Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерін басқару

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРІН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

7
1.1 Несие тәуекелінің маңызы мен пайда болу себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Коммерциялық банктердің тәуекелдердің мәні мен түрлері ... ... ... ... ... ... .
1.3 Несиелік тәуекелдерді басқару және оларды төмендету ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

23
2 ДАҒДАРЫСТАН КЕЙІНГІ КЕЗЕҢДЕ «НҰРБАНК» АҚ.ДА НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ ТАЛДАУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ ... ... ... ... ... ... .
34
2.1 «Нұрбанк» АҚ.ң пруденциалдық нормативтер негізінде несие тәуекелін басқаруын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
34
2.2 «Нұрбанк» АҚ.да несие тәуекелін басқару тәжірибесін талдау ... ... ... ... ... 41
2.3 «Нұрбанк» АҚ несиелендіруді ұйымдастыру барысында несие тәуекелін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
54
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕ ТӘУЕКЕЛДЕРІН БАСҚАРУ САПАСЫН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

64

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
74

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
76
Тақырыптың өзектілігі. Әлемдік қаржы дағдарысына қарсы қабылданған ҚР Үкіметі, Қазақстан Ұлттық банкі және ҚР-ғы қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарының қызметін реттеу және қадағалау жөніндегі агенттігінің экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыруға байланысты бірлескен шаралар жоспарын іске асыру механизмдерінде қарастырылған қаржы секторын тұрақтандырудың басты бағыттары айқындалды, соның ішінде екінші деңгейдегі банктердің тәуекелдерді басқару жүйесін жетілдіру, олардың сыртқы қарыздарды алуын әрі қарай шектеу шараларын қабылдау, Халықаралық қаржылық есеп беру стандарттарына сәйкес қызмет етіп отырған банктердің активтерінің жіктелім тәртібін оңтайландыру және жүйе құраушы екінші деңгейдегі банктердің жай және артықшылықты акцияларын сатып алу арқылы, сондай-ақ оларға субординирленген займдар беру арқылы қосымша капиталдандыру шаралары көзделген.
Аталмыш жоспарды іске асыру мақсатында белгіленген шаралардың ең бастысы ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің тәуекелдерін басқарудың бүгінгі күнге сай еместігін және оның тиімсіздігін нақты көрсетіп отыр.
Шынымен де, Қазақстанның бүгінгі дамып отырған банк секторының бәсекелестікке қабілетті дамыған банктердің қатарына кіруі үшін ең әуелі олардың тәуекелдерінің басқарудың тиімділігін арттыруға терең мән беру қажет. Ең бастысы бұл жерде ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің несиелік тәуекелдерін басқаруды жүйелі түрде зерттеуде жоғарыда көтерілген мәселелердің шешімін табу барысында арнайы теориялық, әдістемелік және тәжірибелік тәсілдерді қолдануды қажет етеді.
Несиелік тәуекел отандық банктердің дамуына қауіп төндіріп отырған тәуекелдің түріне жатады. Себебі, әлемдік тәжірибе көрсеткендей дағдарыс тұсында көптеген коммерциялық банктердің банкроттыққа ұшырауы қарыз алушылардың несиелерді қайтармауымен және олардың несиелік тәуекел-менеджменті саласында ойластырылмаған саясат жүргізуіне байланысты болуда.
Қазақстандық коммерциялық банктер үшін мұндай мәселе қосарлы көрініс тапқан, яғни олардың несиелік қоржындарында мерзімі өткен және күмәнді несиелердің үлесі дамыған елдердің банктерінен екі-үш есе артып отырғандығы жасырын емес. Сондықтан да, кез-келген ҚР екінші деңгейдегі банктердің қызметінің тиімділігі және жалпы еліміздің банк секторының тұрақтылығы несиелік тәуекел-менеджменттің тиімділігін арттыруға тікелей байланысты, әсіресе қазіргі қаржы дағдарысы жағдайында оның маңыздылығы арта түсуде.
Демек, ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің несиелік-тәуекел менеджментінің тиімділігін арттыруға арналған және бүгінгі банктік сектордың қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етуді мақсат етіп қойған бұл зерттеу жұмысының тақырыбы - ең өзекті тақырыптардың қатарынан орын алатыны ешқандай да күмән тудырмайды.
1. Мельников В.Д.Основы финансов.lem.2009.-568с
2. Корнилова Л.П. Влияние рисков на надежность банка.- А.: 2007
3. Эдвин Дж. Долан. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. СПб.: «Санкт-Петербург ОРКЕСТР», 2005. - 496 с.
4. Балабанов И.Т. Деньги и финансовые институты.: Учебное пособие – СПб., М.: Харьков, Минск, Питер, 2005. - 430 с.
5. Семенюта О.Г.Деньги, кредит, банки в РФ.- М.: Банки и биржи, 2006.- 250с.
6. Мақыш С.Б. Банк ісі.Оқулық.-Алматы: «Издат маркет», 2009 жыл.
7. Байтанаева Ж.Б. Управление кредитным риском в коммерческих банках. – А.: 2005
8. Давлетова М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстане. – Алматы.: Экономика, 2006 – 210 с.
9. Банковское дело. /под ред. И. О. Лаврушина.-М.: Финансы и статистика, 2005. - 280 с.
10. Елекенова А. Несиелік тәуекелді басқару және бағалау//Экономика негіздері №4-5(41),2010
11. Балабанов И.Т. Банки и банковская деятельность С. – Петербург.: ПИТЕР, 2005. - 230 с.
12. Банковские риски. /под ред. И. О. Лаврушина.-М.: Финансы и кредит, 2008. - 232 с
13. О ситуации на финансовом рынке Пресс-релиз №001 от 7.01.2009г// Банки Казахстана.- 2009.-№1- С.
14. Сейтқасымов Г.С. Оқулық.-Алматы: «Қаржы-Қаражат» 2008 жыл
15. Ким.Ю. Проблемные кредиты и способы управления ими.//Основы экономики. №1 (25), 2010 год.
16. Нүсіпбаева А. Коммерциялық банктердің несие портфелін басқару//Экономика негіздері №3, 2009
17. Нигматова К.ЕДБ-нің несиелік портфелін басқару тәжірибесін салыстырмалы түрде талдау// Экономика негіздері №4-5(41), 2010
18. Козыкеева Э.О. Проблемы не возврата кредитов и пути их решения. -// Экономическое обозрение Национального банка Республики Казахстан. – 2009. – июль.
19. Нұртазинова А.С. VAR әдіснамасы көмекгімен несие тәуекелінөлшеу.// ҚазҰУ хабаршысы Экономика сериясы №2 (72). 2009 жыл.
20. О ситуации на финансовом рынке Пресс-релиз №001 от 9.01.2011г// Банки Казахстана.- 2011.-№1-
21. Жапакова Б. Несиелік портфельдің экономикалық мәні, мазмұны және оны басқару//Экономика негіздері №4(34),2009
22. Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 31 тамыздағы N 2444 Банктер және банк қызметі туралы заңы
23. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары..Оқу құралы. -Алматы: «Издат маркет», 2004 жыл.
24. Нигматова К.ЕДБ-нің несиелік портфелін басқару тәжірибесін салыстырмалы түрде талдау// Экономика негіздері №4-5(41),2010
25. Банкроттық туралы Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 21 қаңтардағы № 67-1 Заңы.
26. Садвакасова А.Б. Управление рисками коммерческих банков.- Алматы, 2008.-с132.
27. Ахметов Д. Стратегия управления банковскими рисками и факторы влияющие на нее. Алматы: 2007.с1 49.
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ..................................................................|5 |
|................................................. | |
|1 ... ... ... ТӘУЕКЕЛДЕРІН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ | ... |7 ... ... ... ... мен пайда болу себептері | 7 ... | ... ... банктердің тәуекелдердің мәні мен түрлері |15 ... | ... ... ... және ... төмендету |23 ... ... | |
|2 ... КЕЙІНГІ КЕЗЕҢДЕ «НҰРБАНК» АҚ-ДА НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ | |
|ТАЛДАУ ЖӘНЕ ... |34 ... ... АҚ-ң ... ... ... несие тәуекелін | |
|басқаруын |34 ... ... | ... ... ... ... тәуекелін басқару тәжірибесін |41 ... | ... ... АҚ ... ... ... несие тәуекелін | |
|талдау...................................................................|54 |
|..................................................... | |
|3 ... ... ... ... ... ... | |
|БАСҚАРУ САПАСЫН АРТТЫРУ | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... |76 ... ... | ... ... ... қаржы дағдарысына қарсы қабылданған ҚР
Үкіметі, Қазақстан Ұлттық банкі және ҚР-ғы ... ... мен ... ... ... және қадағалау жөніндегі агенттігінің
экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыруға байланысты ... ... іске ... ... ... қаржы секторын
тұрақтандырудың басты бағыттары айқындалды, соның ішінде ... ... ... ... ... жетілдіру, олардың сыртқы
қарыздарды ... әрі ... ... ... ... Халықаралық қаржылық
есеп беру стандарттарына сәйкес қызмет етіп ... ... ... ... оңтайландыру және жүйе құраушы екінші деңгейдегі
банктердің жай және ... ... ... алу ... ... ... займдар беру арқылы қосымша капиталдандыру шаралары
көзделген.
Аталмыш жоспарды іске ... ... ... ... ең бастысы
ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің тәуекелдерін басқарудың бүгінгі күнге
сай еместігін және оның ... ... ... ... де, ... ... ... отырған банк ... ... ... ... ... ... үшін ең ... тәуекелдерінің басқарудың тиімділігін арттыруға терең мән беру
қажет. Ең бастысы бұл ... ... ... деңгейдегі банктердің несиелік
тәуекелдерін басқаруды жүйелі түрде зерттеуде жоғарыда ... ... табу ... ... ... ... және
тәжірибелік тәсілдерді қолдануды қажет етеді.
Несиелік тәуекел отандық банктердің дамуына ... ... ... түріне жатады. Себебі, әлемдік тәжірибе көрсеткендей ... ... ... ... ... ... қарыз
алушылардың несиелерді қайтармауымен және олардың ... ... ... ... саясат жүргізуіне байланысты болуда.
Қазақстандық коммерциялық банктер үшін ... ... ... ... яғни ... несиелік қоржындарында мерзімі өткен және күмәнді
несиелердің ... ... ... ... ... есе артып отырғандығы
жасырын емес. Сондықтан да, кез-келген ҚР ... ... ... ... және жалпы еліміздің банк секторының тұрақтылығы
несиелік тәуекел-менеджменттің тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... оның маңыздылығы арта түсуде.
Демек, ҚР-ғы екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... және ... ... қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етуді мақсат етіп қойған бұл
зерттеу жұмысының тақырыбы - ең өзекті тақырыптардың ... орын ... да ... ... ... ... ... басқарудың маңыздылығы банк
қызметкерлерінің ағымдағы жағдайға ... ... ... ... ... ... басқару ерекшеліктері мен төмендету
әдістері диплом жұмысы барысында қарастырылатын болады.
Диплом жұмысының мақсаты. Қазақстан Республикасының ... ... ... банктерінің несиелік тәуекелдің мазмұны мен
құрылымдық элементтерін нақтылай отырып, несиелік тәуекелді тиімді ... ... және ... ... ... ... табылады.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
— Банк қызметінде пайда болуы мүмкін тәуекелдер түрін ... ... ... ... әсер ... ... ... және басқару
жолдарын қарастыру;
— Коммерциялық банктердің несиелендіру барысындағы ... ... ... несиелерді айқындау және олармен банктердің жұмысына
баға беру;
— Несие алушының несие қабілеттілігін анықтауды коммерциялық банк
негізінде талдау;
— «Нұрбанк» ... ... ... ... ... құрылымы. Дилом жұмыс кіріспе, үш бөлімнен, қортынды ... ... ... ... ... ... банк ... пайда болуы мүмкін тәуелдер түрімен және несие ... ... ... ... ... ... ... АҚ негізінде
несие қабілеттілікті ... мен ... ... басқару тәсілдері
қарастырылған. Үшінші бөлімде несие тәуекелінің басқару сапасын ... ... ... ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1. Несие тәуекелінің маңызы мен пайда болу себептері
Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесін қалыптастыру және әлемдік экономикаға бірте-
бірте кірігу дамудың аса ... ... ... ... ... секторын кезең-кезеңімен реформалау осы бағыттағы стратегиялық қадам
болып табылды.
Банк ... ... ... өсу ... ... ... ... Қазақстанның 2030 жылға дейін Даму стратегиясының ұзақ
мерзімі басымдықтарының бірі ... ... ... ... ... ... негізделетін экономикалық өсу болып табылады.
«Банк жүйесінің дағдарысы тәуекелдерді басқарудағы елеулі кемшіліктерді
ашты. Бірқатар банктерде ... ... ... ... – осы ... ... ... етілмеген,
үшіншілерінде – жоғары басшылық ... ... ... ескертулеріне құрақ аспаған. Банк жүйесінің жаңа даму
кезеңінде басшылық ... ... ... ... құру үшін
айтарлықтай күш-жігер салуға тиіс. Ал бұл үшін жоғары ... ... ... – деп атап өтті А.В. ... таңда банк секторы Қазақстанның қаржы жүйесінің ең сыйымды және
жылдам дамушы ... ... ... ... жылдары республиканың банк
жүйесі ТМД елдері ішінде дамуымен ... Осы ... ... салиқалы бағытының қолдауы, мұнай экспортынан кірістің ... ... ... ... ... ... жүргізуге арқа суйеген
қолайлы макроэкономикалық жағдайлар ықпал етті.
Несие тәуекелдері банк тәуекелдер санатына жататындығы белгілі, сонымен
бірге ... ... ... бар. Кез ... ... ... банкке шығын, залал келтірілуі немесе банктің имиджіне көлеңке
түсуі мүмкін, ал осы ... ... ... өткеннен кейін ғана бағалануы
мүмкін. Тәуекелдің осындай көп жақтылығы оны бірнеше қырынан ... ... ... ал ... бағалайтын көп жіктелім мен тәсілдеме пайда
болады. Кез келген өндірістік және ... ... ... тән ... ... ... іс-әрекет басталғанда олардың тиімділігі ішінара
ғана белгілі. Тәуекелді экономикалық санат ретінде орын алуы ... ... да ... оқиға ретінде бағалаған орынды, сондықтан оған жол ... ... ... тәуекел мағынасына түсінік беріп өткен.
Отандық және ... ... ... қорытындылай келсек тәуекел
түсінігі ұқсас болып келеді.
В.А Москвин ... ... ... дәл ... «Тәуекел – қазіргі
уақытта барлық белгілілердің арасындағы ең ... ... ... оның ... бұрыннан сезген,.... тәуекелдің барын барлығы біледі, алайда оның
мәнін кейбіреулер ғана талдап қарайды. ... ... ... кез
келген тәуекелді басқаруға болады деп пайымдайды. Алайда жағымсыз оқиғаның
болатынын болжауды және оның қолайсыз ... орын алу ... ... барлық жағдайда тәуекелді толыққанды басқару деп айтуға
болар ма ... ... ... ... ... (ХСҚҚ)
глоссарийіне сәйкес «тәуекел» деген термин ысырап (шығын) мүмкіндігі бар
нақты әлемнің жай-күйін анықтау үшін пайдаланады. [2]
Питер ... ... – бұл ... гөрі ... ... шығарды.[3]
И.Т.Балабанов тәуекелге мынадай анықтама береді: «тәуекел табиғаттың
сол немесе басқа құбылыстарының және адамзат ... ... ... туындайтын ысыраптың ықтимал қаупі. Тәуекел – бұл тарихи
және экономикалық санат». [4]
«Тәуекел нақты шығындардың ... ... ... ... ... түріндегі; нәтижелердің тұрақсыздығы, алдын ала болжанбау дәрежесі
түрінде пайда ... ... - деп ... ... ... мысалдардан авторлар тәуекелге анықтамасы қайсы бір ... ... ... ... ... ... ... тәуекелге
ысыраптың ықтималдығы немесе шығын немесе ... шегу ... ... ... Осы ... ... белгілер соншалықты көп болмаса
да, олар өзара айтарлықтай ерекшелінеді. «Ысыраптың ықтималдылығы» ... ... ... бір ... ... бар. ... сөз ... ұғым болып табылады, бұл сөз қолданылғанда жағымсыз
фактордың ... ... ... ұғым ... Сонымен қатар
«мүмкіндік» деген ойды субъективтілік жағына қарай бұрады, яғни бұл ... ... ма осы ... ... ал мен бұны ... ... ... қалай бағалаймын дегенді білдіреді.
Нарық жағдайында жұмыс істейтін коммерциялық банктер ысырап ... ... ... ... ... банк ... пайданы
барынша көп алу үшін залалдың пайда болу ... ... ... ... Банк ... және оның ... ... қарама-
қайшылығынан осы екі мақсат бір-біріне белгіленген шамада қайшы ... ... көп ... алуға тырысады және сол үшін тәуекелге бас
тігуге даяр, ал екіншілер үшін ең бастысы – ... ... ... ... ... ... алу мен ... арасындағы оңтайлы
арақатынасты қолдау банкті басқарудың ең күрделі проблемаларының бірі ... ... ... елестету мүмкін емес. Әрине, тәуекел кез
келген бизнесте болады. Алайда банк ... оның ... ... ... ... және сөзсіз талап болып табылады. Сонымен
бірге, банк қызметі туралы сөз ... ... ... жол ... оны ... және ... аз ... төмендету туралы айтылады. Бұл
жерде тәуекел деп ... ... ... ... немесе қаржы
операцияларын жүзеге асыру нәтижесінде кірісті толықтай ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық мекемелер
сияқты банктер де өз қызметінде көбірек пайда алуды ... ... ... пайда алуға тырыса отырып, пайда неғұрлым жоғары болса, тәуекел де
соғұрлым ... ... ... ... қажет. Банк операцияларының
табыстылық дәрежесі олардың тәуекелділік ... ... ... ... және ... да көптеген факторларға ... ... ... ... ... ... ... осал тұстарын уақытында білгісі және егер олар ... ... ... ... жүзеге асырғысы келсе, онда бұл үшін банк ... ... деп ... жүйелі басқару қажет.
Кез келген банктің қызметінің табыстылығы банктің берген несиелерінің
сапасына, яғни оның қайтарымдылық дәрежесіне ... ... ... ... ... зиян шегуіне итермейді. Сондықтан да банктер
несиелік тәуекелді басқару шараларымен ... ... ... ... ... - қарыз алушының банктен алған несиесі бойынша қарызын
және оған есептелген ... өз ... ... ... ... зиян ... сипаттайды.
Кез келген банктің қызметінің табыстылығы ... ... яғни оның ... дәрежесіне тікелей байланысты.
Несиенің уақытылы қайтарылмауы банктің зиян ... ... да ... ... ... басқару шараларымен уақытысында
айналысып отыруы керек.
Несиелік ... ... ... байланысты туындайды:
• Қарызгердің жауапкершіліксіздігі;
• Қарызгердің өз кінәсінен емес ... ақша ... ... Банк ... есептің дұрыс жүргізілмеуі, іскерлік және
экономикалық ортадағы болжанбаған өзгерістер;
• Саяси тұрақсыздық;
• Қарызгердің іскерлік репутациясындағы ... ... ... ... ... ... ... мен рыноктағы
сатылымдығына және ... ... ... ... несиелендірумен байланысты несиелік тәуекелдің келесі
проблемалары бар:
1. Пайданың мәні өсті деп ойлау – ... ... ... ... ... ... ... деген құштарлық кей жағдайда ... ... ... ... ... ... алып ... Яғни ойланбай
берілген несиелер одан алатын табыстарына қарағанда өте қымбат түседі.
2. Несиелендіру принциптерінің бұзылуы – (достық және бәсекелестік). ... ... тыс ... ... ... ... ... адушы туралы сенімсіз ақпарат – әрбір клиентке ... Онда ... ... ... толық мәлімет көрсетілуі керек.
4. Нашар мониторинг – бастапқыда ... ... ... ... ... ... ауысады. Бұл несие
қызметкерлері ... ... ... ... ... ... ... талдауды жоғары деңгейде, сапада жасайтын білікті және
білімді болуы шарт.
Банктік тәуекелді бақылау екі әдіске негізделеді:
1. Несие тәуекел деңгейін бақылау;
2. Несиелік ... ... ... ... ... ... келесідей басты көрсеткіштер қолданылады:
1. Коэфиценттер
2. Болжанатын шығындар мөлшері
3. Несиелік қоржын сапасының көрсеткішері
Қарыз алушы заңды тұлғаның ... ... ... ... тәсілмен
жүзеге асырылады:
1. Қарыз алушының іскерлік тәуекелін бағалау;
2. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау.
Қаржылық коэфиценттер негізінде қаржылық жағдайды талдау:
1. Ақша ... ... ... ... ... ... ... ету көздерін бағалау.
Несиелік портфельді іске асырудың келесідей ортақ шарттары бар:
1. Нақты қарыз алушымен олардың ... үшін ... ішкі ... ... Несиенің рейтингпен байланысты болатын, жекелеген қарыз алушылардың
тәуекел ... ... ... ... талдау формасын жасау.
3. Әртүрлі салалар бойынша несиелерді диверсификациялау.
4. Төменгі тәуекел деңгейі бар ең маңызды ... ... ... ... бар салаларға қатысты несиелік саясатпен қатаңдату.
6. Несиеге баға ... ... ... лимитін белгілеу – несиелік портфельді құруға бақылау жасауға
тәуекелді төмендету қабілетін жақсарту үшін пайдаланылатын банктік тәсіл.
Несиелік ... ... ... ... ... ... алушыға берілетін несиесі бойынша несиеге
қойылатын шектік деңгей.
2. Қарыз алушының айналымды несиелік қаражаттарды пайдаланудың ... ... ... несие лимиті екіге бөлінеді:
• Сыртқы лимит – Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ең ... мөлшері ретінде
белгіленеді. Ол норматив бойынша тәуекелдің банк капиталына қатынасы
(несиелік ... ... ... ... ... оның
мәні келесідей екі жағдайда белгіленеді:
1. 0,01-ден аспайтын мөлшерде ол банктегі тығыз ... ... ... ... ... мөлшерде қалған ... ... ... Ішкі лимит – несие беруші банктің өзінің ... бар ... ... ... алушының несие алу мүмкіндігіне қарай
белгіленеді.
Проблемалық несиелерге келесідей ... ... ... Қарыз алушының қызметін қайта қарау;
2. Несиені қайтару кестесін ... ... ... ... ... ... ... – несиелік қызмет түріне байланысты тәуекелдерді
төмендетуге бағытталған әдістер мен тәсілдердің жиынтығы. ... ... ... ... ... ... Несиелік қызметті ұйымдастыру;
• Лимиттерді белгілеу;
• Несиелік ұсынысты бағалау және қарыз алушының ... ... ... ... байланысты несиелерге рейтинг қою және белгіленген
лимиттермен салыстыру;
• Несиелер бойынша мүмкін болатын зияндарды есепке ала ... ... ... ... ... ... ... құзыретті болу, несиелерді
авторизациялау;
• Несиелік мониторинг;
• Несиелік портфельді ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқару кезеңдері:
1. Несиелік тәуекелді сәйкестендіру – тәуекелдің пайда болу факторларын
анықтау.
2. Несиелік тәуекелді басқару.
... ... ... ... ... ... ... шығынды бағалау;
• Қабылдайтын тәуекелді бағалау;
3. Несиелік тәуекел стратегиясын талдау – ... ... ... ... бірден қабылдау туралы шешім;
• Тәуекелге байланысты әрекеттен бас тарту шешімі;
• Егер тәуекелді төмендету бойынша нақты шараны ... ... ... ... қабылдау туралы шешім.
4. Несиелік тәуекел деңгейін бақылау – яғни ... ... ... ... ... – тәуекел деңгейін төмендету
әдістерін талдау, ... ... ... ... ... ерекшеліктері
|Несиелік тәуекелді басқару кезеңдерінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... операциясы бойынша бір немесе |
|міндеттемесін орындамау себебін |бірнеше қарыз алушының бір уақытта |
|анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... шарт ... ... ... ... яғни|
|міндеттемені орындай алмау ... ... ... ... ... анықтау, қарыз алушының|тәуекелдерді класстарға бөлу: ... ... ... ... тәуекел деңгейі бойынша. |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... қабылдау ... ... ... ... |Банктегі несиелік портфельдің ... ... ... ... ... тәуекел деңгейін бағалау |
|ескерту. ... ... ... ... деңгейін бақылау ... ... ... тәуекел |Портфельді бағалау, тәуекел деңгейін|
|деңгейінің ... ... ... ... ... жеткізбеу, бақылау, |
|мақсатында несиелік мониторинг ... ... ... беру ... ... ... ... ... заңға сәйкес |
| ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушылар ақпараттар |Диверсификациялау, лимиттеу, мүмкін |
|деңгейін көбейту, қарыз алушыларды |болатын шығындарды жабу мақсатында |
|келісім ... ... ... ... ... ... жағдайын көтеру, банк пен | ... ... ... ... ... ... | ... ... ... Ж.Б. ... ... ... в ... |
|банках [7] ... ... ... сандық және сапалық тұрғыда іске ... ... деп – ... ... ... болу аумағын немесе ықпал
ететін факторларды және тәуекелді анықтауда пайдаланатын ақпарат көздеріне
талдауды қамтиды. Сапалық талдау ... ... ... портфелінің сапасын
талдау негізінде жүргізіледі. ... ... – бұл ... ... ... мақсатында жүргізіледі.
Несиелік тәуекелді басқару – оның ... ... ... ... ... ... Несиелік тәуекелді бағалау және талдау.
2. Тәуекел мөлшерін анықтау.
3. Несиелік тәуекелді басқару.
4. Несиелік тәуекелді басқару тиімділігін басқару, ... ... ... жүргізілетін шаралардың нәтижесі әрдайым бақылануы
тиіс. Бақылау болжанған көрсеткіштерінен тәуекелдің ауытқуы себептерін
табуға, талдауға көмектеседі. ... ... ... ... сайын
өзгеріп отырады, бақылау несиелік қатынас ... ... ... ... және ... ... анықтауға
мүмкіндік береді.
Несиелік тәуекелді басқару екі бағыттарда жүргізіледі;
• Несиелік операция технологиясын басқару.
... ... ... ... технологиясын басқару – несиелік саясатты ... ... ... ... ... процесс. Яғни банктің берген
әрбір несиесіне кезеңмен дайындалған ... ... ... ... тәуекелді басқаруда нақты несиемен ... ... ... ... ... диверсификациялау болып табылады.
[7]
Несиелік тәуекелді басқару келесі көрсеткіштерді ... ... ... ... ... ... төмендету;
3. Тәуекелді алдын-ала байқау, салдары мен мөлшерін анықтау;
4. Тәуекелмен байланысты шығындар ... ... ... ... және ... тұлғаның несиелік қабілетін бағалау көрсеткіштері:
• Қарыз алушының қаржылық ... оның ... ... ... шарттарына сәйкес төлемді уақытылы қанағаттандыру.
2. Несиені қайтару.
3. Қызметкерлер мен жұмыскерлерге жалақы төлеу.
4. Бюджеттік төлемдерді төлеу.
Қарыз алушының ... ... ... болса, ол барлық міндеттемелері
бойынша есеп айырыса алады. Отандық банктік ... ... ... ... ... қабілетін бағалауда келесі қаржылық коэфиценттің төрт
түрі пайдаланылады:
• Өтімділік коэфиценті
... ... ... ... ... арналған қаржылық
тәуекел коэфиценті.
• Компанияның ресурстарын ... ... ... ... коэфиценті.
• Пайдалылық коэфиценті.
Мониторинг дегеніміз – несиені берген күннен бастап, оны қайтарғанға
дейін бақылауды және қарыз алушының ... ... ... ... ... ... сапасының төмендеуі және несиелік келісім шарттың
бұзылуы ... ... ... ... ... қамтитын банктің
күнделікті жұмысы.
Несиелеу – банктік қызметтің ең ... түрі ... ... Несиелік
ұйымдар өз ерекшеліктеріне байланысты клиенттердің міндеттемелері бойынша
есептеулер жүргізіп, ақша ... ... және ... жеке несие
саясатын жүзеге асырады. Соған байланысты банк саласы қаржылық ... ... ... болып табылады.
Егер банктің саясаты бойынша несие төлемқабілетсіз, кепілдендірілмеген
және қаржылық жағдайы күмәнді ... ... ... ... нәтижесінде
несиені қайтармау тәуекелі акционерлермен қатар, бүкіл банк ұйымына қауіп
төндіреді.
Кейбір ... ... ... ... тәуекелге айналады. Ол бір
қарыз алушы несие ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің орындамауына және төленбеулерге алып келеді. Сондықтан
соңғы кездері коммерциялық банктің ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік маңызға ие болып отыр.
Тәуекелдерді төмендету үшін тұтынушылардың несие қабілетін және банктің
жеке ... ... жиі ... жасап отыру керек.
Банктің несие тәуекелін жоғарылататын факторларға келесілер жатады:
• Белгілі бір салаға немесе ... ... ... ... ... ... концентрациясы)
• Либералды несиелік саясат, қажетті ақпаратты табыс етпей берілген
несиелер
• Несиеге сәйкесінше кепілдемені алу ... ... ... ... ... ... несиелер
• Тұрақсыз экономикалық және саяси жағдай
Несие тәуекелін төмендететін факторларға келесілер жатады:
• Несиелерді басқарудың консервативті саясаты
• Әр тұтынушаға несиелеудің тиянақты ... Бір ... ... ... максималды тәуекел деңгейін белгілеу
• Басшылар тарапынан тәуекелді жүйелі түрде ... және ... ... тиімді қамтамасыз ету және сақтандыру
Несиелік тәуекелді басқарудың маңызды элементтері ... ... ... ... ... ... әдістері, тиімді құжаттандыру,
және ең маңыздысы болып несиелеудің нақты тәсілдері мен саясаты табылады.
Несиелендірудің ... мен ... ... ... банк
қызметіне байланысты маңызды сұрақтар мен қатар келесі ... ... ... ... ... басқару мәселелері
• Несиелендірудің минималды критерийлері
• Несиелендіруді қамтамасыз ету
• Санкциялау
• Бақылау
• Несиелерді сыныптау
• Күмәнді несиелер бойынша резерв саясаты
• Кепілдемелер мен ... ... ... ... тәуекелдердің мәні мен түрлері
Банк қызметі барысында оған белгілі ... ... алып ... мүмкін
тәуекелдер бар. Олардың қызмет түріне және пайда болу жағдайын байланысты
өз ерекшеліктері айқын көрсетілген. ... банк ... ... ... ... ... ... өтіледі.
Сурет 1. Банктік тәуекелдердің сыныптамасы
Дерек көзі: Лаврушина И.О. Банковские риски. [12]
Пайыздық тәуекел – бұл пайыз ... ... ... ұшырау мүмкіндігі болып табылады.
Пайыз мөлшерлемесі өзгергенде банк табыстары мен шығындары активтердің
нарықтық құны, пассивтермен ... тыс ... ... ... ... ... мен ... қаражаттардың қайтарылым
мерзімдері сәйкес келмегенде немесе активтік ... ... ... ... ... пайда болады.
Пайыздық тәуекелдің жіктемесі:
1. Жаңа баға құру бойынша актив пен ... ... ... ... ... ... ... пайыздық қойылым
2. Табыстылықтың өзгеру тәуекелі
3. Базистік тәуекел
4. Операциондық тәуекел
Пайыздық тәуекелді басқару банктің актив пен ... ... ... біріне жатады.
Пайыздық тәуекелді басқару жүйесінің элементтері:
1. Пайыздық тәуекелді айқындау – яғни пайыз мөлшерлемесін ... ... ... ... таза ... ... құнына теріс ықпал
ететін факторларды анықтау.
2. Пайыздық ... ... – яғни ... ... ... ... пайыздық тәуекелді бағалау әдістерін пайдалану.
3. Пайыздық тәуекелдің алдын алу – яғни ... пен ... ... ... ... ... ... ұйымдық техникалық шаралар
жиынтығы.
4. Бақылау – яғни пайыздық тәуекелді басқару процесіне жиі бақылау жасау.
Пайыздық тәуекелді келесідей тәсілдерді қолдану ... ... ... Пайыздық тәуекелді сақтандыру – бұл да тиісті тәуекелді, яғни ... ... ... ... ... Яғни ... ... сияқты. Банктегі жағдай өзгергенде банктегі пайыз
мөлшерлемесінің тиісінше өзгеруіне ... ... ... ... – яғни ... қорғану әдісі болып табылады. ... ... ... ... ... ... бір ... белгілеген мерзімде беру туралы арнайы ... ... ... асады. Банк ссуданы беру ... ... ... орын ... ... ... қалу ... осы келісімді бекіту арқылы қорғайды.
3. Пайыздық фьючерстік келісімшарт – ол мерзімді контрактіні ... шарт ... ... ал ... ... қаржы құжатын осы сәттегі
келісілген тіркелген баға ... ... ... ... ... бір ... соң ... алады.
4. Пайыздық опцион – бұл опционның иесіне қысқа мерзімді ссуданы немесе
депозитті тіркелген баға бойынша келешектегі белгілі бір ... ... сол күні ... немесе сатып алуына құқық беретін келісім.
5. Пайыздық СВОП – онымен бір ғана ... ... бір ... ... ... ... байланысты пайыздық төлемдердің
төмендеуін білдіреді.
Пайыздық тәуекелді басқарудың басты мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді басқарудың
міндеті – бұл тәуекел түрінің ... ... және ... ... ... ... тәжірибеде пайыздық тәуекелдің екі түрі болады:
• Базалық тәуекел
• Уақыт алшақтығының тәуекелі
Базалық тәуекел – банктің қаражаты бір ... ... ... ... ставкамен орналастыру нәтижесінде туындайтын тәуекел.
Уақыт алшақтығы тәуекелі – ... бір ... ... ... және сол ... ... уақыт алшақтығымен орналастырылған жағдайда
туындайды.
Нарықтағы пайыздық қойылым деңгейінің өзгеруі – банктің табысына орасан
зор шығын келтіруі мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... ... ... меншікті капиталдың
төмендеуіне әкеліп соқтырады.
Пайыздық тәуекелді тиімді басқарудың негізгі мақсаты – банктің қаржылық
құралдарының ағымдық табысына және банк ... ... ... мөлшерлемелерінің құбылуына теріс ықпалын минимизациялау.
Пайыздық тәуекелді басқарудың негізгі мақсатына қол ... ... ... ... ... ... ... банктің таза пайдасына пайыз тәуекелінің қаншалықты
ықпал ететіндігін бағалауда келесідей тәсілдер ... ... ... ... және ... бағалау
2. Спрэд коэфиценті деңгейі мен динамикасын бағалау
3. GAP талдау
4. Дюррация
5. Иммитациялық модельдеу
Өтімділік – банк сенімділігін қамтамасыз ететін, оның қызметінің ... ... Банк ...... мен ... ... ... өз міндеттемесін уақытында және шығынсыз орындау
қабілеттілігі.
Егер коммерциялық банктердің борыштық және ... ... ... үшін ... ... ... басқа да өтімді
активтері болып, сонымен қатар ... ... ... тез ... ... жеткілікті болса, онда бұл өтімді банк ... Банк ... ... ... ... сонымен бірге
болашақта пайда болуы мүмкін ... ... ... Міндеттемелерді орындау үшін кассадағы және корреспонденциялық
шоттағы қалдықтармен сипатталатын банктік ... ... ... тез ... ... ... ... немесе Орталық банктен
алынатын банкаралық несиелер сияқты қаражат көздері пайдаланады.
Өтімділік тәуекелі – банк өз ... ... ... ... ... және өз ... құрамында күрделі түзетулер
болмаған жағдайда игерілу.
Өтімділікті басқарудың негізгі ...... ... ... ... оларды уақытылы өтеуді қамтамасыз ету, банктегі сондай-
ақ жалпы экономикадағы жағымсыз жағдай салдарынан орын алған клиенттің ақша
қаражаттарының кетуін ... ... ... ... ... өтеу мен ... ... қалыптастыру және төменде көрсетілген жағдайлар бойынша
келесі жағдайларды жүзеге ... ... ... ... ... ... нарығының әртүрлі құралдары бойынша ашық позицияны ұстану
арқылы іс-әрекет ... ... ... банктерді несие ресурстарымен қамтамасыз ету үшін
тапсырысты орындау
4. Ресурстарды тиімді пайдалану
5. Тәуекел көздерін анықтау
Қазақстан ... ... ... ... нормативтері
бойынша өтімділік келесідей коэфиценттер арқылы анықталады:
1. К4.1≥1
2. К4.2≥0,9
3. К4.3≥0,8
К4.1 – жеті ... ... қоса ... ... ... мерзім мен
мерзімді міндеттемелердің орташа айлық мөлшеріне жоғары өтімді активтердің
орташа айлық мөлшерінің қатынасын білдіреді.
К4.2 – 1 айға ... қоса ... ... ... ... мен мерзімді
міндеттемелердің орташа айлық мөлшеріне жоғары өтімді активтердің орташа
айлық мөлшерінің қатынасын білдіреді.
К4.3 – 3 айға ... қоса ... ... ... ... мен мерзімді
міндеттемелердің орташа айлық мөлшеріне жоғары өтімді активтердің орташа
айлық мөлшерінің қатынасын ... ... ... ... күні ... ... ... көмегімен іске асырылады.
1. Жиынтық қор әдісі
2. Конверсиондық әдісі
Жиынтық қор әдісі – бұл ... ... ... ... ... ... өзінде бар барлық өтеумен көздерімен салыстыруды
сипаттайды. Ол үшін ... ... ... бағалау көрсеткіштері
қолданылады. Әртүрлі көздерден алынған бактің қаражаты туралы ақпарат
жинақталып, банктің өзінде бар ... қор ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында алғашқы және қосымша резервтер
құрылады.
Алғашқы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық банкіндегі шоттағы қаражаттар
кірсе, ал қосымша резервтер құрамына да тез сатуға болатын банктің ... ... ... ... ... және ұзақ ... ... де ұзақ валюталық позициядан банк ұзақ мерзімі ішінде табыс алатын
болса, онда ... ... ... ... да ... ... әдісі – банктің қаражаттарының көздеріне және бағыттарына
қарай байланыстыруда қажет болады. Бұл ... ... ... ... ... ... көздеріне қарай және оларды қайтару
мерзіміне қарай орналастыру қажет. ... ... ... ... ... бағытына қарай бөлу қажет. Осы әдістің жекелеген ... бір ... ... ... ... барысына
қолданылады.
Банк өтімділігін бағалау Қаржылық қадағалау агенттігінің өтімділігіне
және резервтерге қатысты қоятын талаптарына сәйкес жүзеге асырылады. /6/
Валюталық тәуекел – ... қол ... ... ол ... ... ... кезең ішінде толейтін валютаға қатысты валюта ... ... ... зиян шегу ... тәуекел қандай да бір шетелдік валютаға ұлттық валютаның
қатынасы кезіндегі курстың өзгеруі нәтижесінде зиян шеккен ... ... ... бір ... жоғалуына, табыстың толық алынбауына қосымша
шығындардың шығып кетуіне алып ... ... ... ... ... әрқашанда өзерісте болатыны
белгілі, ол банк қызметінің пайдасымен шығындарында көрініс табады.
Пайыздық тәуекел мен валюталық тәуекел ұқсас, бірақ онда да ... ... ... ... пен ... ... белгіленеді.
Банктердің валюталы тәуекелі ашық валюталық ... ... ... ... позиция – шетел валютасындағы талаптары мен міндеттерінің
өзара қатынасы. Валюталық ... ... ... ұзын және ... болып
бөлінеді.
Жабық валюталық позиция – шетел валютасындағы банктердің талаптарымен
міндеттерінің өзара ... ... ... ...... ... банктің талаптарымен
міндеттемелер сомасының өзара сәйкес келмеуін ... Яғни ... ... ... мен пассивтердің сәйкес келмеуі, ол табыс
тапшылығына, ... алып ... пен ... ... ашық валюталық позициясының қандай
екендігіне, яғни ұзын ба немесе қысқа ма және ... ... ... ... ... өзгеру белгісі қандай екендігіне байланысты
болады.
Банктік тәжірибеде валюталық тәуекелдердің бірнеше түрлері қолданылады:
1. Айырбас бағамының өзгеру тәуекелі
2. Конверсионды операциялар ... ... ... ... ... Коммерциялық тәуекел
6. Операциялық тәуекел
Валюталық тәуекелді төмендетудің негізгі әдістері:
• Валюталық ... ... ... ... ... ... Кең мағынада банктік инвестиция – пайда табуда
банк ресурстарын ... ... ... активтік
операциялардың жиынтығы.
Тар мағынада банктік инвестиция – табыс немесе пайда алу мақсатында
ақшалай ... ... ... ... инвестициялық саясаты – банк қызметінің тұрақты жұмыс жасауын,
нәтижелілігін ... ... ... ... қамтамасыз ету
мақсатында инвестиция портфелін басқару стратегияларын жасауға және іске
асыруға бағытталған іс-шаралар ... ...... ... инвестицияны көзделген
қаржылық шығынға ұшырау. Инвестициялық ... ... ... ... ... Жүзеге асыру сферасы бойынша:
• Технико-технологиялық тәуекел
• Экономикалық тәуекел
• Саяси тәуекел
• Әлеуметтік тәуекел
• Экологиялық тәуекел
• Заңды-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... тәуекел
• Қаржылық-инвестициялық тәуекел
• Инвестициялық тәуекелдің пайда болу көздеріне байланысты:
• Жүйесіз тәуекел
• Жүйелі тәуекел
Инвестициялық тәуекелді бағалау әдістері:
Статистикалық әдіс – ... ... даму ... ... ... ... деңгейі, тапсырыстар саны, келісілген
шарттар саны, несиелер бойынша ... ... ... ел ... дамуының жалпы беталыстар бағаланады.
Аналитикалық әдіс – іскерлік белсенділік, ... ... ... ... ... ... ... қаржылық даму деңгейі талданады.
Тәуекелді бағалаудың перспективалы әдісі – модельдеу болып табылады.
Бұл әдістің ... ... ... ... ... модельді дұрыс
таңдау. Модельдер қаржылық тәуекел ... ... ... ... ... береді.
Аналогиялық әдісі – қаржы менеджері, мамандар түрлі шығарылымдар немесе
басқа кәсіпорындар тәжірибесі негізінде белгілі бір ... ... ... алу ... ... ... деңгейін анықтайды.
Осы әдіс негізінде көптеген кәсіпорындардың ... және ... ... әр ... ... кадрлық шикізатты және салалық
сипаттағы ерекшеліктері бар екенін ескеру қажет.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... – бұл ... ... және ... қабілеттігін талдау болып табылады. Бұл
әдістің мақсаты – кәсіпорынның балансы мен қаржылық нәтижелер және ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын және ... ... ... ... ... осы формула арқылы
анықталады:
Инвестициялық тәуекел деңгейін төмендету әдістері:
• Диверсификациялау
• Лимиттеу
• Сақтандыру
... ... ... әдістердің ішінде жиі кездесетіні диверсификация болып
табылады.
Диверсификациялау – өздерінің арасында тығыз ... ... ... ... ... ... ... процесін
білдіреді. Диверсификациялау принципінде клиенттерге өз акцияларын сататын,
арналған қаражаттарды нарықтан сатып ... және ... ... ... түрлі бағалы қағаздарға салатын инвестициялық қорлардың ... ... ... ... ... ... ... жалтаруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... бірнеше турлі акционерлік қоғамдар n акцияларын
сатып алу табыс ықтималдылығын n есеге ... және ... ... n есе ... ... ... бар ... Тігінен
• Көлденең
Тігінен диверсификация – бұл әртүрлі типтегі объектілерге жұмсалған
қаржылық құралдар жиынтығы. Көлденең диверсификация – бұл бір ... ... ... ... қаржылық құралдар жиынтығы. Тігінен
диверсификация көлденең ... ... ... деңгейін біршама
төмендете алады. Бірақ тігінен диверсификацияны ... ... ... ... ... ... ... Себебі әртүрлі нарықты
қамтитын құралдарды басқару ... ... ... ... ... диверсификация тік түріне қарағанда тәуекел деңгейі ... ... ... өте тиімді болып саналады. [4]
Операциондық тәуекел – банк ... ... ... ... ... ... ... жіберілген кемшіліктерді, ақпараттық
жүйемен техникалық жұмыс істеу нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... ... болу ... бәрі адам қызметіне
байланысты. Оның пайда болу жолдарын келесі критерийлер негізінде жіктеуге
болады: басқару сапасы, тәуекел ... адам ... ... ... ... тәуекелді төмендетудің негізгі мақсаты – банкте пайда
болатын мүмкін келеңсіздіктердің ... ... алу және ... ... ... ... табылады. Банктерде операциондық тәуекелді
басқаруға үлкен мән берілуі тиіс. Операциондық ... ... ... ... ішкі және ... ... бөлінеді.
Ішкі тәуекелге келесілер жатады:
1. Қызметкерлер тәуекелі:
• Ұрлық, алдау;
• Қызметкерлер қателіктері;
• Қызметкерлердің біліксіздігі;
• Кадрлардың аздығы;
... ... ... ... ... тәуекелі
• Мәміле және операция жасаудағы қателіктер;
• Бақылаудың әлсіздігі;
• Ішкі тәртіптің әлсіздігі;
• Регламенттің жоқтығы;
... ... ... Есептілік және баға белгілеудегі қателіктер;
3. Технологиялық қателіктер:
• Пайдаланатын технологиялардың ескілігі;
... ... ... аздығы;
• Өңдеу әдістерінің тұрпайылығы;
• Жүргізілетін операциялардың адекватсыздығы;
• Компьютерлік жүйедегі ... мен ... ... Табиғи апаттар;
• Серіктестіктердің сенімсіздігі;
• Қоршаған ортадағы тәуекелдер;
Ішкі тәуекелдер – банк қызметкерлердің ... ... ... ... байланысты туындайтын барлық тәуекел.
Банктер операциондық тәуекелді басқаруға көп мән ... ... ... ... тәуекелді басқарумен айналысатын операциондық
тәуекелді басқару жөніндегі тәуелсіз бөлім ... етуі ... ... басқару жүйесі тәуекелді анықтау, бағалау,
мониторинг, бақылау, ... ... ... ... азайтуға
байланысты шараларды жасау және қолдану тәсілдері жатады. Операциондық
тәуекелді анықтау ... банк ... және ... ... ... пайда болуына ықпал ететін факторлар анықталады.
3. Несиелік тәуекелдерді басқару және оларды төмендету ерекшеліктері.
Қазіргі ... кез ... ... және ... емес ... ... бір ... тәуекелмен байланысты екені анық. Сонымен
қатар кез келген ұйымның табысты қызмет атқаруының кепілі болып нақты микро-
макроэкономикалық ... ... ... ... білу ... ... ... – тәуекелді бағалау, тәуекелді өлшеу,
тәуекелді ... және ... ... деген төрт элементтен тұратын
процесс.
Несиелік тәуекелді басқару несиелендіру процесін басқарудың ... ... ... ... ... ... қарыз алушының тәуекелі және
несие портфелінің тәуекелі ... бөлу ... ... әр ... байланысты болады. Осыған байланысты несие тәуекелін
басқару екі негізден тұрады:
• Тікелей тәуекелді ... ... ... тәуекелі)
• Несие портфелінің тәуекелін басқару
Аталған несие тәуекелдерінің ортақ ... мен ... ... ие ... ... ... ... болып басқару
мақсаттарының әртүрлілігі саналады:
• Жекелеген тәуекелді басқарудың мақсаты болып қарыз алушының банктің
алдында өз ... ... және ... ... ... ... минимизациялау болып табылады.
• Несие портфелінің тәуекелін басқарудың мақсаты ... ... ... ... ... ... ... деңгейде ұстап тұру болып табылады.
Жекелеген қарыз алушының ... ... ... ... жүзеге асырылады. Несиелендірудің әр кезеңінде ... ... ... ... ие ... Несиелендіру барысында қарыз
алушылармен тікелей қарым-қатынаста ... банк ... ... ... несие саясатын және несиелендіру барысында ... ... және ... ... ... ... ... міндет болып табылады.
Несие портфелін тәуекелін басқару ... банк ... ... көлеміне әсер ететін қабылданған ... мен ... алу ... ... ... ... ... басқару тәуекелді төмендетуге бағытталған анық ... ... ... ... ... кезеңдері төменде көрсетілген
кезеңдерді қамтиды.
1. Тәуекелді анықтау
2. Тәуекел деңгейін өлшеу және ... ... ... Тәуекелді төмендетуге бағытталған шараларды іске асыру
5. Тәуекел деңгейін қадағалау және мониторинг жүргізу
Аталған ... ... ... ... жекелеген қарыз
алушының несиелік тәуекелін басқару кезінде, ... ... ... тәуекел деңгейін басқару үшін қолданылады. [10]
Алғашында тікелей несиелік ... ... ... Сонымен
алғашқы кезең – тәуекелді анықтау ... ... ... анықтаудың
мақсаты – қарыз алушының келісім шарт бойынша міндеттемесін ... ... ... Бұл ... ішкі және ... болып
бөлінеді. Міндеттемені орындамаудың ішкі себептері банкте несиелендіру
үдерісін ұйымдастыру ... ... ... ... орындамаудың
сырқы себептері қарыз алушымен, яғни ... ... өз ... ... алмауынан немесе орындауға қызығушылығының жоқтығынан және
банктің осы ... ... ... ... ... ... ... алушының тәуекелін анықтау үшін оның компаниясы туралы, ... ... ... сапасы, бәсеке қабілеттілігі, рентабельділігі,
өндірістің ... және ... ... ... ... ... географиялық жағдайлары туралы толық ақпараттың болуы тиіс.
Тәуекелдерді анықтау қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... заң бөлімі
қызметкерлерінің, Бас бөлімнің қызметкерлерінің ... ... ... барысында жүзеге асырылады.
Қарыз алушының міндеттемелерін орындаудың потенциалды тәуекелін анықтау
үшін оның алдыңғы алған несиелері бойынша міндеттемелерін орындауы, несиені
ағымдағы жағдайда ... ... ... ... ... көзі ... қарыз алушы туралы банктің өзінде бар мәліметтері,
қарыз алушының өзі берген мәліметтері, несиелік бюроның берген мәліметтері
және ағымдағы ... ... ... ... ... да көздер
пайдаланылады. Қазақстан ... ... ... ... алу
қажет болған жағдайда, ол резидент болып ... шет ... ... ... жүргізіледі.
Тәуекел деңгейін өлшеу және бағалау
Тәуекел деңгейін өлшеу және бағалау болып тәуекелді басқарудың басқа
кезеңдеріне стратегияны ... ... ... ... несиелік
шешімдерді қабылдау қажетті шарты болып табылады.
Тәуекелдердің жағымсыз әсерін ... ... ... ... үшін ... әсер ету ... және ... болу ықтималдығына
байланысты бағалау керек. Нақты қарыз алушының несие ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінің
қорытындысын әзірлеу барысында жүзеге асырылады.
Заңды тұлғалар және жеке кәсіпкерлер бойынша талдау нәтижелерін ... ... ... ... Қарыз алушының есеп саясатының ағымдағы есеп және ... ... оның ... ... ... ... ... нақты және еншілес ұйымдарының қаржылық жағдайын
талдаудың дұрыстылығын.
• Қарыз алушының іскерлік беделін, оның ... ... ... ... ... қажет. [11]
Тікелей несие тәуекелін бағалау негізгі екі әдіс ... ... ... және ... ... ... бағалаудың мақсаты –
тәуекелді жүзеге асыру ықтималдығын көрсетеді. Сандық ... ... ... ... өз ... ... жағдайда келтірілетін шығын
мөлшерін және көлемін анықтау болып табылады. ... және ... ... ... ... шекті мөлшері анықталады.
Шешім қабылдау кезеңі. Тәуекелді басқару - әртүрлі қызмет салаларында
жағымсыз жағдайлардың алдын алу үшін бақылау және ... ... ... табыладыт басқару саласы болып табылады. Тәуекелді басқару ... ... ... ... ие ... ... бұл кезеңде үлкен
белгісіздік пен күмәнділік орын алады.
Тәуекел көлеміне байланысты оны ... ... ... болады:
— Тәуекелсіз аймақ – Операцияны жүзеге асыру барысында шығынның орын
алмауымен және ең кем ... ... ... ... ... ... шекті тәуекел аймағы – Есептесу табысынан аспайтын шығынмен
сипатталады.
— Мүмкін емес шекті ... ...... ... ... ... алып келуі мүмкін және операцияға жұмсалған ... қалу ... ... ... ... ...... меншікті қаражаттарына тең болатын
шығын көлемімен сипатталады.
Қарыз алушының тәуекелдерін талдау ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді қабылдау, тәуекелді төмендету
үшін шаралар қолдану.
Тәуекелден құтылу деп – тәуекелмен байланысты барлық іс-әрекеттен ... ... ... қабылдау – Оның мөлшері ... ... ... және ... ... ... көрсетеді. Тәуекелді төмендету
шараларын қолдану – тәуекелден құтылу мүмкін болмаған ... ... үшін ... ... ... қарастырады.
Аталған шешімдерді қабылдау Банкің Несие комитеті, Банк ... ... ... шешімі негізінде қабылданады. Қарыз алушының
тәуекел көлеміне ... және оған әсер ... ... ... ... ... тәуекелді қабылдау немесе тәуекелдің мөлшерін төмендету
үшін ... ... ... ... шараларды іске асыру. Тәуекелді
төмендетуге бағытталған ... ... және іске ... ... алушының
несие міндеттемесін орындамауына себеп болатындай ... ... ... ... ... қарай таңдалады.
Нақты қарыз алушының несие тәуекелін төмендетудің құралдары келесілер:
• Несие қызметін реттейтін ... және ... ... ... ... сұранысты жан-жақты талдау.
• Банктің ішкі ұйымдастырылуына байланысты ... ... ... бағалау және несие рейтингісін белгілеу;
• Бірлесе отырып несиелік шешім қабылдау;
• Берілген несиелерге мониторинг жүргізу;
Тікелей несие тәуекелін басқарудың негізгі әдістері ... 2 ... 2. ... ... ... ... ... әдістері
Дерек көзі: Байтанаева Ж.Б. Управление кредитным риском в ... ... ... ... ... шекті деңгейді орнату. Бір қарыз алушыға
келетін шекті деңгейді орнату несиелік тәуекелді басқарудың, оны ... оның ... ... ең ... ... ... табылады. Банк қарыз
алушының қызметінің ерекшелігіне, салалық, экономикалық, ... ... ... ... лимитін орнатады.
Қарыз алушылардың топ ерекшеліктеріне байланысты (шағын, орта бизнес)
әрбіреуіне жекелеп лимит орнатылады. Сондай-ақ шектеулер бір операция ... ... ... ... барлық операциялары үшін орнатылуы
мүмкін. Шектеу орнатқан кезде қарыз алушының қызметінің экономика саласы,
аймағы, ... ... ... ... ... тұрақтылығы, несиені
қамтамасыз етілуінің қажетті мөлшері және қызметінің басқа да тұстары
қарастырылады. Сонымен ... ... ... тауарды қолданғанын, қарыз
алушының рейтингісін және оның несие портфеліне әсерін талдау керек.
Несиеге ... ... ... ... ... ... талаптарына
және бір қарыз алушыға келетін максималды тәуекел ... ... ... несие міндеттемесі оның меншікті капиталының 25%-нан ... Оған ... ... ... ... ... банк үшін үлкен
тәуекел алып келеді. ... ... ... ... ... туралы
сұрақтарды жалпы тәуекелге байланысты шешу керек.
Банк ... ... бәрі ... ... және банк ... ... ... сәйкес реттелуі тиіс. Бұл заңға
сәйкес банк оларға жеңілдік шартында несие бермеуі тиіс.
Инсайдерлерге несие Банктің ... ... ... ... ... негізінде жалпы шарт бойынша беріледі. Инсайдерлердің
баланстан тыс және басқа ... ... ... ... ... ... ... 10%-нан аспауы керек. Барлық қарыз
алушылардың несие міндеттемелері бойынша ... ... ... ... ... ... ... төмендету мақсатында ... ... ... ір қарыз алушыға келетін шекті лимит көлемі
белгіленеді. Тікелей несие тәуекелін төмендетудің тағы бір ... ... ... ... ... және ... ... белгілеу
табылады. Келісім шарттарды құрылымдау және қаржыландыру ... ... ... туралы шешім қабылдау жөнінде маңызды кезеңі
және несие ресурстарын тиімді орналастыру, несие тәуекелін ... ... ... үшін ... жағдай тудыртады.
Келісім шартты құрылымдау несие келісім шартын қалыптастыру барысында
жүзеге асырылады. Құрылымдау кредит желісінің ... ... ... ... ... ... негізі болатын және келісім
шартқа толығымен жауап беретін несие түрі және өтеу шарты табыс етіледі.
Несиелендірудің негізгі ... ... ... ... ... ... Қайтарымдылығы;
5. Мақсаттлығы табылады.
Құрылымдау барысында банк алдағы қаржыландырудың басты сипаттамасы
белгіленеді. ... ... ... ... ... өтеу ... өтеу
мерзімі, қамтамасыз етілуі, сыйақы мөлшерлемесі және т.б. ... ... ең ... қаржыландыру түрін таңдау керек. Ол лизинг, несие,
кепілдеме, аккредетив және т.б. ... түрі жоба ... ... ... алынған қаржыландыру түріне байланысты
несиелеу мерзімін, беру ... өтеу ... және ... да тұстарын
бекітеді.
Несиені беру мерзімі несиелендіру мақсатына (айналым құралыдар, негізгі
қор, жылжымайтын мүлік және т.б.), ... ... ... ... лимиті, овердрафт) және қарыз алушының қаржылық болжамына ... ... ... ... ... ... жоғарылай береді.
Несие тәуекелін төмендету үшін несиені бірнеше кезеңдерге бөліп беріледі
және өтелінеді. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... жұмсалуын қамтамасыз етеді.
Бір ретті несие берілуі және оны несиені өтеу мерзімінің соңында өтеуі
несие ... ... Сол ... ... нің ... қарыз сомасы мен
оған есептелген сыйақы мөлшерлемесін ай сайын төлеп отырған абзал. Несиені
өтеу төлеу мерзімі бойынша жүзеге ... және ол неси ... ... ... ... ... ... ұшырау қаупі берілетін қарыз мөлшері берілетін несие
сомасының құнында ескерілуі ... ... ... құны ... ... ... ... шығынды өтей алуы керек. Бұл шарт жеке несие беру
кезіде ... ... ... байланысты орнатады. Пайыз мөлшерлемесі ... ... ... ... ... және жоба ... құнына байланысты орнатылады. Дефолт нәтижесінде орын алуы мүмкін
шығындар несие құнына енгізілуі керек. Баға құру ... ... ... ... және жағдайларды назарға алуы қажет.
Банк несиелік тәуекелді басқару мақсатында қарыз ... ... ... ... үшін ... қолднады. Мұндай
ынталандыру шаралары ... ... ... ... ... ету ... және ... өтеу мерзімі ішінде несие алушының қаржылық жағдайының
көрсеткіштерін айқындайтын құжаттарды тапсырып отыруы ... ... ... ... және ... ... қаупін төмендету
мақсатында коммерциялық банктер несие ... ... ... орындамаған жағдайда келісімшартты уақытысынан бұрын тоқтату,
өсімпұлдар мен айппұлдар есептеу ережелерін енгізеді. Бұл шаралар ... ... ... ішінде өз міндеттемелерін орындауына себепші
болады деп қарастырылады.
Сонымен қатар несие келісімшартында міндеттемені ... ... ... факторларды алдын ала білу үшін несие ... ... ... ... жағдайы туралы нәтижені табыс етуі керек. ... өз ... ... ... ... үшін оны ... ала
келісімшартта белгіленген ерекшеліктермен және талаптармен таныстыру қажет.
Кейбір банктер тәуекелдері өте жоғары немесе үлкен ... ... ... ... ... ... келісімшарттың айырылмас бөлігі болып
табылатын қосымша келісімшартқа отырады. Бұл құжат ... ... ... ... ... яғни ... ... коэфиценттердің
орындалуын және олар өзгерген жағдайда несие алушының банкке хабарлап
отыруын айқындайды.
Несиелік ... ... ... овердрафт лимиті арқылы келіскен
келісімшарты бойынша несие тәуекелін төмендету ... бір ... кез ... ... несие алушыға ескертусіз банк өзі берген несие
лимиттерін жоя алатындығы туралы келісім шартқа отырған кезде несие ... етуі ... ... ... ... банк ... ... шегінде
несие алушыға ары қарай несиелендіруді тоқтатуға және несие желісін жабуға
құқылы:
... ... ... мен ... ... ... ... шешім қабылдаса;
• Лимитті игерудің белгіленген мерзімі аяқталса;
• Келісімшартта белгіленген несие лимиті шегінде несие ... ... ... және ... орындамаған жағдайда;
• Несие алушының келесі төлемін қайтаруға қаржылық жағдайының келмеуі;
• Несие ... ... ... ала ... талаптарын орындамауы;
• Банктердің банктік қызметті реттейтін ұйымдардың қойған пруденциалдық
нормативтерін орындау қажеттілігі.
Игерілмеген ... ... ... оны ... ... шешімді несие
лимитін орнатқан банктің басқарама кеңесі шешімі ... ... ... ... ету. ... ... ... және мүмкін болатын
несиелік тәуекелден қорғану тәсілі болып табылады. Банктің несиелік
қызметінің ... ... ... несиелер қамтамасыз ету
шартында беріледі. Қамтамасыз ету ... ... ... және банк ... ... ... да ... Қамтамасыз ету затын таңдағанда банк өтімділігі жоғары
кепілдемелерге назар аударады. ... ... ... алу ... ... ... және ол ... есептелген сыйақыны
қайтаратындығына ... ... көп ... және ... ... ету түрі ... мүліктік
кепілдемелер табылады. Мүліктік кепілдеменің құнына, қажеттілігіне талаптар
банктің Несие саясатына және Кепілдеме саясатына ... ... ... ... ... және Кепілдеме саясатына байланысты
несие алушының мүліктік кепілдеменің бар ... оның ... ... ... ... ... ... Банк заңды және жеке тұлғалар
кепілдеуші болған жағдайда несиелендіру мерзімінің ... ... ... бойынша төлем қабілеттілігін бақылап отырады. Сонымен
қатар Банктің өкілетті органы ... ... ... ... ... және өз міндеттемесі бойынша жауап беру
қабілеттілігі талданады. Егер ... ... ... ... өз ... бойынша жауап беру қабілеттілігі төмендеген жағдайда
несие алушыға банк қосымша кепілдеме беруін талап етеді.
Кепілзат ... ... ... ... ... ... қабылданады:
• Ағымдағы заңнамаларға сәйкес жеке және заңды тұлғалардың меншігіндегі
мүліктер;
• Нақты нарықтық құны бар мүліктер;
• Банкте ашылған депозиттер.
Банктің ... ... ... менеджерінің шешімі бойынша несие
алушыдан кепілзат туралы толық ақпарат алу ... ... ... ... етуі ... Бұл ... ... ғана жүзеге асырылады.
Несие алушының кепілдеме құрамы Несие комитетінің шешімі бойынша келесі
факторларды ескеруі керек:
• Қарыз алушының жалпы қаржылық жағдайы;
• Несие ... ... ... ... болуы;
• Несие алушыны несие ... ... ... ... ... ... тәуекелдерін сақтандыру. Несие алушының несие тәуекелін
сақтандыру ... ... ... ... ... ... тәуекелдерді
төмендетуге мүмкіндік беретін әдіске жатады. Несие алушының тәуекелін
сақтандырған ... ... бір ... ... ... ... ... сомасы арқылы сақтандыру компаниясына аударылады. Сақтандыру –
болуы мүмкін шығындарға алдын-ала ... ... ... ... экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... шығындарды төмендетудің бұл әдісі белгілі
бір несие алушылар тобына, бір текті несие түріне және несиелеу ... ... ... Яғни ... ... ... бір ... байланысты ипотекалық несиелер, автокөлік ... және ... ... ... ... ... тәуекелді төмендетудің бұл әдісі жобалық ... ... ... техникалық тәуекелдерді, құрылыс
тәуекелдерін және экологиялық тәуекелдерді төмендету үшін ... ... ... ... ... ...... – несиелерді ұйымдастырудың бір әдісі. Синдицирленген несиелер
беру – бұл шарт ... ... ... ... арасында бөлуді
сипаттайды. Синдицирленген ... ... ... және ... ... ... ... лизингтік келісім шарттарға,
несиелік ... ... ... ... ... ... алушылар бір банк өзі жалғыз бере алмайтын несиелік қаражат
сомасын ала алады.
Синдикациялау банкке несие ... ... ... ... кооперацилардың және қаржылық ... ... ... ... Банк ... ... және ұзақ мерзімді
синдицирленген несиелендіруге несие алушы банк стандарттарына ... ... тек ... ретінде ғана емес, сонымен қатар агент ... ... ... , бұл ... жеке саласы ретінде дамытуға
мүмкіндік береді.
Синдицирлеу ...... ... ... ... ... қарым-қатынасты дамыту үшін және ірі инвестициялық қаржыларды
тарту үшін қолданылады.
Синдицирлеудің бірнеше ... бар. ... ... ... ... тобынан қаражат тарту туралы ... ... ... көп ... түрінде банктер өздерінің ірі ... ... ... ... бір бөлігінен айырылу үшін несенің
жартысын екінші нарықа басқа қаражат ... ... ... ... ... ... және олардың несие алушылары ... ... ... ... ... ... ... алғашқы екітүрдің қосындысы ... ... ... ... бір ... ... банктер-андеррайтерлер
қатысады.
Тікелей несиелік тәуекелді төмендетудің келесі әдісі – ... ... ... ... болдыртпау банктің несиелік
қызметінде басты талаптардың бірі болып ... ... ... ... бар ... ... тікелей қызметтік міндеттерді орындауына әсер
ететін жағдайда болады.
Несиелік процесске қатысатын банктің қызметкерлердің ... ... ... білуі керек және оны болдыртпау үшін ішкі тәртіпті сақтауы
тиіс.
Тараптар қақтығысын болдырпау үшін келесі әдістер қолданылады:
• Тараптар қақтығысын шектейтін іс-шаралар;
... ... банк ... ... ... заңнамалар мен банктің нормативтерін сақтауы;
• Міндеттерді бөлу және ... ... ... ... міндеттерінің сәйкесінше бөлінуі, яғни ... ... және ... ... ... Банк қызметкеріне туыстық қатынасы бар немесе қаржылық ... ... ... ... ... және ... барысына ықпал
етуін болдыртпау;
• Несие алушылар, клиенттер туралы, олардың коммерциялық қызметі туралы
ақпаратты банк ... ... ... және жеке ... мүддесі
бойынша ақпаратты таратпау және сақтау.
• Таратылмауы тиіс ақпараты ... ... ... ... ... ажырата білу керек;
• Несиелендіру процесіне қатысатын банк ... ... ... мақсатында үйрету жұмыстарын жүргіздіру;
• Болуы мүмкін қақтығыстарды тәуелсіз және ... ... ... ... ... ... ... қаржылық және
қаржылық емес басқа да сыйлар банк тарапынан қатаң қудаланатындығын ... Және ... ... орын ... кезде әкімшілік және банк тарынан
қатаң жазалау шаралары жүзеге асырылады.
Тәуекел деңгейін қадағалау және мониторинг жүргізу. ... ... ... ... қадағалау және мониторнг жүргізу оларды берген
уақыттан бастап ... ... ... ... банк несие
алушылардың қызметіне талдау , ... ... ... ... күнделікті бақылау жүгізеді және несие сапасы нашарлаған
жағдайда оның ... алу үшін ... ... ... жүргізу кезеңділігіне байланысты мониторинг жоспарлы және
шұғыл болып бөлінеді. Мониторингтің жиілігі белгілі бір ... ... ... жүргізіледі. Жоспарлы мониторинг несиені алғаш ... ... ... несиелік рейтингке, несие санатына,
несие алушының қызмет атқаратын ... жоба ... бар ... ... кесте бойынша жүзеге асырылады. Шұғыл мониторинг
берілген несие бойынша қауіпті белгілер пайда ... ... және ... ... ... ... жүзеге асырылады. [12]
Мониторингті жүргізу формасына, талданатын ақпарат көлеміне және өткізу
жиілігіне ... ... ... және терең болып бөлінеді.
Ағымдағы және ... ... ... ... ... ... ... кешіктірілген несиелер бойынша әдістеме негізінде жүзеге ... ... ... ... несиелік төлем кестесін сақтауы,
несие ... ... ... ... ... ... туралы қаржылық
және шаруашылық толық ақпарат алу ... ... ... ... ... мониторинг кестесіне және қауіпті белгілер
пайда болған кезде жүргізілуі ... ... ... ... ... және оның ... жағдайы туралы және қаржыландырылған жобаның
жүзеге асырылуы туралы толық мәлімет алуы үшін банк ... ... ... терең мониторинг барысында кепілзаттың техникалық жағдайы,
оны ... ... ... ... ... сатып алу сұранысы
талданады.
Тәуекел жиынтығы көп несиелерге үлкен ... ... ... ... тәуекелдердің жиынтығы баланстық және баланстан тыс
операцияларды қоса есептегенде меншікті капиталының 5%-дан артық ... ... ... ... және апта ... ... нәтижесі
жасалынады. Тәуекел деңгейін өзгерту мақсатында және ары қарай ... үшін ... ... ... нәтижесі табыс етіледі.
Мониторингтың маңызды құралы ретінде ... ... ... ... жасайтын және өзгерген жағдайда шаралар қолдануға
мүмкіндік беретін банктің рейтингтік ... ... ішкі ... ... ... Берілген несиелердің сапасы нашарлаған жағдайда несиелік
рейтингтің өзгеруімен және ... ... ... ... ... ... жүреді.
Сонымен қатар банк ағымдағы заңнамалар шегінде берілген несиелердің
қайтарымдылығын және ол бойынша сыйақының ... ... ... ... ... қайтарылуына қауіп төндіретін ... дер ... жоюы ... ... нашарлаған жағдайда ағымдағы жағдайды талдауға, ал
егер ол жақын уақытта шешілетін және уақытша сипаттағы ... ... ... ол ... шешу ... ... жүргізуге кеңес беріледі. Мұндай
шаралар ретінде қарыз алушының негізделген өтінші бойынша ... ... ... ... несиені қайта құрылымдау жүзеге
асырылады.
Егер несиені өтеу бойынша ... ұзақ ... және ... ... ... ... ... болса, несие проблемалы деп
танылып, ол ... ... ... ... ... ... қызметін пайда болған мәселе жөнінде хабардар ету;
• Аталған комитет қызметкерлерімен несие ... ... ... ... арада жоя алады ма екендігін кеңесу;
• Кепілзаттың жағдайын тексеру, оның нақты нарықтық құнын бағалау, оған
деген ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, Қазақстан
Республикасының заңнамаларына сәйкес несиені қайтару жөнінде шаралар
қолдану.
Жоғарыда көрсетілген әдістер мен тәсілдер арқылы ... ... ... ... бір ... ... ... тәуекелдерін
төмендету үшін қолданылады. Банктер берілген несие ... ... ... несие мерзіміне, пайыз қойылымына, несие көлеміне
байланысты ең ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. [13]
2 ДАҒДАРЫСТАН КЕЙІНГІ КЕЗЕҢДЕ «НҰРБАНК» АҚ-ДА НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ ТАЛДАУ
ЖӘНЕ БАҒАЛАУ
2.1«Нұрбанк» АҚ-ң ... ... ... несие тәуекелін
басқаруын бағалау
Қазіргі ... ... банк ... ... ... ... ... кейінгі даму кезеңінде. Бірақ банк секторында
шешілмеген біршама мәселелер қалып отыр. 2000 ... ... ... жылдам өсуінен бастап банк секторына, соның ішінде пайыз
қойылымын ... ... ... ... ... ... байқалады.
Жалпы республиканың банк секторында ауытқу орын алды, ол экономикалық
тілмен айтқанда артық пайдалылық ... ... Оның мәні ... пен ... ... ... ... болып табылады.
Мемлекет нарық жағдайына экономикалық емес мақсатқа жету үшін араласуы
нәтижесінде оның тиімділігін бұзу қаупі туындайды. Егер ... тым ... ... ... ... ... мүмкін. Қазақстанның банк секторында
сондай ... орын ... ... ... банк секторы игіліктерін
өндіруші салаға қайта бөлу жолымен жүзеге асыру мақсаты нәтижесінде ... ... ... тиімділігі мен өзін-өзі реттеу ... ... ... ... банк ... ТМД ... ішінде
қызмет көрсету мен ұсынылған тауарлары бойынша шын мәнінде ... ... ... есептелді.Өйткені Қазақстан тәуелсіздігін алған сәттен
бастап толыққанды қызмет атқаратын банк секторын ... ... және ... ... ... жеткен.
Дағдарысқа дейінгі кезеңде несие бойынша пайыз қойылымы үнемі төмендеп
отырды, ол коммерциялық банктердің ... ... ... маржаға
және сәйкесінше артық пайдалылық көрсеткішіне теріс әсерін тигіздірді
Қазақстанның операцияларының 80% жоғары көлемі ... емес 6 ... ... Осы банктер соңғы жылдары несие бойынша пайыз қойылымын
төмендетуге мәжбүр болды, соған сәйкес қаржы ... ... ... ... және ... ... да ... әрекетке барды.
Нарықтағы несие бойынша пайыз қойылымының және инфляцияның көрсеткіштері
ұқсас келгені және белгілі уақытта жақындап, бір ... ... ... ... ... ... ... пайыз қойылымы инфляциядан төмен
болған кездері бар. Мұндай ... ... ашық ... ... ... нарыққа мемлекеттің араласқаны анық болып табылады.
Сол себепті отандық банктер альтернативті ресурстармен қамтамасыз ету
үшін ... ... ... алу ... қабылдады. Аталған
жағдайларда банктер пайыздық маржаның төмендеуінен тосқауыл бола алмады
және банк ... ... ... ... өскенін көрсетті.
Артық пайдалылық мөлшері төмен жағдайда ... ал ... ... ... ... ... ... бұл салада тәуекел
деңгейі ... ... ... ... ... ... тарапынан төмендету үдерістері ... ғана емес ... де ... ... ... көбінесе дамушы
мемлекеттер экономикасында орын алады.
Экономикалық теорияға сәйкес егер ... орта ... ... ... өсуі тиіс, ал ұсыныс өтімділіктің төмендеуці және кейбір
қатысушылардың нарықтан кетуіне ... ... тиіс ед. ... банк секторында пайыз қойлымын төмендетуден ақша ұсынысының
төмендеуі орын алмады, себебі банктер шетелдік қымбат емес ... ... ... ... болды. Сол себепті қысқа ... ... ... ... ... ... ... капитал құрылымында 50% көлеміне
жылдам жетті. Тәуекелді баламалы шаралар нәтижесінде банк ... ал ... ... ... ... банк ... ... орын алуында себепші
боған факторлардың бірі берілген несиелердің көп ... ... ... және 2009 ... коммерциялық банктер өз операциялары нәтижесінде
біршама шығынға ... ... ... ... ... өз ... тастады.
Дағдарыс жағдайында ендігі коммерциялық банктер меншікті капитал құнын
көбейтіп, пруденциалдық ... ... ... ... ... реттеу шараларының ішіндегі ең маңыздысы ... 2002 жылы 3 ... ... банк Басқармасының №213
қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейлі ... ... ... ... ... ... Ал ... Қазақстан Республикасы
қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... 2005 ... 30 ... №358 ... деңгейдегі банктер
үшін пруденциалдық нормативтер бойынша есеп айырысудың нормативтік мәні мен
әдістемесі туралы нұсқаулықты бекіту туралы" қаулысы қабылданды.
2010 ... 30 ... ... ... ... ... ... Банктің жарғылық капиталының барынша төмен мөлшері
Банктің жарғылық капиталының барынша төмен мөлшерін қаржы рыногын және
қаржы ұйымдарын ... мен ... ... уәкілетті органның
Басқармасы белгілейді. Банк акционерлерден меншікті ... ... ... ... ... ... белгілеген кез-келген пруденциялдық
нормативтер мен басқа да ... ... ... мен ... ... ... ... қою сақталған жағдайында ғана сатып алуы мүмкін
2. Меншікті капиталдың жеткіліктілік коэффициенті
Меншiктi капитал бiрiншi деңгейдегi ... мен ... ... ... ... ... ... деңгейдегi капиталдан
аспайтын мөлшерде енгiзiледi) және банк инвестицияларын шегергендегi ... ... ... ... капитал нарықтық тәуекелдi жабуға
арналған бiрiншi деңгейдегi капитал бөлiгiнiң екi жүз елу ... ... ... ... ретiнде есептеледi.[14]
Банктiң заңды тұлғаның акцияларына салымдары ... ... ... ... ... мөлшерi банктiң бірінші деңгейдегі
капиталы мен екінші деңгейдегі капиталының сомасының он пайызынан ... ... ... борышы банктің инвестициялары болып табылады.
Бірінші деңгейдегі капитал (К1) мынадай сома ретінде есептеледі:
— сатып ... ... жай ... ... жай ... төленген жарғылық капиталы;
— сатып алынған ... ... ... ... ... ... төленген жарғылық капиталы;
— қосымша капитал;
— өткен жылдардың бөлінбеген таза ... ... ... ... ... таза ... ... қалыптасқан қорлар, резервтер);
— нәтижесінде бір заңды тұлғада пайда болған қаржы активі және оның ... ... ... ... кейінгі заңды тұлғаның
активтер үлесіне ... ... ... ... ... өзге қаржы
құралы бір мезгілде пайда болатын мерзімсіз шарттар;
мыналарды алып тастағанда:
— 1999 жылғы 1 ... ... ... кейін басталатын
кезеңдерді қамтитын қаржылық есеп беру үшін 1998 ... ... ... ... есеп ... ... жөніндегі комитеттің Басқармасы бекіткен 38
“Материалдық емес ... ... ... қаржылық
есеп беру стандарттарына және банктің негізгі қызмет
мақсаты үшін сатып ... ... ... ... басқа материалдық емес активтер;
— өткен жылдардың шығындары;
— ағымдағы жыл шығыстарының ... жыл ... ... ... 1 ... ... ... қаржы құралдары бірінші
деңгейдегі капиталдың есебіне енгізілмейді.
Екінші ... ... ... ... сома ... есептеледі:
— ағымдағы жыл кірістерінің мөлшері ағымдағы жыл шығыстары
мөлшерінен асып ... ... ... ... мен бағалы қағаздарды қайта
бағалау мөлшері;
— кастодиан ... ... ... ... ... қалдығын шегергендегі тәуекелді
ескеріп сараланған ... ... 1,25 ... ... ... ... ... резервтер
(провизиялар) мөлшері;
— бірінші деңгейдегі капитал есебіне енгізілмей төленген
мерзімсіз ... ... ... ... ... сатып алған меншікті реттелген ... ... ... ... ... ... ... сомамен меншікті капиталға енгізілген
екінші деңгейдегі банктің реттелген борышы.
Екінші деңгейдегі банктің реттелген борышы - бұл ... ... ... ... ... ... міндеттемесі:
1) ұсыныс берушінің салымы не міндеттемесі болып табылмаса;
2) банктің немесе оның аффилиирленген ... ... ... қамтамасыз ету болып табылмаса;
3) банк таратылған жағдайда белгіленген кезектілікке сәйкес мерзімсіз
қаржы құралдары бойынша ... банк ... ... банк ... ... оның ішінде мерзімінен бұрын өтеуі тек банктің
бастамасымен болуы мүмкін, егер осы өтеу тек қана ... ... ... ... ... ... осы Нұсқаулықта белгіленген
пруденциалдық нормативтерінің ... ... ... алып келмеген
жағдайында.
Меншікті капиталға енгізілген екінші деңгейдегі банктің реттелген
борышы – бұл ... ... бес жыл ... ... ... реттелген борыш.
Облигациялар банктің реттелген борышы болып табылады және ... ... ... ... уәкілетті орган бекіткен
облигациялар шығарылымын орналастыру қорытындысы туралы есеп ... ... ... енгізіледі. [14]
Екінші деңгейдегі банктің реттелген борышы банктің ... ... ... енгізіледі:
Борышты өтеу басталғанға дейін қалған бес жыл ішінде:
1-ші жыл- реттелген борыш ... 100 ... жыл- ... ... ... 80 проценті;
3-ші жыл- реттелген борыш сомасының 60 проценті;
4-ші жыл- реттелген ... ... 40 ... жыл- ... ... ... 20 ... меншікті капиталының жеткіліктілік коэффициентінің мәні:
k1-1 – 0,06-дан кем болмайды;
Банктiң меншiктi капиталының жеткiлiктiлiгi мынадай үш ... ... ... капиталдың жалпы сомасының бiрiншi ... ... ... ... банк ... ... ... деңгейдегi капиталдың меншiктi капитал бөлiгiндегi есебiне
енгізілген, бірінші ... ... ... сомасының бірінші
деңгейдегi капитал үлесi шегiнде алынған банк инвестициясының ... банк ... ... және ... деңгейдегi капиталдың
меншiктi капитал бөлiгiндегi есебiне (kl-1) енгiзiлген бiрiншi ... ... ... ... ... ... ... бірінші деңгейдегі
капиталдың үлесі шегінде алынған банк инвестициясын шегергендегі ... ... ... ... меншікті капитал бөлігіндегі есебіне
енгізілген бірінші деңгейдегі капиталдың қатынасы;
екiншi деңгейдегi капиталдың есебiне енгiзiлмеген, ... ... ... ... ... ... дәрежесi бойынша
салмақталған активтер, шартты және мүмкiн мiндеттемелер;
активтер, шартты және ықтимал талап етулер және ... ... ... ... ... ... меншiктi капиталдың сомаға қатынасы:
екiншi деңгейдегi капиталдың есебiне енгiзiлмеген, жалпы резервтер
(провизиялар) сомасына ... ... ... ... ... ... шартты және мүмкiн мiндеттемелер;
активтер, шартты және ықтимал талап етулер және нарықтық тәуекелдi
ескерумен есептелген мiндеттемелер;
операциялық ... ... ... ... жеткіліктілік коэффициентінің мәні:
k1-1 – 0,06-дан кем болмайды;
2012 жылғы 1 шілдеден ... к1-1 ... ... ... ... мәні 0,08 кем ... құрайды;
k1-2 – 0,06-дан кем болмайды;
2011 жылғы 01 ... ... ... ... капиталының
жеткіліктілік коэффициентінің мәні к1-2 – 0,09-дан кем болмайды.
Банктің меншікті капиталының жеткіліктілік коэффициентінің мәні к2 –
0,12-ден кем ... Бір ... ... ... барынша жоғары тәуекел мөлшері
Бір қарыз алушы – Қазақстан Республикасының заңдарында немесе ... ... ... ... ... немесе үшінші бір тұлғаның
алдында ... 2 ... ... не ... ... ... ... банк тарапынан туындайтын талаптары бар ... жеке және ... ... ... ... ... ... мыналардың сомасынан
тұрады:
1. банк балансында есепке алынатын, қарыз алушыға қатысты банк талабы;
2. соңғы бес жыл ішінде банк балансынан шегерілген, ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарында немесе жасалған келісімшартта
көзделген негізде қарыз алушыға ... ... бір ... ... екі ... ішінде не белгісіз мерімге несиелік тәуекелге баратын
банк ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету сомалары, оның
ішінде:
— Банк ... ... ... ақшасы, ҚР Үкіметі және
Ұлттық банк шығарған мемлкеттік бағалы ... ... ... ... ҚР ... және Ұлттық банкіне қатысты талаптар;
— рейтингі Standard & Poor’s ... ... ... «ВВВ» рейтингінен төмен емес ұзақмерзімді
қарыздық ... бар ... ... ... ... ... ... капиталының міндеттемелері бойынша бір заемшы ... ... ... ... ... ... ... айрықша қатынастар бойынша (k3.1) байланыстары бар тұлғалар
болып табылатын заемшылар үшін - 0,10. ... ... ... ... бар ... үшін тәуекелдердің жиынтық сомасы банктің
меншікті капиталының мөлшерінен аспауы тиіс;
басқа заемшылар үшін (k3) - 0,25 ... ... ... ... ... шартты міндеттеменің бланктік заемдары бойынша 0,10
астам не заемшыға банктің ағымдағы және ... ... екі ай ... талап
етуі мүмкін үшінші тұлғаның пайдасына, сондай-ақ Standard & ... ... одан ... рейтинг агенттіктерінің бірінің осы
деңгейдегі рейтингінің Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... және Standard & Poor’s ... ... төмен емес немесе одан басқа ... ... ... ұқсас деңгейдегі рейтингінен төмен емес рейтингі бар резидент
еместерінің ... ... ... ... ... ... 10 пайыздан асатын бір
заемшыға банк тәуекелдерінің жиынтық сомасы банктің меншікті капиталынан
бес есе астамнан ... ... банк ... 2010 жылдың 1 қаңтарына қатысты
мәліметтері бойынша пруденциялдық нормативтерді 39 ... ... 3 ... ... "БТА ... АҚ, ... Банкі" АҚ,"ТЕМIРБАНК" АҚ.
«Нұрбанк» АҚ-ң нормативтерді орындауы келесідей ... ... ... 49086086 ... құрайды. Меншікті капиталдың
жеткіліктілік коэфиценті k1-1=0,163 , яғни қажетті ... ... кем ... Меншікті капиталдың жеткіліктілік коэфиценті k1-2=0,199, ол
коэфицент қажетті 0,06 ... ... ... ... ... коэфиценті k2=0,229, қажетті төменгі мөлшері 0,12-ден жоғары
болды.
Сондай-ақ «Нұрбанк» АҚ-ң Банкпен ерекше ... ... емес ... ... ... ... ... мөлшерінің коэфиценті k3=0,200
құрады, ал Банкпен ... ... ... бір заемшыға келетін
тәуекелдің барынша ... ... ... k3`=0,009 құрады. Мұнда
банк пруденциалдық нормативтерді орындады, себебі Банкпен ерекше қатынаспен
байланысты бір заемшыға келетін ... ... ... мөлшерінің
коэфиценті 0,10 аспауы тиіс. «Нұрбанк» АҚ-да бұл көрсеткіш төмен мәнді
көрсетеді және ... ... ... ... емес бір ... тәуекелдің барынша жоғары мөлшерінің коэфиценті 0,25-тен аспауы
тиіс.Бұл ... те ... ... сай ... ... 2
«Нұрбанк» АҚ-ң 2008-2010 жылдары пруденциалдық нормативтерді орындауы
|Коэфиценттер |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл ... |0,147 |0,147 |0,163 ... |0,147 |0,144 |0,199 ... |0,155 |0,172 |0,200 ... |0,194 |0,233 |0,229 ... |0,010 |0,011 |0,009 ... көзі : ҚР қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау |
|агенттігі [28] ... ... ... ... 2010 жыға қарай аталған
коэфиценттердің сапасы жақсарғаны анық. Банк қызметінде несие ... әсер ... ... осы ... болғандықтан оларды орындау
шарт болып табылады.
Сурет 3. ... АҚ-ң ... ... ... нормативтерді
орындауы
Дерек көзі: ҚР қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау
агенттігі есептілігі [28]
Суретте көрініп ... ... ... ... қарсы бағдарламалар
нәтижесінде коэфиценттер көрсеткіші оң бағытқа өзгерген. «Нұрбанк» АҚ-ң
меншікті капиталының өсуі ... ... ... ... орын алды.
Сондай-ақ тәуекелдерді төмендету шаралары негізінде банк қызметінде және
көрсеткіштерінде көрініс тапты.
Қаржылық дағдарыс салдары ... үшін ... ... ... тәуекел-менеджментінің тиімсіздігі мен капиталдандыру деңгейінің
жеткіліксіз болуы сияқты елеулі кемшіліктер бар ... ... ... проблемалар банк жүйесінің ұзақ даму жəне ... ... ... ... ... əрі ... ... болып есептеліп келген елдер үшін
де тəн болып отыр
Жаһандық қаржылық дағдарыс салдарымен күресу ... ... ... ... ... ... жасаған ұсынымдар мақұлданды, ол
ұсынымдарда меншікті капитал жеткіліктілігін елеулі түрде, оның ... ... ... үшін 1,6 есе ... жəне ... ... ... баса
назар аудару көзделеді
Осылайша, Базель комитетінің жаңа ұсынымдарының қабылдануымен банктер
капиталының жеткіліктілігі бойынша ... ... ... ... ... жəне ... ұйымдарын реттеу мен қадағалау
агенттігінің талаптарына ... ... ... ... ... ... бұдан бұрын Қазақстанда енгізілген банктер үшін жоғарылатылған ... ... ... ... «Нұрбанк» АҚ-да несие тәуекелін басқару тәжірибесін талдау
Жаһандық қаржы-экономикалық дағдарыс жаппай жалпы әлемдік ... сол ... ... ... ... қатынастардың қолданыстағы
модельдерінің кемшіліктерін көрсетті. ... ... ... реттеу
құрылымында және қаржы институттарының, соның ... банк ... ... ... ... ... ... басқару жүйелерінің
жетілмеуінде және қазіргі заманғы үрдістерге және қабылданатын тәуекелдер
деңгейіне (дәрежесі ... сол ... және ... ... бойынша) сәйкес
келмеуінде, корпоративтік басқару деңгейінің төмен ... ... және ... салдарынан теріс үрдістерге сезімтал болып
отырған бизнес-модельдердің тиімсіздігінде пайда болды.
Қазіргі уақытта Қазақстан дағдарыстан кейінгі кезеңге өтті, бірақ ... ... ... ... болады, және дағдарыстан ешкім алдын-ала
сақтандырылмағандығын өткен жылдар нәтижесі көрсетті. Сондықтан дағдарыстан
нақты нәтижелер алып, ... ... дер ... ... төтеп беруге
шаралар қолдану керектігі айқындалды.
Жаһандық қаржы-экономикалық дағдарыстың Қазақстанда қалай орын алғанын
еске ... ... ... ... ... өсім 9-10%, ал несие
портфелі 50% жылдамдықпен өскен жағдайда Астана және ... ... ... ... отырғанда сарапшылардың ескертуі ескерусіз
қалды. Алғашқы ескерту белгілері 2007 жылы ... ... ... ... екі ... ... ... анық бола бастаған. Біріншісі –
бұл мұнай мен ... ... ал ...... және ... ұйымдарының шетелден алған қаржылардың ... мен ... 2007 жылы ... алғаш рет шетелдік капитал
беруден бас тартты. Қарыз мөлшері ол кезде ЖІӨ 40-45% ... Сол ... ... қаржылық көмектер бере бастады, бұл салыстырмалы түрде
алғанда шағын мөлшердегі 3-4 млрд. доллар ... ... ... ... ... ... пакет Қазақстанда ең ірі көлемде болды,
яғни ЖІӨ 17-18% мөлшерінде ... ... ... 2008 ... ... күрделене
түсті. Қазақстанның жүйе құрушы банктері – Халык Банк, Казкоммерцбанк, БТА,
Альянс банк меншікті капиталдың жетіспеушілігін көрсетті.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... бірқатар өзгерістер енгізіп, дағдарыс нәтижесінде орын ... жою ... ... ... ... кірісті. Бұл ретте
басты назарды екінші деңгейлі банктердің кеңінен тараларған қызмет көрсетуі
– несиелендірудегі өзгерістер орын ... ... ... ... несие
беруді ұйымдастыруды, қамтамасыз етуді қатаң тексеруді және қызметкерлердің
біліктілігін арттыру мақсатында қызметтер атқарды.
«Нұрбанк» АҚ өткен жаһандық қаржы-экономикалық дағдарыстан ... ... ... ... ең жиі және ... мөлшерде болатын несие
тәуекелдерін басқаруда бірқатар шаралар қолданды және ... ... ... ... тәуекелін басқау үшін банк қызметкерлерінен несие потфелінің
құрылымының және оның сапасын тұрақты түрде қадағалап ... ... ... ... күрт жоғарылауына байланысты несиелер бойынша ... ... ... ... ... ... ... көлемі өседі. Бұл
табыстылықтың төмендеуінің негізгі көрсеткіші. Банк ... ... ... ... бірнеше ірі несие алуышыларда шоғылануын
болдыртпауы тиіс. Олардың біреуінде ... ... ... орын ... банк ... ... ... алып келеді. Банк
алыпсатарлық жобаларды қаржыландыру арқылы ... ... ... ... Банк ... ... назар активтің сапасына
аударылады.
Қазақстанның коммерциялық банктерінің активтерінің сапасын талдау үшін
ҚР 2008-2010 жылдардағы несие ... ... ... ... ... ... және ... маңызды орын алады. Несие портфелінің
құрылымын, соның ішінде стандартты, күмәнді, мерзімі кешіктірілген, ... ... біле ... банк ... ... ... шығындарды
төмендетуге бағытталған шараларды дер кезінде жүзеге асыруға мүмкіндігі
болады.
2008-2010 жылдардағы Қазақстан ... ... ... талдау барысында 2008 жылы несие портфелінің көлемі 8868,3
млрд.тенге болса оның ... 2009 ... ... кайтадан өскенін байқатады.
Кесте 3
ҚР коммерциялық банктерінің несие портфелінің сапасы динамикасы
(мың.тенге)
|Несиелердің ... жыл ... жыл ... жыл ... | | | |
| ... ... ... |көлемі %|сомасы |көлемі %|
|Несие |8868,30 |100 |9 238,4 |100 |9 638,9 |100 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |3518,20 |39,7 |4 000,7 |43,3 |2 449,2 |25,4 ... | | | | | | ... |5218,70 |58,8 |4 835,6 |52,3 |4 241,9 |44,0 ... | | | | | | ... |131,4 |1,5 |402,1 |4,4 ... |30,6 ... көзі : ҚР ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау |
|агенттігі [28] ... ... бұл ... ... ... ... сапасы жақсарып, несиелендіру саясатының өзгергендігін және
қажетті қаражат ... ... ... 2010 ... ... ... несиелер көлемі азайып, 2449,2
млрд.тенгені құрады. 2010 жылы 2009 жылмен ... ... ... ... ... ... несиелердің көлемі 2010 жылы 2009 жылмен
салыстығанда 12,2 ... ... 2009 жылы ... ... ... %-ға ... Бұл соңғы жылдарда банктердің несие сапасын жақсарту
мақсатында жүргізіп отырған шаралар нәтижесінде орын ... 4. ҚР ... ... ... ... ... көзі : ҚР ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау
агенттігі есептілігі [28]
Банк активтерінің жағдайы бакн ... ... ... бірі ... ... ... Ол банктердің қызметінің
соңғы нәтижесін сипаттайды және оның ... ... ... банктердің активтері 2008-2010 жылдар бойынша талданды.
Нәтиже бойынша жыл сайын банк секторы бойынша банк ... ... ... 2010 ... ... ... банк секторының
активтерінің көлемі 1211056597 ... ... Ол 2009 ... ... 4%-ға ... ... 2010 жылғы мәліметтер
бойынша бекінші деңгейлі банктер бойынша активтерінің ... ... ... «Казкоммерцбанк» АҚ . Оның активтерінің ... ... ... ... АҚ 2010 жылғы мәліметтер бойынша активтерінің
көлемі 261346975 мың.тенгені құрап, 2009 жылмен ... ... Бұл ... жылдары «Нұрбанк» АҚ-ң активтерінің сапасын
жоғарлатуға ... ... ... ... 4
Екінші деңгейлі банктердің активтері. (мың.тенге)
|Банктер атауы ... ж ... ж ... ж ... АҚ ... |2351 990834 |2430236299 ... ... ... АҚ ... ... ... |
|«БТА Банк» АҚ ... ... ... |
| ... |1152094706 |1211056597 |
|«Банк Центр ... АҚ | | | ... ... АҚ |991 431474 ... ... ... ... АҚ ... ... ... |
|«Евразийский Банк» АҚ ... ... ... |
|«Нұрбанк» АҚ ... ... ... ... ... ... ... |9687970075 |9751427482 |
|Жалпы банк ... ... ... ... ... ... көзі : ҚР ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау |
|агенттігі есептілігі [28] ... ... ... ... үшін ... ... емес,
оның сапасына үлкен мән беруі тиіс. Себебі ... ... ... банк ... ... ... сыйақылар мен негізгі
соманың қайтармау қаупін тудыртады. [15]
Екінші деңгейлі банктердің ішінде ірі он ... ... ... АҚ-ң активтерінің сапасын қарастырайық. Соңғы жылдары ... ... ... көтеру мақсатында активтернің сапасын жоғарлату
мақсатында ... ... ... олар ... ... ... ... төмендету мақсатында провизия көлемін ұлғайтты. Активтерінің құрамы
мен ... ... ... ... ... ... ... 2009 жылы 2008 жылмен салыстырғанда 20%-ға артқан. 2010 ... ... ... ... ... ... көлемі 2009 және
2008 жылдармен салыстырғанда ... ... ... ... Бұл 2010
жылы қаржылық дағдарыс нәтижесінде «Нұрбанк» ақ несие портфелінің ... ... ... АҚ ... ... тұлғаларды несиелендірумен
айналысатындықтан 2007-2008 жылдары ... ... ... ... ... ... байланысты несие портфелінің сапасына әсер етті.
2010 ... ... ... ... ... ... 66555278
мың.тенгені, ал сәйкесінше 2009 жыл бойынша оның ... 7672767 ... 2010 жыл ... күмәнді несиелер ішінде 1-санаттағы күмәнді
несиелер 31,5%, 2-санаттағы күмәнді ... 14,3%, ... ... 11,2%, ... ... несиелер 27,2%, 5-санаттағы күмәнді
несиелер 15,8% құрады. 2010 жылы 1 ... ... ... ... ... 88404038 ... ... ал сәйкесінше ол 2009 жылы
81813940 мың.тенгені ... ... АҚ-ң ... портфелінің құрылымы (мың.тенге)
|Несиелердің атауы ... ж ... ж ... ж |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... ... ... ... |- |- |- ... | | | ... ... ... ... |88404038 ... ... ... |4787983 ... ... |
|провизиялар сомасы | | | ... ... ... ... |19743502 |
|Қалыптастырылған ... |1076173 |1078037 |942555 ... | | | ... ... |1982645 ... |1451997 ... провизиялар |198265 |1173972 |170120 ... | | | ... ... |1762188 |9136839 ... |
|Қалыптастырылған провизиялар |352438 |1159821 |5547325 ... | | | ... ... |6604992 ... |3376221 |
|Қалыптастырылған провизиялар |1651248 |5495448 |844044 ... | | | ... 5 ... |2 |3 |4 ... ... |3019717 ... ... ... ... |1509859 |6463551 ... |
|сомасы | | | ... |7672767 |4564331 ... ... провизиялар |7672767 |4545865 |66555204 ... | | | ... көзі : ҚР ... ... және ... ... реттеу мен қадағалау |
|агенттігі есептілігі [28] ... АҚ ... ... ... орын ... несие портфелінің
сапасының төмендеуіне байланысты қажетті мөлшерде несие ... ... ... ... құра ... 2010 ... ... 2008 жылға қарағанда жоғарылауына байланысты несие портфеліне
қалыптастырылатын портфель ... де ... Осы ... банк ... ... ... қабілетсіздік орын алуы нәтижесінде шығындарды азайту және
тәуекелдерді төмендету қарастырылған. Қалыптастырылған несие ... ... ең ... көлемде қалыптастырылған – бұл ... ... ... ... ... ... ... санатына енгізбей
актив сапасын қалыпта ұсытап тұру үшін әр санатта ... ... ... қалыптастыру қажет. Қалыптастырылған несие провиязиялар ішінде
үмітсіз несиелер 23% құраса, күмәнді несиелер 77% болды.
Сурет 5. «Нұрбанк» АҚ ... ... ... ... ... көзі : ҚР ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау
агенттігі есептілігі [28]
Несие портфелі 1-санатты күмәнді несиелерге ... ... ... ... аз ... ... оған қалыптастырылатын
провизяи көлемі 5%-ды ... Сол ... 4 және 5 ... ... қалыптастырылған провизия көлемі сәйкесінше 25% және ... ... ... ... мөлшерін көбейту капиталды,
активтердің тиімді мөлшерін олардың ... ... ... ... ... ... үшін ... асырылды. Активтердің көлемінің капитал
көлеміне қарағанда жоғары ... өсіп келе ... ... ... ... ... мөлшері артта қалып келеді.
Кесте 6
«Нұрбанк» АҚ-ң 2008-2010 жылдардағы меншікті капитал мөлшері
|2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл ... |44 523 478 |44 978 785 ... көзі : ҚР ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау ... ... [28] ... банк секторының 2010 жылы мәлімет бойынша меншікті капитал
мөлшері 44 978 785 мың.тенгені құрады. Банктердің тиімді ... ... және ... ... ... ... қажетті мөлшері
бекітіліп отырады. «Нұрбанк» АҚ-ң 2008 жылғы капитал ... ... ... 2010 жылы ... ... 2009 жылмен салыстырғанда
455 307 мың.тенгеге артық болып ... ... ... ... да ... ... ... өсіру жоспарлаынп отыр. Ол арқылы
нарықта қалыпты қазмет атқаратын банктерді қалыптастыру үшін ... 6. ... АҚ-ң ... ... ... капитал мөлшері
Дерек көзі : ҚР қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау
агенттігі ... ... ... ... қарыз қоржынының ұлғаюы банктердің
тәуекелдерінің ықтималдығын арттырады, ... банк ... ірі ... ... ... ... ғана ... несиеге қабілетті қарыз
алушыларға да несие қызметтерін көрсетуді ... ... ғана ... ... жаңа ... ... енгізу арқылы банк қызметін кеңейтумен
байланысты. Аталған шаралар несие қоржынының сапасына ықпал етеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... бір жолы ...... пайдаланады. Соның ішінде
«Нұрбанк» АҚ да несиенің бірыңғай ... ... ... және ... ... мақсатында экономиканың ... ... ... асырады.
Кесте 7
«Нұрбанк» АҚ несиелерінің салалық құрылымы
(мың.тенге)
|Атауы |2008 ж |% |2009 ж |% |2010 ж |% ... ... |10 ... |29 |2 017 004 |0,92 ... ... ... |7 |29891134 |11 |56 680 596 |25,95 ... ... ... |9 ... | 7 |14 634 450 |6,70 ... мен | 3302614 |1 ... |6 |937 671 |0,43 ... | | | | | | ... ... |9279821 |4 ... |5 |7 409 333 |3,39 ... саласы |10080153 |4 |11555761 |4 |1 318 825 |0,60 ... ... ... |4 ... |4 |10 622 619 |4,86 ... ... | | | | | | ... ... |14 ... |4 |30 119 712 |13,79 ... ... ... |10 |9137432 |3 |1 970 404 |0,90 ... | | | | | | ... өндірісі |26511004 |10 |7877307 |3 |3 090 414 |1,41 ... ... |9339732 |4 |7424418 |3 |22 698 799 |10,39 ... |9446652 |4 |5564681 |2 |5 666 965 |2,59 ... және |2010279 |1 |1742551 |1 |1 173 146 |0,54 ... | | | | | | ... | | | | | | ... шығару | 1957175 |1 |630071 | - |560 985 |0,26 ... | | | | | | ... 7 ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |4 ... |5 |24 302 162 |11,12 ... |256880167 |100 ... |100 ... |100 ... көзі : ҚР қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау ... ... [28] ... ... тұрғандай 2007 жылдарында «Нұрбанк» АҚ отандық басқа
банктерге қарағанда ... ... ... және ... қарқынды айналыспады. Сол себепті несиелендіруде бір салаға
үлкен көлемде шоғырлану орын алмады. Бұл несие ... ... ... ... ... ... 2007 жылы құрылыс ... ... ... ... ішінде 14% болса, 2009 жылы тек
4% ғана құрады. Несиелендіруде ... ... ... ... үшін
«Нұрбанк» АҚ жеке тұлғаларға және заңды тұлғаларға ... кең ... ... ... ... ең көп ... несиелендірілетін
саласы болып бөлшек несие және көтерме сауда болып табылады. «Нұрбанк» АҚ-
да ... ... ... ... біркелкі орналыстырылған.
Несиелендіру процесінде банк экономикадағы ... оның ... ... ... ... ... байланысты несие тәуекелін
төмендету мақсатында мониторинг нәтижесінде анықталаған тәуекел ... үшін ... ... ... өтеу кестесін өзгертіп несие алушының
несие қабілеттілігін қажетті қалпында ... ... үшін ... ... 7. ... АҚ ... ... құрылымы
Дерек көзі : ҚР қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау
агенттігі есептілігі [28]
Сондай-ақ несие тәуекелі ... ... ... ... ... ... деңгейін қолданады. Бұл белгілі аймақ бойынша және экономика
саласы ... ... ... ... ... Және тәуекелі жоғары
салаларды несиелендіруде лимитті сақтаумен сипатталады. Лимиттеу – несиелік
портфельді құруға бақылау жасауға тәуекелді төмендету қабілетін ... ... ... АҚ-ң ... ... аты/ ... |Қостанай |Павлодар |Бас банк |Жалпы |
| ... ... ... | ... |
| | | | | ... ... ... |15% |5% |5% |15% |12% ... ... және |60% |50% |50% |50% |56% ... | | | | | ... ... |45% |45% |45% |45% |45% ... шаруашылығы |20% |25% |25% |25% |25% ... | | | | | ... және |10% |10% |10% |15% |12% ... ... | | | | | ... саласы |35% |10% |10% |40% |30% ... ... |20% |20% |20% |20% |20% ... ... |10% |10% |10% |10% |10% ... сала |10% |10% |10% |10% |10% ... ... |20% |15% |15% |30% |24% ... және | | | | | ... ... | | | | | ... саласы | | | | | ... |10% |10% |10% |10% |10% ... ... ... АҚ-ң ішкі ... ... [28] ... АҚ-ң ұсынылатын несиелерінің ішінде жеке тұлғаларға «Жалақы-
лимит» несиесін, «Нұр жөндеу», «Нұр Жаусын», ... ... ... Ал ... ... ... қорларны толтыруға,
инвестициялық жобаларды қаржыландыруға, шағын және орта ... ... ... ... мүлік», «Капитал»,
«Бизнес», «Гарантия», «Аккредитив», «Қысқа мерзімді» және тағы басқа несие
түрлерін ... Жеке және ... ... ... ... үшін банк қызметкерлері өз қызметтерін оперативті түрде
атқарып, ... ... ... ... ... АҚ-ң ... ... және несие алушыларына байланысты
несиелердің құрылымы (мың.тенге)
|Клиенттерге берілген |2010 жыл |2009 жыл |2008 жыл ... | | | ... ... |92 440 773 |198 005 929 |188 948 839 ... | | | ... | | | ... ... емес |155 906 456 |35 129 251 |31 772 677 ... және орта | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... несиелері |20 315 820 |22 122 824 |25 118 192 ... ... |9 892 244 |10 488 715 |11 040 459 ... ... |278 555 293 |265 746 719 |256 880 167 ... | | | ... көзі : «Нұрбанк» АҚ-ң меншікті мәліметтер қорынан [30] ... АҚ ... ... ... жүзеге асырумен
мамандалған. Оның үлесі бөлшек несиелеуге қарағанда жоғары болып келеді.
Жалпы ... 2010 жылы ... ... ... 278 555 293 ... Ол 2009 жылмен салыстығанда 4,5%-ға артық. 2007 жылы несиелндіру
мөлшері 161 774 079 мың.тенгені ... 2010 ... ... ... кем болып келеді. Бұл соңғы ... ... ... ... ... ... байланысты болып
келеді. Соған сәйкес пайыздық қойылымның ... ... ... несие
қайтадан біршама деңгейде тиімді шарттармен берілгендігі анық. Сонымен
қатар банк шағын және орта ... ... ... ... ... ... және орта ... несиелендіру барысында экономиканың
әртүрлі салалары қаржыландырылуы бақыланады.
Соңғы жылдарда банк ... ... ... мақсатында несиені
қамтамасыз ету жолдарын қатаң тексерістен өткізіп, оның ... ... ... ... Бұл ... ... жағдайында өндіріп алу
жұмыстарын шығындарсыз және қысқа мерзім уақытында жүзеге асыруға ... ... ... ... «Нұрбанк» АҚ несие тәуекелін төмендету
мақсатында сақтандыру әдісін кеңінен қолданады. Бұл ... ... ... ... ... болып табылады. Бірақ мұнда
сақтандыру компаниясы үшін сенімділігі жоғары компанияларды ... ... 8. ... АҚ-ң ... ... және ... алушыларына
байланысты несиелердің құрылымы
Дерек көзі : «Нұрбанк» АҚ-ң меншікті мәліметтер қорынан [30]
Жоғары диаграммада көрсетілгендей ... АҚ ... ... ... ... ... түрлеріне қарағанда едәуір аз береді. ... ... ... ... ғана орын ... жағдай емес, сонымен қатар
2007 жылы берілген несие көлемінің ішінде 11 978 230 ... ... АҚ-ң ... ... ... банктің меншікті капитал
мөлшерінің 10 және одан жоғары пайызы келетін ірі ... ... ... ... АҚ ірі ... алушылары
|№ |Несие алушы ... ... ... |
| | ... |
| |ТОО SHYRYN LTD ... | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |72 696 901 |
| ... ... ... | |
| |ТОО "AZAMAT ... COMPANY" | |
| ... | |
| |ТОО CAPITAL PETROL ... | |
| |ТОО ... (Казахстан) | |
| |ТОО ... ... | |
| |ТОО "ABC ... HOLDING" (Казахстан)| ... көзі : ... АҚ-ң ... мәліметтер қорынан [30] ... АҚ ... ... ... сектордың тәуекел
мөлшері жоғары болып келеді. Себебі мұнда ... ... ... ... көрсеткіштерді бұрмалау, төлемқабілетсіздігін жасырып,
айқындықтың болмау қаупі бар. Алайда банк қызметкерлері толыққанды талдау
барысында қатедліктерді ... ... ... ... ... ... ... бойынша блгілі мерзім ... ... ... ... ... және ... ... үшін несие желісін
транштарға бөліп беру қарастырылған. Транш саны ... ... және ... ... ... ... ... қабілеттілігіне байланысты болады.
Монитрингті жүргізу барысында келесідей талаптар қойылады.
I. Тұрақты
• Бизнесті жүзеге асыру орнына жалты ... ... кем ... Қаржылық есептіліктің талдауы- тоқсанына 1 реттен кем емес;
• Терең мониторинг жүргізу жылына - 1 реттен кем емес.
II. Қанағаттанарлық
... ... ... ... ... -1 ... кем емес;
• Қаржылық есептіліктің талдауы- тоқсанына 1 реттен кем емес;
• Терең мониторинг ... ... ... - 1 ... кем ... Қанағаттанарлықсыз
• Бизнесті жүзеге асыру орнына айына -1 реттен кем емес;
• Қаржылық есептіліктің талдауы- ... 1 ... кем ... ... ... ... тоқсанына - 1 реттен кем емес.
IV. Күмәнді
• Бизнесті жүзеге асыру орнына ай сайын - 2 реттен кем ... ... ... ... ай ... 1 реттен кем емес;
• Терең мониторинг жүргізу 2 ай ... - 1 ... кем ... ... ... жүзеге асыру орнына аптасына - 1 реттен кем емес;
• Қаржылық ... ... ай ... 1 ... кем ... ... ... жүргізу ай сайын - 1 реттен кем емес [21]
Мониторинг барында компанияның ... ... ... ... кері әсерін тигізу қаупін төмендету
бойынша қызметтер атқарылады. Пайыздық қойылымын төмендетіп немесе несиені
өтеу ... ... ... Несие Комитетіне ұсыналады және
өкілетті орган тиімді ... ... АҚ 2010 ... ... ... ... 2011 ... бағыттылған
мақсаттар негізінде несиелендіруді жүзеге асыратындығы ... Банк ... ... «Oracle Database ... 8 CP», «ПО Way 4 ... ... ПО host to host», ... Oracle Database ... ... бағдарламаларының көмегімен клиенттерге жылдам және жоғары
сапалы қызмет көрсете алады.
«Нұрбанк» АҚ несиелендіру барысында туындауы мүмкін тәуекелдерді алдын
алу ... ... ... ... ... жоғары білікті оқу
курстарын тамамдатып, банк қызметінде тәжірибеде қолдануда.
Қорытындылай келе «Нұрбанк» АҚ ... ... ... ... ... ... жүргізіліп отырған саясатын және жалпы
нарықтық жағдайды талдай отырып банктегі ерекшеліктермен қаржылық ... ... ... ... мақсатында шараларды жүргізгені анық.
Солардың ішінде жаңа ақпараттық жүйені енгізіп, несие алушылардың несие ... ... ... ... және неисе қабілеттілік
жағдайын талдау қатаң тәртіп негізінде жүзеге асырылатын болды.
3. «Нұрбанк» АҚ ... ... ... ... ... АҚ тәуекелдерді банктік басқару қағидаларына келесілер жатады:
... ... ... ... ... ... ... төмендетуі мүмкін немесе несиені қайтара алмай
қалуы себебінен банктің зардап шегуі мүмкін шығын көздерін ... ... ... және ... ... ... банк ... басшыларының және Бас банк
басшыларының жауапкершілігі;
• Банк жүйесіндегі қызметтердің ... ... ... және ... ... ... ... мониторинг
жүргізу.
«Нұрбанк» АҚ үшін несие тәуекелдерін басқару маңызды орын алады. Яғни
несие алушының несиені ... және ... ... ... ... ... ... бойынша өз міндеттемесін орындамау
қаупі. Несие тәуекелі Банк пен ... ... ... ... ... ... ... қатынасында жатыр. Сондықтан ол тек қана
қарыз алушыға ғана емес сонымен қатар банкке де ... ... ... ... ... ... ... боллып қарыз
алушының несие қабілеттілігі табылады. Несие алушының несие қабілеттілігін
анықтау барымында келесі факторлар ескеріледі:
... ... ... ... ... ... ... талдауды динамикада
көрсету;
• Қарыз алушының Банк алдында міндеттемелерін өтеу үшін ағымдағы қажетті
ақша ... ... ете алу ... ... ... ... және оның ... алуға пайдаланудың
мүмкіндігі;
• Қарыз алушының нарықтық конъюктураның жағдайы және ол саланың ... ... ... және ... іскерлік тиімді қызметі;
• Кепілзаттың өтімділігінің жоғары болуы.
Сонымен қатар несие тәуекелінің көлеміне банктің өз қызметі ... ... ... ... да ... орны алады:
• Банктің несие операциясын реттейтін методологиялық және инструкциялық
құжаттардың болуы;
• Несие сомасы беру ... ... ... болуы;
• Несие құжаттарының толтырылуына талаптардың қаталдығы;
• Несиенің берілуі және оны өтеудің нақты ... ... мен ... ... ... Талдау жұмыстарының тиімділігі мен несие алушы туралы шынайы және
нақты ақпаратпен ... ... ... ... тікелей қатысатын Банк ... ... және Банк ... дұрыс жүргізуі;
• Банк қызметкерлері тарапынан парақорлықты жою және ... ... ... алу.
Банктің несие бөлімдерінде қызметті қажетті деңгейде ұйымдастыру несие
тәуекелін төмендетуге септігін тигізеді.
Несие тәуекеліне ... ... ... ... портфелінің әртаптануы мен
шоғырлануы береді.
Несие портфелінің шоғырлануы - бұл ... ... ... саны шағын объектілерге жинақталуы. Бұл несие ... ... ... ... ... ... ... тәуекелін диверсификация
арқылы жою шараларын қолданады. Мұнда несие портфелін диверсификациялау
дегеніміз – ... ... ... ... және ... айырмашылықтары және әртүрлі кепілзаттары бар ... ... ... білдіреді.
Несие портфелін диверсификациялау жалпы тәуекел көлемін азайтады және
банк тарапынан қызметкерлердің ... ... және ... ... ... етеді. [13]
Несиелендірудің негізгі бағыттары Қазақстан Республикасының ... және ... ... мен ... және ... ... мен Банктің өзінің мүмкіншіліктері мен банктік бәсекелестікке
байланысты болады. ... ... ... барысында басым бағыттар
болып келесілер табылады:
несие алушылар түріне байланысты:
• Заңды тұлғалар – жақсы ... ... ... менеджменті,
табысты қаржылық және несие тарихы, дұрыс капиталдануы бар компаниялар
мен фирмалар;
• Жеке тұлғалар – табысты бизнесі бар дамушы кәсіпкерлер, ірі ... ... ... ... жеке ... тұрақты табысты ақша ағыны
бар жеке тұлғалар.
несиелеу мақсатына байланысты:
• Тұрақты қызмет атқарып тұрған бизнесті ... ... ... ... ... ... материалдар және т.б. тауарлы-
материалды құндылықтарды алу үшін), тауарлы қаржыландыру ... ... ... бөлшек несилеу.
қамтамасыз етуге байланысты:
• «Нұрбанк» АҚ-да ашылған депозит;
• Жылжымайтын мүлікке сұранысы жоғары қала ішінде және региондағы тұрғын
үйлер (пәтерлер, коттедждер, сатылып ... жер ... бар ... ... тиімді аймақтарында орналасқан өндірістік және ... ... мен ... ... сауда павильондары,
ресторандар, қонақүйлер, өтімділігі жоғары өндірістік кешендер;
• Автокөліктер;
• Өтімділігі жоғары халық тұтыну тауарлары
несиелеу меріміне байланысты – ... ... (бір ... ... ... ... ... болып келесілер танылады:
• жаңа басталған бизнес, ғылыми-зерттеу өнертабыстары, жаңа пайдалы
қазбаларды барлау, алғашқы инвестиция;
• несиелерді кепілзаттары ... ... ... аяқталмаған құрылыс,
физикалық пайдалануы 40%-дан асқан құрылыстар мен ғимараттар, қаланың
сыртында орналасқан жылжымайтын мүліктер, мемлекеттік меншік ... асыл ... ... ... өнер ... ... ... бағыттар болып келесілер танылады:
• қызмет түріне байланысты – қару-жарақ (лицензия болмаған ... ... ... ... ... ... ... бар заттарды сату
және заң бойынша рұқсат ... ... ... ... ... ... – басқа қаржы ұйымдары берген мерзімі
кешіктірілген несиелерді өтеу, Жарғылық қорға негіз болатындай несие
беру, қоршаған ортаға үлкен көлемде зиян ... ... ... несие
болып қарастырылады;
• Қамтамасыз етілуіне байланысты – несие алушының меншігі ... ... ... ... ... ... ... қару-жарақ техникасы, әлеуметтік айналымнан алынып
тасталынған заттар;
• Бюджеттік және төлемқабілетсіз ұйымдарға және ... ... ... ... ... санаты жатады.
Несие процессін ұйымдастыру
Несие процессін ұйымдастыру келесідей кезеңдерді қамтыйды:
• Несие өтініштерін қабылдау, қарастыру және талдау;
• Өтініш берушінің несие ... ... және ... ... ... кепілзатын талдау және бағалау;
• Заң сараптамасын даярлау;
• Қауіпсіздік ... ... ... Несиенің берілуі туралы шешім қабылдау және оның берілуі;
• Несие ... ... ... ету және ... ... мақұлдау;
• Берілген несиелерге мониторинг жүргізу және оның ... ... ... ... ... ... және оны қарастыру мен
талдау банктің ағымдағы процедураларымен жүзеге асырылады.
Оң шешім қабылдау үшін ... ... жоба ... ... ... барып тексеріс жүргізіп, активтердің барлығының жағдайын
талдап, олардың игерілу жағдайын қарастырып және ... ... ... ... ... ... осы ... несие алушы туралы оң пікір қалыптасатын болса, онда
налитикалық талдау кезеңіне өту ... Яғни ... ... оның ... ... ... талдау нәтижесі анықталады.
Жобалардыбағалау және талдау нақты ағымдағы ... ... ... жүзеге асырылады.ъ
Несиені беру туралы шешім қаржылық жобаның ... және ... ... ... ... қажетті қаржы ағанын несиені
өтеуді қамтамасыз ете ... ... ... ... ... мақсатында несиелер екінші көздермен қамтамсыз
етілгенде беріледі. Қамтамыз ететін мүлік құны несиенің негізгі сомасын
және оған ... ... өтей ... ... ... ... қойылатын негізгі талаптар:
• Экономикалық талаптар
- Кепілзаттың дұрыс таңдалынуы – өндіріп алу мақсатымен ... және ... ... ... ... ... ... мүліктің нақты нарықтық құнын анықтау;
- Кепілге қойылған мүлікті нарықтағы жағдайдың өзгеруіне байланысты
несиені үш ... ... ... ... және ... ... байланысты құнын қайта бағалау;
- Ұзақ мерзімді несиелер бойынша кепілге берілген мүліктерді үш ... ... кем емес ... ... ... жүзеге асыру;
- Қажет болған жағдайда кепіл заттардың сақталуын және қамтылуына,
кепілге берілген заттарға ... ... ... ... Құқықтық талаптар – келісім шарттарда несие беруші мен несие алушының
құқықтары мен міндеттерін айқын көрсету, құқық белгілейтін ... ... ... ... және ... ... шараларды тиісті
жүргізу.
Несие кепіл затын бағалау Қазақстан ... ... ... «Нұрбанк» АҚ жекелеген белгілеген тәртіппен тәуелсіз
сарапшылар көмегімен іске асрылады.
Құқықтық қамтамасыз ... ... ... - ... барысында
ағымдағы заңдардың бұзылмауын сақтау және Банк пен ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Құқықтық қамтамасыз ету құқықтық қызмет қызметкерлер арқылы ... ... ... ... ... ... ... талдау және зерттеу шараларынсыз берілмейді. (Заңнамада
қарастырылған ерекше ... ... ... беру ... ... ... және ... сәйкес берілуі керек. [18]
Банк пен несие алушы арасында қарым қатынас белгіленген үлгі негізінгде
жасалған ... шарт ... ... беру ... ... жүзеге асырылуы тиіс:
• Банктің өкілетті ... ... ... Бас ... ... банк ... жиналысының протоколының жоғары
лимитті өтініштер бойынша құжатын алғаннан кейін;
• Несие алушыдан барлық қажетті ... ... ... оның ... ... ... және ... көлемде қамтамасыз
етілгеннен кейін беріледі.
Несие ... беру ... ... ... бір ... немесе келісім
шартта көрсетілген негізде беріледі. Жекелеген жағдайларда несие сомасы
қолма-қол негізде ... ... банк ... қаржаттардың мақсатты
игерілуі бойынша қатал қадағалау жүргізіледі. Несие сомасын қолма-қол
негізде беру Несие ... ... ... ... ... және
заңнамада көрсетілген мөлшерден көп емес мөлшерде ... ... ... ... ай ... ... ... негізгі қарыз
сомасын өтеу келісімшарттың несие өтеу кестесінде көрсетілген мерзім
бойынша ... ... ... ... ... ... үшінші тұлғалар қолма-қол
немесе қолма-қолсыз негізде ... ... ... ... алушы несие
бойынша төлемді кешіктірген немесе келісім шартта ... ... ... ... банк ... ... және ... заңнамаларға сәйкес
несие алушыдан соттық емес сондай-ақ сот ... ... ... ... және пассивтреді басқару Комитеті прайм-рейт сыйақысын
орнатады. Бас банктің ... ... ... ... ... ала ... несиелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін белгілейді. Және
одан ары қарай несиелендіру департаменті оны ... ... ... ... несие мониторингі түсігі – несиені беру
мерзімінен бастап, ол бойынша барлық ... ... ... ... қызметін бақылауды, келісім шарттардың орындалуын қадағалауды,
несие сапасын ... ... ... ... банк қызметкері несие бойынша проблемаларды ерте
айқындау мақсатында несие мониторингісі нұсқамасына сәйкес ... ... ...... ... ... ... оның қамтамасыз
етілуіне, қаржылық жағдайына, несие тарихына, алдынғы ... ... ... ... ... Сыныптама несие портфелін несие
тәуекеліне байланысты жинақтап, шығындарын ... ... қор ... ... ... ай ... соңғы жұмыс күніне дейінгі 7 кун бұрын
анықталып, айдын соңғы жұмыс күні баланстан көрініс ... ... ... банк ... ... ... сыныптаумен
қатар несие портфелінің сапасы Банктің ішкі ... мен ... ішкі ... жұмыстары жүргізіледі.
Несиелерді провизиялар арқылы құрылған баланстан шығару мерзімі
кешіктіріген несие бойынша негізгі сома ... ... ... 180 ... ... ... қатар банк филиалы кешіктіріген несие бойынша
несие алушы қарызын өтеуі үшін тиісті ... ... ... ... ... қайтару мерзіміне дейін 40 күн бұрын,
филиал Бас ... ... ... ... ... қайтару
бойынша шешілмеген мәселелер жөнінде хабардар етеді.
Әрбір берілген несиеге Қазақстан Республикасының Қаржылық ... ... және ... ішкі ... ... ... тұратын несие құжаттамасы құрылады. Несие ... ... ... ... ... ... ... Несие құжаттамасы
Банктің құпия құжаттары ... ... ... ... ... ... алушы өз міндеттемесінің барлығын орындап, несие ... ... ... ... ... мұрағатқа өткізіледі.
Құжаттама бойынша тәуекелді азайту ... ... ... ... құжаттамаларының сканерлік көшірмесі Бас банктің несие
Департаментінде сақталады. Бұл несие қызметкерлеріне несие алушының ... ... ... ... филиалға барма-ақ алуға және ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Несие Департаменті өзі дайындаған ... ... және ... ... ... ... ... сәйкес Банктің
несие портфелі және оның ... ... ... ... ... ... отырады.
Монитринг барысында норматитердің сақталмауынан, Банктің несие
саясатының ұсталмауынан, ... ... ... ... ... ... ... несие лимитінің сақталмауынан болатын тәуекелдерді азайту
мақсатында қателіктер және кемшіліктер анықталып, бақыланып ... ... ... модуліне енгізілген мәліметтер бойынша
проблемалы несиелер бойынша мәліметтер ... және ... ... ... ... жүйелі мониторингті жүзеге асырады.
Филиалдардың несие қызметінің және банктің ... ... ... ... несие портфелінің ай сайынғы басқарушылық есеп ... Банк ... ... ... ... ... ... несие Департаментінің
жоспарлы және жоспардан тыс инспекциялық тексеріс жүргізу ... ... ... ... ... ... ... Бас банкке несие портфелінің жағдайы туралы мәліметтердің
шынайылығын және ... ... ... ... ... өтеу бойынша жүргізіліп жатқан шаралар;
• Несиелер сыныптасы және ... ... ... ... алу ... ... ... процессін және
жобаларға талдау жүргізу сапасы;
• Несие құжаттамаларының ... ... ... ағымдағы мониторинг және проблемалары несиелермен
жұмыс;
• Несие қызметкерлерінің қызметін Банктің несие саясатына ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының
заңнамаларының талаптарына сәйкес келуін.
Қазіргі кезде бұқаралық ақпарат құралдарындағы, отандық және ... ... ... агенттіктердің өкілдерінің үндеуінің
банк тақырыбына арналған мақалалардың ... ... ... ... тәуекелдерін басқару мәселесін көтереді. Өйткені
бүгінгі таңда ... банк ... ... ... ... ... ... отыр. Сондықтан банк жүйесінің және жеке банктердің
тұрақты ... ... ... ... бірі банктің басқару жүйесін
шыңдау болып табылады. Банктің тәуекелін басқару жүйесін тиімді жүргізбей
банктің ... ... ... ... ... ... ... жағдайда екінші деңгейдегі банктердің тәуекелдерді басқару
және ішкі бақылауына қойылатын талаптар туралы нұсқаулық ... ... ... деңгейлі банктердің банктік тәуекелдерді басқаруына құқықтық
талаптар мен құқықтық ... ... ... ... ... және ішкі ... жүйесінің
қызметін жоғарыда аталған құсқаулық ... ... деп ... ... бұл нұсқаулықтың алдында да болды, тек Қаржылық қадағалау
агенттігінің пікірі бойынша бүгінгі күнгі және заң ... ... ... ... ... жүйесін реттейді ... және оның ... ... арттырады. Бұл жерде
маңызды мәселе болып тәуекелдерді басқарудың тиімді және бірдей ... ... ... Оның ... тек ... ұйымдар ғана
емес сонымен қатар бактердің өздері, әсіресе халықаралық нарықта капиталды
қорланумен белсенді айналысатын ... ... ... ... күні
потенцияалдық инвесторлармен, рейтингтік ... және ... ... ... кездесулер тәуекелдерді басқару жүйесін
талдаусыз жүргізілмейді. Сондықтан «Нұрбанк» АҚ үшін бұл ... ... ... құру тек Қазақстан Республикасының заңнамаларына
сәкес келу ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... Бұл ... халықаралық тәжірибе тәуекелдерді тиімді басқаруды
қалыптастыратын Базель комитеті (БазельI, БазельII) мен оның ... ... ... жөн. Соңғы конференциядағы Базель комитетінің
төрағасының мәлімдеуі бойынша капиталға жаңадан ... ... ... қызмет атқаратын риск-менеджментті енгізу нарықты реттеуді жаңа
жағынан танытып, оның қызметінің тәуекелі ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сондай-ақ оның мәлімдеуі бойынша кез келген
елдің банк жүйесінің және жекелеген банктерінің ... ... ... ... ... ... ... қатар «Нұрбанк» АҚ тәуекелді басқарудың тиімді ... ... қол ... ... ... емес ... ... қиынға соқты. Сондықтан «Нұрбанк» АҚ тәуекел-менеджерінің клубын
ашуға өз ынталығын ... бір ... Ол ... ... ... ... басқару тәжірибесімен алмасу
кеңістігін құру үшін қажет болды. Ұйымдастырушылардың пікірі бойынша ... ... ... ... ... ... ... үшін
қызықты және пайдалы болуы тиіс еді және солай болды.
Қазіргі кезде клуб Қаржылық қадағалау агенттігінің және ... ... ... әртүрлі қызмет топтар ... ... ... ... үшін қатысады.
Қазақстанда банктерді тәуекелдерді басқару жүйесін енгізуі бойынша
жалпы 4 топқа ... ... ...... ... ... ... болу
тәуекелдерді басқару жүйесінің жетілдіруінің қажеттелігі мен маңыздылығын
түсінетін көшбасшы-банктер.
Екінші топ – бұл тәуекелдерді ... ... ... түсінетін,
бірақ оны әлі енгібеген көшбасшы-банктерден кейінгі банктер.
Үшінші топ - «watch and wait» ... яғни ... ... ... ол ... ... беретіндігін күтетін банктер.
Төртінші топ – басқа банктердің өрлеуіне мән бермей, ... ... ... банктер.
Бұл жерде Қазақстандық банктерді осы топтарға бөлуден аулақ болып, тек
кай банктер ... ... ... ... ... ... бірінші топ қатарында болғандары абзал деп айтып өткен жөн болады.
«Нұрбанк» АҚ тәуекелдерді басқару жүйесін енгізу ... а ... ... «тәуекелдерді басқару жүйесіне» түсінік беріп өту керек.
Тәуекелдерді басқару ... - бұл төрт ... ... ... ... ... ... тәуекелді өлшеу, бақылау, тәуекелге мониторинг
жүргізу. Әртүрлі банктердің тәуекел-менеджерлері тарапынан бұл анықтаманың
дұрыстығы және оның ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқару жүйесіне – бұл банкке келесілерді қамтамасыз
ететін ... ... ... ... ... болып табылады:
• Тәуекелдерді анықтау;
• Тәуекелдерді бағалау;
• Тәуекелдерді төмендету және баққылау.
Сонымен қатар банктерде бұл аталған бөлімдердің тек бар ... ... яғни ... жеке ... және қызметтерінің болуы және олардың
басқа бөлімдермен бірлескен қызметтер атқарып, жалпы ... ... ... ... етуі ... Бұл бөлімшенің негізгі қызметі ... ... ... ... ... бұл жүйенің негізі болу
болып табылады. Өкінішке орай әртүрлі банктердің топ менеджерлерінің ... ... бар ... оны ... ... болуы керек
деген ой қалыптасқан. Ол тәуекел-менеджерге оған тиісті емес ... ... ... ... бұл ... ... ... төрешіл
үдерістердің орын алуымен сипатталуы ... ... ... ... ... ... дұрыс емес, себебі ол банктің таңдаған тәуекелдерді
басқару жүйесінің ... ... ... ... тәуекелін басқару жүйесіне
байланысты болады.
Несие тәуекеліне келсек, ол - ... ... ... келісім шартын
бұзуы барысында ... ... ... ... орындамауы. Қысқаша айтатын болсақ, ол – ... ... ... ... шығу ... Банктің активтерінің
қомақты көлемі қарыз түрінде болғандықтан, несие тәуекелін басқару маңызды
мәселе болып табылады.
Несие тәуекелдерін басқару ... ... ... негізделеді, себебі
активтердің сапасы оны басқару сапасын көрсетеди. Несиелерді ... ... ... ... ... ... ... нақтыланған жүйесі мен саясаты;
• Несие мониорингісі мен несие портфелін сапалы басқару;
... ... ... ... ... ... ... аталып өтілген тетіктердің «Нұрбанк» ... ... атап ... ... банктің тиімді құрылымдық басқаруынсыз және
корпоративтік басқаруынсыз несиені басқаруды тиімді ... ... АҚ ... жылдары несие басқару прцессінде тараптар арасындағы
келіспеушіліктерді азайту мақсатында біршама өзгерістер енгізді.
«Нұрбанк» АҚ несиелендіру үдерісінде келесідей ... ... ... бөлімі;
• Қамтамасыз ету қызметі;
• Кепілдемелік әкімшіліктендіру қызметі;
• Несие тәуекелдерін бағалау қызметі;
• Қауіпсіздік қызметі.
Несиелерді қамтамасыз ету және кепілдемелік әкімшіліктендіру қызметтері
несие ... ... ... ... ... ... ... талдау қызметі маңызды роль атқарады.
Кепілдемелер қызметінің несие ... ... ... ... ... болып, несие бойынша қойылған кепілдеменің құнының ... ... ... ... жұмыстар банк филиалдарында да жүргізіліп,
тараптар қақтығысын азайту мақсатында жаңадан ... ... ... қызметтері ашылды.
Осындай іс-шаралар арқылы, яғни «Нұрбанк» АҚ құрылымдық қызметін реттеу
арқылы несие тәуекелін басқару жүйесінің тиімді ... ... ... ... ... ... қызметтерді тәуекелсіз ету нәтижесінде
несиелендіру үдерісін төрешілдік жағынан және тағайындау ... ... ... сату ... сапасын төмендеткен жоқ екендігін айта
кеткен жөн. Сондықтан банк қызметіндегі несиелендіру үдерісін, саясатын
нақты ... оған ... ... қызметтері мен міндеттерін
айқындаған дұрыс болады. Мұндай өзгерістер банк ... ... ... ... банк қызметкерлері ... ... жиі оң ... танытпайды. Сондықтан банк тәуекелдері бөлімі
қызметкерлері басқа қызметкерлерге болып жатқан өзгерістердің мәні ... ... ... позитивті қызмет атқаруына септігін тигіздіруі
керек.
«Нұрбанк» АҚ соңғы жылдары көптеген жұмыстар атқарылып, банк ... ... ... ... ... тиімділігін
жоғарлату жөнінде шаралар жүзеге асырылды. Сондай-ақ филиал директорлары,
бөлімше басшылары, несие эксперттері ... ... ... Яғни бұл өзгерістердің тек басшылар тарапынан болған өзгерістер
ғана емес, сонымен қатар филиалды табысты басқарудың негізгі ... ... ... ... ... ... бұл ... айта кететін мәселе, көптеген банктер тәуекел-
менеджментін енгізу барысында бас банктің филиалдырдың ... ... бірі ... ғана ... Яғни ... ... оң пікірі қалыптаспай, тек несие беруге бола ма әлде ... ... ... ... ... ... біртекті ғана қызмет атқаратын жүйе
ретінде болды. «Нұрбанк» АҚ бұл жүйені ендіру барысында негізгі ...... ... ... ол ... ... да тәуекеді алмау
емес, әрбір активті операцияның ... ... деп ... Несие
тәуекелін басқарудың мағынасы – тәуекелді анықтай білу, оны ... ... ... ол үшін ... ... ... ... барысында банк қызметкерлерінің жоғары
сапалы қызмет көрсетуі, несие алушылардың төлемқабілеттілігін дер ... ... ... несие тәуекелін быраз көлемде азайта алады. Банк
мониторингті жүзеге ... банк ... ... ... несие алушылардың қаржылық жағдайын бақылап отыруы ... ... бірі ... табылады.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕ ... ... ... ... ... ... ... банк қызметінің
тұрақтылығына байланысты. Республиканың банк жүйесі өзінің ... ... де ... өйткені банк қызметтері нарығының қалыптасу процесі
жылдан-жылға кеңейіп, жетілдірілуде, сондай-ақ жаңа операциялар, ... ... ... ... банк жүйесінің алдында жаңа
міндеттер мен басқа да мақсаттар тұр.
Банк ... кез ... ... ... ... ... ... істеуін қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. ... Банк ... өзі ... ... ... ... айтарлықтай
бұзылған жағдайда өзі де экономикалық ... ... ... ... ... ... ... операциялар тәуекелмен байланысты. Банк
қызметіндегі тәуекелдер өзінің атқарар қызметі бойынша ... ... ... шаруашылық субъектілердің ... ... ... ... ... бар. Банктер сәтсіз операциялар
немесе нашар менеджмент салдарынан шеккен шығындар оның қаржылық ... ... ... ... оның ... мен ... нұқсан келтіреді, сондай-
ақ оның бизнестегі әріптестерінің мүдделеріне де кесірін тигізеді.
Әрине, ... ... сан ... ... ... ... пайдаланады. Әлемдік практика тәуекелдерді төмендетудің және
олардың алдын алудың барынша мүмкін әдістерін ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істей отырып, көптеген
тәуекелдермен беттесуге және шығындар мен кірістер алып ... ... ... ... тура ... ... ... әр банкте тәуекелдерді басқарумен тікелей
айналысатын функционалдық құрылым қалыптастыру ... ... ... ... заманғы талаптарға сәйкес тәуекел-менеджменті деп
аталады және банкке қаржы нарығының ... ... ... ... қамтамасыз етуді, сонымен бірге пайыздық ставкалардың өзгеруі,
валюта бағамдарының төмендеуі, қарыз берушілердің ... және ... ... ... ала ... ... әрі оларға жол бермеуге
тиіс.
Банктер ондаған жылдардан ... ... ... ... ... ... ... шет елдерде бәсекелес ортада тіршілік ету тәжірибесін
бастан ... ... ... басқару теориясы мен практикасының тарихы
көп жылдармен есептеледі. Онда тәуекел-менеджменттің тиімді құрылымдары,
оның ұғымдық және құжаттық аппараты ... ... сол ... басқа
оқиғаларға ден қоюдың айтарлықтай тәжірибесі жинақталған, осыған қарамастан
несие мекемелерінің оқта-текте банкрот болуына ... бола ... ... ... ... ... және басқа да іс-шаралар жүргізіледі.
Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі ... ... ... мен ... ... ... қазіргі теориялық және
практикалық ережелерді зерттеу тәуекел-менеджменті құрылымын ... ... ... және ... ... анықтады.
Екінші деңгейдегі банктердің тәуекел-менеджментінің қолданыстағы ... және оның ... ... ... заңнаманы
бұзғаны үшін банктерге ұйғарымнамалар мен ... ... ... ету,
кейбір ірі және белгілі банктердің банкроттыққа ... ... ... құрылымын жоғарылату мен дамыту – банктердің ішкі
бақылауының өте қажетті элементі болып табылады. Ол халықаралық ... ... ... әрі сенімді банктің қалыптасуына ықпал етуге тиіс.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... айта кетерлік ерекшелігі –оның менеджменттің
ілім ретінде ... және ... ... ... ... бір ... ... өркендеуі. Бұл ретте тәуекел-
менеджменті жөніндегі мамандар өз ... ... ... ... ... ... пайдаланады. Сонымен бірге даму ... ... ... ... өз мәресіне әлі де болса жете
қойған жоқ, ол банк қызметі ... ... ... ... экономикалық тәуекелдер санатына кіретіні белгілі,
сонымен бірге ... ... ... бар. Кез ... ... ... банкке шығын, залал келтірілуі немесе банктің имиджіне
көлеңке түсуі мүмкін, ал осы залалды бірқатар уақыт ... ... ... ... Тәуекелдің осындай көп жақтылығы оны бірнеше қырынан қарау
қажет екенін растайды, ал осыдан бағалайтын көп ... мен ... ... Кез ... ... және коммерциялық қызмет өзіне тән
тәуекелді болып табылады, өйткені іс-әрекет басталғанда олардың тиімділігі
ішінара ғана ... ... ... ... тәуекелдерді басқару жүйелерін қалыптастырғанда
бірқатар қиындықтармен кездеседі. Осы ... ... ... құрылымдарға бөлуге болады:
1. Ұйымдастыру проблемалары: банк акционерлері тарапынан тәуекел
менеджментінің маңызын (пайдалылыққа баса назар ... ... ... біздің тарихымызда сол немесе басқа тәуекелдердің
ықпал ету ... ... ... ... ... ... ... Кадр проблемалары: тәуекелдерді басқару ... ... ... тәуекел-менеджменттің құрылу ... ... бұл ... ... ... нақтылығы
мен объективтілігіне әсер етеді.
3. Техникалық проблемалар нақты тарихи және талдау деректерінің болмауы
немесе олардың қорытындыланбауы. ... ... ... ... ... банк ... ... салыстырма талдау жасауға мүмкіндік
беретін әдістемелердің болмауы.
Ұқсас мысал ретінде әлемдік тәжірибені ... ... ... (Базель ІІ) кезең-кезеңмен енгізу негізінде тәуекелдерді
басқару жүйесін құрып пайдалануға болады. Осы ... ... ... модельдерді қолдану нәтижесі емес, ол үздіксіз процесс
ретінде ... ... ... ... ... ... біріне
сәйкес мониторинг, яғни ... ... ... жай-күйін бағалау,
бақылау және болжау мақсатында оны ... ... ... ... ... саласы, несиетік қоржын, қамтамасыз ету,
тәуекелдер, лимиттер, өтімділік, ... ... және т.б. ... ... ... есеп ... ... жүйесінің ажырамас бөлігі
болып табылады.
Кредиттік тәуекелдің шығу тегі ықтимал қарыз алушының ... ... ... оның ... алған міндеттемелерді орындауға
жауапкершілікпен қарайтыны жөніндегі ... ... ... Осы ... ... беруші әрқашан ысырапқа тап ... бас ... ... ... ... ... жағдайдан
пайда алуға мүмкіндік береді. Кредит беруші жағдайды бағалай отырып нақты
мәміле үшін кредит бойынша ... ... ... ... бұл ... ... ... да тәуекелге бас тігеді. Алайда қарыз алушылар өзінің
кредит төлеуге қабілеттілігіне қатысты банкті алдайды, сондықтан ... ... ... ... ... [26]
Банктер кредит нарығында таралған ақпараттың ... ... ... ... банк пен клиенттің арасында ... ... ... тарихы жағымды болған жағдайда ол қаржы делдалдарына
инвестициялық жобаларды іске асыруға мүмкіндік береді. Тек банк ... ... ... ... алады, ал мұның өзі капитал
нарығында бәсекелестер мен кредиторлар алдында оған ... ... ... ... банк ... қол ... нарыққа оның қаржылық жай-
күйін және даму келешегін жариялау болып табылады;
– қарыз берушілерді бақылауды ... ... ... сараптама
жүргізуі капиталдар нарығымен салыстырғанда олардың осы салада ... ие ... ... етеді.
Кредиттік тәуекелді төмендетуде ықтимал қарыз алушылардың қаржылық жай-
күйі мен ... ... ... мәліметтер бар, шетелде кеңінен
таралған ... ... зор. ... талдау үшін кәсіпорындар
бойынша кешенді анықтамалар дайындайтын кредиттік бюро маңызды ақпарат көзі
болып табылады. Ақпараттық ... осы ... ... көрсетеді,
сондай-ақ олар рейтингтер жасап, оларды жариялайды.
Соңғы ... ... ... ... несие тәуекелін басқару
проблемасы жиі байқалып жүр. Бұл ... ... ... үшін ... ... ... ... 5-7 жыл көлемінде мерзімі өткен несие қарыздарының
тұрақты өсуі байқалуда. Салынған ... ... ... банк ... ... ... деңгейі және басқа да
критерийлер бойынша бағаланатын несие мәмілесінің тиімділігі сыртқы ... да, ... ... ... ... жиынтығына да қатысты.
Сыртқы факторлардың ықпалынан құтылу практика ... ... емес ... ... ... кезектегі міндеті ретінде ішкі мүмкіндіктерді
ескере отырып әлеуетті несие тәуекелділігіне баламалы басқару әдісі жүйесін
әзірлеуі қажет.
Тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... ... ... мәселесі жоғары маңыздылыққа ие болып тұрғанымен, әлі де ... ... ... ... онша мән ... Мұндай жағдайда
банктің несие тәуекелін басқару ... ... ... бағыттары
ретінде төмендегі бағыттарды алған жөн. Бұл бағыттар несиелік ... ... ... ... . ... бағыттар:
отандық банк тәжірибесіне халықаралық несие беру тәжірибесін кіргізіп,
бейімделу;
банктің несие тәуекелін басқару жүйесін ... ... ... және ... тәуекелінің өзгешелігін есепке ала отырып құру;
несие принциптерінің орындалуын қамтамасыз ету ... ... ... қаржының мақсатты бағытқа берілуін қамтамасыз
ету);
банк қызметі рыногының сұранысына сәйкес ... ... жаңа ... ... бұл ... несие беруші банктің және несие алушының
мүддесі есепке алынуы тиіс;
несие тәуекелдігі басқару құрылымын өзгеру және ... ... ... ... ... ... функциясын банк тарапынан күшейту.
Несие саясатының маңызды элементі – несие алушының несие қабілеттілігін
арттыру мәселесінде ... ... ... ... Несие қабілеттілігін анықтайтын кең коэфиценттер жиынтығын қолдану
қажет, себебі шағын коэфиценттер қолдану ... ... ... ... алушының қаржылық жағдайын тек соңғы баланс бойынша ғана емес,
сонымен қатар ... ... ... ... ... талдау
жүргізу;
3. Несие алушының несие қабілеттілігін анықтау үшін ... мен ... ... ақша ... ... ... ... алушы-компанияның әдеттегі қаржылық ... ... ... ... ... де ... қажет. Сонымен қатар оның
несиені жабу үшін пайда табу қабілеттілігін бағалау қажет, себебі, ол
несиеге берілген ... ... ... және толық көлемде
қайтарылуына септігін тигіздіреді;
5. Клиенттің өткен уақыттардағы несие ... оның ... ... несие ұйымдарымен қарым қатынасын анықтау қажет;
6. Несие алушы туралы жүйелі және толық мәліметтер алу үшін және ... ... үшін оның ... ... ... ... бағалау түрінде тапсыру қажет.
Банк филиалдағы тәуекел-менеджерлерінің қызметі тәуесіз және әділ болу
үшін ... ... ... ... несиелендіру қызметінде екі жылдан кем емес ... ... ... тіис.
Тәуекел-менеджерінің негізгі қызметтері болып келесілер танылады:
• Несиелендіру жобалары бойынша несие тәуекелдерін анықтау және талдау;
• Сәйкес несие комитеттер қызметіне ... ... ... ... ... ... асыратын несие операцияларна
мониторинг жүргізу;
• Активтер мен шартты міндеттемелердің сыныпталуы бақылау және провизия
құру. ... ... ... құру мен ... ... ... ... несие тәуекелін басқарудың маңызды
бөлігі ... ... ... ... ... ... бойынша тәуекел
неғұрлым жоғары болса, банк соғұрлым осы актив ... ... ... ... құру ... ... ... тәуекел-менеджері
қызмет атқарады.
Банк тәуекелді операцияларды жүзеге асырған кезде, ол міндетті түрде
несие портфелінің сыныптамасына және құрылатын провизияның көлеміне ... ... ... мәліметтерді қорытындылай келгенде, несие
үдерсіне ... ... ... қызметін, міндеттерін жазбаша түрде
құжаттарда бекітіп, айқындау қажет. [24]
Банктерде несие бөлімі әртүрлі бөлімшелердің қызметіне бағдар ... ... ... ... Несие бөлімінің негізгі қызметі -
әртүрлі бөлімшелер арасында жоба бойынша талдау ... ... ... уақытылы табыс ету және жобаны ... ... ... ... ... табылады.
Потенциалды несие алушыға талдау жасалынып, несие бөлімінің, несиені
қамтамасыз ету бөлімінің, қауіпсіздік қызметінің нәтижесі даяр ... ... ... тәуекелдерін басқару бөліміне табысталады. Тәуекелдерді
басқару бөлімінің басты қызметі - ... ... ... ... ... ... бола алады ма екендігін талдайды. Осылайша
жоба бойынша несие тәуекелдерін талдау ... ... ... жүзеге
асырылады:
• Несие алушының төлем қабілеттілігін, активті қамтамасыз етумен
байланысты тәуекелдерді ... Бұл ... ... ... ... шығындарын жабу кезіндегі тәуекелдерін талдап, несие
құрылымымен байлансты ... ... ... қаржыландырудың
мақсаты бағаланып, несиені қайтару кестесі анықталады;
• Жалпы экономикадағы сала тәуекелін талдау. ... ... ... позициясы және мүмкін тәуекелдері анықталады. Жоғарыда
аталған критериилердің ... бес ... ... ... балл ... ... белгіленеді. Банктер қаржыландыратын
жобаның қаржылық көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... ... ... қаржылануы есебінен жүзеге асырылуы тиіс.
Несие алушы туралы толық мәлімет алу мақсатымен банк оның ... ... мен есеп ... ... ... алушымен
тікелей жүздесу үшін банк қызметкерлері ... ... ... асыру орнына
шығады, несие алушы соңғы уақыттағы серіктестік және қызметін қолданған
сақтандыру ұйымдарынан, банктерден және ... ... ... ... ... ... ... Қажетті мәліметтерді жинақтау және
қорытындылаумен банктің қауіпсіздік қызметі айналысады.
Несие алушының несие қабілеттілігін анықтау ... ... ... ... ... табылады, себебі банк жобаны қарастыру барысында
несие тәуекелінен құтылуға мүмкіндік береді. Несие ... ... ... ... бір несие алушыға берілетін несие көлемін
шектеу, несиені ... ... ... ... ету ... екі тәсіл банктің несиені қайтармаудан болатын шығын көлемін
азайтуға мүмкіндік береді. Сақтандыру және қажетті мөлшерде қамтамасыз ... ... ... және ... ... сақтандыру сомасын алу арқылы
және кепілдемені жүзеге асыру арқылы жаба алады. Бірақ қазіргі уақыттағы
уақытта ... ... ең ... ... болып сақтандыру саналады. Себебі
сенімді сақтандыру компаниясында сақтандыру арқылы несиені ... ... ... банк ... ... ... ... бар және банк
қызметкерлерінің ұйымдастыру үшін ... көп ... ... ... ... ... қызметкерлері, қауіпсіздік
қызметкерлері несие беру туралы шешім қабылдау барысында несие алушы туралы
мәліметтер жинақтауға және алдын ала шығындар көлемін ... ... ... ... ... ... банктік тәжірибесіне
келесідей жаңашылдықтарды енгізуді ұсынамын:
1. Несие-қауіпсіздік кеңесін құру немесе ... ... ... негізінде ұйым құру. Қазақстанда бұл ұйымды ... ... ... ... өндірушілерді, шағын және орта бизнес
және ауыл шаруашылығы кәсіпкерлерін қолдау болып табылады. Бұл ұйымның
негізгі қызметтері ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлердің несие алуы үшін құжаттарды жинау, рәсімдеу, құжат
айналысын даярлау;
— Ұйымның эксперттік талдау тобы жоба ... ... ... ... ... ... талдаған ұйым банкке несие беруге рұқсатын береді;
— Берілген несиелер ... ... ... ... қабылданған несиелер
туралы, сондай-ақ мемлекеттік тізілімдерден және коммерциялық банктерден
несие алушылардың өтелмеген несиелерін сот негізінде ... ... ... ... ... ... тиіс.
2. Американдық банктердің несие тәуекелін төмендету мәселесі бойынша ... ... ... және ауыл ... ... үшін ... органдардың кепілдеме беруін ... ... ... ... ... ... және ... кәсіпкерлікті қолдау қоры, несие-қауіпсіздік кеңесі болу
мүмкін. Осы аталған ұйымда несие шарты ... ... ... ... ұсынамын.
3. Несие беруші банктердің жауапкершіліктерін біріктіру мақсатында
“синдикация” ... ... ... Бұл жағдайда несие бір емес
бірнеше банктерден берілетін болады және әр банктің берілген несиеде
өз үлесі болады. Несие ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Сондай-ақ өтелген немесе өтелмеген несие
көлемі бірдей болады. Бұл тәсіл үлкен ... ... беру ... ... ... органдар тарапынан жергілікті бюджеттерде 1 және одан
жоғары пайыз көлемінде ... ... ... ... ... тиіс.
Қазіргі қолданыстағы несиелендіру үдерісі күрделі болып келеді. Несие
алушы үшін оны оңтайландыруға ... ... ... оның несие бөлімдері банктің негізгі құжаттар
пакетін құру, бизнес-жоспар құру, жобаны жүзеге асыруға ... ... ... және басқа қаржылық-экономикалық құжаттар пакетін ... ... беру ... атқарады. Несие алушыларға қаржылық менеджемент
қызметін көрсету ... банк ... ... ... ... төмендетеді, сондай-ақ кәсіпорынды тиімді ... ... ... ... ... толық ақпаратты білу арқылы банк несие
қабілетсіз несие ... ... ... ... ... ... табысты және тиімді қызмет атқаратын несие алушыларға ... ... ... ... ... мен бір ... келтіру
қажет. Біркелкі стандарттарға келтірілген келіміс шарттарды қолдану ... ... ... ... және ... түсінуге көмектеседі.
Несие және кепілзат бойынша біркелкі талаптар орнату арқылы банк күмәнді
жағдайлар мәселесін шешуге және банк ... ... ... Отандық банк қызметіндегі несиелендіру саласы туралы заңдық базаның
әлсіздігі белгілі бір мөлшерде өзгерістерді талап етеді. Үнемі ... ... ... ... ... ... несие
берушілердің қарым қатынасын күрделендіреді және қиындатады. Несие
алушылар заңдағы жаңа өзгерістерге ... ... Банк ... ... ... білу ... несие алушы банк аталап еткен
ақпараттардың не үшін қажет ... ... ... ... ... де ... база бойынша қийындықтар туындайды.
Жалпы экономикалық және жекелеген несие ... ... ... ... негіз болады. Кәсіпорын банкрот болған ... ... ... ... кәсіпорынның серіктестеріне, несие берген
банктерге теріс әсерін ... ... ... ең ... ... алушылардың несие қабілетсідігінен банкрот болған банктер әкеледі.
Соған байланысты несие қабілетсіз ... ... ... ... ... ... ... Республикасының банк және банк қызметі ... ... ... ... ... ... ... несие
қабілеттілігі және төлем қабілеттілігі ... ... ... ... ... банктер несие алушының несие қабілеттілігін
және төлем қабілеттілігін анықтау тәсілдері бар болғанымен, ... ... сол ... бұл ... ... алушыны толық
көлемде талдайтын шара болып табылады.
— Несиені қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... «жылжымайтын мүлік
ипоткасы туралы» заңы бар. ... ол ... ... мүліктерді өндіріп алуға кейбір жағдайларда ... ... ... ... жөніндегі заңдық базаны
жетілдіру керек. Ол кепілге қойылған мүлікті ... ... ... және оны ... асыру мерзімін
қысқартуға мүмкіндік береді. Банк өндіріп алуды жүзеге асырғанда
күту мерзімін қысқарту ... ... банк ... ақша ... ... ... жоғалтады. Банк өндіріп алу негізінде
аукцион жүргізу ... ... ... ... ... заң ... ... өткізуге болатындығы және мүлік құнының
қаншалықты төмендетуге және жеңілдік жасауға ... ... ... ... ... мен банк ... шиеліністі жағдай туындайды.
— «Банкроттылық туралы» ... ... ... ... ... ... мүдделерін қорғау қажетті деңгейде
қарастырылмаған. Ол ... ... ... ... ... ... ... талаптарын өтімді масса
құрмай тұрып, яғни кезексіз орындауды заңдық негізде талаптану
қажет. Соттық ... ... ... ... ... азайту керек. [25]
Қазіргі кезде елімізде банк қызметін дамыту ... ... ... несие
тәуекелін басқару бойынша шаралар жүзеге асырылуда. Қазіргі кездегі банк
тәжірибесінде несие алушы туралы ... ... және оның ... ... арасында алмасу проблемасы туындап отыр.
6. Несие тәуекелінің пайда болуының негізі себептерінің бірі ... ету ... құны ... ... ... анықтау тек
банк тарапынан ғана емес, сонымен қатар міндетіне бұл қызмет кіретін
мемлекеттік органдар және мемлекеттік мүлік ... ... ... ... ... кепілзаттың құнын анықтағанда кепілзаттың
бағалау құнымен қатар нарықтық құны да ... ... ... ... ... ... кепілзаттың құнын төмендету
жағдайы орын алуы мүмкін. Бұл ... бір ... ... ... ... ... жағынан несие алушы зардап шегеді. Себебі кепілзаттың
құны жеткіліксіз ... ... ... ... бұл ... құнын анықтау» тарауын қосуды ұсынамын.
7. Несие тәуекелінің пайда болуына әсер ... ... ... ... ... қызметі болуы мүмкін. Сот органдарының қызметін
жақсарту қажет. Яғни қарызгерлерге қатысты сот ... ... ... ... сот ... ... байланыссыз
мемлекеттік салық көлемін азайту қажет және оны сот ... ... ісін ... шыққан тарапқа салынуы тиіс.
8. Несиенің қайтарылмауына сондай-ақ төлемдердің кезеңділігі ... әсер ... ... ... өтеу ... ... жүзеге
асырылады, ол банк ресурстарының айналымдылығының азаюына алып келеді.
Бұл төлейтін төлемдерді бірінші кезеңде өтеуді мәжбүрлі ... ... ... ... банк тәуекелін бақылау тәуекелді өлшеу және есептеу
әдістемесі саласына кірген жаңалықтар әсерінен ... ... ... ... ... бір ... банк қызметіндегі
тәуекелді өлшеудің жаңа әдіснамасы болды, ол VaR (Value at Risk -
тәуекел ... құн) деп ... VaR-ды ... ... жөніндегі
Базель комитеті қаржы нарығындағы ... ... ... нәтижесінде пайда болатын әлеуетті шығындар тәуекелін бағалау
үшін ... VaR ... ... мәні – ол ... несие
тәуекелінің көлемін өлшеуге, капиталдың жалпы табысындағы әр несиенің
үлесін көрсетуге, банктің несие қоржынындағы әр ... ... ... ... ету үшін ... мөлшердегі
капиталды анықтауға мүмкіндік береді. Сол себепті Қазақстанның банк
секторында дамыған мемлекеттер қолданып, оң пікірге ие ... ... ... ... ... ... ескере отырып қолданысқа енгізуді ұсынамын.
10. Отандық банктік тәжірибеде несие алушылардың несие қабілеттілігін
анықтау, баланстарды талдау, ... мен ... ... ... ... ... коэфиценттер негізінде жүзеге
асырылады. Аталған отандық банк тәсілдерінің кемшілігі ... ... тек қана ... ... ... Бұл несие алушының қызметінің тиімділігін дұрыс
анықтауға кедергісін тигіздіреді. Бұл жағдайдың негізгі себебі болып
несие алушы ... ... ... ... ... және мерзімде
табыс етпеуінен болады.
Соған байланысты Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің негізінде
несие алушылардың ... ... ... ... базасын құруды
ұсынамын. Ол несие тәуекелін төмендетуге өз үлесін қосады. ... ... ... ... ... жағдайының есептемесін ұсынып отыруға
және несие қабілетсіз несие ... ... ... ... басқа
банктерден несие алуына тосқауыл қою керек. Бұл тәсіл дамыған мемлекеттерде
кеңінен орын алып, несиелендірудің ... ... ... ... ... ... ... жергілікті салалық бақылау жүйесі қызмет атқарып
отыр. Салықтық, кеден органдары, статистика ... және ... ... ... ... ... және олардың әрқайсысының қызметіне
байланысты ерекше міндеттерді шешуге ... ... ... ... және несиелендіруді дамыту мақсатында жоғарыда аталған бірыңғай
жүйені құруды ұсынамын.
Қорытындылай келе қазіргі кездегі банк ... ... ... несие тәуекелін анықтау және оны ... ... ... ... банк тәжірибесінде қолданып келген тәсілдерді қаржылық-
экономикалық жағдайдың ағымдағы уақыттағы ерекшелігіне байланысты ... ... Сол ... ... банк ... ... ... анықтауды
және оны төмендету тәсілдерін неғұрлым ... ... ... және банк ... ... қызмет атқаруына өз үлесін қосады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жаһандық қаржы-экономикалық дағдарыс жаппай жалпы әлемдік ауқымдағы
және сол ... ... ... ... қатынастардың қолданыстағы
модельдерінің кемшіліктерін көрсетті. Әлсіз жақтары мемлекеттік реттеу
құрылымында және ... ... ... ... банк секторында
өздерінің қызметінде анықталды.
Банк секторының проблемалары тәуекелдерді басқару ... және ... ... ... және қабылданатын тәуекелдер
деңгейіне сәйкес келмеуінде, корпоративтік басқару деңгейінің ... ... ... және осының салдарынан теріс
үрдістерге ... ... ... ... тиімсіздігінде пайда
болды.
Қазіргі уақытта Қазақстан дағдарыстан кейінгі кезеңге өтті, бірақ әлі
де ... ... ... ... және ... ... алдын-ала
сақтандырылмағандығын өткен жылдар нәтижесі көрсетті. Сондықтан ... ... ... ... ... дер кезінде қарсы төтеп беруге
шаралар қолдану керектігі айқындалды.
Қазақстан экономикасының ... ... банк ... ... ... банк ... ... қарқынды дамуын
әлі де жалғастыруда, өйткені банк қызметтері нарығының қалыптасу процесі
жылдан-жылға кеңейіп, жетілдірілуде, сондай-ақ жаңа ... ... ... ... Сондықтан банк жүйесінің алдында ... мен ... да ... тұр. Банк ... кез ... ... жүргізетін нарық жүйесінің жұмыс істеуін қамтамасыз ... рөл ... ... ... Банк жүйесі өзі жұмыс істейтін негізгі
принциптер айтарлықтай бұзылған жағдайда өзі де ... ... ... ... ... ... ... дерлік операциялар
тәуекелмен байланысты. Банк қызметіндегі тәуекелдер өзінің атқарар ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілердің
қызметіндегі тәуекелдермен салыстырғанда олардың айрықша ерекшеліктері бар.
Банктер сәтсіз операциялар немесе ... ... ... ... оның қаржылық жағдайына ғана емес, сонымен бірге оның абыройы ... ... ... ... оның ... ... де ... тигізеді.
Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктерде тәуекел-
менеджментін дамыту мен ... ... ... ... ... және
практикалық ережелерді зерттеу тәуекел-менеджменті ... ... ... ... және ... ... анықтады.
Екінші деңгейдегі банктердің тәуекел-менеджментінің ... ... және оның ... кемшіліктерге байланысты заңнаманы
бұзғаны үшін ... ... мен ... ... ... ... ірі және белгілі банктердің банкроттыққа ұшырауы жатады. Сондықтан
тәуекел-менеджментінің құрылымын жоғарылату мен дамыту – банктердің ... өте ... ... ... ... Ол ... ... беретін мықты әрі сенімді банктің қалыптасуына ықпал етуге тиіс.
Қазақстан ... ... ... банктерде тәуекел-
менеджментінің қалыптасуының айта кетерлік ... ... ... ... дамуымен және еліміздің нарықтық ... ... бір ... ... өркендеуі. Бұл ретте тәуекел-
менеджменті жөніндегі мамандар өз қызметінде ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге даму және
қалыптасу, тиімділікті жоғарылату процесі өз ... әлі де ... ... жоқ, ол банк ... ... жеткіліксіз деңгейіне
байланысты.
Тәжірибе көрсеткеніндей, көптеген банктерде несиені ... ету ... ... ... ие болып тұрғанымен, әлі де
несиелік ... ... ... ... онша мән ... Отандық банк
секторының ерекшеліктерін ескере отырып шетелде кеңінен қолданысқа ие
ақпараттық жүйелерді және ... ... ... ... ... орып ... негізгі мәселе болып табылады.
Диплом жұмысын қорытындылай келе коммерциялық банктердің несиелік
тәуекелдерін төмендету үшін келесідей ұсыныстарым ... ... ... ... ... ... несие тәуекелін төмендету мәселесі бойынша жеке сектор,
шағын кәсіпкерлік және ауыл шаруашылық ... ... ... органдардың кепілдеме беру;
• Несие беруші банктердің жауапкершіліктерін біріктіру мақсатында
“синдикация” тәсілін қолдану;
• Мемлекеттік органдар ... ... ... 1 және ... ... көлемінде жергілікті кәсіпкерлердің бизнес-жобаларын
қаржыландыруға қаражат ... ... ... ... тек банк ... ғана емес, сонымен қатар
міндетіне бұл қызмет кіретін мемлекеттік органдар және ... ... ... жүзеге асыру;
Қорытындылай келе қазіргі кездегі банк қызметінің негізгі мәселесі
болып несие тәуекелін ... және оны ... ... ... ... банк тәжірибесінде қолданып келген тәсілдерді қаржылық-
экономикалық жағдайдың ағымдағы ... ... ... ... ... Сол себепті отандық банк секторында несие тәуекелін анықтауды
және оны ... ... ... ... таңдау несиелендіруді
дамытуға және банк секторының тұрақты қызмет атқаруына өз үлесін қосады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Мельников В.Д.Основы финансов.lem.2009.-568с
2. Корнилова Л.П. ... ... на ... ... А.: ... ... Дж. Долан. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика.
СПб.: «Санкт-Петербург ОРКЕСТР», 2005. - 496 ... ... И.Т. ... и ... институты.: Учебное пособие – СПб.,
М.: Харьков, Минск, Питер, 2005. - 430 ... ... ... ... ... в РФ.- М.: Банки и биржи, 2006.-
250с.
6. Мақыш С.Б. Банк ісі.Оқулық.-Алматы: «Издат ... 2009 ... ... Ж.Б. ... ... ... в ... банках. – А.:
2005
8. Давлетова М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстане. – Алматы.:
Экономика, 2006 – 210 ... ... ... /под ред. И. О. ... Финансы и статистика,
2005. - 280 с.
10. Елекенова А. Несиелік тәуекелді басқару және ... ... ... И.Т. ... и ... ... С. – Петербург.:
ПИТЕР, 2005. - 230 ... ... ... /под ред. И. О. ... Финансы и кредит,
2008. - 232 с
13. О ситуации на финансовом рынке Пресс-релиз №001 от ... ... ... ... ... Г.С. ... ... 2008 жыл
15. Ким.Ю. Проблемные кредиты и способы управления ими.//Основы экономики.
№1 (25), 2010 ... ... А. ... банктердің несие портфелін
басқару//Экономика негіздері №3, 2009
17. ... ... ... ... ... ... ... талдау// Экономика негіздері №4-5(41), 2010
18. Козыкеева Э.О. Проблемы не возврата ... и пути их ... ... ... ... ... Республики Казахстан. – 2009.
– июль.
19. Нұртазинова А.С. VAR әдіснамасы ... ... ... ... ... ... №2 (72). 2009 ... О ситуации на финансовом рынке Пресс-релиз №001 от 9.01.2011г// Банки
Казахстана.- 2011.-№1-
21. Жапакова Б. Несиелік ... ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 31 тамыздағы N 2444 Банктер және
банк қызметі туралы ... ... С.Б. ... ... ... ... -Алматы:
«Издат маркет», 2004 жыл.
24. Нигматова К.ЕДБ-нің несиелік портфелін басқару тәжірибесін салыстырмалы
түрде талдау// Экономика негіздері №4-5(41),2010
25. Банкроттық туралы ... ... 1997 ... 21 ...
67-1 Заңы.
26. Садвакасова А.Б. ... ... ... банков.- Алматы,
2008.-с132.
27. Ахметов Д. Стратегия управления банковскими рисками и факторы влияющие
на нее. ... 2007.с1 ... ... www.nationalbank.kz
30. www.nurbank.kz
-----------------------
Тікелей несиелік тәуекелді басқару әдістері
Тараптар қақтығысын болдыртпау
Келісім шарттарды құрылымдау және қаржыландыру шарттарын ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
Қарыз алушының тәуекелін сақтандыру
Синдицирлеу
Инвестициялық
Қаржылық
Экономикалық
Құқықтық
Саяси
Сыртқы
Қауіпсіздік
Бухгалтерлік
Стратегиялық
Жаңа енгізулер
Технологиялық
Операциондық
Пайыздық
Өтімділік
Төлем қабілетсіздік
Капиатл құрылымы
Банк капиталының
Банкаралық несиелерді
Диверсификация ... ... ... ... ... жүзеге асыру
Активтер мен пассивтерді басқару
Банк активтеріне байланысты
Ішкі
Банктік тәуекел

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін бағалау және төмендету жолдары»67 бет
Коммерциялық банктердің несиелеу қызметінің қайтарымдылық операциялары57 бет
Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстыру78 бет
Коммерциялық банктердің активтерінің сипаты және сапасын талдау36 бет
Несие туралы3 бет
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктер туралы25 бет
Өндiрiстiк құралдар нарығының инфрақұрылымы6 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь