймашы белгілеген тәртіп ... ... ... ... ... ... және ... шығарылуы операцияларын, олардың іске асырылған күнін
қойманың есеп карточкасына жазып, онда материалдық құндылықтардың сол
күннің соңындағы ... ... ... ... Бұл ... ... ... операциядан кейін шығарылып отырылады.
Айта кететін жағдай, ай ... ... ... ... ... немесе алынып болғанына қарамастан лимиттік ... ... ... ... ... болмаған материалдар үшін
келесі айға жаңа лимиттік - заборлық карта ... ... ... ... ... есеп карточкасының деректері негізінде
жабдықтау бөліміне ... әр ... ... ... ... қор ... аутқуы, көптен бері пайдаланбай жатқан материалдар
жайы деректер беріп ... ... ... ... ... ... ... отыруы керек. Бухгалтерия қызметкері жиі
- жиі (апта сайын, 10 күнде) қоймашымен қоймадағы операцияларды ... ... ... ... дұрыс жазылуын, ... ... ... ... және карточкадағы материалдар қалдығының
дұрыс шығарылуын тексеріп отыруы ... ... ... ... және оны ... ... ... қызметкері
есеп карточкасының тиісті жолына қол қояды. ... - ... ... ... ... ... бухгалтерияға
материалдарды кіріске алуы ... ... ... ... меңгерушісінің бухгалтерияға тапсыратын құжаттары үлгілі түрі М - 18А
қабылдау - өткізу регистрына тіркеледі. ... ... ... бойынша бухгалтерия қызметкері әр операцияның дұрыстығын
тексергені және құжатты қабылдағаны жайында карточкаға қол қояды. Мүндай
жағдайда құжаттарды қабылдау - ... ... ... керегі болмайды.
Егер орталық қойма немесе цех қоймасы шаруашылық субъектісі басқармасынан
қашық жерде орналасқан жағдайда жүргізілетін операциялардың дұрыс
құжатталуы, материалдарға жауап беретін адамның есеп ... ... ... ... тексеріледі. Мұндай жағдайда кіріс және
шығыс ету құжаттары белгіленген уақытта регистрлармен бірге бухгалтерияға
табыс етілуі керек. ... ... ... ... ... қойма басшысы белгіленген күні бухгалтерияға екі дана етіп
материалдың ай соңындағы қалдық ведомосын (тізімін) тапсыру керек.
Ведомость құрамыда өзгеріс (кірісі мен ... бар ... ... онда тек қана ... ... ... көрсетіледі. Ведомосқа
цех, қойма, бөлімше бастығы және ол құжатты толтырушы ... ... ... ... ... кейін ведомостың бір данасы жіберілген
қателер жөніндегі ескертумен қоймаға қайтарылады. Материалдардың есебін
жедел оперативтік, бухгалтерлік, ... ... ... ... есеп карточкамен қатар үлгілі түрі М - 20 қоймадағы
материалдар қалдығын есептеу ведомосы ... ... ... карточкалардағы әрбір ай ... ... ... ... ... ... ... қалған қалдықтарын осы ведомосқа көшіріп жазады. Ведомоста
материалдар қоймалық есепте қаралған номенклатуралары бойынша аралық
шоттарға (субшоттарға) және ... ... ... күйінде
көрсетіледі. Бухгалтерияда материалдардың қалдығы олардың
жоспарланған есептеу бағасына көбейтіліп, ай аяғына ... ... ... ... Егер ... материалдар номенклатуралары
аз болған ... ... ... ... ... ... есеп карточкасында қою арқылы босатуға болады. Мұндай карточкалар
тек 1 (бір) айға ғана ... ай ... ... ... айда ... ... жаңа ... есеп карточкасы
ашылып, оған материалдардың ай басындағы қалдығы жазылады. Құрылыс
ұйымдарының құрылыс басындағы ... ... ... ... ... ай сайын материалдардың ... және ... ... ... түрі М -19А ... ... есеп беріледі. Бұл ... ... ... жауапкершілігіндегі материалдардың барлығы кіргізіледі.
Материалдық ... ... ... ... ... ... ... олардың
кірісі мен шығысын сандық және ақшалай өлшемде есептеу көзделеді. Мұндай
есептік ұйымдастырылудың көп ... ... ... ... ... жетілдіріліп келеді. Есеп жұмысына есеп регистірінің мүлде
ұжымдық жаңа түрлері еңгізіліп, есеп жұмысының ... ... ... ... есеп беруі жұмысын біртіндеп қысқартады.
Соңғы кезге дейін бухгалтерияда материалдардың сорттық, сандық бағаларының
есебін карточкаларда жүргізіп келеді. Номенклатуралы нөмірлері ... ... ... ... ... ... жасалған әр бір
құжат деректері тиісті карточкаларға жазылуы керек. Ай біткеннен кейін әр
карточка бойынша ... ... мен ... қорытындысын шығарып,
олар жылдық айналым ведомостына жазылады. Сөйтіп, бухгалтериядағы карточка
қоймадағы жазылған деректер қайталанады. Айырмашылығы қоймадағы карточкада
сандық есеп ... ... ... ... есеппен қатар
олардың құндары да көрсетіледі. Бухгалтерияда материалдардың сорттық,
сандық, бағалық есебін жүргізу көптеген адам күшін және уақытты керек
етеді. Сондықтан да ... ... мен ... ... кей ... кешігіп қалып отырады. Мұндай есеп материалдарға дер
кезінде көмек жасауға жетілдірілген айналым ведомостін пайдаланып,
жүргізілген сорттық, сандық есебінде орын ... бұл ... ... ... ... ... ... сандық,
бағалы карточкалар пайдаланылмайтын болады. ... ... ... ... ... ... ... қалдығы шығарылады. Ай
біткеннен кейін 10-15 күн ішінде материалдардың айналымы мен ... ... ... ... Бұл ... пайдалануда бухгалтерия
жұмысын жеңілдеткенмен ... ... Ол ... ... сандық есебі мен бухгалтерияда осындай есеппен ... ... бұл екі ... көбіне бір - бірімен есеп
байланыссыз материалдар есебін одан әрі ... ... ... ... ... ... ... болады.
Егер ай бойы материалдарға кіріс, шығыс болса, онда саны мен сапасы келесі
айға ... ... ... ... карточкасы М -20 ведомосында
сандық өлшемде көрсетілген материалдар жоспарлы бағасына ... әр бір ... ... мен ... ... бойынша
сомалары есептеліп жазылады. Материалдардың сомалық есебі синтетикалық
шарттар ... ... ... әр бір ... ... ... ... алдымен әр цех бойынша және шарттар материалдардың
кіріс - шығыс №11 ведомоста топтастырылады. Ал №10 ... ... ... түскен материалдар сонымен ... ... ... ... бойынша ... ... ... №10 ... негізінде үлгілі түрі 10
-1 шығындарды есептейтін журналға жазады.
Құрылыста ... ... ... ... ... үй қүрылыс
комбинаттарында, өндірістік - технологиялық жинақтау ... ... ... ... ... ... ... жүмсалатын
материалдардың мөлшері ай аяғында қалдықтарды түгендеумен анықталады. Жедел
бухгалтерлік әдіспен есеп жүргізбейтін кейбір ұйымдар орталық ... ... ... ... есеп береді. Бухгалтерия қызметкері қойманың есеп
беруімен бірге алғашқы ... да ... ... Есеп бергендегі ай
бойы құрамында өзгеріс болмаған материалдардың ай басындағы саны мен сомасы
сол күйінде келесі айға ... М — 20 ... ... әр ... қалдықтары оның қоймадағы карточкадағы қалдықтарына әр қашан
тең болуы шарт. Сондықтан бухгалтерия материалдардың әр бір ... М - 20 ... ... ... ... ... қалдықтарына
сәйкестігін жиі тексеру керек. ... ... ... қорапқа жинау және ярлыктармен белгілеуге жіберіледі.
Құжаттардың алғашқы данасы ұзақ мерзімді есептік ... ... ... ... ... ... ... бойынша сақталу
орнында қалады. Бұлар ... ... ... ... ... ... есебі карточкасы мен материалдар қалдықтары
кітабының берілгендерін ... және ... ... ... үшін
жасалады.
3.6 Еңбек және оның төлеу есебі
1. Еңбек пен еңбекақы есебінің негізгі міндеттері
2. Жұмысқерлер мен ... ... ... ... пайдалану
есебі.
3. Тарифтік жүйе бойынша еңбекақы жүйелердің өлшемі, оның ... Өнім ... ... Еңбекақы, оның түрлері, мысандары, жүйелері.
6. Орташа еңбекақы есептеу
7. Еңбекақыдан ұсталынатын ұсталымдар бойынша есепайырысу
8. ... ... және ... ... пен ... есептеріне мыналар жатады:
1) Өнім өндіруіс, жұмысқа кеткен еңбекпен есептелген еңбеақыны дұрыс
анықтау.
2) Еңбек өнімділігінің өсуін бақылау.
3) Есептелген ... ... ... өнімдарымдарды
бақылау.
4) Еңбекақы бойынша дер кезінде дұрыс есепайырысу.
5) ... ... ... қажетті мәліметтер алу.
6) Еңбек және еңбекақы жөнінде статистикалық және бухгалтерлік есеп
беру.
Сонымен қатар мынандай шараларды жүзеге ... ... ... ... ... тиімді қолдану.
б) еңбек және өндірістік басқрудан ғылыми және тәжірибелік үлгілері
қолдану.
в) еңбекақы төлеудің сйыақылы ... ... ... ... ... ... ... дұрыс атқарылуын қолдану.
г) еңбекті есепке алуды, еңбекақы есептеуді озық әдістерді қолдану арқылы
өңдеуді жетілдіру және жеңілдету.
Жеке ... деп ... ... турақты жұмыс істейтін әртүрлі
санаттарға жататын жұмыскерлерді айтамыз.
Жеке құрамның қозғалысының есебін кадрлар бөлімі жүргізеді.
Жеке ... ... ... ... ... ... басқару қызметкерлерікіші қызмет көрсетуші қызметкер
3. инженерлі техникалық жұмыскерлер
жұмысшыларды өндіріске қатысына байланысты былай жіктейді:
1. негізгі
2. өндірістік
3. өндірістік емес
4. ... ... ... ... ... болып күрделілігіне, жұмысшылар мен
қызметкерлердің мамандық ... ... әр ... ... ... ... дәрежесіне қарап әр түріне ... ... ... анықтау болып табылады.
Жұмыстың күрделілігіне қарай еңбектің мөлшері тарифтық жүйеде қалады.
Тарифтық жүйенің негізгі элементтері болып мыналар табылады:
1. тарифтық кесте
2. тарифтық ... ... ... ... ... ... ... мөлшерінің үлгісі, кестесі жасалады.
Тарифтік жүйегі белгілеуде жұмыстарының ... ... ... ... ... ... Жұмысшыларға кәсіби деңгейін
білдіретін арнайы разрядтар белгіленеді. Разряд жоғарлаған сайын төлемақысы
өседі, разрядтқа әртүрлі ... ... ... ... мен ... әр ... арасындағы
төлеуге тиісті есептелген еңбекақы мөлшерінің ара қатынасын анықтайды.
Тарифтік кестеде тарифтік ... ... ... ... ... ... өте қарапайым және жеңіл 1 – ші дәрежелі еңбекке төленетін
еңбекақы мөлшеріне ... ... ... ... ... ... ... операция бойынша жұмыстың санына, сапасына сәйкес жеке – ... ақы ... және ... өндірілген өнімдер, атқарылған жұмыстардың жалпы көлемінің ең соңғы
операциясы орынданғаннан кейінгі анықтау жүйесі.
3. еңбек пен еңбікақы өндірістің түріне ... ... ... ... ... өнімнің көлемін анықтау үшін әрбір
операциядан кейін өндірілмей, аяқталмай қалған өндірістің ... ... ... өнімді қабылдауды техникалық қабылдау
бөлімі жүзеге асырады.
Жұмысшы қызметкерлерге есептеліп төленеді.
Негізгі нақты жұмыста болған уақытына, қызметіне есептелінеді.
Жұмысшы қызметкерлерге ... ... ... ... ... уақытына, қызметіне еептелінеді.
Жұмысшы қызметкерлеріне есептелінеді.
Жұмысшы қызметкерлеріне есептелген еңбек ақы ... және ... деп 2 ... ...... ... болған уақытында, яғни сол жұмыста ... ... ... орындалған жұмысына, атқар қызметіне және
жұмыс істеген уақытына сәйкес келеді.
Қосымша – еңбек уақытына және ... ... ... сәйкес жұмыста
болмаған жұмысшы қызметкерлерге есептелетін еңбекақы.
Мыналар жатады:
1. еңбек демалысына есептелетін демалыс ақы
2. декретке есептелетін төлемақы
3. жас балалы ... ... ... берілетін үзілістерге
берілетін еңбекақы
4. мемлекеттік және қоғамдық жұмыстарды атқаралғаны үшін
5. жұмыскерлердің кінәсінан болмаған жұмыстағы іркеләстер үшін ... ... және ... оқуорындарында, мамандығын көтеру курстарында және
әскери жиындарға төленетін төлемдер.
Еңбекақының нысандары жалпы еңбекақы: 1. мерзімді
2. кесімді
болып 2 – ге ... ... ...... өнім ... ... қарамастан
жұмыс естеген уақытына, яғни жұмыста болған уақытына төленеді.
Мерзімді еңбекақы мынадай жүйлерін бөлінеді: 1. жай
2. сыйақылы
Жай ... ... ... ... ... ... ... кесте
немесе сипатта көрсетілген мөлшер бойынша есептеледі.
Сыйақылы мерзімдер шаруашылығында қабылданған ... ... ... ... ... көрсеткіштеріне қарай және жалпы өндірістік
көрсеткіштердің нәтижесіне қарай есептеледі.
Кесімді еңбекақы өндірілген ... ... ... үшін ... ... баға ... жұмыс уақытында өндірілуге тиісті өнім көлемі мен
сапасына негізделіп белгіленеді.
Кесімді еңбекақы нысаны мынандай ... ... ... ... Үдемелі
4. Аккордты
5. Жанама
Тікелей нысан – жүйе бойынша бір ... ... бір ... ... ... ... түгендей тек қана белгіленген еңбек
бағасымен есептеледі.
Үдемелі нысан жүйе бойынша ... ... ... ... ... үшін қосымша есептеледі.
Аккордтық кесімді жүйе бойынша алдын ала ... ... ... ... ... баға қою арқылы еңбекақы есептеу.
Жанама кесімді жүйе бойынша жұмыстан кейін өндіріс құрал жабдықтарының
жұмысқа қабілеттілігіне қамтамасыз ететін ... ... ... ... белгіленген көлемге есептелетін еңбекақы.
Жұмыстан кейін артық уақытына жұмыс істегені үшін 1,5 және 2 ... ... ... ... ... ... ... да 2 еселеніп
есептеледі.
Еңбекақыдан мынадай аударымдар мен ұстанымдар жүзеге асырылады:
1) Есептелген еңбекақының 10 % - ы ... ... ... Табыс салығы
3) 1273 төменгі есептік көрсеткіш алып тасталынады.
4) Партиялар, кәсіподақ мүшелерінің ... Іс ... ... соманы
6) Коммуникативтік қызмет, пәтер ақысына зиян ... ... ... ... ... ... ... 3350 шоты мен 10 – нен
журнал ордерінде жүргізіледі 3350 кредитінде ... ... ... аудурылған аударымдар мен ұстанымдар және нақты қолға
берілген еңбекақы сомасы көрсетіледі.
Дт ... 3350 – ... ... 3350 - өз ... ... Фабрик
8310. 3350 – көмекші өнд.
8410. 3350 – үстеме шығ. өнім соғу, қызмет
7110. 3350 – көрсетуге байланысты
7210. 3350 - әкімшілікинституты
2930. 3350 – ... ... 3350 – ... ... ... ... өзіндік құнын калькуляциялау және өндірістегі шығындар есебі.
Өнімнің бір өлшемін өндіруге жұмсалған шығынның есебін – калькуляция
дейді. Калькуляция – ... ... ... жекелеген түрлері
өлшемінің, өзіндік құнын анықтау үшін негіз болып саналады. Шығындарды
баптар бойыша калькуляциялау – ... мен ... ... ... ... ... ... талдауға мүмкіндік береді.
Шығындар топтастырудың калькуляциялық принцпі біздің елде және
шетелдерге халық шаруашылығының барлық ... ... ... ... негіз болады. Шығын баптары бойыша үлгі
топтастыру мына түрде болады:
1) шикізат, негізі материалдар, шала өнімдер, жиынтықтаушы бұйымдар
(қайтарылатын қалдықтарды шегергенде);
2) қосалқы ... ... ... ... ... технологиялық мақсаттарға арналған энергия;
5) өндірістік жұмысшылардың негізгі және қосымша
жұмысақысы;
6) ... ... ... ... (өтелім);
8) өндірісті дайындау мен игеруге жұмсалған шығындар;
9) жабдықтарды күту мен пайдалану жөніндегі шығындар;
10) цехтық ... ... ... ... ... ... ... өндірістік өзіндік құны:
12) өндірістен шығындар.
Өнімнің толық өзіндік құны.
Келтірілген жіктеуде шығындардың ... жеті бабы ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнына тікелей жатқызылады. Қалған баптары
кешенді. Өндіріске қызмет ету және басқару жөніндегі шығындар үш түрлі
кешенді баптарға ... ... ... ... ... ... шығындар – өндірісті ұйымдастыруға, басқаруға жұмсалған
шығындар, олар:
– әлеуметтік сақтандыру төлемдермен ... ... ... төлеу;
– цехтың негізгі құралдарының амортизациясы, жөндеуі және
күтуі;
– құнсыздау және ... ... ... ... және қауіпсіздік техникасы шығындары;
– осы баптарда қарастырылмаған басқа да ... ... ... жетіспеушілігі, әр түрлі ысыраптар себебінен
шығындар, т.б.
Жалпы өндірістік шығындарға мыналар жатады: кәсіпорынның
әкімшіл–басқару персоналды ұстауы, жалпы өндірістік негізгі қорларды күту,
амортизациялау мен ... ... ... ... ... ... тыс шығындар – негізінде өнім өткізуге байланысты
шығындар мен әр ... ... ... күту мен пайдалану шығындарына – жабдықтар мен көлік
құралдарының амортизациясы, ағымдағы жөндеу, қызметкерлердің жұмысақысы
жатады.
Цехтық шығындар мен жабдықтарды күту мен пайдалану жөніндегі
шығындардың ... ... ... ... ... ... шығын элементтері бар. Өндіріске қызмет ету мен басқару
жөніндегі шығындардың, өнімнің өзіндік құнындағы үлес салмағы жоғары
болғандықтан, олардың шығндарын кемітудің ... ... ... өнім және оны өткізу
Бухгалтерлік есеп кәсіпорынның жалпы есеп ... ... ... және ... ... ... ... Қаржылық есеп деректері
кәсіпорын құпиясы ... ... да ... пайдаланушыға арналады.
Басқарушылық есеп объектілері кәсіпорынның өндірістік ... ... ... ... ... әдебиеттерде оны өндірістік есеп
деп береді. Өндірістік есеп ақпараты ... ішкі ... ... күні ... есеп кәсіпорынның өндірістік шығындары мен
табыстарын ... ... және ... қызмет
рентабельділігін көтеру резервтерін анықтаумен айналысады. Бұл ... ... ... ... және сатумен байланысты барлық
операцияларды айқын сипаттауы қажет. Өндірістік есептің негізгі ... ... мен ... ... ... есеп жүргізу;
жауапкершілік орталықтары бойынша есеп жүргізу;
шығындар мен табыстар есебін өнімдер (жұмыстар, қызметтер) бойынша
есепке ... мен ... ... ... есеп жүргізу есепті кезеңде
өнімдер (жұмыстар, қызметтер) өндіру ... ... ... орын ... және ... сату ... ... өтелгенін
көрсетуі қажет.
Жауапкершілік орталықтары бойынша есеп жүргізу ... ... ... ... ... ... ... мақсатында олардың арасындағы бөлінуін көрсетеді.
Шыгындар мен табыстар есебін өнімдер (жұмыстар, ... ... алу ... ... өнім ... ... рентабельділігін
анықтауға мүмкіндік береді.
Бүгінгі күні өндірістік есеп тек өнімдерді (жұмыстар, ... ... ... ... ... ... ... кұнын анықтаумен
ғана шектелмейді, оған қоса дайын ... ... ... есебін
жүргізіп, оларды сату нәтижесін анықтаумен де айналысады.
Басқару есебі құрамы бойынша өндірістік ... кең ... ... ... ... ... ол ... есепті кәсіпорын шығындары
мен табыстарын басқару жүйесіне айналдырады.
Басқару есебінің шын ... ... ... ол ... ... мен ... ... (жұмыстар, қызметтердің) өзіндік құнының
есебін жүргізу болып табылады.
Дайын өнім деп ... ... ... өткен, негізгі және қосалқы цехтарының сатуға арналған өнімді
айтады. Дайын өнім - қоймаға немесе ... ... ... ... және ... сәйкес толық өңделіп біткен бұйым
және жартылай фабрикат. Дайын өнімнің өндірісте ... ... ... ... техникалық шарттарға сәйкестігі,
техникалык бакылау (сынау) ... ... ... ... сапасы) және басқадай құжаттармен ... ... ... ... ... алғаны және басқа жайлары -
міндетті түрде актімен рәсімделеді.
Дайын өнімге сыртқа, ... ... ... және ... ... ... ... сипаттағы жұмыстары және көрсетілген қызметгері,
сондай-ақ ... үшін ... ... шала ... ... ... ... қызметтер) өндіру және өткізу жоспарының орындалуы субъект
қызметін ... ... ... болып табылады.
Субъект тұтынушылармен жасасқан шаруашылық шарттарын орындау ретінде
өз өнімін өткізеді, жұмыс ... және ... ... ... бір
бөлігін ол өзінің өнім сату жөніндегі сауда ... ... ... ... ең ... міндеті - өнімнің саны, ... ... ... және ... талаптары бойынша шарт міндеттерін орындау.
Сатып алушыларға (әрбір өндіруші ... ... ... ... ... жеткізілген өнімнің дер кезінде төленуі әрбір субъектінің және
бүтіндей алғанда республика экономикасының ... ... ... ... ... ... өнімді есептеу үшін 1320 "Дайын ... деп ... ... ... шот ... ... өнім ... айналым
қаражатының құрамына кіреді және ол қаржылық есеп беруде нақты өзіндік кұны
бойынша көрініс табады.
Дайын өнімнің нақты өзіндік құны ... ... (ай) ... ғана ... ... ... кезеңде өнім тұрақты ... ... ... ... ... ... сондықтан өнім ағымдағы
есеп үшін есептік бағасы бойынша шартты түрде бағаланады, ол үшін ... ... ... ... ... ... ... құны, тіркелген бағасы
пайдаланылуы мүмкін.
Есептік кезеңнің соңында ауытқудың пайызы мен ... ... ... оның ... ... ... өзіндік құнына дейін жеткізеді.
Ауытқудың пайызы мен сомасы ай ішінде түскен және ай басындағы өнімнің
қалдығынан есептелінеді. ... ... ... ... ... көрсетеді, олар да дайын ... ... ... ... - ... жазумен, ал артық жұмсалғаны - әдеттегі
(дағдылы) - жазумен жазылады.
Ауытқудың пайызын ... ... ... ... ... ... құны бойынша
-Б бұйымы бойынша=630000х8,05%=50715 теңге- артық жұмсалған.
Ауытқу пайызын есептеу және ауытқу ... ... ... ... ... жазу ... 1320 шоты дебеттеледі де, 8010
шоты ... ... ... ... мен меншік капитал есебі
Бухгалтерлік есеп шаруашылық қаражаттарының құрамындағы және оларды жабу
көздеріндегі болған барлық өзгерістерді, шаруашылық ... ... ... ... және дер кезінде көрсетуге арналған. Есеп
мәліметі қолда бар нақты ... ... және ... ... ... ... тиіс, бірақ іс ... есеп ... ... ... ... яғни олардың арасында алшақтық орын алуы
мүмкін. Аталған алшақтық табиғи азаюдың, тасымалдаудың, қайта сортталудың
нәтижесінде, өлшегіш ... ... ... ... ... ... ... т.б. салдарынан
болуы мүмкін.
Ал бұл жыл сайын нақты қолда бар құндылықтардың мәліметін ... ... ... ... етеді, және ол есеп ... ... үшін де ... ... ... ... түгендеу (немесе
түгелдеу) деп атаймыз.
Түгендеу (немесе түгелдеу)-бұл бухгалтерлік есеп ... ... ... ол есеп ... ақша ... ... тауарлы-материалдық құндылықтардың, материалдық емес
активтердің, ... ... ... қолда барын тексеруін және олардың
есп мәліметтерімен салыстыруын көздейді. Меншік түріне (нысанына), қызмет
түріне және ... ... ... қарамастан, оны барлық кәсіпорын
жүргізеді. Ол құжаттаудың міндетті қосымшасы болып табылады. Тек ... ... ... әрі ... ... ... құбылыстар
бухгалтерлік есепте көрініс табады. Ол өзінің ... ... ... ... толық және ішінара болып. Толық түгендеу әдетте, жылына бір ... есеп ... ... жасалады, оның мақсаты ... ... мен ... ... дұрыс көрсету болып табылады. Мұндай
толық ... ... ... ... ... ... ... Ішінара
түгендеу, тек қана түгенделетін объектілердің кейбір бөлігін ғана қамтуы
мүмкін, ... ... ... ... ақша ... ... құралдардың саны т.б.
Түгендеу өз сипатына қарап жоспарлы және кезектен тыс жүргізілуі
мүмкін:
- жоспарлы – алдын ала ... ... ... ... және
мүмкіндігіне сай етіп жүргізіледі;
- кезектен тыс – бұл кәсіпорын басшының тапсырмасы бойынша бақылаушы
органдардың талабы бойынша материалды жауыпты ... ... ... ... ... жүргізіледі. Ол БЕС 24
“Бухгалтерлік есепті ... ... сай етіп ... оның ... ... жүргізудің мерзімі, түгендеу
комиссиясының құрамы және т.б. қағидалар қарастырылады.
Кәсіпорын басшысы түгендеу жұмыстарын жүргізу тәртібін ... ... ... ... құрамын, есепті жылдағы түгендеу санын,
олардың күнін белгілейді.
Түгендеу жұмыстарын жүргізу үшін ... ... ... ... тұратын комиссия болады және оның құрамын ... ... ... ... ... ... органдарындағы және
өндірістегі мүлікті, сондай-ақ қаржы жөніндегі ... ... ... ... қызметкерлерімен бірге түгендеу нәтижелерін
анықтауға және қайта сұрыптауға арналады; ... ... ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық құндылықтарды
қабылдауды, сақтауды және бастауды, реттеуге, есепке ... ... ... ... ... ... жөнінде, сондай-ақ пайдаланылмайтын
мүлікті сату туралы ұсыныстар әзірлеуге; мүлікті сақтауын қамтамасыз ету
жөніндегі шараларды ... екі ... ... ... және ... ... тауарлы-материалдық құндылықтарды түгендеуге, іріктеп
түгендеудің әдістемесі бойынша да бақылау жұмыстарын жүргізуге ... ... ... кем ... және ... бүркемелеу мақсатымен мүліктің нақты қалдығы туралы немесе
артық шыққан тауарлар, ... және ... да ... туралы жазбаға
білі тұра дұрыс емес деректерді енгізбегені үшін ҚР заңдарында белгіленген
тәртіп бойынша ... ... ... ... барын тексеруді бастағанға дейін ... ... ... түгендеу кезіндегі соңғы тізімдерін
немесе материалдық құндылықтары мен ақшалай қаражаттарын есепке алады.
Түгендеу комиссиясының нәтижесі де ... ол үшін ... ... ... сол ... ... ... мүшелері де
қатыса алады және ол да актімен хатталады.
Екі түгендеу аралығындағы кезеңде құндылықтарды ... ... ... ... және қайта өңдеу жұмыстары ... ... ... ... салыстыру тәзімдемесі жасалынады, ... ... ... ... ... салыстырып, олардың
арасындағы айырмашылықтары (ауытқулары) ... ... ... үшін ҚР-нің Мемлекеттік статистика комитеті бекіткен ... ... есеп ... ... үлгілері қолданылады.
Негізгі құралдардың түгендеу жазбасы жалға ... және ... ... қоса ... ... ... ... қолда барын
көрсету үшін қолданылады.
Түгендеу қағазы өндірісті ұйымдастыру ережелері ... ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайларда
қолданылады. Бұл түгендеу қағазы саналған құндылықтармен бірге олардың
тұрған орындарында ... ... және ... да ... көмегімен анықталған
мүліктің нақты қолда бары мен бухгалтерлік есептегі деректердің арсындағы
алшақтығы белгілеу ... ... ... Сортталу нәтижесінде
анықталған кем шыққандар мен артықтардың өзара есеп ... тек ... ... сол ... ... ... үшін, тексерген комиссияның
жұмысын бағалау үшін және ... ... ... ... ... үшін ... болуы мүмкін. Сорттаудың болғандағы жөнінде
материалдық жауапты адамдар түгедеу комиссиясына егжей-тегжейлі ... ... ... ... ... ... ... тұрақты жұмыс істейтін
түгедеу комиссиясының қаруына беріледі және оның кәсіпорын ... ... ал ол ... ... ... ... кейін,
есепке алу туралы тиісті шешімдер қабылданды. Сортталуы (пересортицасы)
бойынша олардың артық ие кем шығуын есепке ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігіне жатқызылады. Егер де
сортталу кезінде нақты жауапты адамдар ... онда оның ... ... ... ретінде қаралады да, кәсіпорынның зиянына жатқызылады.
Сортталу салдарынан ... құн ... ... ... кінәсінен болмаса, ол түгендеу комиссиясының хаттамаларында бұл
аталған айырмашылықтар жауапты ... ... ... ... ... Есеп ... барлық түрлерінің түгенделуінде ... ... ... Бюджетпен, сатып алушымен, жабдықтаушымен, есеп
беретін адамдармен, қызметкерлермен, депоненттермен және ... ... есеп ... ... есеп ... есептелген сомалардың мұқият негізделгеніне саяды. Есеп ... ... ... барлық сатып алушылардың және басқа
дебиторлардың ... ... ... үшін ... ... ... ... көшірмелері жазылады.
Жарғылық капиталдың есебі. Кәсіпорынның жарғылық капиталының мөлшері, сол
ұйымның шығарған акцияларының ... (жай және ... лығы ... сандары, сондай-ақ бір акцияның атаулы (номиналдық) құнына
сәйкес ... ... ... өндірістік кооператив-
тердің жалпы жиналысында бекітіледі. ... ... ... жарғысы
тиісті мемлекеттік органдарда (Әділет министрлігі) тіркеуден өткізілуі
тиіс. Қандайда болмасын қоғамның акциясын ... ... ... ... ... ... үшінші тұлғаға сатуға ұсыныс жасауына құқығы
бар.
Шаруашылық серіктестіктердің жарғылық ... ... ... ақша да, ... ... да, ... те, ... құқық та және
басқа да мүліктер (интелектуалдық қызметтің нәтижесінде берілген құқын да
қоса ал- ... ... ... (қатысушылардың) жарлық капиталына натуралды
нысанда салынатын салымдары ... ... ... келісімі
бойынша немесе барлық құрылтайшылардың жалпы жиналысының шешімі ... ... ... ... бағаланады. Осындай салымдар- дың құнының
сомасы жиырма мың айлық есептік көрсеткіштен асып ... ке- рек, ... ... ... эксперт (бағалаушы) қуаттауы керек.
Шаруашылық жүгізуші субъектілер ... ... ... дың ... салымдары бухгалтерлік құжттармен не болмаса
аудиторлық есеп берулерімен қуатталып бағалануы мүмкін.
Осындай бағалау кезінен ... бес жыл бойы ... ... ... ... өздері қосқан
сомаларының шегінен артық бағаланған ... ... ... ... жауап береді.
Егер де салым ретінде субъектіге пайдалану құқы берілсе, онда
бұл салым үшін төленетін ... ... ... ... ... ... үшін есептелген сомадан анықталады.
Мүліктік құқы жоқ және ... да ... емес ... са- лым ... жасауға рұқсат етілмейді, сондай-ақ қатысушылар
серіктестікке бір-бірінің қарызын өзара есептеуге жатқызуына ... және ... ... ... ... бастапқы мөлшері құрылтайшылардың салым сомасына тең
бо- лады және құжаттарын мемлекеттік тіркеуден өту үшін ... ... ... жүз ... ... ... кем болмауы керек.
Аталған серіктестіктер тіркеуге дейін өздерінің жарғылық
капиталының жалпы сомасының 25℅-тей мөлшерінде ... ... ... ол жар- ... ... ... ... кем болмауы керек.
Жалпы жина- лыстың шемімімен ... ... ... ... ... ... берешегін толығымен өтеуі тиіс.
Ол мезгіл серіктестіктің тіркелген күнінен бастап саналады
және ол бір ... ... ... ... ... ... мер- ... өз үлестері бойынша міндеттемесін орындамаса, онда
қатысушылар өзі- нің есебінен бермеген үлесінің бір бөлігін қосуы керек,
болмаса олардың жар- ... ... ... ... ... азайтылады.
Акционерлік қоғамның жарияланған жарғылық капиталының мөлшері
бірыңғай валюта көрсетілген барлық шығарылған акцияның номиналды (атау-
лы) ... тең ... Ұйым ... ... деп ... ... ... барлығын немесе тек бір бөлігін ғана шығаруы және орналастыруы
мүмкін. Ол жағдайда жабық акционерлік қоғамы ... ... ... жарияланған жарғылық капиталының толық төленуін қарастырады. Ашық
акционерлік қоғамы өзінің жарияланған жарғылық капиталының кем дегенде 25℅
тіркеместен бұрын төлеуі ... ... ... ... ... ашық ... қоғам үшін – бес мың минималды есептік ... ал ... ... – жүз ... ... ... ... жалпы жиналысында анықталған әрі жарияланған
саны- ның шегінде акцияны шығарудың жағдайы, мерзімі, саны ... нің ... ... шығарылған (төленген) жарғылық капиталының деңгейі
шыға- рылатын акцияның номиналдық (атаулы) құнына тең болады. ... ... ... ... ... немесе сатып алынған жә- не
жойылған акцияларына сәйкес өзгеруі мүмкін. Бұл жерде шығарылған ак-
цияның ... ... ... сомасы әрбір қоғам типіне белгілен- ген
минималды деңгейден төмен ... ... ... ... капиталы түгелдей төленіп және
орна- ластырып біткен соң ... ... ... беріледі; жарияланған
капитал мен шығарылған капиталдың арасында айырмасы болса, онда сол сомаға
жарғылық капитал азайтылады.
Жарияланған жарғылық капиталын ... және ... ... акционерлердің жалпы жиналысында қабылданады, бірақ оларды минималды
деңгейден ... ... ... ... кем ... 30 күн ... ... соң,
жария- ланған жарғылық капиталын азайтуға рұқсат етіледі. Бұл жағдайда
кредитор- лар өзінің ... ... ... әрі тез ... талап етуге
құқылы.
Қоғам акциялары жай және айрықша болып келеді.
Заңға сәйкес акциялар акционерлердің ... ... ... дивиденттер алуын;
- қоғамды басқаруына қатысуын;
- қоғам жойылғаннан кейін одан қалған мүлікті ... ... тек иесі ... ... ... ... құқы ... жазу- лы (атаулы) акцияның қозғалысы, яғни акцияның өз ұстаушысын
ауыстыру, қатаң тәртіпте ... ...... ... ... ... белгіленеді. Иесі жазулы (атаулы) акцияның
құнын, тек тізімге енгендер ғана пайдалана ... ... ... бары және ... ... «Жай ... 5010-шы «Артықшылығы бар акциялар», 5030-шы «Салымдар мен
жарналар» шоттары енетін 5000-ші ... ... ... шоттар бөлім-
шесінде жүргізіледі.
5000-ші «Жарғылық капитал» бөлімшесінің шоттары бойынша
қалдығы, оның ... ... ... ... ... ... келуі керек. 5000-ші бөлімшесінің шоттары бойынша жазу
жарғылық ... ... ... ... ... ... ұлғайған
немесе азайған жағдайында құрылтай құжаттарында да ... ... ... ... ... ... ... ларын қарастырайық.
5020-шы «Жай акциялар», 5010-шы «Артықшылығы бар акциялар» шот-
тарының кредиті бойынша акционерлік қоғамның жарғылық капиталына ... ... ... қатысушылардың қарыз сомасы көрініс табады, ал ол
5110-ші «Төленбеген капитал» шотымен корреспонденцияланады.
Шығарылған ... ... ... ... дық құны төленсе, онда ол: 1030;1010 дебеті бойынша және ... ... ... ... ... де ... акциялардың номиналдық құны негізгі
құралдармен, материалдық құндылықтармен және ... да ... ... мына ... ... ... және 5110 ... теледі.
Жоғарыда атап өткеніміздей, ... ... ... ... ... процесі бір жылдан
аспауы керек, егер де бұл мерзім ... онда ол ... ... ... ... немесе оның бір бөлімі, яғни жарғылық капиталына
жетіспей тұрған сомасы 1270 «Есептелген пайыз» шотының ... ... ... ... ... ша ... пайыз түріндегі табыс» шотының
кредиті бойынша көр- сетіледі.
Егер де аталған жағдай орындалмаса, онда жарғылық ... пей ... ... ... түзетулер жасалынады, ол кезде 5110 ... ... және 5030 шоты ... – қызылмен жазылады.
Серіктестіктердің қатысушысы мүшеліктен шығып кетсе, онда оның
үлесін үшінші тұлға сатып алуы мүмкін, ол кезде жарғылық капиталдың сома-
сы ... тек ... ... ғана ... ... де ... шығып кетсе, онда соған байланысты
жарғылық капиталда азаяды, демек: 5030 шоты дебеттеледі де, 1030, ... 2410, 1310, 1320, 1330 ... ... де акционерлік қоғамның мүшелері өз акцияларын қайтып
алса, 5020, 5010 шоттары ... де, ... ... ... ... ... есеп ... есеп шаруашылық қаражаттарының құрамындағы және оларды жабу
көздеріндегі болған барлық өзгерістерді, шаруашылық процестерін және
олардың ... ... және дер ... көрсетуге арналған. Есеп
мәліметі қолда бар ... ... ... және ... ... ... келуі тиіс, бірақ іс жүзінде есеп мәліметтері ... ... ... яғни ... ... ... орын алуы
мүмкін. Аталған алшақтық табиғи ... ... ... ... ... ... ... көрсетпеуінен,
операцияларды рәсімдеу кезінде жіберілген ... т.б. ... ... бұл жыл ... нақты қолда бар құндылықтардың ... ... ... ... ... етеді, және ол есеп айырысуды
дәлдеу (анықтау) үшін де қажет. Тексерудің ... ... ... (немесе
түгелдеу) деп атаймыз.
Түгендеу (немесе түгелдеу)-бұл бухгалтерлік есеп әдісінің басты
элементтерінің ... ол есеп ... ақша ... ... ... құндылықтардың, материалдық емес
активтердің, ... ... ... ... барын тексеруін және олардың
есп мәліметтерімен салыстыруын көздейді. Меншік түріне ... ... және ... ... ... ... оны барлық кәсіпорын
жүргізеді. Ол құжаттаудың міндетті ... ... ... Тек ... ... ... әрі ... барлық шаруашылық құбылыстар
бухгалтерлік есепте көрініс табады. Ол өзінің қамту жағдайына қарап екіге
бөлінеді: толық және ... ... ... ... әдетте, жылына бір рет
жылдық есеп берудің алдында ... оның ... ... ... мен пассивтерін баланста дұрыс көрсету ... ... ... ... ... ... талабы бойынша жасалуы мүмкін. Ішінара
түгендеу, тек қана түгенделетін объектілердің кейбір ... ғана ... ... кәсірорынның кассасындағы нақты ақша ... ... ... саны ... өз ... қарап жоспарлы және кезектен тыс ... ...... ала ... мерзімге, қойған мақсатына және
мүмкіндігіне сай етіп ... ... тыс – бұл ... ... тапсырмасы бойынша бақылаушы
органдардың талабы бойынша материалды жауыпты тұлғаның ... ... ... ... ... Ол БЕС ... есепті ұйымдастыру” стандартына сай етіп жасалынады.
Онда оның кезектілігі түгендеуді жүргізудің мерзімі, түгендеу
комиссиясының құрамы және т.б. ... ... ... түгендеу жұмыстарын жүргізу тәртібін белгілейді,
оның ішінде түгендеу комиссиясынің құрамын, есепті жылдағы түгендеу санын,
олардың ... ... ... ... үшін әрбір кәсіпорында тұрақты жұмыс
істеп тұратын комиссия болады және оның ... ... ... комиссиясының істейтін жұмыстары сақтау органдарындағы және
өндірістегі мүлікті, сондай-ақ қаржы жөніндегі барлық міндеттерді тексеру;
кәсіпорынның ... ... ... түгендеу нәтижелерін
анықтауға және қайта сұрыптауға арналады; сондай-ақ шыққандарды табиғи кему
нормаларының шегінде ... ... ... ... ... және ... ... есепке алуды жақсарту және
оларыдң ... ... ... ... ... ... сату ... ұсыныстар әзірлеуге; мүлікті сақтауын қамтамасыз ету
жөніндегі шараларды жүргізуге; екі түгендеу аралығындағы ... және ... ... ... ... түгендеуге, іріктеп
түгендеудің әдістемесі бойынша да бақылау жұмыстарын жүргізуге ... ... ... кем ... және ... ... ... мүліктің нақты қалдығы туралы немесе
артық шыққан тауарлар, материалдар және басқа да құндылықтар туралы жазбаға
білі тұра ... емес ... ... үшін ҚР ... ... ... ... тартылады.
Мүліктің нақты қолда барын тексеруді бастағанға дейін түгендеу
комиссиясы кіріс-шығыс құжаттарының ... ... ... тізімдерін
немесе материалдық құндылықтары мен ақшалай қаражаттарын есепке алады.
Түгендеу комиссиясының нәтижесі де ... ол үшін ... ... ... сол ... ... ... мүшелері де
қатыса алады және ол да актімен хатталады.
Екі түгендеу аралығындағы кезеңде ... ... ... кәсіпорындардың сақтау және қайта өңдеу жұмыстары іріктеу
әдісімен тексеріледі.
Түгендеу нәтижесі ... ... ... ... сосын
оның деректері бухгалтерлік есептері деректерімен салыстырып, олардың
арасындағы айырмашылықтары (ауытқулары) ... ... ... үшін ҚР-нің Мемлекеттік статистика комитеті бекіткен бірінші
реттегі толтыратын есеп құжаттарының мынадай үлгілері ... ... ... ... ... ... және ... бергендерді қоса есептегендегі негізгі қорлардың нақты қолда барын
көрсету үшін қолданылады.
Түгендеу қағазы өндірісті ұйымдастыру ережелері ... ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайларда
қолданылады. Бұл түгендеу қағазы саналған құндылықтармен бірге ... ... ... ... және ... да тексерістердің көмегімен анықталған
мүліктің ... ... бары мен ... ... деректердің арсындағы
алшақтығы белгілеу тәртібі бойынша есептеледі. ... ... кем ... мен ... ... есеп ... тек ерекшелік
ретінде ғана, сол тексеріліп отырған ... ... ... ... ... үшін және ... ... сапасы мен
мөлшерін анықтау үшін қажет болуы мүмкін. Сорттаудың болғандағы жөнінде
материалдық ... ... ... ... ... ... Сортталудың өзара есепке алынуы туралы ұсыныс тұрақты жұмыс істейтін
түгедеу комиссиясының ... ... және оның ... ... ... ал ол ... ... материалдарды зерттегеннен кейін,
есепке алу туралы тиісті шешімдер қабылданды. ... ... ... ... ие кем ... ... (зачотқа) алғаннан кейін, жетпей
қалған құндылықтар жауапты адамдардың жауапкершілігіне ... Егер ... ... нақты жауапты адамдар анықталмаса, онда оның сомасы кем
шыққан ... ... ... да, ... зиянына жатқызылады.
Сортталу салдарынан анықталған құн айырмашылықтары материалдық жауапты
адамдардың кінәсінен ... ол ... ... ... ... ... жауапты адамның мойнына қойылмау себептерін ... Есеп ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бюджетпен, сатып алушымен, жабдықтаушымен, есеп
беретін ... ... ... және ... ... есеп ... ... есеп айырысу
шоттарында есептелген сомалардың мұқият негізделгеніне саяды. Есеп ... ... ... барлық сатып алушылардың және басқа
дебиторлардың мәліметтерінің дұрыстығын ... үшін ... ... ... ... ... ... берер алдында үлкен дайындық жұмыстары жүргізіледі. Бухгалтерия
цехтардан, ... есеп ... ... т.б. ... ... ... түспегінін) тексеруді; ай ішіндегі немесе жыл ішіндегі
барлық ... ... ... ... ... құралдарды
амортизациясын, демалысқа төленетін резервін және басқа ... ... ... емес ... ... толық есептеуді;
алдағы кезеңдердегі шығындарды есептен ... ... ... мен ... ... баға ... ... өзіндік құнын, орташа КДШ
процентін не ауытқушылықтарын (+,-) есептеп ... ... ... ... ... ... оны өндірістік және басқа
шоттарға көшіріп жазуды тексеруі қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен қорыта келе ... ...... ... ... ... мен ... сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі; қызметтің
қорытындылары немесе нәтижелері және ... ... ... ... есептілік жазулардың негізгі түрі болып табылады.
Қаржылық есептілік ағымдағы барлық есептіліктердің ... ... яғни ... ... ... ... ал бұл жағдайдың өзі кәсіпорынның шаруашылық ... ... ... мүмкіндік береді. Есптіліктің құрамына сапалық және
сандық сиапттамалар, сонымен қатар ... және ... ... енуі
мүмкін. Бухгалтерлік есептілік пен қаржылық есептілік арасындағы
органикалық ... ... ... ... ... сәйкес
есептілік формаларына синтетикалық көрсеткіштер негізінде енетін болған
жағдайда ғана пайда болады.
Қаржылық есептіліктің мақсаты – ... ... ... туралы мәліметтерді және кәсіпорынның кез-келген шоғырландырылған
ұйымының ақша ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдау үшін ұсыну болып табылады.
Сонымен қатар қаржылық ... ... ... ... және тапсырылған жұмыстарының ... ... ... жауапкершілігін бақылау және бағалуда маңызды орын алады.
Сонымен қатар қазіргі кездегі бүкіл әлемдегі және сәйкесінше ... ... ... ... ... атап кетпеуге болмайды. Дағдарыс
экономиканың көптеген проблемалық жақтарын ашып көрсеткен болатын. ... және оның ... ... ... таңда көптеген мамандармен
зерттелуде, сондықтан бұған қосар ... ... жоқ. ... ... ... ... ... маңызда көңіл бөлмейтін экономиканың бөлшектерін
көрсетті – яғни ол бухгалтерлік және қаржылық ... ... ... сөз ... емес ... мағынаны білдіру мүмкін дегенімен,
басқа ... ... ... ... ... жұмыстары кез-келген
мемлекеттің ... ... ... ... ... құрылатын жалпылама статистикалық көрсеткіштер
көмегімен жүзеге асырылады. Әрине бухгалтерлік жіне ... ... ... әлемдік дағдарыс себебі болып табылмайды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан ... ... және ... ... долында. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан
халқына жолдауы.
2. Бухгалтерлік есеп стандарттары. ҚР Ұлттық комиссиясы.-Алматы, 2009
3. ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы аудиттің халықаралық стандарттары.-Алматы: Раритет, 2009
5. Абленов Д.О. Основы аудита. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2008
6. ... М.И., ... А.Д. ... ... ... ... 4-е
изд.-М: Финансы и статистика, 2001 г
7. Бернстайн Л.А. Анализ ... ... ... ... ... пер. с ... чл.-корр. РАН И.И.
Елисеева. Гл. редактор серии проф. Я.В. Соколов – М.: ... ... 1996 .
8. ... В.В. ... ... – СПб: ... 2001 – 240с.
9. Вакуленко Т.Г., Фомина Л.Ф. Анализ ... ... для ... ... ... – СПб.: ... Герда: 2001.
10. Герасименко Г.П. и др. Управленческий, финансовый и инвестиционный
анализ: Практикум,- ... на ... ... ... ... ... Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Е.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын ... Оқу ...... ... ... Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. Анализ финансового
положения предприятии. Алматы: Экономика, 1999
13. ... М.С. ... – 1 – ... ... «Бастау» , 2005
14. Журавлев В.В., Савруков Н.Т. ... ... ... ... ... СПБ. Политехника,2001.
15. Каньковская А.Р., Тарушкин А.Б. Экономический анализ. Учебно-
методическое пособие.- Москва-Санкт-Петербург, ... ... ... ... Н.А., Жантаева А.Э.
Қаржылық есеп. Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2001
17. Ковалев А.И., Привалов В.П. Анализ ... ... ... М: ... экономики и маркетинга, 2000
18. Ковалев В.В., Волкова О.Н. Анализ ... ... ... М.А. Захаров, 2001г.
19. Ковалев В.В. Сборник задач по финансовому анализу: Учебное пособие.-
М: Финансы и ... ... ... Н.П., ... В.В., ... В.Г. Анализ финансово-
экономической деятельности предприятия: ... ... для ... ... ... Н.П. Любушина.-М:ЮНИТИ-Д,2001.
21. Назарова В.Л. Бухгалтерский учет. Учебное пособие. – Алматы:
Экономика, ... ... В.В., ... А.А. ... ... в аудите: теория и
практика: учебное пособие – М.: Дело, 2001с.
23. Радостовец В.К., ... В.В., ... О.И. ... есеп. Алматы: Центраудит – Казахстан, 2002
24. Савицская Г.В. ... ... ... ... ... ... – М, ... Сейдахметова Ф.С. Современный бухгалтерский учет. Учебное пособие.
Алматы: Экономика, 2009
26. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша – қазақша ......... 1999
27. Тулешова Г.К. Финансовый учет и ... в ... ... ... ... 1). Алматы, 2004
28. Экономический анализ: ситуации, тесты, примеры, задачи, ... ... ... ... ... М.Н. Баканова, А.Д. Шеремета – М.: Финансы и
статистика, 2000 – ... ... жеке ... бір ... ... түрі
Еңбек өнімділігінің көпфакторлы көрсеткіштері
Ресурстардың барлық түрі
Еңбек өнімділігінің жалпы көрсеткіштері
Жалпы табыс
Тауарлық өнімді өткізуден алын-ған табыс
Тауарлық емес өзге де өнімдер-ді өткізуден алынған ... ... және өзге де ... ... ... ... тыс ... табыстар
Тауарлық өнімді (қызметті, жұ-мысты) өткізу-ден түскен сома
Өнімнің өзіндік құны
Өзге ... ... ... ... ... ... жалға беруден алынған табыс
Акциялар, облигациялар және басқа да ... ... ... дивидендтік
және пайыздық табыстар
Алынған және төленген экономикалық санкциялар және ... да ... құн ... акциздер
Кәсіпорынның жалпы табысының қалыптасуы
1.1-сурет

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 109 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
Айналым қаржысын нормалау әдістері. Айналым қаржыны тиімді қолдану жолдары10 бет
Акционерлік қоғамның қаржысы24 бет
АҚШ-тың мемлекеттік каржысын ұйымдастыруын, қаржы несиелік жүйесін талдау22 бет
Бизнес-жоспар кәсіпорын қаржысын стратегиялық жоспарлау мен басқарудың құралы ретінде75 бет
Коммерциялық банк қаржысын банктік баланс негізінде талдау76 бет
Коммерциялық емес ұйымдар мен мекемелердің қаржысы28 бет
Коммерциялық емес ұйымдар мен мекемелердің қаржысы туралы13 бет
Коммерциялық негізде жұмыс істейтін шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы30 бет
Коммерциялық негізде жұмыс істейтін шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь