Қазіргі экономикалық жағдайда кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың экономикалық маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың әдістері мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
2. ҚАЗІРГІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙДА КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
2.1. «КАТЭК» жауапкершілік шектеулі серіктестігінің қаржылық жағдайына баға беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
2.2. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалаудағы коэффициенттер жүйесінің орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
3. ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ КӘСІПОРЫНДЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...61
Қазіргі таңда тәуелсіздігімізді алған жылдардан бастап, еліміз өз экономикасын жақсартуға, дамытуға тырысып жүр. Соның салдарынан республикамызда көптеген мемлекеттік және жекешелендірілген мекемелер, кәсіпорындар, ірі корпорациялар саны артуда, әсіресе соңғы жылдары өндірістік қызметті жүзеге асыратын компаниялар көбеюде. Бірақ бұған қарамастан, мемлекет тарапынан осы кәсіпорындардың қаржылық жағдайына, оның қызметіне бағалау, қадағалау, бақылау жүргізу мәселелері туындайды.
Нарықтық қатынастары жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалаудың маңызы өте зор. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие болуымен, сондай-ақ олардың меншік иелері, жұмысшылар, коммерциялық серіктестіктер және де басқа контрагенттер алдында өзінің өндірістік-кәсіпкерлік қызметінің нәтижелері үшін толық жауапкершілікте болуымен байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы кәсіпорынның қалыпты өндірістік, коммерциялық және басқа да қызмет түрлері үшін қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуімен және оларды мақсатқа сай, тиімді тарату және пайдаланумен, сондай-ақ басқа шаруашылық субъектілерімен қаржылық қарым-қатынаста болу, төлеу қабілеттілігі және қаржылық тұрақтылықпен сипатталады.
Отандық талдау әдебиеттерінде қаржылық талдау мәселесі аз зерттелген, сондықтан оның прогрессивті әдістері әзірше бізде ойдағыдай қолданыс таба алмай отыр. Ал бұл кәсіпорын қызметінің қаржылық нәтижесі мен экономикалық дамуына, ең ақырында еліміздің экономикалық өсуіне кері әсерін тигізеді.
Қазіргі экономикалық жағдайда мекеме құралдарының ең басты бөлігі болып қаржы ресурстары жатады. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бағалау, объективті, ғылыми негізделген және үйлесімді басқару, өндірістік, әсіресе қаржылық шешімдер қабылдау үшін оның қаржылық жағдайын талдау қажет. Тек терең және ұқыпты талдау негізінде ғана оның қызметін объективті бағалап, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын нығайту немесе жақсарту үшін шешімдер қабылдауға болады. Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің орнықтылығының негізі оның қаржылық тұрақтылығы болып табылады. Бүгінгі экономикалық жағдайда тұрақты төлем қабілеттілік табыстылықтан да маңызды болып отыр. Сондықтан дипломдық жұмыс тақырыбы ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр.
Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты мен маңызы – кәсіпорында қаржы ресурстарын пайдаланудың экономикалық тиімділігін анықтау, қаржының құралу көздерін, төлемдік қабілеттілігімен, қаржылық тұрақтылығын талдау.
1. Қазақстан Республикасының1 995 жылдың 30 тамыздағы Конституциясы, 2007 жылғы 21 мамырдағы өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы № 254-III Заңы.
2. Қазақстан Республикасының «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» 1998 жылдың 22 сәуіріндегі № 220-I Заңы, өзгерістер 2008жылдың 1 қазанында енгізілген.
3. Қазақстан 5 «Банкроттық туралы» 1997 жылдың 21 қаңтардағы № 67-I Заңы , 2007 жылдың 15 мамырдағы № 253-III Заңымен өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
4. ҚР-ның «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңы №234-III, 28.02.2007 жыл.
5. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Директорлар Кеңесінің 2007 жылғы 30 мамырдағы № 113 қаулысымен бекітілген экономиканың нақты секторы кәсіпорындарының Казақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүргізетін мониторингінің 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы.
6. С.С.Баймұхамбетова, А.Ш.Асрандин, С.С.Мұсаева, Р.Х.Шәріпова. Қаржылық менеджмент. Оқу құралы.- Алматы, Қазақ Университеті, 2000 жыл.
7. Р.Дуламбаева. Кәсіпорын экономикасы. Оқу құралы.- Алматы, Қазақ Университеті, 2009 жыл.
8. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г., «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау: оқу құралы.» - Алматы: Экономика, 2001 жыл.
9. Н.Н.Кадерова. Корпоративтік қаржы. Оқу құралы.- Алматы, Экономика баспасы, 2008 жыл.
10. М.К.Калибаев. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың ақпараттық негізі» мақаласы.- ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы. №6 (76), 2009 жыл.
11. Б.Қ.Көпешова. Корпорациялар қаржысы. Оқу құралы.- Алматы, Қазақ Университеті, 2010 жыл.
12. Т.Ниязов. «Кәсіпорындағы ақша ағымдарын талдау мәселелері және оны жетілдіру» мақаласы.- Экономика и статистика. №2, 2010 жыл.
13. С.Өсербайұлы, Ж.Қ.Қалымбекова. Қаржы менеджменті. Оқу құралы.- Алматы, Қазақ Университеті, 2009 жыл.
14. С.Өсербайұлы, А.Ж.Турлыбекова. Корпоративтік қаржы. Оқу құралы.- Алматы, Қазақ Университеті, 2009 жыл.
15. Б.С.Сапарова. Қаржылық менеджмент. Оқу құралы.- Алматы, «Экономика» баспасы, 2008 жыл.
16. Байбулова Д.Б. Управление финансовой устойчивостью предприятий в переходный экономике (на примере РК): Автореферат: 08.00.05─ Алматы, 2006 год.
17. И.А.Лисовская. Основы финансового менеджмента.- Москва, ТЕИС, 2006 год.
18. Ковалев В.В. Финансовый анализ. Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчетности.─ М.: Финансы и статистика, 2007 год.
19. Финансовый менеджмент./ Под. ред. Стояновой Е.С. - М.: Перспектива, 2006 год.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және бизнес жоғарғы мектебі
Қаржы кафедрасы
Диплом жұмысы
Қазіргі экономикалық жағдайда кәсіпорынның
қаржылық жағдайын бағалау
Орындаушы ... ... ... ... ... ... А.A.
(оқытушы) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2011 ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... жағдайын талдаудың ... ... ... ... ... ... ... ЖАҒДАЙЫН
БАҒАЛАУ......................…………………….22
1.
2.
«КАТЭК» жауапкершілік шектеулі серіктестігінің қаржылық жағдайына ... ... ... ... коэффициенттер жүйесінің
орны.....................................................................
.......................31
3. ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ КӘСІПОРЫНДЫ ... ... ... ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ…………..........…….……...……46
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................58
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ………....…………………………61
КІРІСПЕ
Қазіргі таңда тәуелсіздігімізді алған жылдардан бастап, ... ... ... ... ... жүр. ... ... көптеген мемлекеттік және жекешелендірілген мекемелер,
кәсіпорындар, ірі корпорациялар саны ... ... ... жылдары
өндірістік қызметті жүзеге асыратын компаниялар көбеюде. Бірақ бұған
қарамастан, мемлекет ... осы ... ... жағдайына, оның
қызметіне бағалау, қадағалау, бақылау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... маңызы өте зор. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие болуымен,
сондай-ақ олардың меншік иелері, жұмысшылар, коммерциялық ... де ... ... ... ... ... ... үшін толық жауапкершілікте болуымен байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... және ... да ... түрлері үшін қажетті қаржы ресурстарымен
қамтамасыз ... және ... ... сай, ... тарату және
пайдаланумен, сондай-ақ ... ... ... ... ... болу, төлеу қабілеттілігі және қаржылық тұрақтылықпен
сипатталады.
Отандық талдау ... ... ... ... аз зерттелген,
сондықтан оның прогрессивті әдістері әзірше бізде ойдағыдай қолданыс таба
алмай ... Ал бұл ... ... қаржылық нәтижесі мен экономикалық
дамуына, ең ақырында еліміздің экономикалық өсуіне кері ... ... ... ... ... ... ең ... бөлігі болып
қаржы ресурстары жатады. Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... және ... ... өндірістік, әсіресе
қаржылық шешімдер қабылдау үшін оның қаржылық жағдайын талдау қажет. ... және ... ... ... ғана оның ... объективті бағалап,
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын нығайту ... ... үшін ... болады. Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен
жай-күйінің орнықтылығының негізі оның қаржылық тұрақтылығы болып табылады.
Бүгінгі экономикалық жағдайда тұрақты ... ... ... ... ... отыр. Сондықтан дипломдық ... ... ең ... бірі ... ... ... негізгі мақсаты мен маңызы – кәсіпорында қаржы
ресурстарын пайдаланудың экономикалық ... ... ... ... ... қабілеттілігімен, қаржылық тұрақтылығын талдау.
Бұл мақсатқа жетуде келесі міндеттер қойылды:
1. кәсіпорынның даму бағыты мен өндіріс ... ... ... негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштерін зерттеу;
3. кәсіпорынның баланс құрылымы ... ... баға ... ... ... ... ... қалыптасу көздерін талдау,
құрамы мен құрылымы динамикасын зерттеп, баға беру;
5. кәсіпорынның төлем қабілеттілігі мен ... ... ... ... табыстылық көрсеткіштеріне баға беру;
7. кәсіпорын қаржысының айналымдылығын ... яғни ... мен ... ... кәсіпорынның даму перспективасы мен стратегиясына баға беру.
Талдау объектісі ретінде «КАТЭК» компаниясы алынды.Оның негізгі қызметі
отын-энергетика комплексі саласында ... және ... ... ... ... ... ... инженерлік-
барлау, жобалық-зерттеушілік ауқымды спектрінде қызмет пен жұмыс ... ... ... ... мен мақсаттарға сәйкес, дипломдық
жұмыста «КАТЭК» жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... экономикалық бағалау көрсетіліп
отыр. Дипломдық жұмысты орындау барысында «КАТЭК» ... ... ... мен ... ... өзге де ... есеп беру
құжаттары пайдаланылды.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайының теориялық аспектілері
талданған. Бұл бөлімнің өзін екі тарау негізінде қарастырдым, ... ... ... ... мәні және ... жағдайды талдау
әдістері мен міндеттері қарастырылады. Мұнда ... ... ... оның
талдануы, маңызы, міндеті, экономикалық қажеттілігі жайлы отандық және шет
ел экономистерінің ... ... ... ... ... кәсіпорындардың қаржылық жағдайына
бағалау жасау
3.
қарастырылды. Оның өзі «КАТЭК» ... ... ... ... баға беру және ... ... жағдайын
бағалаудағы коэффициенттер жүйесінің орны тарауларынан тұрады. Бұл
бөлімде кәсіпорынның ақпараттары негізінде оның ... ... ... жай-күйі туралы қорытынды алынды. Диплом жұмысының
мақсаттарына сәйкес, міндеттері орындалғанын байқауға болады.
Үшінші бөлімде ... ... ... ... ... ондағы басты мәселелеріне байланысты ... ... ... ... жалпы Қазақстандағы қаржылық бақылаудың рөлі мен мемлекет
тарапынан қандай іс-шаралар қолданылатыны қарастырылған. Бұған ... жылы ... ... ... ... агенттігі мен
Алматы қаласы өңірлік қаржылық орталығының міндеттемелерінің Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкіне ... ... ... ... жасадым.
Дипломдық жұмыстың теориялық-әдістемелік негізі ретінде отандық және
шетелдік ... ... ... ... ... ... ... бөлімінде талдау жүргізу үшін ... ... ... ... ... қаржылық есебі, компания жарғысы, алдағы кезең жоспарлары
алынды.
Дипломдық жұмысты талдау барысында аналитикалық әдіс ... ... мен ... ... ... және график түрінде көрсетілді.
1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... қаржылық жағдайына экономика саласындағы ... ... ... ... ... ... ... ең жақыны мына
тұжырымдама: кәсіпорынның қаржылық (активтер) жағдайы, ол қаржыны тарату,
пайдалану және оның қалыптастыру ... ... ... ... яғни ... ... қаржылық жағдайы, ол кәсіпорынның ... ... бір ... ... ... ... және оның ... қызметін үздіксіз жүргізуі, сонымен ... ... ... ... ... ... (қарыздарын) белгіленген уақыт
ішінде өтеуі үшін қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуі.[10, 56-57 ... ... ... ... ... ... маңызы өте зор. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие болуымен,
сондай-ақ олардың меншік иелері, жұмысшылар, ... ... де ... ... ... өзінің өндірістік-кәсіпкерлік
қызметінің нәтижелері үшін толық жауапкершілікте болуымен байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... сұрақтарды қарастырмас
бұрын, «қаржылық жағдай» немесе «қаржылық жай-күй» дегеніміз не, соны
анықтап ... жөн. ... ... ... ... ... бұл ... түсіндіріледі. Профессор А.Д.Шеремет «Кәсіпорынның қаржылық жағдайы
қаржыны тарату, пайдалану және оны қалыптастыру көздерімен (меншік ... ... яғни ... сипатталады деп жазған.
Профессор Н.А.Русак бұл ұғымды былайша анықтайды: «Кәсіпорынның
қаржылық жағдайы ... ... ... тарату және пайдаланумен
сипатталады. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы кәсіпорынның қалыпты ... және ... да ... ... үшін ... қаржы ресурстармен
қамтамасыз етілуімен және ... ... сай, ... тарату және
пайдаланумен, сондай-ақ басқа шаруашылық субъектілерімен қаржылық қарым-
қатынаста ... ... ... және ... тұрақтылықпен
сипатталады. Кәсіпорынның уақтылы төлеу мүмкіндігі; оның ... ... ... ... мен М.А. Федотова кәсіпорынның қаржылық жағдайы "қаржы
ресурстарының қалаптасуымен, таратылуы және пайдалануымен көрсетіледі" ... Н. ... А.И. ... және В.П. ... қаржылық жағдай үғымын
былайша түсіндіреді: "Қаржылық жағдай - бұл ... ... ... ... ... және пайдалануын сипаттайтын көрсеткіштер
жиынтығы".
Профессор И.Т. Балабанов "Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайы -
бұл оның ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі) қаржы ресурстары мен ... ... ... және ... да ... ... өз міндеттемелерін орындау. Шаруашылық субъектісінің қаржылық
жағдайын ... ... ... ... ... пен
рентабельділік; қаржылық тұрақтылық; ... ... ... ... ... ... - деп ... Стуков осы ұғым бойынша өзінің ... ... ... ... ... ... - бұл ... көрсеткіштермен
сипатталатын оның саулығы мен өмір сүру қабілеттілігін ... ... ... анықтамалар қарастырылып отырған ұғым ... ... ... ... ... ... бұл ... дәлірек
анықтауға мүмкіндік беретін ұтымды тұжырымдар бар. ... ... ... ... ... қарағанда (мысалы, еңбек
өнімділігі, қор қайтарымдылығы, ... құн, ... ... ... жағдай түрлі көрсеткіштерді есептеу нәтижесінде және олардың жалпы
бағалауға тигізетін әсерін ... ... ... ... ... ... қаржы жағдайы әлсіз және өмір сүру қабілеті жоқ
кәсіпорындарға аяусыз ... ... ... ... ... сенімді болуын, ... және ... ... ... ... ... ... және оның төлеу
қабілеттілігін көрсетеді. Берілген түсініктерге сүйене отырып, біз осындай
тұжырымдамаға келеміз.
Кәсіпорынның қаржылық ... осы ... ... бір ... ... және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз жүргізуі
мен өзінің қарыз міндеттемелерін ... ... үшін ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығы нені білдіреді? Бұл сұрақ та
арнайы ... ... ... Бір ... ... «өз ... ... пайдалану қабілеттілігі, жұмыс
процесінде үздіксіздігін қамтамасыз ететін ... ... ... ... Қаржылық тұрақтылық – меншікті және қарыз ... деп ... ... «өз ... ... ... (негізгі қорлар,
материалдық емес активтер, айналым ... ... ... ... ... дебиторлық және кредиторлық борыштарға ... және де өз ... ... ... ... ... ... болып табылады,»-деп жазады.
Бұл ұғымды А.Д.Шеремет пен Р.С.Сайфуллин өте ықшам түрде анықтайды.
Олардың ойынша, «Қаржылық тұрақтылық – бұл ... ... ... ... ... бір ... жағдайы».
В.М.Родионова мен М.А.Федотова бұл ... ... ... ... қалыптасқан табыстың шығыннан артуының өзіне тән
айнасы – ... ... Ол ақша ... ... ... оларды
тиімді қолдану арқылы өндіру мен өнімді ... ... ... ететін, сондай-ақ кәсіпорынды кеңейтуге және жаңартуға қажетті
шығындарын қаржыландыратын ... ... ... ... ... тұрақтылық кәсіпорынның жалпы тұрақтылығының негізгі
бөлігі болып табылады». Осы ... бұл ... одан әрі ... келтіреді:
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы – бұл тәуекелділіктің мүмкін болатын
деңгейінде төлем ... мен ... ... сақтай отырып,
табысты өсіру негізінде қаржыны тарату мен пайдалану арқылы ... ... ... ресурсының жағдайы».
В.Г.Артеменко мен М.В.Беллендир бұл ұғымды былай түсіндіреді: «Қаржылық
тұрақтылық – бұл табыстың шығыннан тұрақты ... ... Ол ... ... ... қамтамасыз етеді және оларды тиімді
пайдалану арқылы өндіру және ... сату ... ... ... ... ... да ... тұрақтылық барлық өндіріс-шаруашылық қызметі
процесінде қалыптасады және кәсіпорынның жалпы тұрақтылығының ... ... ... Ал кәсіпорынның жалпы қаржылық тұрақтылығы, ол ең
алдымен әрдайым табыстың шығыннан артуын қамтамасыз ететін ақша ... ... ... жағдайында ол ең бірінші өнімді (жұмыс, қызмет)
өткізуден түсетін табыстың тұрақтылығын талап етеді және оның ... ... ... берушілермен, жұмысшылармен және тағы
басқалармен есеп айырысу үшін ... ... ... ... ... ... одан әрі дамуы үшін ... есеп ... мен ... орындағаннан кейін осы кәсіпорында өндірісті дамытуға, оның
материалдық-техникалық базасын жаңартуға және де ... ... және ... ... ... ... табыс қалуы қажет.
«Қаржылық тұрақтылықтың мәні – қаржы ресурстарын ... ... және ... ... деп ... В.Т.Артеменко мен
В.М.Беллендир.
Бұл ұғымды А.Д.Шеремет пен В.С.Сайфуллин дәлірек және ... Олар ... ... мәні ... қорлар мен шығындардың
қалыптасу көздерінен ... ... ... ... мен
Г.П.Герасименко да дәл осындай көзқараста. «Кәсіпорынның өз міндеттемелері
бойынша есептесу мүмкіндігі» немесе ... ... және ... да ... ... нәтижесінде пайда болатын кәсіпорынның төлем
міндеттемелерін уақытында және толық ... ... ... төлем
қабілеттілігі, қаржылық тұрақтылықтың сыртқы ... ... ... ... бағалауды қаржылық тұрақтылықтан бастаған жөн және оған
мыналар жатады:
1. Кәсіпорын активтерінің құрылымдық және құрамдық динамикасын ... ... ... қалыптасу көздерінің құрамдық және құрылымдық
динамикасын талдау;
3. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының абсолюттік және ... ... ... ... талдау;
5. Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін және ... ... 212-216 ... ... ... ... ... негізі қаржылық
есеп беру болып табылады.
Қаржылық есеп – ... ... ... ... мен өзінің
қызметі, сондай-ақ осы пайдаланушы белгіленген іскерлік шешім қабылдау үшін
оған ... ... ... ... ... орын ... ... қолайлы және түсінікті нысанда жинақталып ... ... ... қаржы есебі дерегінің негізінде ... ... ... 305 ... Республикасының 2007 жылғы 28 ақпандағы №234 - ... есеп және ... ... ... ... сәйкес, қаржылық
есептіліктің құрамы төмендегілерден тұрады:
1. Бухгалтерлік баланс.
2. Табыстар мен ... ... ... Ақша ... ... ... ... Меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп.
5. Түсіндірме жазбалар. [4]
Қаржылық есеп беруге негізделген немесе қаржылық ... ... ... мүмкін және бұл материалдар солармен ... ... ... берілген субъектінің есеп және есеп берудің
қандай саясатын ... ... және ... ... ... сай басқа да ақпараттар жазылуы тиіс. Мысалы, оған ... ... ... мен ... ... ... есепте жазылған
міндеттемелер түсініктерді жазуға болады. ... ... ... ... қызмет түрлері туралы ақпараттар, баға
өзгерісінің әсері туалы мәлімдемелер және басқалары қосымша ақпарат ... есеп ... ... ... ... ... сипаты мен көлеміне байланысты. Пайдаланушылар әртүрлі
болуы мүмкін. Мысалы, инвесторлар немесе ... ... әлде ... іс-қызмет жүргізушілер. Әртүрлі экономикалық шешім қабылдауда олар
субъектінің қаржылық және басқадай есептеріне сүйенеді.
Қаржылық ақпаратты пайдаланушылардың екі ... тобы ... ... ... ... екі категорияға бөлінеді. Олар:
1. Кәсіпорын қызметіне тікелей қаржылық мүддесі бар;
2. Кәсіпорын қызметіне жанама қаржылық мүддесі бар.
Тікелей ... ... бар ... категориясына мыналар
жатады:
1. Қазіргі және болуы ықтимал инвесторлар;
2. ... және ... ... ... ... алушылар.
Жанама қаржылық мүддесі бар пайдаланушылар категориясына кіретіндер:
1. Салық ... ... ... ... ... Басқа топтар (аудиторлар, кеңесшілер, тұтынушылар топтары, т.б.).
Қаржылық есеп беруді пайдаланушыларды жіктеу. «Қаржылық есеп ... мен ... ... ... негізге» сәйкес қаржылық есеп
беруді пайдаланушылар қатарына мыналар қосылады:
1. Берілген инвестицияларға байланысты ... ... ... акцияны сату, ұстай тұру немесе сату жайлы шешім қабылдауға
және субъектінің дивиденд төлеуге қабілетін бағалауға көмектесетін
ақпарат керек болады;
2. ... ... мен ... бола ма, олар ... ... ме деп
білгісі келетін қарыз берушілер;
3. Сатып алушылар. Оларға ... ... ... ... олардың осы субъектіге ұзақ мерзімдік келісімдері туралы
ақпарат қажет;
4. Қызметкерлер. Олар ... ... ... мен ... ақпаратқа, сонымен қатар кәсіпорынның еңбекақымен және басқа
жеңілдіктермен, зейнетақымен, жалдау жөніндегі бұдан ... ... ету ... бағалау мүмкіндігін беретін
ақпаратқа мүдделілік танытады;
5. Ресурстарды бөлу жайлы ақпарат алуға мүдделі мемлекеттік ... ... ... кәсіпорынның іс-әрекетін реттеу, салық салу
саясатын белгілеу үшін және ұлттық табыс пен басқадай ... ... ... ... ақпарат қажет;
6. Көпшілік, өйткені ... ... ... ... елеулі үлес қосады, бұған халықтың еңбекпен қамтылуы
мен жергілікті ... ... да ... есеп ... дайындау мен ұсыну үшін ұйым басшылығы ... оның ... мен ... ... өзгерістер жайлы ақпаратқа
сүйене отырып, жауапкершілік көтереді.
Бухгалтерлік ақпараттық жүйе қаржылық және басқарушылық болып екіге
бөлінеді. Қаржылық ... ... есеп деп, ал ... есепті ішкі есеп
деп те атайды.
Ақпараттық жүйесі екі ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
қызметі жағдайын бағалауға қызмет ететін қаржылық есеп.
2. Ішкі пайдаланушылардың мүддесіне ... ... ... ... мен ... қызиет ететін басқарушылық қызмет.
Қаржылық есепте ұйымдардың қаржылық жағдайы жөніндегі ... ... ... есеп жүйесіндегі ақпараттардың белгілі бір
бөлігін құрайды.[9, 216-218 бет]
2. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың әдістері мен міндеттері
Қаржылық әдістер – бұл екі ... іске ... ... ... әсер ету ... ... ... басқару сызығы
бойынша және ақша ... ... ... ... ... ... нәтижелер мен шығындарды өлшеумен ... ... ... ... ... [7, ... ... қаржы» еңбегіне тоқталатын болсақ,
қаржылық жағдайды талдаудың ... ... ... ... ... ... ... талдау;
4. Трендтік талдау;
5. Қаржы коэффициенттерін есептеу.[9, 309 бет]
Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... Олардың ішінен алты негізгі әдісті бөліп қарастыруға
болады:
1. Көлденең ... ... ... Трендтік талдау;
4. Салыстырмалы талдау;
5. Факторлық талдау;
6. Қаржылық коэффициенттер әдісі.
Көлденең ... ... – есеп ... ... ... өткен
кезеңімен салыстыру. Ол өткен ... ... ... ... ... ... және салыстырмалы ауытқуларын анықтыуға
мүмкіндік береді.
Тікелей (құрылымдық) талдау – әрбір есеп ... ... ... ... ... ... қорытынды қаржылық көрсеткіштердің
құрылымын анықтау. Ол жалпы баланс ... оның ... ... ... жеке баптардың үлес салмағын анықтауға мүмкіндік береді.
Тікелей және ... ... ... ... ... да есептік бухгалтерлік үлгі құрылымы секілді оның ... ... да ... ... жиі ... талдау барлық көрсеткіштер 100% деп алынатын базистік жыл
деңгейінен, ... ... ... салыстырмалы ауытқуын
есептеуге негізделеді. Трендтің көмегімен болашақтағы көрсеткіштердің
мүмкін болатын маңызы ... ал одан ... ... ... ... талдаудың нарықтық экономика жағдайындағы көбірек таралған
әдісі әртүрлі қаржылық коэффициенттерді пайдалану болып табылады.
Коэффициенттер салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... бірлік ретінде алып, ал екіншісін бірлікке
қатынасы ретінде ... ... ... есептеу баланстың
жеке баптарының арасында болатын өзара байланыстарға негізделген. ... ... ... ... ... ... үшін ... база
болып табылады және де олар талдау нәтижесінде талдау жүргізушіге жасырын
құбылыстарды ашуға мүмкіндік ... екі ... ... ... қатынастарды көрсетеді.
Шешімдер қабылдау үшін сәйкес коэффициенттерді талдаудың пайдалылығы
оларды дұрыс түсіндіруге байланысты болады. Бұл – ... ... ... ... себебі ол осы қатынастардың қалыптасуының ішкі және сыртқы
факторларын білуді талап етеді.
Қатынасты талдаудың рөлін асыра ... да ... жоқ, ... әмбебап мәні болмайды және диагностика үшін индикатор ... ... ... ... қатынас негізінде жасалған
шешімдерді әрқашан қолдай бермейді, себебі олардың деңгейіне келесілер әсер
етеді, жекелеген ... ... ... ... ... ... ... нақты қол жеткізілген деңгейдің қолайсыз болуы
немесе сол өткен жылдар ... үшін ... ... ... ... ... ... талаптарына сәйкес келмеуі әсер етеді.
Қаржылық талдауды салыстырмалы ... ... ... ... механикалық түрде көшіріп алу, көп жағдайда тиімсіз,
себебі бұл ... ... ... өз ... ... ... бір ... мүмкін болатын маңызы туралы
берілген кеңестер кейбір кезде расталмайды.
Салыстырмалы (кеңістік талдау) – бұл фирмалардың, еншілес фирмалардың,
бөлімшелердің және ... ... ... ... ... ... шаруашылық ішіндегі талдау, сондай-ақ ... ... ... салалық және орташа жалпы экономикалық
мәліметтері бар ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Факторлық талдау – бұл жекелеген ... ... ... ... ... ... (анықтау) немесе реттелмеген
тәсілдері көмегімен талдау.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... жағдайды талдауда
экономикалық, сондай-ақ экономикалық және ... ... ... ... Белгілі бір экономикалық ғылым шегінде
жасалған ... ... мен ... ... ... ... жағдайына терең талдау жасауға және шаруашылық субъектісінің
қаржылық тұрақтылығын нығайтуға, жағдайын жақсартуға ... ... ... ... 227-229 ... ... ... әр алуан бабының арасындағы қаржы
үйлесімін ... ... ... ... ... – ол ... және ... ықпалын жояды, ал ... өзі ұзақ ... ... ... маңызды. Қаржы коэффициентін есептеу әдісінде
біріншіден, тиісті ... ... және ... осы ... ... ... салыстырылады, мысалы:
1. Жалпы қабылданған стандартты параметрмен;
2. Орташа салалық ... ... ... ... ... ... ... қайсыбір басқа көрсеткішімен.
Егер нақты қаржы коэффициентінің деңгейі салыстырылатын базадан нашар
болса, онда бұл ... ... ... ... ... талдау қажет
ететін ауыртпашылық түсетін тұсын меңзейді. Осыған қарамастан қосымша
талдау кезінде сол ... ... ... ... ... ... ... баға расталмауы да мүмкін. ... ... ... сол ... ... ... нақты кәсіпорынның нақты жағдайының
айырмашылығы мен іскерлік саясатының ерекшелігіне ... ... ... нормаға сәйкес келмейді. Мысалы, көп компанияның
қызметі әртараптандырылған, сол ... оны сала ... ... ... ... негізді бола бермейді; өткен жылдарда
нақты қол жеткізілген ... ... ... ... ... үшін ... болуы мүмкін емес немесе өткен жылдарда осы
деңгей оңтайлы болса да ... ... үшін ... ... ... Қаржы
коэффициенті бухгалтерлік әдістегі айырмашылықты сезінбейді, сонымен ... ... ... Ең соңында, ол тұрақтылығымен сипатталады.
Алайда айтылғанның барлығы қаржы ... ... ... ... емес ... ұғымды білдірмейді. Аталмыш коэффициентті пайдаланғанда
қойылатын шектеуді түсіну қажет, сонымен бірге ... ... ... және оны тек ... құралы ретінде қарастыру қажет.
[9, 310-311 бет]
Экономист ғалымдар В.А.Андреев және В.В.Ковалев корпорацияның қаржы
жағдайын ... ... ... екі ... ... түрінде
ұйымдастыруды ұсынады: жедел (экспресс) талдау және тереңдетілген ... ... ... ... – бұл шаруашылық субъектісінің даму
динамикасын және қаржылық жағдайын бағалау.
Тереңдетілген (нақтыланған) талдау ... ... ... және ... Оның мақсаты – ... ... ... туралы, оның өткен есепті кезеңдегі қызметінің
нәтижесі, сондай-ақ корпорацияның болашақтағы даму мүмкіндіктеріне ... беру ... ... ... үш ... ... ... Қаржылық есепке алдын ала шолу жасау;
3. Экономикалық оқу және есеп беруді талдау.
Бірінші кезеңнің мақсаты – қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... және оның оқуға дайындығына көз жеткізу.
Екінші кезеңнің ...... ... ... ... танысу.
Үшінші кезеңнің мақсаты – корпорацияның қаржылық жағдайын және ... ... ... ... ... ... ... элементтерінің бірі жылдық есеппен жұмыс істей
алу болып табылады, соның ішінде корпорацияның қаржы жағдайын бағалау ... үшін оның ... ... ... болып табылатын бухгалтерлік
баланспен жұмыс істеу.
Балансты оқи білу дегеніміз – бұл оның ... ... ... ... тәсілін, кәсіпорын қызметіндегі ролін, басқа да баптармен
байланысын ... Бұл ... ... ... экономикасы үшін
мынадай мүмкіндіктер береді:
1. Кәсіпорын туралы едәуір көлемді ақпараттар алу;
2. Кәсіпорынның меншікті ... ... ... ... деңгейін
анықтау;
3. Баланстың қандай баптарының есебінен айналым қаражаттарының көлемінің
өзгергендігін анықтау;
4. Аналитикалық ... ... ... ... ... ... баға ... оқуға мыналар жатады:
1. Зерттеу кезеңіндегі баланс валютасының өзгерісін бағалау;
2. Баланс валютасының өсу қарқынын өндіру ... өсу ... ... ... және таза ... өсу ... салыстыру;
3. Баланс бөлімдерінің, топтарының және жекелеген баптарының ... ... ... ... жеке ... мен ... ... сипатын талдау.
Кесте 1.1.
Жедел талдау үшін қолданылатын аналитикалық көрсеткіштер жүйесі
|Талдау бағыты ... |
|1 |2 ... ... ... ... ... ... ... ... жалпы құны (жалпы капитал – валюта, |
|бағалау. ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... құны және олардың активтің жалпы|
| ... ... |
| ... ... тозу ... ... жағдайды |Меншікті капитал және оның ... ... ... ... ... ... |
| ... және ... ... арақатынасының|
| ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... айналым |
| ... ... |
| ... жабу ... коэффициенті. ... ... ... ... ... |
| ... ... несие. ... ... ... нәтижелігін бағалау ... ... ... жиынтық және таза табыс; |
| ... ... |
| ... қызметтің табыстылығы. ... ... ... ... ... ... және жалпы |
| ... ... ... ... |
| ... ... өсу қарқыны; |
| ... ... және таза ... өсу ... |
| ... ... өсу ... ... ... ... активтің айналымдылығы; ... ... ... ... ... мен ... қайтарымдылығы; ... ... ... материалдық сыйымдылығы; |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... көзі: Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г., ... ... ... ... оқу құралы.» - Алматы: Экономика, |
|2001.[8] ... ... оқу ... ... ... екі тұрғыдан қарстыру
қажет:
1. Экономикалық мазмұны, көлемі және динамикасы бойынша;
2. Баланстың қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... ... элементтері өзара тығыз байлансты жүйе (1.1.
кесте) ретінде ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметінің түрлі жақтарын, атап айтқанда оның нарықтық
және инвестициялық белсенділігін ... ... оның баға ... және ... ... бірқатар басқа да көрсеткіштерді
қолдануға болады.
Корпорация қаржы жағдайын ұзақ және қысқа мерзімді даму ... да ... ... ... бағалаудың негізгі өлшемдеріне корпорацияның өтімділігі
мен төлеу қабілеттілігі жатады. [14, 115-118 бет]
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы ұзақ ... ... ... ... көздерінің құрылымымен, кәсіпорынның сыртқы ... ... ... ... ... ... ... экспресс-талдау түрліше дайындалуы мүмкін: жиынтық көрсеткіштер,
қысқаша тестік есеп ... ... ... ... және ол ... ... жағдайын әлдеқайда терең және нақтылы ... ... ... ... сай екендігі туралы және осы кәсіпорынның
шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы қорытындымен аяқталады.[11, ... ... ... кешенді талдау оның қызмет ету
ортасын толық ... ... ... талдау әдістемесінде қаржылық саясатты
құраушылардың арасындағы құрылымдық байланысты анықтау арқылы оны жүзеге
асыру тиімділігі ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері тобының кешенін бөліп қарастырады:
1. пайдалылық пен рентабельділік ... ... пен ... ... ... белсенділік көрсеткіштері;
4. қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері.
Жоғарыда аталған көрсеткіштер тобы ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер бір қаржылық операциялардың нәтижесі
болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ақша ағымдары екі
түрлі сипатқа ие болады:
Біріншіден, ақша ағымдары кәсіпорынның ... және ... әсер ... ақша ... ... ... ... мен
құралдарының айналымдылығының негізгі объектісі болады.
Сонымен қатар, кәсіпорынның пайда алуға ... ... тек ... ... ... ғана ... сондай-ақ кәсіпорын
үшін кез келген ақша нысанындағы немесе материалдық-заттық нысандағы табыс
алуды көздейді. Ақша ағымдары қаржы ... ... ... ... жалпы қаржылық жағдайын талдаудың негізгі факторы ... Ақша ... ... ... талдау нәтижесінде кәсіпорынның қаржылық операцияларының зор
мүмкіндіктерін анықтауға болады. ... ... ... ... ... арқылы ақша қаражаттарының түсуі мен пайдаланылуының
теңсіздігін анықтап, оны болашақта қайталамау үшін ... ... ... ақша ағымдарын талдау бірнеше кезеңдерден тұрады:
1 кезең. Жақсы нәтиже беретін ақша ағымдарының құрылу көлемі мен ... ... ақша ... ... ... мен өнімдерді,
тауарлар мен қызметтерді өндіру көлемі өсімінің қарқыны салыстырылады.
2 кезең. Теріс ақша ... ... ... мен ... ... сыртқы көздерден алынған ақша қаражаттары қайда жұмсалды,
нарықтық құнының өсімін ... ... ... жеке ... дамыды, бұрын алынған несиелер мен зайымдар бойынша негізгі қарыздар
қалай өтелді деген мәселелер қарастырылады.
3 ... Оң және ... ақша ... ... пен ... ... ... анықталады, кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесінің
маңызды көрсеткіштерінің бірі ретіндегі таза ақша ... ... ... ақша ... талдаудың басты мақсаты ақша ... ... ... келу көзі мен ... ... ... ... табылады, олар нақты басқару ... ... және ... ішкі және ... ... ... өте қажет болады.
Ақша ағымдарын талдау негізі шаруашылық қызмет ... мен ... ... ... бойынша олардың құрылуы мен пайдалану бағыттары ... әрі ... ... алу ... ... Ақша ... ... ақпарат көздері келесілер:
1. Бухгалтерлік есеп беру – Бухгалтерлік баланс, Табыстар мен шығыстар
туралы ... Ақша ... ... ... ... Өзіндік жеке
капиталдың өзгеруі туралы есеп, есептеу саясаты туралы ... ... ... Ақша ... ... сипаттайтын бухгалтерлік есептің
аналитикалық және синтетикалық шоттарының мәліметтері бойынша ақпарат;
3. Жоспарлы басқару ... – ақша ... ... ... күнтізбегі және басқалар.
Ақша ағымдарын кешенді қаржылық талдау ... ... ... ... қаржылық көрсеткіштер келесілер болып табылады:
1. Өтімділік коэффициенттері (ағымдық өтімділік коэффициенттері, жедел
өтімділік коэффициенттері, абсолютті ... ... ... қаржылық саясатының көрсеткіштері (ақша ағымдарының
жеткіліктілігі коэффициенті, дебиторлық және ... ... ... ... ... және ... Рентабельділік коэффициенттері (ақша қаражаттарының қалдығының
рентабельділік ... ... ақша ... ... жұмсалған ақша қаражаттарының
рентабельділік коэффициенттері).
Өтімділік коэффициенттері ағымдық активтер мен ағымдық ... ... ... ... және ... ... өз уақытында орындау мүмкіндіктерін көрсетеді.
Жалпы төлемқабілеттілікті анықтайтын негізгі фактор ... ... жеке ... бар ... ... табылады.
Коэффициенттерді есептеу баланстағы ағымдық активтер өтімді болған
жағдайда ғана төлем қабілеттілікке баға ... атап ... ... ... ... ... ... құнының сомасына тең
болатын ақшаға айналуы мүмкін ... ... ... ... ақша қаражаттары нысанында қысқа мерзімді қарыздарды
өтеу мерзіміне сәйкес келетін мерзімде түгел түседі.
Ақша айналымын ... ... ... ... көрсеткіштері маңызды орын алады. Ақша ағымдарына тауарлы-
материалдық ... ... және ... ... ... әсер етеді.
Берілген көрсеткіштерді қарастырудың себебі, олар өтімділік деңгейі
бойынша ақша ... ... ... қарыз ағымдық қызметтен
түсетін ақша ағымдарының оң нәтижесін берсе, қорлар болса, жоғары құнға ие
болып, дебиторлық ... ... ақша ... ... ... ... ... шартты болғандықтан, есептеулерде көбінесе
орта шамалар қолданылады. Орта шаманы анықтау үрдісі ... ... ... орта ... анықтауды немесе қарапайым орта
арифметикалық шаманы анықтауды қарастырады.
Қорлардың айналымдылығын едәуір арттыру және айналым құралдарын ... үшін ... ... ... ... болады:
1. Шынайы уақыт мерзіміндегі қорлар қалдығын есепке алу жүйесін құру;
2. Тауарлар қоймаларындағы және бағалау парақтарындағы қорлар ... ... ... емес ... рухани және табиғи тозған тауарлар мен төменгі
деңгейдегі сұранысқа ие тауарлардың ... ... ... ... ... ... түсетін тапсырыстар жүйесін
қайта қарау;
5. Тұтынушыларға байланысты ... ... ... ... ... ... өзгерту.
Айналымдылық коэффициенті жоғары болған сайын, ... ... ... ... және кәсіпорын жұмысының тиімділігі артады.
Айналымдылықты арттырған кезде кері ақша ағымына қарағанда, оң ақша
ағымы жоғары ... ... ... ... айналым құралдары абсолютті
және салыстырмалы босайды.
Таза ақша ағымдарының ... ... ... ... ... ... өтеу ... мен таза ақша
ағымдары есебінен тауарлы-материалдық қорлардың өсімін көрсетеді. Бұл
коэффициентті ақша ... ... ... ... ... ... қолданған ыңғайлы. Негізгі қызмет бойынша таза ақша ... ... ... ... ... ... даму
қарқынын қамтамасыз етеді, қаржылндырудың сыртқы көздеріне ... ... ... ... ... қамсыздандырады.
Кәсіпорынның таза ақша ... ... ... ... ... ... ... орындалады:
1. Тұрақты және өзгермелі шығындардың сомасының төмендеуі;
2. Тиімді ... ... ... ... ... ... ... табыстылық деңгейінің артуын қамтамасыз
ететін баға саясатын ... ... ... ... ... ... Қолданылмайтын айналымнан тыс активтерді сату ... ... ... емес ... ... ... өз ... талап ету, айыппұлдарды қайтару
бойынша жұмыстарды күшейту.
Талдау барысында ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есептегі ... ... ... ... ... болсақ, онда қаржы саясаты
туралы және кәсіпорын үшін әрбір қаржыландыру көзінің салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... мен уақытша аспектілерін
талдау арқылы берілген ... ... ... ... ... ... болады.
Қазіргі уақытта рентабельділік көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... оң және ... даму
қарқындарын анықтап береді. Берілген көрсеткіштерді есептеу ... ... ... ... ... коэффициенті,
түскен ақша қаражаттарының рентабельділік ... ... ... ... ... ... ... болады.
Кез келген қабылданған басқару шешімдері ақша ағымдарының жағдайына
әсер етеді. Кәсіпорынды оперативті басқару мен ақша ... ... ... ... ретіндегі келесі шарттар
өзекті роль атқарады:
1. Ақша қаражаттарының түсімінің негізгі ... ... ... ... ақша қаржаттарының жеткіліктілігін талдау.
3. Пайда мен таза ақша ағымдарының көрсеткіштерінің едәуір ауытқуына ... ... ... ... басқарудың жалпы тиімділігін анықтау, ол тартылған ақша
қаражаттарының құны мен оларды орналастырудың ... ... ... ... ... ... ... және жанама әдістерін қолдану арқылы
ақша қаражаттарының кірісі мен шығысынның негізгі көздерін анықтайды. Бұл
әдістеме есептеу-талдамалық ... ... ... және
шаруашылық субъектілердің тәжірибесінде қолданылады.
Біздің көзқарасымыз бойынша, экономикалық субъектінің ... ... ... таза ақша ... динамикасын қарастырумен
қатар, ақша қаражаттары үшін алғашқы ретті болатын және өткендегі қызметтің
тұрақтылығын сипаттайтын бірқатар экономикалық көрсеткіштерді талдау ... Ақша ... ... ... ... ... қорытынды жасау
үшін болжамды талдау кезінде берілген көрсеткіштердің қолданыстағы ... ... ... ... ... ... олар жоғары
кәсіпкерлік тәуекелділік зонасында орналасқан, ... ... ... ... нәтижесінде келесідей ұсыныстар берсе болады:
1. Сату рентабельділігі мен ағымдық активтер ... ... ... ... Айналым құралдарының айналымдылығын арттыру және қаржылық циклді
қалыпқа келтіру;
3. Сату көлемін кеңейтуді ... ... ақша ... ... ... кері ақша ... қысқарту;
4. Тиімділкті арттыру және шығындарды төмендету мақсатында коммерциялық
және ... ... ... ... ... Болашақта кері тенденцияларды болдырмау мақсатында компанияның
қаржылық жағдайына ай сайын талдау өткізу;
6. Ақша ... ... ... ... асыру.[12, 20-22 бет]
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаған кезде тек бухгалтерлік ... ғана ... ... бірге басқа да қаржылық есеп беру
нысандарының ... ... ... мәліметтер және де есеп
берудегі қосымша ақпараттар мәліметтері де қолданылады, ... ... ... мен шығындар туралы есептілігінің әрбір бабы бойынша оған
қатысты кез ... ... ... сілтемелер, сондай-ақ қаржылық
есептіліктің өзінде көрсетілмеген, бірақ ... және ... ... ... ... ... беріледі. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау
қаржы менеджментінің ажырамас құрамдас бөлігі болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... және ... ... туралы ақпаратқа тек ішкі
субъектілер (меншік иелері, басқарушылар, жұмысшылар) ғана ... ... ... ... ... ... кредиторлар және
тағы басқалар) де қызығушылық білдіреді.[10, 59 бет]
2. ОТАНДЫҚ ТӘЖІРИБЕДЕ КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУ
4 «КАТЭК» жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... заңдарына сəйкес құрылған «КАТЭК»
жауапкершілігі шектеулі серіктестік Қазақстан Республикасы Азаматтық
Кодексіне, ... ... 1998 ... 22 сəуірдегі
«Жауапкершілігі шектеулі серіктестік пен ... ... ... туралы» Заңына, Қазақстан Республикасының басқа ... ... ... жəне осы ... ... өз қызметін жүзеге
асырушы заңды тұлға болып табылады және серіктестіктің құқықтық ережелерін,
оларға қатысушылардың ... мен ... ... ... қызметін, қайта ұйымдастырылуы мен таратылуын белгілейді.
Серіктестіктің орналасқан жері (мекен-жайы): Қазақстан Республикасы,
Алматы ... 050002, ... ... ... көшесі, № 7 үй.
Серіктестік қызметінің мерзімі шектелмеген, және мемлекеттік тіркеуден
өткен сəттен бастап заңды ... ... ... Оның ... ... жəне орыс тілдерінде атаулары бар мөрі, қызмет көрсету банктері
мен басқа да отандық жəне ... ... ... ... жəне
шетелдік валюталарда есепшоттары, өз эмблемасы, сауда ... ... жəне ... ... қажетті басқа да атрибуттары бар.
Кәсіпорын өз қызметiнiң мақсатына жету үшiн өз ... ... ... жəне жеке ... емес ... ... ... сотта талапкер жəне жауапкер болуға, ... ... ... ... ... қызметтің кез келген түрін
жүзеге ... ... ... шектеулі серіктестігі орналасқан жерін өзгерткен
жағдайда, оның мемлекеттік тіркеуін жəне заңды тұлғалардың мемлекеттік
тізіліміне ... ... ... ... оның жаңа ... жері
бойынша заңды тұлғалардың мемлекеттік ... ... ... ... ... Серіктестік Қатысушының шешімі ... ... ... жəне шет ... ... мен ... құруға
құқылы.
Серiктестiк өз мiндеттемелерi бойынша өзiне тиесiлi ... ... ... ... міндеттемелері бойынша жауап ... ... оның ... ... ... ... ... қызметiне байланысты шығындар бойынша Қазақстан Республикасының
заңдарында көзделген жағдайларды санамағандағы серіктестіктің ... ... ... құнының шегiнде тəуекелге барады. Серіктестік өз
қаржылық-шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есебін жүргізеді жəне Қазақстан
Республикасының ... ... ... жəне ... ... ... асырады.[2]
«КАТЭК» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі ірі бизнестің ... ... ... ... ... – 1996 ... ... айында
тіркелген, Қазақстан Республикасында 10 ... аса ... бойы ... ... ... мамандандырылған және еліміздің мұнай-газ
саласымен ... ... ... ... жобалық-зерттеушілік ауқымды спектрінде қызмет пен жұмыс көрсететін
жобалық-зерттеушілік компания.[20]
Көрсетілген уақыт аралығында мамандардың білім ... ... ... ... қалыптасуы компанияға өзіндік және
қалыптасқан бағдарламалық қамтамасыз етілуі, әдістемелер мен ... ... ... ... ... ... және аумақтық бағдарламалық
құжаттарды дайындауды жүргізу, ... және ... ... өңдеу және
орналастыру объектілерін жобалық-сметалық ... ... ... ... ... ... ... атқару барысында негізгі жобалық
шешімдер, техника-экономикалық негіздемелер, жобалық-сметалық ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Заңды
түрде белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де міндетті төлемдерді
төлеу әркімнің ... әрі ... ... ... және ... ... ... төлемдерді уақытылы төлеп отырады.[1]
«КАТЭК» ЖШС-і Алматы қаласында және ... ... ... өкілдіктерінде атап кеткен қызметтерді көрсету үшін
материалдық-техникалық базаны орнастыруға ... ... ... ... ... ... барлау, жобалау, сметалық құжаттарды,
экономикалық және экологиялық зерттеулерді дайындау және басқаларды орындау
үшін Қазақстанның оқыту орталықтарында, ... және шет ... ... ... ... жоғары білімді мамандар жұмыс істейді.
Компанияның құрылысына тоқталатын болсақ, онда мынадай ... ... ... ... ... ... директор,
Техникалық директор, Президент Референті);
2. Бухгалтерия;
3. Әдістеме және жоба ... ... ... болу ... және өндіру департаменті;
5. Сызықтық жобалау департаменті;
6. Мұнай-газ жобаларын жобалау департаменті;
7. Арнайы бөлімдерді жобалау департаменті;
8. ... ... ... ... ... ... бөлімі;
10. Экология және еңбек қорғау бөлімі;
11. Техникалық қамтамасыз ету және ... ... құру мен ... ... ... шаруашылық қызметін
жүзеге асыру ... таза ... табу ... ... Серіктестік
көзделген мақсаттарға жетуі үшін мына қызмет түрлерін жүзеге асырады:
«КАТЭК» ЖШС ... ... ... ... ... және газ ... құбырлы тасымалдау тарифтері бойынша
табиғи монополияларды реттеу бойынша ҚР Агенттігінің ... ... әр ... ... үшін әйнек құбырлар бойынша
мемлекеттік ... және ... ... ... ... кеңес беруші:
– Құмкөл тобының ... газ ... ... бойынша Қызылорда
Әкімиатының;
– Жылу-энергетика кешені және кіші мұнай-газ барлауды ... ... ... ... облысының Әкімиатының;
– 2015жылға дейін және 2020 жылы алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... облысының Әкімиатының;
– Газ тасымалдау жүйесі сұрақтары бойынша«ҚазТрансГаз» АҚ-ның;
– ҚР Қаржы Министрлігімен «Интергаз Орталық Азия» АҚ, ... ... АҚ, ... АҚ және осылар сияқты
кәсіпорындардың қызметіне талдау жасау бойынша;
4. «ГипроГазЦентр», «BSI ... Inc.», ... ... ... ... ... бойынша Ресей,
Украина, АҚШ және басқа да алдыңғы ... ... және ... ... жұмыс атқаратын серіктестіктер мен ... ... ... және ... ... министрлігі
(Астана қаласы); Мемлекеттік мүліктерді басқару бойынша мемлекеттік комитет
(Астана қаласы); Табиғи монополияны ... ... ... ... ... Қызылорда және алматы облыстары
энергетика және коммуналдық қожалығын басқару; Батыс Қазақстан облысының
экономикасын басқару; «ҚазМұнайГаз» АҚ ... ... ... ... қаласы); «Интергаз Ц.А.» АҚ (Астана қаласы); «Саутс Ойл» ... ... ... және ... ЖШС ... ... Мұнай және Газ Институты (Алматы қаласы); Қазақстан-Британ
Университеті ... ... ... » ... ... ... Inc» компаниясы (АҚШ); «Comerint» компаниясы (Италия); тағы
басқалары ... ... ... өз ... шаруашылық және жобалық-зерттеушілік
қызметінің әртүрлі салаларында жоғары білімді мамандарымен отын-энергетика
салаларымен айналысатын, оның ... ... ... ... ... ... қызмет түрлерін көрсетуге
мамандандырылған:
1. Қазақстан ... ... ... бойынша оларды
жүзеге асыру үшін инвесторларды тарту ... ... ... ... ... және ... ... Республикасы резидент емес тұлғалардың жобаларын мемлекеттік
заңдылыққа сай орналастыру, шетел қызығушылықтарын орналастыру;
3. Мұнай-газдың орналасу ... ... ... ... ... Газ-энергетика саласын зерттеу, инвестициялық жобалардың бағдарламалық
және нормативтік-әдістемелік құжаттарын, техника-экономикалық
негіздемелерін дайындау;
5. Инженерлік-геодезиялық және ... ... ... ... ... техникалық аудиті;
6. Экологиядық жобаларды дайындау, ... ... ... ... ... құрудағы авторлық және техникалық ... ... ... ... ... негізінде келесідей жобалар орындалған:
1. Атырау облысына газ-химиялық кешені құрылысы негіздемесінде ҚР-на
мұнай-химиялық ... ... ... ... ... қайта өңдеу зауытын және «Сутек өндіруді орналастыру
құрылысын» модернизациялау жобасы;
3. «Бейнеу-Бозой-Акбұлақ» магистральді газ ... ... ... басқалары.
Бұдан басқа соңғы 5 жылда «КАТЭК» ЖШС-і ... ... ... мен ... сұранысымен жылу-энергетика кешені саласы
бойынша қызметтердің әртүрлі бағыттарында 200-ден ... ... ... ... ... есеп ... ... коэффициенттердің өзара
байланысы нәтижесі ... ... ... ... ... үшін ең ... коэффициенттерге жіктелуіміз керек. Қаржылық коэффициенттер
компанияның ... ... ... мен ... ... есепке әртүрлі ой-
пікір тұрғысынан талдауға тиімді мүмкіншілік берумен қатар, бүкіл ... ... ... ... Коэффициенттерді талдау әртүрлі қаржылық
тараулары мен тарау құрамаларының өзара байланысын зерттеуді қарастырады.
Қаржылық коэффициенттердің мағынасы – компанияның ... ... ... ... болашағын бағалауға мүмкіндік беру. ... ... ... ... ... бірнеше жылғы мәліметтері
салыстырылып талданады, сонымен қатар бұл мәліметтер осы компанияға ... ... ... шама ... ... ... орай ... балансына (2.1.) кестеде тоқталып өтейік:
Кесте 2.1.
«КАТЭК» ЖШС-нің бухгалтерлік балансы
|Атауы: ... мың ... |
| |2010 жыл |2009 жыл |2008 жыл ... оның ішінде: |4401363 |4946624 |3807710 ... ... ... оның ... |3314000 |3858305 |2730196 ... ... |607473 |757446 |542738 ... ... ... салымдар |450000 |20000 |100000 ... ... ... ... |2124250 |2654398 |1548585 ... |33937 |26074 |39476 ... да қысқа мерзімді активтер |98340 |400387 |499397 ... ... ... оның ішінде: |1087363 |1088319 |1077514 ... ... ... ... |0 |0 |0 ... ... ... берешектер |0 |0 |0 ... емес ... |9556 |1490 |0 ... ... |1076361 |1085372 |801134 ... да ұзақ ... ... |1446 |1457 |276380 ... және ... оның |4401363 |4928352 |3807710 ... | | | ... ... ... оның |3643581 |4306351 |2670783 ... | | | ... ... ... міндеттемелер |10017 |18806 |37500 ... ... ... ... |2485956 |3167954 |2100818 |
|Cалық және бюджетке төлем |40782 |26344 |37593 ... | | | ... да ... ... ... |1106826 |1093247 |494872 |
|Ұзақ мерзімді міндеттемелер, оның |268986 |249254 |465722 ... | | | ... ... ... міндеттемелер |256342 |237226 |461036 ... ... ... ... |0 |0 |0 ... қалдырылған салық |12644 |12028 |4686 ... | | | ... да ұзақ ... ... |0 |0 |0 ... капиталы, оның ішінде: |488796 |372747 |671205 ... ... |103 |103 |103 ... табыс |0 |0 |0 ... ... |488693 |372644 |671102 ... ... |0 |0 |0 ... ... ... ЖШС-нің 2008-2010 жылдардағы іс-қағаздары мен жылдық|
|қорытынды есептері ... ... ... ... ... |2 |3 |4 |5 ... ... |Қатысты |Абсолютті |Қатысты |
| ... | ... | ... ... |-545261 |-12,39% |593653 |13,49% ... ... активтер, |-544305 |-16,42% |583804 |17,62% ... ... | | | | ... ... |-149973 |-24,69% |64735 |10,66% ... ... ... |430000 |95,56% |350000 |77,78% ... | | | | ... ... дебиторлық |-530148 |-24,96% |575665 |27,10% ... | | | | ... |7863 |23,17% |-5539 |-16,32% ... да ... мерзімді |-302047 |-307,15% |-401057 |-407,83% |
|активтер | | | | ... ... ... |-956 |-0,09% |9849 |0,91% ... | | | | ... ... ... |0 |0,00% |0 |0,00% ... | | | | ... ... дебиторлық |0 |0,00% |0 |0,00% ... | | | | ... емес ... |8066 |84,41% |9556 |100,00% ... ... |-9011 |-0,84% |275227 |25,57% ... да ұзақ мерзімді |-11 |-0,76% |-274934 ... ... | | | | ... және ... |-11,97% |593653 |13,49% ... | | | | ... мерзімді |-662770 |-18,19% |972798 |26,70% ... ... | | | | ... ... қаржылық |-8789 |-87,74% |-27483 ... ... | | | | ... ... ... |-681998 |-27,43% |385138 |15,49% ... | | | | ... және ... ... |14438 |35,40% |3189 |7,82% ... | | | | ... да қысқа мерзімді |13579 |1,23% |611954 |55,29% ... | | | | |
| | | | | |
| | | ... 2.2 ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... |19732 |7,34% |-196736 |-73,14% ... ішінде: | | | | ... ... ... |19116 |7,46% |-204694 |-79,85% ... | | | | ... ... ... |0 |0,00% |0 |0,00% ... | | | | ... ... ... |616 |4,87% |7958 |62,94% ... | | | | ... да ұзақ ... |0 |0,00% |0 |0,00% ... | | | | ... ... оның |116049 |23,74% |-182409 |-37,32% ... | | | | ... ... |0 |0,00% |0 |0,00% ... табыс |0 |0,00% |0 |0,00% ... ... |116049 |23,75% |-182409 |-37,33% ... ... |0 |0,00% |0 |0,00% ... ... ... ... ... ... ... мен жылдық |
|қорытынды есептері ... ... ... ... ... анығырақ түсіну үшін
оған қаржылық жағдайды ... ... ... ... ... көрсеткіштерге сүйене отырып, мынадай қорытынды жасауға болады:
2008 жылды базалық жыл деп ала ... 2009 жыл және 2010 ... ... ... болады. Мысалы, жалпы активтер 2008
жылға қарағанда 2009 жылы ... ... ... ... ал 2010 ... мың ... ... 13,49%-ға өскен. Ал міндеттемелер мен меншік
капиталы ... 1120642 мың ... ... ... және 593653 ... ... ... өскен. Дегенмен де, бұл көрсеткіштер оң нәтиже
бергеніне қарамастан, 2010 ... ... 2009 ... ... ... көрсетілген. Бұған себеп болған, компанияның ішкі
қызметіндегі ... мен ақша ... және ... ... күрт ... ... ... яғни бұл тез өтімді активтер
құрамының аздығынан себеп болып отыр.
Әрбір ... ... бір ... ... ... байланыстырады,
немесе баланс тарауын пайда мен ... ... ... Осының
нәтижесінде компанияның қаржы құрылымындағы және нәтижесіндегі қорлардың
өтімділігі, активтілігі және пайдалылығы ... ... ... ... ... ... ... ететін құжаттың тағы бірі - табыстар мен шығындар туралы есеп немесе
қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы ... Ол бұл ... ... ... зиян ... ... үшін табыстар мен шығындар туралы
жеткілікті мөлшерде бөлініп алынған анық көрсеткіштердің көмегімен белгілі
бір кезеңдегі кәсіпорынның қызмет ... баға ... ... мен ... туралы есебін келесі (2.3.)кестеден
көруге болады:
Кесте 2.3.
«КАТЭК» ЖШС-нің 2008-2010 ... ... ... мен ... ... ... мың ... |
| |2010 жыл |2009 жыл |2008 жыл ... және ... ... ... табыс |36261653 |40763446 |36684444 |
|Өнім мен қызметтің өзіндік құны ... ... ... ... ... |694503 |648479 |1192713 ... ... |17796 |31963 |11873 ... да ... |129454 |173696 |127298 ... мен ... сату ... |0 |0 |0 ... ... |326655 |495166 |499459 ... ... |30899 |101510 |25495 ... да ... |206225 |79958 |46128 ... ... ... ... ... |277821 |169364 |760802 ... ... ... (шығыс) |0 |0 |0 ... ... ... пайда (шығыс) |277821 |169364 |760802 ... ... |70385 |67822 |229620 ... ... ... дейінгі соңғы |207436 |101542 |531182 ... | | | ... ... |0 |0 |0 ... пайда |207436 |101542 |531182 ... ... ... ... ... ... іс-қағаздары мен жылдық |
|қорытынды есептері ... ... ... өнімнің өзіндік құнын талдау өте маңызды болып
табылады. Ол өнімнің өзіндік құнын төмендету мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... берілген көрсеткіштің
өзгерісі тенденциясын анықтауға, оның деңгейі бойынша ... ... және оның ... ... ... әсер еткендігін анықтауға
мүмкіндік береді.
«КАТЭК» кәсіпорнында өзіндік құнды жоспарлау және ... ... және ... ... ... ... элементтері: материалды шығындар (шикізат, шикізат, материал,
бұйымдар мен жартылай фабрикаттар, отын, қуат құны), еңбекті ... ... ... ... ... қор амортизациясы,
басқа да ... ... ... ... кіретін материалды емес
активтердің тозуы, міндетті сақтандыру төлемі, ... және банк ... ... көрсеткіштердің нәтижесін анығырақ көру үшін үлесін анықтап
көрейік ... ... мен ... ... ... ... ... |Абсолютті |Қатысты |
| ... | ... | |
| | | | | ... және ... ... |4079002 |10,01% |-422791 |-1,17% ... ... | | | | ... мен ... ... |4623236 |11,52% |75419 |0,21% ... | | | | ... пайда |-544234 |-83,92% |-498210 |-71,74% ... ... |20090 |62,85% |5923 |33,28% ... да ... |46398 |26,71% |2156 |1,67% ... мен ... сату |0 |0,00% |0 |0,00% ... | | | | ... ... |-4293 |-0,87% |-172804 |-52,90% ... ... |76015 |74,88% |5404 |17,49% ... да ... |33830 |42,31% |160097 |77,63% ... ... ... |-591438 ... |-482981 ... |
|пайда (шығыс) | | | | ... ... ... |0 |0,00% |0 |0,00% ... | | | | ... ... ... пайда |-591438 |-349,21% |-482981 |-173,85% |
|(шығыс) | | | | ... ... |-161798 ... |-159235 ... ... ... ... |-429640 |-423,12% |-323746 ... ... ... ... | | | | ... ... |0 |0,00% |0 |0,00% ... пайда |-429640 ... |-323746 ... ... ... ... ... 2008-2010 жылдардағы іс-қағаздары мен жылдық |
|қорытынды есептері ... ... ... ... 2008 ... ... 2009 жылы
өнім және қызмет сатудан табыс 4079002мың теңгеге немесе 10,01%-ға, ... құны 4623236 мың ... ... ... өскен. Ал 2008 жылмен
салыстырғанда сәйкесінше 2010 жылы -422791 мың ... ... ... 75419 мың ... немесе 0,21%-ға өскенін көрсетеді. Осыған орай,
өзіндік құнның базалық жылы арзан болуы жалпы ... 2009 жылы және ... аз ... ... тигізеді. Соңғы пайданың салыстырмалы түрде соңғы
жылдары тым аз болуына ... ... ... ... ... тым көп ... әсерін тигізген, бұған көп әсерін
тигізген қаржыландыру шығындары болып табылады.
2. ... ... ... ... ... жүйесінің орны
Қаржылық менеджментте кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау үшін ең
маңыздысы болып келесідей қаржылық ... ... ... ... коэффициенті;
2. Іскерлік белсенділік коэффициенті;
3. Рентабельділік коэффициенті;
4. Төлем қабілеттілігі коэффициенті немесе капитал құрылымы көрсеткіші;
5. Нарықтық белсенділік коэффициенті.
Өтімділік пен ... ... ... ... ... өз ... бойынша уақытылы және толық көлемде ... ... ... ... ... ... талдаудың мәні – активтегі өтімділік дәрежесі
бойынша топталған қаражаттарды пассивтегі міндеттемелермен ... пен ... ... белгілі бір тәртіппен топталады.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша қаражаттарына айналу жылдамдығына
байланысты кәсіпорын активтері келесідей ... ... Ең ... ... ... ... бұларға кәсіпорынның ақша
қаражаттарының барлық баптары мен ... ... ... Тез ... ... ... қысқа мерзімді дебиторлық борыш,
басқа да активтерді жатқызады.
А3. Баяу өткізілетін ... ... ... қорлар
жатады.
А4. Қиын өткізілетін активтер. Бұлардың ... ұзақ ... ... ... ... ... ... уақытының мерзіміне байланысты
топтастырылады:
П1. Неғұрлым тезірек төленуге тиісті міндеттемелер. Бұларға уақытында
төленбеген кредиторлық борыш, ... ... да ... мерзімді
міндеттемелер, жұмыскерлермен олардың алған қарыздары бойынша есеп ... ... ... ... ... қарыздар жатады.
П2. Қысқа мерзімді міндеттемелер – қысқа мерзімді несиелер мен ... ... ... қарыздар.
П3. Ұзақ мерзімді міндеттемелер – ұзақ мерзімді несиелер мен заемдар.
П4. Тұрақты міндеттемелер. Бұған меншікті капитал жатқызылады.[17]
Баланс өтімділігін анықтау үшін ... пен ... ... ... ... салыстыру керек. Баланс толық өтімді деп келесідей
қатынастарда саналады:
Кесте 2.5.
«КАТЭК» ЖШС-нің ... мен ... ... ... мен ... ... мың ... ... | |
| |2010 жыл |2009 жыл |2008 жыл ... | ... өтімді активтер – А1 |1057473,00 ... ... ... ... ... ... ... |1548585,00 ... А2 | | | ... ... активтер|132277,00 |426461,00 ... ... А3 | | | ... ... активтер|1087363,00 |1088319,00 ... ... А4 | | | ... ... ... ... ... | ... ... ... |3167954,00 |2100818,00 |
|тиісті міндеттемелер – П1| | | ... ... ... |1156669,00 |569965,00 |
|міндеттемелер – П2 | | | ... ... ... ... ... |
|міндеттемелер – П3 | | | ... ...... ... ... ... | | | ... ... ... ... ... ... ... ЖШС-нің 2008-2010 жылдардағы іс-қағаздары мен жылдық |
|қорытынды есептері ... ... ... топтар жиынын салыстырайық:
2008 жылы: А1П2; А3>П3; А4>П4.
2009 жылы: А1П2; А3>П3; А4>П4.
2010 жылы: А1П2; А3>П3; А4>П4.
Бұл жүйені келесі график ... 2.1.) ... үш ... ... ... болады.
Басқа сөзбен айтқанда, егер активтің сол алғашқы үш теңсіздігінің әрбір
тобы кәсіпорынның сәйкес міндеттемелер тобын жапса ... оған тең ... ... болады, кері жағдайда баланс өтімді емес. Яғни, ... ... ... ... тұрған кәсіпорынның ақша қаражаттары
көп болғанына қарамастан, уақытында төленбеген кредиторлық борыш, қарыздар,
басқа да ... ... ... ... олардың алған
қарыздары бойынша есеп айырысу көлемінен асқан ... ... ... екі ... көп мөлшерде асып тұр. Ал төртінші
теңсіздіктің ... ... ... ... ... ... болуында; мұндай жағдайда кәсіпорын өзінің меншік капиталының үлесін
арттыруы тиіс, ал уақытында төленбеген қарыздарынан ... тез ... ... 2.1. ... ЖШС-нің активтер мен пассивтердің ... ... ... Компанияның бухгалтерлік балансы негізінде есептелген.
Жоғарыда келтірілген жүйедегі ... үш ... ... ... ... ... туғызады, сондықтан актив пен
пассив бойынша алғашқы үш топтың ... ... ... орын ... ... ... сипатын алады, сонымен ... ... мәні бар: оның ... ... ... ең төменгі
шарттарының сақталғандығын, кәсіпорынның меншікті айналым қаражатының барын
дәлелдейді.
Кәсіпорын жоғары немесе төмен дәрежеде өтімді ... ... ... ... құрамына әртекті төлем қаражаттары кіреді, бұлардың
ішінде қысқа мерзімді міндеттемелерді жабуға арналған оңай ... ... ... де қаражаттар болады.
Өтімділік коэффициенттері кәсіпорынның қысқа ... ... беру ... өтеу ... анықтауға мүмкіндік береді.
Қаржылық менеджмент үшін ... ... ең ... ... ... ... ... коэффициенті;
– Жедел өтімділік коэффициенті;
– Абсолютті өтімділік коэффициенті;
– Таза айналым капиталы.
Жалпы өтімділік коэффициенті айналым ... мен ... ... ... ... ... және ол ... қысқа
мерзімді міндеттемелерін өтеу үшін қажет қаражаттардың жеткіліктігін
сипаттайды. ... ... ... бұл ... ... бір
мен екінің арасында болуы керек. ... ... шегі ... ... мерзімді міндеттемелерді өтеу үшін жеткілікті екенін
көрсетеді, ол өте төмен болса, кәсіпорын банкроттыққа ... ... ... қаражаттарының міндеттемелерден екі (кей жағдайда үш) еседен асуы
капиталдың тиімсіз ... ... ... ... жеке ... ... жедел
өтімділік коэффициенті қолданылады, яғни бұл айналым қаражаттарының ең
өтімді бөлігінің қысқа мерзімді міндеттемелерге ... ... ... қаражаттарының жеке түрлерінің өтімділігі бірдей емес,
сондықтан жедел өтімділік ... ... ... ... ... ... ... тездей өтеуге қолдана алса, материалдық
қорлар тек қана өткізілгеннен кейін ғана ... ... Ең ... ақшалай қаражаттармен қатар, қысқа мерзімді бағалы қағаздар және
таза ... ... ... ... ... ... бұл
коэффициент деңгейі бірден жоғары болуы тиіс.
Жедел өтімділік ... ... ... ... көрсеткіші
бойынша өтімділікті бағалау қолданылады. Бұл көрсеткіш абсолютті өтімділік
коэффициенті деп аталады және тек ... ... ... мерзімді
міндеттемелерге тәуелділігін көрсетеді және оның тиімді деңгейі болып 0,2-
0,3 мәні болып табылады.
Кәсіпорынның өтімділігін талдауда таза айналым капиталын ... ... Ол ... айналым активтері мен оның қысқа мерзімді
міндеттемелері арасындағы ... ... ... Таза ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін қажет,
себебі ... ... ... мерзімді міндеттемелерден асуы
кәсіпорынның қысқа мерзімді міндеттемелерін өтеу ... ... ... ... қатар кәсіпорынның болашақта қызметін ұлғайту үшін
ресурстармен қамтамасыз етілгенде көрсетеді[13, 22 ... ... ... ... (2.6.) ... ... [17, ... 2.6.
Өтімділік коэффициенттерінің негізгі көрсеткіштері
|Көрсеткіштер атауы |Есептеу жолдары ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... | |
| ... ... |
| ... | ... ... ... ... ... ... |/стр.(610+620+630+660) |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... ... | ... ... ... ... ... ... ... |/(стр.610+620+630+660) |
| ... | ... және ... ... ... ... ... қарыз | ... ... | ... ... |Кос=айналым ... ... ... ... |активтері/жалпы активтер| ... ... ... ... финансового менеджмента. |
Әрбір формулаларға ... үш ... ... ... Абсолютті өтімділік коэффициенті:
Кал2010=(607473 мың+450000 мың)/3643581 мың =0,29;
Kал2009=(757446 мың +20000 мың)/4306351 мың ... мың +100000 ... мың ... Жедел өтімділік коэффициенті:
Ксл2010=(607473 мың +450000 мың +2124250 мың)/3643581 мың =0,87;
Kсл2009=(757446 мың +20000 мың +2654398 мың)/4306351 мың =0,79;
Ксл2008=(542738 мың +100000 мың +1548585 ... мың ... ... ... ... мың /3643581 мың ... мың /4306351 мың ... мың /2670783 мың =1,02.
4. Дебиторлық және кредиторлық берешектер қатынасының коэффициенті:
Ксз2010=2124250 мың /2485956 мың ... мың /3167954 мың ... мың /2100818 мың ... ... ... ... ... үлесі:
Кос2010=3314000 мың /4401363 мың =0,75;
Kос2009=3858305 мың /4946624 мың =0,78;
Кос2008=2730196 мың /3807710 мың =0,72.
Осыған орай «КАТЭК» ЖШС-нің ... ... ... ... қарастырайық:
Кесте 2.7.
«КАТЭК» ЖШС-нің өтімділігін талдау
|Көрсеткіштер атауы |Жылдар |
| |2010 |2009 |2008 ... ... |0,29 |0,18 |0,24 ... | | | ... ... |0,87 |0,79 |0,82 ... | | | ... ... |0,91 |0,89 |1,02 ... | | | ... және |0,85 |0,84 |0,74 ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... ... |0,75 |0,78 |0,72 ... ... ... | | ... ... «КАТЭК» ЖШС-нің 2008-2010 жылдардағы іс-қағаздары мен жылдық ... ... ... ... қарай отырып, мынадай шешімге тоқталуға болады:
Абсолютті өтімділік коэффициенті тиімді ... ... ... табылады, яғни «КАТЭК» ЖШС-нің 2009 жылы шамалы түрде жеткіліксіз
екендігі, яғни ақшалай қаражаттардың жеткіліксіздігін ... ... ... жаба ... көрінеді.
Жедел өтімділік коэффициенті талданып отырған үш жылда да стандартқа
сай ... ... ... ... ... тигізіп отырған қысқа
мерзімді міндеттеменің қысқа мерзімді активтерден шамасының көптігінде,
яғни компания өз ... ... ... ... құтылуы
тиіс. Бірақ салыстырмалы түрде 2010 жылы 2008 жылға қарағанда 0,05-ке, ... ... ... көбейіп отыр, яғни компания өз ... ... ... ... ... ... ... өтімділік коэффициенті де осыған ... Бұл ... ... ... оның қаржылық тұрақтылығын көрсетеді, яғни 2008 жылы
қаржылық тұрақтылығы жоғары болды, ал 2009 жылы және 2010 жылы ... ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелердің асып
кетуі, яғни бұл компанияның ақша қаражаттарының азаюы себеп болып ... ... ... ... ... ... көрінген
((2.2.)графигі):
Сурет 2.2. ««КАТЭК» кәсіпорынының өтімділік коэффициенттерінің графигі»
Дерек көзі: Компанияның бухгалтерлік ... ... ... ... ... кәсіпорынның өзінің
қаражаттарын қаншалықты тиімді пайдаланатынын талдауға мүмкіндік ... осы ... ... әр ... ... жатады. Аталмыш
көрсеткіш компания қаржысының жай-күйін бағалауда маңызды, өйткені қаражат
айналымының жылдамдығы, яғни қаражаттың ақшалай ... ... ... ... ... әсер ... ... қатар,
қаражаттардың айналым жылдамдығының өсуі фирманың өндірістік-техникалық
әлеуетінің жоғарылауын сипаттайды [13, 23 бет].
Айналымдылықты бағалау үшін ... ... ... ... Активтердің айналымдылық коэффициенті талданып отырған мерзімдегі
барлық активтердің айналым санын ... яғни ... ... бір ... ... ... өнім ... көрсетеді.
2. Қор қайтарымы айналымнан тыс активтер құрамындағы көп ... ... ... ... санын көрсетеді.
3. Айналым активтерінің айналымдылық коэффициенті материалдық ... ... қоса ... ... ... ... санын
көрсетеді.
4. Дебиторлық және кредиторлық берешектердің айналымдылық көрсеткіші
сәйкес берешктердің құралдарының айналым жылдамдығын бейнелейді.
5. Меншік капиталының ... ... ... ... ... ... ... формула кестесі
|Көрсеткіш атауы |Есептеу жолы ... ... ... ... ф.2)/ ... ... ... құны |(стр.(190+290) ф.1) |
|коэффициенті | | ... ... ... ... |(стр010 ф.2)/ ... ... ... ... ф.1) |
| ... құны | ... ... ... ... ... ф.2)/ |
|айналымдылық ... ... ... ф.1) ... |орташа құны | ... ... ... ... ф.2)/ ... ... ... ... (немесе|
|айналымдылық ... ... |620) ф.1) ... ... ... | |
| ... құны | ... ... ... ... |(стр010 ф.2)/ |
|айналымдылық ... ... ... ф.1) ... ... құны | ... ... ... ... ... ... |
Үш ... ... ... ... ... ... Активтердің айналымдылық коэффициенті:
Коа2010=36261653 мың /4401363 мың =8,24;
Kоа2009=40763446 мың /4946624 мың =8,24;
Коа2008=36684444 мың /3807710 мың =9,63.
2. Қор қайтарымы коэффициенті:
Кфо2010=36261653 мың /1076361 мың ... мың /1085372 мың ... мың /801134 мың ... ... ... ... коэффициенті:
Коао2010=36261653 мың /3314000 мың =17,07;
Kоао2009=40763446 мың /3858305 мың =15,36;
Коао2008=36684444 мың /2730196 мың ... ... ... ... ... мың /2124250 мың ... мың /2654398 мың ... мың /1548585 мың =13,44.
5. Меншік капитал айналымдылық коэффициенті:
Коск2010=36261653 мың /488796 мың ... мың /372747 мың ... мың /671205 мың ... ... ... коэффициенттерін келесі (2.9.)кестеден
көруге болады:
Кесте 2.9.
«КАТЭК» ЖШС-нің айналымдылық коэффициенттерінің нәтижесі
|Көрсеткіштер ... ... |
| |2010 |2009 |2008 ... ... |8,24 |8,24 |9,63 ... | | | ... қайтарымы коэффициенті |33,69 |37,56 |45,79 ... ... |17,07 |15,36 |23,69 ... ... | | | ... ... |10,94 |10,57 |13,44 ... коэффициенті | | | ... ... ... |109,36 |54,65 ... | | | ... ... ... ... ... ... мен жылдық ... ... ... 2.3. ««КАТЭК» ЖШС-нің айналымдылық коэффициенттерінің нәтижесінің
графиктік көрінісі»
Дерек көзі: Компанияның бухгалтерлік балансы негізінде есептелген.
Бұл көрсеткіштерге сүйене отырып ... ... ... ... ... ... тұрғандай, мынадай қорытынды жасауға болады: Негізінен бұл
жерде меншік ... ... ... ... аса ... алып тұр, яғни 2009 жылы және 2010 жылы 2008 ... ... саны көбірек. Бұған себеп үш жылда да меншік капиталы тұрақты,
бірақ сатудан түскен түсім ... ... ... ... сондықтан меншік
капиталының мөлшерін көбейтуі ... Аз ... ... активтердің
айналымдылық коэффициенті алып отыр. Бұған себеп активтердің аз ... ... бұл ... сүйене отырып, сатудан түсімнің оң
әсері бар екенін көруге болады, нақтырақ айтұанда, ... ... ... мүмкіндігі аса зор десек те болады. Қаражаттың айналымда болу кезеңі,
едәуір дәрежеде кәсіпорынның ішкі ... ... ... ... ... стратегиясының тиімділігімен (немесе жоқтығы)
анықталатындығын айта кету керек. ... да, ... баға ... ... құрылымы, пайдаланылған тауарлы-материалдық қорларды бағалау
әдістемесіне байланысты кәсіпорын өз қаражатының айналымының ұзақтығына көп
немесе аз әсер ету еркіндігіне ие ... ... ... ... ...... арттыру үшін
тиімдірек жолдарын анықтау негізінде қаржылық ... ... ... ... бағасын беру.
Негізінен рентабельділік көрсеткіштерін есептеуде таза пайданың
(табысқа салық төленгеннен кейінгі пайда) сәйкесінше ... ... ... ... Таза ... ... арқылы есептеу себебі –
кәсіпорын ... ... ... ... нәтижесі. Кәсіпорын
қызметін бағалау үшін келесі көрсеткіштер қолданылады:
1. ... ... ... ... ... көрсетеді;
2. Коммерциялық рентабельділік көрсеткіші өткізу рентабельділігін
көрсетеді;
Талдау мақсатында қосымша ... да ... ... ... ... тыс ... ... капиталдың рентабельділігі, тағы
басқалары. [17, 38-40 ... ... ... ... ... атауы ... жолы ... ... ... пайда/ |(cтр.190 ф.2)/ ... ... ... құны ... ф.1) ... ... |Кфр=таза пайда/ |(cтр.190 ф.2)/ ... ... ... ... ф.1) |
| ... құны | ... ... |Ккр=таза пайда/ |(cтр.190 ф.2)/ |
|коэффициенті ... ... ... ... ф.2) |
|Айналымнан тыс активтердің |Квоа=таза ... ... ф.2)/ ... ... ... тыс |(стр190 ф.1) |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... Основы финансового менеджмента. ... ... ... отырып, компания жағдайын бағалау үшін мынадай
есептеулер жүргізуге болады:
1. Экономикалық рентабельділік коэффициенті:
Кэр2010=207436 мың /4401363 мың = 0,05;
Кэр2009=101542 мың /4946624 мың = ... мың /3807710 мың = ... ... ... ... мың /488796 мың = ... мың /372747 мың = 0,27;
Кфр2008=531182 мың /671205 мың = 0,79.
3. Коммерциялық рентабельділік коэффициенті:
Ккр2010=207436 мың /36261653 мың = ... мың ... мың = ... мың /36684444 мың = 0,014.
4. Айналымнан тыс активтердің рентабельділік коэффициенті:
Квоа2010=207436 мың /1087363 мың = 0,19;
Квоа2009=101542 мың /1088319 мың = ... мың /1077514 мың = ... ... ... ... ... ... нәтижелелеріне қол жеткізуге болады:
Кесте 2.11.
«КАТЭК» компаниясының рентабельділік ... ... ... |
| |2010 |2009 |2008 ... ... |0,05 |0,02 |0,14 ... | | | ... рентабельділік |0,42 |0,27 |0,79 ... | | | ... ... |0,006 |0,002 |0,014 ... | | | ... тыс ... |0,19 |0,09 |0,49 ... ... | | | ... ... ... ... ... жылдардағы іс-қағаздары мен жылдық |
|қорытынды есептері ... (2.11.) ... ... мәнін анығырақ көру үшін ... ... ... 2.4. ... компаниясының рентабельділік көрсеткіштерінің
графиктік көрінісі»
Дерек көзі: Компанияның бухгалтерлік балансы негізінде есептелген.
Бұл көрсеткіштерге қарай ... ... ... ... ... коэффициенттеріне жалпы шолу жасайтын болсақ, онда тиімді
жыл болып 2008 жыл ... Оған ... ... ... осы ... ... екі ... кәсіпорын көптеген шығынға ұшыраған және соның салдарынан
таза пайда үлесі тым аз ... ... ... 2009 жылы ... мен ... да ... ... түрде көп ұшырағандықтан,
коммерциялық рентабельділік коэффициентінің айырмашылығы аса көрініп тұр.
Барлық көрсеткіштердің қорытындысына келетін ... онда ... ... ... ... таза ... ... тиімділік көрсеткіштерін
қайта бағалауы тиіс. Таза ... өсуі өз ... ... ... ... ұзақ ... ... активтер
табыстылығы, негізгі өндірістік қорлар табыстылығы, ... ... ... ... ... тағы ... әсер етеді.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы деген ұғым ... ... ... ... ... ... бағалау талдаудың
сыртқы субъектілеріне ... ... ... ... ұзақ ... (бір ... аса) анықтауға мүмкіндік береді.
Нарықтық экономика жағдайында өндіріс процесін жүзеге ... оны ... ... және ... да мұқтажын өзін-өзі қаржыландыру, яғни
меншікті қаражаттар, ал олар ... ... - ... ... ... сыртқы қарыз беру көздерінен қаржылық тәуелсіз
болудың мәні зор, алайда ... да ... ... қиын, ал кейде тіпті
мүмкін емес. Сондықтан заемдық, меншікті және жалпы ... ... әр ... ... зерттеледі.
Қаржылық тұрақтылықты талдаудың негізгі ...... ... көздерінен тәуелсіздік дәрежесіне баға беру.
Қаржылық тұрақтылықты бағалау үшін мынадай әдістер қолданылады:
• Қаржылық тұрақтылық коэффициенттерін есептеу;
• Қорларды құру үшін ... ... ... ... ... ... келесі міндеттемелер балансына
негізделген көрсеткіштер жатады:
1. Қорлану коэффициенті (қаржылық левиридж иығы) – ... ... бір ... ... ... ... ... Қаржылық тәуелсіздік коэффициенті жалпы қаржыландыру көздеріндегі
меншік қаражаттарының үлесін көрсетеді, яғни іс ... ... ... анықтайды.
3. Меншік айналым қаражаттарымен қамтамасыз етілу коэффициенті
белгіленген уақытта ... ... ... ... ... үлесі қаржыландырылатыны көрсетіледі.
4. Қаржылық тұрақтылық коэффициенті ... ... ... ... мерзімді көздерінен активтің қандай ... ... 34-35 ... ... ... ... ... атауы |Есептеу жолы ... ... ... қаражаттар/ |стр.(590+690)/ |
| ... ... ... ... ... ... ... |
|қаражаттарымен ... тыс ... ... ... ... | ... |/айналым қаражаттары | ... ... ... капиталы/ |стр.490/ ... ... ... ... |
|Қаржылық тұрақтылық ... ... ... ... ... ... ... |стр.(590+290) |
|Дерек көзі: И.А.Лисовская, Основы финансового ... ... ... ... ... ... отырып,
мынадай есептеулер жүргізуге болады:
1. Қорлану коэффициенті:
Кк2010= (3643581+ 268986)/ ... 4306351+ 249254)/ ... ... 465722)/ ... ... ... ... қамтамасыз етілу коэффициенті:
Кфо2010=(488796-1087363)/ 3314000=-0,18;
Кфо2009=(372747-1088319)/ 3858305=-0,19;
Кфо2008=(671205-1077514)/ 2730196=-0,15.
3. Қаржылық тәуелсіздік коэффициенті:
Кооа2010=488796/4401363=0,11;
Кооа2009=372747/4946624=0,08;
Кооа2008=671205/3807710=0,18.
4. Қаржылық тұрақтылық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылық коэффициенттерінің нәтижелерін талдайық:
Кесте 2.13.
«КАТЭК» ... ... ... ... ... атауы ... |
| |2010 |2009 |2008 ... ... |8,00 |12,27 |4,66 ... айналым қаражаттарымен |-0,18 |-0,19 |-0,15 ... ... ... | | | ... 2.13. ... ... ... |0,11 |0,08 |0,18 ... | | | ... ... |0,14 |0,09 |0,21 ... | | | ... ... ЖШС-нің 2008-2010 жылдардағы іс-қағаздары мен жылдық ... ... ... көрсеткіштердің (кесте 2.13.) нәтижесін график арқылы көрейік:
Сурет 2.5. ««КАТЭК» компаниясының қаржылық тұрақтылық көрсеткіштерінің
графиктік көрінісі»
Дерек ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерге қарай отырып, мынадай нәтиже шығаруға
болады: Қорлану коэффициенті негізінен тәжірибе ... ... ... бұл ... ... ... меншікті қаражаттың әрбір
теңгесіне ... ... ... тартқанын көрсетеді. Талданып отрырған
компанияның қорлану коэффициенті үш жылда да ... ... ... ... тұр. Сол себептен қарыз қаражаттарын тарту ... ... ... көп ... тигізеді. Яғни компания қарыз
қаражаттарын тым көп қолданады, оған себеп болып отырған компанияның меншік
капиталының қызмет барысында ... ... ... ... әсерін
тигізеді.
Меншік айналым қаражаттарымен қамтамасыз ... ... ... қай ... меншікті қаражаттар арқылы, және қай
бөлігі қарыз қаражаттары арқылы қаржыландырылатынын ... Оның ... ≥ 1 ... ... «КАТЭК» кәсіпорнында бұл көрсеткіштер нөлден де төмен
болып келеді, яғни компания бұл көрсеткішке себеп болып ... ... ... ... ... ... бағалануында болып табылады.
Үш жылды салыстыратын болсақ тиімдірек ... ... яғни 2008 жыл ... оның мәні -0,15. Ал ... оның мәні -0,18 ... 2010 ... ... Бұған әсер етіп отырған ... ... ... ... соңғы екі жылы азайған және актив мөлшері көбейіп ... ... ... және ... ... ... дұрыс бағалау
тиіс.
Келесі талданып отырған көрсеткішіміз - ... ... ... қарап кәсіпорын сырттан тартылған қаржыдан
қаншалықты тәуелсіз екендігін білдіреді. Бұл ... ... ... ... ... және де алдағы уақытта
қаржылық қиындықтардың азаятындығын көрсетеді. Көптеген ғалымдардың айтуы
бойынша ... 0,5 ... мәні ... барлық
міндеттемелерін өз қаражатымен жабуды қамтамасыз ете алатын ең төмеңгі
көрсеткіш болады. ... ... ... ... ... мәні 2008 жылы 0,18, 2009 жылы 0,08, 2010 жылы ... тұр. Яғни бұған себеп болып тұрған меншік капиталының азайып, ал
активтер шамасының, әсіресе ... ... ... ... ... салдарынан соңғы екі жылда базалық жылдан ... ... ... 2009 жылы 2010 ... қарағанда 0,03-ке тәуелсіздік
өскенін байқауға болады.
Қаржылық тұрақтылық коэффициенті жоғары болған сайын, соғұрлым банктер
мен инвесторлар ... ... ... ... кәсіпорын
қызметінің қандай бөлігі өз қаражатымен, ал ... ... ... ... көрсетеді. Кәсіпорынның көрсеткіші 2008 жылы 0,21-ді
құрады, бірақ 2009 жылы бұл көрсеткіш ... ... 2010 жылы ... ... Яғни ... қарыз қаражатының көп
болғандықтан, кәсіпорынның тартымдылығы да ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын
бағалауда қорытындылайтын болсақ, онда мынадай тұжырымға келуге болады:
Компания бухгалтерлік баланстың теңдігін ... ... ... жағдайы әр жылы ауытқып отырады және ... ... ... ... бар. ... кәсіпорынның ақша қаражаттары, қарыз
қаражаттары, меншік капиталының ... ... ... тұр. ... ... ... ... көрсеткіштері теріс әсерін
көрсетіп отыр.
«КАТЭК» компаниясының іскерлік белсенділігі қаржылық ... ... оның ... ... ... ... ... талдау, кәсіпорынның өз қаражатың қаншалықты ... ... ... ... әр ... қаржылық
айналымдылық коэффициенттерінің деңгейі мен қозғалысын ... ... ... ... ... қаражаттың қаншалықты тез
нақты ақшаға айналуына тікелей тәуелді болады. Елдегі экономикалық жағдай
мен оған байланысты шаруашылықты ... ... ... ... әсер ... Мысалы, елдегі өтіп жатқан инфляциялық
процестер, ... ... ... ... ... ... ... байланысының болмауы шамадан тыс қор
жинақтауға әкеліп соқтырады, бұл қаражат ... ... ... айналымда болу кезеңі, едәуір дәрежеде кәсіпорынның
ішкі жағдайымен бірінші кезекте, оның ... ... ... ... жоқтығы) анықталатындығын айта кету керек. Шынында
да, қолданылған баға саясаты, ... ... ... ... ... ... ... байланысты кәсіпорын өз
қаражатының айналымының ұзақтығына көп немесе аз әсер ету ... ... ... ... коэффициентінің кәсіпорынның қаржылық жағдайын
бағалау үшін үлкен маңызы бар, өйткені қаражаттың айналым ... ... ... ... әсер ... Оған ... басқадай
бірдей жағдайда қаражаттың айналым ... өсуі ... - ... ... ... ... 23 ... КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖЕТІЛДІРУДІҢ ЖОЛДАРЫ
Кәсіпорын ресурстарын, бүгінгі уақыт шарттарына сай, ... ... және ... құру ... ... инфрақұрылымның
пайда болуы мен бағалау қызметін жетілдіру келесі негізгі жағдайларды қажет
етеді.
Біріншіден, Қазақстан экономикасының ... ... ... ... ... құру ... ұзақтығы мен күрделілігін
объективті шарттайды.
Екіншіден, өнеркәсіпті қайта құру үшін инвестициялық ресурстарды тарту,
кәсіпорындардың бәсекеге ... мен ... ... ... Сонымен бірге, меншік иесін ауыстыру жолымен ғана
емес, меншік ... ... емес ... ... ... ... ... тенденциялар өзіндік артықшылықтары мен
кемшіліктері бар негіздерге ие. ... ... ... ... ... ... ... қайталама нарықтарының мақсаттарын
тиімді пайдаланатын шаруашылық қызметтің ... ... ... ... Қазақстанның заңнамасы және мүліктік кешендері мен қатынастарды
реттейтін ... база ... ... ... Ал ... елеулі қатысуымен ойлап табылған және жасанды өнеркәсіптік
ресурстар нарығының ... ... ... арналған және
қайталама нарығының болмауымен сипатталады. Сондықтан олардың инфрақұрылымы
жоқ.
Кәсіпорындар ресурстарының ... ... ... ... әлі де ... ... ... орналасу кезеңінде. Нарықтардың
тиісті инфрақұрылымын, оның орталық бөлімшесі – ... ... құру ... ... ... және ... операцияларды жасау
ғана инвестициялық активтілікті «тірілте» алатын механизм болып табылады.
Кәсіпорын ресурстарының ... ... ... мен ... ... ... құру ... ғана байланысты емес, ол мәміле
құнының ... ... ... ... ... мен
банкротқа ұшырауына, конкурстарды, ... ... ... кепілзатты, ипотекаларды және басқа операцияларды жүргізуімен де
байланысты.
Нарық жағдайында ресурстармен операциялар жасау, басқару шешімдерінің
мүмкін болатын ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Кәсіпорын ресурстарымен операция жасау және оның нарықтық құнын бағалау
кезінде анықтаушы жағдай болып, аталған ... ... ... ... ... шешімін қабылдау операцияларына қатысатын сатушы мен сатып
алушы және бағалаушының құқықтық қатынастары ... ... ... жағдайын бағалауды және отандық бухгалтерлік
есепті жетілдіру мен әрі ... ... және ХҚЕС ... ... ... ... салу үшін ... шараларды іске асырған жөн:
1. Ұйымдар қызметінің қаржылық нәтижесін барынша қарапайым және ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын шетелдік
компаниялардың қаржылық жағдайымен салыстыру негізінде ұзақ мерзімді
нарықтық қатынастарды шетелдік әріптестермен бірге құру ... ... ... жұмысы нарық жағдайында өтумен бірге оның қаржылық жағдайы
және оны сауықтыру жолдарын іздеу ... ... ... түсті.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық жағдайына көптеген факторлар әсер етеді,
оларды келесідей түрде жіктеуге болады:
1. Пайда болу ... ... – ішкі және ... ... ... ...... және негізгі емес;
3. Құрылысы бойынша – қарапайым және күрделі;
4. Әрекет ету ... ...... және ... факторлар кәсіпорынның өзінің жұмысын ұйымдастыруына байланысты
болады, ал сыртқы факторлар кәсіпорын еркіне бағынышты емес.
Негізгі ішкі ... ... ... ... ең
бірінші өндіріс шығындарымен үздіксіз байланысқан өндірілген өнімге және
көрсетілген қызметтің құрамы мен құрылымына ... ... ... ... шығындар арасындағы қатынас маңызды болып табылады.
Кәсіпорын өндірілетін өнім және өндіріс технологиясымен тығыз байланысқан
қаржылық тұрақтылығының маңызды ... бірі – бұл ... ... мен ... оларды басқару ... ... ... ... ... Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, ... таза ... ... көп ... ... ол өзін ... ... бірге, тек таза табыстың көлемі ғана емес, оны ... ... ... ... бағытталған бөлігі де өте маңызды болып
табылады.
Кәсіпорынның ... ... ... капиталдар нарығындағы
қосымша жұмылдырушы (мобилизацияланушы) қаражаттар үлкен әсерін тигізеді.
Кәсіпорын ақша ... ... көп ... ... оның қаржылық
мүмкіндіктері де соншалықты жоғары болады, алайда, сонымен бірге қаржылық
тәуекелділік те өседі, яғни ... өз ... ... ... ма, жоқ па ... ... туады және де бұл жерде кәсіпорынның ... ... ... бір түрі ... ... үлкен рөл
берілген.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына
әсер ететін мынадай ішкі факторларды атап ... ... ... салалық топқа жатуы;
• Шығарылатын өнімнің (жұмыс, қызмет) құрылымы және оның ... ... бар ... ... ... ... ... мөлшері;
• Шығындардың көлемі, олардың ақшалай табыспен салыстырмалы динамикасы;
• Қорлар мен ... ... ... мен құрылымын қоса алғандағы
мүлік пен қаржы ресурстарының жағдайы;
• Кәсіпорындарды басқару тиімділігі.
Сыртқы факторларға шаруашылық жүргізудің экономикалық ... ... ... ... ... мен технология, төлеу қабілеті бар сұраныс
және тұтынушылар табысының ... ҚР ... ... және несие саясаты,
кәсіпорынның қызметін бақылау жөніндегі заң актілері, сыртқы экономикалық
байланыс және тағы ... ... ... қаржылық жағдайын қалыптастыруда оның ... ... ... ... ... сатып
алушылар, акционерлер және тағы басқалар) өзара қарым-қатынасы үлкен әсер
етеді. Сондықтан да серіктестермен ... ... ... болу ... ... жағдайдың бірден-бір шарты. Әрине, акционерлер өз жинақ
қорларын тұрақты ... ие және ... ... ... қаржылық
тұрақты кәсіпорындарға салады.
Жабдықтаушылар мен тұтынушылар сенімді және төлем ... ... ... ... ... ... Тіпті қаржы
органдары, әсіресе салық ... ... ... ... ... ... тек ... кәсіпорын ғана салықтар мен басқа ... ... және ... төлей алады. [11, 234-237беттер]
Кәсіпорынды басқару – оның ресурстарын тиімді етіп ... ... ... ... ... ... Әр фирманың өзіндік
ерекшіліктері ... ... ... бір ... жоқ. ... басқару моделінің тұрақты ізденіс үстінде болады. Фирма және оның
ортасы өзгеріп отырғандықтан, ізденіс ... ... ... кәсіпорынды басқару қарапайым және оңай болуы тиіс.
Оның негізгі критерийі болып кәсіпорын жұмысының ... мен ... ... ету ... ... ... ... Нарықтық конъюктураның өзгерісіне сезіну оперативтілігі.
2. Тұтынушылар ... ... өнім ... ... ... ... ... жаңа тауарларды өндіру.
3. Нарықтағы орта және ұсақ бизнестің қызығушылығы жоқ бос қуыстарын ... ... ... ... ... ... ... үнемдеу.
5. Бейімделу мүмкіндігін арттыру негізінде өндіріс шығындарын азайту.
6. Жаңа ... ... ... әлсіз жақтары:
1. Бизнесті қолдау саясаты мен кадрларды дайындау ... ... ... ... болмауы.
2. Құқықтық және нормативтік актілердің қарама-қайшылығы.
3. Қаржылық көздердің қолжетімділік мәселелері.
4. Франчайзингтің ... үшін ... ірі ... қызмет
атқарудың тиімді механизмінің жетіспеушілігі.
5. Нарықтық жағдайда жаға құрылған кәсіпорындардың жұмыс атқаруында білім
және дағдыланудың жетіспеушілігі.
6. ... ... ... ... ... ... Қатаң салықтық және кедендік саясат, әсіресе әкімшіліктендіру
саласындағы мәселелерде.
9. Экономикалық ... ұсақ ... ... Ұсақ бизнестерді мамандандырудың төмен деңгейлігі, қажетті
ақпараттармен қамтамасыз ... ... ... ... ... мүмкіндіктері:
1. Бизнесті қолдаудың инфрақұрылымының дамуы.
2. Несиелендірудің пайыздық қойылымының ... және ... ... ... ... ... АҚ салымының жүйесінде кепілдікті арттыру.
4. Мемлекеттік және басқа да ... ... ... ... Ұсақ бизнесті білімділік деңгейін арттыру үшін технопарктер, бизнес-
инкубаторларды ... ... ... іске асыру.
7. Салықтық ауыртпалықтарды азайту.
Бизнесті жүргізудегі қауіп-қатерлер:
1. Кәсіпорындарды мемлекеттік органдар және тиісті ... ... ... ... ... санкцияланбаған тексерулер жүргізуі.
3. Қатаң салықтық режим.
4. Іскерлік серіктестердің жағымсыз қарым-қатынасы.
5. Аймақтағы қаржылық тұрақсыздық.
6. Мемлекеттік және қылмыстық органдардың қиянаты мен ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады(SWOT) ( 3.1.) кесте)).
Кесте 3.1.
Бизнесті SWOT-талдау.[21]
|Күшті жақтары ... ... ... ... ... ... ... |Өндірістің жаңа |Өмірлік кезеңнің |
|капиталдың | ... ... ... ... ... | | | ... ... | | | ... енудің |Өндірістің дамуына|Инвестицияны тез |Мемлекет жағынан |
|жеңіл болуы ... ... ... ... тыс |
| ... ... |тез айналымдылығы,|қадағалануы |
| ... ... | |
| | ... | ... ... |Ірі ... ... тез ... ... ... ... |тәуелділік және |бірлесе отырып | |
| ... ... | |
| ... әсеріне | | |
| ... | | ... тез ... ... ... бизнес |Күштеп қысым |
|ауысуына ... ... ... ... |
|бейімділігі | |өсу. ... ... ... ... ... және ... министрлігі сайты ... ... ... негізінде мынадай шешім қабылдауға болады:
кәсіпорынның дамуына ... ... ... ... және осы ... дейін
оны шешу жолдары сәтсіз болып отыр. Осыған орай, халықаралық және ... ... ... кіші ... ... ... жұмысты
жүйелендіру жолымен экономикалық, құқықтық және институционалдық-құрылымдық
реформаларды тереңдету қажет.
Басқару ұйымы келесідей сұрақтарды шешуді болжайды:
• Кәсіпорынның құрылымын ... ... ... [15, 683-685 бет].
Кәсіпорынның құрылымын құру барысында әрбір басқарушы өз алдында ... ... ... ... ... тиіс:
• Басқарудың бірлестігі;
• Бағыныштылық бірлестігі;
• Сәйкестілік қағидасы;
• Жұмыстардың дифференциясы;
• Қолжетімділік қағидасы;
• Жергілікті басқару;
• Байланыс жүйесі;
• Бағыттылық қағидасы;
• Қызметтің қадағалануы;
• Жоспарлау.
Кәсіпорын ... ... ... ... ... келесілерді ескеруі
тиіс:
• Стратификация, яғни басқарудың неше деңгейін таңдаған мақсатқа ... ... яғни ... ... ... ... стилі және
персоналдар арасындағы қарым-қатынасы;
• Орталықтандыру және ... ... ... ... ... шешу және ... қолдану;
• Ұйымдастырушылық құрылымының күрделілігі, яғни кәсіпорындағы әртүрлі
бөлімдердің ара-қатынасы арқылы көрінеді.[15, 687-688 беттер]
Келесі бір кәсіпорынның ... ... ... үшін ... ... ... жою ... табылады.
Кәіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың логикалық жалғасы – кәсіпорын
қызметінің ... жою ... ... ... ... ... ... байланысты кәсіпорын жағдайын же-
тілдіруге қажетті іс-әрекеттер көлемі анықталады. Жеңіл қаржылық дағдарыс
кезінде ... ... ... ... яғни ақша ... мен ... ... жеткілікті. Ал терең қаржылық дағдарыс
жағдайы қаржылық жағдайды тұрақтандырудың барлық ішкі және ... ... ... ... ... жағдайы аппаттық деңгейге
жеткенде қаржылық жағдайды жетілдірудің жолдарын ... ... ... ... ... жою ... шешім қабылдауға мәжбүр болады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын тұрақтандырудың ішкі механизмдері ... ... ... ... ... ... келтіруге
бағытталуы тиіс. Ағымдағы төлем қабілетсіздікті жою ... ... ... ... ... ... ... жүргізу, яғни
ағымдағы шығыстарды азайту және кейбір активтерді сату қажет. ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге
бағытталған тактикалық ... ... ... ... ... ... негізгі шарты ол – ұзақ мерзімді ... ... ету ... ... Сондықтан кәсіпорынның стратегиялық шаралары
қаржылық тұрақтылықты ұзақ мерзімде уақытқа дейін сақтап тұруға ... 147 ... ... ... ... субъектілер арасынан
корпорациялар ... ... ие ... ... ... ... ... деген термин қазіргі заман бизнесінің экономикалық
теориясы мен тәжірибесіне кең түрде енуде. Экономиканың ... ... ... ... ... ... корпоративтік қаржыларды ұйымдастыру қағидаларына
төмендегілер жатады:
1. Шаруашылық қызметті өзін-өзі реттеу;
2. ... ... және ... ... ... ... қалыптастыратын көздерінің меншікті және тартылған
болып бөлінуі;
4. Ақшалай ... ... ... ... ... реттеу қағидасының мәні – компанияларға
өндірістік және ... ... ... ... ... және
оны іске асыруға қолда бар материалдық, еңбек және ... ... ... ... ... ... өзі ... жоспарлайды және
өндірілетін өнімге ... ... ... ... ... ... Жедел және ағымдағы жоспарлардың негізін өнімді
тұтынушылар мен материалдық шикізаттарды ... ... ... ... ... ... ... жоспарларда көзделген шараларды ақшалай ресурстармен
қамтамасыз етуге, сонымен қатар мемлекеттің ... ... ... ... бағытталған.
Өзін-өзі реттеу қағидасының мәні – корпорацияның дамуына жұмсалған
қаражаттар пайда және басқа да ... ... ... ... ... Бұл ... ... меншікті капиталының минималды
нормативтік экономикалық тиімділігін қамтамасыз етуге қажет. Қаржыландыру
жай және ... ... ... ... және ... есебінен
жүргізіледі, бюджет жүйесіне салық төленеді.
Өзін-өзі қаржыландыру өзін-өзі өтеуге қарағанда тек ... ... ... бірге бюджет жүйесінің кірісін қалыптастыруды ... ... ... іске асыратын коммерциялық негіздегі қаржы ресурстарын
қалыптастыруды көздейді.
Өзін-өзі қаржыландыру қағидасы келісімшарттағы міндеттемелерді,
несиелік-есеп ... және ... ... ... ... ... материалдық жауапкершілігін күшейтуге мақсатталған.
Айналым капиталының қорлану көздерінің меншікті және ... ... ... арнайы салаларында өндірісті ұйымдастыру және
технологиялық ерекшеліктерімен анықталады.
Маусымдық сипаттағы өндіріс ... ... ... тартылған
көздерінің үлесі басым, ал ауыр өнеркәсіп, көлік, коммуникация салаларында
меншікті айналым қорлары басым.
Қаржы резервтерін құру ... ... ... ... ... ... өз ... өтемеу
жауапкершілігін реттейтін тұрақты қызметін қамтамасыз ету үшін қажет.
Қаржылық резервтер таза пайдадан заңды негізде ... ал ... ... ... ... құрылтайшылық құжаттарда
белгіленеді.
Практикада бұл ... іске ... ... ... ... ... ... қаржысын басқару жүйесін ... ... Ол үшін ... ... ескерген жөн:
• Қызмет саласы (коммерциялық және коммерциялық ... ... түрі ... – экспорт, импорт;
• Салалық ерекшелігі (өнеркәсіп, құрылыс, көлік, байланыс, ... ... ... ... ... ... ... корпорацияның табыстылығын және қаржылық
тұрақтылығын практика жүзінде арттырады.[13, 7-9 бет]
Кәсіпорынның тиімді дамуын қамтамасыз етуде қаржы стратегиясын ... рөл ... ... ... ... ... ... Әзірленген қаржы стратегиясы жалпы кәсіпорынның және оның
жекелеген құрылымдық бірліктерінің келешектегі экономикалық ... ... ұзақ ... жалпы және қаржы мақсатын іске
асыру механизмін қамтамасыз етеді.
2. ... ... ... қаржы мүмкіндігін нақты бағалауға,
оның ішкі қаржы әлеуетін барынша пайдалануды әрі қаржы ресурсын
ойдағыдай оңтайландыру ... ... ... ... ... ... ... ортаның факторы серпінді ... ... ... ... жаңа ... ... іске ... қамтамасыз етеді.
4. Қаржы стратегиясын әзірлеу кәсіпорын қадағаламайтын сыртқы орта
факторларының дамуының алдын ала ықтимал нұсқасын ескереді ... ... үшін оның ... ... ... ... ... Қаржы стратегиясы кәсіпорынның бәсекелестерімен салыстырғанда
оның қаржы қызметіндегі біршама артықшылығын көрсетеді.
6. Қаржы стратегиясының ... ... ... ... ағымдағы және жедел басқарудың өзара ... ... ... ... ... ... ең ... стратегиялық қаржы
шешіміндегі қаржы іс-әрекетінің тиістілігін іске асыруды
қамтамасыз етеді.
8. ... ... ... ең маңызды қаржыны басқарушылық
шешімді таңдаудың негізгі сыни ... ... ... ... ... ... жалпы басқаруды ұйымдастыру
құрылымын және кәсіпорынның ұйымдастыру ... ... ... ... бірі болып табылады.[9, 329-330
бет]
Кәсіпорындардың пікіртерімдерін ұйымдастыру, іріктеулерді қалыптастыру,
кәсіпорындардан түскен ... ... ... ... ... мониторингінің соңғы нәтижелері ретінде дайындау және ұсыну
мәселелері, сондай-ақ тиісті іс-шараларды орындау барысында Ұлттық ... ... мен ... ... ... ... және
өзара іс-әрекеттер Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Банкінің кәсіпорындар
мониторингін жүргізу тәртібін бекіту туралы» 2006 жылғы 30 қазандағы № ... ... ... ... ... схемасы тұжырымдаманың
қосымшасында келтірілген және тұтастай алғанда мыналарды:
... ... ... ... түрлері бойынша
құрамдас элементтерін;
• деректерді жинау және өңдеу сатыларын;
• мониторингтің нәтижелерін пайдаланудың бағыттарын көрсетеді.
Кәсіпорындар мониторингінің мынадай 2 ... ... ... ... конъюнктура өзгерісінің мониторингі;
• кәсіпорындардың инвестициялық ... мен ... ... конъюнктура өзгерісінің мониторингі кәсіпорындардың
сұраныс пен дайын өнім бағасының, шикізат және ... ... ... ... ... ... ... және басқаны бағалауы,
сондай-ақ шаруашылық жүргізудің, банк секторының ... ... ... тигізетін әсерін бағалау тәрізді деректерге
негізделеді. Бұл бағалаулар есептік және ... ... ... ... сипатын көрсете отырып, маңызды болып табылады.
Кәсіпорындардың осы бағалаулары Ұлттық Банкке макродеңгейде: аймақтары
мен салалар бөлігінде елдің экономикасы жөнінде ... ... ... және ... ахуал өзгерісінің тәуелсіз жедел
бағасын алуға мүмкіндік ... ... ... мен ... ... ... есептік және ағымдағы кезең бойынша балансының
және кірістерінің (шығыстарының) көрсеткіштерін сан жағынан ... және ... ... ... ... ... белсенділігінің тәуелсіз жедел бағасын алуға
мүмкіндік береді.
Жалпы алғанда, ... ... қос ... ... нақты секторы қызметінің (аймақтар және салалар бөлігінде)
қаржы-экономикалық нәтижелері динамикасының және оған әсер ... ... ... ... ... ... ... Банк басшылығына және басқа тұтынушыларға
ұсынуға арналған кәсіпорындар мониторингінің соңғы ... ... ... ... ... 12 ... ... Президенті Нұрсұлтан
Назарбаев қол қойған жарлыққа сәйкес, қаржы ... және ... ... және ... ... (ҚҚА) мен Алматы қаласының өңірлік қаржы
орталығының ... ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкіне берілді.
Бұл ұсынысты негізінен ең алғаш рет 2009жылы ... ... ... ... министрі Қайрат Келімбетов бірнеше жолы айтқан болатын, бірақ
оның мұндай ойын ешкім қолдамаған. Өйткені көптеген ... бұл ... ... ... ... күманданған.[21]
Агенттіктің жаңа құрылым қандай болады ... ... ол ... ... ... болжам айтты: біреуі банктерді қадағалау
департаменті, ... ... ... ... ал үшіншісі зейнетақы
қорлары үшін жауап береді, ал АӨҚО ҚРА ... ... ... ... мүмкін деді.
ҚР қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігін
(ҚҚА) дәне ҚР ... ... ... орталығының қызметін реттеу жөніндегі
агенттігін (АӨҚО ҚРА) ... қате ... деп ... ... ... ... ... мен банк секторының тұрақтылығын
сақтау міндеттерінің арасында ... бір ... бар, ... ... ... ... ... қайшы келетін жағдай болуы мүмкін, сондықтан ... ... ... ... олар біріктірілгенде, басшылықтың назары әдетте инфляцияны
бақылау міндетіне шоғырланады да, қаржы институттарын, әсіресе банктерді
қадағалау ... ... ... ... ... ... осы екі ... байланысты бұл
органдар бөлек қызмет етеді.[22]
Менің ойымша, мұндай жағдайда тиімсіздіктер көп болады және халықаралық
тәжірибедегі ... және ... ... бірнеше орган арқылы жүзеге
асырылуы дұрыс шешім болар еді деп тұжырымдаймын. ... ҚР ... яғни бір ғана ... ... ... қаржылық
құрылым бағындырылып отыр.
Бұл бірігу нәтижесі ағымдағы жоспарда ешқандай әсерін тигізбейтініне
қарамастан, кейіннен Ұлттық Банк ... ... ... ал ... ... қаржылық қадағалау агенттігі жүзеге асыруы
дұрыс шешім болып табылады. Өйткені ... ... ... ұзақ ... ... кейін кері әсерін тигізуі мүмкін. Ал
дағдарыс жағдайында бұл бірігудің нәтижесі ... ... ... ... Банк ... және қадағалаушы қызметін атқарғанына қарамастан,
негізінен қаржылық бақылауға көңіл бөлінбеуі ... ... ... ... бір ғана ... ... ... әртүрлі ойлардың, жетістіктердің
келісімі болмайды. Өйткені, Ұлттық банк ... ақша ... ... ... ... ... ... ғана қаржылық бақылау жүргізіп
отырады. Ал егер басқа орган да болатын ... онда ол өз ... ... ... ... қорыта келе, мен «КАТЭК» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігін мысал ретінде ала ... ... ... ... ... ... ... анықтауға болады екеніне
көз жеткіздік. Алдымен тақырыпты ашу үшін мен жалпы ... ... ... ... ... ... негізгі ақпарат көздеріне тоқталдық.
Сонымен қатар, қаржылық жағдайды талдауда экономикалық, ... және ... ... дәстүрлі тәсілдері
қолданылады. Белгілі бір ... ... ... ... ... ... тәсілдерді іскерлікпен пайдалану кәсіпорынның қаржылық жағдайына терең
талдау ... және ... ... ... ... жағдайын жақсартуға байланысты ұсыныстарды дайындауға мүмкіндік
береді.
Егер нақты қаржы коэффициентінің деңгейі салыстырылатын базадан ... онда бұл ... ... ... қосымша қызмет талдау қажет
ететін ауыртпашылық түсетін ... ... ... ... қосымша
талдау кезінде сол немесе басқа коэффициентті ... ... ... жағымсыз баға расталмауы да ... ... ... ... сол немесе басқа мөлшері нақты кәсіпорынның нақты жағдайының
айырмашылығы мен ... ... ... байланысты жалпы
қабылданған стандартты нормаға сәйкес келмейді. Мысалы, көп компанияның
қызметі әртараптандырылған, сол ... оны сала ... ... ... ... ... бола ... өткен жылдарда
нақты қол жеткізілген деңгей кәсіпорынның тиісті ... ... үшін ... ... ... емес ... өткен жылдарда осы
деңгей оңтайлы болса да есепті кезең үшін жеткіліксіз болуы мүмкін.
Кәсіпорындардағы қаржылық жағдайын кешенді ... оның ... ... ... ... қажет. Қаржылық талдау әдістемесінде қаржылық саясатты
құраушылардың арасындағы құрылымдық байланысты анықтау арқылы оны ... ... ... ... ... ... әдістемесі
бірнеше талдау көрсеткіштері тобының кешенін бөліп қарастырады:
1. ... пен ... ... ... пен төлемқабілеттілік көрсеткіштері;
3. іскерлік белсенділік көрсеткіштері;
4. қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері.
«КАТЭК» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржылық ... ... тек ... ... ... ғана ... сонымен бірге
басқа да қаржылық есеп беру ... ... ... ... және де есеп ... ... ақпараттар мәліметтері
де қолданылды, ... ... ... ... мен ... ... ... бабы бойынша оған қатысты кез келген ақпаратқа қиылысты
сілтемелер, сондай-ақ қаржылық есептіліктің өзінде ... ... және ... ... үшін ... ... ақпарат берілді.
Компанияның әрбір көрсеткіші баланстың бір тарауын екінші ... ... ... компанияның қаржы құрылымындағы және
нәтижесіндегі ... ... ... және ... коэффициенттердің мағынасы – компанияның қаржы жағдайы мен
қызмет ... ... ... ... беру ... ... жылдар мәліметтерін талдау кезінде компанияның
бірнеше жылғы мәліметтері салыстырылып ... ... ... ... ... ... қорытындылайтын болсақ, онда мынадай тұжырымға келуге болады:
Компания бухгалтерлік баланстың теңдігін сақтауына қарамастан, өзінің
қаржылық жағдайы әр жылы ... ... және ... шамада тұрмауына
көптеген әсерлер бар. Әсіресе кәсіпорынның ақша ... ... ... капиталының үлесі дұрыс қолданылмай тұр. ... ... ... тұрақтылық көрсеткіштері теріс әсерін
көрсетіп отыр.
«КАТЭК» компаниясының іскерлік белсенділігі ... ... ... оның ... ... ... көрінеді. Іскерлік
белсенділікті талдау, кәсіпорынның өз ... ... ... анықтауға мүмкіндік беретін, әр түрлі ... ... ... мен ... ... ... ... активтерге салынған қаражаттың қаншалықты тез
нақты ақшаға айналуына ... ... ... ... ... ... оған байланысты шаруашылықты жүргізу шарттары кәсіпорын активтерінің
айналымдылығына әсер етеді. ... ... өтіп ... ... ... ... көпшілігінің жабдықтаушылармен, сатып
алушылармен реттелегн ... ... ... ... тыс ... әкеліп соқтырады, бұл қаражат айналымын айтарлықтай бәсеңдетеді.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалауды және ... ... ... мен әрі ... ... және ХҚЕС негізіне қарай ... ... салу үшін ... ... іске асырған жөн:
1. Ұйымдар қызметінің қаржылық нәтижесін барынша қарапайым және ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын шетелдік
компаниялардың қаржылық жағдайымен салыстыру негізінде ұзақ ... ... ... ... бірге құру барысында
қолайлы шешім қабылдау.
Қорыта келе менің мынадай ұсыныстарым туындайды:
1. Серіктестермен реттелген іскерлік қатынаста болу;
2. Жабдықтаушылар мен ... ... және ... ... ... ... ... ықыласпен отыру;
3. Заманауи жүйеде кәсіпорынды басқару ... және оңай ... ... және алдыңғы жылдардағы тәжірибе ... ... ... ... ... ... жолымен экономикалық,
құқықтық және институционалдық-құрылымдық реформаларды тереңдету
қажет;
5. Кәсіпорынның құрылымын құру ... ... ... ... ... ... қолдануы тиіс;
6. Кәсіпорынның тиімді дамуын қамтамасыз етуде қаржы стратегиясын
әзірлеу маңызды рөл ... ... ... ... ... бөлу ... Сұраныс пен дайын өнім бағасының, шикізат және ... өнім ... ... ... ахуалдың
өзгерісін және басқаны бағалауы, сондай-ақ ... банк ... ... жағдайының кәсіпорындардың
қызметіне тигізетін әсерін дұрыс бағалау.
Кәсіпорындардың пікіртерімдерін ұйымдастыру, іріктеулерді қалыптастыру,
кәсіпорындардан түскен бастапқы ... ... ... ... ... ... нәтижелері ретінде дайындау және ұсыну
мәселелері, сондай-ақ тиісті іс-шараларды орындау барысында Ұлттық ... ... мен ... ... ... жауапкершілік және
өзара іс-әрекеттер Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкінің ... ... ... ... туралы» 2006 жылғы 30 қазандағы № 181
қаулысымен ... ... ... ... 12 ... ... Президенті Нұрсұлтан
Назарбаев қол қойған жарлыққа сәйкес, қаржы нарығын және ... ... және ... ... (ҚҚА) мен ... ... өңірлік қаржы
орталығының қызметін реттеу ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкіне берілді. Соның салдарынан ел экономикасында
қандай жағдай болатынында өз ... ... ... ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының1 995 жылдың 30 тамыздағы Конституциясы, 2007
жылғы 21 мамырдағы өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы № 254-III
Заңы.
2. ... ... ... ... және ... бар ... ... 1998 жылдың 22 сәуіріндегі №
220-I Заңы, өзгерістер 2008жылдың 1 қазанында ... ... 5 ... ... 1997 ... 21 қаңтардағы № 67-I Заңы ,
2007 жылдың 15 мамырдағы № 253-III Заңымен өзгертулер мен толықтырулар
енгізілген.
4. ҚР-ның «Бухгалтерлік есеп және ... ... ... Заңы ... ... жыл.
5. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Директорлар Кеңесінің 2007
жылғы 30 мамырдағы № 113 ... ... ... ... ... Казақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... жылдарға арналған тұжырымдамасы.
6. С.С.Баймұхамбетова, А.Ш.Асрандин, С.С.Мұсаева, Р.Х.Шәріпова. Қаржылық
менеджмент. Оқу ... ... ... ... 2000 ... ... Кәсіпорын экономикасы. Оқу құралы.- ... ... 2009 ... ... К.Ш., ... Э.Т., ... Ж.Г., «Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау: оқу құралы.» - ... ... 2001 ... ... Корпоративтік қаржы. Оқу құралы.- Алматы, Экономика
баспасы, 2008 жыл.
10. М.К.Калибаев. «Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... хабаршысы. Экономика сериясы. №6 (76), 2009
жыл.
11. Б.Қ.Көпешова. Корпорациялар қаржысы. Оқу ... ... ... 2010 ... ... ... ақша ағымдарын талдау мәселелері және оны
жетілдіру» ... ... и ... №2, 2010 ... ... ... Қаржы менеджменті. Оқу құралы.- Алматы,
Қазақ Университеті, 2009 жыл.
14. С.Өсербайұлы, А.Ж.Турлыбекова. Корпоративтік қаржы. Оқу ... ... ... 2009 ... ... ... менеджмент. Оқу құралы.- Алматы, «Экономика»
баспасы, 2008 жыл.
16. Байбулова Д.Б. ... ... ... ... ... экономике (на примере РК): Автореферат: 08.00.05─ Алматы,
2006 год.
17. И.А.Лисовская. Основы финансового менеджмента.- Москва, ТЕИС, 2006 год.
18. Ковалев В.В. ... ... ... ... Выбор инвестиций.
Анализ отчетности.─ М.: Финансы и статистика, 2007 ... ... ... Под. ред. Стояновой Е.С. - М.: Перспектива,
2006 ... ... ... ... ... ... ... және сауда министрлігі сайты.
22. www.profinance.kz сайты
23. www.stat.kz Статистика Агенттігінің сайты

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қаржылық жағдайы» категориясын талдау объектісі ретінде теориялық зерттеу; қаржылық жағдайын талдау көрсеткіштерін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар. «Kazakhstan Trading Company» ЖШС мысалында70 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау18 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау туралы68 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын ЖШС СП «FIAL» мысалында қаржылық коэфиценттерін бағалау62 бет
Экономиканың қазіргі жағдайындағы салықтық заң бұзушылықтар және салықтық берешектерді қарыздарды мәжбүрлі түрде өндіріп алу22 бет
1. Вирустардың нәсілдік қасиеттері,олардың өзгергіштігі.Мутация түрлері.Гендік инженерия 2.Вирустарды лабораториялық жағдайда өсіру ерекшеліктері, торша өсінділерін алу және олардың класификациясы7 бет
Адамдарға зақым алу күю және үсік шалған жағдайда көмек көрсету7 бет
Ауырлатылған жағдайда кісі өлтіру63 бет
Ақша қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы даму сатылары9 бет
Ақша қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы дамуы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь