Ақша қаражаттары есебі жайлы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4
1 АҚША ҚАРАЖАТТАРЫ ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ..
1.1 Ақшаның экономикалық мәні. Ақша қаражаттары есебінің мақсаты мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Төлем карточкаларымен есеп айырысу ерекшеліктері ... ... ... .
1.3 «ALEM LTD» ЖШС технико . экономикалық сипаттамасы ... .. 7

7
13
19

2 ҰЛТТЫҚ ВАЛЮТАДАҒЫ АҚША ҚАРАЖАТТАРЫНЫҢ ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Ақша қаражаттары операцияларын нормативті.құқықтық реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 Кассадағы және ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаттарының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
28

28

32
2.3 Банктердегі арнайы шоттардағы ақша қаражаттарының есебі... 46


3 ҰЛТТЫҚ ВАЛЮТАДАҒЫ АҚША ҚАРАЖАТТАРЫ ЕСЕБІНІҢ ІШКІ АУДИТІ ЖӘНЕ ТАЛДАУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.1 Ақша қаражаттарын ішкі аудиторлық тексеру ... ... ... ... ... ...
3.2 Ішкі аудитті стандарттау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.3 «ALEM LTD» ЖШС ақша қаражаттарының қозғалысын талдау және оларды басқару жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

54
54
71

77

87

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... .. 89

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 91
Ақша – тауар өндірісінің тарихи категориясы, немесе айырбастың ұзақ мерзімдік дамуының объективті негізделген нәтижесі.
Қоғамдағы ақшаның қажеттілігі тауар өндірісі тауар айналысы дамуынан туындайды. Ақша тауар өндірісінің өнімі және оның дамуының міндетті шарты болып табылады.
Ақшаның мәні үш қасиеттің біртұтастығымен өрнектеледі:
- ақшаның жалпы тікелей айырбасталу қасиеті бар, яғни оны тауарлармен қызметтер үшін төлем құралы ретінде әрқашан және барлық жерде ешқандай шектеусіз қабылдануы тиіс;
- ақша тауардың айырбас құнын белгілейді және ақша тауарда жинақталған жалпы жұмыс уақытының көрінісі болып табылады, жұмыс уақытының шығындары арқылы тауарлар құны ақшамен өлшенеді.
Кәсіпорын экономикасын ары қарай көтеру мәселелерін табысты шешу үшін ресурстарды тиімді пайдалану қажет; резервтер ашып өндірістің пайдаланылмаған резервтерді өндірістік қызметте пайдалану интенсивті техналогиялар енгізу, өндіріс басқаруының экономикалық әдістерін жетілдіру, техникалық прогрессінің дамуымен өндірістің негізгі құралдары жағдайы және прайдаланылу денгейіне және кәсіпорынның қажетті енбек ресурстарымен қамтамасыз етілуіне тәуелділігі күшейді. Кәсіпорының жеткілікті енбек рерурстарымен қамтамасыз етілуі олардың тиімді пайдаланылуын енбек өнімділігінің жоғары денгейі өнім көлемін жоғарылату және өндіріс тиімділігін көтеру үшін маңызды болып табылады. Кәсіпорын экономикасын көтерудің басты звеноларының бірі есеп болып табылады. Бухгалтерлік есеп әртүрлі басқару функцияларын орындау үшін ақпараттар дайындау.
Компанияның ақша қаражаттарының қозғалысы туралы ақпарат қаржылық есептілікті пайдаланушыларға компанияның ақша қаражаттарын жасау қабілеті мен олардың баламаларын, сондай-ақ ақша қаражаттарына қажеттілікті бағалау үшін негіз беретіндігімен пайдалы. Пайдаланушылар қабылдайтын экономикалық шешімдер ақша қаражаттары мен олардың баламаларын жасау қабілетін, сондай-ақ оларды уақытқа қарай бөлу мен оларды жасау айқындылығын қажет етеді.
Ақша қаражаттары айналым қаражаттарының маңызды топтарының біріне жатады. Оның қажетті мөлшерде болуына кез – келген меншік нысанындағы ұйымдардың қаржылық жағдайы, шаруашылық субъектісінің ары қарай дамуы тәуелді. Кәсіпорындарда ақша қаражаттары кассадағы қолма – қол ақша нысанында, банктердегі есеп шоттарында, мақсатты қаражаттар бойынша арнайы шоттарда сақталынады, сонымен бірге аккредитив түрінде, чектік кітапшаларда, депозит және қаржылық салымдар түрінде қолданылады.
Ақша қаражаттары ағымдағы операцияларды орындау үшін қолданылады. Ақша қаражаттары күтпеген төлемдерді жасау үшін қажет, өйткені кәсіпорын өзінің қызметінде белгісіздік жағдайында өмір сүреді.
Ақша қаражаттарын тиімді пайдалану үшін олардың түсуін дұрыс жоспарлау керек; ақша қаражаттарының есебін дұрыс жүргізу үшін олардың көптеген заңдылықтары туралы және үнемі өзгеріп отыратын нормалары, тәртіптері және ережелері жөнінде білім болуы керек; шаруашылық қызметтің қажетті тиімділігі, тұрақты қаржылық жағдай тек пайданың, айналым капиталының және ақша қаражаттарының қозғалысына жеткілікті және келісілген бақылау жасалынған жағдайда қол жеткізуге болады. Осы жоғарыда айтылғандардың барлығы «Ақша қаражаттарының есебі, аудиті және талдауы» зерттеу тақырыбының өзектілігін айқындайды.
1 ҚР «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік» туралы заң. Алматы, 2007 №234 - ІІІ.
2 Проскурина В.П. Бухгалтерлік есеп. Алматы, 2010 - 374 б
3 Міржақыпова С.Т., Аппақова Г.Н., Нұрғалиева А.М., Қаржылық есеп Алматы, 2010 - 238 б.
4 Нұрсейітов Е.О. Ұйымдардағы бухгалтерлік есеп. Алматы, 2009 -
426 б.
5 «ALEM LTD» ЖШС Жарғысы, 2003 ж.
6 М.Аскери, Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары. 2006 - диск (CD-ROM).
7 «ALEM LTD» ЖШС қаржылық есептілігі, 2010.
8 ҚР «Азаматтық кодексі», ерекше бөлімі, Алматы, 2009 - 81 б.
9 Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент в условиях инфляции. М., 2003 - 125 с.
11 Назарова В.Л., Шаруашылық жүргізуші субьектілердегі бухгалтерлік есеп. Алматы, 2006 - 306 б.
12 Толпаков Ж.С., Бухгалтерлік есеп 1,2 том, Қарағанды, 2009 - 563 б.
13 Әбдішүкіров Р.С., Бухгалтерлік есеп. Алматы, 2009 - 328 б.
14 Сейдахметова Ф.С., Қазіргі замандағы бухгалтерлік есеп. Алматы, 2008 - 500 б.
15 Мырзалиев Б.С., Сәтмурзаев А.А., Әбдішүкіров Р.С. Бухгалтерлік есеп теориясы және тәжірибесі. Алматы, 2008 - 832 б
16 Баймуханова С.Б., Қаржылық есеп. Алматы, 2007 - 296 б.
17 Кеулімжаев Қ.К., Құдайбергенов Н.А., Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері. Алматы, 2006 - 378 б.
18 Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері. Алматы, 2006 - 536 б.
19 Миржакыпова С. Т., Аппакова Г. Н., Основы бухгалтерского учета по МСФО. Алматы, 2009 - 198 б.
20 Шарипов А.Қ., Аудит. Алматы, 2010 - 284 б.
21 Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Г., Аудит. Алматы, 2006 - 603 б.
22 Ержанов М.С., Нурумов А.А., Қазақстандық кәсіпорындардың бухгалтерлік есебі. Алматы, 2007 - 180 б.
23. Байдаулетов М.Б., Аудит. Алматы, 2004 - 88 б.
24. Ержанов М.С., Аудит 1. Алматы, 2005 - 109 б.
25 Балапанов А.Ж., Аудиттің теориялық негіздері. Алматы, 2003 - 178 б.
26 Сәтмырзаев А., Укашев Б., Аудит теориясы. Алматы, 2000 - 85 б.
27 Жақыпбеков С.Ж., Ішкі аудит. Алматы, 2008 - 128 б.
28 ҚР «Аудиторлық қызмет туралы» заңы. Алматы, 2000 - 60 б.
29 Дүйсенбаев К.Ш., Қаржы есебін талдау, Алматы, 2012 - 348 б.
30 Савицкая Г.В., Анализ хозяйственной деятельности предприятия М., 2006 – 512 с.
31 Мадиярова Э С., Сүйеубаева С.Н., Қаржылық менеджмент. Алматы, 2009 - 45 б.
        
        МАЗМҰНЫ
| | | |
| ... |4 |
| |1 Ақша ... ... ... ... |7 |
| |1.1 ... экономикалық мәні. Ақша қаражаттары есебінің мақсаты| |
| |мен ... |7 |
| |1.2 ... ... есеп айырысу ерекшеліктері…………. |13 |
| |1.3 «ALEM LTD» ЖШС ... - ... ... |19 |
| | | |
| |2 ... валютадағы ақша қаражаттарының есебін | |
| ... |28 |
| |2.1 Ақша ... ... ... | |
| ... |28 |
| |2.2 ... және ағымдағы банктік шоттардағы ақша | |
| ... ... |32 |
| |2.3 ... ... ... ақша ... есебі… |46 |
| | | |
| |3 ... ... ақша ... ... ішкі ... және | |
| ... |54 |
| |3.1 Ақша ... ішкі аудиторлық тексеру………………….. |54 |
| |3.2 Ішкі ... ... ... |71 |
| |3.3 «ALEM LTD» ЖШС ақша ... ... талдау және | |
| ... ... ... |77 |
| | | |
| ... |87 |
| ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ……………………………. |89 |
| | | |
| ... |
| ... | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... – тауар өндірісінің тарихи категориясы, немесе айырбастың ұзақ
мерзімдік дамуының объективті негізделген нәтижесі.
Қоғамдағы ақшаның қажеттілігі тауар ... ... ... ... Ақша ... өндірісінің өнімі және оның дамуының міндетті шарты
болып табылады.
Ақшаның мәні үш ... ... ... ... ... ... айырбасталу қасиеті бар, яғни оны тауарлармен
қызметтер үшін төлем құралы ретінде әрқашан және ... ... ... ... ... ақша тауардың айырбас құнын белгілейді және ақша тауарда жинақталған
жалпы ... ... ... ... ... ... уақытының
шығындары арқылы тауарлар құны ақшамен өлшенеді.
Кәсіпорын экономикасын ары ... ... ... ... шешу ... тиімді пайдалану қажет; резервтер ашып ... ... ... ... ... ... енгізу, өндіріс басқаруының экономикалық әдістерін жетілдіру,
техникалық прогрессінің дамуымен өндірістің негізгі құралдары жағдайы және
прайдаланылу денгейіне және ... ... ... ... етілуіне тәуелділігі күшейді. Кәсіпорының жеткілікті ... ... ... олардың тиімді пайдаланылуын енбек
өнімділігінің ... ... өнім ... ... және ... ... үшін ... болып табылады. Кәсіпорын ... ... ... бірі есеп ... ... Бухгалтерлік есеп
әртүрлі басқару функцияларын орындау үшін ақпараттар дайындау.
Компанияның ақша қаражаттарының қозғалысы ... ... ... ... компанияның ақша қаражаттарын жасау қабілеті
мен олардың баламаларын, ... ақша ... ... бағалау
үшін негіз беретіндігімен пайдалы. Пайдаланушылар қабылдайтын экономикалық
шешімдер ақша ... мен ... ... ... қабілетін, сондай-
ақ оларды уақытқа қарай бөлу мен ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының маңызды топтарының
біріне жатады. Оның қажетті мөлшерде болуына кез – ... ... ... ... жағдайы, шаруашылық субъектісінің ары қарай
дамуы тәуелді. Кәсіпорындарда ақша қаражаттары кассадағы ... – қол ... ... есеп ... ... ... бойынша арнайы
шоттарда сақталынады, сонымен ... ... ... ... депозит және қаржылық салымдар түрінде қолданылады.
Ақша қаражаттары ағымдағы операцияларды орындау үшін ... ... ... ... жасау үшін қажет, өйткені кәсіпорын
өзінің қызметінде белгісіздік жағдайында өмір ... ... ... пайдалану үшін олардың түсуін дұрыс жоспарлау
керек; ақша қаражаттарының есебін дұрыс жүргізу үшін ... ... ... және ... ... ... нормалары, тәртіптері және
ережелері жөнінде білім ... ... ... қызметтің қажетті
тиімділігі, тұрақты ... ... тек ... ... ... және
ақша қаражаттарының қозғалысына жеткілікті және ... ... ... қол ... болады. Осы жоғарыда айтылғандардың
барлығы «Ақша қаражаттарының ... ... және ... зерттеу
тақырыбының өзектілігін айқындайды.
Оның көмегiмен таза кiрiс алу мақсатында ... ... ... ... ... ... қаржылары тоқталмай,
өндiрiстiң қызмет нәтижесiнде аяқталатын процеске ықпалы зор. Сол ... ... және ... қаржылардың есебiн зерттеудiң
маңыздылығы ерекше.
Ұйымдар өздерінің қызметін жүзеге асыру ... әр ... ... ... ... ... ... анық. Шаруашылық
құралдарының болып жатқан тұрақты айналысында үздіксіз көптүрлі ... ... Есеп ... ... да, ішкі де ... ... ал
ұйымдар сатушы ретінде де, сатып алушы ретінде де жұмыс істегенде ... ... есеп ... ... ... ... жауапты тұлғалармен және персоналдармен
басқа да операциялар бойынша есеп айырысуларға көңіл аудару ... ... оның ... ... ... есеп ... дұрыс
ұйымдастыру, оларды есепке дұрыс тіркеу осы ... ... ... болдырмауға жағдай жасайды.
Ақша қаражаттарының жағдайына бақылауды ұтымды ... ... ... тәртіпті нығайтуға, берілген ассортиментте және сапада өнімді
жеткізу бойынша міндеттемелерді ... ... ... ... ... жоғарлатуға, дебиторлық және кредиторлық берешектерді
қысқартуға, айналым ... ... ... және
осыларға байланысты кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсартуға ... Осы ... ... ... өзектілігін дәлелдейді.
Дипломдық жұмыстың негiзгi мақсаты - ... ... ... ... және талдауын ұйымдастыруды зерттеу, оларды жүргізудің
әдістемесін қарастыру ... ... ... ... ... ... шешіледі:
- ақшаның, ақшалай қаражаттар операцияларының теориялық ... ... ... ... ... ... ... валютадағы ақша қаражаттарының есебінің ұйымдастырылуын
зерттеу;
- ұлттық ... ақша ... ішкі ... мен ... ... және ... жолдарын қарастыру.
Зерттеу объектісі «ALEM LTD» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі.
Тақырыптың ғылыми зерттелу дәрежесі. Отандық ғылыми және экономикалық
ортада ақша ... ... ... мен ... ... ... В.К. ... С.С. Сатыбалдин, К.Ш. Дюсембаев, К.К.
Кеулімжаев, М.С. Ержанов, Ф.С. ... К.Т. ... ... Э.Нұрсеитов, С.Т. Міржакыпова, С.Б. Баймуханова, Б.Б. Султанова
және тағы басқалар.
Зерттеу соңында келесі ... ... ... шаруашылығын ұйымдастыру және кассалық операциялар есебі,
ағымдағы шоттар операциялар есебі қарастырылды;
- «ALEM LTD» ... ... ... қаржы
-шаруашылық қызметіне сипаттама беріліп, негізгі ... ... ... ақша қаражаттары аудиті мен талдауының әдістемесі негізделді.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік негізі болып ақша қаражаттары
операциялары есебі мен ... ... ... және ... ғалымдардың
теориялық тұжырымдамалары мен тәжірибелік ұсынымдары табылады. Зерттеу
барысында ақша қаражаттары есебі мен ... ... ... ... ... есептіліктің халықаралық стандарттары, кәсіби бухгалтерлік
ұйымдардың ... ... мен ... Қазақстан
Республикасының нормативтік актілері зерттеліп салыстырылды.
Зерттеудің ақпараттық базасы ретінде Қазақстан Республикасының ... ... ... ҚР ... ... ҚР ... ... қаржы Министрлігінің мәліметтері, статистикалық жинақтардың материалдары
мен мерзімдік басылымның тақырыптық материалдары, қаржылық ... ... ... Интернет желісінен алынған деректер
пайдаланылды.
Дипломдық жұмыстың құрамы 10 кесте, 5 ... 4 ... 90 ... Ақша ... ... ... ... Ақшаның экономикалық мәні. Ақша қаражаттары есебінің мақсаты мен
міндеттері
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар ... ... ... шарт және өнім ... ... ... санат ретінде ақша
натуралды шаруашылықтан, тауарлы шаруашылыққа ... ... ... ... ... ... ... жеке басына жаратылған ... ... ... ... ... Келе келе өндіріс
құралдарының дамуына ... ал ... ... өзі туғызған
жағдайларға байланысты адамдардың шығарған өнімдерінің саны ... ... ... ... ... ... ... жағдай туды. Сөйтіп
адамдар өндірілген ... ... ... ... ... айырбастап алуға
мүмкіндік туды. Осының нәтижесінде «айырбастау» деп аталатын ... ... үшін ... өнімнің тауар деп аталатын болған соң, натуралды
шаруашылықтың орнына ... ... ... ... ... ... ... қозғаушы күштің салдарынан өнім
өндірушілер өздерін бірдей ... ... ... түрін шығаруға
бейімдейтін болды. Ал, ... ... ... ... ... ... артығына ауыстырып алатын болды [1].
Сонымен ақшаның пайда ... ... ала екі ... ... ... шаруашылықтың орнына тауарлы шаруашылық келді, ... ... өріс ... Өнім өндірушілер арасында бір жағынан мүлікті жекешеленушілік пайда
болды, екінші жағынан бір тауар ... ... ... ... ... бір тауарды екінші тауарға айырбастауда бірқатар
қиыншылықтар болды. Олар:
- Бір тауарды екінші тауарға ... ... ... осы ... ... ... ... керек: және ол екінші өндірушіге, бір
өндірушінің қолындағы тауар керек ... ... Егін ... адам ... ... бидайын, теріге ауыстыруыкерек
болса, қолында терісі бар адамға, ... ... ... ... ... ... ауыстыру екі жақтың да қолында ... ... ғана ... ... ... Бір ... екінші тауарға ауыстыру процесінде олардың құнын ескеру
керек. Басқаша айтқанд, ауыстырылатын екі ... ... құны ... ... бір ... бір қап ... ауыстыруға болмайды. өйткені:
өгіздің құны бір қап бидайдан әлдеқайда артық. Сондықтан бір қап ... ... ... ... іздеу керек.
Міне сондықтан бара-бара.тауар өндіру молайған сайын, соған байланысты
баламалық ... ... ... да ... көптеген түрлі түрлі
тауарлардың құнымен баламалы айырбастайтын болған.
Мысалы, бір балтаның құны бір қап ... ... бір ... құны ... ... ... ... қызметін бидай атқарады.
Сөйтіп айырбастаудың тауарлы нысаны ақшалай ... ... Оның ... тайпаларда, ақшаның міндетін атқарған тауарлар әртүрлі болған.
Мысалы, Ежелгі Гректер, ... ... ақша ... Скандинав елдерінде, ежелгі Орыстар аңның, болмаса малдың
терісін пайдаланған, Қытайда тұз, Манғолияда шайды т.с.с.
Бірақ ... ... де ... ... ... кездесті.
Айтылған заттарды санау, өлшеу, ... бір ... ... ... ... ... сияқтықияметтері көп болды. Міне, осы жағдайлар және тауар
өндіру мен оны айырбастаудың көлемінің өсуі, ақшаның ... ... ... оңай ... сақтағанда бұзылмайтын және
тасымалдаған кездеқолайлы болуын талап етті. Ал, мұндай қасиеттер ... және ... ... ғана ... ... ... ... даму
жолының әр кезеңінде, ақшаның міндетін әртүрлі металдар атқарған: қола,
мыс, алтын, күміс т.с.с.
Ақшаның ... ... ... процесінде де бірқатар өзгерістер
енгізді.
Біріншіден, ақша шыққаннан кейін тікелей тауар айырбастаудың тар шегі
біраз ... Яғни ... ... ... Ал ол ... екі кісі ... ... қатысатын болды.
Екіншіден, ақшаны пайдалану арқасында бірғана процеспен бітетін
айырбастау пайда болды.
Үшіншіден, тауар өндірушілер ... ... ... ... керекті
тауарды алғанға дейін сақтауға мүмкіншілік алды. Ал, ... өзі ... және оны ... ... ... ... ... сөз. Яғни, бұл
несиенің пайда ... әсер ... ... ... ... ақшаның
қозғалысы тауардың қозғалысынан бөлініп шықты. ... ... ... ... ... тауарды беріп, соған балама ... ... ... ... ... қозғалыс жолы, айырбасталып алынатын тауардың
қозғалыс жолымен тығыз байланысты етін. Тек олар ... ... ... ақша ... ... ақша өз ... ... өз алдына қозғалатын болды.
Ақшаның осылай дербес айналуы өзіндік құны бар ақшаның құны жоқ, қағаз
ақшаға ауыстырғанда ... ... 1976 ... қаңтарында Ямайкада
өткізілген халықаралық валюта қорына мүше елдердің келісімі бойынша әрбір
елдің ақшасының алтынға ... құны ... ... бәрі ... ақша ... өз алдына өтетінін. Сөйтіп ақша өз ... ... ... ... айқын дәлел болап табылады.
КСРО тарихында Кеңес рублінің құны таза ... ... ... ... ... 1992 жылы ... Ал Қазақстан
теңгесінің о бастан алтын ... ... жоқ. ... ... елдің ақшасының
алтын бағасы жоқ.
Ақша - тауар өндірісі мен айырбасының тарихи дамуы жолында стихиялық
жолмен ... ... - ... ... құнын бейнелейтін, жалпыға балама ретінде
пайдаланылатын ерекше тауар.
Ақша - өндіру және бөлу процесінде ... ... ... ... ... ... ... экономикалық категория.
Ақша - тауар өндіру мен оны айырбастау процесінде басқа ... ... ... ... - ... ... ... ерекшк тауар, онда басқа барлық
тауардың құны бейнеленеді және оның, делдал ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз жасала береді.
Ақшаның өмір сүруіндегі объективті қажеттілік ол тауар өндірісі ... ... ... негізделеді. Кез келген тауар айналысында ... ... ... ... ... және ақша бір ... бөлінбейді. Ақша
айналысы болмаса, онда тауар айналысы болмайды.
Ақша тауардан дами отырып тауар болып қала ... ... ол ... ... ... - жалпы бірдей эквивалент, ерекше тауар, онда барлық ... құны ... және оның ... ретінде қатысуыменен тауар
өндірушілер арасында еңбек өнімдерінің айырбасы үздіксіз жасала береді.
Жалпыға бірдей эквивалент ролі ... ... ... ... ... ... ... құнын бейнелеу қасиеті, оның табиғи
қасиеті емес. ... ... ... ... ... алтынға бұл
қасиет қоғаммен берілген».
Алтын жалпыға ... ... ... орындау үшін ең бір лайық тауар
болып қалып отыр. Біріншіден, ол ... ... ... ие: ... ... ... тот ... Екіншіден, ең бастысы алтын жоғары құнға ие.
Қанша дегенмен оның ... аз ... ... ... ... еңбек
шығындарының өте жоғары болуына әкеп соқтырды. Алтынды тұтыну жылдан ... Ол әр ... ... ... ... ... зергерлік
істерге дейін, бірде өте жұқа қалындықпен, бірде балқытылған құймалармен
қолданылады.
Ақша - өндіру мен бөлу процестерінде ... ... ... бір
экономикалық қатынастарды көрсететін тарихи даму үстіндегі ... ... ... Экономикалық категория ретінде ақшаның мәні оның
үш қасиетінің бірігуінен көрініс табады.
Жалпыға тікелей айырбастау. Ақшаны пайдалану, кез ... ... ... ... ... бар екендігі көрсетеді.
Социализм жағдайында бұл мүмкіндік барынша қысқартылды және тек ... ... ... және бөлумен ғана шектеледі. Кәсіпорындар, жер,
орман, жер асты ... ... және ... ... ... кезде
жекешелендіру процестерін жүргізумен байланысты, жалпыға тікелей айырбастау
формасында ақшаны ... ... ... ... ... ... ... ретінде пайдалану тауарды тікелей
өткізумен байланысты емес. Ақшаны бұл формада ... ... ... ... ... ... өндірістік және өндірістік емес
шығындарды қаржыландыру, Ұлттық ... ... ... ... сату және т.б [2].
Еңбектің сыртқы заттық өлшемі тауарды өңдеуге ... ... ақша ... ... мүмкін құнын анықтау арқылы көрінеді.
Ғалым экономистердің арасында алтынның ақшалай тауар ретінде ... әр ... ... бар. ... ... демонетизациялануы
аяқталып, ол жалпыға бірдей эквивалент және ақша қызметтерін атқару ролін
орындауды ... ... ... ... ... ... жалпылама
және жайылыңқы формасына қайтып келді. Несие ақшалар жалпыға ... ... ... ... ... ... ... орындауды
жалғастыруда дейді екіншілері. Ал енді ... ... ... ... және ол жалпыға бірдей эквивалент ролін
орындаушы, ерекше тауар ретінде өзінің қасиеттерін сақтап қалды ... ... ... ... ... ... қызметтері арқылы орындайды.
Ақша реформасы - Ұлттық ақша ... ... ... ... ... келтіруге, нығайтуға бағытталған ақша айналысында мемлекет
тарапынан жүзеге асатын түрлендіру.
Ақша реформасы мынандай әдістердің көмегімен жүзеге асырылады:
- жаңалау, яғни ... ақша ... жою ... ... ... ... яғни ақшаның бұрынғы алтындық ... ... ... ... ... ... яғни нольдерді қысқарту әдісімен ақшаның номиналдық
құнын ірілендіру.
Кәсіпорындар мен ұйымдардағы болып отыратын барлық үдерістерді ... ... ... мен ... ... ... өнімдерді, олар үшін жұмсалған материалдар мен шикізаттарды,
қаржы-қаражаттарды сандық өлшемге келтіріп және оны ... ... ... ... тіркеу жұмысын жүргізетіндігі бухгалтерлік есептің
басты міндеті болып табылады. Қандай да ... ... ... ... есеп ... белгілі бір кезеңдерге сай
дамитындығы белгілі. Ал шаруашылық есеп ... ... ... ... бір ... ... сипаттап, талдап, қандай да ... ... ... ... ... асырушы экономикалық пән болып
табылады. Қандай да бір ... ... ... ... талдау жасау үшін белгілі бір есеп ... тура ... ... ... ... ... ... негізін зерттеуге байланысты. Қандай ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметі ... ... ... бухгалтерлік есеп пәні болып саналады. Бұл пәннің негізгі мақсаты
- осы бухгалтерлік есепке ... беру және оны ... ... ... ... мен ... өз ... сонымен бірге іс-тәжірибелік ... ... ... ... есептің қандай мәселемен ... ... қай ... ... ... қарау - бұл пәннің
негізгі бағыты болып саналады.
Бухгалтерлік есептің негізгі ... - ... ... ... уақытылы есепке алынып, олардың қазіргі күнгі
уақыт талаптарына сай орындалуына, яғни ... ... ... ... ... қай кезеңінде болмасын бухгалтерлік есеп кез келген
кәсіпорында, яғни өнім ... мен ... ... ... бөлу
үдерістеріменен айналысу барысында жүргізілгендігі бүгінгі ... ... ... Бухгалтерлік есептің негізгі бағыты - кәсіпорындардағы ... ... ... яғни ... ... ... ... болуына және ондағы көрсеткіштердің пайдаланушыларға ыңғайлы
болуына реттеліп жүргізіледі.
Барлық шаруашылық жүргізуші субъектілерде ... ... ... сондай-ақ материалдық құндылықтарды, негізгі құралдарды,
тауарларды сатып алғанда немесе көрсетілген ... және ... ... ... да ... ... ... төлеуге байланысты түрлі
операциялар пайда болады. Әрбір кәсіпорын, ұйым, мекеме немесе ... ... ... ... өнімін сатып немесе қызмет көрсетіп, жабдықтаушы
ретінде болатын ... ... сол ... ... ... үшін қажет
болатын шикізаттар және материалдармен ... ... ... алушы болып табылады. Осындай ... мен ... ... ... және ... ... ... қолма-қол ақша
және қолма-қол ақшасыз төлеу жолы арқылы жүргізіледі. Қолма-қол ақшамен
есеп айырысу ... ... ... Банк-мекемесі белгіленген
ережелер мен тәртіпке сәйкес жүргізілуі тиіс.
Ақшалай қаржылармен есеп айырысу ... ... ... мен ... ... мыналар болып табылады:
- ақшамен есеп айырысу операцияларын толық және уақытылы ... ... ... ... ... ... және ... дұрыс,
тиімді пайдалануды бақылау [3].
- есеп айырысу, төлеу тәртібін бақылау, кәсіпорынның, ұйымның
немесе ... ... ... мен ... ... ... ... субъектілері ақша қаражаттарымен жұмыс істейді.
Кәсіпорын қызметінің тиімділігі бір жағынан ақша қаражаттары ... ... ... да ... ... қызметінде кәсіпорын басқа
кәсіпорындармен сатып ... ... ... ... мен
шикізаттар, орындалған қызметтер үшін есеп айырысулар жүргізеді. ... ... есеп ... ... ... ... ... бюджеттпен қарым-қатынасқа түседі.
Кәсіпорындар арасындағы есеп айырысулар екі нысанда ... ... ... және нақты ақшамен есеп айырысулар арқылы.
Банк арқылы кассалық есеп ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметін жан-жақты бақылауға мүмкіндік
береді. Банк мекемелері кәсіпорындардың шаруашылық қызметіне ... ... ... ... ... ... есеп ... банктен түрлі мақсаттар үшін несие алуға мүмкіндік береді.
Ақша қаражаттарының есебі алдында келесідей ... ... ... ... мен уақтылы есеп айырысулар жүргізуді қағалау;
- есеп регистрлерінде ақша ... ... ... ... пайдалануын қадағалау;
- ақша қаражаттарының мақсатты жұмсалуын қадағалау мақсатымен кезең
сайын түгендеу жұмыстарын жүргізу;
- кассадағы және ағымдық ... ақша ... бар ... ... ... есеп айырысу тәртібінің орындалуын бақылау.
Ақша қаражаттарының бар болуы мен олар бойынша есеп ... ... есеп ... ... ... ... және ... кемуіне, ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... алып ... қаражаттардың бухгалтерлік есебінің жоғарыда көрсетілген
міндеттерін ойдағыдй орындау үшін кассалық ... өте ... ... ... ... ... ... операциляармен шұғылданатын барлық
лауазымды тұлғалардың есеп беру тәртібін қатал сақтауына негізделінеді.
Мекеме басшысы мен бас бухгалтері ... ... ... немесе аванстық есеп берулерін топтастыру ... ... ... ... ... ұқыпсыздықты, банктегі ағымдағы
шотынан салт ақшалар алатын чек кітапшаларының сақталуына және қолданылуына
бақылауды нашарлатуды, ... ... ... байланыс бөлімшелері
арқылы аударылған түсімдер тиісті шоттарға есепке алу мерзімдерін бұзуды
қатаң тоқтатулары керек. ... ... ... тәртіпті сақтауға
бақылауды нашарлатуға әкеледі және ... ... ... мен ... үшін ... ... тәртіпті қатаң сақтау үшін алдын-ала бақылаудың үлкен маңызы
бар [4]. Оны ... ... мен бас ... ... ... және қол қою ... ... сонымен қатар ақшалай қаражаттарды
пайдаланудың заңдылығын, экономикалық және шаруашылық ... ... ... ... ... ... ала сақтандыруға
міндетті.
Ақшалай қаражаттардың сақталуын және орынды ... ... ... ... бақылау да зор рөл атқарады. Ол кассалық ... ... ... ... қаражаттарды түгендеуде және есептік
жазулардың дұрыстығын тексерген кезде жүзеге асырылады.
Егер де заңды тұлғалардың арасындағы төлем ... 4000 ... ... (АЕК) асып ... онда олар тек ... ... айырысуларды
жүзеге асырады. Бүл келтірілген мәлемет заңды тұлғалардың арасындағы әрбір
мәміле (контракт, келісімшарт) бойынша шартты ... ... Егер ... ... ... ... асатын болса, онда төлем ақшасыз
тәртіпте орындалуы керек, тіптен олар жартылай ... да, ... ... 4000 АЕК ... ... Ақша қаражаттары сақтау үшін және ... ... есеп ... үшін ... ... банк
мекемелерінде банк шоттарын ашады. Банк шоттары бұл банк мен ... ... ... ... әдіс. Банк шоттары
теңгемен де, ... ... де ... және ол ... ... ... болып бөлінеді. Корреспонденттік шоттар - банк шоттары
банктер мен ұйымдардың ... ... ... ... асырады. Ағымдағы
(есеп айырысу) және жинақ шоттары - бұл да банктіқ шоттар, ... олар ... ... ... ... ... үшін де ... Шетелдік
валютадағы қаражаттардың қолда бары мен қозғалысын есептеу үшін субъектіге
арнап ағымдағы ... ... ... ... мүмкін. Ол сыртықы
экономикалық  ... ... ... және ... ... ... үшін ашылады. Аккредивтер, чек (аванс) ... ... ... ... ... үшін және тиісті операцияларын жүргізу
үшін ашады. Субъект ... ... ... ... ... ... ... есептен шығарылады. Субъектінің рұксатынсыз және
қолданылып жүрген ... ... ... ... ғана жол ... ... ... жасау, егер ... ... ... ... ... ... жүзеге асады.
1.2 Төлем карточкаларымен есеп айырысу ерекшеліктері
«ALEM LTD» ЖШС ... ... ... ... ... ... төлемді кей жағдайларда төлем карточкалары бойынша POS -
терминал арқылы ... ... шарт ... ... карточкалары
бойынша кәсіпорынның есеп айырысу шотына есепке жатқызылады), терминал
орнатылған. Банк ... ... ... ... және ... ... ... жатқызылатын сомаларды қағазға басып шығарып береді.
Төлем карточкаларымен есеп айырысулар ... ... ... ... ... ... ... байланыс жүйелері
арқылы жүзеге асыратын банктер және олардың клиенттері, сатушылар мен сатып
алушылар арасындағы ... ... ... ... елімізде қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың жаңа
үлгісі - банктік пластик карточкаларды ... ... есеп ... ... ... ... ... бұл үлгісінің мынадай артықшылықтары бар:
- банктік пластик карточкаларды ұстаушылар үшін: төлем жасаудың
қауіпсіздігі, ... ... өз ... ғана ... дербес
сәйкестендіру коды бар. Карточкасын жоғалтып алса, ... ақша ... ... ... ... - ... ... ақшасын
жоғалтпайды;
- сауда ұйымы үшін: пайдаланылатын қолма-қол ақшаның көлемін азайтуға
мүмкіндік береді.
Олар екі түрлі болып келеді:
Дебеттік карточка - ... шот ... ... ... ... және ... ... көрсететін сауда үйлерінде, мейрамханаларда
және т.б. ... ... ... ... мен ... үшін есеп ... беретін төлем құралы.
Қазіргі кезде көптеген эквайер банктеріміз ірі сауда үйлерімен өзара
жасаған ... ... ... ... ... көздеп отыр.
Мұндай карточкалардың иелері ... ... ... сауда жасағанда
белгілі бір жеңілдіктерді пайдаланады [5].
Ол үшін сауда ... POS ... ... ... Pos - ... ... ... қызмет көрсететін кәсіпорында банктік карточкаларға
қызмет көрсетуге арналған құрылғылары орнатылады.
Кредиттік карточка - оның ... мен ... иесі ... ... ... ... көлемінде тауарлар мен қызметтер үшін
төлемді жасауға, не қолма-қол ақша алуға арналған ... ... ... сауда айналымында және қызмет көрсету
сферасында қолданылады. Қазіргі уақытта несиелік карточкалардың ... ... ... ... ... ... ... алуға
арналған, туризм және ойын-сауық шараларын төлеуге арналған. Біршама
кеңінен таралған ... ... ... ... ... ... қолданылып жүрген карточкалар қолданылу аясына
қарай екі түрге бөлінеді:
Банктік карточканың мынадай өзіне тән реквизиттері бар:
- ... ... ... яғни бір ... аумағында қолданылатын
төлем карточкалары;
- халықаралық, яғни әлемдің банктік тәжірибеде еркін қолданылатын төлем
карточкалары.
Тәуелсіз алған ... ... ... рет 1992 жылы Әлем банк
кредитік карточкаларын шығарды. Кейіннен Халық банктің ... ... ... ... ... ... ... мынадай локалдық
карточкаларды, соның ішінде Алтын карточкасын – Қазақстан Халық банкі ... ... ... ... АҚ, SmardAlemCard карточкасын - ... АҚ, ... ... ... АҚ пен Каспий банкі АҚ ... ... ... ... ... бірге екінші деңгейдегі банктер
халықаралық төлем ... ... ... ... ... айналысқа
мынадай карточкаларды шығаруда: «American Express International», «Europay
International», «Diners Club ... «Vіsa ... және ... карточкаларымен есеп айырысулар слиптің комегімен жүзеге
асырылады.
Слип (Pos-терминал немесе банкоматтың түбіртегі) - ... ... ... ... ... есеп ... құжаты.
Слип мынадай көрсеткіштерді қамтиды:
- pos немесе банкоматтың идентифкаторы;
- операцияның жасалған күні;
- операция сомасы және валютасы;
- ... ... ... ... ... ... банктік карточканың өзіне тән белгілерері;
- слипте карточканы ұстаушының қолы.
Авторизациялау екі ... ... және ... режимінде
жүзеге асырылуы мүмкін.
«Он-лайн» режимі (ағыл. On-line – ... ... ... - ... ... арадағы электронды немесе телефон байланысы арқылы
немесе магнитті штрихті картаны көмегімен жасалатын ... ... ... ... алу үшін эмитент банкпен арада байланыстың болуы
қажет.
«Офф-лайн» режимі (ағыл. Off-line - ... - ... ... ... ... немесе телефон байланысты қажет
етпейтін, яғни чипті (микросхемалы) картаның көмегімен жасалатын операцияны
білдіреді
Эквайрер банк - банктік ... ... ... ... Pos-терминалдармен есеп айырысуды жүзеге асыратын банк.
Қазақстанда 2000 жылдың аяғында ҚР Ұлттық ... ... ... қоғам формасында «Процессингтік орталық» құрылды. Мұндай
ұйымды құрудың басты мақсаты Қазақстанда төлем ... ... ... ... ... ... орталық - төлем жүйесінің технологиялық ядросы болып
саналатын ... ... ... ... ... қызметтерді атқарады:
- төлем карточкалары бойынша транзакцияларды өңдеп, қажетті құжаттарды
дайындау;
- төлем жүйесіне қатысушы банктер ... ... есеп ... ... ... ... ... карточкаларын, соның ішінде халықаралық төлем карточкаларын
пайдалану ... ... ... ... ... ... төлем жүйесіне қатысушы банктердің үстеме шығыстарын азайту ... ... ... мен ... ... ... жабдықтаушылар арасынан байланыстыру жұмыстарын
ұйымдастыру;
- ... ... ... және ... ... ... ... карточкаларын қабылдау торабын ұйымдастыру.
Салық кодексінің 645-бабына сәйкес «Қазақстан Републикасының аумағында
сауда операцияларын жүзеге асыру немесе қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ақшалай есеп айырысу міндетті түрде
бақылау-касса машиналарын қолдану арқылы жүргізіледі».
Бұл ретте ... ... ... 3-тармағында былай делінген: «Сауда
операциялары немесе қолма-қол ақша арқылы қызмет көрсету кезінде ақшалай
есеп ... ... ... ... ... мен қызмет көрсетуді төлеу
терминалдары модельдері мемлекеттік тізілімге ... ... ... ... 1 ... ... қолданысқа енгізілген ҚР Үкіметінің
15.12.2004 ж. №1328 Қаулысымен ҚР ... ... ... ... (қызметтер көрсету) кезінде төлем карточкаларын ... ... ... ... ... ... көрсету) ұйымдарының тізбесі
бекітілгенін есте сақтаған жөн.
Бүгінгі күні ҚР ... ... ... ... ... жады
бар бақылау-касса машиналарының мемлекеттік тізілімі POS - ... ... ... фискалдық жады бар бақылау касса машиналардың
модельдерін қамтиды, бұл бақылау ... және ... ... күні ... карточкаларын шығаруға мынадай банктеріміздің
лицензиясы бар: ... ... ... АҚ, ... банкі» АҚ,
«Казкоммерцбанкі» АҚ, «Алматы сауда-қаржы ... АҚ, ... ... ... АҚ, ... ... АҚ, ... АҚ, «Еуразия банкі»
АҚ, «Темірбанк» АҚ.
Отандық банк ... ... ... ... ... ... ... банк қызметі - бұл банктік карточкаларды және электрондық
ақша ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
қор құндылықтарымен жасалатын биржалық операцияларды жүзеге асыруда ... ... ... ... ... мекемелердің электрондық
қызметтері.
Электрондық қолма-қолсыз есеп ... ... - Банк пен ... ... ... ... сондай-ақ олардың орындалысын
бақылау жасауға арналған есеп айырысу жүйесі.
Мұндағы есеп айырысу операцияларының жылдамдатылу қағаз формасындағы
құжаттардың ... ... ... байланыс жолдары арқылы жеткізілетін
олардың электрондық үлгілерімен ... және ... ... ... өңдеу нәтижесінде жүзеге асады.
Мұндай жүйелердің техникалық негізіне құжатты әр түрлі санкцияланбаған
құбылыстардан қорғайтын ... ... ... шифрлау жүйесі мен
электрондық сандық ... ... Банк пен ... ... ... ... ... ішкі жүйесі арқылы жүзеге асады.
Электронды сандық қолтаңба - банк пен ... ... ... ... ... ... ... және ондағы
мәліметтердің шынайылығын растайтын, ... ... ... толық кепілдік беретін және есеп айырысу процессінде үшінші бір
тұлғаның араласуына жол бермейтін санмен құпияланған таңбалар. ... ... ... ... ... қолы және мөр қою үлгісі бар
карточкаға ... ... ... ... ішкі ... мынадай қызмет атқарады:
- төлем құжаттарын даярлау;
- қол қою және жіберу;
- құжаттарды және банктен берілетін шоттың көшірмесін қабылдау;
- құжаттарды қарау және мөр ... ... ... жүргізу.
Электрондық қолма-қолсыз есеп айырысу жүйесінде қолданылатын
құжаттарға мыналар жатады:
- клиенттің төлем ... ... ... ... ақша ... түскендігі туралы хабарлама;
- клиенттің шоттары бойынша көшірме.
Клиенттің жіберген құжаттарын қабылдай отырып, банк ... ... ... қолтаңбаның сәйкестігін және құжаттың дұрыс толтырылуын
автоматты түрде тексереді.
Home-banking - ... ... есеп ... ... арқылы және үйінде отырып банктік операцияларды жүргізуге
мүмкіндік беретін халыққа арналған банктің ... ... ... ... компьютерлер жүйесіне қосу арқылы банк
клиенттері мынадай қызметтерді пайдалана алады:
- ағымдағы күндегі шот балансын алу;
- ... бір ... ... ақша қаражаттар қозғалысының есебін алу;
- ақшалай аударымдар мен ... ... ... және өзге ... ... ... эмитент
компаниялардың қызметін төлеу;
- бағалы қағаздармен операциялар жүргізу.
Интернет банкинг - Internet banking - ... ... ... пайдалану арқылы клиенттерге банктің операцияларын пайдалануға
мүмкіндік беретін банктің электрондық ... ... ... ... және жеке тұлғаларға арналған
Интернетті пайдалану арқылы клиенттер мынадай банк ... ... ... ... мен ... ... валютаны сатып алады және сатады,
карточкалық шоттарына қаражат сала алады, шоттың көшірмесін алады.
Қазіргі кезде отандық ... ... ... ... ... жылдам ақшалай аударымдар жасау біршама дамып отыр.
Ондай ... ... Western Unіon ... ... жатады. «Western
Unіon» сөзінің қазақ тіліндегі аудармасы ... ... ... ... Unіon 1871 жылы ... ... корпорация және оның
бүгінгі күні жер шарының 180 елінде 80 мыңнан астам өкілдері ... ... Unіon ... ... ... ... бар:
- ерекше банк қызметі, ақшалай қаражатты жөнелтушіге және оны алушыға
банктік шот ашудың ... ... ... ... ... жылдамдығы 5-10 минут;
- қауіпсіз, жөнелтуші туралы нақты мәліметтерді білсеңіз, аударымды ала
аласыз;
- қол жетімділік, жер ... кез ... ... ... ... ... компания әрбір аударымға компания кепілдік береді.
Western Unіon жедел аударымы банктің тек жеке тұлғаларға көрсетілетін
қызметіне жатады.
Қазақстанда Western Unіon халықаралық корпорация ең ... ... ... АҚ ... ... Unіon ... ... жүйесі бойынша ақшалай аударым жасау шарты
мынадай:
- жеке куәлігін немесе төлқұжатын көрсету керек;
- СТТН болуға тиіс;
- алушының аты-жөнін көрсету;
- ... ... ... ... ... оған қол қою ... ... соманы банкке тапсыру.
Сонымен бірнеше минуттардан соң аударылған ... ... ... ... ... ... Банк ... аударымды жасағаны үшін
аударым сомасына қарай комиссиондық сыйақысын алады.
Western Unіon жедел аударым жүйесі бойынша ... ... алу ... жеке ... ... ... ... керек;
- СТТН болуға тиіс;
- ақшаны жөнелтушінің аты-жөнін, қаласын, елін, аударым сомасын көрсету
қажет;
- «ақшаны алу» ... ... ... оған қол қою ... «ақшалай аударымды алуға қосымша» құжат формасын толтырып, оған қол
қою керек.
Сонымен қатар банк операторы Western Unіon ... ... ... ... аударым жасалғандығын тексереді және ақпарат нақтыланған
жағадайда ақшалай аударымды алушаға тиісті сома ... ... ... ақшалай аударымды алушыдан аударым жасалған
бақылау номерін сұрауы мүмкін, егер ... ... ... ... ... ... жағадайда. Бұл номер негізінен операторға компьютерден
ақшалай аударымды алушының аты-жөнін тез іздеп табу үшін қажет.
Бүгінгі күні Western Unіon ... ... ... бірқатар банктермен келісім жасаған. Олардың ішінде бұл
жүйенің қызметін алғаш көрсетуші «Банк ... ... ... негізінде мысалға, ... ... ... ... АҚШ ... ... ... жасаудағы
тарифтері белгіленеді.
Сонымен қатар, отандық банктеріміз тәжірибесінде жеке ... ... шот ... ... ... жедел аударымдар жасау қызметі
көрсетіледі. Мұндай жедел аударымдарды осы қызметті көрсететін ... ... ... ... теңгеде алуға болады.
Мұндай жедел ақшалай аударымдардың өзіндік ерекшеліктері бар және оны
аударым жасау немесе алу шарттарынан байқауға ... ... ... ... шарты мынадай:
- Жеке куәлігін көрсету керек; СТТН болуға тиіс; Алушының аты-жөнін
көрсету; ... ... ... ... ... оған қол қою қажет;
Жөнелтетін соманы банкке тапсыру.
Сонымен бірнеше минуттардан соң ... ... сол ... ... жерлерде алушыға төленеді. Банк ақшалай аударымды
жасағаны үшін аударым сомасына қарай комиссиондық сыйақысын алады.
Жедел аударым бойынша ... ... алу ... ... ... ... ... СТТН болуға тиіс; Ақшаны жөнелтушінің аты-
жөнін, қаласын, ... ... ... ... ... «Ақшаны алу» құжатының
формасын толтырып, оған қол қою керек; Сонымен банк операторы жедел ... ... ... ... жасалғандығын тексереді және ... ... ... ... алушыға тиісті сома беріледі.
Кей жағдайда банктерде ақшалай аударымды алушыдан аударым жасалған
бақылау номерін сұрауы мүмкін, егер ... ... ... ... ... хабарлаған жағдайда. Бұл номер ... ... ... ... ... ... тез ... табу үшін қажет.
1.3 «ALEM LTD» ЖШС технико-экономикалық сипаттамасы
«ALEM LTD» ... ... ... (ары ... ... Республикасының Азаматтық кодексіне 22.04.1998ж 220-1. «Шектеулі
және қосымша жауапкершіліктегі серікіестіктер ... ... ... сәйкес құрылып іс - әрекет етеді және өз қызметінде
жоғарыда ... ... мен осы ... басшылыққа алады.
Серіктестік заңды тұлға болып табылады және Қазақстан Республикасының
қолданып жүрген заңнамасына және ... ... ... ... асырады.
Осы қызметін жүзеге асыру үшін қаражат тарту мақсатында акциялар шығаратын
және акционерлердің мүдделеріне сәйкес ... табу ... ... ... ... ... тұлға болып табылады. Өзінің қаржылық және
өндірістік қызметі шаруашылық дербестік негізінде жүзеге асырылады.
«ALEM LTD» жауапекршілігі ... ... бас ... ... - ... 480089, Алматы қаласы, Медеу ауданы, Достық даңғылы, 341 үй.
Серіктестік қызметінің негізгі түрі болып тауарлар мен ... және ... ... сату табылады. Серіктестік қызметкерлерінің
орташа тізімдік саны 250 адам.
Серіктестік ... ... ... ... ... ... акционерлердің мүдделеріне сәйкес табыс табу болып табылады.
«ALEM LTD» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі кәсіпорын ... ... ... ... іске асыру болып табылады [6], соның ішінде:
- бизнестің пайдалалылығын көтеру мәселесі ... ... және ... ... ... ... ... емес ақылы заң қызметін көрсету;
- детективтік қызмет;
- азаматтық пиротехникалық заттарды өңдеу, өндіру, сатып алу ... ... ... ... ... ... және ... франчайзинг;
- баспа-басылым және полиграфиялық қызмет;
- аудио және бейне материалдарын шығару;
- халық тұтынатын тауарларды өндіру;
- салондарды, кафелерді, барларды және ... ... ... ... ... салынбаған өзге де
қызмет түрлері.
Серіктестіктің жарғылық капиталы 132558 мың теңге.
Серіктестік мынадай жолмен құрылатын мүліктің ... иесі ... ... ... капиталына салған ақшалай және материалды
салымдары (соның ішінде интеллектуалды жеке меншік нәтижелеріне құқық);
- салымдарының өз ... ... ... ... ... табыстан және заңдарымен рұқсат етілген басқадай
негіздемелер бойынша алған мүліктен.
Серіктестікті басқарудың жоғарғы органдары: ... ... ... орган - директор; тексеру органы - тексеру комиссиясы.
Қатысушылардың жалпы жиналысы құзыретіне мыналар жатады:
- серіктестік жарғысын ... ... ... ... капиталының
мөлшерін, орналасқан мекен-жайын, фирмалық атауын өзгерту, немесе ... ... ... серіктестіктің атқарушы органын құру және оның өкілеттілігін
мерзімнен бұрын тоқтату, сондай ақ серіктестікті немесе оның ... ... беру ... ... ... және оның ... ... серіктестіктің тексеру комиссиясының бақылау кеңесінің өкілеттігін
тағайындау және мерзімнен бұрын тоқтату, сонымен ... ... ... қорытындылары мен есептерін бекіту;
- жылдық қаржы есебін бекіту және таза табысты бөлу;
- ішкі ... ... ... тәртібін және бекітілуі жарғы
бойынша серіктестіктің өзге органдарының құзыретіне жатқызылған құжаттардан
басқа серіктестіктің ішкі қызметін реттейтін басқа да ... ... ... ... ... ... ... және
коммерциялық емес ұйымдарға қатысуы жөніндегі шешімдер;
- серіктестікті қайта құру ... ... ... шешім қабылдау;
- тарату комиссиясын тағайындау және тарату баланстарын бекіту;
- серіктестікке қатысушының үлесін күштеп сатып алу ... ... және ... ... ... ... ... жауап береді:
- бухгалтерлік есептің қағидаларын таңдау және оларды біртіндеп
пайдалану;
- негізделген бағалауды және есептеулерді қолдану;
- қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарының (ХҚЕС)
талаптарын орындау және ХҚЕС ... ... ... ... қаржылық
есептіліктің қосымшаларында ашу;
- қаржылық есептілікті даярлау.
Басшылық сондай-ақ мыналарға жауапты:
- Компанияда ішкі бақылаудың тиімді және сенімді жүйесін ... және ... ... ... ... Кез келген уақытта компанияның қаржылық жағдайы туралы
ақпаратты нақтылықтың жеткілікті дәрежесінде ... және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдылығына сәйкестілігін қамтамасыз етуге
мүмкіндік беретін бухгалтерлік есеп жүйесін ұстап ... ... ... ... ... ету үшін ... ... шаралар қолдану.
- алаяқтық фактілерін, қателіктерді және басқа да зиянкестіктерді
айқындау және болдырмау.
Директор алғашқы есептік құжаттарды ... алу ... ... ... ... ... ... бақылау жасалады:
- қызмет етуді бақылау (әрбір шаруашылық операция сәйкесінше
рұқсатталу керек)
- заңдылықты бақылау (әрбір шаруашылық операцияның істегі
заңдылыққа сәкестігін тексеру керек)
- құзыреттерді ... ... ... ... ... мен ... ... міндеттемелер, шаруашылық операциалардың бухгартерлік есебі «1С
– бухгалтерия» бағдарламасына сәйкес ... ... ... ЖШС ... ... ... ... түрлері
Мүлік пен міндеттемелерді түгендеу жылына 1 рет, 1- қарашаға ... ... «ALEM LTD» ЖШС ... ... ... ... ... жасалынады.Түгендеу нәтижелері түгендеу жүргізгеннен
кейін 10 күннен кешіктірілмей шығарылады.
Материалды жауапты тұлғалардың ауысуы «ALEM LTD» ЖШС ... ... ... ... өрт пен ... да төтенше жағдайлар және ХҚЕС
мен ҚР заңдылығымен қарастырылатын басқа да жағдайларда түгендеу міндетті
түрде ... ... ... емес ... оның ... ... ... қатар жарамсыздыққа келген мүлікке бөлек түгендеу жазбалар
жасалады.
Түгендеуде ... ... ... объектілер нарықтық
құнымен, бірақ өзіндік құнынан төлен емес ... ... ... бюджетпен, сатып ... ... ... және ... да ... ... айырысуды түгендеу ... есеп ... ... негізділігін тексеруде бекітіледі.
Бағалы қағаздардың нақты қолда бар екендігін тексеру кезінде ... ... ... бағалы қағаздардың баланста көрсетілген
құнының шынайылығы, бағалы қағаздар ... ... ... есепте көрсетудің уақтылығы мен толықтығы көрсетіледі.
Кассаны түгендеу негізінде түрлер бойынша барлық ақшалай ... ... ... ... ... ... ... беттер
бойынша толық санау жүргізіледі.
Материалды емес активтерді түгендеу кезінде материалды емес активтерді
есепте көрсетудің дұрыстығы мен уақтылығы және оларды қолдануға «ALEM ... ... ... ... ... ... тексеріледі.
Қорларды тексеру нәтижелері бойынша мәліметтер келесі тәртіпте
көрсетіледі:
- қорлар ... ... құн ... есепке алынады.
- жетпей қалған сома материалды-жауапты тұлғаларға жазылады.
Кінәлі тұлғаларды анықталмаған кезде анықталған жетіспеушілік сомасы
шығынға жазылады.
Ақша қаражаттарына ... және ... ... ақша ... ... ... ... ақшаларды қабылдау және беру
реті, кассалық құжаттарды дайындау кассалық ... ... және ... ... ... ... ... туралы жағдайға сәйкес
жүзеге асырылады. Кассирдің есебі күнделікті жасалады.
Өндіріс есебі кезінде қолма-қол ақшалардың ... ... ... ... осы мақсаттағы іс-сапар тұлғаларға
нормасымен;
- операциялық және шаруашылық мақсатта ... ... ... ... чек ... басқа заңды және жеке ... есеп ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттары
үшін аванстық есеп беру мерзімі:
- қызметтік іс-сапарға келгеннен ... 5 ... ... ... - 15 ... іс-сапардағы тәуліктің мөлшері жылсайын Компания
басшылығының бұйрығы мен тағайындалады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... беру кезінде келген күніне валюта ... ... ... ... ... ақша қаражаттары», «Жолдағы ... ... банк ... ақша ... ... қаражаттары», «Жинақтаушы шоттарындағы ақша қаражаттары», «Өзге де
ақша қаражаттары».
Қорлар есебі ХҚЕС 2 ... ... ... «ALEM LTD» ... ... пен материалдар, отын, қосалқы бөлшектер пайдалану мерзімі
12 айдан төлен мүлік, тауарлар, ... ... және ... ... ... қозғалысының аналитикалық есебі 1С-сауда бағдарламасында әрбір
бөлімше ... жеке ... әдіс ... жүргізіледі.
Есепте қорлар тек танудың келесі критерилері болған кезде ғана
сипатталады:
- болашақта аталған ... ... ... ... алу ... ... сатып алуға нақты шығындарды бағалау мүмкіндігі болған кезде.
Қорлар екі шаманың ең томенгісі ... ... ... құн және
сатудың мүмкін болатын таза құны. Оларды есептен шығару орташа өлшенген құн
әдісі бойынша бағаланатын ... құн ... ... ... ... ... ... құны өзіне сатып алу бағасын
көлік шығарып және сатып алу, ... мен ... ... ... қосады. Саудалық жеңілдіктер, орнын толтыру және басқа да ұқсас
баптар сатып алуға ... ... ... кезде алынып тасталынады.
Қорларды сатқаннан кейін олардың баланстық құны тиісті табыс ... ... ... ... сатып алу барлық есепті кезең ішінде қажет болған жағдайына
байланысты жүргізіледі. Жабдықтаушылардан келіп түскен қорларға ... ... тиіс ... ... ... ... т.с.с). тауарларды сату сатып алушылардың сенімхатта және ... ... ... ... ... қалыптасқан шығыс жөнелтпелері
және шот-фактуралары негізінде ... ... күн ... - ... ... 1-ші және ... - ... ай сайын - жасалады.
Негізгі құралдардың есебінде негізгі мәселе болып активтерді ... ... ... ... ... ... және амортизациалық
аударын табылады.
«ALEM LTD» ЖШС негізгі құралдардың есебі ХҚЕС 16 «Негізгі құралдар»
сәйкес ... ... ... ... ... ... үшін
қолданатын, материалды-заттық формасы бар активтер жатады. ... осы ... ... ... бір жылдан көп уақытта қолдану
болжанады.
ЖҒҚ ... ... ... тану ... ... 2 шартты
орындауды қарастырады:
- компания активтермен байланысты экономикалық пайда алуда,
сенімділіктің болуы;
- берілген объектінің бастапқы құны шынайы, сенімді ... ... ... ... ... ... ... ғимрат пен құрылғылар
- канцелярлық машинкалар мен компьютерлер
- машинкалар мен құрал-жабдықтар
- өзгеде активтер.
Егер сатып алынған ... ... ... ... ... ... ... жақсартуға қызмет етсе, онда олар актив
ретінде, салық есбінде көрсетуге жарамаитын болып ескеріледі.
Негізгі құралдардың есебі бас ЖШС ... ... ... ... құны теңгемен есептелінеді.
ЖҒҚ сақтауда бағалау мен есепті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... LTD» ЖШС ... ... құралдары өзіндік құны бойынша
есептелінеді және алғаш танылады.
«ALEM LTD» ЖШС табысының ... ХҚЕС 18 ... ... ... ... есепті кезеңде экономикалық пайданың ... ... ... ... түсуі түрінде немесе міндеттемелердің ... ... ол ... ... ... акционерлер салымдарына
байланысты емес.
Кірістерге компания түсімдері өзге де кірістер ... ... ... бұл қызметкерлердің қарапайым түрінен құралдардың келіп түсуі.
«ALEM LTD» ЖШС кірістері өтеудің әділ құнымен, алынған немесе алынатын
ЖШС кез келген сауда және ... ... ... ... ... үшін ... сату мен және ... ... ЖШС ... ... қолданады, яғни кірістер мен ... ... ... танылады.
Дебиторлық берешек бұл заңды және жеке тұлғалардың ЖШС алдындағы
ақшалай эквивалиетте берілген міндеттемелері, олар әр ... ... ... ... және жеке ... алдындағы міндеттемелер мына жағдайларда
танылады:
- бұрынғы жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... нақты бағалануы мүмкін.
«ALEM LTD» ЖШС есебі мақсатында дебиторлармен кредиторлар мен ... ... ... ... ... алушылар және тапсырыс берушілермен есеп айырысу;
2) Жеткізушілер және мердігерлермен есеп айырысу;
3) Өзге дебиторларлар мен кредиторлармен есеп айырысу;
4) ... есеп ... ... дебиторлық берешек әділ құнмен бағаланады, келісім
бойынша шығындарды қосқанда қаржылық активті шығыру мен ... ... ... ... ... ... өткен талаптар бойынша
кірістерге жатқызылады заңмен бекітіледі.
«ALEM LTD» ЖШС қаржылық есебі бұл есеп беруді ... ... ... ... ... қанағаттандыру үшін тағайындалған есеп оның
нақты талаптарына жауапты.
Жалпы ... есеп ... ... немесе жарияланатын құжаттарда
көрсетіледі, мысалы: жылдық есеп немесе бағалы қағаздар.
«ALEM LTD» ЖШС қаржылық ... ... ... ... ХҚЕС ... есеп ұйым ... қаржылық жағдайымен қаржылық нәтижесінің
құрылыстық көрінісі ... ... ... ... мақсаты ұйымдық
қаржылық жағдайы туралы мәліметтер ... оның ... ... мен ақша ... ... ... экологиялық
шешімдер қабылдау үшін керек мәліметтер береді.
ЖШС қаржылық есеп ... ... ақша ... қозғалысы туралы
ақпаратты қоспағанда есепке алу әдісі бойынша есептегі ережені қолданады.
Ақша қаражаттары ... есеп ... ... ... ХҚЕС ... ... қозғалысы туралы есеп беру» жүргізіледі.
Ақша қаражаттарының қозғалысының есебі ... есеп ... ... меншікті капитал өзгерісі туралы есепті көрсетуге ... ... ... ... ... ... кезеңдегі табыс пен шығын;
- кезеңдегі кірістер мен шығыстар баптары, олар меншікті капиталда
танылады, бұл баптың қорытынды сапасы.
- меншікті ... ... ... ... есеп ... мен ... ... ол халықаралық стандартқа сәйкес
танылған.
Қаржылық талдауды жасау мерзімі: тоқсандық, жылдық.
Өткен есепті ... ... ... өткен кезеңдегі қателер
компанияның қаржылық есебінің бір немесе одан да көп өткен ... ... ... ... ... қолданылмау немесе дұрыс
қолданылмау нәтижесінде пайда болған маңызы өте жоғары ақпаратта қаржылық
есепте өткен ... үшін ... Оны ... ... сенімді деп
қарауға болмайды.
1 кестеде серіктестіктің негізгі ... ... ... ... ... аналитикалық есептеулерден келе, бұл берілген
кәсіпорында ... ... ... ... мөлшері 302777109 теңгеге
немесе ... ... ... 42,14% ... ... ... түскен табыс жоғарлағанмен жалпы пайда сомасының ... ... ... ... ... ... ... кеткен
шығындардың шамасы да 744326607 теңгеге көбеюі жалпы пайданы азайтқан.
Бірақ қаржылық есептіліктің нәтижелеріне қарасақ ... ... ... ... мөлшері 340648170теңгеге қысқарған. Бұған ... ... әсер ... Атап ... ... ... 578501707 теңгеге өскендігін
анықтадық. Осы қаржылық көрсеткіштердің ... ... ... ... ... әкеп ... 1 - «ALEM LTD» ... шектеулі серіктестігінің қаржы-
шаруашылық қызметінің негізгі көрсеткіштері.
|№ |Көрсеткіштер ... беру ... жыл ... |Өсу ... | ... | | |% |
|1 ... ... ... |302777109 |42,14 |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
|2 ... өзіндік құны |785757810 |41431203 |744326607 |90,09 |
|3 ... ... ... ... |-441548890|-65,23 |
|4 |Әкімшілік шығындары ... ... ... |
|5 ... ... ... ... |
|6 |Негізгі құралдар құны |967985066 |1168031405 |-200046340|-17,12 |
|7 ... ... |250 |240 |10 |4,17 |
| ... саны | | | | |
|8 ... ... ... |247161627 |8,35 |
|9 |Қысқа мерзімді активтер |614233247 |509407933 ... |20,57 ... |Қор ... (1\6)|1,05 |0,61 |0,44 |72,13 |
|1 - ... ... ... ... ... беру |Өткен жыл |Ауытқуы |Өсу қарқыны|
| | ... | | |% ... |Қор ... ... |0,61 |0,44 |72,13 ... ... ... (1\7) ... ... ... |
| | | | |2 | ... ... |-11,29 |-0,72 |-12,01 |-1468 |
| ... % | | | | ... ... |0,32 |0,24 |0,08 |33,33 |
| ... рет | | | | ... ... 6,8 ... негізінде жасалған.
Кәсіпорынның қор қайтарымдылығы жыл басымен салыстырғанда 0,44 немесе
72,13 % жоғарлаған. Ол «ALEM LTD» жауапкершілігі ... ... ... құралдарын тиімді пайдаланғанын көрсетіп отыр. Жұмысшылардың
тізімдегі саны өткен жылы 240 адамды құраса, есепті жылда бұл көрсеткіш ... ... Яғни ... саны 10 адамға көбейді. Жұмысшылардың саны
көбейгенімен бір ... ... ... ... ... ... ... жылмен салыстырғанда есепті жылы 0,24 ретті
құраса, жыл соңында 0,32 ретке ұлғайғайып ... Оған әсер ... ... ... ... ... табыстың өсуі. Бұл талдауда жағымсыз фактор болып
активтер рентабельділігінің төмендеуі ... Оған таза ... ... кетуі әсер еткені байқалады.
Қорытындылай келгенде, бұл «ALEM LTD» ЖШС компаниясының ... ... ... нарықта өзінің орнын ұстап тұру үшін қаржылық саясатын
қайтадан қарап, табысты көбейту мақсатымен жаңа ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының есебін ұйымдастыру
2.1 Ақша қаражаттары операцияларын нормативті - ... ... ... ... ... (ерекше бөлім) 739-755
баптарында (2011.10.02. ... ... мен ... ... ... етуді шектеу, клиенттің келісімінсіз ақшаны алып қою,
клиенттiң ақшасын алу ... банк ... ... ... ... ... банктiк қызмет көрсетуi, клиенттерге ... ... ... ... үшiн ... банктiк шот шарты және
банктік шот шарты бойынша банк орындайтын операциялар, клиенттiң ақшасына
билiк ету және банк операцияларына ... және т.б. ... ... ... мен азаматтардың банктердегі ақшаcына тыйым салу
мерзімі тиісті істерді жүргізу үшін Қазақстан Республикасының ... ... және ... іс жүргізу заңнамасында белгіленген мерзімдерден
аспауға тиіс ... банк ... ... ... операцияларын тоқтата тұру
Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгіленген тәртіппен және
жағдайларда жүргізіледі.
Клиенттің банк ... ... ... ... ... ... ие ... мемлекеттік органдардың өкімі уәкілетті мемлекеттік
органдардың немесе лауазымды адамдардың тыйым салу туралы шешімі негізінде
тыйым салынған ақша ... ... банк ... ... ... салу ... ие уәкілетті
мемлекеттік органдардың немесе лауазымды адамдардың банк уәкілетті
мемлекеттік органдардың ... ... ... тұру ... ... қабылдағаннан кейін ұсынылған шешімдері, осы баптың 7 тармағында
белгіленген жағдайларды қоспағанда, осындай өкімнің күші ... ... ... ... ... ... қабылданған уәкілетті мемлекеттік органдардың
немесе лауазымды адамдардың тыйым салу ... ... және ... ... ... ... операцияларын тоқтата тұру құқығына ие уәкілетті
мемлекеттік органдардың өкімдерін орындауы талап ... ... ... атқару құжаттарын орындау мақсатында тыйым салынатын ақша сомасы
шегінде тоқтатыла тұрады.
Талап қоюды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... банк ... ... біреуден көп тыйым салу кезінде олар
банктің оларды қабылдау кезектілігі тәртібімен орындалуға жатады.
Заңды тұлғалар мен азаматтардың ... және банк ... ... ... ... өзге де ұйымдардағы ақшаларын олардың
келісімінсіз алып қою тек қана заңды ... ... сот ... ... Қазақстан Республикасының Салық кодексінде, кеден одағының және
(немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасында және ... ... ... ... және ... ... туралы заңнамалық актілерінде көзделген жағдайларда жүргізілуі
мүмкін.
Клиенттiң банктегi ақшасы ... ... ... талапты
қанағаттандыру үшiн жеткiлiктi болған жағдайда, егер заң актiлерiнде өзгеше
көзделмесе, ақшаны алу клиенттiң немесе өзге ... ... ... ... ... кезектiлiк) жүзеге асырылады.
Клиенттiң банктегi ақшасы клиентке ... ... ... үшiн ... ... ... банк сомасы аталған талапты
қанағаттандыруға жеткiлiктi, клиенттің ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, Қазақстан Республикасының заң
актiлерiнде көзделген жағдайларды ... банк ... ... ... ... ... ... бiрiншi кезекте адам өмiрi мен денсаулығына келтiрiлген зиянды ... ... ... ... өтеу жөнiндегi талаптарды
қанағаттандыруды көздейтiн атқарушы құжаттар ... ақша алу ... ... ... ... шарты жұмыс iстейтiн адамдармен жұмыстан шығу
жәрдемақыларын төлеу және еңбекақы төлеу жөнiндегi, авторлық шарт бойынша
сыйлықақы ... ... ... зейнетақы жарналарын жинақтаушы
зейнетақы қорларына және мiндеттi әлеуметтiк ... ... ... қорына аудару жөнiндегi мiндеттемелерi бойынша есеп
айырысу үшiн ақша алуды көздейтiн атқару ... ... ақша ... үшiншi кезекте клиенттiң бюджет алдындағы мiндеттемелерi бойынша
ақша алу жүргiзiледі;
4) ... ... ... да ... талаптарын қанағаттандыру
көзделген атқарушы құжаттар бойынша ақша алу жүргiзiледi;
5) бесiншi кезекте ... ... ... да ... үшін ... ... тәртiбiмен ақша алу жүргiзiледi.
Бiр кезекке жататын талаптар ... ... ақша алу ... ... уақыты бойынша кезектiлiкпен жүргiзiледi.
Азаматтық кодекстің 747 бабына сәйкес банктiк шот шарты ... ... ... ... ... ... ... түсетiн ақшаны
қабылдауға, клиенттiң клиентке ... ... ... ... ... аудару (беру) туралы өкiмдерiн орындауға және банктiк шот
шартында көзделген басқа да ... ... ... шот ... ... ... немесе ол көрсеткен адамға
клиенттiң банктегi ақшасына есеп ... ... ... ... ... ... бiр ыңғайландырылған дербес коды берiледi.
Клиенттiң бiр iзге түсiрiлген дербес кодын ... жою, ... ... есеп ... ... ... ... белгiленедi.
Заңды тұлғалар мен азаматтар қызмет көрсету банктерiн өз ... және олар ... шот ... бiр ... де, ... ... де
жасауға құқылы.
Егер заң актілерінде немесе тараптар келісімінде өзгеше ... шот ... ... ... ... шот ... жазбаша түрде жасалуға тиiс.
Банк клиенттiң банктегi ақшасын алып қоюды егер заң актiлерiнде немесе
банктiк шот шартында өзгеше көзделмесе, ... ... ... ... заңдарда немесе банктiк шот шартында өзгеше көзделмесе, ... ... ... ... ... мен бақылауға және оның өз
қалауынша ақшаға билiк ету ... ... ... шек ... құқығы
жоқ.
Егер ақшаны азамат салған болса, банктегi ... ... ету ... ... өзi, не ол осы ... сенiп берген адам пайдаланады.
Егер ақшаны заңды тұлға салған болса, банктегi ақшаға билiк ... осы ... ... ... және ... ол ... ... өзге
адамдар пайдаланады.
Банктегi ақшаға клиент атынан билiк етудi жүзеге асыратын ... ... ... ... және ... көзделген құжаттар ұсыну
арқылы расталады.
Банктiк шот шартында банктегi ақшаға билiк етудiң тәртiбi белгiленуге
тиiс. Мұндай тәртiпке қойылатын ... ... ... ... шот шартына сәйкес банк:
1) клиент талап еткен кезде ақшаның болуын қамтамасыз етуге;
2) клиенттiң пайдасына түскен ақшаны қабылдауға;
3) клиенттiң үшiншi тұлғалардың ... ақша ... ... ... ... ... егер бұл Қазақстан Республикасының заңнамалық
актілерінде және (немесе) банктiк шот шартында көзделсе, клиенттiң ... қою ... ... ... ... шот шартында белгiленген тәртiп бойынша клиенттен қолма-қол
ақша алуды және оған берудi ... ... ... ... етуi ... клиенттiң банктегi ақша сомасы және
жүргiзiлген операциялар туралы ақпаратты шартта көзделген тәртiппен беруге;
7) клиентке ... ... және ... ... ... айналым дағдыларында көзделген өзге де банктік қызмет көрсетуге
мiндеттi.
Банк клиенттiң пайдасына ... ... ... ... ... ... алып ... немесе оның ақшасын берудi, егер ... және ... ... ... ... Ұлттық Банкi
шығарған нормативтiк құқықтық актiлерде өзге мерзiмдер көзделмесе, оның бір
ізге түсірілген дербес коды бойынша ... ... ... келiп түскен
күннен кейiнгi келесi күннен кешiктiрмей, сондай операцияларды көрсете
отырып ... ... 751 - ... ... ... ... үшiн банк шартта
белгiленетiн мөлшер мен тәртiп бойынша сыйақы төлейдi.
Бухгалтерлік есеп және аудит ... ... ... ... ... Сараптама кеңесі (28 желтоқсан 2005ж. №5 ... ... ... ... 1 ... ... ұсыну»
қолдану бойынша әдістемелік нұсқаулықты қолдануды ұсынады. Онда қаржылық
есептіліктің негізгі элементтері ... және ... ... Осы ... ... ... есептіліктің негізгі элементтерінің
бірі активтер болып табылады.
Қазақстан Республикасының 28 ақпан 2007 жылғы №234-111 «Бухгалтерлік
есеп және қаржылық ... ... ... ... ... дегеніміз -
жеке кәсіпкер немесе ұйымдармен бақылауындағы өткен оқиғалардан туындаған,
болашақта экономикалық пайда әкеледі деп күтілетін ресурстары. ... ... ... және ұзақ ... ... ... [10].
Активтер қысқа мерзімді активтер ретінде жіктелінеді, егер:
- егер ұйымның операциялық ... ... ... ... ... ... үшін, не болмаса сату үшін оларды ұстау мүмкіндігі болжамданса;
- оларды сату үшін және ... 12 ай ... ... болжамданса;
- олар актив болып ақша түрінде болып табылса.
Барлық басқа активтер ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... үлес ... ақша қаражаттары
алады.
Ақша қаражаттарын ұйымдастыруды Қазақстан республикасы Ұлттық банкісі
реттейді. ... ... ... туралы» есеп беру ХҚЕС 7 сәйкес
жүргізіледі. Ұлттық банкінің нормативтік құжаттарының ... ... ... ... ҚР «Ақша қаражаттарының төлемі және ауыстыру» туралы 29 шілде
1998 жылғы №237-1 (өзгертулер мен толықтырулармен қоса) ... «ҚР ... ... ... ... және ... қолма - қолсыз төлеу және ауыстыруды жүзеге асыру
Ережесі» ҚР Ұлттық банкісі Басқармасының 25 сәуір 2000 ж. ... «ҚР ... ... шот ... ақша ... қолма - қолсыз
төлеу және ауыстыруды жүзеге асыру Ережесін бекіту туралы» ҚР
Ұлттық банкісі ... 13 ... 2000 ж. №395 ... «Клиентпен қызмет көрсетуші банк арасындағы ақаша қаражаттарын
қолма – ... ... және ... ... асыру Ережесін
бекіту туралы» ҚР Ұлттық банкісі Басқармасының 25 қараша 2000 ж.
№433 Қаулысы;
- «ҚР - мемлекеттік ... ... ... - ... ... жіктемесі» ҚР Ұлттық банкісі Басқармасының
15 қараша 2000 ж. №388 Қаулысы.
2.2 Кассадағы және ағымдағы банктік шоттардағы ақша ... ... LTD» ЖШС ... қолма - қол есеп айырысулар арқылы
тауарларды сату, қызметтер көрсету және ... ... ... ... түсімдердің үлкен сомалары күнде түседі және жиналады.
Қолма-қол ақшаларды қабылдап алу, сақтау және беру, ... ... ... ... ... Қаржы Министрінің
«Мемлекеттік мекемелерде кассалық операциялар жүргізу туралы» 2000 ... ... №195 ... (2007 ... 03 сәуірдегі №103 бұйрығына сәйкес
өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... ... халық
шаруашылығында кассалық операцияларды жүргізудің тәртібімен белгіленген.
Бұл тәртіпті сақтау жауапкершілігі мекеме ... бас ... ... жүктеледі.
«ALEM LTD» ЖШС кассасындағы қолма-қол ақшалар қалдықтарының
белгіленген мөлшерлерден тыс ... ... банк ... келісілген
тәртібі мен мезгіліне сәйкес шоттарға аудару үшін банкке өткізу міндетті.
Олар өз ... ... ... ... тыс ... еңбекақы, жәрдемақы, зейнетақы және оқуақы төлеу үшін және ... ... ақша ... ... ... үш ... ... аспайтын
мерзімінде ғана сақтауға құқығы бар.
Банкпен келісу бойынша бұл мерзім бес жұмыс күніне ... ... Бұл ... ... кейін төленбеген (депоненттелген) еңбекақы
банкке өткізілуі керек, кейін депоненттердің бірінші талаптары ... ... ... ... үшін ... ... ... түседі.
Кассалық операцияларды жүргізу үшін мекеме штатында кассир қызметі
қарастырылуы тиіс, ол қабылдап алған барлық құндылықтардың ... ... ... ... ... ... алу ... оның міндеттерін атқаруды басқа
қызметкерлерге жүктеу мекеме ... ... ... ... тағайындау, сондай-ақ оның міндеттерін басқа қызметкерге
жүктелгені ... ... ... ... ... ... ... өздері
дербес дайындаған және бекіткен «Кассалық операцияларды ... ... ... ... онда ... ... ... кассадағы ақшалар мен басқа да құндылықтарды қабылдап алу, сақтау
және беру тәртібі қарастырылған.
Мекеме басшысы кассирмен ... ... ... ... да, одан ... ... үшін ... жеке
материалдық жауапкершілігі туралы жазбаша міндеттеме алады және «Кассалық
операцияларды жүргізу ... ... ... ... ... алады.
Бұл міндеттеме кассирдің жеке ісінде сақталады.
Кассирге өзінің тапсырылған істі ... ... ... ... ... рұқсат етілмейді. Кассирді уақытша ауыстыру ... ... оның ... ... ... ... ... бұйрығы бойынша
тұлғаға міндеттеледі де, одан әкімшілік, өз кезегінде, ... ... ... ... жазбаша міндеттеме алады. Мұнда кассир
қызметін ... ... бас ... ... өкілетті тұлғасының
қатысуымен қызметтен кететін кассирдан барлық құндылықтарды кесім бойынша
қабылдап алады. Осылай ... ... ... ... ... бөлмесі бөлек және кассаларды техникалық нығайту және күзет-
өрт белгі (сигнал) беру құралдарымен жабдықтау жөніндегі талаптарға ... ... ... ... жүргізген уақытта кассаға кіретін
есік ішкі жағынан жабық болуы керек. ... ... оған ... ... кіруге рұқсат етілмейді.
Барлық қолма-қол ақшалар мен құнды қағаздар, әдеттегідей, сейфтерде
(өртенбейтін ... ал ... ... - ... шкафтарда сақталады да,
жұмыс аяғында кассир кілтпен жауып, өзінің сургуч ... ... ... ... мен ... кассирде сақталады да, кассирге оларды
уәдеслескен ... ... ... адамдарға беруге немесе есепке
алынбаған дубликат дайындауға тыйым салынады.
Кассирдің сүргі ... ... мен ... ... ... қосымша данасы мекеме басшысында сақталады. Оларлы тоқсанына
кемінде бір рет мекеме басшысы тағайындаған ... ... ... ... ... рәсімделеді. Кілттер жоғалған жағдайда мекеме басшысы
оқиға туралы ішкі ... ... ... ... осы ... тән емес ... ақшалар мен басқа да
құндылықтарды сақтауға тыйым салынады.
Касса бөлмесін және сейфтерді ашу алдында ... ... ... ... және ... ... ... мұқият қарап шығуға
міндетті. Мөрлерді алып тастау, ... ... және ... ... ... бүлдіру байқалған кезде кассир бұл туралы мекеме
басшысына дереу хабарлауға міндетті, ол өз кезегінде болған ... ... ... ... мәлімдеме білдіріп қоюы керек.
Кассалық операцияларды статистика ... ... ... ... ... рәсімделеді және меншік түрлері ... ... ... ... ... ... тиіс.
«ALEM LTD» ЖШС кассалары қолма-қол ақшаларды қабылдауды ... ... ... бойынша жүргізіледі. Ол бухгалтерияда жазылады да,
Кіріс және ... ... ... ... ... ... нысаны)тіркеледі
де, одан кейін бас бухгалтер немесе оған ... ... қол ... ... ... мен ... ... нысандары төменде келтірілген. Тіркеу
журналы кіріс және шығыс касса ордерлеріне жеке ашылады. Онда ... ... күні мен ... ... ... ... берілгені
жазылады.
Кіріс касса ордерлерінде ақшалар кімнен және не үшін алынды, олардың
сомасы ... және ... ... ... ... ... сілтеме
жасалады. Касса ордері тіркеуден және бас бухгалтер қол ... ... үшін ... ... ... де, онда ... оның ... бас бухгалтердің қолының бар екенін мұқият тексереді де, кіріс
касса ордері мен түбіртекке қол қояды. Кассаға ақша ... ... ... ... ... ... тұлғалардың қолымен және ұйымның мөрімен
бекітілген кіріс касса ордерінің жыртылмалы түбіртегі беріледі. Ақшалар
кіріс касса ... ... тек ... толтырған күні ғана қабылданып
алынады.
Теріс пайдалануды болдырмау мақсатында кіріс касса ордерлерді кассаға
беру үшін ақша өткізген ... ... ... ... ... ... (ағымдағы және басқа да шоттардан) қолма-қол
ақшалар ... ... ... Чектік кітапшаларды толтыру ережелеріне сәйкес
ақшалық чек бір данада толтырылады.
Одан кейін ... бас ... ... ... ... де, өзі қол қойып, басшыға қол қоюға береді, содан кейін мөр
басылады.
Мекеме кассирлерінің ақшалай ... мен ... ... ... «Ақша белгілерінің төлемдігін анықтау белгілері және ережелері» ... ... ... міндетті. Бұл құжатпен анықталған: төлемдік
белгілері, төлемдік банкноттың рұқсат етілген бұзылулары, ... ... ... ақша ... ... тәртібі.
Чектер бойынша алынған қолма-қол ақшалар кассаға кіріс касса ордерін
жазу арқылы кіріске ... ... да сол ... ... кассир қол
қойылғаннан кейін бухгалтерияға бақылау және банктің тиісті ... үшін ... ... ... ... оларды алмастыратын құжаттарға ақшаларды
алғаннан кейін кассир дереу қол қояды, ал оған тіркелген құжаттар міндетті
түрде ... ... ... ... ... «Алынды» мөртабанымен жойылады.
Бұл оларды қайта пайдалану мүмкіндігін болғызбайды.
Мекеме кассасынан қолма-қол ақшалар Шығыс ... ... ... ... төменде келтірілген) немесе тиісті рәсімделген шығыс касса
ордерінің деректемелері бар арнайы мөртабан қойылған ... да ... ... ақша ... ... ... негізінде беріледі.
Ақша беруге толтырылған барлық құжаттарға мекеме басшысы мен ... ... оған ... тұлғалар қол қоюы қажет. Егер шығыс касса
ордерлерге тіркелген құжаттарда (тізімдемелерде, өтініштерде, шоттарда ... ... ... ... ... қолы болса, онда оның қолы ... ... ... ... мекемесінен еңбекақы уақытша еңбекке ... ... ... ... және ... ... үшін ... алғаннан кейін
белгіленген үш жұмыс күні өткеннен соң төлем ... ... ... ... ... ... ... деген мөртабан
қойылады немесе қолдан жазу жүргізіледі де, ... ... ... ... кассир нақты төленген сома және депозитке беруге
жататын төленбеген сомалар жөнінде жазу жасайды, бұл сомаларды ... ... ... салыстырып, бухгалтер жазуды өзінің қолымен
бекітеді. Төлем тізімдемесі бойынша нақты ... сома ... ... Егер ... ... ... ... да тұлға берсе, онда
тізімдемеде қосымша «Тізімдеме бойынша ақша ... ... ... ... ... ... мен ... бір тізімдеме бойынша беруге
тыйым салынады.
Бухгалтерия ... ... ... ... жазуларды мұқият
тексереді де, ондағы берілген және депозитке ... ... ... ... ... ... ... касса ордерін жазады және ... ... ... №__» ... ... ... ... еңбекақы,
жәрдемақы және сыйақы сомалары банкке қайтарылады да, банк оларды ұйымның
бірінші талабы бойынша ... ... ... ... ... түбіртек
негізінде тағы да шығыс касса ордері жазылады.
Егер ақшаны беру белгіленген тәртіппен рәсімделген сенімхат ... онда ... ... ордерінің мәтінінде ақша алушының тегі, аты
және әкесінің аты көрсетіледі.
Егер ақша беру ... ... ... онда ақша ... ... ... дейін кассир «Сенімхат бойынша» деген жазу жасайды. Сенімхат
кассирде қалады да, шығыс касса ордерге ... ... ... ... касса ордерін алмастыратын құжат бірнеше ... ... ... онда ... тағы да ... жеке басын ауәландыратын
құжатын көрсетеді де, төлем құжаттарының тиісті бағанына қойылады.
Еңбекақы, жәрдемақы, оқуақы және ... да ... ... ... ... ... ... көрсетілген мақсатқа белгіленген үш күндік мерзімде
пайдаланбаған (депоненттелген сомалар) қолма-қол ақшалар, ... ... ... ... бар ақшаның бәрі қызмет көрсететін банк
мекемесіне өткізіледі.
Мұндай ... ... ... ... ... ... құжатын
толтырады да, онда өткізетін қаражаттардың пайда болған ... ... ... ... және с.с.) ... Банк ... қабылдап алынған сомаға белгіленген нысандағы түбіртек береді, ол
бухгалтерияда шығыс касса ордерін жазуға негіз ... ... ... ... оларды алмастыратын құжаттар олар
бойынша ақшалар бергеннен ... ... ... қол ... ал оған ... ... түрде күні (күні, ауы, ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерияда жазады да, кіріс ... ... ... журналына (нысан №К-3 немесе К-3а) тіркеледі, одан
кейін кассирге ... ... ... ... аман болу ... ... ... қолына шығыс касса ордерлерін беруге рұқсат етілмейді.
Кассирлерден есеп беруді қабылдау кезінде кассалық операциялырға
бақылау ... ... ... ... ... дұрыстығына,
кассалық кітаптағы күн басындағы ақшалар қалдығының өткен күннің соңындағы
қалдыққа сәйкестігіне, ... ... және ... ... ... ... және мұқият тексеруге, оларда ... ... ... ... ... бір ... кіріс ақшалай қаражаттардың
кірісі және шығыс бойынша операциялардың жиынтығын (айналымын) және олардың
күн (есеп беру мерзімінің) ... ... ... көз жеткізу
міндетті.
Кассадағы қолма-қол ақшалардың қозғалысын және қалдықтарын есепке
алу үшін ... ... ... ... ... оның ... бау ... және мөрмен бекітілген болуы керек.
Беттердің саны кітаптың соңында ... ... де, ... мен бас ... қолтаңбаларымен куәландырылады.
Әрбір мекеме тек бір касса кітабын ... ... ... ... жазуды көшірме қағаз арқылы екі данада шариктік қалам, химиялық
қарындаш немесе сиямен ... күні ... ... кассалық ордер немесе ... ... ... ... ... алысымен немесе берісімен
бірден жүргізіледі. Кітапта кіріс және шығыс касса ордерлерінің нөмірлері,
ақшалар кімнен ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Касса кітабінда тазартып өшіруші және түсіндірме ескерту ... ... ... ... ... ... мен бас бухгалтер
немесе оны алмастыратын адамның қолтаңбаларымен куәландырылады.
Күнде немесе басқа белгіленген мерзімде кассир жұмыс күні соңында ... ... ... және ... ... ... операциялардың
жиынтығын есептейді де, кассадағы ... ... ... ... ... ... ... кассир кассалық есеп беруде
көрсетілген ақша ... ... ... ... ... ... кейін касса кітап беттерінің бірінші данасы кітапта, ал
екінші жыртылмалы бет (касса кітаптағы бір күнгі көшірме ... ... ... ... ... ... кассирдің есеп беру ... ... қол қою ... ... өткізіледі.
Кассалық операцияларды есепке алу үшін бухгалтерлік есеп шоттарының
үлгілік жоспарында 1010 «Кассадағы ақша қаражаты» атты ... ... шоты ... Бұл ... ... ... және ... ақша қаражаттарының қозғалысы есепке алынады. Ұйымдар қаржы-
шаруашылық қызмет барысында шетелдік валюталарын пайдаланған жағдайда ... ... ... ... ақша қаражаты» атты шот ашулары
керек.
Бухгалтерлік есеп шотында кассалық операцияларды көрсетуге кассирдің
есеп ... және оған ... ... және ... касса ордерлері мен
оларды алмастыратын ... ... ... ... ... ... есеп
берудің топталған біртекті шаруашылық операцияларының жиынтық көрсеткіштері
№1 журнал-ордер мен оның тізімдемесінде корреспендірлеуші ... ... №1 ... мен оның тізімдемесі кассадағы қолда бар
ақшалармен жүргізілген ... ... ... ... және мұнда
кассалық операциялар екі көп бағаналы тіркелімде ... ... ... ақша ... ... топтарының дебетімен корреспендірлеуші
басқа шоттардың кредиті бойынша тартылған ... ... ... ... ... корреспондірлеуші басқа шоттардың дебеті
бойынша тартылған ... ... ... ... ... №1 ... ... жоғарғы сол
жақ бөлігінде «Ай басындағы қалдық (сальдо)-теңге» ... ... онда ... ай ... ... ... жасылады, ол
өткен айдағы осындай тізімдемесінен ... Одан ... ... және ... есеп ... ... ағымдағы айдың жазулары
жүргізіледі. Бір күндегі ... ... ... әрбір есеп беруге №1
журнал-ордерде және оның тізімдемесінде бір жол беріледі. Есептік тізімдеме
ыңғайлы және ... ... ... есеп ... тез табу үшін жазу
жүргізілген жолдың номірі кассалық есеп ... ... 2 - ... ... ... шот корреспонденциясы.
|№ |Операциялар мазмұны ... ... |
| | ... |шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... тиіс ... борыш сомасы кәсіпорынның | | |
| ... ... ... |1010 |1210 |
|2 ... ... ... алынуға тиіс дебиторлық борыш | | |
| ... ... ... ... ... |1010 |1220 |
|3 ... ... тиісті адамдардың бұрын аванс ретінде алған, | | |
| ... ... ... ... ... |1010 |1250 |
|4 ... мен қызметкерлерге артық төленген еңбекақы | | |
| ... ... ... қайтарылды. |1010 |1250 |
|5 ... ... мен жеке ... берешек қарызы | | |
| ... ... ... алынды. |1010 |1250 |
|6 ... ... жал ... ... ... ... | | |
| |алынды. |1010 |1260 |
|7 ... ... ... жолдағы ақшалар кәсіпорынның | | |
| ... ... ... |1010 |1020 |
|8 ... ... ... ... кассасына алынған | | |
| ... |1010 |1030 |
|9 ... ... ... үшін үлес ... ... | | |
| ... түскен ақшалар кассаға кіріске алынды. |1010 |5100 ... ... және ... тыс мекемелерден несие түрінде алынған | | |
| ... ... ... ... алынды (үй-жай |1010 |3010 |
| |салу үшін берілген). | | ... ... ... ... алынатын ақшалар кәсіпорынның | | |
| ... ... ... |1010 |6010 ... ... алынған тауарларды сатудан алынатын ақшалар | | |
| ... ... ... ... |1010 |6010 ... ... құралдарды сатудан алынатын сома кәсіпорынның | | |
| ... ... ... |1010 |6010 ... |Бағалы қағаздардан алынатын дивиденд, пайыз түріндегі | | |
| ... ... ... ... ... ... |1010 |6120 |
| |
| |
|2 - ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... |шот ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның | | |
| ... ... |1330 |1010 |
| ... ... құны ... |1420 | |
| |- ... құн ... сомасына | | ... ... ... ... емес ... бағасы | | |
| ... ... ... ... ... |2700 |1010 |
| ... ... |1420 | |
| |- ... құн ... ... | | ... ... ... тиісті адамдарға берілетін ақшалар | | |
| ... ... ... ... алу үшін т/б) | | |
| ... ... төленді. |1250 |1010 ... ... мен ... ... ... берілетін | | |
| ... ... ... ... |1250 |1010 ... ... немесе банктен тыс мекемелерден алынған несиелер | | |
| ... ... ... ... |3010 |1010 ... ... ... ... ... үшін ... |3120 | |
| ... кассасынан төленді. |3130 |1010 ... ... мен ... есептелген еңбекақы, сыйақы| | |
| ... ... ... ... |3350 |1010 ... ... сату барысында пайда болған шығындар | | |
| ... ... ... |7110 |1010 ... ... ... ... ... ... |7210 |1010 ... Кесте 12,13 әдебиеттер негізінде жасалған.
Журнал-ордердің 1-23 бағандарына 1010 «Кассадағы ақша ... ... ... ... ... ... ... 23 «Жиыны»
бағанында осы жол бойынша кассалық есеп беруге сәйкес ... ... ... ... ... ... ... №1 журнал-ордердің тізімдемесінің әрбір жолы бойынша
есептелген дебеттік айналымдардың сомаларын көрсету үшін арналған.
Ай соңында журнал-ордер мен оның тізімдемесінің жинақтамалы ... ... ... («Жиыны» жолы) есептеледі де, Бас кітапқа
көшіріледі. ... ... ... және ... ... ... ала ... ай соңындағы қалдықты шығарады. Ол тізімдеменің төменгі
оң бұрышында көрсетіледі, ... Бас ... және ... айға ... №1
журнал-ордердің тізімдемесіне көшіріледі. Кредиттік, дебеттік және ай
соңындағы қалдық ... ... ... есеп ... ... ... ... жиынының сомаларымен, сондай-ақ ақшалардың қалдығымен салыстырылуы
керек. Бұл ... есеп ... №1 ... мен оның ... ... ... болуы мүмкін қателерді жедел анықтауға және жоюға
мүмкіндік береді.
Кассалық операцияларды есепке алуды компьютерлендіргенде ... ... ... деректері автоматты түрде 1010 «Кассадағы ақша
қаражаты» шоттары топтарының дебеті және ... ... ... ... Бұл ... №1 ... - ... мен оның
тізімдемесіне ұқсас нысан.
Негізгі қаржылық-шаруашылық қызметке қажетті бос ақшалай қаражаттарды
сақтау және қолма - қол ... есеп ... ... ... ... үшін ... өздеріне қызмет көрсететін банк мекемесінде ағымдағы
банктік есепшот ашады.
Банктік есепшот - банк пен ... ... ... ... және
шартта, заңда көзделген және банк ... ... ... ... мен ... клиентке банктік қызмет көрсетуге
байланысты банктік операциялар жүргізу ... ... ... ... ... ... де, ... валютамен де ашуға және
жүргізуге болады және олар ағымдағы, жинақ және корреспонденттік есепшоттар
болып бөлінеді.
Ағымдағы және ... ... - жеке ... мен ... ... ... оқшауланған бөлімшелерінің (филиалдар мен өкілдіктерінің)
банктік есепшоттары.
Корреспонденттік есепшоттар - банктердің және банктік ... ... ... ... ... ... ... есепшоттарды ашу ақшалай қаражаттарды сақтау және жұмсау,
құжаттық рәсімдеу және жабу ... ... ... ... ... - ... кесімдерімен белгіленеді.
Банктік есепшот шарты бойынша ағымдағы және корреспонденттік есепшот
ашқан кезде банк клиенттің пайдасына түскен ... ... ... үшінші адамдарға тиісті ақша сомасын аудару туралы клиенттің
нұсқауын орындауға және ... ... ... ... ... да ... ... салым шарты бойынша жинақ есепшотын ашқан кезде банк
салымшыдан ақша ... ол ... ... ... ... ... және тәртіппен сыйақы төлеуге және де салымның осы түрі үшін ... және ... ... ... көзделген талаптармен және
тәртіппен салымды қайтаруға міндеттенеді.
Банктік салым шарты бойынша ... ... ... ... ... салымшының өз атына не белгілі бір үшінші адамның атына салуға
болады. Бұлар бұдан былай банктің ... ... ... ... шарты жасалғаннан кейін банк салымшының талап етуімен
оған салынған салымды ... банк ... ... ... ... ... ... ағымдағы есепшотын ашу үшін салымшы клиент банктің қызмет
көрсететін мекемесіне ... ... ... ... және орыс ... ... қол қою үлгілері және мөр
таңбасы бар құжат (нысаны ... ... ... салық есебіне қойылу фактісін растайтын салық қызметі органы
берген құжаттың көшірмесі;
- Статистикалық карточкасының көшірмесі;
- Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... берген белгіленген нысандағы құжаттың көшірмесі;
- Филиалдар мен өкілдіктер үшін Қазақстан Республикасының резиденті
заңды тұлғасы филиалдың ... ... ... ... ... Жарғының (оқшауланған бөлімшелер үшін - Ереженің) не клиенттің
қызметін үлгі ... ... ... құжаттың нотариат куәландырған
көшірмесі.
Банктік есепшоттар (ағымдағы немесе басқа шоттар) ... ... ... ... Банк ... бекіткен құжаттармен
рәсімделеді. Төлем ... ... ... ... - бұл чек ... мен ... ... арасындағы шартқа негізделген
чек берушінің алушы банкке жазбаша бұйрығын қамтитын осындай ... ақша ... чек ... (соның ішінде чек берушіге, егер ол
өзінің атына өзі жазып алса) төлеу туралы төлем құжаты. ... ... ... ... ... банк ... ... өтініші бойынша
тігілген және жүйелі нөмірленген чек кітапшасы түрінде алады.
Чектер бланкілері қатаң есептегі құжаттар болып ... да, ... мен ... ... (кем ... 5 ... ... еге бұлар болмаса, чек жарамсыз болады.
Чектер кепілді, кепілділігі жоқ, жабылған және жабылмаған ... чек - бұл чек ... ... осы банк көрсеткен сомасын
төлеу жөніндегі кепілдігін қамтиды, бұл чек ... ақша ... ... ... ... ... ... емес.
Кепілдігі жоқ чек - бұл чек берушінің ... ... ... ... чек - бұл чек ... ... банкке алынған депозитпен
қамтамасыз етілген ... чек - бұл ... ... қамтамасыз етілмеген чек.
Чектер оларды төлеу, соның ішінде жабылмаған чектер бойынша ... ... ете ... ... ... не ... ... жазылады. Онда сомасы,
берілген күні, чек ұстаушының атауы чекте көрсетіледі, ал ... ... ... ... ... (мақсаттары) (еңбекақыға, іссапарға
және басқа да шығындарға) туралы мәлімдемелер көрсетіледі. Чектерде қандай
болса да, тіпті ... ... ... ... ... ... және ... болса, чек заңсыз деп саналады.
Егер чек ұстаушы ... ... ... онда сы ... және оның
түбіртегінде қиғаш сызық бойынша чек ... ... ... жазу ... мен ... қою керек.
Чектерге шоттар бойынша бірінші және екінші қол қоюға құқығы берілген
тұлғалар қол ... да, ... ... ... Чек екі ... чек және ... түбіртегі. Чек банкке қолма-қол ақшаларға
айырбастауға өткізіледі, ал ... ... ... чек ... және ... құжат болады. Банк қолма-қол ақшаларды чек бойынша
қойған қолдар мен ұйымның мөр бедерінің ... ... ... ... (ағымдағы) шотындағы ақшалай қаражаттардың бос ... ... ... ... жариялау - бұл ұйымның өткізетін қолма-
қол ақшалай ... ... ... өзінің есепшотына қосу туралы
банкке берген ... ... ... ... ... жариялаудың
нысаны төменде келтірілген.
Қолма-қол ақшаларды өткізуді жариялау бір данада толтырылады да, онда
өткізілетін ақша қаражаттары пайда болуы кездері ... ... ... ... ... және т.б) жеке көрсетіледі. ... ... ... банк ... ... ... ол ... ақша
өткізгенін ақтайтын құжат ретінде шығыс касса ордеріне тіркеледі.
Төлем тапсырмасы ... ... ... ... ... ... аудару туралы ақша жөнелтушінің қызмет көрсететін алушы -
банкке тапсырмасын ... ... ... ... ... көрсететін банкке төлем
тапсырмасын белгіленген нысандағы бланкасын ұсынады. Оның нысаны төменде
келтірілген.
«Төлемнің ... ... ақша ... ... ақша ... негіз болған құжаттың (құжаттардың) атауын, нөмірі мен ... ... ... ... ... ... төлемнің кодтық белгілеуі
көрсетуге міндетті. Төлем ... ... ақша ... ... ... ... ... банкке байқап қарауға (келешекте оған
қайтарылуымен) келісім-шарттар, шоттар, тауар-көлік жүк ... ... және ... ... ... ... ... да құжаттар
беруге міндетті.
Басқа қалалық және бір қалалық есеп ... ... мен ... бір банк мекемесі қызмет көрсеткенде төлем тапсырмасы үш дана етіп
жазылады: бірінші данасы төлеушінің банкіде ... ... ... (бір ... есеп ... ... жазбаша үзіндісімен бірге
төлем алушыға бағытталады, басқа қалалық есеп ... ... ... үшін ... ... айналым (ФАА) бойынша авизоға тіркеледі. Төлемдерді
телеграф бойынша аударған кезде төлем тапсырмасының ... ... ... ... ... және ... дара ... телеграфтық
шығындарды өтеуге ақы аудару үшін негіз болады. Төлем тапсырмасының үшінші
данасы ... ... ... ... ... мөртабан таңбасымен
куәландырылған қолхатпен беріледі.
Бенефициар (ақша алушы) бенефициардың (ақша алушының) ... ... ақша ... банкіне белгіленген нысандағы бланкадағы ... ... ... ... ... банкіне бірнеше төлем-
тапсырмаларды ұсынған жағдайда ... ... ... ... ... бланкіде қоса беріледі.
Төлем талап-тапсырманың «Төлемнің мақсаты» бағанында бенефициар (ақша
алушы) төлем ... ... ... болған құжаттардың
деректемелерін көрсетуге міндетті.
Төлем талап-тапсырма тізілімімен бірге бенефициардың (ақша алушының)
банкісіне ... оның ... ... ... ... ... және ... толтырылғанын тексергеннен кейін төлем
талап-тапсырманы белгіленген тәртіпте ақша жөнелтетін банкке жіберіледі.
Бенефициар (ақша алушы) мен ақша ... бір банк ... ... ... ... төлем талап-тапсырманы ақша жөнелтушінің
банкісіне бенефициардың ... ... ... ... ... ... беру қажет емес.
Төлем талап-тапсырма мен тіркелген тізілімді бенефициар (ақша алушы)
бенефициардың (ақша алушының) ... ... ... ... ... отыз ... күн ішінде өткізе алады. Мұнда төлем талап-тапсырма
мен тізілімнің толтырылған күндері дәл келуі керек.
Ақша ... ... ... ... ... ... ... күннен кешіктірмей төлем талап-тапсырманың данасын ақша жөнелтуші
жазбаша ... не ... ... және ... үшін ақша жөнелтушімен
оның банкісінің арасындағы электрондық өткізу туралы келісімдерге ... ... беру ... ... ... үш күн ... ақшы жөнелтушіден төлем талап-
тапсырманы төлеу немесе акцептеуден бас тартқаны туралы жазбаша ... ... ... бұл ... ... акцептелмеген деп санауға және келесі
жұмыс күнінен кешіктірмей төлем ... ... бас ... ... ... хатпен бірге ақша жөнелтуші қайтарып беруге
құқықты. Төлем талап-тапсырманы акцептеуден бас тарту ... ... ... ақша ... банкі осы төлем ... және ... бас ... себебін көрсетеді.
Инкассалық өкім - бұл заң келісімдерінде ... ... ... банк ... ақша ... келісімінсіз ақша алу
үшін пайдаланылатын төлем құжаты. Белгіленген нысандағы бланкте ұсынылған
инкассалық өкім, ... ... ... органдарының және кеден
органдарының инкассалық өкімі ... ... ... ... ақшы ... ... осы ... алудың
дәлелдігін растайтын орындалатын парақтардың немесе сот шешімдері,
өкімдері, ... және ... ... ... ... ... ... алу туралы сот бұйрығының түпнұсқаларын қоса ... ... ... ... расталған олардың көшірмелерін ұсынады.
Ақша жөнелтушінің банк есеп шотынан оның келісімінсіз ақша лаудың
дәлдігін растайтын орындалатын құжат, егер ... ... ... ... ... көрсету үшін тек бір инкассалық өкімнің негізі
ғана болып табылады.
Инкассалық өкімде ақша жөнелтушінің банк есепшотынан оның келісімінсіз
ақша (оның күні және ... алу ... алу) ... ... ... ... ... мақсаты көрсетіледі. Орындалатын құжатта
көрсетілген ақша төлемінің ... ... ... өкімге
көрсетілген сомамен сәйкес келуі тиіс.
Салық қызметі мен кеден органдарының инкассалық өкімдері осы ... ... ... орындалатын құжаттарсыз ұсынылады. Салық және
кеден қызметі органдарының инкассалық өкімінде ... ... ... түрі ... ... ... түрі жолында тиісінше кодтар
көрсетіледі.
Төлем құжаттары қағаз жазбасында да, электрондық түрде де ... ... ... ... ... ... ... үшін
белгіленген нысандарға сәйкес құралады және банкке электрондық байланыс
арналары ... ... ... - бұл ... ... бойынша банк мекемесінің ашқан
ұйымның дербес (жеке) шоттарында жүргізілген ... ... ... ... қағаз арқылы екі данада жасалатын құжат. Құжаттың бірінші
данасы көшірме деп аталады да, мекемеге беріледі, екіншісі - ... ... ... кезең басындағы ақшалай қаражаттардың қалдығы; ... ... ... алу ... ... шығару операцияларын
жүргізуге негіз болған ... күні мен ... ... ... ... ... операциялар сомасы және
мерзім ... ... ... қалдығы көрсетіледі. Көшірмеге
осында көрсетілген ақшалай қаражаттарды есепке алу және ... ... ... ... ... ақтайтын есеп айырысу-төлем
құжаттары тіркеледі.
Көшірмеге тіркелген кұжаттарға ... қол ... ... коды ... және ... ... мөртабан мен ұйымның
дербес шоты бойынша жасалған ... ... ... күні
көрсетілген күнтізбелік мөртабан басылуы ... ... ... оларлың көрсету ретіне қарай нөмірленеді, ал одан ... ... ... сомаларды белгілейді және оларды
шифрлайды.
Мекемеге түскен банктің көшірмелері жан-жақты мұқият ... ... ... ... ... ... ... шығарылған сомалардың тіркелгенін растайтын төлем құжаттарына
сәйкестігі. ... банк ... ... ... ... ... дер кезінде қабылдап алынғанына ерекше көңіл аудару керек. Ол
үшін ... ... ... ... ... ... ... кіріс
касса ордерінің түбіртегін талап етіп, бұл сомаларды көшірмемен салыстырып
және ... ... ... ... ... ... ... банктің көшірмесіне тіркеу қажет. Қате табылған жағдайда, мекеме
бұл туралы көшірмені тапсырылғаннан кейін 10 ... ... егер ол ... ... ... 20 күннен) кешіктірмей банк мекемесіне ... Банк ... ... мен бас бухгалтер мұндай әрбір жағдайдың
себептерін ... ... ... ... ... үшін алдын-ала
шаралар қолданады.
Банктің ағымдағы корреспонденттік шоттардағы ... ... ... ... қозғалысы бойынша жасалған операцияларды есепке алу
1030 ... ... ... ақша қаражаты» шотында жүргізіледі. Банк
мекемесі үшін ағымдағы, корреспонденттік шот пассивтік шот болады, өйткені
ол тартылған қаражаттар ... ... ... ... ... ... ... шоттың кредитінде, ал есептен шығуын шоттың
дебеті бойынша көрсетеді [14,15].
Мекеме үшін ... ... шот ... шот ... ... бұл ... керісінше көрсетіледі, яғни шоттың дебеті
бойынша ... ... ... ... ... ... ал бұл
сомалар ақшалардың түсу түріне байланысты басқа ... ... ... ал бұл ... ... ... ... корреспонденттік шоттан
есептен шығарылған ақшалай қаражаттар, ал бұл ... ... ... басқа әртүрлі шоттардың дебеті бойынша көрсетіледі. ... ... ... ақша қаражаты» шотында активтік шот ретінде
тек дебеттік қалдық (сальдо) болады да, ол ... ... ... ... ... көрсетеді.
Ұйымның ағымдағы, корреспонденттік шотына түсетін ақшалардың ... ... ... ... ... және қолма-қол ақшасыз есеп
айырысу арқылы ... ... мен ... ... ... болып
табылады. Бұл шотқа сондай-ақ: негізгі құралдарды, ... ... және ... да ... құндылықтарды сатқаннан,
орындалған жұмыстар мен көрсеткен қызметгерден түскен түсімдер, жарғылық
қорға құрылтайшылардың ... ... ... ... (тәуелді)
кәсіпорындардан, жеке баланстағы кәсіпорындардың ... ... ... ... өтеу және тауарлық емес сипаттағы
операциялардан түсетін басқа да қаражаттар (алынған ... ақы ... ... мен ... ... ... жерден тұрақты мекен-
жайға көшіп келген ... ... пай ... ... ... ағымдағы, корреспонденттік ... ... ... ... ... ... немесе келісімен пайдаланады:
еңбекақы төлеуге, жабдықтаушыларға олардан түскен тауарлық-материалдық
қорлар үшін, көлік ұйымдарына ... ... ... ... ... қызметгері үшін шоттарын төлеу (жалгерлік, коммуналдық, пошталық-
телеграфтық және ... ... ... төленетін төлемдер, оперативтік
(жеделдік) шаруашылық және іссапар шығындарын ... және т.б. ... ... ... банк мекемесіне құжаттардың түскен күніне
байланысты күнтізбелік жүйеде жүргізеді.
Ағымдағы, корреспонденттік шотта қаржы жоқ немесе ... ... ... ... берешекті өтеу үшін жеткілікті ақша сомасы
түскенше картөтекада сақталады да, олар ... ... ... пайда
болуына қарай белгіленген кезекте өтеледі.
Ағымдағы банктік шотының көшірмелерін ... ... ... ... ... (кесте 3).
|№ |Операциялар мазмұны ... ... |
| | |шот |Шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... ... ... | | |
| ... ... ... үшін ... ... |1030 |1210 |
| |сома есеп ... ... ... ... | | |
|2 ... деп ... ... ... есеп | | |
| ... ... ... алынды. |1030 |1020 |
|3 ... ... ... ... ... ... | | |
| ... ... үлес ... ... |1030 |5110 |
| ... сома | | |
|4 ... ... шотына кассадан келіп кіріске | | |
| ... сома |1030 |1010 |
|5 ... да ... ... өтеу үшін келіп | | |
| ... сома |1030 |1280 |
|6 ... банк ... есеп ... ... ... | | |
| ... |1030 |3010 |
|7 ... ... ... ... ... | | |
| ... ... түскен табыстар. |1030 |6120 |
|8 ... ... ... ... артығы есеп | |3120 |
| ... ... ... |1030 |3130 |
|9 ... есеп ... шотынан төленіп сатылып | | |
| ... ... емес ... |2700 |1030 ... |Бағасы есеп айырысу шотынан төленіп сатылып | | |
| ... ... ... |2410 |1030 ... ... және ... тыс мекемелерден алынған |3010 | |
| ... есеп ... ... қайтарылды. |4010 |1030 ... ... ... ... ... сомасы есеп | | |
| ... ... ... аударылды. |3130 |1030 ... ... ... мен қызметкерлердің | | |
| ... ... ... ... ... |3120 |1030 |
| ... ... | | ... ... ... ... есеп ... шотынан | | |
| ... ... |3150 |1030 ... |Жабдықтаушылардан алынған тауарлар үшін берешек | | |
| ... есеп ... ... ... |3310 |1030 ... 3 - ... банктік шоnтағы ұлттық валютадағы ақшаларды есепке алу
бойынша шоттардың негізгі ... ... 16,17 ... негізінде жасалған.
Бухгалтерлік өңделген банктің көшірмелері мен оған тіркелген ақшалай
құжаттар негізінде, ағымдағы, корреспонденттік шот ... ... ... екі ... ... № 2 ... ... банктік шоттардағы ақша қаражаты» шотының ... ... ... ... ... ... корреспонденцияланушы
шоттардың дебетіне таратып жазуға, ал осы журнал-ордердің тізімдемесі 1030
«Ағымдағы банктік ... ақша ... ... ... ... ... операциялар сомаларын корреспонденцияланушы шоттардың кредитіне
таратып жазуға арналған.
№ 2 журнал - ордер мен оның ... ... ... ... ... ... үшін ... жазуларға
сәйкес банктік көшірмелерде көрсетілген тиісті деректерді есептеу арқылы
сомаларды жіктеу ... де, ... мен оның ... ... көшірмесі бойынша топтастырылған жиынтықтарымен жүргізіледі.
Банктің көшірмесіне тіркелген растайтын ақшалай құжаттарды топтастыру
үшін екі өңдеу ... ... ... ... ... ... әрбір
құжат және осы құжат бойынша ақшалар кімнен түсті немесе кімге аударылды,
не ... ... және 1030 ... ... ... ақша ... дебеті мен кредиті бойынша корреспөндірленуші шоттар көрсетіледі.
№2 журнал - ... және оның ... жазу ... сол жақ ... ... 1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы
ақша ... шоты ... ... ... қалдық (сальдо) сомасын
көрсетуден ... Одан ... ... ... түсуі және
бухгалтерлік өңделуіне қарай ағымдағы ай үшін жазулар ... ... ... ... жеке жолмен жазылады да, реттік нөмірі ... ... ... бойынша жиындар есептеледі және №2 ... оның ... ... жолы ... бір ай ішіндегі банктің
көшірмесіне сәйкес шаруашылық операциялар бойынша ... ... және ... ... ... ... ... есепті компьютеризациялағанда ағымдағы, коррреспонденттік
шоттан алынатын банктің көшірмелері олардың түсуіне қарай компьютерде
өңделеді де, ... ... ... ... ... ... автоматтық түрде есептің қойылуын жобалау ... ... ... ... да ... тізімдемесі нысанында
беріледі.
2.3 Банктердегі арнайы шоттардағы ақша қаражаттарының есебі
Ұйымдардың аталған арнайы есепшоттарындағы ақшалай қаражаттардың қолда
бары мен ... ... алу үшін ... есеп ... ... ... жеке ... қарастырылмаған, бірақ оны пайдалану
жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес 1060 «Өзге ақша ... ... ... тек бұл ... ... 1061 ... ақша қаражаты», 1062
«Чек кітапшаларындағы ақша ... 1063 ... ... ... ... ... ашу керек.
Аккредитив бұл клиенттің нұсқаулығымен және өтініші бойынша немесе
банктің жеке өз ... ... ... бенефициарға немесе оның
бұйрығымен төлем немесе ... ... ... ... ... ... ... немесе аккредитивте көзделген ... ... ... ... ... егер ... ... талаптары сақталса,
банк өзіне алған міндеттеме.
Аккредитив ... ... ... ... өзге де ... ... мәміле болып табылады [17].
Құжаттың есеп айырысулар бұл сатушы мен сатып алушының ... ... ... және банк ішінде қолданылатын: коносамент,
көлік, тауар құжаттамасы, тасымалдаудың ... ... ... ... және пошталық түбіртек, сақтандыру полисі, ... сапа ... ... ... шығу тегі туралы куәлік,
жүктің салмағы туралы анықтама және басқа құжаттарды ұсынғанда банк жүзеге
асыратын төлем.
Аккредитивті ... ... мен ... ... келісім-шарттың
негізінде сатып алушының меншікті ... ... ... ... ... ... жабдықтаушының банкінде ашады. Сатып алушы ... ... ... ... ... ... ... ол бойынша есеп айырысу тәртібі белгіленеді, сондай-ақ көрсетіледі:
банк-эмитенттің ... ... түрі және оны ... ... ашқаны туралы жабдықтаушының хабарлау ... ... ... алу үшін ... ... ... толық
тізбесі мен нақты сипаттамасы; тауарларды жөнелтілгеннен кейін құжаттарды
ұсыну мерзімі және оларды ... ... ... ... да ... мен ... ашу үшін ... алушы (төлеуші) қызмет көрсететін банкке
(банк-эмитентке) бес данада ... ... ... өтініш ұсынады.
Аккредитивтердің келесі түрлерін ашуға болады:
- жабылатын (депоненттелген) немесе ... ... ... ... немесе қайтарылып алынбайтын.
Жабылатын (депоненттелген) аккредитив деп оны ашқан кезде банк-эмитент
төлеушінің (сатып алушының) меншікті ... ... оған ... есебінен аккредитивтің сомасына тең ақша сомасын (жабылатын) банк-
эмитенттің міндеттемелерінің барлық ... ету ... ... ... ... ... жеке (баланстық) ... ... ... ... ... ... ... өзінде ашылған
банк эмитенттің есепшотынан аккредитивтің барлық сомасын шығынға жазу ... ... ... ... ... мүмкін, егер банктер арасында
корреспондірлеушілік қарым-қатынастар бар болса.
Әрбір аккредитивтің қайтарылып алынатын ... ... ... ... анық ... керек. Мұндай ескерту болмаса ... ... ... ... ... ... жабдықтаушымен
(бенефициармен) алдын-ала келіспей-ақ (мысалы, келісім-шартта қарастырылған
шарттарды сақтамаған ... ... ... ... ... беруден мезгілінен бұрын бас тартса) әзгертуі немесе
жоюы ... ... ... ... ... өзгерту туралы
барлық өкімдерді төлеуші жабдықтаушыға (бенефициарға) тек банк-эмитент
арқылы бере ... Банк - ... ... ... (орындаушы
банкке), ал соңғы жабдықтаушыға хабар береді. Бірақ орындаушы ... ... ... жою ... ... ... ... алғанша аккредитивтің шарттарына сәйкес жабдықтаушының ұсынған ... ... ... ... ... ... алынбайтын аккредитив оның барлық шарттарын орындаған кезде
аккредитив бойынша ... ... ... ... ... банк растаған банк-эмитеиттің қатаң міндеті болып ... ... ... ... жабдықтаушының пайдасына
ашылғандықтан оның келісімінсіз өзгертуге ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын бас тарта
алады, егер бұл аккредитивтің ... ... ... ... негізінде оған қызмет көрсететін банк (банк-
эмитент) сатып алушының есепшотына қаржылар депоненттейді де, бұл ... ... ... ... ... ... ... ашылғаны туралы хабарлама қағаз жібереді. Жабдықтаушының
банкі аккредитив бойынша қаржыны дұрыс ... ... сол ... ... ... ... оған аккредитив сомасынан белгіленген
мөлшерде комиссиялық ... ... Бұл сома ... ... жеке
көрсетіледі.
Әрбір аккредитив бір ғана жабдықтаушымен есеп айырысуға және келісім-
шарт пен өтініште сатып алушы ... ... ... бір ... ... ... алу үшін ... тауарларды сатып алушыға
жөнелткеннен кейін тауарларды тиеп жөнелтілгенін рәсімдеген және аккредитив
шарттарымен ... ... да ... ... ... ... ұсынады.
Аккредитив есебінен жабдықтаушыға тиеп жөнелтілген тауарлары үшін
қаржы төлеуді банк ... ... ... ... ету
мерзімі ішінде тиеп жөнелтілген фактісін куәландыратын шоттары мен көліктік
құжаттардың тізімдері негізінде жүргізеді.
Жабдықтаушы банкіге үш дана шоттардың тізімдерін ... да, ... ... ордер ретінде пайдаланылады, екінші данасы тауарлық-
көліктік құжаттарының хаттамасымен және банкінің белгісімен ... ... ... үшін ... ... де, ал ... ... тізімдердің қабылданғаны жөнінде қолхат ретінде жабдықтаушыға
беріледі.
Аккредитив бойынша төлеу кезінде жабдықтаушының ... ... ... ... ... ... сақталғанын, сондай-ақ
шоттардың тізімінің дұрыс рәсімделгенін, ондағы жабдықтаушының қолы мен мөр
таңбасының ... ... ... ... ... ... ... біреуі бұзылса, аккредитив бойынша төлемдер
жүргізілмейді.
Егер аккредитив шарттарымен уәкілетті ... ... ... ... болса, онда келісімдік (акцептік) жазбаның бар
болуын және уәкілдің қолының ұсынылған ... ... ... ... ... ... банкіге ұсынуға міндетті: төлқұжат
(паспорт) немесе оны алмастыратын басқа құжат; өзінің қолының ... ... ... ... ... қолдардың үлгілерінің ... ... ... ... ... ... ұйымның берген
сенімхаты.
Аккредитив есебінен ... үшін ... ... ... ... немесе тауарлық-көліктік ... ... ... есебінен келісілген (акцепттелген)» деген өкімдік жазу жасайды.
Аккредитивтен қолма-қол ақша түрінде төлеуге рұқсат етілмейді.
Жабдықтаушының банкісінде ... ... ... ... ... өтуі ... ... тізіліміне жабдықтаушының
аккредитивті келешекте пайдаланудан бас ... ... ... негізінде
мерзімі өткенше аккредитивті келешекте пайдаланудан бас тартуы жөніндегі
жабдықтаушының өтініші бойынша; сатып ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Аккредитивтің жабылғаны
туралы орындаушы банк банк-эмитентке хабардар ... ... ... ... алушының банкіне оның нұсқауы бойынша
аударылады да, ағымдағы есепшотқа қосылады, егер аккредитив өзінің ... ... ... ... осы мақсатқа банктің берген
несиелерін (қарыздарын) өтеуге бағытталады.
Егер аккредитив банкінің қысқа мерзімді ... ұзақ ... ... ... ... онда ... ... негізінде
келесі бухгалтерлік тізбе беріледі [18]:
1060 «Өзге ақша қаражаты» шотының
1061 «Аккредитивтердегі ақша каражаты» ... ... ... ... ... ... қарыздар» шотының кредиті
4010 «Ұзақ мерзімді банктік қарыздар» шотының кредиті
Аккредитивтен төленетін барлық төлемдер банктің ... ... ... ... үшін ... есебінен
төленген шоттарының сомасына банктің көшірмесінің негізінде сатып алушының
бухгалтериясы келесі ... жазу ... ... мен ... ... мерзімді берешек» шотының
дебеті
1060. «Өзге ақша қаражаты» шотының
1061. «Аккредитивтердегі ақша қаражаты» қосымша шотының кредиті
Аккредитив жабылған ... ... ... ... ... ... ... қаржыларды депонентгеген көздеріне қарай
ағымдағы есепшотқа қосылады немесе ... ... ... ... өтеуге бағытталады да, ... ... ... есеп шоттарына келесі жазу жүргізіледі:
Тиісті шоттардың дебеті:
1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты» - егер ... ... ... ... ... ... ... карыздар»
4010 «Ұзақ мерзімді банктік қарыздар» егер аккредитив банктің қысқа
немесе ұзақ мерзімдік несиелерінен (қарыздарынан) ұсынылса
1060 «Өзге ақша ... ... ... ақша ... ... шотының кредиті
Ұйымдардың ақшалай қаражаттары, сондай-ақ чек кітапшаларында сақталуы
мүмкін.
Чек - бұл чек ... мен ... ... ... ... негізделген
чек берушінің алушы банкке жазбаша бұйрығын қамтитын, ... ... ақша ... чек ұстаушыга төлеу туралы төлем құжаты.
Банктен ұйымдар чек кітапшасын алады да, чектерді қолма-қол ... алу үшін және ... ... ... ... ... ... көлік мекемелерінің және байланыс кәсіпорындарының
көрсеткен қызметтері, үй-жай тұрмыс шаралары және т.б. үшін ... есеп ... ... үшін пайдаланылады.
Чектерді пайдалану туралы чектік шартты жасау тәртібі мен міндетті
талаптары, чек кітапшасын беру және чекті ... ... ... ... ... пайдаланумен төлемдер ... ... ... ... ... Басқармасы бекіткен
Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... және ... түрлері мен ағымдағы есепшоттан қолма-қол (салт) ақшалар алу
үшін оларды пайдалану тәртібі оқулықтың 1.4 «Ағымдағы банктік шоттардағы
ақшалай ... ... алу» атты ... ... ... ... ... чек беруші (чекті жазып берген адам)
мен чек берушінің банкісінің құқы мен ... ... ... туралы
шарт негізінде туындайды. Чектерді ... ... шарт - бұл ... банкі өзінің клиентінің - чек ... ... ... заңды
тұлғаның) чектерін төлеуге өзінің міндетіне алатын, ал клиент ... ... беру және ... ... сақтауға міндеттейтін
құжат.
Қазақстан Республикасының аумағында чектер республикасының ұлттық
валютасы теңгемен жазып беріледі. ... чек ... ... және ... банкі қабылдауға міндетті және оларды чектерді пайдалану туралы
шарттың талаптарына және ... ... ... ... туралы ережеге сәйкес чек берушінің банкі төлеуге тиіс.
Чек беруші - ... ... ... ... ... чек ... ... уәкілетті адамдар қол қояды және оларда чек берушінің мөрінің бедері
болуға тиіс.Чек ұстаушы чекті төлеуге ... ... ... ... ... туралы чек ұстаушының белгісі» деген ... және ... ... ... ... және ... есімін, сондай-ақ қолын (жеке
тулғалар үшін) немесе мөртаңбасын немесе чек ұстаушының ... ... және чек ... ... берген адамның қолын (заңды тұлғалар
үшін) қояды.
Чек ... ... ... ... 1060 ... ... шотының 1062 «Чек кітапшаларындағы ақша қаражаты» қосымша шотында
жүргізіледі. Чек кітапшасына ақшалай ... ... ... ... ... ... банктің көшірмесі негізінде
бухгалтерлік шоттарында келесі жазулар жасалады:
1060 «Өзге ақша ... ... «Чек ... ... ... ... ... дебеті
Тиісті шоттардың кредиті:
1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша каражаты» егер сома ... ... ... болса
3010 «Қысқа мерзімді банктік қарыздар»
4010 «Ұзақ мерзімді ... ... егер сома ... ... қысқа
және ұзақ мерзімді несиелер есебінен депоненттелген болса.
Чек ұстаушыға берілген және банк төлеген чектердің сомасына банктің
көшірмесі ... чек ... ... ... ... қарай мынандай
бухгалтерлік жазулар жасалады:
Тиісті шоттардың дебеті:
3310 «Жеткізушілер мсн мсрдігерлерге қысқа мерзімді берешек» тауарлық-
материалдық ... үшін ... ... ... сомасына
7110 «Өнімдерді сату және қызметтер көрсету бойынша шығыстар» төленген
кезең шығындары сомасына
7210 «Әкімшілік шығыстар» төленген әкімшілік-басқару шығындар сомасына
8410 «Үстеме ... ... және ... ... ... сомасына
1060 «Өзге ақша қаражаты» шотының
1062 «Чек кітапшаларындағы ақша қаражаты» қосымша ... ... ... ... чек ... ... мерзімінің бітуіне немесе
чек беруші пайдаланып одан әрі есеп айырысуды ... ... ... чек ... ... ... қаржылардың
қаржыландыру коздеріне байланысты ағымдағы шотқа аударылады немесе бұрын
алынған банктің несиелерін өтеуге ... да, ... ... ... ... ... беріледі:
Тиісті шоттардың дебеті:
1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты» егер сома өзінің
меншікті қаржыларынан депоненттелген болса
3010 ... ... ... ... «Ұзақ мерзімді банктік қарыздар» егер сома банктің тиісті қысқа
және ұзақ ... ... ... ... ... ... ақша ... шотының
1062 «Чек кітапшаларындағы ақша қаражаты» косымша шотының кредиті
Жоғарыда аталған қаражаттарды ... ... жеке ... ... да, ... ... барын және қозғалысын 1060 «Өзге
ақша қаражаты» шотына қосымша ашылған 1063 ... ... ... ... ... ... ... есепшоттарына қаражаттар түскен кезде банктің
көшірмелерінің негізінде 1060 «Өзге ақша ... ... ... ... ... ... ақша қаражаты» шотының дебетіне келесі шоттардың
кредиті бойынша төмендегідей жазулар ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саладағы
нысандарды ұстап тұруға демеушілік көмек ретінде ... және ... ... ... ... қаржыландыру каражаттар (түсімдер) сомасына
1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша каражаты» мақсатты міндеттерге
бағытталған ұйымның қаражаттар сомасына
1010 «Кассадағы ақша қаражаты» ... ... ... ... ... ұйымның кассасы арқылы ата-аналардың өткізген қаражаттар
сомасына
3390 «Өзге қыска мерзімді кредиторлық берешек» шотының «Мақсатты
қаржыландыру және ... ... ... ... коздері
мен басқа да мекемелерден (демеушілерден) түскен қаражаттар сомасына
6230 «Мемлекеттік субсидиялардан алынатын ... ... ... ... ... ... ... арнайы есепшоттардан қаражаттарды пайдаланғанда банктің
көшірмесі негізінде 1060 «Өзге ақша ... ... 1063 ... ақша ... ... ... кредиті бойынша келесі шоттардың
дебетіне төмендегі жазулар жүргізіледі [19]:
1610 ... ... ... ... ... құрылыстар бойынша
келешек жұмыстар үшін аванс ... ... ... ... ... «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты» мақсатты міндеттерге
бағытталған ұйымның қаражаітар сомасына
1010 «Кассадағы ақша ... ... ... төленген шығындар
сомасына
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге ... ... ... орындалған жұмыстары мен көрсеткен қызметтері үшін төленген
шоттар сомасына
7210 «Әкімшілік шығыстар» ... ... ... «Өзге ақша қаражаты» шотының 1061 ... ... 1062 «Чек ... ақша қаражаты», 1063 ... ақша ... ... ... бойынша операциялардың талдамалы
есебі көрсетілген шоттардың кредиті бойынша операцияларды есепке алу ... №3 ... және осы ... ... ... операцияларды
есепке алу үшін ... №3 ... ... ... Жинақтамалы шоттар бойынша айдың басындағы қалдықтар № 3
журнал-ордердің тізімдеме қағазының ... сол ... «Ай ... ... ... жолы бойынша көрсетіледі. Бұл тізімдемелерде
бухгалтерлік жазулар банктің көшірмесі мен ... да ... ... корреспондірлеуші шоттар бойынша біртекті операцияларды алдын-ала
жіктеу бойынша жалпы сомалармен жүргізіледі.
3 Ұлттық валютадағы ақша қаражаттары есебінің ішкі аудиті және талдауы
3.1 Ақша ... ішкі ... ... ... ... ... ... иелерінің мүддесін қорғау
мақсатында бухгалтерлік есепті жүргізудің ... ... ... ... ішкі ... жүйесінің сенімділіг арттыру бойынша ішкі
құжаттармен бекітіліп, ұйымдастырылған ... ... ... ... аудит институттарына экономикалық субъектінің меншік иелерімен
тағайындалған ревизорлар, ревизиялық комиссиялар, ішкі аудитор жатады. Ішкі
аудит кәсіпорын басшылығына тікелей ... ... ... ... асырылады. Дұрыс ұйымдастырылған жағдайда ішкі ... ... ... ... мен ... ... өз
міндеттін жауапты атқаруына ықпал етеді. Сонымен қатар, ішкі ... ... ... ... түрде жүзеге асырылатын ... ... ... ... табылады.
Ішкі аудит жүргізу қажеттілігі кәсіпкерлікпен айналысатын субъектілер
арасындағы экономикалық қарым - ... және ... ... заң ... ... ... орта және ... жиі пайда болады. Сондай-ақ, ішкі аудит тиімсіз шығындарға
жол бермеу, материалдық және ақшалай ... ... ... ... ... шығу ... дер ... ұсыныстар өңдеу үшін қажет.
Басқаша айтқанда, ішкі аудит - ұйымның және оның ... ... ... ... ... асыруда бақылау құралы.
Ішкі аудитордың алдына қойылған талаптарды шешу оның ... ... ... және шаруашылықты жүргізуідің жаңа талаптарына
сәйкестендіруді талап ... Ішкі ... ... таным принциптері,
тәсілдері, және теориялық қорытындалау, тұжырымдау жүйесімен сипатталады.
Нарыққа өту жағдайында ішкі аудиттің ... ... ... ... ... ... тиімділігін жоғарлатудың
резервтерін айқындау және жұмылдыру; тиімді ... ... ... ... түрлерін қолданудың заңдлылығын, мақсаттылығын,
экономикалық тиімділігін, сақталуын тексеруде кәсіпорынның қаржы-шаруашылық
басқару жүйесін, ... ... жан - ... ... ... ... қажет.
Аудиттің әдістері деп жиі жағдайда оның алдына қойылған мақсаттарға
қол жеткізу үшін пайдаланған ... ... ... Ішкі ... тиімді және нәтижелі болуы қажет, оларды ... ... ... және ... анықталады.
Аудит объектісі ретінде нақты ұйымның бөлімі (касса, материалдамен
жабдықтау бөлімі); ... ... ... ... ... қызметі
(тауарлар, жолдамалар және т.б.); мәліметтерді өңдеудің автоматтандырылған
жүйесін; бухгалтерлік есеп шоттарын қарастыруға ... ... ... ... аудит жүргізу ... ... ... ... ... ... негізінде
қаржылық есеп беру, бухгалтерлік есеп және шаруашылық қызметті таңдауы ... ... көп ... бөлу ... ... ... дәлелдемелер жинау үшін объектілерді зерттеудің
жалпы ғылыми тәсілдерінің жиынтығын қолданады. Талдау және ... ... ... ... және ... гипотеза және эксперименттік жалпы
ғылыми әдістеріне ... ... ... ... аудитте қолдану жалпы
сипатқа ие - олар тек таным, процесінің шарттарына және ... ... ... мәнін сақтай отырып, спецификалық қасиеттерге ие
болады.
Жалпы ғылыми әдістер арнайы тәсілдерде өзгеріс ... және ... Ішкі ... ... ... ... ... қолданады және
басқа ғылымдардың әдістерін қолданады ... ... ... ... ... сараптама және т.б.), керісінше оларда
аудит тәсілдерін қолданады. Нарыққа өту ... ... ... ... және ... ... бағытталуы қажет; сонымен қатар
аудиторлық тексерулердің белгілі типтеріне сәйкестендірілуі қажет.
Ішкі ... ... ... ... ... ... болып табылады.
оны тексеру басшысы теусеруді дайындау, бағдарламаны құрастыру және
аудиторлар ... ... бөлу ... ... үш бөлім кіреді:
- аудиторлық тексеруді жоспарлау;
- аудиторлық тексерудің негізгі бағыттары;
- ішкі аудиторлық есеп беруді дайындау тәртібі, ... және ... ... ... ... жоспарлауды бақылау. Аудитор кәсіпорындағы филиалдардың
ұйымдастырушылық құрылымдарын, маркетингтік жүйесі және ... ... ... ақпарат жинауы қажет. ... ... ... қажет тіркеу құжаттарымен, хаттамалармен танысуы тиіс.
Одан басқа кәсіпорындағы келесі кезектегі тексеретін ... ... ... ... танысуы қажет:
- бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуымен және ішкі бақылау жүйесінің
жағдайымен;
- бухгалтерияның ... ... ... ... ... ... арасында міндеттемелерді бөлу, ... ... ... ... ағымдылығын тексеру;
- бухгалтериядағы құжаттардың заңдылығы ойынша бухгалтерлік есеп беруді
тиісті нормативтік құжаттармен ... ... ... ... ... ... процестер мынандай:
- алдағы тексеруге дайындалу;
- тексеруді жүргізуге бағдарлама жүргізу;
- тексеру орынында жұмысты ... ... ... ... ... ... ... құжаттық тексеру;
- тексеру материалдарын жүйеге келтіру;
- тексеру ... есеп беру ... ... ... лауазымды
қызметкерлермен талқылау және оған қолтаңбалар қою;
- тексеруді тағайындаған жауапты тұлғаларға ... ... ... жою және ... ... ... ... тексеру барысында анықталған жетіспеушіліктерді жоюға бақылау жасау.
«Аудиторлық таңдама» стандартынан таңдамалы ... ... ... ... ... ... ... қолдануға болатын
жақтарын шешу, филиалдардың басқару стратегиясын ... бас ... ... сай ... ... сатысынан кейін аудиторлар тобы қаржы шаруашылық қызметтің
аудитіне ... Ішкі ... ... ... білу бөлімшелердің
қызметін уақытылы тексеруге ... ... және ... ... ... пайдалануға мүмкіндік береді.
Ішкі аудиторлар келесіні білу қажет:
- кәсіпорынның ұйымдастырушылық басқарушылық құрылымын;
- технологиялық ерекшеліктерін;
- өзін-өзі қаржыландыру деңгейін;
- басқа ... және ... ... өзара қарым-қатынас
сипатын;
- бөлімшенің атына тіркелген мүлікті;
- құрылымдық ... ... ... алу ... ... технологиялық және т.б. қызметті реттейтін ішкі нормативтік
актілерін.
Ішкі аудитор тексеруге кәсіпорынның есеп ... ... ... ... есеп ... ... стандартардың талаптарына
сай орындалуы бойынша ұсыныстар М.С. Ержановтың [22], Қ.К. Кеулімжаевтің
[17] жұмыстарында тиянақты және ... ... ... ... процесінің жеке бөлек сатысы,
оның құрамына белгілі бір ... ... ... ... байланыстағы
аудиторлық процедуралардыңкешені кіреді.
Аудиторлық дәлелдемелердің жеткіліктілігі, уақтылығы және сенімділігі
таңдаманың ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарды есепке алу қажет. Аудитор ... ... ... қажет, өйткені көп жағдайда аудитор өзінің ойлау
қабілетіне сүйене отырып, тұжырым жасайды. Қорытынды тұжырым жасау кезінде
басшылыққа ... ... орны ... оған байланысты таңдама жасалады.
Сондықтан аудиторлық процесті тәуекелсіз төрт кезеңге бөлу ең дұрыс
болып табылады.
Кесте 4 - ... ... ... ... ішкі ... ... ... дайындау және жопарлау ... ... ... жалпы |Аудиттің ... ... және ... және ... ... ала |ұйымдастыруышылық |бағдарламасын |тәуекелдігін ... ... ... құжаттарын |жасау |бағалау және ... ... ... | ... |
| | | ... орнату |
|2 ... және ішкі ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... | ... ... ... |тәуекелділігін |сәттерді тестілеу|түзетілетін ... ... және ... | ... ... ... ... ... ... |
|есептік жүйесін |анықтау | | ... | | | |
|3 ... ... және ... ... |
| ... тексеру, аудиторлық куәліктерді жинау және |
| ... ... | Сай ... және ... ... ... |мазмұны бойынша ... ... ... ... ... ... асыру |жинау, бағалау, |
| ... | ... |
| ... және | | |
| ... | | |
|4 ... жалпылау жалпылау және бағалау, аудиторлық |
| ... ... және ... асыру ... ... ... ... және ... ... және ... жасау |шешімдер жасау, |
|кейінгі оқиғаларды |талдамалық бағалау |және оны ... ... ... | | ... |
| | | ... ... ... 20, 23 ... ... ... ... барысында есеп айырысу шоттары корреспонденциясының
дұрыстығын арифметикалық есептеудің дұрыстығын жиі ... оған қоса ... ... ... ... ... дебиторлық қарыздарды растау
жөнінде мәліметтер) ... ... ... ... алдына тұрған маңызды сұрақтарды
әріптестермен пікірлесіп ... және ... ... ... ... ... ... «Бухгалтерлік есеп берудің бұрмалаушылығын
анықтаған кезде аудитордың әрекеттері», - деген стандартына сай ... ... ... ... талап етеді. Ең алдымен, анықталған әр
қателіктің мән-мағынасын анықтау қажет, оларды ... ... ... ... яғни ... ... мәліметтерін бұрмалап жүргізу,
қалыптасқан ережелерін бұзу, есеп көрсеткіштерін қате көрсету және ұсыну.
Егер ішкі аудит кезінде ... ... да ... ... ... орын ... ақша ... және
материалдық құндылықтардың жетіспеушіліктері, ... ... есеп ... ... және зиян келтіру әрекеттері немесе салық
заңдылықтарының бұзылуы анықталса, онда ішкі ... ... ... ... Соңғысы тексеру материалдарына құқықтық баға береді және
материалдық зиянның орын толтыру мақсатында сотқа ... үшін ... ... Заң ... ... ... ... зиянды дәлелдейтін құжаттардың көшірмесі қосылған ішкі
аудит қызметінің есеп ... ... зиян үшін ... ... ... ... зиянның көлемін және тексеру ... ... ... ... кәсіпорынның басшысының және бас бухгалтердің қолтаңбасымен анықталған
зиянның мөлшерін көрсететін есептеулер;
- зиянға жол берген қызметкерлердің еңбек келісімшарты және ... ... ... ... ... ... ... нарықтық баға бойынша
анықталады. ... ... ... ... ... ... да
әдістерімен анықталған зияндардың тез ... ... ... ... қол ... қорғаудың, заң арқылы үш құқықтық түрі
қарастырылған: азаматтық, әкімшілік және қылмыстық.
Құжаттарды тазартулар, ... ... ... ... ... кезде немесе құрамында жалған мәліметтері бар құжаттар алынады. Бұл
құжаттарға қандай да бір белгілер ... ... ... ... ... ... орынына олардың көшірмесі қалдырылады,
олардың артық бетінде қашан және кім алғандығы жазылады.
Аудиторлық қызмет ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, жауапкершілік қағидалары негізінде құру қажет.
Ұжымның ажырамас бөлігі ретінде ішкі аудит ... ... және ... құжаттардың және өкімдердің құрылымдық бөлімшелер және кәсіптік
нұсқаулардағы ... ... және ... ... ... ... негізінде жұмыс атқарады.
Ішкі аудит қызметті келесі құжаттар қамтамасыз ету қажет: ішкі аудит
бөлімі туралы қағидамен, мамандардың ... ... ... ... ... ... ... жоспарларымен, аудиторлық тексеру
сұрақтары бойынша әдістемелік нұсқауларымен, ішкі аудиттің стандарттарымен,
ішкі аудиттің ... ... ... ішкі ... ... аудиторлық дәлелдерді алу бойынша әдістемелік нұсқаулар мен аудиторлық
тексерулердің нәтижелерін жүзеге асыру және ... ... ... ... ... құрамына келесі мамандар кіруі қажет:
- стандарттар бойынша маман;
- аудиторлардың біліктілігін арттыру.
Нормативтік ... ... ... ... ... ... қажетті олар барлық дерективалық ... ... ... ... жаңа өзгерістердлі бақылап, оларды қызметкерлерге жеткізіп
отырады. Алдыңғы қатарғы ... ... ... ... аудит қызметі іс-тәжірибеде ҚР Заңдарын, Президенттің Жарғыларын,
Үкіметтің қаулыларын, Министрліктердің және ... ... және ... да ... кәсіпорын өкімдерін, құрылымдық
бөлімшелер туралы қағидаларын, қызмет нұсқауларын, аудитор және кәсіпорын
өкілетінің арасында тізілген ... ... ... ... мен ақша ... аудитінің стратегиясы.
Транзиттік экономика жағдайында функционалды аудиттің өте ... - ... ... ең жылжымалы және толық өтімді элементтері
қатарына жататын ақша мен оның баламаларының ... ... мен ... ... табылады. Ақшалай операциялар қарқынды кең ауқымды сипатта
болып келеді. Дәл осы ... ... ... ... мен ... ... ... мен кассалық-банктік операцияларды жүргізу заңнамалық, жалпы
мемлекеттік, ведомствалық және басқа нормативті ... ... ... ... Сондықтан төлеу циклі функционалды аудитін өткізуге
дайындық кезінде қабылданған ... ... ... ... ақша қолданылуын, қаржылық бақылаудың ... ... ... ... ... оқып - ... ... Операциялық
аудитор кәсіпорынның төлеу мен қозғалыс циклін есептеу мен ... ... ... ... анық ... ... ету
қажеттілігіне байланысты проблемалық сипаттағы ... ... ... қаржылық, есептік, экономикалық мәселелерді
шешудің баламалы мүмкіндіктерін қарастырған жөн.
Дегенмен, жалпы аудитте ақшалай операцияларды ... мен ... ... ... бар. Олар ... ... арқылы жасалса
да, бұл операцияларды уақытылы және тиімді атқаруға ерекше көңіл аударатын
төлеу циклінің функционалдық ... ... ... жеткіліксіз.
Сондықтан ғылыми зерттеулердің күн талабына сай бағыты - ақшаны басқарудың
функционалды аудитінің ерекше тәсілдерін анықтау мен ... ... ... ... төлем мен қозғалысы циклі функционалды аудитінде
экономикалық талдау, бақылау мен ... ... ... сарапшылық бағалау, жай және күрделі пайыз есептеулері, дисконттау,
интегралды, сараланған және матрицалық тәсілдер, желілік, желілік ... ... және т.б. ... қолданылуы керек. Жергілікті
аудиттің арнайы әдіс ... ... ... ... мен ... ... арттыру мен ұйымдастыруды жақсартудың әртүрлі
резервтерін ашуға болады. Мәселен, инкассация мен төлемді тездету, ... ақша ... сейф ... репо ... ... шегі
теориясын және т.б. ең көп шамаға молайту сияқты тәсілдерді ... ... ... ... ақша мен құнды нақты ақша мен ... ... және ... ... ... ... аударма төлем мен ақша қозғалысы циклінің ... ... ... ... ... ... жасап, өндейтін адамдардың сапалы және сандық
құралы;
- бұл жұмыс учаскесі қызметкерлері кімге есеп ... ... және ... ... ... ... кім, қашан,
қалай тексереді?
- кәсіпорында кассадағы ақшаның бар-жоғын кенеттен тексеруді жүйелі
жүргізуге арналған тұрақты ... ... ... ... ... ... бар ... бұл бұйрық орындала ма, кассаны кенеттен тексеру актілері бар ма және
олардың мазмұны қандай?
- ... және ... ... ... ... ... ... сүйене келіп, 4 кестеде ақша мен ... ... мен ... циклінің жергілікті аудитін өткізу бағдарламасының
ықтимал нұсқаларының бірі келтірілген.
Ақшалай қаражатпен, әсіресе оның жылжымалы бөлігі - ... ... ... ... шығыстарды төлегенде, есеп берілген соманы
беру мен пайдалануда және т.б.) жасалатын операциялар - ... ... ... ... ... ... мен қызмет бабын теріс пайдалану
- касса-банк операцияларын бақылаудың маңызды міндетті.
Іс-тәжірибеде кездесетін, жасалу тәсілдері ... ... ... мен шот төлемдері процесіндегі қызмет бабын теріс
пайдалану мен бұрмалаулар былайша жіктеледі (5 кесте):
Кесте 5 - ... ... ... мен ақша ... ... бағдарламасы.
|Аудит процедуралары ... ... ... ... |мен ... ... ... атқаратын |Кадр бөлімінің мәліметтері, білім мен |
|(кассир, бухгалтер және т.б) ... ... ... ... ... ... ... |өтімі, зияткерлік және іскерлік |
| ... ... алу, ... ... үшін ... актілердің, стандарттардың, |
|әдістемелік, нормативті, |нормалардың, ережелерінің, ... ... ... ... құжат бланкілерінің, |
|етуді тексеру ... сейф ... ... |
|Операцияларды құжаттық ресімдеу |Кірістік және шығыстық кассалық ... ... ... жағдайын алдын|ордерлерді тіркеу журналы, ақшалай |
|ала шолудан дұрыстығын тексеру ... ... ... кітабы, |
| ... ... және т.б. |
| |
| |
|5 - ... ... ... процедуралары ... ... ... критерийлері|
| |мен ... ... ... ... ... тапсырмалары мен талаптары, |
|операцияларды ... ... ... ... ... ... ... ... вексельдер, |
|теусеру ... ... чек ... ... |т.б. ... мен ... ... ... ... ... |
|ақшаны, құнды қағаздарды және |істейтін комиссия мен ... ... ... бланкілерді |тағайындау туралы бұйрықтар, жеке ... ... ... ... ... |
| ... түгендеу актісі, кірістік және |
| ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ақша есебінің кітабы, аванс |
| ... ... 1, 1 ... Бас |
| ... ... ... ... |
| ... т.б. ... ... мен ... | ... ... | ... ... ... | ... есеп сақтау шарттарын | ... үшін ... ... | ... | ... ... ... | ... мен анықтығын тексеру | ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... | ... ... есеп ... ... мен ... ... |
|айырусыдың аккредитивтік және |оларға тіркелген: аккредитивтер, чек |
|чектік түрлерінің, құрылымдық |кітапшалары, ... ... ... ... ... ... 1-3 ... |
|шоттарын ашудың дұрыстығы мен |1,2,3 журнал-ордерлеріне тізімдемелер. |
|заңдылығын тексеру | ... ақша ... ... ... бір тізімдеме 1020 |
|өнімді және басқа іс-әрекетті, |«Жолдағы ақша» шоты бойынша бас кітап, ... және ... ... ... тауарлық-көліктік |
|өткізуден түскен түсімнің ... ... ... ... ... | ... көрсеткіштерінің бас кітап|Баланс, шоттар бойынша бас кітап ... ... ... ... ... ... |Бас ... 1-4 ... 1-3 ... аналитикалық есебін жүргізу |журнал-ордерлердің тізімдемелері, касса |
|дұрыстығын тексеру ... және ақша ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
|бойынша операциялардың дұрыстығын|сертификаттар, депозиттер, бондар, |
|тексеру ... ... ... |
| ... ... ... |
Ескертпе. Кесте 20, 21 ... ... ... құжаттармен және қолхаттармен жасырылған және ештеңемен
жасырылмаған ақшалай қаражатты ... ... ... ... тұлғалар мен
ұйымдардан кірістік ордерлер бойынша, басқа ұйымдардан ... ... ... ... ... және ... ... ақшаны есептеп шығары; бір құжатты қайтадан пайдалану;
кассалық құжаттар мен есептерде жиынтықты дұрыс есептемеу.
2) Ақшаның ... ... ... ... ... ... сомасын
көбейтіп, заңды ресімделген құжаттардағы жалғандық.
3) Әртүрлі тұлғалар мен ұйымдарға заңды есептелген соманы сініріп ... ... ... ... соманы негізсіз иелену.
4) Контрагенттермен және халықпен дайын өнім, ... үшін ... есеп ... ... ... ... қолданбай жұмыс
орындау мен қызмет көрсету және т.с.с.
Мұндай бұрмалаулар мен теріс пайдаланулар ... ... ... және ... кассаны жиі тексермеу, ішкі бақылаудың
нашарлығы және т.с.с салдарынан болады.
Төлем циклінің функционалды аудитінің ... ... бірі ... операцияларды тексеру. Ең алдымен кассадағы кассалық операцияларды
кім және қалай атқаратынын білу ... ... ... ... бүхгалтер, кассир қол қоятын акт жасаумен ... ... ... ... құжаттың және басқа құндылықтардың артық шығуы
немесе кем шығуы анықталған ... ... ... түсініктеме алу
керек. Ақшалай қаражаттардың көп жетпеуі ... ... ... ... ... ... ... шектеу туралы мәселе
қояды.
Жол-жөнекей ақша есебі аудитінде бухгалтерлік есепке ... ... ... ... ... ... есеп шотына есепті айда ... ... ... ... ... мен ... ... алдын алу үшін мыналар талап етіледі:
- банктегі ... ... ... ... тіркелген
негіздемелермен үнемі салыстыру;
- жабдықтаушылармен құжаттарды қарама-қарсы тексеру өткізіп, құжаттарды
ресімдеуге талапты арттыру;
- дебиторлармен және кредиторлармен, қызметкерлермен есеп ... ... ... ... ... ... ... мен шаруашылық жүргізуші субъектілердің
қызметін ... ... ... ... жүргізудегі типтік
бұрмалаулар туралы тұжырым жасауға және ... ... ... ... ... ... Ақшаның есепшот бойынша қозғалысын төлеу йиклін тексеру үшін
кәсіпорын банк көшірмелері мен бастапқы ... ... ... ... ... ... ... (шот кореспонденциялары
жазыла ма), құжаттардың нөмірленетінін, ақшаны ... ... ... ... ... ... Сол уақытта қолма-қол емес ақшалай қаражаттың қозғалысы бойынша
операцияларды көрсетудің ... ... ... айқындау
қажет.
3) Тағы бір өрескел қате ақшаны кәсіпорын ... ... ... ... ... бар ақшаның қозғалысын талдауы, іс-жүзінде жасалған
төлемді дебиторлық борышты өтеу сомасы мен ... ... ... ... ... ... керек.
Түсімді банкке тапсырудың мерзімділігін мұқият зерттеп, бақылау және
оның әртүрлі қажеттіліктерге шығыс жағдайларын ... ... ... жеке ... - ... ... сонымен бірге
еңбекақы төлеуге, іс - сапар шығыстарын жабуға, шаруашылық қажеттіліктерге
және т.б. чек ... ... ... ... ақша ... ақша алу мен ... шығу ... мәліметтерді салыстыру
қажет.
5) Кәсіпорынның кассадағы ақшасы қозғалысын анықтап, оларды ... ... ... ... мен ... ... ... тіркеуді
қолдана отырып, техникалық және мазмұнды қателерді табу үшін ... ... ... ... ... керек.
6) Кассалық тәртіпті сақтау мен төлем циклі функционалды ... ... ... үшін ... ... ... ... тексеруші аудит кәсіпорындағы нақтылы жағдай мен көлем циклі
функционалды аудитінің қойған ... ... ... ішкі бақылаудың жағдайын анықтауға, ақшаның сақталуын қамтамасыз
етуге, бухгалтерлік ... ... ... ... және анық ... үшін талдауға мүмкіндік береді.
Мұндайда төлеу циклі мен ақша басқарудың тиімділігін ... ... ... процедуралық тәсілдері қолданылуы мүмкін. Мысалы,
бағалаудың балдық тәсілінде «иә» ... үшін ақша ... ... ... бірден үш балға дейін қойылады, ал «жоққа» - 0 балл
қойылады. Субъектінің ақшасын ... ... ... ... жалпы
бағалауда қойылған баллдар сомасы бойынша ... ... 50 ... өте төмен, 51-65 дейін төмен, 66-88 - орта, 81-90 - жоғары, ... ... өте ... ... ... ақша қозғалысын ішкі бақылаудың болмауы немесе
жеткіліксіздігін білдіретін белгілері мыналар:
- кассадағы ақшаны толықтай ... ... ... мен ... ... ... болатын ревизияның кәсіпорында жолға қойылмауы;
- кәсіпорында тексерудің мерзімділігін белгілейтін басшы ... ... ... ... ... ... – ревизия өткізетін
комиссияға тұрақты тек бір адамдардың ғана ... ... ... санауды айғақтайтын, ревизия комиссиясы актісіне
тіркелетін жұмыс жазбаларының болмауы және т.б.
- ... ... ... көрсетілмеген бас бухгалтер мен
кәсіпорын басшысын жанай өтіп, басқа адамдарға кірістік және шығыстық
құжаттарға қол қою ... ... ... ауысқанда ревизияны сырт көзге ғана өткізу;
- штатта кассирдің болмауы, бұл функциялар кәсіпорын ... ... есеп ... жүктелсе;
- кассирмен толық материалдық жауапкершілік туралы шарттың жоқтығы;
- мұндай процедура болу үшін әдеттегідей ... ... ... ... ... болмауы.
Кассаны және кассалық операцияларды тексеру.
Кассада сақталатын ақша 1010 «Кассадағы ақша қаражаты» және ... ақша ... шоты ... ... ... ... ... дебитінде кассаға түсетін ақша, ал кредитіне кассалық есептен
шығатын ақша жазыдлады. Бұл шоттар бойынша жазбалар ... және ... ... ... ... ... 6).
Кесте 6 - Кассалық операциялар ревизиясының бағдарламасы.
|Аудит процедуралары |Ақпарат көздері ... Ақша мен ... ... ... бойынша комиссияны тағайындау, |
|басқа құндылықтардың |кассирді тағайындау туралы кәсіпорын басшысының ... мен ... ... кассирмен материалдық жауапкершілік |
|түгендеу ... ... ... құжаттар (КО-1, КО-5, |
| ... ... ... ... ... |
| ... 1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... аванстық есептер, кассаны |
|операцияларды құжаттық |түгендеу, 1 журнал-ордерге тізімдеме, бас кітап ... ... ... т.б. ... | ... Қолма-қол ақшаны |Банк көшірмелері, чек кітапшалары, заңды және жеке|
|кіріске алудың ... мен ... банк ... тіркелген|
|мерзімділігі мен |бастапқы құжаттар, касалық құжаттар, 1 ... ... бас ... және т.б. ... | ... ... ... |КО-1, КО-2, КО-3, КО-4,КО-5, 1 ... Бас ... ... ... және т.б. ... ... | ... ... ... құжаттар, 1 журнал-ордерге тізімдеме, 1 |
|есептегі шоттарда ... Бас ... және т.б. ... ... |кестені әзірлеу және ... мен ... ... ... ... ... | ... Кассалық операциялар|Кассаны тексеру актісі, ескертулер, оларды жою ... ... ... ... ... мен | ... ... | ... ... 23, 24 ... ... ... мен ... операциялардың аудиті негізінде 3 бағыт бойынша
өтеді: қолма-қол ақшаны түгендеу; оларды түгел және ... ... ... ... шығыстарға есептен шығарудың дұрыстығын тексеру.
Жалпы алғанда касса мен кассалық операцияларды тексергенде ... ... ... касаны түгендеу кассирдің тексеру орнына
келгенде бірден өткізіледі. Оны өткізуге ... ... ... ... ... ... кассадағы ақшаның бар-жоғын кенеттен тексеруді
жүйелі жүргізу үшін ... ... ... комиссия туралы бұйрығы бар ма,
бұл бұйрық орындала ма? Кассаны кенеттен ... ... бар ма ... мазмұны қандай; тексерілетін кәсіпорынға бір кассир немесе бірнеше
кассир қызмет көрсете ме, кассир тек тексерілетін кәсіпорында ғана ... ме, өз ... ... ұйымға қызмет етумен қоса атқара ма,
кассирді ... ... ... және кәсіпорын әкімшілігі кассирмен
жасасқан материалдық ... ... шарт бар ма, ... ... ... ... танысты ма?
Касса тексеруді жүзеге асрығанда аудитор мынадай шарттарды ... ... ... ... кассирі мен бас бухгалтері міндетті
түрде кіруге тиісті; кәсіпорын басшысы тағайындаған тұрақты жұмыс ... ... ... ... кассаны тексеру кезінде
кассаға бөгде кісілерге кіруге рұқсат ... және ... ... ... тексеру мүмкін болмағанда немесе бірнеше касса ... ... ... ... ... Кілт ... қалады, ал мөр
аудиторда болады. Бұл бір кассадағы ақшаның жетіспеушілігін басқа кассадағы
бар ақша есебінен орын жабу ... ... ... ... ... комиссиясының қатысуымен соңғы күндердегі касалық
операциялар жөнінде есеп жасайды. Кассалық ... ... ақша ... ... ... және ... ... касса есебінде
кіргізілгені, кассаны түгендеу сәтінде ... ... және ... ... ... жоқ ... жайлы қолхат береді. Бұл қолхат
кассаны түгендеу актісі түрінің тақырыптық ... ... ... бас ... қол ... және тиісті шоттар мен
бухгалтерлік ... ақша ... ... операцияларды көрсету үшін
бухгалтерияға беріледі.
Кассадағы бар ... ... ... немесе банктік орауда тұрғанына
қарамастан түгел қайта санау жүргізіледі.
Мұндай міндетті процедура кассада ... ... ... ... ... вексельдік маркілер, жолақы билеттері, ... ... ... ... бірақ әлі демалыс үйлеріне,
санаторийлерге берілмеген жолдамалар және т.б.), ... ... ... да ... бой ынша жүргізіледі.
Ақша мен құндылықтар екі ... ... ... кассир, сосын
комиссияның басқа мүшесі санайды. Аудитордың өзі бұл ... ... ... ... ... ... Ақшалай қаражаттар атаулы
құн бойынша ескеріледі.
Ақшалай құжаттар аудитінде мыналарды: бұл құжаттар іс ... ... ... мен жолдамлар кімдерге арналған және қандай қаражат
есебі дұрыстығын тексеру қажет. ... ... ... ... қозғалысы
жөніндегі кітапта жазылуы тиіс. Ақшалай құжаттардың түсуі мен ... ... ... және ... ... ... ... Осылайша кассир ақша жөніндегі сияқты, ақшалай құжаттар қозғалысы
бойынша да есеп жасайды және оны бас ... ... ... ... ... ішінара төленген тізімдемелері
болуы мүмкін. Аудитор бас бухгалтер мен кассирге оларды ... ... ... ... ... ... ресімдеуді және кассирге оны есепке
енгізуді ... ... Егер ... ... ... беру ... ... келсе, тізімдеме бойынша көптеген адамдарға әлі төленбесе, бұл
тізімдемелер кассир ... ... ... Кассалық есепке енбеген,
ішінара төленген шығыстық құжаттар ретінде актіге жазылады. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... және оның жалпы
сомасы көрсетіледі. Көрсетілген жазба кассирдің, бас бухгалтерлердің ... ... ... ... ресімделген кассалық ... ... ... ... ... ... қолхаттары ақтаушы құжаттар
ретінде есепке ... және ... бар ... кіргізілмейді.
Мұндай құжаттар табылғанда аудитор кассаны тексеру актісінде ақша
кімнің өкімімен, қашан, ... ... және ... ... ... бұл ... атап өтеді. Кассада бар барлық ақша мен ... осы ... ... деп ... ... ... ... ақшасы мен басқа құндылықтарын сақтауға тыйым салынады.
Ақша мен құндылықтарды санай аяқталған соң ... сома ... ... ... қалдық жайлы мәліметтермен салыстырылады.
Ақшалай қаражатты тексеру жасайтын аудитор бір мезгілде ... ... ... ... ... ... ... мен күзет-өрт дабылы
құралдарымен жарақтандыру жөніндегі талаптарға сай болуын тексереді. Мұндай
анықталған бұрмалаулар ... ... ... ... ... және олардың баламалары бар болуын тексеру
қорытындылары комиссияның барлық мүшелері қол ... ... ... Ол үш данада жасалады: бір ... ... ... ... ... ... ... аудиторда сақталады. Ай
соңында актіде есептелген барлық ақшалай қаражат ... ... ... кассирдің қолхаты келтіріледі.
Кем шығу табылған жағдайда аудитор кассирден кем ... ... ... ... ... жазуды сұрайды. Елеулі кем шығу немесе
қызметті теріс пайдалану ... ... бұл ... ... ... ... және ... дереу тексеру аяқталғанша қызметтен
босату және істі тергеу органдарына беруді ұсынады [25].
Ақшаны ... ... ... ... ісі ... ... барды түгендеу жолымен анықталады. Кейде ол шын мәнінде кассир,
не болмаса басқа ... ... ... жасаған ысырапты жасыратын
лауазымды қызмет адамының ... ... ... қылмыстың ең
қарапайым түрі болып саналатын құаражатты қымқырудың бүркемеленбегендері ... ... ... кем ... бөгде адамдардың касссаны бұзу ... ... қылу мен ... ғана ... ... ол ... ... уақытша заңсыз қарызға ала тұруымен де байланысты болуы
ықтимал. Мұндай бұрмалаулар мен қызметті ... ... ... ... кассаны жүйелі түрде тексермеу және ішкі бақылаудың нашарлығының
салдары болып табылады.
Ақшаны касса бойынша кіріске алмау алынған соманы ... ... ... ... кірістік операцияларды жасырумен байланысты.
Есеп ... ... ... ... ... ... жағдайлары өте жиі
кездеседі.
Аудитор банктен чек бойынша алынған ақшаны кіріске алудың толықтығы
мен уақыттылығы чек ... ... ... ... ... және ... кассалық ордерлермен салыстыру жолымен
тексерілуі тиіс. Кейбір аудиторлар ... ... ... ... ... түгелдігін тек қана чек түбіртектері бойынша ... ... Мұны ... банк ... ... да тексеру қажет. Егер
көшірмелерде тазартып өшіру, түзеу іздері бар ... ... ... банктен ағымдағы немесе есеп ... ... ... ... ... ... ... салыстыру керек. Қатаң есептегі құжат деп саналатын банктегі
шоттан көшірме мұқият бақылауда талап етіледі. Сондықтан есеп ... ... ... ... мен ... тұлғаларға көшірме алуды
сеніп тапсыруға болмайды. Кассалық операцияларды ... ... ... ... ... ... кәсіпорын басшысының жазбаша
өкімімен бұған уәкілетті адам мен бухгалтер қол ... ... ... ... ғана ... қызметті өтеу, борыштың орнын толтыру, материалдарға
төлем, пәтер ақысын төлеужәне ... ... ... ... ... ... кіріске алмау қызметкерлердің және басқа да адамдардың
өтелмеген берешегін талдау мен ... ... ... Есеп ... соманы иемдену нәтижесінде ешқандай берешекті мойындамайтын
тұлғалардың өтелмеген берешек сомасы ... ... ... ... ... ... түрде салыстыру мен олардың бұл жайлы сұрау оңды нәтижелер
бере алады. Сондай-ақ кірістік құжаттарды төленген құжаттармен салыстыру ... ... ... ... болып табылады. кірістік ордер бойынша
алынған ақшаны иемденудің жеңілдететін ... ... ... ... ... ... төленгенге дейін тіркеудің болмауы
немесе толық есемтігін, уақтылы салыстырмау мен борышты өндірмеу ... айту ... ... бір ... берілетін кассалық ордерлерді ... ... және ... ... дұрыс тіркеу, бухгалтерияға
төленбеген кірістік ордерлерді ... ... ... ... арттырады және қызметті теріс пайдалануды болдырмайды.
Басқа кәсіпорындардан алынған ақшаны иемденуді (сіңіріп кетуді)
болдырмау ең алдымен, ... ... ... қолма-қол ақшасыз есеп
айырысу ісін талап етеді. Тәжірибе көрсеткендей, бұл ... ... ... пайдалануды туындатады.
Кассалық тәртіпті бұрмалау жағдайлары байқалғанда ол міндетті ... ... ... ... ... ... ... ақша алған
немесе салған кәсіпорындармен есептесулерді салыстырған жөн.
Басқа кәсіпорындардан ақшалай сома ... ... ... және ... іс ... ... ... де қызметті теріс
пайдаланудың бір жолы болып саналады.
Ақша мен шығыстарды есептен ... ... ... ... тексерілуге жататын барлық кезең ішіндегі кассалық есептерге
тіркелетін құжаттар ... ... ... кассалық операциялар
бойынша есептік құжаттаманың мынайдай пішіндері қолданылады: КО-1 ... КО-2 ... ... ... КО-3 «Кірістік және шығыстық
құжаттарды тіркеу журналы» пішіндері. Ақша қабылдау мен берудің ... ... КО-4 ... ... КО-5 ... қабылдаған және
берген ақша кітабы» формалары, ... ... (1 ... ... Бас ... тиісті ай-күн, жылға баланстар және ... ... ... ... ... аударылады: әрбір
құжатты алушылардың қолхаттары бар ма, ... - ... ... ... - ... мөртаңбасымен, ай-күні, жылы
көрсетіліп, жабыла ма, оларды тазартып өшіру мен ... ... жоқ ... ... ... кәсіпорындарда кассалық құжаттар сапасыз
жасалатынын, көбіне ... және ... ... ... ақша салған
немесе кассадан ақша алған жауапты ... ... ... және басқа
да міндетті деректемелердің жоқ екендігін көрсетеді. Мұндай ... жоқ деп, ал олар ... ... негізсіз деп саналады. Егер
мұндай жайттар анықталса, аудитор ... ... ... ... ... және бас ... бұл ... хабардар етуі тиіс.
Тексерудің келесі кезеңінде мыналарды анықтау керек: бұл ... және ... ... ... ... ... түрде
жүргізіле ме, барлық кассалық құжаттар журналда тіркелген бе, ... ... ... ... жоқ па, ... ... ... мен
жұмсалуы жөніндегі операциялардың барлығы нөмірленуге, жіппен қайымдалуға,
сүргішті мөрмен басылуға тиісті парақтар саны ... ... мен ... ... ... ... тиісті кассалық кітапта
жазылған ба? Кассир жұмыс күні соңында сол күнгі ... ... ... ... және ... ... ақша ... шығаруы тиіс. Ол
кассалық кітаптағы жазуларды екі парақта бір мезетте ... ... ... ... ... бір ... жыртылмалы болады, оны кассир күн
соңында басқа барлық кірістік және ... ... ... ... ... ... операцияның жергілікті аудиті. Ақшалай ... ... ... ... көп назар аударуды талап етеді. Қолданылып
жүрген ... ... ... өзінің ақшалай қаражатын қызмет
көрсететін банк мекемелерінде сақтауға міндетті. Банк мекемелерімен есеп
айырысу ағымдағы, ... ... ... ақша ... қысқа
мерзімді және ұзақ мерзімді несиелер алумен, оларды өтеумен және қайта
ресімдеумен, шоттарда жаңылыс жазулар ... ... ... ... ... банк ... арқылы есеп айырысулар
есептесудің қолма-қол ақшасыз түрі ... ... 6-шы ... ... ... ... бағдарламасы келтірілген.
Ағымдағы шоттағы операциялардың аудитінде мына жағдайларға ... ... ... шот ашылған банк мекемесі.
2) Банк көшірмелері бойынша соманың, оларға тіркелген бастапқы құжаттарда
көрсетілген сомаға сәйкестігі.
3) Көшірмелерге тіркелген бастапқы ... банк мөр ... ... ... ... дұрыстығын анықтау мақсатымен банкте
ыңғайласпа тексеру (не болмаса сұрау салу) өткізген ... ... ... ... ақшаның және басқадай ақшалай қаражаттың
кәсіпорынның ағымдағы шоттарына ... және ... ... ... ... қаражатты акцептелген төлем тапсырмаларымен байланыстың пошта
бөлімшесі арқылы аударудың дәйектілігі, сондай-ақ аударым ... ... ... мекен-жайының анықтығы.
6) Теңгені конверсиялауға байланысты айырбастауға операцияларды есепте
көрсетудің дұрыстығы.
7) Бухгалтерлік өткізбеде желілердің ... ... ... бұл ... ... ... тиісті шоттарда
көрсетілген бе? ... есеп ... ... ... ... операцияларына ерекше көңіл бөлу керек.
8) Банк көшірмелерінің және парақтық нөмірленуі мен ... ... ... ... ... ... ... сенімділігі.
Банктің бұрынғы көшірмесіндегі кезең соңының қаражат қалдығы шот
бойынша келесі ... ... ... қаражат қалдығына тең болуы
тиіс. Егер банк тізімдемесінде ескертілмеген түзетулер мен тазартып
өшірушілер табылса, банк ... ... ... ... ... ... тексеру банк құжаттарының мәнділігі бойынша зерттеп
білумен үйлесуі керек. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... жасала ма, мысалы, тексерілетін ... ... ... жоқ, ... ... борышын өтеу немесе
басқа кәсіпорынның тауарсыз есеп айырусылар бойынша төлеу. Кіріске алынған
және төленген материалдық құндылықтардың ... мен ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы мен қаржыландыру көзі
тұрғысынан қарыз алуға ұсынылған құжаттардың анықтылығы; ... ... ... үшін ... алынған чек кітапшалары есепте дұрыс көрсетілген
бе және ... ... ма; есеп ... адамдар чек кітапшаларын қолдану
туралы есеп жасай ма, айналымдар мен ... есеп ... ... ... ... ... мен ... есебіне сәйкесе ме және т.с.с.
Кесте 7 - Банкілік операциялар жергілікті аудитінің бағдарламасы.
|Аудит процедуралары ... ... ... ... ... ... |Тестілеу материалдары |
|валюталық, басқа да ... бар ... ... (бұл ... ... банк | ... ашылғанын) | ... ақша ... ... және жеке ... ... анықтығын және шаруашылық |келісімшарттар, үкім қағазы және|
|мақсатқа сәйкестілігін тексеру ... ... ... ... ... кіріске алудың |Банктің ақшалай есептік ... ... ... ... ... көшірмелері,|
|тексеру |2 ... 2 ... |№2 ... бас ... ... |
| ... т.б. ... шоттарға төленген қаржының |Банк көшірмелері мен бастапқы ... ... және ... |құжаттар ... | ... ... және ... тыс ... тапсырмалары мен талаптары|
|қорларға міндетті төлемдер аударудың | ... ... | ... ... және ... кіріске |Кірістік ордерлер, кассалық |
|алынған, ... ... ... ... және ... ... |
|пайдалануын тексеру ... ... ... қабілеттілігін және |Өтімділік коэффициенттері, |
|әртүрлі ... ... ... ... тұрақтылық есеп |
|банкпен несиелер, бюджетпен салықтар ... Шот ... 1-3 ... есеп ... ... ... ... және оларға |
|алу себептерін анықтау ... ... ... ... ... |Контрагенттермен шарттар, төлем |
|есептесу бойынша шарттық өзара ... банк ... ... ... ... ... ... |
|Құжаттар мен жазбаларда көрсетілген |Бастапқы ... ... бар ... мен ... ... чек ... сәйкестігін тексеру |кітапшалары, Бас кітап ... ... ... шот | ... дұрыстығын тексеру| ... ... 25, 26 ... ... ... ... ... өтеу үшін ақша аударудың қаншалықты
нақтылығы мен негіздігін тексеру тиіс. Кәсіпорындар, ... ... ... ... ... тауарларына ақша аударуы мүмкін, ... ... ... түспеген немесе құжатта көрсетілмеген ассортименттен
басқасына ақша аударған оқиғалар болады. ... ... ... және жөндеу жұмыстары үшін, сондай-ақ ... ... ... ... ... үшін ақша ... ... да аз
емес. Сондықтан банктегі ақшалай қаражат ... ... ... ... ... әсіресе, біртектес операциялар бойынша
өзара байланысқан бастапқы құжаттарды мұқият тексеріп өткізу талап етіледі.
Аудитор жол - жөнекей ... және ... ... ... ... шотына немесе басқа шотқа есепке қосу үшін ... ... ... ... ... бөлімшесінің кассасына салынған,
бірақ белгілеуі ... әлі ... ... ... ... қозғалысы
ткралы ақпаратты оқып білуі керек. 1020 «Жолдағы ақша қаражаттары» ... ... алу үшін банк ... ... ... ... ... тапсыруға арналған ілеспе тізімдеме ... ... ... ақша аудитімен бухгалтерлік есепте 1020 ... ... ... ... соманың шынайлылығын, ... ... желі құру ... және бастапқы құжаттардың 3-ші
журнал-ордерде Бас кітапта осы шот ... ... ... ... Ішкі ... стандарттау мәселелері
Ішкі аудиттің ондық стандарттарының жоқтығы ... ... ... ... мәнге ие. Әрине, бұл ... олар ... ... ... ... стандарттары бойынша қағидаларына
қандай да бір дәреже сәйкес болуы керек. Қазақстан Республикасының аудитті
және бухгалтерлік ... ... ... ... ... алу ... ... ішкі аудиттің стандарттарына қойылатын басты талаптар
келесідей ... ... ... ... ... ... олардың
іс жүзінде пайдалылығын, қажеттілігін және басымдылығын есеп ке алу қажет):
- қайшы келмеуі және ... ... ... ... ... ... ... нормативтік құжаттармен келістірілуін және
басқа да ішкі стандарттармен өзара ... ... ету ... ... ... (тұтастық, сөйлем құрылымдар, нақтылы және
баяндамлардың айқындылығы);
- толықтылық және ... ... ... ... ... ... терминалогиялық базаның бірыңғайлығы.
Ішкі аудиттің стандарттары аудиторлық қызметінің өзара байланысқан
алгоритмдерінің тиімді жүйесін ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарды шеттеу және күтілетін
қарама-қайшылықты ... ... ... ... ете отырып,
технологиялық және әдістемелік шығармашылық ... ... ... ішкі ... ... ... ... негізгі
жұмысқа бьағыттау керек:
- қарждылық және операциялық ақпараттың сенімділігін және тұтастығын
қарап шығару;
- ішкі ... және ... есеп ... ... ... тексеру;
- активтерді қолдану тиімділігін және олардың сақталуын бағалау;
- ресурстарды қолданудың өнімділігін және үнемділігін бағалау;
- операциялардың және ... ... ала ... және ... сай ... ... ... стандарттары ішкі аудитті ұйымдастырушы – технология
негізі ретінде қызмет етуі үшін ... ... ... ... ... және ... ... талдау, ресуртарды қолданудың
тиімділігін және үнемділігін бағалау, бағдарламлардың ... ... ... ... ... ... ... бақылауды жоспарлау,
бағалау және зерттеу, аудиторлық дәлелдемелрді ... ... ... ... және т.б.);
- ішкі аудит бөлімінің жұмысын ұйымдастыру және оны басқару, аудиторлық
қызметтің сапасын бақылау ... ... есеп ... ... ... барлық актілерін
және аудиттің жиынтықтарын қалыптастыруды шектеу ... ... ... ... бойынша;
- кәсіптік талаптар (құқықтар, міндеттер және жауапкершілктер) және
нақты бір есеп аймағы немесе бөлімшенің ... ... ... ... және т.б. да ... ... қарым-қатынастары
бойынша.
Стандарттар аудитті жүргізу және тексерудің ... ... ... етуі ... және ішкі ... ... анықтау қажет.
Стандарттардың мақсаттарына келесілер жатады: басқарма басшыларына
ішкі аудиттің рөлін және жауапкершілігін ... ішкі ... ... ... және ... ... жасау; ішкі аудитті жүргізудің іс-
тәжірибесін жетілдіру [27].
Стандарттар унификацияланған болуы керек. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... қолданылатын, қазақстандық немесе халықаралық
нормативтік құжаттарға сілтемелер және регдламенттейтін қағидалар;
- жалпы қағидалар - ішкі ... ... ... ... ... терминдерді және түсініктерді қолдану деңгейін анықтау және де
стандарттарттау және объектісін сипаттау;
- стандарттардың мақсаттары және ... ... ... ... байланысы;
- негізгі принциптерді және технологияларды анықтау - стандарттың
қағидалары аудиторлық қызметтің ... ... ... ... ... және техникалық тәсілдердің баяндалуы;
- рәсімдеу - құжаттардың тізімі, оларды ішкі ... ... сай ... ... орай, Қазақстан Республикасында ішкі аудитті енгізумен ешкім
айналыспайды. Республикада ірі кәсіпорындардың ішкі ... ... ішкі ... ... құру ... оған қатысатын ұйымдардың
қызметіне бейімделген бірыңғай әдістер және қағидалар даярлау керек.
Бухгатерлік есеп және ... ... ... жұмысты ұйымдастыру
және оның әдістемесі бойынша заңдылық және нормативтік ... ... ... ... ... ... аудиттің заңды базасы
болып 18.10.1993 ж., 20.11,1998 ж., ... ... ... ... ж., №162-11, жалпы 01.01.2002 жылдың жағдайындағы
«Аудиторлық қызмет туралы» Заңы байланысты болады [28].
Аудиттің 46 ... ... бар, оның 36-шы ҚР ... ... ... бұл ... өзгертпей қабылдайды және
олардың негізінде ... ... ... асырады, ал басқа елдер
өздірінің ұлттық ерекшеліктеріне сәйкес ұлттық стандарттарға ... ... деп ... ... ... ... бірыңғай базалық
талаптарды қалыптастырады, олар ішкі аудиттің сенімділігінің және ... ... ... және ... орындау кезінде ... ... ... ... бір ... деңгейін қамтамасыз
етеді.
Сыртқы аудиттің пәні болып есеп берудің сенімділігін ... ... ... ... болып табылады. оны жүзеге асыру үшін аудиторлық
қызметтің стандарттарын басшылыққа алу керек, олар ... ... ... ... қолданылады. Қолдану деңгейі бойынша ... ... ... ... ... ... ... басқа да сала үшін, салалық белгісі бойынша
жасалған ... ... ... ішкі ... ... ішкі ... стандарттары.
Кәсіпорынның ішкі аудит стандарттары жалпы біркелкі сұрақтарды
қарастырғанда, ... ... бір ... ... ... ... ... ету аудиторлардың қызметін шектейді [29].
Кәсіпорынның ішкі аудит қызметін тексеру нәтижелрін тексеру бойынша
жазбаша есеп ... ... ... және ... ... ... ... аудиттің бір кәсіпорында тұрақты жұмыс істеуінің арқасында
аудитордың ... ... ... ... ... ... кәсіпорын
басшысының рұқсатымен тексерілген объектіге қайта оралып, ... ... ... ... ... ... бар.
Ішкі аудит бөліміндегі қойылған мақсаттарға жету үшін кәсіпорын
белгіленген принциптерді ... ... Бұл ... ... ... ... біліктілік жатады.
Аудиттің халықаралық стандарттарының негізінде, біз ... ... ... ... ... ұсынылады (кесте 8).
Кесте 8 - Ішкі аудиттің ... ... ... және ... атауы ... ... ... ... ... ... принциптері мен мақсаттары ... ... ... ... басшылығымен |
|022 ... ... ... ... ішкі ... ... ... ... ... ... ішкі ... ... ... және |
|032 ... |
| ... ... ... ... ... |
|050-059 ... ... ... |Аудиторлық дәлелдемелер ... ... ... ... ... аудиттің объектілерінде бұрмалаушылықты, |
| ... ... ... ... ... |
| ... және ... ... ... ... ... тұжырымдар және есеп беруді ұсыну ... ... ... ... жүзеге асыратын сыртқы |
|071 ... ... ішкі ... ... ... ... ... ұсыну |
| ... ... ... ... ... бөлімдердің, |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... есеп беруді дайындау тәртібі ... ... 27 ... ... ... ... ішкі ... стандарттарының жіктелуіне
(ІАС) біздің жүйеміз бойынша төрт стандарт кіргізілген. Бұл стандарттар
ішкі аудит ... ... ... ... мақсаттарын анықтауға
бағытталған. Жоғарыда көрсетілгендей, ішкі аудиттің мақсаттары мен сыртқы
аудитттің мақсаттарының ... ... ... ... біріншіден, сыртқы аудит аудиторлық тексерулер нәтижесінде,
кәсіпорынның қаржылық есеп ... ... ... ... ... өз «пікірін» білдірсе, аудит басқару құрылымына тәуелді
болғандықтан аудиторлық тексеру және басшысына есеп берумен шектеледі;
- екіншіден, ... ... ... ... болып тек бухгалтерлік
есеп жүйесінен қаржылық есеп берудің шынайылылығы болып ... ал ... ... объектісі сыртқы аудитке қарағанда кеңірек.
ІАС – 020 «Ішкі аудиттің негізгі ... мен ... және ... ... «Аудиторлық қызметі туралы» Заң
негізінде, №200 АХЕС ... есе ... ... ... ... мен ... стандарттары» негізінде дайындалған.
Бұл стандарт ішкі аудит объектілерінің қозғалысы мен жағдайы туралы,
оның құрылымы туралы ... ... ету ... ұйымдастырудың
тиімділігі және өндірістік-техникалық объектелрді пайдалану және оны
бағалау туралы процестерді сипаттайды.
Пікір қалыптастыру үшін ... ... ... ... ... ... қажет. Сондықтан кәсіпорынның ішкі аудиті мынадай
стандарттарды басшылыққа алуы тиіс:
«Базалық және ... ... ... ... ішкі аудитінің объектілерін ... және ... ішкі ... ... және ... ... жүргізу кезінде нормативтік актілердің орындалуын тексеру».
Ішкі аудитордың объективтілігі мен тәуелсіздігін ... ... ... ... ... ... ... туралы стандарттар тобына біз «кәсіпорынның
филиалдарының, ... ... ... - қатырас жасау» деп аталатын
ІАС-021 стандартын енгіздік .Бұл стандарт ҚР «Аудиторлық қызмет ... 3 және ... ... ... ... ... ... Аталған стандарт ішкі аудиторлар әрдайым
басшылармен тығыз қарым-қатынаста болғандықтан және кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... үшін тиімді іс-әрекеттерді және ... ... ... ету . Ішкі ... ... барысында мынадай
сұрақтар қарастырылуы мүмкін:
- аудитті жоспарлау;
- аудиторлық дәлелдемелер туралы ақпараттарды ал;
- маңыздылық деңгейі мен ... ... ... ... ... ... және бағалау;
- алдыңғы эксперттердің тексерген материалдарын қолдану мүмкіншілігі;
- аудит жүргізу және дайындықпен ... ... ... ... 9 - ... ... аудиттің негізгі принциптері мен мақсаттары».
|ІАС-020 бөлімдері ... ... |
|1 |2 ... ... ... ... |ҚP ... ... ... |
| ... және ... «Қаржылық есеп|
| ... ... ... ... |
| |мен ... ... [48] ... ... ... ... аудит қызметінің талаптар |
| ... ... ... ... ... түзілуі |
| ... ... ... |
| ... ... ... талаптары ... ... ... |
| ... ... жазбаша есеп |
| ... ... ... ішкі |
| ... ... ... |
| ... қояды. |
| |
|9 - ... ... ... ... ... мазмұндары |
|1 |2 ... Ішкі ... ... ... ... қызметінің қажеттілігі |
| ... 2003 жыл ... ... |
| ... ... туралы» |
| ... ... Ішкі ... |
| ... құру АҚ ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| |- ... |
| |- ... ... |
| |- ... түсіну. |
|6. Стандарттың мақсаты ... ... ... ... |
| ... және ... үшін |
| ... қажет: |
| |- ... ... |
| |- ... және ... |
| ... |
| |- сапа ... ... |
| ... ... ... ... ... ... Ішкі ... негізгі принциптері |Тәуелсіздік, объективтілік, кәсіби|
| ... ... ... Ішкі аудиттің аумағы ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... құжаттардың |
| ... ... |
| ... сипаты мен аумағына |
| ... ... ... Ішкі ... ... |- ... ... жоспарлау; |
| |- ... ... алу; |
| |- ... ... ... ... Кесте 27, 30 әдебиеттер негізінде құрастырылған.
Ішкі аудиттің жұмыс құжаттарына келесілер кіреді:
- кәсіпорынның ұйымдық-құқықтық формасы;
- кәсіпорынның бөлімшелері мен ... ... ... ... хаттамалардың, бұйрықтардың және басқа да заңдық
құжаттардың көшірмелері;
- аудит басқармасы мен ... ... ... ... мен ... ... шаруашылық операцияларды талдау;
- маңызды экономикалық көрсеткіштерді талдау;
- жүргізілген аудиторлық процедуралардың хаттамалары мен ... ... кім және ... ... ... ... ішкі ... процедура нәтижелерін қолдану;
- басқа ұйымдардан, бөлімшелерден, үшінші тұлғадан ... ... ... ... ... бойынша талқыланған хаттамлардың көшірмелері;
- жауапты тұлғалардан алынған бастаушы хаттар;
- кәсіпорын мен филиалдардың ... ... және ... ... тексеру нәтижелері бойынша қорытындылар;
- тексеру нәтижелері бойынша аудиторлық есеп берулер.
Жұмыс құжаттары ішкі аудит қызметкерлерінің меншігі болып ... ... ... олар ҚР заң ... ... ... тұлғаға беруге
болмайды.
ІАС - 023 «Аудитті жүргізудегі нормативтік актілерді ... ... ҚР ... ... ... Заң және «Қаржылық есеп беру аудиті
кезіндегі нормативтік актілер мен заңдарды қарау» деп ... 250 - ... ... ... және орыс ... текстер.
Бұл стандарт тек нормативтік актілердің аумағын ашып ... ... ... сонымен қатар басқару және ұйымдастыру бойынша тиімді әдістерді
анықтау, экономикалық-экологиялық, өндірістік және басқа да ... ... және ... жетістіктерді бағалау үшін арналған.
Ішкі басқару және анықтама құжаттарын әрдайым нормативтік актілердің
құрамына жатқызуға болмайды.
Аудит бағдарламасы - белгіленген форма ... ... ... ... мен ... ... Оның ... аудиторлық
тексеруде қолданылатын процедуралардың тізімі орындаушылардың сипаты,
мерзімі мен көлемі ... 030 - ІАС ... ішкі ... Бұл стандарт ҚР «Аудитор қызметі туралы» Заңы және 300 - ... деп ... ... негізінде дайындалған (орыс және ағылшын
тіліндегі негізгі текстер). Ішкі ... ... ... ... ... ... ... ALEM LTD» ЖШС ақша қаражаттарының қозғалысын ... және ... ... қаражаттарының қозғалысына талдау жасау, берiлген есеп ... ... ... ... ... ... ... кез-келген бөлiмдерi сияқты қаржылық менеджерге жүктеледi. ... ... ... бiр дәрежеге ақтай алатын мынандай ... ... ... ... ... кiрiс алады. Бiрақ сол
уақытта ол өз қызметiн жүргiзу үшiн, ақша ... ... ... және керiсiнше кiрiстiң маңызы, кәсiпорынның қаржы ... ... ... ... ... ... ... өте жақсы болуы өз қарыздарын
өтеудi қанағаттандыратын ақша кiрiстеуiне байланысты. Ақша қаражаттарының
керектi қорларының болмауы қаржылық қиыншылыққа ... ... ... ... ақша ... көп ... жұмсауын көрсетедi, яғни
бiрiншiден ақшалардың құнсыздануы және екiншiден ... ... ... ... ... ... кiрiс алмағандығына байланысты.
Ақша қаражаттардың қозғалысы туралы есеп екi ... ... әдiс; ... әдiс.
Тiкелей әдiсте сатып алушылармен тапсырыс берушiлерден түскен ... ... ... кассаға, есеп айырысу шотқа, валюта шотқа
және банктегi ... ... ... ақша ... көрсетiледi. Ал
жабдықтаушылармен мердiгерлерге және персоналдарға кәсiпорынның кассасынан
берiлген және есеп айырысу шоты мен банктегi басқа да ... ... ... сомалары қолма-қол берiлген және аудару жолымен төленген
ақшалы қаражаттары мен көрсетiледi [31].
Ақша ... ... ... ... ... Қазақстан
республикасындағы шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң қаржылық есеп ... 3 ... ... ... ... есеп беру» нысаны табылады.
«Ақша қаражаттардың қозғалысы туралы есеп ... ... ... ... ... ... қуаттылығын
(төлемдер мен ақша ... ... ... сомалары),
түсiмдерiнiң құрылымын бағалау (несие түрiндегi және ... ... ... ... өнiм ... ... ... кiрiспен алынған
аванстар соммасы құрайтынын анықтауға болады) және негiзгi қызмет түрлерi
бойынша өлшемдердiң құрылымын талдап шығуға ... 1 - Ақша ... есеп беру ... ... ... берушiлерге субъектiнiң
қаржы жағдайының өзгерiстерiн есеп беру ... ... ... яғни ... ... және ... қызметтерден
түскен және жұмсаған ақша қаражаттар туралы ... мен ... ... ... - ... және ... ... субъектiнiң кiрiс алу бойынша негiзгi қызметi.
Инвестициялық қызмет - ұзақ мерзiмдi активтердi сатып алу, сату ... ... алу мен ... қазмет - субъект қызметiнiң нәтижесi ретiнде займдық және
меншiктi капиталдың шамасы мен көлемiндегi өзгерiстер.
Операциялық қызметпен байланысты ақша ... ... ... ... ... ... өткiзiлген өнiм, iстелген жұмыстар және
көрсетiлген ... мен ... ... ... ... ... негiзiнде, ал жұмсалуы жабдықтаушылармен мердiгерлердiң
шоттарын төлеу, жұмысшыларға ... ақы ... ... ... ... қамтамасыз ету қорларына төлемдер аударумен юджетке салықтар төлеу
бойынша алынған немесе төленген пайыздары кiредi.
Инвестициялық қызмет бойынша ақша ... ... ол ... қолданатын мүлiктердi алу және сату болып табылады, яғни бiрiншi
кезекте оған негiзгi құралдар мен ... емес ... ... мен
жұмсалуы кiредi.
Кәсiпорынның қаржылық қызметiмен байланысты ақша қаражаттардың түсуi
ол ұзақ мерзiмдi және орта мерзiмдi ... мен ... ... ... ол ... бұрын алынған несие бойынша қарыздарды жабумен
қаржылық салымдармен дивиденттердi төлеу болып табылады.
Ал ендi кәсiпорынның ақшалай ... ... ... ... кәсiпорынның жылдық есеп беруiне тiркелген 2009-2010 жылдар 3 есеп
нысанының мәлiметтерiн қолданамыз және төмендегiдей кесте құрамыз.
Кесте 10 - «ALEM LTD» ЖШС ... ж ж. ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | |2010 ж |2009 ж ... |
| | | | ... ... ... қызметтен түскен ақша қаражаттарының қозғалысы |
|1 ... ... ... |1333395011|-232087440|-17,4 |
| ... | | | | ... ... ... ... ... |
|1.2|Қызмет көрсетуден |377535461 |40700 |377494761 |927505 ... ... ... ... ... |
|2.2|Еңбекақы бойынша төлемдер |354803166 |303200231 |51602935 |17 ... ... ... |28696 |86187 |57491 |-66,7 |
| ... ... |244343509 |-25989990 |270333499 |840,1 |
| ... ақша ... | | | | |
| ... олардың | | | | |
| ... таза | | | | |
| ... | | | | ...... жалғасы |
| ... ... ... |
| | |2010 ж |2009 ж ... |
| | | | ... ... ... қызметтен түскен ақша қаражаттарының қозғалысы |
|3 ... ... және ... | ... |- |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | ... құралдарды сатудан|1817394 | |1817394 |- ... ... ... |171782602 | |171782602 |- |
| ... ... | | | | |
|4 ... ... және |62863493 | |62863493 |- |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... ... ... ... | |62538493 |- |
| |алу | | | | ... емес |325000 | |325000 |- |
| ... ... алу | | | | |
| ... ... ... | ... |- |
| |түскен ақша қаражаттары | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... таза | | | | |
| ... | | | | ... қызметтен түскен ақша қаражаттарының қозғалысы |
|5 ... ... |400000 | |400000 |- |
| ... | | | | ... ... |-400000 | |-400000 |- |
| ... ... ақша | | | | |
| ... таза ... | | | ... беру ... жыл ... ... |-26071390|-19,67 |
| ... ақша ... | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... беру ... жыл |61501769 |106421757 |-44919988|-42,2 |
| |соңындағы ақша ... | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... ... 8 ... негізінде жасалған.
Кестеден байқағанымыздай, операциялық қызметтен ақшалай қаржылардың
келiп түсуi де, жұмсалуы да 2010 жылы ... ... ... ... түскен ақша қаражаттары және ... ... ... 2009 жылы болмағандықтан өзгеріссіз қалып отыр. Қаржылық қызметті
қолданудан түскен ақша қаражаттарының таза сомасы 400000 теңгеге азайған.
Ақшалай ... ... ... ... ақша ... өткен жылмен салыстырғанда 502420993 теңгеге азайып отыр. Соның
iшiнде негiзгi жұмсалулар мынандай көрсеткiштерге ... ... ... еңбек ақы 354803166 теңге, салықтар 28696 теңге, бюджетке
80986968, басқа да төлемдер 59627128 теңге жұмсалған.
Ақшалай қаржылардың қалдығы, 2009 ... ... ... ... жыл ... ... теңге болып отыр.
Қорыта айтқанда ақшалай қаржылардың келiп түсуi де, ... ... ... пен ... ... де 2010 жылы ... ... қызметтен жұмасалуы мен келіп түсуінің көбейіп отырғанын
байқаймыз. Бұл жағымды жағдай, ... ақша ... көп ... ... ... де ... тоқталмайды. Ал жалпы ақша ағымдарының азаю
себептерін анықтау үшін қысқа мерзімді активтердің ... ... ... бағаланатынын, ақша қаражатының қысқа мерзімді активер ішінде алатын
үлес салмағын, олардың айналым жылдамдығын анықтау қажет .
Әрбір ... ... ... салу ... ... және ... ... байланысты болады. Мысалға,
өндірістің материалсиымдылығы жоғары кәсіпорындар үшін ... ... ... салуды қажет етеді, өндіріс циклі ұзақ кәсіпорындарға ... ... ... салу ... ... ... және ... бөліктерден тұратынын, яғни
кәсіпорынның іскерлік белсенділігінің маусымдық ауысуларына тәуелді және
тәуелсіз бөліктері ... ... алу ... ... ... ... және ... берешектерді
басқару сияқты үлкен рөл атқарады. Ақша ағындарын ... ... - ... аз мөлшерде ағымдағы оперативтік қызмет үшін қажетті ақша қаражаттарын
ұстау болып ... ... ... ... үшін ... ... ... - бұл дегеніміз сақтандыру қоры, ол бірінші кезектегі
төлемдерді жабу үшін ... болу ... ... және ... ақша ... ... әкелмейді, ал олардың эквиваленттері -
қысқа мерзімді қаржы салымдары аз ғана ... ... ... сондықтан
оларды қауіпсіз көлемде қолда ұстау керек.
Банк шоттарындағы ақша қаражаттары қалдықтарының ... ... ... ... және ... ағынымен негізделеді. Оң ақша құйылымының
кері ақша құйылымынан асуы ақшаның бос ... ... және ... ... ... ... көп болуы ақша
қаражаттарының тапшылығына әкеледі және ... ... ... ... ... көрсетілген бағыттарын ... ... және ... ... ... қарау қажет.
Талдау процесінде қаржылық циклдің динамикасын және олардың құрамын
зерттеу ... ... қай ... ақша ... ... ... ... пайдалануды қарқындандыруға
бағытталған шараларды жасау керек. Қаржылық ... ... ... ... Бұл ... ақша қаражаттарын пайдаланудың қарқындылығын
жоғарлатады. Егер ... ... ... ... ... ... онда
қаржы циклі операциялық циклден жеткізушілерге ақшаны аударудан тауарларды
алу уақытына дейін көп болады .
Осылайша, талданып отырған ұйым ... ... ... ... Біз ... ... активтерінің құрамы мен құрылымын ... ... ... және ... ... ұйым ... соңғы нәтижесі
байланысты болады.
Фирманың ақша қаражатының айналымы – үздіксіз процесс (сурет 2). Ақша
қорының әрбір қолдану ... ... ... көзі болуы тиіс.
«Кәсіпорынның ақша ағымы» түсінігі біріктіріліп, жалпыланған; ... ... ... ... ... ... ақша ... енеді.
Ақшалай активтерді басқару үрдісінде қаржылық менеджменттің маңызды
мәселесі болып уақытша бос ақша ... және ... ... ... пайдалануды қамтамасыз ету табылады.
Сурет 2 - Кәсіпорын ішіндегі ақша қаражатының ... ақша ... ... ... келесі нақты ұстанымдарға
негізделген:
1) Ақпараттық нақтылық ұстанымы. Ақша ағымын басқару үшін қажетті
ақпараттық базамен қамтамасыз ету ... ... ... ету ... ... біртұтас
мақсаттары мен тапсырмаларына бағыттанғандықтан, кәсіпорынның
ақша ... ... ... ... ... және басқа
да сипаттамаларына қарай теңгерілімділігін қамтамасыз ету.
3) Тиімділікті қамтамчыз ету ... Бұл ... ... ... ... қаржылық инвестицияларын жұмсау арқылы оларды
тиімді пайдалану қажет.
4) Өтімділікті қамтамасыз теу ұстанымы. Бұл ұстаным ... ... ... ... ... ... жағымды
және жағымсыз ақша ағымының сәйкес синхронизациясын қамтамасыз
ету арқылы ... ... ... ... ... ... - ... дамуы барысында
ақша қаражатының түсінімі мен шығыннын теңгерілуін және олардың уақыт
аралығында ... ... ... отырып қаржылық тепе-теңдікті
сақтау.
Ақша ағымын тиімді басқаруда ... ... ... жоғары рөл
атқарады:
- ақша ағымдары шаруашылық қызметтің барлық салаларын ... ... ... ақша ... ... басқару кәсіпорынның стратегиялық дамуы
барысында қаржылық ... ... ... ақша ... ... құру; төлемдерді жүзеге асырудағы кез келген
қателік еңбек өнімділігі мен дайын өнімді өткізу ... ... ... ... ... тигізеді;
- ақша ағымын басқару кәсіпорынның капитал айналымын жылдамдатудың
негізгі қаржылық ... ... ... ақша ... ... басқару кәсіпорынның төлем қабілетсіздігі
тәуекелін төмендетеді.
- ақша қаражаттарын басқаруды келесі жұмыс атқарады:
- ақша қаражатының айналым уақытын ... ақша ... ... және ... ақша қаражатының оңтайлы дәрежесін анықтау;
- қаржылық бюджетті құру.
Ақша ағымының қозғалысын талдау есеп беру ... ... ... ... ағымдағы іс-әрекет, инвестициялық қызмет,
қаржылық қызметі, ақша ... ... өзге де ... Ақша
қаражатының қозғалысын талдау екі тәсілдің біреуімен жүзеге асырылады: тура
әдіс, жанама әдіс. Ақша ... ... ... - ақша ... ... схемасы бойынша, бірақ болжап отырған кезеңде ғана, ақша
қаражатының мүмкін болатын түсімі мен ... ... ... ... және ... мәліметтерді талдау негізінде
жүргізіледі.
Ақша қаражаты айналымын шығарылған кезең - ... ... деп ... ... ... ... анықтау ақша қаражатының
өтімділігіне байланысты.
Ақша қаражатының ... ... ... ақша ... ... ... мақсаттық қалдықтарын анықтау үшін төрт ... ... ... ... - Орр, ... ... және Монте-Карло
үлгісі бойынша еліктеу (имитациялық) моделі.
Баумоль ... ... ақша ... ... ... бола отырып
жұмысты бастайды және одан кейін оны пайдаланады деп ... ... және ... ... ... ... қысқа мерзімді бағалы
қағаздарды салынады. Ақша қаражаты қоры біте бастағанда, яғни ... ... ... ... ... ... жететін болса, онда мекеме
бағалы қағаздардың белгілі бір ... ... да, ақша ... ... мөлшерге дейін толтырады [28]. Сондықтан, есеп шоттағы қаражат
қалдығы динамикасы «ара тәрізді» график түрінде белгілінеді (сурет ... ... ... ... 3 - ... ... қалдығы динамикасы [32, 38б.]
Шоттағы қаражаттың оңтайлы мөлшері келесі формуламен ... С – ... ... ... ... және қарыз алу нәтижесінде
алынуы мүмкін ақша қаражатының оңтайлы соммасы;
Ғ- ... ... ... ...... бойына ағымдағы операцияларды қолдауға ... ... ... ... ...... шығындардың салыстырмалы көлемі.
Шоттағы қаржы қалдығын ұстау үшін қажетті жалпы шығын төмендегі
формуламен есептеледі (балама және ... ... ... ... ... ... ақша ... инвестициялау мүмкіндігі барысындағы
балама ... мен ... ... ... ... ... (брокерлік) шығындарды теңгеріп отырады. Бұл үлгінің жағымсыз
жағы: ақша ағымының тұрақтылығы және ... ... ... ұстанымы
және ол мерзімдік сипаттаманы ескермейді.
Миллер-Орр үлгісі. Ол ақша төлемдері мен ... ... ... ... ... қаржы қалдығының жоғары және төменгі шегін
бекітеді; шекке жеткен кезде шотқа ... салу ... одан ... ... Күнделікті ақша ағымының сальдосын орташа деп есептейді. Ал кез-
келген күндегі нақты сальдо алдын ала болжанған мөлшерден кем ... ... ... ... ... ... өзгерісі кездейсоқ деп қаралады,
оның өзгеру ... ... ... сұраққа жауап береді: егер ақша қаражатының
күнделікті келіп түсуі мен шығуын болжау ... ... ... ... ... ... басқару керек. Моделді тұрғызған кезде ... ... - ... ... онда бір ... ... ... келіп түсуі және шығыны тәуелсіз кездейсоқ жағдай болып табылады
(сурет 4).
Есеп-шоттағы қаражат қалдығы жоғары шекке жеткенше өзгеріп ... ... ... ... ... ақша қаражаты қорын бастапқы деңгейіне
(қайтару нүктесіне) қайтару мақсатында бағалы қағаздарды сатып ала ... ақша ... қоры ... ... жетсе, онда мекеме өзінің бағалы
қағаздарын сатады және ақша қаражы қорын қалыпты деңгейге ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру
Уақыт
Сурет 4 - Миллер-Орр үлгісі [32, 40б.]
Шоттағы қалдық келесі формуламен анықталады:
Z=
(3)
мұндағы, L – қаржының төменгі шегі;
б– ... ақша ... ... ...... ... ... – балама шығындардың салыстырмалы мөлшері (күнге есептелген).
Жоғары шек мынадай формуламен есептелінеді:
Н=3*Z – 2*L
(4)
Шоттағы орташа ... ... = 4*Z – ... ... қаражат жоғары және төменгі шектің орташасы болмайды,
себебі оның мөлшері жоғарыдан гөрі ... ... ... ... ... ... ... мен оған қызмет көрсететін банкпен
бірге іске асырылады. Басқару әдістері қарастырылады:
- ақша ... ... ... ақша ... ... ақша ... ... банк есептемелерінің мерзімді кеңестік оңтайландыру;
- төлемдерді бақылау.
Сурет 5 - Ақша ... ... ... [32, 45б.]
Ақша қаражаттарының компания іс-әрекетінде маңызды орын алатынына
байланысты ... ... ... ... ... ... ... қаражатының есебін толық және анық формада жүргізу;
дер кезінде ... ... ... асыру; дер кезінде қажетті
қаражаттарын жоспарлауға, қалыптастыруға, басқару және сараптауға жауапты
қызметкерлерді тағайындау және ақша ... ... мен ... ... ... есеп ... ... байланысты іс-әрекеттерді
саналы түрде табу мен қолдану және түсіну үшін ... ... ... тиімсіз мәліметтер жүйесін топтастырып, белгілі дәрежедегі ... үшін ... мен ... ... ... ... ... қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттары ... ... ... ... ... мамандарға, қаржы
және салық салаларындағы қызметкерлерге және басқа да ... ... ... бухгалтерлік есебі ... және ... ... ... есеп ... Бас ... ... жалпы қағидалары мен
ережелерінің негізінде құрылады, ол ... ... ... ... ... ... ұйымның нысанына, айрықша
ерекшелігіне есептің сәйкес келуін қамтамасыз етеді. Шаруашылық жүргізудің
шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... ... ... жолға қоймайынша, сондай-ақ толық, сенімді ақпаратсыз басқару жүйесін
іс жүзінде жүзеге асыру мүмкін емес.
Экономиканың барлық ... ... ... мен ... ... пен ... ... жұмсауға, өндіріс қалдықтарын
азайтуға, ысырапты жоюға, бәсекеге жарамды өнімдерді өндіруге, оның сапасын
көтеруге, ... ... ... кәсіпорынның материалдық
құндылықтарын, ақша қаражаттарын және ... да ... ... және
тиімсіз жұмсауға және тонауға қарсы күресте бухгалтерлік есептің маңызы мен
мәнін айрықша бағаламауға болмайды.
Есепке ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектілердің есебін және олардың құрылымдық бөлімшелерінің қызметін ... ... ... мен ... ... жасау үшін, сөйтіп,
мемлекеттік бюджеттің, ел ... даму ... ... ... мүмкіндіктері болады.
Қазіргі жағдайда ақша шаруашылық өмірдің ажырамас бөлігі болып
табылады. Сондықтан, материалдық ... мен ... ... ... барлық мәмілелер ақшалай есеп ... ... атап ... ақшалай есеп айырысулардың өзі екі формаға:
қолма-қол ақшалармен есеп ... және ... ... ... бөлінеді. Қолма-қолсыз ақшаларды қолдана отырып, есеп ... ... ... есеп ... ... ... қолайлы.
Мұндай есеп айырысу негізінде айналыс шығындарын үнемдеуге болады.
Сондықтан да болар, қолма-қолсыз ... ... ... ... ... бөлігін алады. Қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... ... ... жүзеге асырылады:
- өнімді, қызметтерді және жұмыстарды сатуда;
- ұлттық табысты бөлу және қайта бөлуде;
- бюджетке тиісті ... ... ... ... ... ... және пайдалануда;
- басқа да банкаралық есеп айырысуларда.
Есеп айырысу құжаттары - кәсіпорындардың, бірлестіктердің, ұйымдардың,
мекемелердің босатылған тауар-материалдық құндылықтар, ... ... ... ... ... ... басқа да төлемдер бойынша
ақшалай ... ... ... есеп ... ... аудару
жөніндегі жазбаша түрде ... ... ... тапсырмалары.
Негізгі есеп айырысу құжаттары - төлем ... ... есеп ... Ақша ... сақтау үшін және заңды тұлғалар арасындағы
есеп ... үшін ... ... банк ... ... ... Банк ... - бұл банк пен клиентер арасындағы келісім-
шарттың қатынастарын көрсететін әдіс. Банк ... ... де, ... де ... және ол ... ... және ... бөлінеді.
Төлем айналымы - ақша айналымының бір бөлігі, онда ақша төлем құралы
ретіндегі міндетін атқара отырып, міндеттемелерді өтеу үшін ... ... ... да, қолма-қол ақша нысанында да жүзеге асырылады.
Кәсіпорындар, ұйымдар және бірлестіктер арасында ... ... мен ... ... үшін ... ... есеп айырысу
төлем айналымының негізгі бөлігін құрайды.
Қолма-қолсыз есеп айырысулар ... банк ... ... да, ... кең көлемде қолданылуына банктердің
торабының ықпалы, ... ... ... ... ... ... болады. Өйткені, банк - бұл қолма-қол және қолма-қолсыз ақшалармен
төлемдердің іске ... ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттар қалдығы қолма-қолсыз ақшаларды бейнелейді.
Қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырысу - бұл ... ... мен ... ... ... ... түрде жасалатын
ақшалай есеп айырысуларды білдіреді.
Шаруашылықтағы қолма-қолсыз есеп айырысулар белгілі бір ... ... ... келе ... ... ... ақша қаражаттарымен қолма-қол және қолма-қолсыз есеп ... ... ... рәсімделуін, заңдылығын және мақсатқа
сәйкестілігіне қабылау жүргізу қажет;
- төлемдер мен түсімдердің барлық түрлері ... есеп ... ... ... және ... ... етіп, дебиторлық
берешекті өндіру қажет;
- бос ақша қаражаттарын рационалды түрде маңызды жобаларға жұмсау керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ҚР ... есеп пен ... ... ... заң. Алматы,
2007 №234 - ІІІ.
2. Проскурина В.П. Бухгалтерлік есеп. Алматы, 2010 - 374 ... ... С.Т., ... Г.Н., ... А.М., ... есеп
Алматы, 2010 - 238 б.
4. Нұрсейітов Е.О. Ұйымдардағы бухгалтерлік ... ... 2009 ... ... «ALEM LTD» ЖШС ... 2003 ... ... Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары. 2006 - диск
(CD-ROM).
7. «ALEM LTD» ЖШС ... ... ... ҚР ... ... ... ... Алматы, 2009 - 81 б.
9. Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент в условиях инфляции. М., 2003 ... ... ... В.Л., ... ... субьектілердегі бухгалтерлік
есеп. Алматы, 2006 - 306 ... ... Ж.С., ... есеп 1,2 том, ... 2009 - 563 б.
13 Әбдішүкіров Р.С., Бухгалтерлік есеп. Алматы, 2009 - 328 б.
14 Сейдахметова Ф.С., Қазіргі замандағы ... ... ... - 500 ... ... Б.С., ... А.А., ... Р.С. Бухгалтерлік
есеп теориясы және тәжірибесі. Алматы, 2008 - 832 б
16 Баймуханова С.Б., Қаржылық есеп. Алматы, 2007 - 296 ... ... Қ.К., ... Н.А., ... есеп ... негіздері. Алматы, 2006 - 378 б.
18 Әбдіманапов Ә. ... және ... есеп ... 2006 - 536 ... Миржакыпова С. Т., Аппакова Г. Н., Основы бухгалтерского учета ... ... 2009 - 198 ... ... А.Қ., Аудит. Алматы, 2010 - 284 б.
21 Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Г., ... ... - 603 ... ... М.С., Нурумов А.А., Қазақстандық кәсіпорындардың
бухгалтерлік есебі. Алматы, 2007 - 180 ... ... М.Б., ... ... 2004 - 88 ... ... М.С., ... 1. Алматы, 2005 - 109 б.
25. Балапанов А.Ж., Аудиттің теориялық негіздері. Алматы, 2003 - 178 б.
26. Сәтмырзаев А., Укашев Б., ... ... ... 2000 - 85 ... ... С.Ж., Ішкі ... Алматы, 2008 - 128 б.
28. ҚР «Аудиторлық ... ... ... ... 2000 - 60 ... Дүйсенбаев К.Ш., Қаржы есебін талдау, Алматы, 2012 - 348 б.
30. Савицкая Г.В., Анализ хозяйственной деятельности предприятия М., ... 512 ... ... Э С., Сүйеубаева С.Н., Қаржылық менеджмент. Алматы, 2009 -
45 б.
-----------------------
Аяқталмаған өндірістің ... ... ... және материалдар қоры
Материалды несиеге алу
Татылған еңбек ресурстарының өндірісі
АҚША ҚАРАЖАТТАРЫ
Еңбекақы
Төленген шоттар
Жаңа акцияларды шығару
Тұрақты актвитерді алу және ... ... ... шоттар
Пайыздарды төлеу
Салықтарды төлеу
Дивидендтерді төлеу
Нәтижелеу қажеттілігінің принциптері
Өтімді болу қажеттілігінің ... ... ... болу қажеттілігінің принципі
Ақша қаражаттарын басқару принциптері

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 107 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша қаражаттарының есебі."41 бет
«ақша қаражаттарының есебі»58 бет
«БИАР» ЖШС-нің АҚША ҚАРАЖАТТАРЫ МЕН ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУ ЖӘНЕ БӨЛУ МЕХАНИЗМІН ТАЛДАУ75 бет
«Мұнай кенорынды игеруге және пайдалануға салынған ақша қаражаттарының тиімділігін талдау»8 бет
«Өзенмұнайгаз» ӨФ мысалында ақша қаражаттарын анализдеу53 бет
Ағымдағы шоттағы шетел валютадағы ақша қаражаттарының есебі43 бет
Ақша қаражаттары39 бет
Ақша қаражаттары аудиті39 бет
Ақша қаражаттары есебі30 бет
Ақша қаражаттары есебі мен аудиті65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь