Қазақстан Республикасындағы білім берудің инновациялық дамуын экономикалық-құқықтық реттеу

КІРІСПЕ
3
1 БІЛІМ БЕРУ НАРЫҒЫ ДАМУЫНЫҢ ҒЫЛЫМИ.ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
8
1.1. Қоғамның экономикалық дамуындағы білім берудің мәні мен маңыздылығы
8
1.2. Жоғары оқу орындарының білім беру сапасы және бәсекеге қабілеттілігі
22
2 ҚАЗАҚСТАНДА ИННОВАЦИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУ ДАМУЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН САРАПТАУ
35

2.1. ҚР білім жүйесіндегі даму тенденциялары, Еуропалық білім жүйесіне өтуді қалыптастырудың алғышарттары
35
2.2. Қазақстанның білім беру нарығының қазіргі жағдайы
44
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ БЕРУ НАРЫҒЫН ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ 50
3.1. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудағы инновациялық үрдістердің маңыздылығы
50
3.2. Білім берудегі инновациялық өзгерістер
54
3.3. Жоғары білім беру қызметі нарығын реттеуді жетілдірудің экономикалық.құқықтық аспектілері және жоғары оқу орындарын басқару тиімділігін арттыру бағыттары
73
ҚОРЫТЫНДЫ
85
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
88
Тақырыптың өзектілігі. Білім саяси, экономикалық және ғылыми-техникалық прогрестің маңызды фактор ретінде қарастырылады. Қазіргі заман жағдайында экономикалық өсу кәсіби сапалы еңбек ресурстарымен сипатталады. Елдің экономикалық өсуін анықтайтын сапалы еңбек ресурстарының бар болуы Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі индустриалды-инновациялық Стратегиясының дамуының сәтті іске асыруының ажырамас бөлігі болып табылады [1].
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың "Қазақстан өз дамуындағы жаңа табалдырықта" деп аталатын Жолдауында біліктілігі жоғары кадрларды дайындауға және қазіргі заманның білім жүйесінің дамуына үлкен мән берілген. Президент Л.Н. Гумилев атындағы Евразиялық ұлттық университетінде оқыған өзінің дәрісінде білімнің және рухани ресурстардың ел өміріндегі алатын ерекше ролін: «Ұлттар тек тауарлар мен қызметтермен бәсекелесіп қана қоймай, сонымен қатар олар қоғамдық құндылықтар жүйелерімен және білім беру жүйесімен бәсекелесуі қажет» деп нақты белгілеген. Сонымен бірге Президент "Қазақстан Стратегиясы жаһандану әлемінде: инновация мен білім беруді дамыту арқылы білім экономикасына" деген Стратегияны да анықтаған [2, 3].
Қазақстанда білім жүйесі қарқынды түрде дамуға, жаһандану және ақпараттану сияқты жедел дамып келе жатқан әлемдік үдерістерге жауап беруге қабілетті болуы керек. Бүгінгі күні бірінші кезектегі жоспар ретінде жаңа талаптар – қарқынды ғылыми-зерттеу қызметтерімен байланысқан инновациялық білім, білім мен ғылыми зерттеулердің тәртіптерді сақтауы, оқытудың өнеркәсіптер мен экономиканың қажеттіліктерімен өзара байланыстылығы, білімнің барынша имандылығы қойылған. Білімді түбегейлі жаңғыртусыз елдің индустриалдық және инновациялық дамуы мүмкін емес. Бұл салада реформалар ұсыну үшін алдымен, қазақстандық білім берудің сапасы мен жағдайын талдау керек; ұзақ мерзімді мақсаттар мен басымдылықтарды анықтау қажет; шетелдік тәжірибелерді оқып-үйрену арқылы ең үздік әлемдік тәжірибелерді прагматикалық енгізулер нәтижелерін болжау керек.
Соңғы жылдары Қазақстан Республикасының білім жүйесі жаһандануға жалпы әлемдік үрдістерге бағытталған белсенді реформалау үдерістері жүргізіліп жатқан сала болып табылуда. Осы жүйені түбегейлі реформалауға деген ұмтылыс ел басшысының қабылдаған ҚР білімді дамыту Стратегиясы, ҚР білім туралы Тұжырымдамасы, ҚР «Білім туралы» Заңы және т.б. бірқатар нормативтік құжаттарымен куәландырылады.
Жоғары сапалы кәсіби білімнің жаңа философиясын сипаттайтын білім парадигмасы өзгеруде. Болашақ білімінің негізі жоғарғы оқу орындарының және жалпы білім берудің ұлттық жүйесінің бәсекелестікке қабілеттілігі тәуелді болып келетін тұрақты білім сапасын қамтамасыз ету және соған кепілдік беру болып табылады.
1. Қазакстан Републикасының 2003-2015 жылдар аралығындағы индустриалды-инновациялық даму Стратегиясы, -Астана, 2003 ж.
2. Президент Н.Ә. Назарбаевтың Л.Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университетіндегі дәрісі «Инновациялар мен білім беруді дамыту арқылы - білім экономикасы» 2006 , Астана.
3. ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты 2010 жылғы халыққа Жолдауы. www. akorda. kz.
4. Халықаралық білім берудің стандартты жіктелу (БХСЖ) бағдарламасыи // Егемен Қазақстан, 1997, 1 ақпан
5. Егоршин А.П. Менеджмент, маркетинг и экономика образования. Н.Новгород : НИМБ, 2001 - 624 б.
6. Телешова И.Г. Образование и человеческое развитие - М.Теис, 2003, -12 б.
7. Нарық және жоғары білім: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. -Алматы 1998. – 268 б.
8. Қазақстан Республикасының «Білім беру» туралы Заңы 2007 ж. //Егеменді Қазақстан 15.08.2007
9. Сагинов К.А. Маркетинг сферы образователных услуг, М.: Информационно-издательская фирма «Триада», 1998, -31 б.
10. Фрезоргер Л.А. Функционирование системы высшего образования в условиях рынка: теория, методология, механизмы / Экономика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация., - ҚР БҒМ экономика Институты, Алматы., 2004.
11. Ахметова Г.К. Современное образование Казахстана в поисках идеала. Алматы: Казак университетi, 2004, -17 б.
12. Риккардо Д. Сочинения.-Т.1.-М., 1995, -79 б.
13. Милль Дж.С. Основы политической экономии. М.: Наука 1983. т.3, -142б.
14. К.Маркс. Капитал. 1-е изд.-Т.1-М.: Издательство политической литературы. 1973, -346 б.
15. Аветисов А.А. О системологическом подходе в теории оценки и управления качеством образования // Квалиметрия человека и образования: методология и практика. Национальная система оценки качества образования в России. Пятый симпозиум., М., 2000, -54 б.
16. Андреев С.С. Новая версия стандартов менеджмента качества ИСО 9000:2000 /Доклад на международной научно-практической конференции «TQM - 2002», Алматы, қырқүйек 2002 ж.
17. Гузаиров М.Б., Дурко Е.М. Системно-целевой подход к управлению качеством подготовки специалистов в вузе // управление качеством подготовки специалистов в высшей школе: ЖОО аралық жинақ. Горький, 2000, -66 б.
18. Качалов В.А. Сертификация систем менеджмента качества. Проблемы, опыт перспективы. – М.:ИздАТ, 2002.- 216 б.
19. Гуревич Л.Я. Системные реформы высшего образования в Казахстане: исторические уроки в свете мирового опыта. Алматы: Экономика, 1999, -23 б.
20. Рубин Ю.Б., Теория конкуренции и задачи повышения конкурентоспособности российского образования., 5-тый симпозиум., М., 2000, -76 б.
21. Панов А. Как победить в конкурентной борьбе. Гармоничная система качества- основа эффективного менеджмента. -М., РИА «Стандарты и качество», 2003.-277 б.
22. Акчурин А.Г. Реформы в системе образования РК: проблемы подготовки специалиста будущего //Бизнес и образование: вектор развития/ Халықаралық конференция еңбектері 15-16 сәуір 2004-Алматы Изд.дом «Две столицы». II том, -328 б.
23. Качество образования// Халықаралық ғылыми-әдістемелік конференция 1-4 материалдары.- Новосибирск: Изд. МГТУ, 1997-2000.
24. Киянский В.Н., Графкин В.Н., Киянская О.В., Системный и ситуационный подход к качеству и их внедрение в Казахстане. -Уральск, 2001. -228 б.
25. Эфендиев А.Г., Дудина О.М. Социальный механизм формирования спроса на образовательные услуги высшей технической школы // квалиметрия человека и образование. Методология и практика. Кітап 1, б. 2, М., 1999, -120 б.
26. Зинетуров У.Г. Маркетинг в деятельности вузов: теория и методы решения.,Уфа, 2000, -5 б.
27. Кулекеев Ж.А.,Пивень Г.Г. и др. Системы менеджмента качества организаций высшего профессионального образования. Теория и практика., Қараганды., ҚарМУ баспасы., 2004. - 356 б.
28. Татур Ю.Г., Селезнева Н.А.,Государственная политика России по обеспечению качества высшего образования, 5-й симпозиум., М., 2000, -54 б.
29. Болон декларациясы «О Европейском регионе высшего образования» Болонья қ. Италия., 1999 ж.
30. Лиссабон конвенциясы: «О признании квалификаций, относящихся к высшему образованию в Европейском регионе»., 11.04.1997.
31. Основы кредитной системы обучения в Казахстане.// Структура высшего и послевузовского образования в странах мира. Под общей редакцией Кулекеева Ж.А., Гамарника Г.Н., Абдрасилова Б.С., Алматы., Қазақ университетi, 2004ж. -197 б.
32. Прудковский Б.А. Образование на основе кредитных часов (Система кредитных часов, структура учебных программ и степеней, аккредитации вузов: опыт США)., М. 2004 г., -223 б.
33. Дети капитана Гранта // National Business ., тамыз 2005 № 8 (22)., -74- 75 б.
34. Европейская система кредитов (ЕСПК)., Алматы., Қазақ университетi, 2003ж.
35. Мамыров Н.К., Саханова А.Н., Ахметова Ш.С., Брузати Л., Государство и бизнес. Отношения между правительством и бизнесом., Кітап 2: Оқулық.-Алматы : «Экономика», 2002 ж., -116, 125, 150 б.
36. Глобализация образовательного рынка: реформа университетов Центральной Азии: Білім беру желісі 4-ші жыл сайынғы халықаралық конференциясы. 5-6 сәуір 2004 ж., Алматы., Қазахстан.
37. Бисенов К.А., Образованность-это уверенность в завтрашнем дне. //Столичное образование., 2005 ж.
38. Бишимбаев В.К., Как растят лидеров для инновационной экономики. //Столичное образование., 2005 ж.
39. Яновская О.А., Уатаева Л.Т.., Образование-фактор развития общества., //ҚазЭУ хабаршысы., № 4 2005 ж. -212 б.
40. Концепция развития образования Республики Казахстан до 2015 года. //Егеменді Қазахста, 26 желтоқсан 2003ж.
41. «Зона Европейского высшего образования», Совместные заявления европейских министров образования, Болонья, 19.06.99ж.
42. Назарбаев Н.Ә., Қазақстан-2030: Барлық қазақстандықтардың гүлденуі, қауыпсіздігі және әл-ауқатының жақсаруы: Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы // Мысль., 1997, №12, -11б.
43. Константинов А. Первый раунд. Правительство одобрило предложенную Министерством образования и науки концепцию реформы образования // Эксперт Казахстана № 4(6), 1-14 наурыз 2004 ж. 26-27 б.
44. Н.Ә. Назарбаев Казақстандық жол, - Қараганды, 2006 ж., -362 б.
45. Бакалавриат және магистратура мамандықтарының ҚР МК-08 классификаторы -2004., ҚР БҒМ бекіткен 2004ж.
46. ҚР бакалавриат және магистратура мамандықтарының сәйкестік классификаторының кестесі мен ҚР жоғары кәсіби мамандықтарды дайындау бағыттарының классификаторы, ҚР БҒМ бұйрығымен бекітілді № 361 26 сәуір 2004 ж.
47. ҚР білім беру мемлекетінің жалпы міндетті білім беру стандарты. (2006 ж.). Жоғары кәсіби білім беру. Бакалавриат. (Магистратура) Негізгі тұжырымдар. ҚР БМЖС, ҚР БҒМ № 779 бұйрығымен бекітілді 23 желтоқсан 2005 ж.
48. Бакирова Г.А. Кредиттік оқу жүйесі негізінде оқу әдістемелік кешен // Алматы, 2006. -108 б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... кафедрасы
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БІЛІМ БЕРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУЫН
ЭКОНОМИКАЛЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
Орындаған: ... ... ... ... ... магистрі
Ғылыми жетекші:
э.ғ.к., доцент ... ... ... ... _________________________ ... ... PhD ... ... ... ... ... ... ... ... ... |3 |
|1 ... БЕРУ ... ... ... НЕГІЗДЕРІ |8 |
|1.1. ... ... ... ... ... мәні мен|8 |
| ... | ... ... оқу ... білім беру сапасы және бәсекеге |22 |
| ... | |
|2 ... ... ... БЕРУ ... ҚАЗІРГІ |35 |
| |ЖАҒДАЙЫН САРАПТАУ | ... |ҚР ... ... даму ... ... |35 |
| ... ... өтуді қалыптастырудың алғышарттары | ... ... ... беру ... ... жағдайы |44 |
|3 |ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ БЕРУ ... |50 |
| ... ... ... | ... ... ... ... ... дамытудағы |50 |
| ... ... ... | |
| | | ... ... ... ... өзгерістер |54 ... ... ... беру ... ... ... жетілдірудің|73 |
| ... ... және ... оқу | |
| ... ... тиімділігін арттыру бағыттары | |
| | | |
| ... |85 |
| ... ... |88 ... ... ... ... экономикалық және ғылыми-техникалық
прогрестің маңызды фактор ретінде қарастырылады. Қазіргі заман жағдайында
экономикалық өсу кәсіби ... ... ... ... Елдің
экономикалық өсуін анықтайтын сапалы ... ... бар ... Республикасының 2015 жылға ... ... ... ... іске асыруының ажырамас бөлігі болып
табылады ... ... ... Н.Ә. ... ... ... жаңа ... деп аталатын Жолдауында біліктілігі жоғары
кадрларды дайындауға және қазіргі ... ... ... ... ... ... Президент Л.Н. Гумилев атындағы Евразиялық ... ... ... ... білімнің және рухани ресурстардың
ел өміріндегі алатын ерекше ролін: ... тек ... мен ... қана ... ... ... олар ... құндылықтар
жүйелерімен және білім беру ... ... ... деп ... ... ... Президент "Қазақстан Стратегиясы жаһандану
әлемінде: инновация мен білім ... ... ... білім экономикасына"
деген Стратегияны да анықтаған [2, 3].
Қазақстанда білім жүйесі қарқынды түрде ... ... ... ... жедел дамып келе жатқан әлемдік үдерістерге жауап беруге
қабілетті болуы керек. Бүгінгі күні бірінші ... ... ... ... – қарқынды ғылыми-зерттеу қызметтерімен байланысқан инновациялық
білім, білім мен ... ... ... ... ... мен экономиканың қажеттіліктерімен ... ... ... ... ... ... түбегейлі жаңғыртусыз елдің
индустриалдық және ... ... ... емес. Бұл салада реформалар
ұсыну үшін алдымен, қазақстандық білім берудің сапасы мен ... ... ұзақ ... ... мен ... ... ... шетелдік
тәжірибелерді оқып-үйрену арқылы ең үздік әлемдік ... ... ... ... керек.
Соңғы жылдары Қазақстан Республикасының білім жүйесі жаһандануға жалпы
әлемдік үрдістерге бағытталған белсенді реформалау үдерістері жүргізіліп
жатқан сала ... ... Осы ... түбегейлі реформалауға деген ұмтылыс
ел басшысының қабылдаған ҚР білімді дамыту Стратегиясы, ҚР ... ... ҚР ... туралы» Заңы және т.б. бірқатар ... ... ... ... ... жаңа ... сипаттайтын білім
парадигмасы өзгеруде. Болашақ білімінің негізі жоғарғы оқу орындарының және
жалпы білім берудің ұлттық жүйесінің бәсекелестікке ... ... ... ... ... ... ... ету және соған кепілдік беру
болып табылады. Қазіргі замандағы жоғарғы оқу ... ... ... басқарудың тиімді жүйесін құрусыз мүмкін емес, оның негізгі мақсаты
білім беру қызметтерінің ... ... ... ... ... әсер ... барлық үдерістерді алгоритмдеу
нәтижесінде ЖОО-ң ... ... ... ... ... ... білім беру аясы болашақтағы жүзжылдықтың өсуінің
стартегиялық нүктесі болды. Әлемдік ... ... ... ... ... ғана ... ... тартымдылығын қалыптастырады және
технологиялық дамуын қамтамасыз етеді. Әлемнің көптеген елдері ғаламдық
бәсекелестік жағдайындағы жаңа ... ... ... ... ... икемді жүйесін құруға ұмтыла отырып түбегейлі өзгертулер жасауға
кірісті. ... ... ... және ... институттардың
дамуында артта қалушылық тәуекелділігі үздіксіз білім берудің тиімді жұмыс
істейтін үлгісі құрылмаған елдерге тән. Біздің еліміз экономиканы сервистік-
технологиялық ... ... ... ашық азаматтық қоғам
құруды мақсат ете отырып, ең ... ... беру ... ... ... ... ... екендігі түсінікті. Білімді дамыту
Қазақстанның халықаралық позицияларының шешуші факторларының бірін ... ... ... капиталдың сапасы Қазақстанға әлемдік
үдерістерге әсер етуге қабілетті ... ... ... ... ... ... ... саяси және экономикалық тұрақтылық
алған Қазақстандық қоғам рухани тоқыраудан шығу ... ... ... ... ... беру жүйесінен де өзгерістер талап етуде. Бізде бай
педагогикалық дәстүрлер бар ... ... ... ... ... ... іске асыру барысындағы салдарларды мұқият талдауға,
жақсы зерттеулер жүргізуге, негіздеуге, тексеруге және ... ... ... ... ... асыруға мүмкіндіктер береді.
Экономиканың ғылыми-техникалық және білім секторын мемлекеттік деңгейде
өз уақытында қолдау Қазақстанға әлемдік нарықтағы алатын ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер береді.
Қазақстандық білім беру жүйесін елеулі ... ... құру ... ... ... ... ... істей алатын және дұрыс шешімдерді
ешкімге тәуелсіз дербес түрде қабылдауға қабілетті, нарық жағдайында ... ... ... ... ... ... Білім беру саласындағы бәсекелестіктің өсуі ... ... ... ... ... талаптарының қатаюы,
Қазақстанның халықаралық ... беру ... енуі осы ... және ... ... ... ... зерттелу дәрежесі. Білім беру сапасы мен ... ... Д. ... ... А. ... К. ... Шульц, Э. Денисон, Г. Беккер сияқты және т.б. шет ел ғалымдары ... ... ... оқу ... мен ... беру ... ... арналған іздеушілер қатарына келесі ресей ғалымдарын жатқызуға
болады: В.А. Садовничего, С.А. Дятлова, О.В. Семеняк, В.А. ... ... А.П. ... және ... білім беру тұжырымдамасына мемлекет басшысы Н.Ә.Назарбаев
үлкен үлесін қосқан. Экономика және білім беру ... ... ... А.А. ... Е.М. ... Г.М. Бердикулова, А.К. Қошанов, К.Е.
Кубаев, Ж.А. ... Н.К. ... С.А. ... С.Н. ... О.С. Сабден, Т.С. Садыков, А.Н. Саханова, А.М. Сейтказиева,
Л.А. Фрезоргер және т.б. ... ... ... ... ... ... ... бойынша, отандық экономикалық
әдебиеттерде ... ... ... ... ... нарықтық
қатынастар жағдайындағы экономикалық өсумен өзара байланыстарына, жоғарғы
оқу орындарының қызметтерінің тиімділік ... ... ... ... Білім беру кешенін жаңғырту және әсіресе оның ЖОО
құрамдас ... ... ... ... ... ... ... мектептегі
«білім беру қызметіне тапсырыс берушілермен» байланыс жүйесін ескермей
енгізіліп жатқан жергілікті жаңа енгізулер өнімсіз ... ... ... нақты секторының және нарықтық қатынастардың қазіргі ... ... ... ... ... беруде де тек инновациялық қызметтер
базасында болуы мүмкін.
Мемлекеттік білім беру саясатының стратегиялық мақсаты бұл ... мен ... ... ... ... ... ... жүйесіне
және оларды тәжірибеге енгізудегі нақты ресурсқа айналдыру.
Зерттеу мақсаты Қазақстандағы білім беру ... ... ... және оның ... ... даму ... ... негізінде
ұлттық экономиканың біліктілігі жоғары мамандарға деген ... және ... ... ... ... жүргізуді
жетілдіру болып табылады.
Алға қойылған мақсатқа сай диссертацияда келесі міндеттерді шешу ... ... беру ... нарығының базалық категориясын нақтылау
және білім мен экономиканың өзара атқарымдылық байланыстарын
анықтау;
- білім ... мен ... ... ... ... ... бірге білім сапасы мен білім
беру қызметінің бәсекелестілікке қабілеттілік ... ... ... ... ... оқу орындарында тұтынушылық мониторингінің құрылымын
жасау және республикадағы ЖОО-ң рейтингтік көрсеткіштерін
анықтау;
- ... ... оқу ... қызметтерінің
тиімділігін бағалау;
- жоғарғы білім беру нарығын реттеуді жетілдіруге бағытталған
ұсыныстар жасау.
Зерттеу нысаны ретінде Қазақстанның жоғарғы ... беру ... ... пәні ... ... оқу ... қызметтері және білім
беру қызметтері нарығын жетілдіру және реттеу мақсатында бәсекелестік орта
жағдайында оны тиімді басқару ... ... ... теориялық және әдіснамалық негізіне ... ... ... бойынша қазақстандық және шетелдік
ғылымдардың еңбектері, адами капитал теориясы, зерттеу ... ... және ... мерзімді басылымдардағы жарияланымдар, білім және ғылым
Министрлігінің нормативті-құқықтық құжаттары және зерттеу тақырыбы бойынша
басқа да ғылыми-тәжірибелік ақпараттар ... ... база ... ... ҚР ... ... ҚР «Білім туралы» Заңы, білім
туралы тұжырымдама материалдары, ҚР заң ... мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасының статистика
жөніндегі Агенттігінің ... ... оқу ... ... ... ... ... ғылыми жаңалықтары:
- «жоғарғы білім беру қызметінің нарығы», «білім беру қызметі»
және «білім беру қызметінің ... ... ... ... беру қызметінің ... ... ... ... нақтылау және
атқарымдылық формуланы пайдалану арқылы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... берудің сапасы мен бәсекелестікке қабілеттілікті
бағалау белгілерін және білім беру қызметінің ... ... ... ... ... ... анықтау;
- жоғарғы оқу орындарында тұтынушылық ... ... ... және ... қорытынды
рейтингтік көрсеткіштерін есептеу негізінде ЖОО-ң рейтингтік
көрсеткіштерін анықтау;
- республикадағы ... ... ... ... ... жоғарғы беру қызметтері нарығын реттеуді
жетілдіру бойынша шаралардың кешенді жүйесін ұсыну.
Қорғауға шығарылатын негізгі ... ... беру ... ... беру ... білім беру
қызметтерінің «сапасы» және «бәсекелестікке қабілеттіліктері»
түсініктерінің өзара байланыстарын көрсету арқылы оларды
нақтылау және ... ... ... рөлін негіздеу:
- білім сапасын бағалайтын факторларды және оның бәсекелестікке
қабілеттілік белгілері мен қағидаларын айқындау;
- ЖОО-ң сыртқы және ішкі рейтингтік көрсеткіштерін ... ... ҚР ... оқу ... ... ... ... жұмысының құрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспеден, үш бөлімнен,
қорытынды және ... ... ... ... ... бөлімде
білім беру нарығы дамуының ғылыми-теориялық негіздері қаралып, қоғамның
экономикалық дамуындағы білім ... мәні мен ... ... оқу ... білім беру сапасы және бәсекеге қабілеттілігі
талданған. Екінші бөлімде Қазақстандағы инновациялық білім беру ... ... ... ҚР ... ... даму ... ... жүйесіне өтуді қалыптастырудың алғышарттары көрсетілген
және ... ... беру ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының білім беру нарығын жетілдірудің
негізгі бағыттары анықталып, Қазақстан Республикасында ... ... ... үрдістердің маңыздылығы мен білім берудегі
инновациялық өзгерістері көрсетілген. ... ... беру ... ... ... экономикалық -құқықтық аспектілері және жоғары оқу
орындарын басқару тиімділігін арттыру ... ... ... Қорытынды бөлімде білім беру ... ... ... ... және ... ... ... БЕРУ НАРЫҒЫ ДАМУЫНЫҢ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Қоғамның экономикалық дамуындағы білім берудің мәні ... – бұл ... ... ... ... бірі болып
табылады. Білім беру жүйесі қоғамның әлеуметтік-экономикалық даму шектелген
бөлігі болып табылады және саяси, ... және ... ... ... ... қарастырылады. Нарық жағдайында
біліктілігі жоғары мамандандырылған кәсіпқойлар ... ... ... ... творчествалық және инновациялық ойлайтын фундаментін
құру болып ... ... ... ... ... ... ... бар
болуы ҚР 2015 жылға дейінгі индустриалды-инновациялық Стратегиясының
дамуының сәтті іске асыруының ... ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында білім
деңгейін жоғарылату ұлттың бәсекеге қабілеттілігінің ... ... ... ... ... ... ... заман талаптарына
және әлемдік стандарттарға сәйкес келетін білім берудің ұлттық жүйесін құру
маңызды мәселелердің бірі ретінде қойылған (3(.
Нарықтық ... ... ... ортаның күшеюі жас
мамандардың ... ... ие ... ... ... ... Бұл ... экономикалық білімнің мазмұнына нарықтық
экономиканың қазіргі заман талаптарына жауап ... ... ... ... туғызуда. Білім беру ... ... ... ... ... ... ... беретін маңызды құралдарының бірі болып табылады.
Білім беру адам дамуының маңызды факторы ретінде ... ... ... лайықты өмір сүру сапасы мен ... ... қол ... ... тиімді түрде қамтуды қамтамасыз ... ... ... ... және ... ... ... азайту, саяси және этникааралық дауларды шешу, тұрақты дамуды
қамтамасыз ету, азаматтық қоғам ... ... адам ... ... ... жүзеге асыру, жекебастың мүмкіндіктерін толық және жан-жақты ... үшін ... ... сияқты экономикалық, саяси, ... ... ... ... ... деңгейде әсер етуге жағдай
жасайды.
ХХ ғасырдың соңғы ширегінде әлемде ғылыми-техникалық ... ... бірі ... және ... ... ... білім революциясы болды. Ол алғашқыда осындай ... ... ... ары ... ... ... ... Демек, білім беру ғылыми-
техникалық және экономикалық прогрестерде ғана шешуші фактор болып қойған
жоқ, ... ... ... ... бөлу ... де ... қалыптастырды. Білім беруді түбегейлі демократияландыру ... ... ең ... ... ... Осы ... прогрессивті үрдіс
жаңа индустриалды және белгілі бір деңгейде дамушы мемлекеттерді де
қамтыды. ... ... ... кең түрде қол жеткізу сұрақтары дамыған
мемлекеттерде де өзекті мәселелердің біріне айналды. ... ... ... және ... санаға келесідей жаңа қағиданы енгізуді
талап етті: білім – бұл мамандарды ғана дайындау емес ... ... ... ... ... және ... деңгейін
жоғарылату, оның инновацияға және прогреске ... ... ... қазіргі заман үлгісін қалыптастыру. Бұдан білімді экономикалық
қажеттіліктерге қатаң түрде байланыстырмай-ақ дамыту ... ... ... ... ... ... ... «бүкіл өмір бойы оқу» ойы кең түрде мойындалған
және біртіндеп басымдылығы бар жалпы саяси мәнге ие болуда. ... ... ... деп ... Үздіксіз білімнің мәні ғылыми-техникалық
революция жағдайындағы ... тез ... ... ... түсіндіріледі. Ақпараттық қоғамдағы азаматтық белсендік пен
әлеуметтік бірлікті және келешектегі ... ... ету үшін ... ... ... мемлекеттер де осы
концепцияның маңыздылығын мойындап отыр.
Қазақстан әлі ... мен ... кең ... ... ... және
экономикасы дамыған мемлекеттер қатарына ... ... ... ... ... ... іске асыруға обьективті
жағдайлар мен кең ... ... ... дамыған және дамушы мемлекеттер арасында бөлінуді
одан әрі қарай тереңдете ... әр ... ... мен ... емес әсер ... Егер де ... ... білім беру нақты
түрде жалпы сипатқа ие болса, ал ... ... ... ... ... ... ... мәселесі күн тәртібінен әлі
түсірілмеген. Халықаралық қауымдастық адам дамуындағы білімнің алатын ролін
қолайлы қамтамасыз ету ... ... шешу үшін ... білім беру»
стратегиясын жасаған. Стратегияның ... ... 1990 ... ... конференцияда қалыптастырылған. Конференция әрбір
бала, жас жігіттер мен ер жеткендер адам ... ... ... ... ... яғни, оған дүниені тануға, іс-әрекеттер
етуге, басқа ... өмір ... және ... ... ... білім алуға құқықтары бар екендігі көрсетілген адам құқығының Жалпы
декларациясы мен бала құқығы туралы Конвенцияны ... ... ... беру ... ... ... қабылданды. Бұл жерде адамдар
өздерінің өмір сүру ... ... және ... өмір ... ... дамытуға мүмкіндіктер беретін әрбір адамның дарынын, әлуетін ашуға
бағытталған білім туралы айтылған. Халықаралық қауымдастық, ең ... ... оның ... ... адам ... ... бөлігі ретінде
қарастырылатын білім ... ... ... ... ... ... ... деңгейлерін жетілдіруді іске асыруға және ... ... ... беру ... нысандарын өткізуге көмектеседі.
1975 жылы Женевада ЮНЕСКО қамқорлығымен өткен ... беру ... ... ... рет ... беруді Халықаралық стандарттық
жіктеу бекітілген. Бірақ, бұл жіктеу XX ғасырдың соңғы онжылдығында болған
білім революциясындағы үдерістерге, ең ... - ... ... ... ... ... ... беру үшін неғұрлым жақсы жағдайлар
жасайтын әртүрлі ... ... бере ... ... 1997 жылы ... ЮНЕСКО-ның Бас конференциясында жаңа БХСЖ қабылданды. ... ... ... ... беру ... және ... беру саласы деп
бөлінетін екі негізгі бағыт бойынша ... ... беру ... ... БХСЖ ... ... беру аяларын қамтиды: инженерлік
салалар; әлеуметтік ғылымдар; бизнес және құқық; педагогикалық ... ... ... денсаулық сақтау және әлеуметтік қамтамасыз
ету; өнер және ... ... ... ... ... ... ... деңгейден жүйелерге немесе білім беру үлгілеріне өту кезінде
ұлттық білім беру үлгілерінің көп түрлілігін атаудың ... ... ... ... ... беру ... ... негіздер бойынша
топтастырылуы мүмкін:
- білім берудегі мемлекеттің ролі;
- білімді қаржыландырудағы ұлттық және жергілікті ... ... ... және ... ... ... ара-қатынасы;
- элитарлық және жалпы білім беретін мекемелер ... ... ... беру ... ... ... ... ара-қатынастары.
Мысалы, белсенділігі өте жоғары және жеке ... ... ... ... жүйе ... қаржыландырудағы мемлекеттің маңызды
рөлімен ерекшеленеді. Жеке меншік және ... ... ... сандық
басымдылықтар бар. Жалпы айтқанда, білімді қаржыландыру ... ... ... ... ... болады. Жоғары білім беру осы қызметтерге
төлемдер жасау кезінде студенттерге көмектер жасаудың кең ... ... ... ... болып келеді. Еуропалық жүйеде -
мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... бар университеттер автономиясы ... ... Оқу ... ... ... ... рөл атқарады, ал АҚШ-да бұндай
қызметтер ... ... ... ... ... ... ... білім берудің деңгейі анағұрлым жоғары.
Жоғары білім беру аясы халық шаруашылығының басқа ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдайларына неғұрлым ... ... ... ... оқу ... тез ... ақылы
қызметтерді игере отырып, қаржыландырудың басқа да бюджеттен тыс көздерін,
халықаралық ... ... ... ... ... беру -
қызметтерді өндіруші ретінде олардың ... үшін және ... ... ... пайдалану үшін жауапкершіліктерді жоғарылата отырып осы
жүйедегі ... ... ... ... ... ... ... білім
берудің қол жетімділігі оны алудағы теңсіздікті тереңдете ... ... ... тура тәуелді болып келеді. Тегін білім беру халықтың
барлық әлеуметтік өкілдеріне ... ... ... береді.
Сондықтан да, мемлекеттің білім беру саясатының негізгі ... ... және ... даму ... айналатын білім беру
құрылымдарын ... ... ... ... ... ... адами даму концепциясының негізгі мағынасы білім беруді
мемлекет үшін жоғары басымдылық рангіне тұрғызу болып саналады. Білім беру
мемлекеттің ... ... ең ... ... ... табылады және
келесідей белгілермен сипатталады:
- жариялылық (жоғары білімге жалпы қол ... ... беру ... ... ... ... әдістері, мерзімдері, нысандары және
траекториялары бойынша көп нұсқалы, әр түрлі деңгейлердегі
оқу орындарының жеке ... ... ... ... және ... ... ... ғылыми дәрежелер мен атақтар
туралы құжаттарды халықаралық мойындау);
- білімді ғылыми-техникалық прогресті, экономикалық өсуді және
халықты жұмыспен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... компонентіне айналдыру;
- мазмұн, әдістер, құндылықтар, мақсаттар трансформациясы (оқу
үдерісі шығармашылық, жекебастық нысан болып келеді; ... беру және ... ... кең ... таралып,
енгізіле бастайды);
- бірыңғай білім беру ... ... ... ... және ... ... беру ... келесі белгілермен ажыратылуы тиіс:
- білімнің барлық адамдар үшін жалпы қолжетімдігі және ... беру ... ... ... үшін ... ... беру әр алуан шарттары;
- білімнің бүкіл өмір бойғы ... ... ... ... ... ... жаңартылатын жүйенің одан ... ... ... ... практикалық бағытталуы, өсіп келе ... ... ... және өмір ... ... ... ... берудің адекваттылығы, оның экономиканың, мәдениеттің,
ғылым және технологияның дамуы қажеттіліктері ... ... ... берудің халықаралық сипаты, оның жақсы отандық
дәстүрлер мазмұны мен ... ... ... көзқарастар және қағидалармен неғұрлым шектелген
байланысы.
Білім беру жүйесі мыналарды қамтамасыз етеді:
- ұлттық мәдениеттің сақталуын, таралуын және дамуын ... ... ... халықтарының тарихи және мәдени
ескерткіштеріне күтіммен қарауға ... ... ... жеке ... ... мен
еркіндіктерін сыйлайтын, ұлттық және діни шыдамдылықтарын
көрсете ... ... ... ... ... ... ... және басқа да
халықтардың мәдениеттеріне сыйластықпен қарауға тәрбиелеу;
- адамның өмір бойы ... ... ... ... берудің жекелілігін, оқытудың және тәрбиелеудің ... ... ... ... білім беру мекемелерінің
түрлері мен типтерінің әр ... ... ... көп нұсқалылығы,;
- қоғамды ақпараттандыру және жаңа ғылыми технологияларды
дамыту жағдайларында ... ... ... ... жоғары мамандарды және жоғары білімді адамдарды
дайындау [5].
Жалпы білім беру қызметі нарығына жасалатын ... ... ... мен ... ... нарығына жасалатын талдаудан ... ... ... ... ... ... ... мамандар саны түрінде көрінеді;
2) білім беру ... құны ... бір ... ... ... ... ... беруді
экономикалық талдау жекеменшік және ... ... ... беру ... мемлекеттен дотациялар бөлініп
отырылады, ондағы мақсат ... ... алу ... ... ... және ... ... қолдау.
Енді білім беру қызметі нарығының кейбір анықтамаларын қарастырайық.
Білім беру қызметінің нарығы – бұл ... ... ... көздейтін тәрбиелеу және оқытуға бағытталған мақсатты үдерістер
аясы; ... және ... ... ... сәйкес жеке
тұлғаның қалыптасуын көрсететін әлеуметтік маңызы бар тәжірибелерді өткен
ұрпақтан келесі ұрпаққа үнемі ... ... жеке ... ... ... ... ... трансляциялау (ұрпақтың жалғыз
жалғастырушысы); оқу және оқыту синтезі (жеке білу қызметі), ... ... ... және тәрбиелеу; қоғамда өмір сүру үшін қажетті
білім, білу мен шеберлілік жүйелерін және ... ... ... [6]. ... беру ... «өнімдердің соңғы құны мен санын анықтау
үшін сатушылар мен ... ... ... ... арқылы көрінетін
үдеріс» деп те қарастырылады [7]. Білім беру қызметтерін көрсететін нарық –
бұл белгілі бір ... беру ... ... алу ... сату мақсатымен осы
қызметті тұтынушылар мен өндірушілердің арасындағы келісім қатынастарына
отырудағы ... ... ... ... ... ... ... беруді оқыту мақсатын көздейтін ұйымдастырылған және сабақтастық
байланысқа ие болу ... ... ... ... ... Заңында білім мазмұны білім берудің жалпы мемлекеттік ... ... ... оқу ... ... ... жан-
жақты дамуы және компоненті қалыптасуы үшін негізі болып табылатын кешенді
түрде оқыту ретінде қарастырылады [8].
Біздің ... ... ... ... ... ... беру ... нарығының мәні нақты көрсетілмеген. Олар нарықтық
қатынастардың агенттері (қатысушылары) мен ... беру ... ... ескермейтін барлық білім беру жүйесінде қолданылатын
жалпы ... ие. ... ... біз, ... ... беру қызметі
нарығының неғұрлым нақтыланған анықтамасын ұсынамыз. Ол жалпы қоғам және
адам үшін ... беру мен ... ... ... ... ... алу қызметтеріне ... көп ... ... бағытталған білім беру қызметтерін жүзеге асыратын жоғарғы
оқу орындары мен мекемелерінің жиынтығы. Осы жағдайда нарық агенттері болып
жоғарғы оқу орындары мен ... ... ал ... ... ... бір ... (ЖОО) ... білім беру қызметтерін ұсынуымен
және екінші жақтың (тұтынушылардың) жоғары білім қызметтерін алуға ... ... беру ... ... ... ... ... жұмысшы еңбегінің қабілеттілігін қалыптастырумен айналысатын
әртүрлі субьектілер әрекет ететін ... ... ... ... мен ... ... алуға қабілеті бар әр
алуан студенттер және жоғарғы оқу орындарымен;
- «интеллектуалды өнім» ... ... ... ... беру ... ... ... шарттарға мыналар
жатады:
- білім беру дәрежесінің ұсталымдарына, кадрларды дайындау
сапасына жағымды әсер ететін бәсекелестік ортаның бар ... ... үшін ... сәйкес келетін басқа мемлекеттердегі
оқу орнының нысандары мен түрлерін іздестірудегі ... ... ... ... кеңістігіндегі білім беру
қызметі нарығының интеграциясы;
- экономиканың барлық деңгейлерінде әрекет ететін, арнайы
дайындалған бәсекеге ... ... ... ... болуы. Бұл білім беру нарығы мен оның жеке секторларының
дамуына болжамдар жасайтын, жоғары ... беру ... ... ... оқу ... қажеттіліктеріне
байланысты маркетингтік зерттеулерді және т.б. ... ... ... ... беру ... ... мемлекеттік реттеу жүргізудің
қажеттілігі. Бұған мемлекеттік саясат пен ... ... ... ... және ... және субсидия көлемдері, оқу орындарының шаруашылық
қызметтерінің шарттары, жеке ... мен ... ... ... ... ... қызметті
реттеу бойынша шаралар жатады. Сонымен бірге, ... ... ... сапасына мемлекеттік бақылау
жүргізіп ... ... бар. ... оқу ... ... және ... ... білім
стандартын құрады және оның орындалуына бақылауды іске
асырады, аккредитациялау және лицензиялау жүргізеді.
Білім беру ... ... оқу ... мен ... әр ... болып табылады. Халық студенттер ... ... ... ... үшін ... ... мен шеберлілік алуды және сонымен
қатар өмірлік табысқа ие болуды қалайды. ... ... беру ... ... ... ... ететін екі сектордан тұрады: мемлекеттік
және жеке меншік секторлары. Қазіргі уақытта ... ... ... ... беру ... құны ... білім бағдарламалары мен
стандарттары негізінде ... ... ... Ал жеке меншік оқу
орындарына келетін болсақ, онда оларда ... ... ... ... орындары қазіргі заманға сай оқу ... ... ... тауарларын қымбатырақ бағалауға ... ... ... ... ... ... көбірек табыс алуға ұмтылады. Білім
беру қызметтері тұтынушы – ... ... ... Бұл ... ол ... ынта осы ... құны ... табылады. Мемлекет белгілі бір
дәрежеде білім беру ... ... ... ... жеке ... ... ... қызметтеріне мемлекеттік реттеу жүргізу қажет.
Кең мағынада алып қарасақ, «білім» ... ... ... және ... ... тұратын көп белгілі санат болып табылады, ал, жалпы
алғанда білім ... ... ... ... ретінде қарастырылады [9].
Кеңестік зерттеушілердің көзқарастары бойынша, қызмет көрсету экономикалық
категория ретінде белгілі бір ... ... ... ... ... қызмет ретінде тұтынылатын еңбек әрекетінің пайдалы
себебі бойынша қоғамдық қатынастар ретіндегі ... ... ... ... қызмет көрсету саласында материалдық өндіріс үшін тән
қызмет ... өнім ... өту ... яғни қызмет көрсету
өндірісінің үдерісі тұтыну ... ... ... ... күні ... ... ... көрсетудің мазмұнын ең алдымен, олардың
әлемдік экономикалық байланыстардың дамуына әсер ету тұрғысынан қарастыруға
көңіл бөлуде. Осы ... алып ... ... ... экономикалық
байланыстардың тез қарқынмен дамып келе жатқан секторы болып табылады, оның
ЖІӨ көлеміне, құрылымына әсер ... ... ... ... ... ... өсіп отырады. Ал, білім беру қызметтеріне ... ... ... ... әрі ... ... қолдану үшін ... ... ... ... беру және арнайы сипаттағы білімдер
көлемі ретінде қарастыруға болады. Сонымен қатар, олар ... ... ... ... ... ... ... беру үдерісінің
нәтижесі ретінде де қарастырылады [10; 11; 12].
Біздің көзқарасымыз бойынша, жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... Біз ... беруді»
қоғамға және жеке тұлғаға ұзақ мерзімді әсері бар, білім мен ... ... ... жоғарғы оқу орындарының ұсынатын ерекше тауары
ретінде қарастырамыз. Бұл өз кезегінде, талап ... оқу және ... ... ... және құру ... ... ... жүйесіне инвестиция елдің болашақта күтілетін интеллектуалды
әлуетінің өсуін ... және ... ... ... ... ... да бүгінгі күнгі студенттердің еңбек өнімділігінің
жоғарылауы есебінен болады. Ол үшін келесі ... ... ... сапалы мамандарды дайындау қажет:
- барлық білім беру бағдарламаларын жетілдіру;
- студенттерді дайындау үдерісінде халықаралық ынтымақтастықты
тереңдету;
- мамандықтар бойынша ... ... ... және ... жоғарлатудың тиімді жүйесін құру;
- оқу үдерісіне жаңа ақпараттық технологияларды енгізу.
Білім беру ... ... ... ... оның ... сапасы, өмірлік циклі, сондай-ақ, білім беру үдерісін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... беру ... оқыту
мақсатын, студенттердің контингентін, оқу ... мен ... және ... ... ... ... ... ұйғарады.
Нарықтық экономика жағдайында мамандарды дайындау үшін нарық ... ... ... Жоғарғы білім беру нарығының жағдайын ... ... пен ... ... ... ... ... қарастыру қажет.
Білім беру қызметтеріне деген сұраныс ... ... ақы ... ... ... ... табылады, яғни, осындай бос орындарды алу ... ... ... ... бар болу ... ол ... факторлардың әсер
етуімен қалыптасады: 1) неғұрлым жоғары білім деңгейі ... ... ... ... ... алу жолымен өзінің табысын ұлғайтуға
талпыну; 2) білім алушының өзінің және оның жанұясының тікелей және ... ... ... беру ... ... ұсыныс мемлекеттің қаржылық
мүмкіншіліктеріне және оқытудың ақылы альтернативтерін ... ... ... ... ... беру ... нарығының тең
құқылы қатысушысы ретінде көрінеді, оның жалпы стратегияларды жасауға,
реттеу- бақылау ... ... ... ... мамандармен
қамтамасыз ету бойынша мемлекеттік тапсырыстарды жасауға ... ... ... ... ... шеберліктер мен ғылыми білімдер
жүйесін бүтіндей қалыптастыруға әсер ететін, ... ... жаңа ... және ... технологияларын, оқытудың оңтайлы
әдістерін, нысандары мен құралдарын қолдану негізінде жүзеге ... сол ... ... ... ... қол ... болады.
Қазіргі кездегі жаңа формацияның маманына оның жеке бастылық сапасына, ... ... ... ... ... ... Ол ... саласында білімі және шеберлігі бар, тілдерді білу ... және т.б. ... ... ... қанағаттандыруы қажет.
Сондай-ақ, мәдениетке және т.б. қойылатын талаптар да ... ... ... ... ... 1).
Оқу орындары білім беру нарығында өнімдерді өндірушілер болып табылады,
олар шығарылатын ... ... яғни қай ... ... ... ... сандық мөлшерде қажет ететіндігін анықтайды.
Сонымен бірге, олар бәсекелестік орта жағдайында ... ... ... оқу-материалдық базалар мен оқытушылық құрам мүмкіншіліктерін
максималды түрде қолдануға мүмкіндіктер беретін сәйкес оқу технологияларын
таңдау керек. Баға ... ... сол ... ... ... ... қажет.
Өндірілген өнімдердің (мамандардың) тұтынушылары кімдер болатынын
анықтаудың маңыздылығы жоғары. Бұл білім беру ... ... ... ... пен ... ... ... прогресс
үрдісін оқып-үйренден, факторлық нарықтардағы ... ... ... оқу ... аяқтағаннан кейін жұмыс табу мүмкіншілігі
сұранысқа әсер ететін және оқу ... ... және ... ... ... бірі болып табылады.
Сонымен, білім беру қызметтерін көрсететін нарық келесілерді анықтайды:
- білім алу бұл сандық ... ... ... болып
табылмайтын түсінік болып табылады. Сонымен қатар, ... ... ... әсер етуі де ... ... ... беру ... құны белгілі бір деңгейде ... ... ... ... ... жоғары мөлшерде табыс алу емес,
керісінше ұсынылатын қызметтерді ... ... ... ... берілген біліктілікті неғұрлым тиімді
бөлу;
- мемлекет білім беру секторын ... ... алу үшін ... жеке ... мен ... ... ... субсидиялар
бөледі. Бұл жағдайда, қоғамның әр тұлғасына ... ... ... ету ... ... қажеттіліктер
қанағаттандырылады.
Жоғары білім беру нарығы жоғары оқу ... мен ... ... ... экономикалық қатынастар жиынтығын көрсетеді. Ол жаңа
шаруашылық жағдайындағы тапқырлық пен ... ... ... сонымен
бірге творчествалық ойлайтын тұлғаның қалыптасуына жағдай жасай отырып,
жеке ... ... ... жоғарылатуға қабілетті
болуы тиіс.
Әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан алып ... ... ... ішкі және ... әсерлері бар. Ішкі әсер әрбір жеке азаматтар
деңгейінде көрінеді, яғни адам жоғары сапалы білім алғаннан ... ... ... үшін жоғары жалақы алуға мүмкіндігі болады. Ал, сыртқы ... ... ... және ол ... өсу ... арқылы көрінеді.
Негізінде, білім берудің әлеуметтік қызметіне сапалы жаңа көзқарас –
бұл адами капитал теориясы. ... ... ... ... ... ... ... немесе техникалық прогресс пен ғылымның қозғаушы
күші ретінде қарастырылады, ... ... ... оған ... рөл
берілген. Білімді ең сенімді және құнды капитал деп қарастырған көзқарас
ғана қоғамға оны шын мәнінде ... үшін зор ... ... ... ... ... сәйкес, инвестиция және адамның белгілі бір білім ... ... ... қабілеттілік нәтижесінде қалыптасқан адами
капитал өндірістің және еңбек өнімділігінің тиімділігінің жоғарылауына және
сол арқылы сол адамның жалақысының өсуіне әсерін тигізеді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... теориясы ең
бірінші рет екі американдық экономист, «чикаголық мектеп» өкілдері Т. ... Г. ... ... ... ... олар осы ... үшін ... иеленген. 1960-1961 жылдары Шульц жаңа ... ... ... ... ... ... және ... капиталға
инвестициялар салу» деген мақалаларын жариялаған. 1964 жылы Беккер «Адами
капитал: теориялық және ... ... ... ... ... ... [13].
Адами капитал теориясының ғылыми және қоғамдық деңгейде мойындалуына
оны жасауға ХХ ... ... ... және ... ... ... өкілі К. Маркстің қосылуы әсер етті. Оның ... ... ... кең ... және ... ... ... Онда
автор «Білім – бұл бүгінгі күндегі жалғыз нақты капитал. ... ... ... ... ... ең ... құралы болып табылады, ал білімі
бар ... ... ... білімдерінің сапасы және сол білімдерді қолдану –
бұл мемлекеттің ... ... ... ... ең ... болып табылады» деп жазған [14].
Адами капитал теориясы пайда болғанға дейін білім экономикалық тұрғыдан
тек ... күші ... ... ... ... ... қайта дайындайтын факторлар ретінде қалыптастырылған. Адами капитал
теориясы ең ... рет ... ... ... ... туралы
мәселені көтерген.
Халықтың еңбекке деген қабілеттілігін дамытуға жұмсалатын шығындардың
өнімділік сипаты туралы ең ... ... ... экономиканың
классиктерінің еңбектерінде қарастырылған. А. Смит ... ... ... ... ... оқыту әрқашанда
нақты шығындарды талап етеді. Бұл оның жеке басына жұмсалатын негізгі
капитал ... ... Осы ... ... қоғамдық байлықтың бір
бөлігі болып ... деп ... ... ... ... ... ... артта қалуын, басқа
себептермен қоса «халықтың барлық таптарындағы ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілікті табиғи және жанды
қабілеттіліктердің жиынтығы деп ... ... ... ... адам тұлғасы ие болады. Оның айтуынша, ... ... ... ... ... ... күші», «нақты байлығы», ал
қалған заттай байлықтар «ұлғаймалы ұдайы өндірістің ... ... ... ... Миль ... өзі мағынасы бойынша капитал болып табылмайды.
Бірақ оның иеленген қабілеттіліктерін ... ... ... ... деп ... ... еуропалық ой пікірдің неоклассикалық бағыттың ... бірі А. ... ... ... адамның қажеттіліктерін,
оның құрылымы мен иерархиясын зерттеуге арналған, ол ... ... ... ... ... ... да көп ... бөлген және іс-әрекеттердің себептері және оның
экономикалық белсенділігі де қарастырылған. Экономикалық ғылым «бір ... ... ... ... ал ... жағынан – адамды зерттеудің бір
бөлігін ... деп ... ... ... дамуы – оның
санының өсуі, оның күші мен денсаулығының нығаюы, оның ... ... ... оның ... қасиетке толығуы біздің барлық
зерттеулердің мақсаты болып табылады. Біздің адамның өндіруші ретіндегі
өндіріс ... ... ... ... ... ескермеуімізге
болмайды»
А. Маршалл өндірістің келесідей төрт факторын бөліп көрсетеді: ... ... және ... ... Сонымен қатар ол: «Белгілі
мағынада өндірістің тек екі факторы бар – табиғат және ... ... ... табиғат көмегімен іске асырылады және оның келешекті ... ... ... адам ... ... ... табылады. Кез
келген көзқарас бойынша адам тұтыну мәселесі сияқты ... де ... ... ... ... бастапқы екеуінің арасындағы қатынастардың
мәселелері туындайды, оның екі белгілері бар – ... ... ... Адам бір ... өндірістің мақсаты және оның факторы
болып көрінеді», деп атап өтеді [19].
Экономикалық даму тек дәстүрлік ... ... ... емес, сонымен қатар халықтың барлық топтарының өмір сүру жағдайларын
сапалық тұрғыдан жақсарту және тұрақты өсуді (капиталистік әлемдегі ... ету үшін ... ... пен ... ... ... кең ... мәселелерді де қамтиды. Экономикалық өсу ... мен ... даму ... ... сақтай отырып шешуді, өмір
сүру сапасын жоғарылатуды, өмір сүріп жатқан адамдарға қолайлы орта ... ... жаңа ... ... ... ... жоғары.
Бірқатар зерттеушілер артта қалушылықты жұмыс күшінің біліктіліктерінің
төменділіктерін және халыққа білім беру жүйесі мен ... ... ... ... ... ... Артта
қалған экономика халыққа білім беруге және кәсіби ... пен ... ... жеткілікті деңгейде қаржы бөле алмайды. Жалпы және арнайы
білім беру жүйесінің артта қалуы жұмыс күшінің ... ... ... ... ... ... ... ол өз кезегінде
еңбек өнімділігінің төмен деңгейінің ... ... ... табылады. Ал
еңбек өнімділігінің төменгі деңгейі және оның жай қарқынмен өсуі ... ... ... ... үшін ... қаржыларды бөлуге
қабілетсіз экономиканың артта қалуының басты себебі болып табылады [20].
Осы үлгілерді (кейнсиандық, неокейнсиандық және ... ... ... өтіп ... ... ... дамуына
кедергі жасайтын ішкі факторлардың өзара байланыстарын ... ... ... ... ішкі ... ... мүмкін емес. Бұл 2-
суретте айқын көрсетілген [21].
Еңбек өнімділігінің төменгі деңгейі, бір жағынан жоғары емес ... ... ала ... ал ... ... ... ... болып
табылады. Ол өз кезегінде төменгі табыс деңгейінен дами алмайтын жалпы және
кәсіби білім берудің артта қалған жүйесімен ... Кез ... ... бір ғана ... ... ... алғышарты мен салдарлары
болып табылады. ... ... ... ... дамушы елдердің тең
құқылы әріптестер ретінде осы заманға сай әлемдік ... ... ... және де ... ... ... болып табылады.
Өз кезегінде институционалистердің зерттеулері дамудың тек экономикалық
факторлардан қана тұрмайтындығын, яғни оған оларсыз толық қанды даму мүмкін
болып ... ... және ... емес ... ... барлық жүйелерінен тұратын экономикалық ... да әсер ... ... отыр.
Сурет 2 - Даму «торы»
Адами капитал болашақта неғұрлым жоғары табыс көзі болып табылатын қор
ретінде қарастырылады. Сондықтан да адамға ... ... тез ... ең ... ... ... ... күтумен байланысты. Бұл жерде даму
халық шаруашылығында адами капиталдың тәжірибелік тұрғыдан іске ... ... ... жасаған кезде, оның неғұрлым ... ... ... ... ... адам ресурстары көптеген
мемлекеттерде (дамушы және дамыған) әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... Капитал мен жер белсенсіз фактор ... ... ал адам ... ... пен ... ... білімдерге ие және өсудің
неғұрлым белсенді факторы болып ... ... ... ... адам ... ... ағымдар өткен ғасырдың ортасында ең басты мөлшерге ... ... ... адам ... өте тез ... ... ... денсаулық сақтауға және әлеуметтік қамтамасыз етуге жұмсалған
шығындар 1990 жылы АҚШ-та өндіріске ... ... ... 3 ... ... болды.
Т.Шульцтың есептеулері бойынша 50-жылдардың ортасында американдық
фирмалардың табиғи активтерінің құны олардың адами ... ... ... ... өсу ... ... соңғысы табиғи капиталдан
артып кетті.
1957 жылы адам капиталына ... ... ... ... тастағаннан кейін 40,5 млрд. долларды құраса (21,9 + 18,6), ал ... 25,5 ... ... Осы ... жұмыс орындарында білім
беруге бағытталған инвестициялар бизнесті қарқынды өсірді. Америкалық ... ... ... ... ... ... ... күші қатарына енбеген немесе одан шығып қалған халықты қоспағанда)
1930-1957 жылдар ... 173-535 ... ... ... ... Г. Беккер
айтуынша, осы ... ... ... ... ... ... Бірақ олар табиғи немесе қаржылық капиталдар емес ... ... яғни ... денсаулық немесе адамның т.б. құндылықтары
одан бөлініп қарастырылмайды [22].
Көптеген мамандар «капитал іскер кәсіпорындардың тетіктерін қозғалысқа
әкелетін» уақыт ақырындап ... ... ... ... ал ... нарықтары
дамыған жағдайларда соңғы ресурс – бұл жете ... қол ... ... ... пен ... ... оны ... деп есептейді [23].
Осы заманға сай өндірісті жүзеге асыру үшін талап етілетін біліммен
біліктілікті жетілдіруге және ... ... ... ... ... осы ... ең ... элементке айналдырды. АҚШ-та көптеген
біліктілігі жоғары жұмысшыларды дайындау ... 12-18 жас ... ... ... Бұл ... қайтарымдылыққа қабілеті
өте көп шығындарды талап етеді.
АҚШ-тың Еңбек министрлігінің мәліметтері ... ... ... ... жоқ 17-27 жас ... жастардың өте көп бөлігі үлкендерге
арналған білім беру ... яғни ... ... ... ... ... мысалы 1991 жылы 27 жасқа дейінгі
жоғары оқу орындарын бітіруші түлектердің 80% ... ... ... ... негізінен жеке меншік секторлары
бағыттары бойынша жүзеге асырылды. ... ... ... ... ... ... 70% кәсіби дайындықтың қандай да
бір нысандарын қолданған. Ал, ірі компаниялардың 95% пайдаланған. АҚШ еңбек
нарығында біліктілігі ... ... ... ... өсуі,
өндірістегі адам ресурстарының рөлінің жоғарылауы фирманы ішкі басқару
жүйелерінде, ең алдымен ... ... ... ... ... персоналдарды таңдауға, олардың еңбектерін ынталандыру жүйесін
құруға көп қаражаттар бағыттай бастады [24].
Адам білім алу ... ... ... ... ... ... кезінде экономикалық мақсатқа лайықтылық қағидасын негізге алады.
Ол өзіне көп табыс әкелетін нұсқаларға артықшылық береді. ... ... ... ... ... жұмысшының табыстарын
жоғарылатуға әкеледі [25]. Өз кезегінде білім алу ... ... ... ... ... ... еңбекті ұйымдастырудың жаңа
нысандарын қолдану жаңа технологиялардың ... және ... ... ... ... табылады. Сондықтан да жұмысшылар амалсыздан әрдайым
өздерінің білімдерін жаңартып отырулары керек.
Жоғарғы білім ... ... ... ... ... көрсетілген адам ресурстарын дайындау сапасын жоғарылату
және қоғам мен жеке ... ... ... үшін ... ... Қазақстан Республикасының дамуының Стратегиялық ... ... ... ... көп ... ұлттық жүйесін жаңғырту
негізгі бағыттары мен ... ... ... ... экономикалық
білімдерге, жоғары қоғамдық ой-санаға негізделген жаңа экономикалық ойларды
қалыптастыруды талап етеді.
Нарықтық қатынастарды тұрақтандыру жағдайындағы маңызды ... ... өсуі мен ... беру ... сапалары арасындағы қарым-
қатынас болып табылады.
Осыған ұқсас неғұрлым терең зерттеулерді Эдвард ... ... ... ... ... ... ... қолдана отырып,
шығарылған өнімдер санының көбеюінің негізгі ... ... ... ... Ол ... өндірілген өнімдердің адам сағатқа ұлғаюы
техникалық прогресспен байланысты деген қорытындыларын ... ... ... ... ... ... бір ... ал
шығындар факторларының өсуі – қалған үштен екі бөлігін құрайды. Осыған
байланысты, ... ... ... ... аз болып табылады. Егер
капитал мен ... ... ... ... да, ... табыстардағы
үлестері әртүрлі болып келеді (еңбек шамамен 75%, ал капитал шамамен 25%).
Өндірістік факторлар жиынтығының жоғарылау немесе шығын ... ... өсу ... ... ... экономикалық өсудің үштен екі
бөлігін қамтамасыз ететін білім беруді ... ... ... ... ... ... ... жақсаруы және тиімділіктің жоғарылауы
экономикалық өсудің маңызды көзі ... ... ... және ... мен ... ... рөлін көрсетеді.
Сонымен, біз білім беруді ... ... ... көзі ... түрде «еңбек» факторымен бірге қарастыру ... деп ... ... ... ... бар жұмыс күші ЖІӨ қарқынының ... ... ... ... беру ... ... ... алынған сапалы білімдер
жұмыс күшінің сапасы мен еңбек ... ... ... дамытуға әсерін тигізеді. Сапалы білім жеке тұлғаның
жұмысшы ретіндегі бәсекелестікке қабілеттілігін көтеруге, оның ... ... әсер ... сонымен бірге экономикалық өсу қарқынын
жоғарылатуға әсер ете ... оның ... ... ... ... ... өсудің басты көзі болып табылады және ғылыми-
техникалық прогресс қарқынына тікелей әсер етеді.
Елде табысты түрде ... ... ... ... ... ... ... өсуіне әкеледі, сондықтан да адами
капитал және сәйкес экономикалық ойлар ... ... ... ... ... білім бір жағынан, мемлекет ішіндегі инновацияларға әсер ететін
фактор ретінде қарастырылса, ал екінші жағынан, басқа мемлекеттерден жаңа
технологияларды ... әсер ... ... ... қарастырылады. Білімге
қаржылар бөлу ғылыми-техникалық прогресс қарқындарын өркендетуге, ғылыми
зерттеулерді жетілдіруге әсер етеді.
Білім жеке тұлғалардың ... әсер ... және де ... ... қарқынына және жалпы қоғам ... ... ... тигізеді,
сәйкесінше экономикалық өсуді ғана емес, сонымен бірге оның нәтижелерін
теңдей етіп бөлу, ... ... ... ... ... ... Бұл даму кедейлердің мүмкіндіктерін кеңейтуге, олардың
өмір сүрулеріне әсер ететін шешімдерді қабылдауға қатысуды қамтамасыз етуге
әсер ... яғни ... ... ... білім беру мен экономикалық өсу ... ... ... ... келеді. Білім беру жүйелеріне экономикалық және әлеуметтік
құрылымдарды күшейту, нығайту және ұдайы ... ... тән. ... ... аз бөлігінің білімсіздігі мен мәдениетсіздігі - бұл ең алдымен,
ел үшін ... ... ... деп ... ... да, ... өсуді ынталандыру және өмір сүру сапасын көтеру үшін сапалы
жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... байқалады.
1.2. Жоғары оқу орындарының білім беру ... және ... ... негізі білім беру ұйымдары мен жалпы ұлттық білім
беру жүйесінің бәсекелестікке ... ... ... ... ... ... ... ету және кепілдендіру болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Өзінің бағдарламалық құжаттарында ЮНЕСКО «жоғары білім
беру ... өсуі оның ... ... ... ... өсіп ... ... ресурстардың сапасы, ең алдымен, жоғары білімді
мамандарды даярлау сапасы ғылым, техника, ... және ... ... ... ең ... ... шеше ... және барлық
елдерде басты ұлттық мәселе қатарына жатады. Сонымен, ... беру ... ең ... жоғары білім сапасын жоғарылату ... ... ... ал ... үшін - ... ... болып отыр.
Бәсеке жағдайында ішкі және халықаралық нарықтарда еркін бағдарланатын
қабілетті кәсіпкерлер, ... және ... жаңа ... ... Білім беру қызметі нарығының сапалы дамуы ... ... ... ... ... табылады, себебі өндіріс
тиімділігін жоғарылатуға жағдай жасайды.
«Сапа» сөзі тұрмыста, іскерлік ... ... ... ... ... ... қолданылады. Бұл сөздің қолдану
мағынасы кез келген ... бар ... ... ... ... да
әдебиеттерді талдау, зерттеулер ... ... ... ... ... ... және одан әрі талқылауды қажет етеді. Философиялық
категория ретінде «сапа» түсінігін Аристотель, ... ... ... ... объектінің бар болуымен байланыстырған.
Релятивисттік көзқарастың мәні оның бекітілуі емес, теріске шығаруды
бейнелеуі мүмкін. Мұның негізгі идеясы абсолютті ... ... оны ... ... ... ... болатын еді. Релятивисттік
көзқарасты тәжірибелік қолдану «мақсат сәйкестілігін» ... ... - даму сөзі ... сөз ... ... ... және объективисттік көзқарастар білім беру үдерісінің сапасын
бағалаудың сыртқы деңгейіне ... онда даму ...... оқу
орны қызметін ішкі бағалау деңгейіне жатқызылады (оқытушылар құрамы мен осы
университет немесе институтта ... ... ... бұл ... ... бағалауынан бас тартпайды. Алдыңғы екі түрі ... ... ... ... ... ... ал даму концепциясы қазіргі уақыт
кезеңіндегі білім беру үдерісінің ... ... ... ... ... ... беру ... түсіне отырып, білім беру жүйесінің қызмет ету
сапасын кейбір ... ... ... дайындық деңгейінің
жетістігімен түсіндіреді [27].
Біздің көзқарасымыз бойынша «сапа» ... ... оның мәні ... көптеген анықтамалар арқылы ашылады. Жоғарыда
айтылғаннан келіп шығатыны, біз «сапаны» ... ... және оның ... қанағаттандырудағы пайдалылық дәрежесін анықтайтын категория
ретінде түсінеміз, яғни нақты жеке тұлғаның білім ... – бұл ... ... ... ... ... ... себепші
болатын оның қабілеті, білімі және ептілігінің жиынтығы.
Сондықтан, жоғары білім берудегі сапа жүйесін келесідей ... ... оң ... бағытталған арнайы үдеріс;
- тұтынушылардың сұрауларын, ... мен ... ... ... сәйкестігі;
- капитал салымдарының нәтижесі;
- білім үрдісі шегіндегі жетілдіру үдерісі;
- жетілдірудегі ... ... ... ... ... жаңа ... дамытудағы
трансформациялар.
Білім қызметі сапасын көтеру, сондай-ақ жоғары оқу орындарының ... ... ... қамтамасыз етілуіне маңызды талаптар қояды.
Бұл ең ... ... ... ғылым докторларын дайындау,
жоғары оқу орнын қазіргі заманғы ... ... ... ... жету ... ... ... Бұл талаптарға қол жеткізу үшін
басымды қаржыландыру қажет. Білім беру қызметінің Қазақстандық нарығында
бәсеке ... ... ... ... ... ие профессорлық-
оқытушылық құрамы бар, жақсы ... ... ие, ... және ... ... ... бар ... оқу орындары
табылады.
Жоғарыда аталғандардан келіп шығатыны, біз білім ... ... ... ... ... құрамының (ПОҚ) біліктілігі. Оқытушы білім
сапасын қамтамасыз ететін, білім жүйесінің ... ... ... ... және ... ... қажетті сапасын
қамтамасыз ету талабы- жұмысқа ынталандыруды, күшейтуді болжайды, ол өз
кезегінде, өнеркәсіптегі аналогтық көрсеткіштермен ... ... ... жұмысшыларына сәйкес әлеуметтік статус пен ... ... ... ... ... ... жіктемеге сәйкес
оқытушыларды ғылым дәрежесіз және атақсыз, доценттер және ... ... және ... ... академиктер деп бөледі.
ПОҚ-тың жоғары педагогикалық шеберлігі жоғары мектеп ... ... ... ... қабілетін, студенттік
аудитория пәндерінің ғылыми мазмұнын трансляциялаудың жаңа технологияларын
игеруін қамтамасыз етеді;
ә) ... ... ету- ... әдістері мен
технологияларын дәстүрлі және инновациялық ... ... ... ... ... ... проблемалық оқыту әдістерін
қарастырады. Жоғары оқу орны ... ... ... осы ... жаңа ақпараттық және коммуникациялық технологиялар, дистанционды
және виртуалды оқыту технологияларын ... ... ... байланысты
туынды болады. Жаңа ... ... ... да, оқу ... ... да ... ... ашады. Сапа базалық мамандықтар
мен пәндерді әдістемелік қамтамасыз ету ... ... ... кешен (ОӘК) арқылы жүзеге асырылады. Жоғарғы оқу орнының ОӘК
стандартына әдетте жұмыс ... ... ... ... мен
студенттер үшін пәндерді оқу бойынша әдістемелік ұсыныстар, бақылау
тапсырмалары, білімді ... ... мен ... курстық және
дипломдық жобалар бойынша ұсыныстар кіреді. Осылардың барлығы дайындықтың
бағыттары мен ... ... ... ... ... ... жоғары профессионалды білім берудің талаптарына сәйкес
келуі қажет. Лицензиялау, аттестация және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жүйесі көзделген;
б) материалды-техникалық база. Білім беру жағдайларын қамтамасыз ... ... ... ... ... және ... нысаны
мен қолдану бағыты бойынша олардың ... ... ... ... ... мен жабдықтары. Оқытудың ақпараттық
және техникалық құралдар деңгейі үлкен маңыздылыққа ие, олар ... ... ... ... ... ... жеке ... септігін тигізеді;
в) интеллектуалдық басымдылық. Бұл білім көлемі мен ҒЗЖ бағыттары,
монографиялар, ... ... ... ... ... оқу ... мен докторанттарының саны;
г) студенттер- білім беру үрдісінің басты субьектісі ... ... ... ... ... беру ... айтуға болады. Осы көрсеткішті
сипаттау үшін студенттерді бағалаудың мынандай критерийлері ... ... оқу ... ... ... ... және ... студенттерді мамандықтар, жынысы мен жасы ... ... ... саны (жалпы, мамандық бойынша және ... ... ... ... ... және ... ... аттестациялау нәтижелері (ағымдық және ... ... ... ... деңгейіне, тәрбиелік және денсаулық
жағдайына деген талаптар ... ... ... ... ... ... оқу ... түрлі экономикалық және қызмет көрсету
салаларына байланысты ... ... және ... ... табылады.
Педагогика және статистикада бітірушілер саны, олардың магистратурада және
қысқа мерзімді ... ... оқу ... ... ... пайызы деген көрсеткіштер қоданылады. Бітірушілердің
қызмет мансабына, жұмыс берушілердің ... ... ... ... ... ... ... мән беріледі. ... ... ... ... ... ісі, ғылыми
зерттеулерге тапсырыстар және ... ... ... оқу орны ... ... кері ... ... отырады.
Білім деңгейін анықтайтын критерийлермен қоса, сондай-ақ білім сапасына
әсер ... ... да ... ... дұрыс:
- қарқынды ғылыми-зерттеу қызметімен интеграцияланған
инновацияларды қолдану;
- үздіксіздік, ... және ... ... ... ... жаңартылған білім жүйесінің әрі қарай дамуы;
- жалпыға міндетті білім ... ... ... ... ... және ... ... қажеттіліктеріне сай
білімнің тәжірибелік бағытталуы;
- білімнің бар барлығы, оның экономика, мәдениет, ғылым ... даму ... мен ... ... ... берудің халықаралық сипаты.
Білім сапасы көрсеткіштерін жіктеудің түрлі әдістері бар. Сапаны
бағалау технологияларын ... ... ... анықтауды талап
етеді. Мыналарды анықтау қажет: кәсіби білім берудің мақсаттары ... ... мен ... ... ... ... үлгісінің
әлемдік талаптарға сәйкес келуі; маманға әлеуметтік тапсырыс, білім ... ... ... ... ... ... шығындар; кадрлық
қамтамасыз ету, оқу ... ... және ... Кәсіби ... мен ... ... ... ... ... ... жаңартылған әдістерінің
объективті қажеттілігі мен олардың тұрақтылық талаптары арасындағы қарама-
қайшылықтардың ... ... ету ... ... ... бағыттарын жүзеге асыру үшін стратегиялық
басқару әдістерін қолдану керек. Басқарудың жаңа ... ... оқу ... ... ... жағдайлық және диагностикалық
әдістемелерін енгізуге ... ... ... ... ... ... және әлсіз жақтарын объективті бағалауға, бар мүмкіншіліктерді
бағалауға, әлсіз жақтарды мүмкіншіліктерге, мүмкіншіліктерді жеке дамудың
күшті ... ... ... Стратегиялық басқарудың берілген
әдісін қолдану ... ... ... ... ... ... және кәсіби өсуде алға озу ортасын дағдылауға мүмкіншілік
береді.
Батыс елдерінің ... ... ... беру ... ... ... ... кәсіби маман паспортын қалыптастыру (Pasport/portfolio).
Мұндай паспортта жоғары оқу орны ... ... және ... ... мен ... көрініс табады. Осылайша, ... беру ... ... үшін ... ең ... ... жүктеме,
яғни өзін-өзі бағалауды, өзін-өзі сараптауды ... ... ... ... ... ... ... басқарудың диагностикалық әдістері жоғары оқу орнында
біліктілік стандарты негізінде және тұлға ретінде болашақ ... ... ... кезінде қолданылуы мүмкін. Тұлға ретінде маманның
кәсіби құзыреттілігін бағалау, маманды ... ... және ... ... ... тұрады. Қазіргі маманның құндылық-бағдар
компоненті қызметті бағалау және шешімдерді ... ... жеке ... ... ... ... ... мамандарын дайындау
кезіндегі қолданылатын диагностикалық әдіс ... ... беру ... және ... ... қажеттіліктеріне сәйкес келетін ... ... ... мен ... ... көмектеседі.
Нақты түлектің сапасын бағалау кезінде, жұмыс ... ... ... бір ... ... білімінен гөрі, оның жеке қасиеттеріне көбірек
назар аударады. Біздің ойымызша, ынта және шығармашылық, жауапкершілік және
ашықтық, ... ... ... түсіну және іскерлік, өзін-өзі
жетілдіруге дайын болу, топпен жұмыс жасай білу маманның басты қасиеттері
болып ... Ал, ... ... үрдісіндегі негізгі кемшілік,
көптеген университеттердің кәсіби білім мен тәжірибелік шеберлікті үйретуге
аз назар аударатындығы ... ... ... оқу ... ... ... ұқсас қорытындыларға
келгенін атап өтейік. ... ... ... сапа ... ... бір ... ғана (Германия) 1998 жылдың ортасындағы есебі бойынша
ИСО 9000 сериялы халықаралық стандарттар талаптарына сәйкес ... ... және ... ... ... ... ... сапа жүйесіне 74
сертификаты берілген. Олардың салыстырмалы аз санына қарамастан, осы
саладағы ... өсу ... ... ... бойынша сертификаттардың
өсу темпінен 1,5 есе көбірек болғанын және ол 1997 жылы 80%-ға ... ... ... өту ... ... ... оқу орындарында мамандарды дайындау сапасын
қамтамасыз ету ... ... және ... ... ... ... сапа менеджменті жүйесін дамыту көзқарасынан қарағанда
халықаралық тәжірибені үйреніп-тану ... ... ... менеджменті
индустриялары» өнімді өндіру аясында да, білім беру ... да ... ... ... бар. ... ... Қазақстанда құру мен
дамыту үшін сапаның әдістемелерін және нақты технологияларды дамытуды
қамтамасыз ете ... ... ... ... ... ... ... мұндағы басты рөлді Қазақстандағы жоғары мектеп атқаруы керек.
Қазіргі жоғары оқу орнының сәтті қызмет етуі тиімді менеджмент ... ... ... оның ... ... беру ... ... объектті бағалаудың әдістері мен білім сапасына әсер ... ... ... ... құжат айналымын оптимизациялауға
әсер ететін барлық үдерістерді ... ... ... оқу ... ... көрсеткіштерін жоғарылату болып табылады. ... ... ... ... негізі, әдістемесі, қағидалары, технологиялары және
баламалық жағы бар ғылыми-техникалық прогресстің маңызды бағыттары ... ... беру ... ... ... орын ... ... ол сәйкес дүниетанымның қалыптасуына ерекше ... ... ... ... оқу ... өзінің персоналының сапа
облысында сәйкес ойлау қабілетін құруға көп көңіл ... ... ... ... ... ... түсінік пайда болды. Мұндай көзқарас
жалпы сапа менеджментінің прогрессивті концепциясының негізінде жатыр, оның
дамуына Д.Джуран, ... ... ... және т.б. ... үлкен үлесін қосқан [30].
Кез келген ұйымда, соның ішінде жоғары оқу орнында сапа менджменті
жүйесін (СМЖ) ... және ... ... ... маңызды мәселелері
тұтынушыларға бағдар жасау болып табылады: олардың талаптарын анықтау ... ... ... ... ... ... ... беру қызметі
тұтынушыларының қажеттіліктерін ... ... ... ... тек ... беру ... ... ғана емес,
сондай-ақ оны тиімді басқаруға мүмкіндік береді, бұл СМЖ-н қалыптастырудың
алғашқы кезеңінде өте маңызды болып ... ... ... ... жоғары оқу орындарында енгізу және
өңдеу ... көп ... ... ... ... 9000 ... ИСО
стандартын «механикалық» енгізу жоғары оқу орны қызметінің автоматты түрде
жақсаруын кепілдендірмейді. Сонымен ... ... ... ... ... оқу ... жасау және енгізу көптеген қиындықтар
және ұзақтықпен ерекшеленеді. Осыған байланысты, өзінің қызметін жақсартуға
тырысатын жоғары оқу ... ... ... 9000 ... ИСО ... жатқан сапа менеджменті қағидаларын қабылдау және ... ... ... ... елеулі нәтиже бере алатын және СМЖ-ны
«жұмсақ» енгізу мүмкіншілігін беретін қағидаларды енгізу керек. ... ... ... жоғары оқу орнының ... ... ... ... ... көңіл «тұтынушыға бағдар» ... ... ... ... ... аударылуы қажет [31].
Жоғары оқу орындарында берілген әдістемелерді ... 2010 ... ... Республикасындағы білім беруді дамытудың Бағдарламасын және білім
сапасын бағалаудың Ұлттық жүйесін жүзеге асыруға көмектеседі.
Халықаралық білім беру ... ... ... ... ... ... және ... саладағы кең ой-өріске ... ... ... жұмысқа кәсіби дайындалған жаңа ... ... ... ... Ол ... ... отыратын
еңбек нарығы жағдайында, базалық білімі шеңберінде тез арада алған негізгі
мамандығын ауыстыруға ... ... ... ... және ... ... және экологиялық нәтижелерін алдын-ала байқап,
бағалауы кажет. Егер маман, экономикалық және әлеуметтік тиімділік ... ... ... жаңа технологияларды оңай қолдана алатын
болса, онда ол талап етілетін маман болады. Басқа жағынан, ол ... ... ие, ... ... ... егер ... нарығында оған
деген қажеттілік болмаса, өзінің жеке ісін құру үшін инновациялық ... ... білу ... ... беру ... ... мен ... қабілеттілік мәселесі қазіргі
кезде әмбебап нысанға ие. Бәсекеге ... және сапа – кез ... оқу ... ... ... ... шығару
мүмкіншіліктерінің барлық жиынтығының шоғырландырылған ... ... және ... ... ... өте ... ретінде қолданылады. Әдістемелік жағынан бұндай көзқарас дұрыс
емес. Бәсекеге қабілеттілік түсінігін нарық жағдайында ... ете ... ... оқу ... ... ... басты
критерийлердің бірі деп қарастырайық.
Арнайы курстарда қарастырылатын ... ... ... ... түрлік, заттық және т.б. бәсеке түсініктері бар. Жалпы,
бәсеке ретінде мыналар түсіндіріледі:
- нарық механизмінің ... ... ... ... ... ... өндірушілердің нарық және
табыс үлесіне өзара әрекет ету ... ... алу ... ... өндіріс пропорциясын реттеу механизмі [33].
Тауардың бәсекеге қабілеттігі – тауардың бәсекелі нарық талаптарына,
нарықта көрсетілген басқа ұқсас тауарлармен ... ... ... талаптарына жауап бере алуы.
Бәсекеге қабілеттілік бір жағынан, тауарлардың сапасы, оның техникалық
деңгейі, ... ... ... ... ... ... орнатқан бағасымен анықталады. Одан ... ... ... сән, сату және ... ... сервистік қызмет,
жарнама, өндіруші имиджі, нарықтағы жағдай және сұраныс өзгерісі әсер ... ... ... (яғни, бәсеке нарығындағы
коммерциялық пайдалы өткізу мүмкіншілігі) бәсекелестердің ... ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда, бәсекеге
қабілеттілік – нарыққа және сату уақытына нақты тәуелді ... ... ... ... жеке ... қанағаттандыруды бағалаудың
өзінің жеке критерийлері бар ... ... ... жеке ... ие болады [35].
Жоғарыда аталған анықтамалар бәсекеге қабілеттілікті тұтыну бағасына
әсерлі қатынасы ... ... ал ... әсер үшін ... ... ... ... және оны өткізу алынады. Бұл
білім берудің бәсекеге қабілеттілігін анықтау үшін ... ... ... беру қызметінің бәсекеге қабілеттігі – маманның берілген
қызмет көрсету ... ... ... ... бере алу ... және
оны өткізе алу мүмкіншілігін қарастыратын интегралдық сипаттама.
Бәсекеге қабілеттілікке, білім беру қызметінің сапасы, бағасы, өзіндік
құны, қол жетерлік және ... ... оқу ... имиджі және басқа
да факторлар әсер етеді. Бәсекеге қабілеттілік факторларының ... ... ... ... ... білім беру қызметінің
қазақстандық және әлемдік білім беру кеңістігіндегі интеграциясы үшін ... ... ... ... сапа ... қалады.
Бәсекеге қабілетті маманды дайындау белгілері ретінде біз келесідей
көрсеткіштерді қарастырамыз:
1) өсіңкілік өзгеріп отыратын орта жағдайында ... ... ... тез ... қабілеті;
2) түлек жаңа мамандықтарды үйрену үшін уақыт және ... ... ... ... ... ... ... дұрыс басқару шешімдерін қабылдау қабілеті;
4) жүйелік басқарушы шеберлігін білу.
Бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз ету жүйесі мен ... оқу орны ... ... әдістемесі бірнеше бірдей ғылыми көзқарастар мен
қағидаларды ... ... ... ... ... және үдерістік
көзқарастар табылады. Жүйелік және үдерістік көзқарастар жаңа түсіндірмелер
бойынша ... ... ... ... және басқа да
инжинерингтің әдістерімен қатар басқарылатын объектілердің ... ... ... көмектесетін экономика үшін XX ғасыр жаңалығы болып
табылады. Жүйелік және үдерістік ... – бұл ... ... өмір сүру әдісі [36].
Студенттердің бәсекелестікке қабілеттілігі – бұл бір уақытта жоғары оқу
орындарының да бәсекеге қабілеттігі. ... ... ... ... ... орнын табу үдерісі бүгінгі күні бұрынғыдан гөрі
белсенді және жоғары оқу ... ... бір ... ұсынатын
жоғары инстанциялардың шешімдерімен ғана анықталмайды. Нарықтық қатынастар
жоғары мектеп өмірі аясын да қозғайды. ... ең ... жеке ... ... ... ... шығу мәселесі – ол жалпы біздің ... ... Тек қана ... ... ... көтеру ғана
емес, сондай-ақ шетел ... ... түсу ... ... ... жеке ... ... біздің
қызметіміздің мәні болмас еді.
Қазақстан Республикасындағы басқа өндірістік және өндірістік ... ... ... ... ... беру ... еңбек нарығы қысымын
көбірек сезуде, жұмыс берушіге дипломын ұсынатын түлектің ... ... оқу ... ... ... ... орнатуда. Осы
себепке байланысты А.Эфендиев және ... ... ... ... жоғары оқу орнына түсе отырып, сапа жағынан да, мамандықтың ... ... ... ... да ... бәсекеге қабілетті бола
алатын білімді ала алатындығын бұрынғыдан гөрі ... ... ... ... сәйкес жоғары оқу орындарының ... ... өз ... беделдігін көтеру, өз түлектерінің ... ... ... ... сүру ... ... құру мәселелері тұр.
Сонымен қатар, әрбір жоғары оқу орны үшін оны сырттан бағалау, ... ... ... туыстық профильдегі оқу орындары арасындағы
орны ... Бұл ... шешу ... ... оқу ... білім
үдерісінің жағдайын объективті бағалаудың сәйкес механизмдерін қолданусыз
мүмкін емес.
Жоғары оқу орындары ... ... ... өндіруші болып табылады:
білім беру сипатындағы қызметтер; ... ... ... өнім және ... беру ... ... ... өнімдер;
оқу-әдістемелік өнімдер.
Жоғары оқу орындарындағы көрсетілген барлық ... ... бар ... ... сөзсіз, білім беру қызметі анықтаушы
болып табылады. Жоғары білім беру аясында білім беруді дамыту ... ... ... ... ... және оны оқушылар
мүдделеріне ... ... ... ... ... ... әдістемелерін қолдану және жетілдіруді қарастырады. Жоғары оқу
орындарының ... ... ... ... беру ... ... негізгі шарттарының бірі болып табылады. Өнеркәсібі дамыған
мемлекеттердің еңбек нарығында ... ... ...... ... ... оқу орны өзін нарықтың субъектісі деп мойындауы ... ... беру ... ... нарығында нарықтық қатынастардың барлық
мектептері қызмет етеді және өмір сүру ... ... ... мен ... ... және әлемдік экономикадағы болып жатқан үдерістер жоғары оқу
орнының ... ... ... ... ... беру сапасы рөлінің
басымдылығына әкеліп соқтырады. Біздің ойымызша, бәсекеге қабілеттіліктің
негізгі ... ... ... ... білім беру қызметтері ұсынысының сұраныстан көп болуы;
Бұл бәсекелестіктің күшеюімен байланысты заңды үдеріс. Ол білім ... ... ... ... ал ... оқу ...
«өмір сүру» мәселелері пайда болады. Білім беру ... ... ... оқу орындарының саны жеткілікті түрде және олар ... үшін ... ... жүргізуге мәжбүр. Мамандарды ... ... ... ... ... ... ... артуы тән,
бұл жоғары оқу орындарының өзінің танымалдығын ... қалу мен ... әсер ... яғни максималды бәсекеге қабілетті болуына әсер етеді.
Бұған сапалы білім беру ... жету ... ... Мұндай жағдайларда,
тұтынушыларды қанағаттандыратын сапаны қамтамасыз ету, стратегиялық мәселе
болып жатыр.
ә) тұтынушылардың қажетті және потенциалды ... ... ... ... ... ол оның талаптары мен күтімдеріне
сәйкес келуі керек. Яғни, сапа – ... ... ол көп ... ... ... Бұл ... беру ... талаптарды
өңдеуде, сапаны жоспарлауда жаңа көзқарастарды ... ... ... ... көп ... маркетингтік зерттеулер қолданылуы
керек, ал тұтынушылардың мүдделері басымдылық ретінде қарастырылуы керек;
б) ... беру ... ...... оқу ... ... басымды көрсеткіші;
Жоғары оқу орнының жинақталған ғылыми-білім потенциалы деңгейінің
бірдей еместігі, білім беру ... ... ... ... ... ... да әр түрлі жоғары оқу орындарындағы ... ... ... дайындау деңгейінің бір-бірінен айырмашылығы бар. Егер
жоғары оқу орны тұтынушылармен сұралатын сапа ... бар ... ... ете ... онда оның ісі ... ... себебі
қазіргі нарықтағы төмендетілген баға бәсекеде өз рөлін ... ... ... беру ... ... оқу ... көбінесе техникалық және технологиялық прогресске
негізделген ... ... ... ... ол ... ... үшін үдемелі қару ретінде қолданылуда. ... оқу ... ... қамтамасыз ету әлемдік көшбасшы және республиканың алдыңғы
қатарлы жоғары оқу ... ... ... ... ... негізделуі керек және ... беру ... ... ... ал ... ... жаңа ақпараттық және
телекоммуникациялық технологияларды ендіруді (технологиялық ... жаңа ... мен ... ... ... білім
беру аясындағы механизмдерді (экономикалық инновациялар), институционалдық
нысандарды (ұйымдастырушылық инновациялар) ... ... ... ... бастап, жоғары оқу орнының болашақ түлегін дайындауға
дейінгі мамандарды ... ... ... ... ... соның
ішінде Қазақстанда да, әдістемелік өңдеу және ... ... ... ... оқу ... бағалау объектілерінің ұйымдастыру мен басқару
деген екі негізгі топтары бар. Бірінші топ – жоғарғы білімі бар ... ... ... топ - ... деңгейдегі жоғары білімі барлар –
жалпы ... оқу ... жеке ... бойынша және т.б. Басқа мамандардың
айтуы ... ... ... ... ... басқару арқылы
сапалық нәтижені басқару мен сәйкес педагогикалық жүйенің ... етуі ... ... ... оқу орындарының бұрын болған монополиялық жағдайы
құлдырайды. Яғни, қазіргі уақытта олар ... ... беру ... үшін ... күрес жүргізу қажет. Осындай жағдайда бұрын
танымал болған ... оқу ... ... ... атағын растау үшін
қосымша аргументтерді іздеуге мәжбүр болып отыр. Бұдан да қиын ... ... ... ... оқу ... ... мәжбүр, оларға сонымен
қатар, лицензия мен мемелекеттік аккредитациядан басқа абитуриенттер мен
болашақта жұмыс ... ... ... оқу ... ... ... ету ... қосымша аргументтерді іздеуі қажет.
Қазақстанда білім беру сапасын бағалау білім беру ұйымының мемелекеттік
аккредитациясы әдісі негізінде және ... оқу ... ... саптау әдістемесін қолдану негізінде анықталады. ... ... ... ... ... ... ... жоғарылату,
мемлекеттік білім гранттарын рационалды ... ... ... өзін ... ... ... ал жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... оқу орындарының
рейтингісін анықтауды өз ... ... ... ... елдердің
халықаралық тәжірибиелерін ұлттық білім жүйесімен үйлестіру жолында алғашқы
қадамдарын жасап отыр.
АҚШ-та білім сапасын бағалаудың ... ... ... ... ... ... үшін қолданылатын, Американдық
бизнес мектептерінің университеттік ассоциациясының әдістемесі көп көңіл
аудартады. АҚШ – та ... ... жоқ. ... ... ... 6 топталған критериялары қарастырылған, олар 1 кестеде
көрсетілген ... 1 - ... ... ... ... ... критериялар |Бағалаудың сапалық және сандық көрсеткіштері ... ... мен ... |1.1 ... ... ... ... |
| ... ... ... бәсекелестік|
| ... ұйым ... ... |
| ... |
| |1.2 ... ... бағдармалардың мақсаттары |
| |1.3 ... ... ... мен ... ... және қайта қарастырылуы ... ... ... |2.1 ПОҚ жоспарлау ... (ПОҚ) |2.2 ... ... және ... |
| |2.3 ... ... сақтау, жаңарту |
| |2.4 ПОҚ ... ... мен ... |
| ... ... Оқу ... ... Пәндер курсының мазмұны ... ... |3.2 ... ... және ... ... Оқу - әдістемелік |4.1 Іс жүзінде оқу - ... ... ... ету және оның |4.2 Оқу - ... ... етудің ұжымдық|
|жауапкершілігі |жауапкершілігі |
| |4.3 Оқу - ... ... ... жеке |
| ... ... Оқу ... ... |5.1 ... ... ... |5.2 ... мансап және жұмысқа орналасуы |
| | |
| | ... ... ... беру ... ... ... ... беруге деген әртүрлі көзқарастарға қарамастан
мамандарды дайындаудың көп ... ... ... ... мен ... ... және ... жеке тұлғаның мүдделері
мен қажеттіліктерін ескере отырып оқытуды жеке ... ... ... ... ... ... ... оқыту қазіргі өндірушіге қажет емес мамандарды дайындауды
дәстүр бойынша жалғастырып отырған мемлекеттік ЖОО студенттерінің ... ... ... ... ... жетістіктерге
негізделген оқытудың қашықтық әдісі болашақта негізгі роль атқарады.
Көп елдердің білім беру жүйесінде ... ... ... ... ... ... біржолата шешілгендігін
ерекше көңіл аударғымыз келеді.
Жаңа білім беру дәуірінде ... ... ... ... ұят ... саналады. Қарастырылған барлық елдердің оқу
орындары Интернетке шыға ... ... оқу ... ... екі
студентке бір дербес компьютерден келеді, яғни егер 1000 студент оқыса,
онда 500 компьютер бар. ОЭСР ... ... бұл ... орта ... ... 1 ... келеді. Қазіргі таңда Қазақстанда 113 білімгерге 1
компьютерден, ал ғалымдық желіге ... 6% ғана шыға ... ... ... ... ... ... қаражаттарға келсек,
онда 2001-2004 жылдары осы мақсаттарға мысалы, 170 млн. ... ... ... 6,5 есе аз ақша ... ... ... беру ... көп елдерінің негізгі мемлекеттік
басымдылықтарының санына кірген. Қазақстан қазіргі ... ... ... жаңа ... ... бере ... ... білім
берудің икемді жүйесін құруға ұмтыла отырып түбегейлі өзгерістер жасауға
көшуде.
Қазақстанда ... ... ... ... ... білім
жүйесінің толыққанды дамуы мен жұмыс істеуі үшін ... ... ... қаржылық қаражаттарын, сонымен бірге ғылым мен
тәжірибе (инновациялар) жетістіктері негізінде жүйені ... ... ... ... ... ... мен ... іске асыруды
қамтамасыз ететін қосымша мақсаттық қаржыландыруларды да талап етеді.
Қазақстанда ... ... ... ... орындалуы білім
жүйесінің толыққанды дамуы мен жұмыс ... үшін ... ... бюджеттердің қаржылық қаражаттарын, сонымен бірге ғылым ... ... ... ... ... дамытудың бірінші
кезектегі міндеттерін шешуге бағытталған шаралар мен жобаларды іске ... ... ... ... қаржыландыруларды да талап етеді.
2 ҚАЗАҚСТАНДА ИННОВАЦИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУ ДАМУЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ... ҚР ... ... даму ... ... ... ... қалыптастырудың алғышарттары
Ел президенті Н.Ә.Назарбаев жақын арадағы он жылдықта республика
дамуының стратегиялық бағытына ... және ... ... оның дамуынан
экономикалық, техника-технологиялық прогресс, саяси даму, мәдениет және
қоғамның рухани жағдайы тәуелді.(3(
Реформа ... жаңа ... ... ... ... жасалды.
2007жылы тамызда «Білім туралы» заң шығарылғаннан бері ЮНЕСКО-мен
ұсынылған, ... ... беру ... ... ... ... беру ... жаңа үлгісі әрекет етеді. Соған сәйкес, ... ... ... беру, оқу бағдарламасының қағидасына негізделген 7
білім деңгейі ... ... ... ... ... және ... ... білім;
3) негізгі орта білім;
4) орта білім (жалпы орта білім, техникалық және кәсіби ... орта ... ... ... ... ... ... оқу орнынан кейінгі білім.
Бұл моделде қосымша кәсіби ... ... ... ... ... ... және ... қайта дайындау сияқты
деңгейлер жоқ.
Жоғарғы білім беру жүйесі соңғы жылдары маңызды өзгерістерге ... өту ... ... ... ... ... ... беру мекемелерінің (оңтайландыру) жабылуы, жалпы жүйенің дағдарысы
орын алды. Қазіргі кезде республикада ... ... беру ... ... ... ... ... оң нәтиже алып келетін білімді
ұйымдастыру және басқарумен ... ... ... ... қазіргі заманға сай жоғарғы білім беру ... ... ... ... ... ... әрекетімен сипатталады.
Негізгі мәселелердің бірі білім сапасын және оның ... ... ... ... ... ... беру ... адам даму мәселесінің өрісі
бойынша құрылуы, жүйелік ... ... ... ... ... ... ... білім беру реформаларының себептері
экономикалық және саяси өзгерістерінің алғышарттарынан ерекшеленеді, олар
экономиканың терең дағдарысы, саяси қатынастардың ... ... ... ... мен ... ... өмірінің деңгейі мен ... ... ... ... ... ... елдерден артта
қалуымен байланысты болды. Бұған қарамастан, білім беру жүйесінде құлаған
Кеңес Одағынан ... ... ... ... ... да, ... ... да
болған жоқ. Егер 90 – жылдардың басында республиканы көптеген экономикалық
даму көрсеткіштері бойынша дамушы елдер қатарына жатқызуға ... ... ... ... ... мен біліктілігі, оқу үдерісінің ... ... ... ... ... ... асып ... кеудемсоқтық мақсат қойған Қазақстан үшін – қысқа мерзім ішінде
постиндустриалдық түрге өту, ... ... ... ... мен ... өте ... болып табылады. Реформа мәні бойынша білім беру
мемлекетті ... ... ... ... ... ... талап өсті.
Жарияланушы әлеуметтік теңдік жойылғанда, біз өз ... ... ... бұл ... ... және ... болу үшін олар қандай
білім алуы ... ... ... ... [41]. ... беру ... қоғам дамуының маңызды факторы және адам ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады. Қазақстан білім
беру жүйесін қайта ұйымдастыру және ... ... ... ... ... өз бетінше қызмет етуге бейімделген, бәсекелі ортада
дұрыс шешімдерді тәуелсіз қабылдау мен ... ... ете ... бар ... ... ... себепші болды. Қазақстан
Республикасында жоғары білім беруді дамыту және ... ... ... терең экономикалық білім мен жоғары ... ... жаңа ... ... ... ... етеді
Қазақстанның жоғары мектеп реформасындағы сапалы жаңа кезеңі 1999 жыл
(сәуірде ... ... Заң ... ... оның ... бөлімдері:
- студенттік контингенттін қалыптастырудың жаңа жүйесіне өту;
- көптеген жоғары ... беру ... ... ... ... жылы ... оқу орындарын жекешелендіру концепциясы қабылданды,
бұл жекеменшік және мемлекеттік жоғары оқу ... ... ... елдердің үлгілерінен ерекшеленеді. Көптеген жоғары оқу орындары
тікелей бюджеттік қаржыландырудан шығарылуы керек ... ... өсу және ... ... мен ... ... өту, берік білім фундаментіне ... ... және ... ... ... ... ... қызметті
ынталандырусыз мүмкін емес. Әлемдегі алдыңғы қатарлы ... ... ... ... беру және оны ... жүзеге асыру аясында халықаралық
ынтымақтастықты ынталандырды. Студенттер, оқытушылар, білім менеджерлері
мен ғылыми қызметкерлердің академиялық ... ... ... ... ... оң жылдықта батыс елдерінің жоғарғы оқу
орындарындағы оқу-материалдық базасы мен ... ... ... ... Білім беру мекемелері ақпараттық техника, венчурлік
кәсіпорындар, ғылыми-технологиялық парктер мен ... ... ... ... ... бастады. Соңғы оң жылдықта Еуропалық Одақтарда ұлттық
университеттер қалыптасып, еуропалық жоғары білім беру жүйесін құру бойынша
кезекті жұмыстар жүргізілуде.
Қазақстан ... 2015 ... ... ... ... дамыту
Концепциясы, қоғамдағы осы ... сай ... ... дамытудағы жаңа стратегиялық бағыттар, қоғам ашықтылығы, оның
жылдам ақпараттылығы мен ... ... ... талапты түбегейлі түрде
өзгертеді. Білімнің ең негізгі мақсаты қарапайым білім жиынтығы, икемділік
және ... ... ... ... ... ... және ... - өздігінше іздеп табу, ақпаратты талдау және тиімді қолдану,
тез өзгеретін ортада ұтымды және ... өмір сүру мен ... ... алуы
болып табылады [40].
1999 жылы Болоньеде (Италия) ортақ білім беру кеңістігін құру үдерісіне
қатысуы туралы Декларацияға ... ... ... бірге) 29
мемлекет қол қойды, осыған сәйкес Европада жоғары ... ... ... құру ... ... және кәсіби курстар мен дәрежелерді
тануды ... ... ... ... ... ... елдерде
жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге мүмкіндік ... ... ... ... Бүгінгі күні Болондық үдеріске 40-
тан астам ел, соның ішінде Қазақстанда да қосылды [41].
Болондық декларацияға қол қойған ... 2004 ... ... ... ... білім беру жүйесіне өтті. Білімнің бірінші деңгейі 4 жылға
созылады. Оны бітірген соң, түлектерге белгілі бір ... ... ... ... ... ... беріледі. Бағдарламаның 2-ші деңгейін
өткендерге магистр (1-2 жыл) және ... (3-4 жыл) ... ... ... ... ... ... білім сапасын бағалау
белгілерін ... ... ... ... ... біз ... ... критерияларын ұсындық, олар оқытудың ұзақтығы немесе ... ... ... ... ... компетенциясына негізделеді.
Жалпыеуропалық білім беру жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі кредит ... ... ... ... ... кәсіпті меңгеруге
байланысты, әрбір оқу пәні үшін, ... ... яғни баға ... ... ... пәнді жетістікпен меңгеріп, өз қоржынына алдын-ала
бекітілген ... саны ... ... ... оның ... сомасы
сәйкес бакалавр немесе магистр дәрежесін алуға мүмкіндік ... ... ... ... кредиттік жүйе) көптеген он жылдықтар бойы, өлшеніп
және салыстырып келе ... ... беру ... ... ... ... университеттерде қолданылады. 2004 жылдан бастап ... ... оқу ... ... ... кредит жүйесін
қолданады, бұл жүйе студенттердің академиялық ... ... ... оқу ... ашық, ең бастысы салыстырмалы етеді.
Бұл шаралар төмендегілерге мүмкіндік береді:
- білім ... ... ... ... және ... ... етуде еуропалық ынтымақтастыққа
жәрдем беруіне;
- оқушылар, оқытушылар, зерттеушілер мен басқару аппаратының
мобилділігіне ... ... ... ... ... мен ... ... интеграцияланған оқу курстарын құру және оқу жоспарын
жетілдіруге;
- ... ... ... беру және ... зерттеулердің
тартымдылығы мен бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету.
Қазақстан Республикасының 2015жылға дейінгі ... беру ... ... ... білім жүйесін жаңарту үдерісінің негізін ... ... ... ... ... ... тенденцияларды
назарға алады. Сонымен қатар «Реформа және жоғары ... ... ... ... Париж, 1995ж.) «Көптеген адамдар және
мекемелер, барлық реформада шетел концепциясы мен ... ... және ... ... ... пен ... ... білім
үшін жағымсыз нәтиже алып келетіндігін ... Бұл ... ... беру ... жүргізетін мемлекеттер көңіл аударуы керек» деп
айрықша атап көрсетілген ... ... ... ... ... жаңарту кезінде қалыптасқан
дәстүрлер, білім берудің ұлттық үлгілерінің даму ерекшеліктері ... ... ... ... қарамастан Қазақстанның білім жүйесі
«еуропалық мәдениет және еуропалық ынтымақтастықпен қалыптасады, ... ... ... ... ... ... былай деп айтылған: «Қазақстандық барыс өзіне тән тәуелсіздігі,
ақылдылығы, батырлығы мен кең ... ... және ... ... ... деңгейіндегі батыс сәнділігі және шығыс
данышпандылығы, шыдамдылығына ие болады» [3]. Бұл ... ... және ... ең ... адам ... ... Еуразиялық идеалдардың мұндай
түсінікті айтылған пікірлері жаңа ... беру ... іске ... ... мүмкіндік береді, ол ... ... және ... сапасы» түсініктерін анықтайды.
Осы төрт түсінік білім конструкциясының идеялын құрайды, бір ... ... ... ... басқа жағынан - ұлттық дәстүрлерді есепке алу
қажеттілігі, мемлекет пен ... ... даму ... ... ... өз бейнесін табуы керек.
Қазақстан Республикасы үшін ғылым және білімді дамыту, экономикалық
жүйенің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... деңгейде лайықты орынды иелену, ... ... және ... ... ... болып табылады. Қазақстанның Бүкіләлемдік сауда
ұйымына (БСҰ) кіруімен байланысты бұл мәселенің ... ... ... яғни ... ... ... түрлері, кәсіби дайындықтың - жұмысшы
мамандығынан жоғарғы дәрежелі ғылыми біліктілігі бар ... ... ... халықаралық стандарттарға сәйкестендіру қажеттілігі ... ... ... беру ... ... ... ... трансформациялау, өз білімдері мен әлеуметтік мәдениеттік
ынталарын жүзеге асыратын оқушыларды ... ... ... ...... және оқытушылардың өз қызметіне деген қатынастың
өзгеру қажеттілігіне себепші болады. Бұл толығымен кредиттік ... ... ... ... ... ... білім жүйесіне өту Қазақстан республикасының білім беру
аясының деңгейлері, дәрежелері, академиялық ... ... ... ... олардың танылатын және ашық болуы, ... ... ... ... ... ... ... Жоғары білікті мамандар
мен ғылыми-педагогикалық кадрларды дайындау негізінде ... ... ... бұл оқыту үздіксіздігі, оқу жетістіктерін топтау және ... ... ... қамтамасыз етеді. Жаңа дәуір маманы Болондық
декларация мен білімнің халықаралық стандарт жіктемесіне сай үлгі ... ... ... ... екі ... ... білім беруді
енгізуді қарастырады, бірінші деңгей индустриалды қоғам қажеттілігін
бейнелейтін ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін дамытуға бағытталған. Берлиндік конференцияда
дайындалған материалдарда, ... ... ... ... 10 жыл ... ... деп көрсетілген.. Бірақ іс жүзінде
ол шынайы еңбек ... ... ... ол ... және ... яғни академиялық мамандыққа бағытталуымен түсіндіріледі.
Бірақ осы жүйенің іске асуымен, өмір өз ... ... ... ... ... ... ... форматынан «оқу» форматына өзгеріп отыр.
Енді адамды «оқыту» емес, адамның өзі «оқуы» болады. Бұл ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2007 ж тамызда ... ... ... байланысты өзінің заңдылық бекітілуін тапты, бұл
заңға сәйкес жоғары және ... оқу ... ... кәсіби білім,
бакалавриат білім бағдарламалары, ... ... ... беру және
магистратура деңгейлерін өзіне қосатын көпдеңгейлі құрылым ... ... ... қағидалардың бірі болып білім үздіксіздігін және барлық
сатыдағы білім бағдарламаларының тізбегін қамтамасыз ету ... ... ... ... және ... оқу ... кейінгі кәсіби білімді,
Болондық декларация және американдық үшсатылы үлгілерінің негізгі жағдайын
үйлестіретін, ұлттық үлгі құру жолы ... ... ... ... ... декларация жоғары оқу орындарында институционалды қайта
құрылуы қажет, ол ... ... құру ... жүзеге асыру ғана емес,
сонымен қатар, білім беру бағдарламаларының өзгерістерін болжайтынын ... ... ... берудің негізгі мәселесі мыналар:
- фундаменталды кең ... мен ... ... еңбек және
технология нарықтарының талаптарына бейімделуге қабілеттілігі
бар, жаңа формациядағы мамандарды дайындау;
- жоғары білім беру үдерісінің демократизациясы ... ... ... ... үшін ... ... беру ... күшейту;
- халықаралық аккредитациядан өту үшін бөлек жоғары ... ... ... жоғары оқу орындарын дамыту үшін
объективті жағдай жасау;
- жоғары оқу орындарының жаңа қағидаларын қалыптастыру ... ... ... ... жүйесін енгізу
және жоғары оқу орнының автономдығын жоғарылату;
- студенттердің сапалы білім алу бойынша ... ... ... ... ... ... оқу ... жауапкершілігін анықтайтын механизмдерді өңдеу
және енгізу.
Қоғамдық бақылауды күшейту арқылы ашық азаматтық қоғам талаптарына сай,
жоғары оқу ... ... ... ... ... сонымен бірге
оқу үдерісін ... ... ... ... ... ... ... құру шартында жоғарыдағы мәселелер шешілуі
мүмкін.
Бакалавриат бағдарламасының мазмұны болашақ маман иелерінің ... ... қол ... ... кәсіби
қызметтің жалпы интегралдық әдістемесімен қамтамасыз етуге, олардың кәсіби
шығармашылығын дамытуға, өзін-өзі ... ... ... кең ... ... дайындықты көрсетуі керек.
Магистратурада дайындық екі бағыт бойынша жүргізілуі мүмкін, ол:
1) профильдік дайындық;
2) ғылыми-педагогикалық дайындық.
Магистратураның білім беру ... ... ... және ... ... саласы бойынша терең мамандандырылған
дайындықты талап етеді.
Сонымен, ... ... ... беру ... ... ... сәйкестілігі үшін Қазақстан Республикасында ... және ... ... ... алудың келесідей деңгейлері енгізілген:
1) бакалавриат - оқу мерзімі 4 ... ... ... ... ... ... кейінгі бірінші саты), бұның өзі екі ... ... ... саты) - 2 жыл және жоғарғы (академиялық
саты) - 2 жыл;
2) магистратура - оқу мерзімі 1-2 жыл ... ... ... кейінгі
екінші саты)екінші деңгейдегі бағдарлама, ол екі ... ... ... ... ... және ғылыми-педагогикалық
дайындық;
3) докторантура - оқу мерзімі 3-4 жыл болатын ЖОО кейінгі білім ... ... ... ... білімнен кейінгі үшінші саты), ол екі
траекториямен іске ... ... ... және ... ... беру ... пен нарықтың өте тез өзгеріп жатқан
жағдайларына тез ... жаңа ... ... ... ... ... ... арқылы іске асырылады. ЖОО
кейінгі білім беру қызмет студенттің ғылыми және ... ... ... ... ... ... ... ЖОО мен ғылыми-зерттеу
институттары негізінде магистрларды дайындаудан тұрады. ЖОО ... ... ... ... оқу мен ... қызметтерінің арасындағы оңтайлы
балансты ескеретін концепцияда көрсетілген - докторлық бағдарламалар PhD.
Бұл бағдарламаларды енгізу дайындық және ... ... ... ... ... ол ... ғылыми жұмыстарға ... ... ... және ... кадрларды
дайындау жүйесін реформалау ғылым кандидаттары, докторлары және PhD ғылыми
дәрежелерінің параллельді түрде жүруін қарастырады.
«Новаторлар» білім берудің ... ... ... бас
тарту және оларды дағдылармен ауыстыру қажеттіліктерін қолдайды. Адамды
өмірлік жетістікке әкелетін компотенттілік қағидасын бірінші кезекке ... ... беру ... ... оның ... жетістікке қол
жеткізу қағидасы бойынша бағалауымыз қажет» - дейді «новаторлар» рухани
жетекшілерінің бірі, Москвадағы ... ... ... ... ... ... құрылтайшысы Михаил Карпенко.
«Консерваторлар» дағдылар және хабардарлық, сонымен ... ... - ... ... синонимдері емес, сондықтан да біздің
білім беру жүйесінің фундаментальдылығынан - ... ... ... ... ... ... Концепцияны іске асыру жақын уақыт
аралығында барлық деңгейлеріндегі білім беру стандарттарын түбегейлі ... ... ... және ... ... жаңа ... дайындауды,
оқу-әдістемелік кешендерді толық жаңартуды, менеджмент және сапаны бағалау
жүйесін ... ... ... ... ... одан әрі ... ... етеді.
Ұзақ мерзімді болашақта білім беру ұйымдарының материалды-техникалық
базасын жаңарту, оқу үдерісін толық ақпараттандыру қажет. Концепцияны ... ... ... ... ... ... кеңістігіне кіруін
және адами ресурстардың алға қарай дамуын қамтамасыз ететін білім беру
жүйесі құрылатын ... ... ... ... ... ... ... экономика үшін неғұрлым көп қайтарымдылығы бар, білімге
инвестицияны қамтамасыз ететін мемлекеттік бюджеттің бағытына өту қажет.
Білім мен ... ақша ... салу ... ... ... ... ... іскерлік-жобалармен қайтарылады, ал оларды іске ... ... ... ... қалған салаларын дамытуға болады.
Соңғы 10 жыл ішінде негізінен қаржыландыру көздерінің жоқ болуынан ЖОО-
ғы ғылым барлық ... ... ... ... ... ... ... қиыншылықтарына қарамастан аймақтың жоғарғы оқу
орындарына техникалық, материалдық және ... ... ... ... ... ... ... маңызды ғылыми-
техникалық мәселелер ... ... ... ... ... жаңа шарттарына икемделуге, яғни, ғылыми аяның қызмет
етуінің нарықтық тетіктерін дамытуға, ЖОО ... ... ... қадамдар жасауға, ғылыми кадрларды дайындауға және
өндіріс мамандарын қайта дайындауға бар күштерін ... ... ... оқу ... ... оқу ... ... мен ... зерттеулер жүргізудің
бірлескен бағдарламаларын жасау және біздің ... беру ... ... ... нарықтағы бәсекелестік қабілеттілігін қамтамасыз ету
арқылы ... ... беру ... ... жаңа көзқарастар үшін негіз
қалауға көмектеседі. Осы позицияларды орындау үшін ... ... ... төмендегілерге бағытталған нақты іс-әрекеттер жүргізу талап
етілуде:
- жоғарғы білім беру мен ... ... ... ... ... білім беру - кәсіби бағдарламаларды қайта ұйымдастыру;
- білім беру ... ... ... және ... ... ... ... нарығындағы өзгерістерді ескере отырып қоғам алдындағы
жауапкершіліктерді жоғарылату, ол ... ... ... ... ... талап етеді.
Сонымен бірге, жоғарғы білім беру құрылымы мен мазмұнындағы қатаң
регламентацияның ... ... ... ... ... ... жоғарылауы туралы талаптың нақты тәжірибеде іске
асырылуы қиын болып отыр. Оны бүгінгі күні жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... ... қатаң
әдістемелік негізделуінің жоқтығы және схематизация мен ... ... ... ... ... Бұл әсіресе жалпы білім ... ... ... ... онда мемлекеттік компоненттегі
міндетті пәндер көлемі мен тізімі тіркелген. Ол бұл пәндерді ... ... ... ҚР ... Н. Ә. ... бекіткен Қазақстан
Республикасындағы гуманитарлық білім беру концепциясын іске ... ... ... жоғарғы мектептің тұрақты ... ... ... ... және ... - бұл ... ... мәдениетке араластыру да жақын.
Қазір жоғарғы мектепті гуманизациялау бұл «білім берудің ... жаңа ... ... ... ... бөлу, оның дініне үндеу жасау
[43].
Осы концептуалды талаптарды іске асыру кезінде алған білімінің бұрынғы
деңгейін, студенттік жеке ... ... ... ... де ... ... ... айтқанда, жалпы білім беру пәндері
циклы әлеуметтік мінез-құлқын және ой-сананың эвристикалық дамуын ... Осы ... ҚР БҒМ 2005 жылы ... және ... (ООД) ЖББП ... жаңа ... оқу бағдарламаларының барлық мамандықтар үшін бірыңғай
болып табылатындығы тағы да көзге түседі. Біздің ойымызша, ЖББП цикліндегі
пәндер бағдарламаларының ... мен ... ... мамандық бойынша оқыту
профилімен байланысты болу керек.
ҚР президенті Н.Ә. ... ... ... атты ... ... айтып кеткен: «Болашақта біздің жоғары оқу орындарымыздың дипломдары
барлық әлемде танылуы үшін ЖОО ... ... ... ... ... Мен қазақстандық университет түлектері 10-15 ... ... ... ... ... ... бағаланады деп сенемін...» [44].
Біздің көзқарасымыз бойынша болашақ маманның жұмысқа ... ... ... білімнің интеллектуальдылығымен, кәсібилілігімен, жалпы
мәдениеттілігімен, ... ... ... ... ... ... ... және арнайы сипаттағы жаңа
формацияға тез икемделуге, өзінің кәсіби біліктілігін ... ... ... ... ... көзқарасын көрсете алуға мүмкіндіктер
береді. Білімнің бұл компоненті ең алдымен жалпы білім берудің және ... ... ... ... ... ... ... профильдік
бағыттағы пәндерді оқу нәтижесімен анықталады.
Жоғары оқу орнының түлегі тек қана өз бағытындағы жоғарғы кәсіпті маман
болу ... ... ... кем дегенде бір шетел тілін білу, ... ... және де ... ... ... банк ... ... Бұл тек игілікті тілектер емес. Бұл өркениеттің ақпаратқа, ғылымға
және техникаға ... алып ... ... толқын» ғасырына аттаған
кездегі жаңа мыңжылдықтың конъюктурасы. Біз ... ... ... ... ... және ... ұлттық шекараны жылдамдықпен
кесіп өтетіндігіне куәгер болып отырмыз.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... қажет, ал ЖОО студенттер үшін олар бойынша ... ... ... керек. Осы тұрғыдан алып қарағанда оқытудың
кредиттік технологиясы ... ... ... ... ... ... ... студенттердің таңдауы бойынша белгіленетін
компоненттер ... - ... ... ... жеке ... студенттерді оқытудың өте икемді нысаны болып табылады. Белгілі
бір аймақтардың талаптарымен, жұмыс берушілер мен ... ... ... ... ... ... ... технологиялары
жағдайында таңдау бойынша компоненттер есебінен ЖОО өздерінің ... ... ... ... ... беру ... алға ... міндеттерге
жауап бере отырып, Қазақстанның жаңа ... және ... ... ескеруі керек. Осы айтылғандардың барлығы келесідей негізгі
қағидаларды іске асыру кезінде жасалынуы мүмкін:
- мемлекеттік білім беру стандарттарында ... ... ... ... ... беру ... ... олардың ниеті бойынша
келісуімен, сабақтастық және бағынушылық сәйкестілігі;
- білім берудің мазмұнын ... бар ... ... ... әлемі мен адам әлемінің ... ... ... ... ... ... кәсіби міндеттерді шешуге ... ... ... және ... ... беру мазмұндарының өзара
байланысы;
- үздіксіз білім беру ... ... ... ... алудың
мемлекеттік білім беру стандарттарын жүйелі ... ... ... беру үдерісіндегі субъектілердің академиялық еркіндігін
және білім беру мазмұнының аймақтық ерекшеліктерін іске ... ... ... ... білім беру кеңістігін
сақтауды ... ... ... кәсіби білім беруді
демократизациялау;
- ... ... мен ... ... берудің
мазмұнындағы инновациялық үдерістерді ынталандыру жағдайларын
жасау есебінен білім беру жүйесін ... ... ... ... мектептердегі академиялық
дәстүрлерді, жоғарғы білім ... ... мен ... ... жоғарғы білім беру аясында әлеуметтік жобалау мен нормалаудың
алдыңғы қатарлы шетелдік ... ара ... ... жоғарғы кәсіби білім берудің мемлекеттік білім беру
стандарттарында ... ... беру ... және түлектерді дайындау деңгейіне қойылатын
талаптарының бақыланатындығы, диагностикалануы.
2.2 ... ... беру ... ... ... ... оқу ... интеллектуалдық рухани әлеуеттерді,
оның кәсіби, ғылыми және педагогикалық элиталарын құру бойынша жүргізілген
барлық реформалардың ... ... ... қабілетті, ірі ғылыми орталық
болып табылады.
Мемлекеттік ЖОО бірге оқу сапасына оң әсер ететін және ... ... қол ... ... мемлекеттік емес ЖОО жұмыс істеуде.
Олардың одан әрі қарай жақындастырылуы және ынтымақтастығы ... ... ... бірыңғай жүйесінде мамандар дайындау ... әсер ... ... ... оқу ... ... 176 ... оқу орындары жұмыс
істеген, олардың 51 - ... (29%), 126 - ... емес ... ... 2 - ҚР ... оқу ... ... |2006 ж. |2007ж. |2008 ж. |2009 ж. ... ЖОО |46 |51 |51 |51 ... емес ЖОО |134 |130 |130 |126 |
| ... |180 |181 |181 |176 ... ... оқу ... саны бойынша Оңтүстік Қазақстан және
Қарағанды облыстары алдыңғы орында иеленуде. ЖОО ең көп саны ... ... ... ... – Астанада ЖОО жыл сайын
көбеюде (кесте 3).
Кесте 3 - ... ... ЖОО және ... саны (мың ... |2005/06 ж |2006/07 ж ... |2008/09 ж |
| | | | | ... | | | | |
| |ЖОО ... |ЖОО |студ. ... ... ... | | | ... саны |658106 |747104 |775762 |768442 ... ... |312022 |349605 |378101 |387143 ... |344013 |395206 |395244 |379062 |
| |2071 |2293 |2417 |2237 ... | | | | ... | | | | ... ... ... | | | | ... ЖОО: |299450 |347085 |378955 |368879 ... |116700 |127113 |143746 |140700 |
| |180758 |217734 |232848 |226024 ... |1992 |2238 |2361 |2155 ... | | | | ... ...... 2008. ... ... беру ... ... бәсекелестілікке қабілеттілікті
жоғарылату, нарықтық экономикаға икемделу үшін іскерлік білім ... ... ... ... талаптарына сай дайындалған маман
экономикалық ақпараттарды өңдеу және ... ... ... ... ... ... деңгейде игеруі, іскерлік-жоспарлардың негізділігін,
нақтылылығын, ... ... ... ... ... ... арқылы оңтайлы басқару шешімдерін өз уақытында қабылдау мақсатында
негізделінген қорытындылар жасай білуі керек. Осы бағыттар бойынша жоғарғы
оқу ... ... ... ... келесідей негізгі
қажеттіліктерін қанағаттандырады:
- нарықтық экономика қағидаларын оқыту;
- корпоративтік және мемлекеттік басқару, ... банк ... ... және т.б. ... ... ... ... қажетті негіздерді құру;
- зерттеу және талдау жұмыстары, сонымен бірге ЖОО экономиканы
оқыту үшін ғалым-экономистерді дайындау.
Жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... ... түлектердің келетіні белгілі. Ең бастысы, оқушы үшін ЖОО ... оның ... көп рөл ... Ол ... ... онда кімдердің жұмыс
істейтіндігіне байланысты емес, ... ЖОО ... ... қол ... ... ... болып келеді.
Жоғары оқу орындарына талапкерлерді қабылдау кешенді тестілеу әдісімен
мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру жалғасуда.
Қазақстандық жастардың көп бөлігі жақын және алыс шет елдердегі ... ... ... ... ... ... ... да естен
шығармау қажет. Оларға ... ... ... ... және ... ... кететін шығындардың барлық түрлерін төлеу ... ... ... ... - потенциалды мамандардың арасындағы неғұрлым дәстүрлі
таңдау. Бірақ қазақстандықтардың көбі өз беттерін Азия жаққа да ... ... ... ... ... ... ... және технология
министрлігі жыл сайын ауыл ... ... ... ... student бағдарламасы бойынша бакалаврда және әлеуметтік-
гуманитарлық және жаралыстану ғылымдары ... ... Research ... бойынша зерттеушілерді степендия негізінде оқытуды ұсынады.
Біздің бағалауымыз ... ... ЖОО ... ... жақсы
жалақы төлейтін өздерінің профилі бойынша жұмыс табу ... ... осы ... ... нарығындағы қатаң бәсекелестік жағдайында
өздерін неғұрлым жайлы ... ... ... ... ... ... жатқан
қазақстандық оқыту жүйесі жоғарғы және орта звеноларда менеджерлер мен
басшыларды әлі де болса жеткілікті ... ... ... ... ... беру шетелдерден тарпрофильді білім алуды жалғастыру үшін
тұрақты негіз ретінде қызмет атқарып базалық ... ... 8 - ... ... ... ... ... бөлуі
|Көрсеткіш |2005/06 ж |2006/07 ж ... |2008/09 ж ... |658106 |747104 |775762 |768442 ... ... | | | | ... тілінде |254084 |298798 |330199 |337754 ... ... |397928 |439119 |438032 |* ... ... |6094 |9187 |7531 |* ... ...... 2008. ... ... беру ... ... ... ... білім беру
қызметкерлерінің сапасына деген талаптарының күшеюі, Қазақстанның еуропалық
білім беру кеңістігіне кіруі және т.б. ... беру ... ... қағидалардың бірі негізгі бағдарды тұтынушыға бұруға әкелді.
Тұтынушыға көңіл бөле отырып, ұйым өз ... ... және оған ... үшін ... қойған міндеттерін анықтауы керек. Осы қағиданың іске
асырылуы ЖОО өз тұтынушыларымен, яғни бірінші кезекте студенттермен ... ... ... ... ... ... біз ЖОО үшін білім
беру қызметтеріне қанағаттану ... ... ... ... ұсынамыз.
Білім беру жүйесіндегі тұтынушылық мониторинг жүйесін, біз білім ... ... ... жағдайын үнемі бақылап отыруды,
алынған ... ... және ... ... ... қабылдау мақсатымен олардың ... ... ... Бұл ... мониторинг түсінігін біз ... ... ... кең ... ... ... себебі, мониторингке
білім беру бағдарламаларының дамуын түзету, үрдісті болжау, диагноз және
талдау жатады. Тұтынушылық мониторинг ... ... ... идеология (жүйенің мақсаттары, міндеттері және атқаратын
қызметтері, оларға қойылатын талаптар);
- ұйымдастырушылық құрылымы;
- зерттеу ... мен ... ... ...... пен ... ... бюллетень; университеттік сайт беті;
жыл сайын өткізілетін ЖОО оқу-әдістемелік конференция және т.б. ... ... ... ... ... ретінде болатын
декандармен, ... ... ... ... ... ... алынады. Анкеталық сауалнамаларды
жүргізу әдісі алдын-ала жасалынған анкеталар немесе сұрау парақтары бойынша
тұтынушылардың әрбір топтарына ... ... ... ... ... ... ... тұтынушылардың қажеттіліктері мен күтулерін анықтау;
2) университет көрсетіп отырған білім беру ... ... ... бағалау. Әрбір
зерттеу үшін бағалау белгілері жасалады, анкета және оны
өңдеу бағдарламалары ... ... ... мен нақты ... ... және ... ... ... ... университет қызметінің күшті және әлсіз жақтарын да
атауға болады. ... ... ... ... ... университет
студенттері мен бітірушілерінің ... ... ... ... ... ... нәтижелері көрсетіп отырғандай, Қазақстандағы жоғарғы білім
берудің негізгі даму үрдістері ... ... ... ... жоғарғы оқу орындар санының көбеюі, мемлекеттік
емес ЖОО сандарының азаюы;
- барлық оқу нысандары бойынша студенттердің жалпы санының өсуі
(күндізгі, ... және ... ... білім беру жүйесінің дамуы ... ... ЖОО көп ... құқықтар беруден, білім беру ... ... ... жариялылық;
- білім беруді либерализациялау.
Қазақстан күрделі экономикалық жағдайларда өзінің білім беру ... ... ... оқу орындарын, білім ... ... ... ... ... ... көптеген
аспектілер әлі де ... ... беру ... ... ... ... куәландырады.
Жоғары білім беру аясындағы стратегиялық шешімдерді жасау және қабылдау
тәжірибесі, оның жағдайы туралы объективті ақпараттар және ... ... ... ... ... ... ... салдарларын ескеру ерекше көңіл бөлуді талап етеді. Нарықтық
бәсекелестік орта ... ... ... ... ... ... ... әлеуетті жоғарылату;
- жүйенің әмбебаптылығы, оның салааралық сипаты;
- жаңа ұрпақ кадрларын қалыптастыру арқылы инновациялық, ғылыми-
техникалық қызметті табиғи интеграциялау;
- өздерінің ... ... ... және ... ... ... ... қарым-қатынастар
орнату;
- ақпараттық қамтамасыз ету жүйесінің жоғары ... ... ... ... ... ... ... кең таралған торабы;
- жоғары икемділік және аз инерттілік.
Республиканың ... ... ... ... ... ... ... анықталатын жоғары оқу орындарының
қызметтерінің нәтижелеріне негізделген.
Білім беру ... ... ... ... үшін ... мен ... ... қажет, ұйымдастырушылық, құрылымдық және
мазмұндық сияқты жоғары білім ... жаңа ... ... етіледі.
Барлық білім бағдарламаларды жетілдіру, студенттерді дайындау ісіндегі
халықаралық ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... ПОҚ қайта дайындаудың тиімді жүйесін
құру; оқу үдерісіне жаңа ақпараттық технологияларды ... ... ... дамыту қажет.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ БЕРУ НАРЫҒЫН ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ
БАҒЫТТАРЫ
3.1. Қазақстан ... ... ... ... ... маңыздылығы
Қазіргі кезде әлемдегі жүргізіліп жатқан ізгілендіру үрдістері білім
беру ... ... жаңа ... да ... Техника мен ғылым
көлемінің ұлғая түсуі мектептегі білім беру мазмұнын айта құру және оқу-
тәрбие ... ... ... ... қарауға, әсіресе мұғалімнің
кәсіби біліктілігі мен ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз арта түсуіне алып келді. Бүгінгі
таңда мектептің оқу үрдісін жетілдіру үшін инновациялық ... ... ... тиімділігін практиканың өзі дәлелдеп отыр.
Инновациялық үрдіс процедуралар мен құралдардың жиынтығын танытады. Олардың
көмегі арқылы ғылыми ... идея ... оның ... ... ... енгізілімге айналады. Сөйтіп, идеялардың жаңа ... ... ... ... осы ... ... жүйесін қалыптастыратын іс-
әрекет инновациялық іс-әрекет болып табылады.
Инновациялық ... - ... ... ... ... ... индивид іс-әрекетінің негізгі түрлерінің бірі. ... ... ... ... ... іске асырылады. Іс-
әрекеттердің дәстүрлі модельдері тиімсіз болса, ары қарай оның жетілдірілуі
қажетті нәтиже бере қоймайды.
Инновациялар былай ... ... беру ... ... технологиясындағы инновациялар, білім беру жүйесінің тәрбиелеу
функциясы саласындағы ... ... ... ... мен бастамашыл (орталықтандырылмаған) жаңа енгізілімдердің
қалыптасуы тұрғысынан білім беру ... ... ... көрсеткеніндей,
олардың пайда болуы ... ... ... ... бағынады. Жаңа "салт-дәстүрлік" ауысым алдыңғы салт-дәстүрлерде
жаңа салт-дәстүрлердің пайда ... ... ... алғышарттардың
қалыптасу жағдайында ғана мүмкін болмақ. [45]
Осыған орай ... ... беру ... ... ... ... құруға болады. Оның мәні мынада: ең алдымен білімді
басқару жүйесіндегі инновациялық сала элементтерінің пайда болу ... және ... ... ... Келесі кезекте
инновациялық катынас элементтерін талдау ... ... ... кезінде инновациялық білім беру жүйелерінің дамыту ... беру ... ... жобалау логикасы ... ... ... ... ... элементтерден ғылыми білім беру
кешені және эксперименттік алаңдардың бекітілген үлгісінде инновациялық
саланы ... ... ... ... ... инновацияларын ескере отырып, оқыту үрдісін дұрыс, ұтымды
басқаруды қарастырады.
Байыппен, парасатпен шешілетін. ұлттық діліміз бен ... ... ... ... күрделі мәселелердің жауапкершілігін
ескере, әрі мойнымызға ала отырып, ықпалдастық кеңістігіне қарай қадам басу
қажеттігі айқын сезілуде. ... ... ... білім жүйесі
қалыптасқан мемлекеттерді өзінің қатарына қосуға ынта қойып отырған "Болон
қозғалысы" ғалымдарының зерттеуіне ... ... ... ... ... ... ... 50 пайызы жұмыспен қамтамасыз етілмеген.
Себебі, әсіресе, экономика мен құқық саласындағы ... ... ... меңгеру дәрежесі халықаралық стандартқа сай келмейді
екен. ... ... ... берудің осындай өтпелі кезеңінің талабына сәйкес
еліміз өзінің алдына жаңа міндеттер мен ... ... соны ... түрде шешуге ұмтылыс жасап отыр. Әрине, мұның барлығы ғылымның
кейінгі жетістіктеріне сүйенген жаңа технологияны игеруте, аса ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Бұл орайда ... ... ... ... ... беретіндей бірнеше шешуші қадам
жасады, тәжірибе жинақтады, әлемдік ... ... ... оқу
технологиясын меңгеруте қабілеттілігін танытты деп ... ... ... Осы бағыттағы жұмыстар ... ... ... нақгы іске кірісуге бет алып ... ... ... ... ... тың ізденістер, нақты міңдеттер, жаңа бағыттар
пысықталып, оны жүзеге асырудың жолдары белгіленді. Соның ... ... ... ... ... назарда ұсталып, оған ерекше көңіл
болінуде. Өйткені, ... ... ... ... ... ... отырған
фактордың бірі осы сала. Заман талабына жауап беру арқылы Елбасы Жолдауында
айтылғандай біз білім ... ... ... ... ... ... ... Азия және америкалық үлгіге деңгейлестіріледі.
Оқытушылар мен студенттердің жауапкершілігі ... ... ... ... ... Ойластырылған мақсаттар шүғыл және жаппай жүзеге асады
деу асылық болар. Бірақ біз өз ... ... ... әрі
іскерлікпен пайдаланып, түпкі межеге бірте-бірте сатылай ... ... ... беру ... дамуының әлемдік беталыстары білім беру
жуйесінде жаңа ортаның - ... ... ... болуымен себептеледі.
Мұндай беталыстарды Қазақстанның жоғары кәсіби мектептеріндс жүзеге асыру
үшін жоғары оқу орыңдарына жаңа ақпараттық ... ... ... ... ... сай ... ... енгізу қажет. Жаңа ... ... ... көтеруге ықпалын тигізіп қана қоймай,
жоғары оқу орнына білім беру ... ... ... мүмкіншілігін
арттыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... және әлемнің 50 бәсекеге қабілетті елдер
қатарына кіру стратегиясында ең маңызды мәселе қазіргі ... ... ұлт болу үшін ... фактор білім деңгейін көтеру. 2010 жылға
дейінгі мемлекеттің білімді дамыту жоспары да осыған бағытталған(3(.
Білім ... ... - ... ... ... ... жүзеге
асырылатын кең ауқымды мемлекеттік бағдарлама. Ол қазақстандық білім беруді
ең алдымен елдің ... ... ... де сай ... ... сапаға жеткізуі тиіс. Білім реформалармен тығыз байланыста өмірдің
қазіргі ықпалдасып жүруі тиіс, сонымен бірге ол қажетті кадрлық ... ету көзі ... ... жаңа даму ... ... ... ғылыми табиғи түрде
үзіліссіз байланысуы уақыт өткен сайын елдің экономикалық өсуде тиімділік
пен бәсекелестіктің артуына ықпал ... ... ... айналып келеді.
Демократиялық және нарықтық қайта жаңару жолыңда және кәсіптік білім
беру әдістемесі адамдардың белгілі ... ... ... ... мен ... сындарлы ресімдеу технологиясын, құрудағы
көзқарасын білдіреді. Қазақстандағы білім ... жаңа ... ... ... ... өздігінен әрекет ете алатын
дайындай алатын жалпы адамгершілік құндылықтарды, көп ғасырлық салттарды
есепке алу негізінде ... ... ... ... мен құрылымын ... ... ... ... ауыл шаруашылығының,
құрылыстың және т.б. талаптарына сәйкес жүргізіледі. Кәсіптік білім беруді
жаңартудың негізгі факторлары ретінде экономика мен ... ... ... ... мемлекеттік және аймақтық еңбек нарығын дамыту
жолындағы сұраныстар және олардың ... ... ... ... ... біліктіліктегі кадрларға
сұраныстарыныңағымдағы және перспективалық ... ... ... керек, ол сонымен қатар халықарлық үрдістерді есепке ала отырып
жасалуы тиіс. Осы сұраныстарға сәйкес ... ... ... беру ... ішінде оның көп деңгейлі шынайы құрылымын құру қажет. Сол ... ... осы ... ... ... беру ... көтеріп, оны
халықаралық стандартқа бағыттау, мағыналылығын айтарлықтай өзекті дәрежеге
жеткізу, мамандықты интеграциялау, кәсіптік ... ... ... ... ... ... түпкілікті бұру міндеті тұр.
Оларды қаржыландыруды арттыруды қарастыру, әсіресе қазіргі заманға сай оқу-
әдістемелік және ... ... ... ... ... жұмыстарын
кеңейтуге, осы деңгейде білім беруге қажетті оқу ... ... ... ... алда ... ... беру бағдарламаларының барлық
деңгейінде тиімді байланыс орнатумен, бастапқы және орта кәсіптік ... ... ... ... ... тездету, кәсіптік білім
беру ұйымдарының материалдық-техникалық базасын түбегейлі жақсарту мәселесі
тұр.
Бұл ... ... ... ... ... ақпараттандыру мен оқыту әдістемелерін
оңтайландыру, ашық ... ... беру ... ... ... мектептерде интеграциялық және ... ... ... оларды жоғары
технологиялармен біріктіру, кәсіптік білім берудің түрлі
деңгейімен қамтамасыз ... ... ... ауысуы мен мансаптық өсу кезінде халықты
психологиялық қолдаумен қамтамасыз етуші қосымша кәсіптік
білім берудің, ересектерді кәсіптік ... ... ... ... және орта ... ... беру ұйымдарындағы
қызметтен босаған және жұмыссыз халықты қайта дайындықтан
өткізу;
5) кәсіптік білім беру ... ... ... ... беру стандарттары мен мамандарды ... ... ... ... ... ... ... мен өзге де
әлеуметтік әріптестердің қатысуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... оқу орындарына дейінгі білім
беру мекемелерінде Қазақстан Республикасы Үкіметінің тиісті ... ... ... [47].
Білім алушылар бойында рефлексивті ойлауды, ең алдымен ... ... ... ... ... өзінің мінез-құлқын бақылау, өзіне-өзі
сын көзбен қарау, ... бір ... ... ... ... дамыту процесінде кәсіпкерліктің басым нышандарын қалыптастыру
мақсатындағы инновациялық оқу бағдарламаларын ... ... ... ... ... ... бойында тәртіп үлгісін жасау нарықтық жағдайдың шын
мәніндегі және ықтимал мысалдары арқылы іске асады. Және де ... ... да бір ... ... ... өзі үшін қиындық тудырған тұстарын
көріп, мойындай отырып, білімі мен ... ... ... ... беру процесінде көбіне-көп білім мен қабілеттерді қосымша дамытатын
дәстүрлі нысандағы дәрістер, семинарлар, тренингтерді пайда-лану тиімді әрі
білім ... ... ... өзінің сын көзбен қарап ойлау
қабілеттерін дамыта отырып, жеке ... мен ... ... әрі ... шындығы тұрғысынан бағалайды. Яғни оқытудың өзі ... ... ... да, ... ... ... сыналмастан
қабылданбайды. Педагог баламаларды көре білуге, әлемнің тұрақты әрі тұйық
еместігін, ... ... ... ... ... ... ... керек. Мұғалімдер бұл мақсаттарда алған білімі мен ... ... ... ... ... ... таңдайды.
Оқу-танымдық қызметін шоғырландыру арқылы, ғылыми және әлеуметтік
тапсырысты педагогикалық жағынан қамсыздандыруға қол жеткізуге ... ... ... ... ... ой және ... ... қажетті
білімді, тәлімді, дағдыны, тәсілдерді табысты меңгеруге жағдай жасайды. Кең
мағынадағы шоғырлану сөзінің мағынасын қазіргі ... пен ... ... ... әлеуметтік-экономикалық, психофизиологиялық және
дидактикалық тұтастықтың негізінде біріккен бірнеше ... ... мен кең ... мамандықтар бойынша жұмысшылар дайындауға арналған
кәсіптің білім берудің мазмұнын бірыңғай ортақ үлгіге ... деп ... ... ... ... кадрлар дайын-дау 1195
мамандық бойынша жүргізілген болса, қазіргі кезде ... сан ... ... ... ... ... ... шоғырландыру,
үлкейту және құрылымдау жұмыстарын жүргізудің ... ... беру ... ... ... ... стандарт бойынша кәсіптік мектептерде (лицейлерде) 22-23, ал кол-
ледждерде 27-32 оқу пәні ... ... ... бөлу ... ... ... пен мамандықты тұтас шоғырландыра оқыта алмайды, оқу
материалдарының елеулі саны ... ... ... ... ... шамалы. Бұл мәселе терең ойланып-толғануды қажет етеді,
әсіресе өндірісте оқытылатын сабақтар, ... ... ... қалуына ықпалын тигізуге тиісті пәндер бойынша оқу жоспарларын
қайта қарау керек. Ондай іс ... ... ... ... ... бар, ... ... бөлінетін сағаттың кемінде 70% (Германияда-75%)
практикаға арналады. Бұған пәнаралық байланыстар ... ... ... ... ... және екі ... тұратын бинарлы
сабақтарды өткізу де ықпал етпек. Арнайы пәндерді тиісті кәсіптік білімі
бар өндірісте ... ... ... ... аса ... ... ... нұр. Пәндерді біріктіру оқушылардың қандай шеберлікпен машыққа
үйренуі болашақ жұмысшының кәсіби біліктіліктің қай ... ... ... тани ... ... ... Осы ... негізгі идея -
серпінді даму үстіндегі өндіріске ... ... ... бір
түрінен екіншісіне жеңіл ауысып істеп кете ... ... ... жұмысшылардың жаңа буынын даярлау.
3.2 Білім берудегі инновациялық өзгерістер
Осы заманғы білім ... ... ... басты факторына
айналғанын баршаның мойындап отырғаны белгілі, ... ... ... ... ... тауарлар мен
қызметтердің ұлғаюы жағдайында өндірісшілер өндірісті ... ... және ... ... ... ... тиіс. Сондықтан да
өнім шығаруды жедел игеріп, жолға қою, ... ... ... ... бетбұрыс жасау қабілеттеріне ие білікті мамандарға, менеджерлерге,
технологтарға, маркетологтарға деген сұраныс өсе ... ... ... ... беруге көп көңіл бөлінуде. Осыған орай, бүгінгі күні білім беру
ісіндегі ұлттық үлгінің қалыптасуы, 12 жылдық білім беруге көшу, ... ... ... ... ... ... өзгеруі білім ұйымдарындағы ... ... жаңа ... оны ... ... ... қарастыруды талап етеді.
12 жылдық білім беруге көшудің басты мақсаты тұлғаны өмірдің қай саласы
болмасын еркін де нақты, жауапкершілікпен ойлайтын, әр ... ... ... ... ... оның бойында шығармашыл тұлғаға қажетті
барлық қасиеттерді қалыптастыру. 12 ... ... ... ... ... бірі - ... беру ... қамтамасыз ету. Білім беру сапасы
қоғамдағы ... беру ... мен ... ... ... ... қалыптастырудың қоғам мен тұтынушының сұранысқа сәйкестігін
анықтайтын әлеуметтік категория. ... ... оқып ... ... бір ... ... ... тек жоғары оқу орындарында алған
кәсіптік білім аздық етеді. [47]
Қазақстан ... ... беру ... сапасын бағалаудың
бірыңғай әдістемелік әзірлеу туралы мәселені ҚР ... және ... ... ... ... кеңес пен ЮНЕСКО 1997 жылы
Лиссабон қаласындақол қойған Жоғары білім ... ... ... ... даярлаудың сапасына кепілдік беру тетіктерін дамыту
мен жетілдірудіңөзектілігін арттыра түсті.
Соңғы 15 жыл ... ... ... ... ... белгілі бір
механизмі қалыптасты. Ол:мемлекеттік деңгейдегі лицензия беру,білім беру
ұйымдарын мемлекеттік аттестациялау, ұлттық бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... талап та жоғары, олар
мектеп бітіру куәлігі мен жоғары оқу орнына түсу үшін ... ... Ол ... ... ... ... деп аталады. ҰБТ 2004
жылы алғаш енгізілді. Төрт жылдай қолданылып жүрген бұл ... олқы ... ... және 2007 жылдың тамыз айында қабылданған
“Білім туралы” заңға байланысты ҰБТ-ге өзгерістер ... ... ... туралы айтсақ, оның жайы былай. Бұрын тестілеу төрт пән
бойынша өтетін. Енді ҰБТ бес пәннен ... ... ... бітірушілер үшін
орыс тілі, орыс мектебін бітірушілер үшін қазақ тілі енгізіліп ... ... ... ... қазақ тілі, Қазақстан тарихы,
математика, қазақ мектептеріне арналған орыс ... орыс ... орыс ... ... ... ... орыс ... қазак тілінен міндетті түрде тестілеуден өтетін болса, бесінші ... ... оқу ... қабыддаудың үлгі ережелеріне сәйкес
мамандыққа қарай шет тілі, ... ... ... ... ... орыс ... ... химия, биология секілді пәндердің біреуі
таңдалып алынада. Биылғы ... ... ... саны — 155. Ал, ... өткізуде әрбір пән бойынша тест тапсырмаларының санына келсек,
бұрын әр пән ... 30 ... ... барлығы 120 тест сұрағы ... бес ... ... 25 ... ... 125 сұрақ болады. Осы 125
тест сұрағынан 60 балл жинаса, ол бала жоғары оқу ... ... ... ... оқу ... қабылдаудың типтік ережесіне сәйкес білім
гранттарын тағайындау бойынша конкурсқа катысуға өтініштер ... ... ... мен 31 шілде аралығы. Өтініштерді Білім және ғылым министрлігі
бекіткен жоғары оқу ... ... ... қабылдайды. Білім
грантын алу конкурсына қатысушы талапкер өзінің өтінішінде пәндеріне сөйкес
төрт мамандықты көрсете алады. Ал, гранттарды ... ... ... ... және тіл ... ... ... мемлекеттік
тапсырыс көлемінде жүргізіледі. Гранттарды ... ... ... оның ... ... ... жүзеге асырады. Білім
беру гранттары үлгі ... ... ... ... қүқықтарға ие адамдарға
беріледі. Бұдан әрі мемлекеттік ... беру ... ... ... ... тіл бөлімдері, жоғары оку орындары және
мамандықтардың реті ... ... ... ... ... ... ... асырылада. Жалпы, кешенді тестілеуден өтіп,
сертификат алған және конкурс бойынша ең жоғары балл ... бала ... ие ... ... ... ... туралы» Заңға сәйкес жоғары оқу
орындарына қабылдауда бірінші және ... ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматы болып табылмайтын
қазақ ұлтының өкілдеріне, жетім балалар мен ата-аналарының қамқорлығынсыз
қалған балаларға жеңілдіктер ... ... ... жинаған мектеп бітіруші жоғары оқу ... ... түсу ... ... Сол ... ... ... тестілеуді ұйымдастыру
мен өткізуге сәйкес мектеп бітіруші ... ... ... ... ... ... ... ескертуі болса, тестілеуді өткізген пунктте
кұрылған апелляциялык комиссияға арыздана алады. ... ... ... ... кейін келесі күнгі сағат 13-ке дейін
беріледі және бір ... ... ... ... ... ... тестілеудің барлық пәндері бойынша мектептердін ... ... ... ... ... тестілеуді өткізуді
бақылаудың мемлекеттік комиссиясының құрамына ... пен ... ... оқу ... ... ... ... білім
департаменттерінің директорлары, аудандық білім бөлімдерінің ... ... ... Ұлттық қауіпсіздік комитетінің, қоғамдық
ұйымдардың, оның ... ... және ... ұйымдардың, бұқаралық
ақпарат құралдарының өкілдері кіреді. Сонымен қатар, Білім және ... ... ... Тест өту кезінде өзінің баласы отырмаған
басқа аудиторияға тестілеуге қатысушылардаң ата-аналары кіре алады [47].
Ақпараттық қоғамға өту жалпыға бірдей жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... отыр, сол арқылы экономика жоғары
білікті еңбек пен жоғарғы ... ... ... ... ... бұдан
былай жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану және білім
беру қызметі сферасындағы ... және ... ... ... ... есебінен қанағатандырылуы мүмкін. Бұл өзгерістер
компьютерлік желілерінің кеңеюімен және техникалық және ... ету ... ірі ... ... етілген. Жеке
алғанда, ақпаратты жинайтын «бағдарламалық оқыту агенттері» ... agents) деп ... ... мен ... ... ... ... өте қуатты түрлерінің пайда болуы күтілуде.
Бұл бағытта АҚШ үстем келетіні мәлім. Американдық ... ... ... ... ... қаржыландыру
және басқару әдістері қатысында жоғарғы оқу ... ... ... ... ... көзқарасы жағынан on-line режимінде оқытудың
артықшылығы төмендегілерден тұрады.
Жоғарғы білім алуды оңай қол ... ету, ... ... мен ... түнгі уакытта, демалыс күндері және кампустан
тыс оқуға мүмкіндіктерді ұсыну ... ... ... ... мен ... ... болады. 80%-ға жуық американдық
университеттер мен ... ... ... ... ... ... үшін ... көптеген университеттер мен колледждер оқытуды
үйымдастыру үшін интернетті пайдалануға мәжбүр болды. Дәстүрлі жоғарғы ... ... ... ... тарту, әдетте олар онлайндық
режимде бірнеше оқу курстарын ... ... ... ... алу үшін ... ... ... қатар бірнеше онлайндық оқу
курстарын игереді. Толығымен онлайндық ... жиі ... және ... ... алуға мүмкіндік береді. Мәселен, екі
жылдық жергілікті колледждерде оқуды аяқтаған соң ... ... ... on-line режимінде оқуды жалғастыруға болады. ... оқу ... ... ... ... бірнеше рет кәсібін, жұмыс орнын
ауыстырған жағдайда өте ... ... ... ... ... ... оқу ... on-line режимінде барлық оқу мүмкіндіктерін үйреніп алу қажет.
Оқытушылармен және ... ... ... ... бар
жоғарғы оқу орындарында білім алған дұрысырақ.
Сонымен қатар, тәжірибе ... ... мен ... ... ... мен ... ... фундаментальды өзара байланыс өзгеруде.
Дистанциялық білім беруде кез-келген режимде қолдану оқытудың екі дәстүрлі
негізін бұзады ... ... ... және ... ... пайдасына шешіле отырып, дәрістік формасын ... ашық ... ... оқу. Сол ... ... кеңесшілерге,
репетиторларға айналады, ал бұл студенттердің интеллектуалды дамуына
кері әсер етеді.
Студенттерге қатысты ... ... ... ... ... ... жылдар ішінде онлайндық ... ... саны 2,5 ... өсті. Студенттер оны көбінде оқу материалдарын
игеруге қарағанда құжаттар мен ақпараттар алу ... ... ... ... үшін пайдаланады;
2) Университет кітапханалары студенттерге мәліметтер базасы мен
құжаттарға электронды ... ... ... ... ... ... тиісті ақпаратты интернеттен іздеуге көп уақыт кетіргенше,
оған тікелей кіру қолайлы. Ал оқытушы ... әр ... ... әрі ... көмектеседі;
3) Алайда, студенттер онлайндық технологияларды оқу материалдарын игеру
үшін аз мүдделі. Мысалы, олар СD-RОМ-дағы және Wep ... ... ... ... ғана ... ... ... кітапты
компьютерлік файлдар ретінде емес, кітап ретінде окығысы келеді; оқу
курстарында тек ... ... қана ... сондай-ақ басқа да
материалдардың болуын қалайды;
4) Онлайндық технологиялар студенттер ... ... ... аз қолданылады. Тапсырмаларды поштамен ... ... ... ... көп ... ... ... көбісі тапсырмаларды
тексеру кезінде дәстүрлі белгі (таңба) қоюды қалайды.[31]
Әлемде компьютерлік технологияларды пайдалану (соның ішінде интернетті
де) негізінде вируалдық ... ... ... кең ... Бұған дәлел: On-
line режимінде бірнеше курстары бар жоғарғы оқу орындары санының ... ... ... ... оқу ... ... виртуалды
оқытудың (ВО) ғаламдық нарығы құрылуда, мұнда ... рөл ... беру ... телекоммуникациялық және мультимедиялық компаниялар
атқарады және т.с.с. Мысал ретінде 17 мың ... мен ... ... ... виртуалды «халықаралық кибер университетті» (Оңтүстік
Корея) құрылуын келтірейік. Ол онлайндық курстарды ... әр ... ... ... оқу ... ... ... әзірге бұл
курстар 30 жоғарғы оқу орындарына ұсынылып отыр. Төменде виртуалды оқытудың
жедел дамуының ... ... атап ... ... ... ... сұраныс шексіз, планета халқының 40%-ын 20
жасқа дейінгі жастар құрап тұрғанда, демографиялық жағдаймен байланыстъі.
Сондықтан ... оқу ... және ... ... ... технологиялар базасында дистанциялық ... (ДО), ... ... қарқынды дамуда, осы түрдегі қызметке маманданған жаңа
құрылымдар пайда болуда. Виртуалды оқытуға деген ... ... ... ... оқытуға, өмір бойы оқуға сұраныс өсіп отыр. Өйткені
қазір білім жылдам құнсыздануда. Мұнда да ... ... ... оқыту
үрдісінде басты рөл атқаратын болады.
3) Персоналды дайындау бағдарламалары бойынша корпорацияларда онлайндық
оқытуға сұраныс артып ... ... 1999 жылы ... ... 20%-ы ... ... жүзеге асырылды, ал 2003 жылы көрсеткіш
2 есе артады.
4) Корпорацияларда онлайндық оқытуға сұраныстың өсуіне 2001 жылғы 11
қыркүйек ... да ... ... ... ... ... авиа ... оқу орындарындағы онлайндық бағдарламаларды пайдаланушылардың
арасында үкіметтік ведомстволар да бар. Мәселен, АҚШ қорғаныс ... eArmyU ... ... Ол ... ... ... 23
университет және колледждер ұйымдастырған 90 ... ... ... кіре ... 2002 жылы бұл ... ... 12 мыңнан
астам адам, ал 2005 жылы 80 мың адам оқыды. 5 ... ... АҚШ ... ... ... жүмсайтын шығындары 453 млн.
долларды құрайды.
6) Оқу ... ірі ... ... ... ұмтылып отыр, өйткені
виртуалдық оқыту қазіргі уақытта бизнестің өте перспективті бағыты ретінде
қарастырылады.
Жоғарғы оқу орындары жеткіліксіз мемлекеттік ... ... ... алуға қамтылады және т.с.с. Дәстүрлі және виртуалды ... ... ... ... Оқу ... ... пайдалану кезінде
интернет-технологияларды қолдана отырып дистанциялық ... ... ... 1/3 -не ... ... ал бұл ... кететін үлестік
шығындардың азаюына әкеледі. Жалпы, ... оқу ... ... ... ... ... ... 20%-ға төмен. Себебі дәстүрлі
оқыту ... ... ... ... ... етеді.
Корпорациялар үшін онлайн режимінде оқытуға жұмсалатын алғашқы шығындар өте
үлкен, нәтижесінде қала сыртындағы оқу орталығында ... ... ... 100 ... ... ... ... тұрғысынан:
1) Дәстүрлі жоғарғы оқу орындары онлайндық ... үшін ... ... ... және ... ... беру қызметтерін ұсыну
саласында тәжірибелері жоқ. Сондықтан олар ірі ... ... ... ... сферасында үстем орынды иеленуге
ұмытылмау керек.
2) Дәстүрлі жоғарғы оқу ... үшін ... ... ... негізгі
белгісі оқыту мен ғылыми зерттеулер арасындағы, жалпы білім беру мен кәсіби
даярлау арасындағы тығыз байланыс болып ... ... ... ... жоғарғы білім берудің әр түрлі бөліктерінің байланысын үзуі мүмкін.
Болашақта виртуалдық оқыту ең алдымен ересек
жұмыс істеуші халықтың қайта ... мен ... ... ең ... ... ... Ол өз ... оқуды қалайтындар үшін ерекше маңызды
болуы мүмкін. Батыс эксперттерінің пікірінше, оқу ... ... ... ... ... ... бөлмелерін тиімді пайдалану ... ... ... ... оқытуды ұйымдастыру студенттер санын 1/3 -не
дейін артырады, ал бұл оқытуға кететін үлестік шығындардың азаюына әкеледі.
Жалпы, ... оқу ... ... курс ... ... ... 20%-ға төмен. Себебі дәстүрлі оқыту физикалық инфрақұрылымды
қолдауға шығындарды ... ... ... үшін on-line режимінде
оқытуға жұмсалатын алғашқы шығындар өте үлкен, нәтижесінде қала ... ... ... салыстырғанда бір жұмысшыға 100 долларды құрауы
мүмкін.
Онлайндық оқытуға жұмсалатын шығындардың тиімділігін ... ... ... ... ... тарту қажет. Білім берудің
қазіргі кездегі тағы бір инновациялық үрдісі – ... ... ... (ҚО) деп оқу ... ... тыс ... мен
ересектерді дәстүрлі емес оқытудың әр ... ... ... ... Оған ... мен ... ... мен кеңістігіндегі болу
және тұлғааралық коммуникация мен «бетпе бет» қатынынасының әр ... және ... ... ... ... қатынас
формасы мен ауыстырылу тән.
Бүгінде ол көптеген түрлі мемлекеттік және жеке оқу ... ... ... мен ... сырт (дистанциялық) факультеттері мен
экстернаттарға дейін, сонымен қатар ... мен ... ... ... бөлімшелерін қамтыған.
Қашықтан оқытуда пайдаланылатын техникалық құралдар да тым әр ... ... ... пошталық жіберу, радио және теледидарлық ... ... ... ... интернет.
Ғылыми әдебиеттерде қашықтықтан оқытудың нақты бір анықтамасы жоқ.
Қашықтан оқытудың жұмыс ... ... ... ... ... алғашқы жұмыстар 20 ғ. 60-жылдарында пайда болды. Солардың бірі
Германия зерттеушісі О.Петерстің білім беруді ... ... Оның ... ҚО ... жаңа ... ... ... кәсіпорын
негізделген кағидаларға да негізделеді: оларға рационализациялау, еңбек
бөлінісі (бағдарламалардың және ... ... мен ... ... ... еңбекті механикаландыру, ауқымды өндіріс,
алдын ала салынатын инвестициялар сияқты және т.б. ... ... ... жүйе ... ... ... қажеттілігін қанағаттандыра алмайтын
жерде ұйымдастырылған. ... ... ҚО-ң ... табиғи үрдісін бұзу
сияқты кемшіліктері жоқ емес, ал персоналаралық қатынас жасанды механикалық
субституттармен ауыстырылады.
ҚО үрдісінің аталған кемшіліктері ... мен ... ... мінез-
құлқының өзгеруін туғызады, бұл дәстүрлі оқыту ... мен ... ... ... ... шешуді талап етеді.
Жалпы алғанда, О.Петерс ҚО-ды батыс қоғамындағы білім беру құрылымдарын
дамытудың соңғы ... ... және ... үрдісіндегі таңдаулылық, иерархия
персоналды коммуникация және орын, уақыт, кеңістік бірлігі сияқты өзгеше
белгілері бар ... ... ... және ... коммуникация
шеңберімен, демек орын және уақытпен байланысты емес демократиялық, ауқымды
аудиторияларға ауысу ретінде қарастырылады.
ҚО-ға қойылатын талаптар арасында төмендегілерді ... ... ... ... ... деген қажеттілігімен емес, оқытушымен
дидактикалық бағытталатын диалогпен ұсынылатын кері байланыстың қажеттілігі
(Швед ғалымы Б.Холмберг);
оқу материалдарына қатысты: мазмұны жағынан ... қол ... ... оны ... ... анық ұсыныстарды қамтуы тиіс, материалдарды
берудің диалогтік формасы және т.б.;
2) диалогы және оқушының жеке ... ... ... ... - бұл хат ... ... ... оқыту жүйесі.
Британиялық зерттеуші Д. Киган ҚО-да жүзеге асыратын әртүрлі ... 2 ... ... ... оқу ... және аралас түріндегі білім
беру мекемелері.
Бірінші топқа хат жазысу бойынша оқытуды жүзеге ... ... және жеке ... мен ... ... ... ... емтихандық талаптарға бағытталған, күндізгі бөлімде оқи алмайтын
оқушыларға есептелінген. Бұған кәсіби ... ... ... ... ... колледждер де кіреді. Бұларға ортақ нәрсе - оқушыларға баспа
оқуы және ... ... ал ... ... ... және ... жіберу жолымен оқушылармен хат жазысу бойынша іс - әрекет. Бұл
топқа, сондай-ақ, барлық дистанциялық жоғарғы оқу орындары да ... ... ... демократиялығын білдірді, себебі оны бәрі ала алды:
жүмысшылар, ... мен ... ... ... ... ... тіпті қамауда отырған тұлғалар да. Бұл,
сонымен қатар, ... ... жаңа ... ... Шын ... - басқа оқу материалдарын радио және ... ... ... ... және де ... ... да ... мен оқытушы-кураторлар
арасындағы жеке ... бар ... ... ... оқу орны, аталған барлык мүмкіндіктер интегралдық ... ... ... аралас оқу орындарына ҚО-мен айналысатын күндізгі жоғарғы
оқу ... ... ... ... ... ... кураторлық университет оқытушыларымен жүзеге асырылатын ҚО
курстары. Студенттерге ... оқу ... ... ... және ... СD-дисктер ... ... ... ... технологиялар пайдаланылады.
Болашақта көптеген оқу орындары ҚО-ды үйымдастыруы бойынша өз
ресурстарын ... ... ... оған ... университет
немесе университет бөлімшемелері, мемлекеттік агенттіктері, ... ... және ... ендірушілер мен мультимедиалық фирмалар,
сондай-ақ ҚО ... ... үшін ... кіреді.
Кезеңінің сипаттық белгілері ретінде кешенді виртуалды-тренингтік оқыту
технологияларын және оған қоса жер шарының кез-келген нүктесіне ... ... ... мақсатында қазіргі заман коммуникациялық жүйелерін
(радио, телефон, компьютерлік желілер, спутниктік және кабельдік өзара
байланыс ... ... ... ... ... ... ҚО
формаларын айтуға болады.
ҚО-ды ұйымдастырудың қазіргі заман идеалары ... және ... ... ... виртуалды кампусты» құруға
негізделеді. Бұған Ұлыбритания ашық университетінің байланыс жолдарына ... ... жаңа ... ... ... ... ... ашық университеттер ассоциациясына және т.б. енгізілген.
ҚО инновациялық құралдарын енгізу білім беру қызметтерінің ... ... алып ... Оның ... ... ... аймақтар
халқына жоғары сапалы білім алуға мүмкіндіктер құру, сондай- ақ ең сапалы
дидактакалық өнімді ... ... ... ... болып табылады. Қазақстанда
ҚО жүйесін ары қарай дамыту үшін ... ... ... шешу ... ... технологияларды қаржыландыру мәселелері әлемдік
тәжірибе көрсеткендей, жаңа ақпараттық технологиялар өз ... ... ... ... ... ... алайда, жаңа технологияларға салынатын бастапқы капитал салымдары
мен тәжірибелерді мемлекет жеңілдетілген салық салу ... және де ... ... арқылы қолдау қажет;
3) базалық білім беру орталықтан алыс жатқан аймақтарда ҚО идеаларын
жоғарғы сапамен жүзеге асыруға ... ... ... дайындау.
Мұндай ҚО-ның дидактикалық формалары ... ... ... ... беру теледидарына дейін әр түрлі;
4) мемлекеттермен жақын шетелдердің ... және орта ... ... ... мойындалуы бойынша күш жұмылдыру қажет; Оқу орындарын,
дидактикалық және ... ҚО ... ету ... мен ... ... ... білім беру органдары
қызметінің үйлесімділігі және ... ... ... ... 4 тобы ... екі ... ... бірге екі жақты видео, екі жақты
аудиомен бірге бір жақты видео, бір ... ... ... ... видео,
алдын-ала жасалған видео жазбалар негізіндегі бір жақты видео (соның ішінде
студенттерге ұсынылатын видеопленкаға алдын-ала жазбалар, ... ... ... ... ... ... ала ... видео
жазбалар);
аудиотехнологиялар: екі ... ... ... ... және бір ... ... ... (радио хабар мен
студенттерге ұсынылатын алдын-ала жазылатын аудио пленкалар).
3) интернет технологиялары: компьютер ... ... ... ... ... видео конференциялар көмегімен on-line
режимінде) және компьютер арқылы ... ... ... ... т.б. ... ... ... СD-RОМ, аралас бағдарламалар пакеті ... ... ... ... ... ... кететін
шығындар деңгейі, студентгердің саны, оқыту курсының ерекшелігі сияқты
көрсеткіштермен байланысты. Мәселен, екі жақты ... ... ... ... ... ... дейінгі оқу орындары), жеке (оқу
орындарының 29%-ы) оқу ... ... ... ... ... ... дерлік қолданады, колледждер негізінен, видео ... ... ... ғана ... ... ... бірінші байланыс спутниктерін ұшырумен сәйкес келді (60ж.). Сол
кезде теледидар қабылдағыштарын, ... ... ... ... ... түрды. 90-шы жылдары орташа табысы бар отбасыларға
персоналды компьютерлер келді. Бұл ҚО-ның ... ... ... ... ... ең ірі ... осыда болды. Сонымен
ҚО-ның жалпы сипаттамасы келесіні қамтиды:
ҚО-ның қолдану шектері оның ... ... ... тиісті инвестициялар мен ақпараттық ... ... ... әкімшілік құрам анықтайды;
ажыратылмас элементі тиімді электрондық құрал-жабдық болып табылады;
теориялық тұрғыдан ол арзандай түсуі тиіс, ... оның ... ... ... салу ... ... ... тұр;
ҚО бағасы-донор елі мен реципиент арасында жаңа ғаламдық стратегияны
жүзеге ... ... де ... ... ... ... елдердегі
студенттер санының шетелдерде де және өз елімізде де ... үшін ... ... құру қажет;
- ҚО сапасын бақылаудың өзекті мәселесі: оқуды бітірген соң ... ... ... – ірі ... операциялары бар бизнес жетекшісі,
пайдалы менеджер, зерттеуші немесе клерк бола ма. Әзірге сол бір ... ... үшін ... Білікті маман даярлаудағы тағы
бір үрдіс трейнинг. Тренинг ағылшын сөзінен ... ... ... ... дегенді білдіреді. Тренинг білікті маманның жетекшілігінде
жүргізіледі және іскерлік пен ілімдерді қалыптастыру және жетілдіру, еңбек
қызметінің ... ... ... әр түрлі жаттығулар
бағдарламаларын ... ... ... ... Тренингтер мыналар үшін
қолданылады:
- жаңа жүмысшылардың бейімделуін жылдамдату,жұмыс орны мен жалпы
ұйымның талаптарына жылдам ... ... ... және ... ... ... жоюда
кемшіліктерді болдырмау;
жаңа технологиялар мен еңбек әдістерін оқыту;
жаңа, жоғары лауазымды жұмысқа жылдам даярлау. Тренинг шынықтыру дегенді
білдіреді, яғни ... ... ... бір ... ... ... рет психологияда жасалынып, қолданылған және ол әлі де ... ... ... ... ... сұранысқа ие.
Жоғарғы Оқу Орындарында мамандарды даярлау сапасын жақсарту мақсатында
қазіргі кезде кредиттік жүйеге көп көңіл берілуде. Білім кредиттік ... ... ... ... ... берудің етеді. Оқытушылардың
әдістемелік жұмыстарының негізгі мақсаты - ... ... ... ... бірыңғай жүйесін қамтамасыз ету.
Оқу бағдарламасының негізгі бөлімі алғысөзден басталады. Оның мазмұны
төмендегідей бағыттарды қарастырады: пәнді ... ... ... ... ... ... мен ... курстың пререквизиті
және постреквизиті, курстын қызметті керек ету көлемі.
Бүгінгі таңда жиі ... ... ... ... бағдарламаларының
мазмұнында курстың көкейтестілігіне жете көңіл бөлінбеді. Кейде ол қажетсіз
артық материалдарды қамтыды. Біздің ойымызша кез-келген оқытылатын ... мен ... ... көкейтестілігіне студенттің көзін жеткізе
отырып, қажетті деңгейде дәлелдейтін тұрақты қызығушылық тудыру ... ... ... ... ... ... маңызы зор екендігін
ашып көрсетуіміз кажет.
Жұмыс бағдарлама мазмұнындағы оқытылатын пәннің мақсаты мен ... ... білу де өте ... Оқу ... студенттер қандай
көлемдегі ауқымды материалдарды меңгеруі қажет? Ол қысқа әрі мәнді ... ... ... ... ... ... ... пәнді оқыту міндеті
шығады. Міндеттер бірнешеу болуы мүмкін, бірақ олардың әрқайсысынан кейін
студент ... ... пен ... ... ... экономикалық және
әлеуметтік функцияларды дамып отырған нарық ортасында өз бетінше орындай
алуға жағдай жасайтыны анық ... ... ... ... ... болып қалыптасуында әр пән өзінше жеке-жеке
емес, бір-бірімен тығыз байланыса отырып, бірлесе қызмет жасайды. Сондықтан
да ... ... ... ... ... болып пәннің
пререквизиті мен постреквизиті саналады. Бұған дейін де барлық жұмысшы оқу
бағдарламаларында пәнаралық байланыстар ... ... ... ... ... қай жерде қалай болатыны ашылмайтын. Сауатты жазылған
пререквизит пен постреквизит оқытылатын пәннің қажеттілігі мен ... да бір ... аша ... ... кейін студенттің алатын білімі мен ептілігін анық және
айқын көрсету өте маңызды, себебі ол ертеңгі ... ... сол ... ... ... ... Бәрімізге белгілі 1 кредит оқу көлемі-
аптасына 1 ... ... ... 1 сағат студенттің оқытушымен бірге
өзіндік жұмысы және 1 ... ... тыс ... ... ... ... барлық оқу материалдарын үшке бөліп қарастыруы қажет:
интерактивті лекциялар; ... ... ... ... ... ... және ... арналған студенттердің оқытушымен
бірге топтық ... жеке ... ... ... ... ... ... оқыту жүйесінің негізгі қағидаларында лекцияға студент басты
терминдер мен анықтамалар негізі деңгейінде дайындалып келуі тиіс. Ол үшін
студент ... ... ... және ол ... ... алып ... ... білуі керек. Сол үшін тапсырманы бере
отырып, оқытушы оған кететін уақыт көлемін де ... алуы ... ... ... ... ... және оны ... деңгейлері
әртүрлі болатыны оқытушы тәжірибесінен белгілі. Кейбір студенттерге
материал түсініксіз, ... үй ... ... ... ... ... студенттер берілген материалдан да көбірек білгісі келеді. Сондықтан
да оларға жүйелі түрде ... ... ... ләзім.
Оқытудың кредиттік жүйесі - бұл ең алдымен кредит түріндегі оқу ... оқу ... ... ... оқу траекториясының
таңдаулылығы, жекелеу негізінде білімді шығармашылықпен алу және өзін-өзі
дамыту. Осыдан бұл технология студенттердің ... ... яғни ... оқу ... және әдістемелік жұмыстың пайда болуы, ... ... ... оқу ... жекешелендіруге
бағытталған [35,19].
Кредиттік оқу жүйесі студенттердің өз бетінше шығармашылық деңгейде
белсенді жұмыс істеуін ... ... ... ... студентті
өзіндік жұмыстармен жүктеп отыруы қажет. Дегенмен біздің сабағымыздан бөлек
тағы да ... пән ... ... да өз бетінше орындауға
тапсырмалар беретінін ескеруіміз керек. Өзіндік жұмыс тапсырмасын орындауға
кететін ... ... ... ... бір ... өзіндік жұмыс
тапсырмаларын анықтап береді.
Оқу-әдістемелік кешенде алғысөзден кейін интерактивті ... ... ... ... ... ... түзу типтік оқу бағдарламасын
негізге ала ... ... ... оқытылатын материалдың тұтас жинағы
қарастырылмайды. Аудиториялық лекция ... ... ... түйінді
және проблемалы үйлесімді варианттары беріледі. Осы лекцияда қарастырылған
мәселелердің ... ... ... киындық келтірмейтін
материалдары оқытушымен бірге студенттің өзіндік ... ... Ал ... ... алатын материалдар студенттің өзіндік жұмысына қалдырылады.
Осылайша оқу-әдістемелік кешенді ... ... ... ... үш бөлікке бөліп қарастырады. Студенттің меңгеруіне қиын
соғатын күрделі материалдар лекция ... ... ... ... сағаттарының мазмұны болып енеді. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... қарастырып отырған кешеннің келесі кезеңі - студенттің ... ... ... ... ... ... бірге өзіндік
жұмысына / СӨОЖ / бүтін топ немесе бір бөлігі ... ... ... да ... болуы қажет. Сондықтан да оқытушының міндеті - ... да, ... ... ... ... да, немесе бірнеше
студентке бір мезгілде түсінбеген сұрақтарына жауап беруге де дайын болуы
шарт. Біздің ... бұл ... ... ... ең ... ... бөлігі болып табылады.
Әрбір оқытушымен бірге өткізетін студенттің өзіндік ... ... ... ... ... ... бөлшектеп,
тереңдете толықтыра түсетін, ... ... ... ... дайындалуы қажет. Өйткені лекцияда берілген
материалдар пәнді меңгеруге жеткіліксіз деңгейде. ... ... ... ... өтуі үшін ... мен ... құралдардың кең көлемде
болуы мен оны өткізудің әдістемесін жасауды қамтамасыз етуі тиіс.
Оқу көлемінің үшінші ... ... ... көмегінсіз өз бетінше
орындайды. Ол үшін ... өз ... ... ... және ... нұсқауларымен қамтамасыз етіледі. Тапсырмаларды ... ... ... етіп ... ... қажет. Ол үшін оқытушы
тапсырмаларды өткізу уақыты ... ... ... ... Бұл ... оқытушының өзі қатаң түрде сақтап отырса, ол студент ... ... ... ... ... ... ... тапсырмаларын екіге бөліп қарастыруға болады.
Оның біріншісі - лекция сабақтарына дайын болу үшін қажетті ... ... мен ... ... глоссарий түзу, эссе жазу, т.б.
Екіншісі - әрбір пәннің өзіндік ерекшеліктеріне байланысты белгілі бір
білім мен уақыт ... ... ... ... ... ... ... және жеке жобалар, кейс тапсырмалары және т.с.с. Соңғы
жылдардағы практика көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... түрі ... жүр. ... өзіндік жұмысын
жоспарлауда әр тақырып бойынша берілетін тапсырмаға кететін уақыт көлемі
ескерілуі ... ... ... жоба жұмыстарын беретін болсақ, ... ... көп ... ... ... бәрімізге белгілі. Соңдықтан да
кез келген тапсырманы берген кезде оны жан-жакты ой елегінен ... ... өз ... ... ... үшін ... ... қамтамасыз етілуі де маңызды. Әдебиеттер тізімін оқытушы
әрдайым жаңартып отыруға тиіс. Ол ... және ... ... екі бөлімнен
тұрады. Негізгі әдебиеттер тізімінде екі-үш әдебиет аналық және нормативтік
кұжаттар берілсе, жетерлік. Кейбір ... ... ... көбінесе
таңдау бағытындағы пәндерде, аналық әдебиеттер жоқтың ... ... ... ... пән ... ... "Қысқаша лекциялар жинағын" өңдеп, оқу
залына коюға міндетті.
Пәннің оқу әдістемелік комплексі - ПОӘК нақты пән ... ... ... ... Әр ... ... ... негізі студенттің
дамуының маңызды факторы болып табылады. ПОӘК оқыту құралы ретінде көбінесе
қолданылған технологияның әдістемелік аспектісін ... ... пән ... ... конспектілер мен оқу жоспары (силлабус) құрайды.
ПОӘК оқу ... ... ... ... болатын дидактикалық
материалдарды қамтитын жалпы оқу жиынтығы.
Кредиттік жүйедегі ПОӘК ... ... ... жоспары;
2) Силлабус;
3) Глоссарий;
4) Лекциядағы тірек конспектілер;
5) Лабораториялық және ... ... ... ... ... ... ... аты, сабақ мақсаты, өткізу түрі, міндеті,
сұрақтары, әдістемелік ұстанымы, үлестірілген материалдар,
әдебиеттер);
8) Сабақтың тақырыбы мен ... ... ... ... ... ... анализге арналған
мақала және т.б.
9) Әдебиеттер ... ... ... берудің әлемдік кеңістігіне кіру үшін, әрі талаптары мен
ықпал етуі ... ... ... ... ... технологиясын
Болон конвенциясына сәйкестендіру алға қойған міндеттеріміздің бірінен
саналады. Бұл ... ... ... ... ... маман
дайыңдаудың екі сатылы болуына ерекше мән ... ... ... білім жалпыға ортақ және үміткер ... ... ... ... ... Бұл әр ... өз ішіндегі
сұранысқа жауап беретін маман деген сөз. Ал халықаралық сапаға сай, ... ... ... ... ... өз ... өте білікті
маманы болып шығатын, ғылыми, кәсіби деңгейі жоғары, күрделі ғылыми және
өндірістік мәселелерді шеше ... ... ... оқу ... сатысында жүзеге асады. Бұл қабілеті төмен немесе ынтасыз
студенттерді ... ... алып ... ... ... "дәстүрге"
тосқауыл қояды. Магистрлер тек қана ғылыми жұмыстармен, ... ... ... ... ... нарықтық жүйедегі еңбек
бөлісін реттеп отыратын қоғамньщ, мемлекеттін белсенді мүшесіне айналады.
Екінші сатыда ... ... ... ... ... бір сала бойынша
жүргізілетін дәрістер, мамаңдығына тікелей қатысты тәжірибелік жұмыстар,
біліктілігін ... ... ... ... ... ... жеткізеді. Мемлекет мақсат етіп отырған
білім технологиясы осыны көздейді.
Кредиттік ... ... ... мен ... арасындағы жеке
байланысты нығайту. ғылыми жаңалықтарды жедел түрде оқулыққа ... ... оқу ... ... ... ... ... құрылымдық
өзгерістер жасау қажеттігі туындайды. Өйткені, оқу процесін ұйымдастыру,
бір мақсатқа жұмылдыру іспетті ішкі жұмыстарда ғана ... ... ... мамандыққа сай еңбек бөлісу сияқты оқу орнының беделі мен бәсекедегі
үлесін арттыратын жауапты тұста ... ... ... ... ... ... Себебі, қай университет қаңдай жаңа оқу ... ... ... ... баса ... ... ... оқу-әдістемелік
құралдарында нендей өзгеріс бар, қай аймақта. қандай мамандықтар сұранысқа
ие, оған озің ... ... ... ... ала ма, олар ... ... ынталы ма, жоқ па деген мәселелерді анықтап алмай тұрып
халыкаралық білім ... ... ... ... өзі ... ... ... меңгермейінше, алға қойылған міндеттерді орындау мүмкін емес.
Білім беру ... ... ... ... ... ... ... мен кәсіби талаптар қызмет етеді. Оқу пәндері факультативтік,
студенттің таңдауы бойынша және мамандандыру пәндері болып бөлінеді. ... ... ... ... оқу ... ... ... құрылымында елеулі кемшіліктер орын алған ... ... ... ... Атап айтар болсақ, ... ... ... ... ... оқу ... ... жеке
тұлғалык ерекшеліктерін (кабілеттерін, дәлелдерін, ... ... ... өзгерістерге сай қаркынды түрде даму үстіндегі
ғылым мен ... жаңа ... үн қоса ... ... ... ... ... жетістіктерді колдану не
"білік басынан" қосымша пәндерді күштеп енгізуге, не ... ... мен жаңа ... ... тараулар енгізуіне әкеліп
соғады. Бұл мәселе бойынша қандай жол таңдап алынса да, кез-келген жағдайда
пәннің бағдарламасының ... ... ... ... ... беру ... ... өзге де мүмкіңдіктерінің ішіне
оқытудағы жеке түлғаға бейімделген амал кіреді. ... ... бар оқу ... мен жеке ... ... амал ... оқу процесінің салыстырмалы талдауы төменде көрсетіледі. Егер
салыстыру параметрі ретінде ... ... ... онда ... -
курстық құрылымды оқу процесі- ғылым мен техника, оның базасын жетілдіру
болады. Ал негізгі парадигмасы ... ... ... ... мен ... ... ... жетілдіру құралы ретінде қарастырылатын жеке тұлғаға
бейімделген амал әдістемесін ... ... оқу ... ... ... ... параметрге (оқытудың мақсатына) келсек, онда пәндік-курстық
құрылым оқу процесінде белгілі бір ғылым саласы бойынша ... беру ... ... ... амал ... ... оқу процесі пән
арқылы кәсіпқойды, жеке ... ... ... ... қалыптастыруға
баса көңіл аударады.
Үшінші параметрді (мазмұнын) сипаттау барысында пәндік-курстық құрылым
оқу процесінде шеберлікті шыңдайтын білім ... ... ... ... амал ... ... оқу процесінде білім мен
шеберлік өзара диалектілі түрде байланысқанына көз ... ... ... ... ... процесінде қалыптасып, соның өзі жоғары деңгейдегі
шеберліктің шыңдалуы болып табылады. Шеберлік білім ... ... ... ... ... (бағалауды) талдасақ, пәндік-курстық құрылуы амалдық-
технократтык дербес әрекеттер, кейбір ... ... ... жағдай
жасауға әкеліп соғады. Ал жеке тұлғаға ... ... ... ізгілікті ниетпен әрекететкен тұста, ақпараттық ... ... ... ... субъективті бақылануы төмен болуы
тиіс.
Егер оқытудың пәндік-курстық (дәстүрлі) құрылымына ... ... ең ... ... оқыту және оқытудың негізгі мақсаты - белгілі
бір ғылыми сала ... ... беру ... ... ал екінші жағдайда (жеке
тұлғаға бейімделген ... оқу ... ... ... ... ... өзі, яғни ... маман болуы керек.
Жүйелік білім беру - білім берудің бағытын және тәжірибеге енгізілуін,
жүйелі ... ... ... оқу ... бөлінуін, бір-біріне
бағыныштылығын және бір-бірімен байланысын, көзделген маңызды мәселелерді
шешуді, белгіленген әрекеттердің ... ... ... ... ... ... беру жүйесі, біздің пікірімізше, ... ... бар және ... еш ... ... ... ойлау" және "инновациялык мәдениет" ұғымдарымен сипатталатын
касиеттерді тән ету, адам ... ... ... және ... ... ... ... батылдығын, өзінің шығармашылык
күштеріне деген сенімін, шығармашылық өмір салтындағы қажеттілігін, жаңа
стандартты емес ... ... ... ... ... ойлауды үздіксіз қалыптастыру жүйесімен оқып үйренушілердің
қабілеттерін ... ... ... ... дамушы жеке тұлғасының
тұжырымдамасына өтуге бағытталған. Кредиттік технологияның екі ... - ... ... ... ... және оқу ... ... әдісін колдану логикалық бірізділікпен қолданылуда. Оқу бағдарламасы мен
силлабусқа ... ... ... ... арналған тақырыптар мен
оларды орындаудағы көмекші нұсқаулар, бақылау формалары ... ... ... тудыру, проблемалық оқытудың бір ... ... ... және ... ... ... ... ұсынылады, атап айтқанда, проблемаларды суреттеуші,шешім
қабылдау мен ... ... ... ... ... ... мен формаларына қарағанда, бұл әдістер интерактивті режимде
орындалады. Аймақтык-шикізаттық ... ... ... ... ... ... дәуірдің қайта бөлісу мақсатында біздің
республикамызда ... даму ... ... жоқ. Бұл үшін ғылыми-
техникалық ... ... ... ... басқарудағы, білім
берудегі өзгерістер техникалық өзгерістерден қалып қоймай, соларға қол ұшын
созса, адамдарға тән консерватизм дамуды ... ... ... ... бірге жоғарғы оқу орындарында жаңа идеяға, кез келген жаңалыққа
құлақ түріп отыратын қолайлы инновациялық орта ... ... ... ... ... ... міндеттері ішкі күш-жігерді нәтижелі қолдану
болып табылады. Бұл үшін жоғарғы оқу ... ... ... ... және мемлекеттің саясаты үшін кәсіпқой кадрларды даярлау
міндеттерін ... ... ... ... ... беру технологияларын,
құқықтық, басқару механизмдерін құру керек.
Оның басты себептері:
Оқыту ... ... ... ... ... ... отырып, оқу уақытын үнемдеу, сондай-ақ сабақ мазмұнының
интерактивтілігін ... мол ... ... ... мен студенттің оқу
әрекетінің тиімділігін қамтамасыз ету. Оқытудың мақсаты мен білім
мазмұнына сәйкес оқытудың жаңа формалары мен жаңашыл ... ... ... ... ... ... мен ... құралдарды қолдануда арақашықтан ... ... ... ... ... ... ... ТОҚ-ты, соның ерекше түрі
- компьютерді қолдану жиілігінің де шегі бар, сондықтан да оны оқытудың қай
буынында қалай, қандай ... ... ... жоспарлы түрде жүзеге
асуы тиіс. Зерттеуші ғалымдар компьютерлік технологияны қолданудың мынадай
артықшылықтарын көрсетеді:
- кең ... ... ... ... ... алу және ... оқу ... орындалуынын
тездігі және дәлдігі;
- -студенттердің ғылыми курсқа қызығушылығының ... өз ... ... жасауына, ой еңбегін,
зерттеушілік әрекетін арттыруға қолайлылығы;
- ... ... кері ... ... ... түрде
жүзеге асуы;
- оқыту уәждемесін көтеру арқылы білім сапасының жоғарылауы.
Білімді ... ... - ... ... ... ... ... үрдіс. Алынған білім үнемі бақылауда ... ... ... ... (коррекция) бағаланып отырудың тәрбиелік маңызы
бар. Бұл, ... ... ... ... ... екіншіден, студенттердің
оқуға жауапкершілігін арттырады. Бұл ... жету ... ... беру
мекмелерінде жүргізіліп жатқан бетбұрысты бағыт пен атқарылар шаралардың ең
күрделісі әрі ... - оқу ... ... ... ... ... ... технологияның американдық, еуропалық, ... Азия мен ... ... ... елдер университеттерінде
қалыптасқан білім жүйесі жан-жақгы талданып, ішкі құрылымдары зерттеліп,
бізге ... да ... ... ... ... және ... сай түстарын саралаудан еткіздік. Соның ішінде білім кеңістігі
мен нарықгык карым-қатынаста тығыз байланыс жасап отырған ТМД ... ... ... мүдделерін тоғыстыратын, халықаралық талапқа
толық жауап беретін, елдік ... ... ... ... беру мен
ғылымды дамытудың үлгі жобасын әзірледік. [32,10]
Құрылықаралық инновациялық-информациялық, кеңістік жүйесіне емін-еркін
араласпай, ешқандай оқу жүйесін жақсарту мүмкін емес . Бұл ... ... ... ... ... ... ... барлық құрылымы тұтас
бір ақпараттық орталықка көшіріліп, әр оқытушы мен студенттің оны қажетінше
пайдалануына мүмкіндік жасау ісі ... ... ... ... ... ... ... мықты ... ... ... оқу ... ... мен оқу залдарымен қамтамасыз
етілмесе, жоғарыда айтылғаңдардың барлығы да құр сөз ... ... ... ... оқу ... кітапхананы толықтырып отыру кезек
күттірмейтін мәселе екені рас. Қазір осы мәселені жедел түрде қолға ... шара - ... ... ... әр ... ... істеуіне мүмкіндік жасаудан басталды. Еркін қимылдауға қашан да қол
байлау болатын қаражат жағы біртіндеп шешіліп келеді.
Халықаралық ақпараттық желі ... ... ... берудің біртұтас
кеңістігінде мәліметтер қорымен танысуға ... ... ... – практикалық мәселелерімен айналысып жүрген ғалымдар оның
интерактивтілік, ... ... ... ... ұстанымдарын
атай отырып, электронды ақпарат ресурстарынан электронды каталог,
электронды ... ... ... ... ... ең ... желісін көрсетеді. Интернет негізінде ... on-line ... ... ... чат ... ... ... әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге сай білім беруді
жетілдіру бағыттарының бірі - білім беруді ақпараттандыру. Бүгінгі ... беру ... ... ... ... ... - ... талабына
байланысты ақпараттық қоғамның шарттарына сәйкес оқушыларды тұрмыстық
қоғамдық және ... өмір ... ... әрі ... ... ... ... Қазіргі ақпараттық қоғам жағдайында әртүрлі ... ... ... ... заңдылықтарын, ақпараттық
процестерді автоматтандыру әдістерін, ... және ... ... құру және ... ету заңдылықтарын оқытатын ғылым ретінде
информатиканың алдына жаңа міндеттер қояды. Информатиканы мектеп ... ... ... ... мен ... негізгі ақпараттық заңдарының
бірлігіне негізделген тұтас әлемді түсінуге және қазіргі ... ... ... мүмкіндік туғызады. Информатиканы оқыту
барысында сапалы жаңа ... ... ... және ... ... ... ретінде ақпараттық келіс негізінде саналы еңбек
мәдениетін қалыптастырады. [38,33]
Ақпараттық қоғамды қалыптастыру процесі білім мазмұнын ... ... кең ... ... әсерін тигізеді, ал білім мазмұнын
өзгерту оқушыға әсер ету ... мен ... ... ... ... құралдарын да өзгерту керек екендігін анықтайды.
Осылардың бәрі білім жүйесінің ауқымды мақсаттарын жүзеге асыру ... ... ... ... шарттары болып табылады.
Ақпараттандыруға көшу процесінде ақпарат құңдылығы өзгеріп, біздің
"уақыт", "кеңістік" және ... ... ... да ... ... ... жаңа мәдениеттің -ақпараттық мәдениеттің тууына себепші
болды. Ақпараттық мәдениетті ... ... ... ... ... ... қабылданған
шешімдердің тигізетін әсерін болжап, әлемді біртұтас күйде көрсете алатын
ақпаратты жасау, ... ... ... ... және пайдалану істерін
тиімді ұйымдастыру жолындағы қол ... ... ... ... күні білім беру жүйесін ақпараттандыру ісінің басты мақсаты -
заман талабына байланысты ... ... ... сәйкес оқушыларды
тұрмыстық-қоғамдық және кәсіптік өмір салаларына толық әрі тиімді түрде
араластыру болып табылады.
Оқытуды ... ісі жаңа ... ... ... ... Бірінші кезекте оларға электрондық оқулықтар, мультимедиалық ... мен ... ... ... Бұрынғы окыту технологиялары
негізінен сөз ... ... ... ... белгілі. Ал бірақ адам
жадындағы кез келген мәлімет басқаша жинақы түрде сақталатынын ... ... онда олар ... ... ... оңай
көрсетілетін көрнекі бейнелер, дыбыстар мен ... ... ... екен. Осыған орай болашақта ... ... онда ... ... ... ... электрондык
басылымдар, арнайы әзірленген оқу құралдары мен әдістемелік нұсқаулар ... ... ... ... ... ... күннің әлеуметтік-экономикалық талаптарынан туындап отыр. Көп
жылдан бері ... ... ... беру ... ... ... ... мен идеологияларды қосатынына сенім ... ... ... ... бала тәрбиесіне әсерін зерттеу,
оның өз бетіндік танымдык іс-әрекетін қалыптастыру - педагогика ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне сүйене
отырып білім беруді қажет етеді. ... ... ... ... ... жас ... ... отырып дербес,
психологиялық айырмашылықтарын ... ... ... Компьютерлік
технология көмегімен оқушының оку-таным үрдісінің талдауы да, өзіндік баға
беруі де, өзін өзі ... да дами ... ... ... ... ... ... ал компьютерліктехнологияны окыту
үрдісіне енгізу барысында ... ... ... ... ... ... Мұндай үрдіс кезінде "оқушы-компьютер-мұғалім" байланысы
жүзеге асады.
Білім саласында компьютер оқушы үшін оқу ... ал ... ... ... ... Оның қолданылуы нәтижелі болуы үшін бағдарламалық
құралдар толық түрде ... және ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз етуі керек.
Үлгі ойлау мен дәлелдеудің алгоритмі болғандықтан, оқушы компьютердің
көмегімен ... ... ... ... тез жауап беруге тырысады
және бұл жағдайда оқушының назары оқығанды еске түсіруге немесе ... ... оның ... ... ... ... салмақтап,
сезіне білуге аударылады. Мұндай оқыту кезінде ең нашар оқитын оқушының өзі
де ешбір қиналмастан ... ... ... ... ... ... ... болады:
барлық класс және пән деңгейінде оқу үрдісін ... ... және ... ... жеке ... жеке ... көрсету, окушымен жеке қарым-қатынас,
-ақпараттык ортаның компоненттерін дайындау (белгілі бір оқу курсының
пәндік мазмұнына байланысты).
Компьютерлік технология мазмұнының ... ... ... жэне ... ... ... ... білу;
принципті құрылысын және компьютерлік технологияның ... ... ... жүйелердің және олардың негізгі командаларын білу;
қазіргі программалық қабықшаларды және ... ... ... және ... ... ... ... тілі және пакеті туралы алғашқы түсініктерді
білу;
- Internet желісімен электрондық почта кызметін ... ... ... ... - педагогтың мүмкіндігін күшейтетін құрал, бірақ ... ... ... ... мүмкіндіктері психология ... ... ... ... кезінде педагогикалық талаптарға сай
қолданылуы керек. Бұл мәселені шешу үшін осы ... ... ... ... талдап, соның негізінде оқытудың ... ... ... өзі анықтауы қажет.
Мектептегі білім беруге компьютерді енгізуді бір жағынан мемлекет
талаптарына сай оқу ... ... деп, ... ... оқытуды
жандандыру құралы деп қарау керек. Компьютерді қолдану арқылы ... ... ... бақылап отыруға, басқа оқушыларға
кедергі келтірмей үлгерімі төмен оқушылармен жеке ... ... ... ... тыс ... ... компьютер жадына сақталған оқушылардың
жұмыстарын саралап, талдау жасау арқылы олардың тақырыпты ... ... сол ... бағалауына болады. Оқу процесінде
қолданылған программалық пакеттің оң ... ... көз ... ... пән мұғалімдері де ... ... ... ... ... ... ... кең көлемдегі материал қамтылады,
оқушылардың заман ... сай ... ... мен
сауаттылықтары, пәнаралык байланыстар арта түседі. ... ... ... ... толық мүмкіндігімен жұмыс істеуі үшін компьютерді
қолдануға жауап беретін мұғалімнің кандай дабір іскерлігі, қабілеті ... яғни ол ... ... ... ... болуы тиіс. Өз жұмысында
компьютерді қолданған мұғалім өзінің ... ... ... ... және ... танымдылық қызметін ұйымдастыруды белсенді түрде
жүргізеді.
3.3 Жоғарғы білім беру қызметі ... ... ... ... және ... оқу орындарын басқару
тиімділігін арттару бағыттары
Мемлекеттің басты қызметі, білім мен ... ... ... ... пен ... ... үшін нақты шек қою. Сол арқылы
білім беру, кәсіби дайындау және ... беру ... ... ... ... ... ... ету және жеке ... ... ... ... ... ... экономиканың білім
мен біліктілікке қойып отырған талабын ескергені жөн.
Кез-келген саланы, соның ішінде білім саласын ... ... ... оның ... қамтамасыз ету. Реформа жүргізудің
ұйымдастырылған және құқықтық негізі Қазақстан ... Ата ... ... ... ... ... заңдар мен мемлекеттің өзге де
бірқатар заң актілері, сондай-ақ, 2005-2010 жылдарға ... ... ... ... ... бағдарламасы. Білім ... ... ... ... «Білім туралы» заңымен, ҚР
Азаматтық Кодексімен реттелген. Мемлекеттің ... ... Ата ... ... ел ... ... ... алу
хұқын беретін пункттер көрсетілген: мемлекеттік жоғары оқу орнында байқау
негізінде тегін ... ... жеке оқу ... ... ... ... ... білім алу хұқы. Мемлекет жалпыміндетті білім ... Кез ... оқу ... ... осы ... ... келуі
тиіс.
2004 жылы білім туралы Тұжырым қабылданғаннан кейін ғана, білім туралы
заңға елеулі өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Атап ... ... ... мен ... ... ... талаптар күшейтілді, жоғары
оқу орнының штатты оқытушыларына қойылатын талаптарды ... ... ... оқу ... ... ... ету талаптары
көтерілді. Осылайша, білім жүйесінің болашақтағы ... оның ... ... ... жаңа ... ... жылдың тамыз айында «Білім туралы» заң қабылданды, онда жоғары
білім үздіксіз ... беру ... ... ... ... деп
жарияланды. Білім мекемелері желісін жетілдіру үрдісі олардың құрылымдарын
жетілдірумен бірге жүргізіледі. Барлық жоғары оқу ... ... ... ... ... ... құрылымдық бөлімшелер
жойылды. 68 баптан тұратын заңда, құжатта қолданылатын негізгі ұғымдарға;
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... өкілдік және атқарушы органдардың білім ... ... ... ... білім беру мен тәрбие
беру тілі нақты көрсетілген; білім жүйесі; білімнің ... ... ... ... міндеттері мен деңгейлері; мектепке ... ... ... ... ... ... және кәсіби білім беру,
мамандандырылған және арнайы жалпы білім беру оқу бағдарламалары, ортадан
кейінгі, ... ... оқу ... кейінгі білім берудің кәсіби ... және тағы ... ... ... ... 2015 ... ... білімді дамытудың Тұжырымдамасының
аясында білім беру жүйесін ... ... ... ... асыруды
бастаған Қазақстан үшін, халықтың басым бөлігіне ... ... ... ... аса маңызды болып табылады. Білім алуға базалық құқықты
қанағаттандыру, кедейшілік проблемасын ... ... ... орта ... ұлттық экономиканы тұрақты дамытудың іргетасы бола алады.
Ұсынылып отырған ... ... ... жеке ... ... ... механизімін қалыптастыруға мүмкіндік береді және әсіресе халықтың
осындай ... аса ... ... ... ... ... елдің қарқынды дамуы, ... ... ... ... ... ретінде, Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... мен ... ... мақсаттарын анықтайтын ғылыми-теориялық, әдістемелік құжат ... ... ... ... шетелдік жоғары оқу орындарында маман
даярлау бағдарламасы бойынша, шетелдік оқу орындарында «Болашақ» степендия
иегерлерін оқыту, ... ... оқу ... қамтамсыз етумен
байланысты барлық шығын түрлері, шетелдік делдал ұйымдар, ҚР ... және т.б. ... ... ... ... ... жетілдірілмеуі және бақылаудың жеткіліктісіздігі салдарынан
«Халықаралық ... ... АҚ ... иегерлері мен оларды
оқытуға жұмсалған қаржы шығынының есебін қажетті деңгейде жүргізбеген. 2004-
2006 жылдарда ... ... ... саны ... ... ... ... Мысалы, Орталықтың мәліметі бойынша 2006 жылдың 30
қарашасында 1802 ... ... ... ... ... 2006 ... 25
желтоқсанында олардың саны – 1750 болған. Ал жалпы сомасы 2850,0 млн.теңге
болатын мақсатты қаражат екінші ... ... ... ал ... ... 19,4 млн.теңгені құраған.
Әлемдік экономика интеллектуалды ресурстарға негізделген жаңа ... ... ... ... ... стратегиялық
міндеті, «Жалпыға ортақ білім» үлгісінен «Таңдалған білім» үлгісіне сапалы
түрде көшуді, шығармашылық тұлғасын қалыптастыруға ... жаңа ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік
салалардан автономды түрде қызмет етуіді тоқтатуы ... Ол ... ... ... ету ... шешуі тиіс. Оқу
орындарының өз алдына жеке жұмыс істеуі үшін, ... ... ... ... ... жүргізіліп отырған ғылыми-зерттеу жұмыстарының
тиімділігі мен нәтижесін көтеру де мемлекеттің ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Ғылым туралы» заңы
ғылым мен ғылыми-техникалық қызмет саласындағы қоғамдық ... ... және ... ... ... ... мен
құқын анықтайды. Арнайы құрылған Химико-технологиялық, астрофизикалық,
геолого-географиялық, физико-математикалық және ... ... ... ... ... ... ете ... тұра бұрын аяқталған ғылыми зерттеулерді ... ... ... ... ... зерттеуге бөлінген бюджет қаржысын, осы
жұмыспен тікелей айналысып отырған ұйымдарға тек бөліп қана отырған.
Үкімет жанындағы жоғары ... ... ... ... ... ... басым бағыттарын анықтамаған. Бұған қоса,
ҚР БҒМ «Ғылым туралы» Заңның 26 бабын белден басып, қолданбалы зерттеулерді
жүзеге ... ... 6.5 ... теңге көлемінде 755 келісім шарт жасалған. (8(
Жоғарғы білім саласындағы ... ... ... ... ... ... ... шарты болуы тиіс, бұл:
- жоғары оқу ... ... ... ... ... кадр дайындауда толық тәуелсіздігін қамтамасыз
ету мақсатында мамандықтарды ... ... ... ... мен ... ... ... білім алуда Қазақстан ... ... ... ... ету (жынысы мен
денсаулығына байланысты бұл ... ... ... ... жеке ... ... ... білім беру үдерісінде сатылардың жалғастылығын
қамтамасыз ету;
- жоғары білімнің құқықтық және экологиялық бағыттары, ... ... ... ... ... ... ... оқу орындары құқықтарын кеңейтумен бірге ... ... ... арасындағы өкілеттіліктер мен
қызметтерді қайта бөлуді ... ... ... ... ... ... гуманитаризациялау;
- жоғары білімді күрделендіру және жекешелендіру;
- ерен мүмкіндіктерін көрсеткен азаматтарға элитарлы жоғары
білім алуға мемлекет тарапынан қолдау ... ... ... ... ... ... ... мен өндірісті ықпалдастыру;
- білімнің, әділ ... ... ... ... келтіретін,
жекелеген партиялар мен қоғамдық қозғалыстардың саяси ... ... ... ... нормативтік және құқықтық құжаттары – 2007 жылдың тамыз
айында қабылданған ... ... ... ... ... ... ... уақытта ҚР Үкіметінде қаралып жатқан білім беру ... ... ... ... ... ... беру ... жүргізуде: негізгі бөлігі білікті талаптар болып
табылатын – лицензиялау маңызды рөл атқарады. ... бұл ... ... ... бір ... ... ... ие, көптеген талаптар
болашақ жағдайды бағалауға арналған. Мысалы, лицензия алу үшін, ... ... ... ... ... ... іс тәжірибеден өту базасымен
жасалған келісім шартты көрсету талап ... ... ... ҚР ... ... ... ... Заңда «штатты» қызметкер
ұғымы жойылған, өйткені онда қызметкерде ... ... ... ... Жоғары білім жүйесінің жағдайына кері әсерін
тигізген пункттердің бірі, негізгі ... ... ... оқу ... ... ... ... өйткені бастапқы жоғары оқу орнына
қажетті ғимарат көлемі мен ПОҚ ... ... ... ... келетін
болғандықтан ғана жоғары оқу орнына сәйкес келетін, бірақ ... ... ... ... ... ... және «Лицензиялау туралы» Заңдарда лицензия алудың
ұйымдастыру-құқықтық негізі қалыптастырылған, ал ... ... оқу ... түрі мен ... ... білім беру қызметіне
қойылатын нақты нормативтердің ... ... ... ... ... ... беру үдерісін қамтамасыз ету ... ... ... және ... ... сәйкестігі анықталады. Қазақстандағы лицензиялаудың ерекшелігі
мынадай: ... ... ... ... жыл (алты айға дейінгі
мерзімге) немесе оны тоқтатып, ... ... ... ... беру, оның
қызметін тоқтату немесе кері шақырып алу ... ... ... шешу ... ... беру ... лицензиялау жөніндегі
республикалық комиссия құрылды. Жоғары оқу ... ... ... ... мен ... ... құру
қажет.
Жоғары оқу орындарын аттестациялау: жыл сайын жаңа оқу ... үш ... ... ... ... ... ... асырылады. Аттестация жүргізу
кезінде, білім беру ұйымының мемлекеттік ... ... ... ... беру ... лицензиялау кезінде қойылған, біліктілік
талаптарын сақтау деңгейі, сондай -ақ, білім ... ... ... ... ... ... ... Тесттік
тапсырмаларды пәндердің оқу бағдарламаларына сәйкес, ... беру ... ... ... Ұлттық орталығы құрастырады.
Қазақстанның жоғары оқу ... ... ... ... ... ескеруді меңзейді. Бұл: кадрлық потенциал, ... ... ... және ғылыми-зерттеу жұмысы; оқу
үдеріссін ақпараттық және ... ... ету; ... сапасын
басқару жүйесі; материалды-техникалық және әлеуметтік база; мамандықтарды
аттестациялау; талапкерлерді таңдау мен ... ... ... ... алушылар мен түлектерді дайындау деңгейін бағалау; тәрбие
беру жұмысы; халықаралық ынтымақтастық; ... ... ... ... ... - ... ... отырған білім беру қызметінің
сапасын бағалауды; оқу-тәрбие беру үдеріссін; ... мен ... ... мен ... ... біліктілігін; білім беру
мекемелеріне ... ... ... ... құрам, атериалды-
техникалық және әлеуметтік база, білім берудің ... ... ... және ... ... ... және ... ғылыми біліктілігі бар кадрларды дайындауға қажетті
база, өндірістік іс-тәжірибеден өту); ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі оқу-әдістемелік
қызмет, сондай-ақ, ғылыми-әдістемелік, ғылыми-зерттеу және ... ... ... ... ... бақылау сапасын ішкі
бақылау жүйесін көрсетеді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... негізінде, өкілеттілікті, міндеттер мен
жауапкершілікті оның ... ... ... ... және ... ... қаржылық-шаруашылық (автономия) және ... ... ... ... ... Бұл ... қалыптасқан «объектілі»,
әміршіл-әкімшіл (және бөлу) басқару принциптері мен ... ... бас ... ... ... мен ... беру ... қызметін
реттеуші басқару түріне өтуді талап етеді.
Басқару үдерісінің негізгі реттеушісі (реттеу механизімдері) мыналар
болуы тиіс:
- нормативті-құқықтық реттеу (құқықтық және нормативтік ... ... ... ... және өзге де нормативтер,
білім жүйесіндегі меншік қатынасын қалыптастыру және т.б.);
- экономикалық реттеу (қаржылық, ... ... ... ... ... ... сапасын бақылау мен бағалаудың
мемлекеттік қоғамдық ... оның ... ... беру
стандарттарымен сәйкестігі; білім мекемелерін сертификациялау
жүйесі; педагог кадрлардың аттестациялау жүйесі және т.б.).
Қазіргі ... ... ... ... ... ... аккредитациялау жүйесі әлі толық аяқталмай отыр. Жоғары білім
саласын былай қойғанда, ... ... мен ... ... ... ... келетін жүйе, оның әрбір құрамдас
бөліктерін бақылау қызметі мен салаларды нақты бекіту әлі ... ... ... басқару органдары жүргізіп отыратын жалпы білім беру
саласындағы аттестациялау, бұрынғы күрделі тексеру ... ... ... беру ... ... ... келтіреді, олардың қалыпты
жұмыс ырғағынан ауытқуына алып келеді. Аттестациялау жұмысына қоғам мен
кәсіби қауымдастықтың ... ... ... ... ... сапасын бағалау жүйесінің болмауы өзекті проблема
болып отыр. Осыған байланысты білім сапасын кезекті реформалау ... ... ... ... ... ... құрып, тұжырымдамасын жасау қажет;
- ҚР «Білім туралы» Заңына сәйкес, мемлекеттік-қоғамдық сипаттағы
Мемлекеттік аттестациялау қызметін ... оның ... ... ... ... тексеруден өткізу;
- мемлекеттік аккредитациялау мен лицензиялау жолдарымен білім
беру мекемелерін сертификаттауды ... ... ... актілер мен методикалық ... ... ... ... ... ... ... мен талаптарды,
өмірлі жағдайлардың өзгеруіне қарай сәйкестендіру, білім
сапасын өлшеушілер жүйесі, білім беру ... ... ... ... айырмашылық республикалық, аймақтық, муниципалдық деңгейде және
білім беру мекемелері деңгейінде мемлекеттік және қоғамдық ... ... ... үшін ... ... ... болып табылмақ. ... ... ... ... ... қана ... азаматтық қоғамның қалыптасуына, түрлі қоғамдық күштердің
маңызды міндет-өскелең ұрпақтың ... ... ... ету мәселесін
шешуде күш біріктіруіне жағдай ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі жергілікті кеңестер, ... және ... және өзге де ... ... мүмкін.
Сондай-ақ төмендегі мәселелерді қарастыру қажет:
- білім саласы органдарының, кәсіби ассоциациялар, ата-аналар,
жұмыс берушілер және өзге де ... ... ... ... ... ... ... анықтау;
- түрлі деңгейдегі білім салаларын мемлекеттік-қоғамдық басқару
органдарын құруды қамтамасыз етудің механизімдерін жасау;
- бірқатар аймақтарда халық арасынан тікелей ... ... ... ... муниципалды кеңестердің қызмет ету
мүмкіндігін тәжірибелік түрде тексеруді қамтамасыз ету.
Қазіргі кадрлық жағдайды, жүйелілік пен ... ... ... ... ... біліктілігі жоғары мамандардың тиімді
пайдаланылмауымен, ... ... ... ресурстарының теңдей
бөлінбеуімен сипаттауға болады.
Осыған байланысты, жүргізіліп ... ... ... ... ... ... жұмсақ өзібағытталатын жүйе құру аса
маңызды.
Білім мен ... ... ... ... ... нарықтық сипатқа ие
және сәйкесінше институционалды рәсімдеуді қажет етеді, білім мен ... ... ... мен ... ... мүмкіндік
беретін, институционалды үрдіс ретінде бәсекелестікті қамтамасыз етуді
талап етеді.
Жоғары ... ... ... ... студенттерге білім беруде
ғана емес, білімді үнемі және тез арада жаңартудың әсерінен, оны өз алдыңа,
үздіксіз алуға ... ... ... өз ... ... ... адамның барлық ... ... ... ... өз алдыңа,
шығармашылықпен қарау қажеттілігін ... ... ... ... оң ... ... білім жүйесін толығымен реформалау мен оның әлемдік білім беру
кеңістігіне ықпалдасуына жол ... ... ... мен ғылым саласы, бір
ведомстваның шаңырағына біріктірілген. ... ... ... мен ... оқу орындарының күшін біріктіретін ... ... ... ... ... ... оқу орындарымен қосқан
жөн. Жоғарғы білім саласын реформалау барысына ... ... ... ... ... ... ... сапасы жоғары деңгейдегі мамандар
мен білімнің басымдығын талап етеді. Мұндай сапаға мамандарды ... ... ... ғана ... болады.
Қазіргі уақыттағы жаңа технологиялар мен жаңа басқару әдістері арқылы
отандық экономиканы реформалау жағдайында экономика аса ... ... ... ... күрделенді. Соның салдарынан жұмысшыларға
қойылатын талаптар да үнемі өсіп ... Егер ... ... ондаған жылдар
бұрын ғана олар жоғары оқу ... ... ... тәжірибемен
толықтырып, бүкіл ғұмыр бойы басшылыққа алып өткен болса, ... ... ... деңгейі, үнемі өсіп отыратын өндіріс талаптарынан артта қалып
отыр. Оның талаптарына сәйкес болу ... ... ... ... көтеріп
отыруы тиіс, бірінші кезекте бұл ... және ... ... ... ... оқу және ... ... сапасына
тікелей байланысты. Сондықтан, жаңа мемлекеттік стандарттарға көшу қажет.
Білімді дамытудың қазіргі ... оны ... ... ... ... ... Бұл екі ... тығыз байланысты. Біріншісі: елдегі
түрлі білім ошақтарында тәлім алған адамдардың білім ... ... ... ететін ортақ білім кеңістігін құру ... ... ... ... ... ... ... ену міндетімен
негізделген, бұл білім мекемелерінің қызметінде міндетті түрде халықаралық
деңгейде мойындалған білім стандарттарын ... ... ... ... ... ... берді. Білім
жүйесін ортақ және міндетті білім стандарттарымен басқару жолымен басқару
тиімді. Олар біртұтас білім ... ... ... ... ... ретінде қолданылады. Әрбір жоғары оқу орнында, барлық мамандықтар мен
бағыттар бойынш жаңа ... ... ... ... ... бекіткен
оқу-әдістемелік, ақпараттық және материалды-техникалық шаралар жоспары бар.
Жоғары оқу орындарына қабылданатын студенттер санының артуы, ... ... алып ... ... даму жолы ... ... ... жаңа білім беру, әсіресе ақпараттық технологияларды
дайындау мен енгізу, оқу ... ... ... ... оқу
ауыртпалығын оңтайландыру, кафедралардың еңбегін төлеу үшін ... ... ... мен ... ... аясы ... ... бірнеше кәсіпті бірден меңгерген ... ... ... ... дайындау, өзге мамандықтарды
дайындаудағы секілді, кешенді әдістерді қолдану арқылы оқуды жекешелендіру
негізінде ... ... онда ... ... студенттің өзіндік жұмысы
тұратын болады. Бұл жаңа ақпараттық технологияларды енгізу, оқу үрдісінде
компьютерлік және аудиовизуалды техниканы ... ... ... ... ... ... формалары дамитын болады.
Қазақстан Ресупбликасында жоғары білім сапасын ... ... ... ... ... ... интеграциялау және
қазақстандық жоғары оқу орындарын тәмамдады ... ... ... ... ... ... халықаралық деңгейдегі
эквиваленттілігін қамтамасыз ... және ... оқу ... ... ... беру ... кадр
дайындау несиелік негізде үшсатылы үлгіге толығымен көшірілген
Қазіргі білім беру жүйесі жұмыс ... және ... ... сай түрі ... және ... ... кадрларды
дайындау уақыт талаптарына сәйкес келуі қажет.
Республикада болып жатқан саяси және ... ... ... ... ... ... Кез ... елдің азаматтарының білім
деңгейі, жалпы мемлекеттің даму деңгейімен тығыз байланысты екені белгілі.
Білім ... ... ... ... ... адам тұруы тиіс. Адам
- мемлекеттің бағалы шикізаты. Білім жүйесі - оның ... ... ... мен ... ... ... отырып, оны дайын
өнім – қоғам мүшесіне айналдырады. Осы ... ... ... барлық саласының индустриалану деңгейі ғана емес,
түптеп келгенде қоғамның әрбір мүшесінің және жалпы мемлекеттің өмір ... оның ... ... орны ... ... даму ... ... ерекшеліктері және өзге де көптеген факторлар
жалпы білім беру нарығының, соның ішінде ... ... беру ... ... береді.
Қазақстанға индустриямен тығыз байланысты, мықты білім беру, зерттеу
және ... ... бар, ... ... ... сондай ақ,
Қазақстанда халықаралық білім беру мекемелерін бірлесіп дамыту ... ... ... ... ... халықаралық
деңгейдегі «технологиялық» парктер мен ... ... ... ... ... ... ... жоғары мамандар болуы
тиіс. Барлық бағыттағы қолданбалы кафедраларда ... ... ... түрде
өзгерту қажет, бұл өз кезегінде барлық салада сапаның көтерілуін қамтамасыз
ететін болады.
Білім беру жүйесін реформалауда ... беру ... ... ... ... ... негізгі міндет болуы тиіс. Бұл
кезеңде оқытушыларды қайта дайындау және біліктілігін арттыру ... ... ... ... Бұған қоса, оқу бағдарламаларын қайта қарап,
халықаралық стандарттар мен қазіргі халықаралық ... ... ... ... ету қажет.
Тәжірибе алмасу үшін, қазақстандық жетекші ... оқу ... ... алдыңғы қатарлы ғалымдар мен оқытушыларды шақыруды
қолға алу ... 2006 ... ... «жоғары оқу орнының ең үздік
оқытушысы» деген атаққа байқау негізінде гранттар тағайындалмақ. Бұл ... ... ... ... ... тәжірибеден өтуге
мүмкіндік береді. Мұндай байқауларды қолдап, дамыту ... ... ... – бұл ең ... сапа мәселесі.
Бүгінде мемлекет басшысы ... ... ... ... ... қаржыландыру жүйесі жасалуда. Алдыңғы қатарлы
әлемдік тәжірибеге ... ... ... ... оқу ... рейтингісін
жасаудың негізгі алғышарттары ойластыруда. Тек бәсекелестік ... ... ... оқу орны ғана, нағыз бәсекеге қабілетті маманды
дайындап шығара ... 2008 ... ... ... ... кезеңімен 12
жылдық білім беру жүйесіне көшіріле бастайды. Яғни, жоғары оқу орындарына
дайындықтан ... ... ... және ... ... ... ... болады.
Мамандардың біліктілігін арттырып отыру мақсатында үздіксіз ... мен ... ... ... ... ... ... көтеріп отыру,
маман үшін, біліктілігін сақтаудың алғашқы ... ... ... ... ... және ... ... ақпараттық қоғамдағы негізгі
сапа болып табылады. Қазақстанның әлемдегі бәсекеге ... ... ... ену міндеті де оны, ғылымға негізделген технологияны, басқарушылық
әдісін меңгерген, ... ... ... ... ... ... ... мамандар жүзеге асырғанда ғана жүзеге асатын болады.
Кез келген маман кең көлемдегі менеджерлік тәжірибені меңгеруі ... ... ... ... мен зерттеулердің, коммерциялық маңызын
бағалау, интеллектуалды меншікті басқару, ... ... ... мен
сараптау, стратегиялық әріптес іздеу және өзге де ... ... ... ... ... ... ... менеджерлерді дайындауды
бастау қажет. Бұл міндет, кәсіби мамандарды даярлау ... ... ... ... ғана іс ... асырылады.
Бәсекелестіктің әлемдік жыл сайынғы күнтізбесін жасаумен айналысатын
Лозаннадағы ... ... ... ... астам көрсеткіш мен
сарапшы қорытындысын талдаудан ... ... ... ... білім жүйесі бойынша бәсекеге түседі. Ұлттың заманауи және тиімді білім
жүйесін ұстану, жұмысшы күшінің ... ... беру ... ... ... ... үшін, аса маңызды факторға айналды.
Бүгінде «білім экономикасына» баса ... ... ... ... ... бейім, ғылыми-техникалық прогресске, нақты нарықтық
коньюктураға ыңғайланған кәсіпорын, ... осы ... ... ... ... экономикалық деңгейі және бәсекелестікке қабілеттілігі,
халқының сапасына-адами капиталына тәуелді. Соңғы ... ... ... оқу орындарында білім алып, іс тәжірибеден ... ... ... қалып қою мүмкіндігі жоғары, сондықтан студенттер
елге оралғанда жұмыспен қамту мен кепілді еңбекақы ... ... ... ... ... табылады. Әдетте жақсы мамандардың шетелге ағылуы
қаржы ... ... ... ... ... ... ... мен
Қазақстанағы академиялық еңбекақының салыстыруға келмейтіндігі тұр.
Республика жоғары мектебінің тиімділігі сапа ... ... ... қызметімен анықталатын, жоғары оқу орындарының жұмысының
нәтижесіне негізделген. Білім беру ... ... ... мен бағалау үшін
баламаларды сандық және ... ... ... ... Ал бұл ... ... оқу орындары қызметінің тиімділігін бағалау көрсеткіштерін
анықтауға болатын, білім институтының даму ... үшін ... ... ... және ... ... ... жүйесінің тиімділігі жоғары оқу орны бөлімшесі ... ... өзге де ... ... өлшенеді. Оның ішінде
әрбір бөлімшеге нақты көрсеткіштер жасау қажет, мысалы:
а) ... ...... ... саны
студенттердің жеке істерінің ... ... ... саны оқуға
қабылданған студенттердің саны, негізгі жұмыс еңбек шығынын суммарлы түрі,
көмекші еңбек шығыны/ тура еңбек ... ... ...... саны ... ... саны/ компьютерлер саны, ... ... ... ... ... ... бағдарламашылар саны барлық берілген ақпарат,
машиналардың ақауын жөндеуге кеткен уақыт машиналардың жалпы уақыты, жоғары
оқу ... ... ... ... ... ... ... оқу орнының сметасы/ ақпараттық жүйелердің сметасы,
қолданушылардың шағымдары/ қолдану сағаттары, ... ... ... ... ... сапа менеджменті орталығы – сапаны бағалауға жұмсалған еңбек шығыны
сапаны бақылауға жұмсалған еңбек шығыны, сапа бөлімі қызметкерлерінің ... ... ... сапа бөлімшесі қызметкерлерінің саны/
факультеттер саны, бақылауға жұмсалған қосымша ... ... ... барлық еңбекшығындар;
в) шаруашылық бөлімі – алынған өтініштер саны/ ... ... ... ... ... ... материалдар партиясы,
бөлімнің сметасы/ берілген тапсырыстар саны, сатып алынған заттардың
көлемі, теңгемен/ ... ... ... ...... ... ... күндік сатылым, қаржы
қызметкерлері/ ЖОО барлық қызметкерлері, ЖОО-ның сметасы, қаржы бөлімінің
сметасы, оқу ... ... ... алушылардың саны;
д) кадрлар бөлімі – жұмысшы алуға кеткен шығын/ жұмысқа қабылданғандар
саны, ... ... ... ... ... ... қателер саны/ жұмыстан шығарылғандардың жалпы ... ... ... ... ... мерзімі өткен уақыт/
өңделмеген құжаттардың саны, еңбекақыға кеткен ... ... ... ... ... ... шыққандардың саны/ қызметкерлердің саны;
е) түрлі бөлімшелер – негізгі жұмысшылар/ қосымша жұмысшылар, ЖОО-ның
қызметкерлері/ бөлім жұмысшылары, аула ... ... ... ... ... ... есептік саны/ жөндеу жұмыстарына берілген
өтініштердің жалпы саны, өндіріске жұмсалмаған уақыт ... ... ... ... ... тек ... ... ғана өлшенбейді. Сондықтан,
саяси, әлеуметтік, экологиялық, ... және өзге де ... ... ... ... ... көрсетіп бергендей, өлшеу
әдістері мен ... ... ... ... әлеуметтік,
экологиялық және өзгелерімен салыстырғанда аса күрделі емес, өйткені оларды
сандық көрсеткіштерімен өлшеуге болады. Жоғары білім жүйесінің ... ең ... аз ... ... ... ... ... ішінде мақсатқа
жетуді көздейтін шешімдер мен әрекеттерді қабылдау және ... ... ... ... білім нарығын, мемлекеттік реттеу
тиімділігі. Білім беру жүйесін дамыту тиімділігінің жоғарғы категориясы ... ... ... рационалды түрде үнемдеуіне қарамастан, білім
беру қызметін тұтынушылардың толықтай қанағаттануы ... ... ... ... беру ... ... ... шығыны мен жоғары оқу
орындарының мақсатты қызметінің, яғни жоғары оқу орнының ... ... ... ... ... ... тепе ... көрсетеді.
Білім беру саласындағы бәсекелестік жағдайында нарық субъектілерінің
бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету мәселесі, ең ... ... ... ... ... ғана ... шығындарды оңтайландыруды
қамтамасыз ету арқылы да шешілуі мүмкін. Мұндай ... ... алу мен ... ... ... білім алатын шәкірттерді жинау үшін
білім кеңістігінде жетекші орындарға ... ... ... ... ... шығуы тиіс білім беру мекемелері жүзеге асыруы қажет.
Мұндай жағдайда жоғары оқу орнының ... ... қол ... ... беру ... халықаралық аккредитациядан өткізілуі
керек, сапа менеджменті жүйесі мен ... ... ... ... ... ... алуы тиіс және ... ... ... ... ... ... ... беру қызметтері мен ғылыми зерттеулерді қамтитын ... ... ... ... бірі ... табылады. Біртұтас жүйе ретіндегі
білім беру– бұл тұлғалардың қабілетін жетілдіруге ... ... ... болашағын қалыптастыратын әлеуметтік мәні бар идеалдар; адам ... ... ... ... ... қажеттілігін, сонымен қатар
экономиканы дамыту мақсатында үшін жас жеткіншектерді әлеуметтік түрде
бейімдей отырып, ... ... ... ... ... қанағаттандырады.
Қазіргі кезде жоғары білім беру қызметін көрсету нарығына ... ... ... ... ... ... ... прогрессивті түрде
және тиімді әрекет ... ... ... экономикалық өсудің қарқыны мен
сапасына, ішкі және ... ... ... ... әсер ете ... макроэкономикалық тұрақсыздықты ығыструға
ықпал етеді.
2. Білім беру нарығының ... ... ... ... талдай
келе жоғары білім беру нарығына төмендегідей ... ... ... ... беру қызметтері нарығы – жалпы қоғам мен адам үшін білім мен
ақпараттар жүйесі ретіндегі азаматтардың жоғарғы ... беру ... ... ... ... бағытталған жоғарғы оқу
орындары мен білім беру қызметін жүзеге асыратын мекемелер кешені. Мұндай
жағдайда ... ... ... ... оқу орындары мен тұтынушылар
табылады, ал олардың арасындағы байланыс ... (ЖОО) ... ... ... осы ... алуға дайын адамдарға (тұтынушылар)
көрсетуі арқылы құрылады.
3. «Білім беру қызметі» жалпыға білім беру және ... ... ... ... одан әрі ... ... ... білім көлемі ретінде қабылданады. Бұл өз ... ... оқу және ... ... құру және беру
бойынша үдерістерді білдіреді. Жоғарғы ... беру ... ... ... ете ... ... тауар ретінде көрінеді және қоғам
мен жекелеген тұлғаларға ұзақ ... ... ... ... беру ... ... ... мыналар жатады:
– оның өзіндік ерекшелігі;
– білім беру үдерісімен қамтамасыз ету ... ... беру ... сапа ... ... беру ... өмір сүру ... беру қызметі мыналардан тұрады:
– білім беру мақсаты;
– студенттердің ... ... ... мен ... ... және ... ... қамтамасыз ету.
4. Интеллектуалды ресурстардың сапасы және ... ... ... ... және ... ... барлық саласындағы күрделі
міндеттерді шеше алатын жоғарғы білімі бар мамандарды ... ... ... ... кезектегі ұлттық проблемалардың қатарына қосылды.
Білім беру сапасын жоғарылату, ең бірінші, жоғарғы білім беру Қазақстанның
алдында тұрған ... ... ... табылады.
Қазіргі кездегі жоғарғы оқу орындарының жемісті түрде қызмет етуі
барлық ... ... ... ... беру ... ... ... басқарылатын объектінің бағалау әдісін және білім беру
сапасына әсер ету ... ... ... ... ... көзқарастарды пайдалану кезінде құжат айналымын оңтайландыратын
оқу ... ... ... ... ... мақсатында
құрылатын тиімді менеджмент жүйесін (СМЖ) қалыптастырмай мүмкін емес.
6. ... беру ... ... мен ... қабілеттілігі мәселесі
қазіргі кездегі әлемде әмбебап сипатқа ие. Бәсекеге қабілеттілік және сапа
– тұтынушылардың ... ие ... ... ... ... ... мүмкіндіктерінің жиынтығының көрсеткіші. Біздіңше, білім ... ... ...... ... түрі бойынша
мамандардың нарық талабына жауап беру және оның ... ... ... ... білім беру қызметінің сапасы, бағасы, өзіндікқұны,
қол жетімділігі және икемділігі, жоғарғы оқу ... ... және ... ... әсер етеді. Бәсекеге қабілеттілік факторларының басымдылығы
тұтынушының нақты талабына байланысты, сондықтан ... және ... беру ... ... беру ... интеграциялануы үшін оның
бәсекеге қабілеттілігінің басымды факторы оның сапасы болып қала береді.
7. ... ... беру ... ... ... үшін,
республиканың менталды, геосаяси ерекшеліктерін ескере отырып, халықаралық
оң тәжірибелерді қолдану қажет.
Шетелдердегі жоғары білімнің жоғары деңгейі әлеуметтік-экономикалық,
ғылыми-техникалық және ... ... ... ... ... қоймайды, сондай-ақ, қоғам тарапынан сапалы ... ... ... және ... дамудағы, әлемдік экономикалық нарықта
қалу үшін ... ... рөлі мен ... ... ... болып табылады. Еңбекте АҚШ, Батыс Еуропа, ... ... ... ... ... маңызды орын берілген.
8. Қазақстандағы білім саласын дамыту ... оның ... ... ... бейімделуімен сипатталады. Болон Декларациясына
сәйкес, Қазақстанның білім саласында сынақ бірліктерінің (несие) жүйесі
енгізілді. ... ... ... жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі несиелер
болып табылады. ... ... ... ... ... ... білім жинағына
бекітілген несие сандарын «жинайды», оның жалпы сомасы сәйкесінше студентке
бакалавр және магистр ... ... ... ... Қазақстан
Республикасында 2015 жылға дейінгі білім саласын дамыту Тұжырымдамасы
барлық білім ... ... ... ... әдістемелік құжаты
ретінде заманауи басым бағыттарды басты назарға алады.
Қазақстан Республикасы үшін ... мен ... ... ... ... қабілеттілігін арттырудың бөлінбес шартына, аймақтық және
әлемдік деңгейде өз орныңды ... ... ... ... ... нығайту жолына айналып отыр.
Кредиттік білім беру жүйесіне көшу ... ... ... ... ... ... ... әділ бағалауға мүмкіндік беріп,
оның мөлдір және мойындалуын қамтамасыз етеді. Бұл әлемдік ... ... ... ... шарттарының бірі болып табылады. Несиелік білім
беру жүйесі біліктілігі жоғары мамандарды және ... ... ... ... ... Ол үздіксіз білім ... ... және ... беру ... өзара мойындалуын
аккумуляциясын қамтамасыз етеді. Жаңа формацияның ... ... ... ... ... халықаралық стандартына сәйкес үлгімен
дайындалады.
9. Қазақстанның жоғары білім беру қызметі нарығының ... ... ... ... оқу орындары санының көбейгенін және мемлекеттік
емес жоғары оқу орындарының азайғанын ... ... ... ... ... оқу ... аттестациялау кезінде, қандай да бір ... ... ... ... ... беру қызметі сапасына ... ... ... ҚР БҒМ ... бірқатарының лицензиясын қайтарып
алуымен байланысты. Аймақтық көрсеткіш бойынша, жоғары оқу орындарының саны
жағынан Оңтүстік Қазақстан және ... ... ... орында тұр. Жоғары
оқу орындарының басым көпшілігі ... ... ... жыл сайын
Қазақстанның елордасы-Астана қаласында да жоғары оқу орындарының саны артып
келеді.
Білім саласындағы ... ... ... ... ... ... талаптың күшеюі, Қазақстанның еуропалық білім кеңістігіне
енуі, тұтынушының талабына бейімделу білім беру үдеріссін ... ... ... Тұтынушыға есептегенде ғана ұйымдар өз
қызметтерін мақсатын, оған жету жолындағы міндеттерді ... ... ... ... ... ... оқу ... өз тұтынушыларымен өзара
байланыс жүйесін құруды ... ... ... бұл ... ... ... ... табылады. Осыған байланысты ... ... ... үшін біз ... беру ... қанағаттану деңгейін
көрсететін тұтынушы мониторингісі көрсеткішінің құрылымын ұсынып отырмыз.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазакстан ... ... ... аралығындағы индустриалды-
инновациялық даму Стратегиясы, -Астана, 2003 ж.
2. Президент Н.Ә. ... Л.Н. ... ... ... ... дәрісі «Инновациялар мен білім беруді дамыту арқылы
- білім экономикасы» 2006 , Астана.
3. ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев ... ... – жаңа ... өрлеу
– Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты 2010 жылғы халыққа Жолдауы.
www. akorda. kz.
4. Халықаралық білім берудің стандартты жіктелу ... ... ... ... 1997, 1 ... Егоршин А.П. Менеджмент, маркетинг и экономика образования. Н.Новгород
: НИМБ, 2001 - 624 ... ... И.Г. ... и ... развитие - М.Теис, 2003, -12
б.
7. Нарық және ... ... ... ... ... ... 1998. – 268 ... Қазақстан Республикасының «Білім беру» туралы Заңы 2007 ж. //Егеменді
Қазақстан 15.08.2007
9. Сагинов К.А. Маркетинг сферы образователных услуг, М.: ... ... ... 1998, -31 ... ... Л.А. ... системы высшего образования в условиях
рынка: теория, методология, механизмы / ... ... ... ... алу үшін ... диссертация., - ҚР БҒМ экономика
Институты, Алматы., 2004.
11. Ахметова Г.К. Современное образование ... в ... ... ... ... 2004, -17 ... ... Д. Сочинения.-Т.1.-М., 1995, -79 б.
13. Милль Дж.С. Основы политической экономии. М.: Наука 1983. т.3, -142б.
14. К.Маркс. ... 1-е ... ... ... 1973, -346 ... ... А.А. О ... подходе в теории оценки и управления
качеством образования // ... ... и ... и ... ... система оценки ... в ... ... ... М., 2000, -54 ... ... С.С. ... версия стандартов менеджмента качества ИСО
9000:2000 /Доклад на международной научно-практической ... - 2002», ... ... 2002 ж.
17. Гузаиров М.Б., Дурко Е.М. ... ... к ... ... специалистов в вузе // управление качеством
подготовки специалистов в высшей ... ЖОО ... ... ... -66 б.
18. Качалов В.А. Сертификация систем менеджмента качества. Проблемы, опыт
перспективы. – М.:ИздАТ, 2002.- 216 б.
19. Гуревич Л.Я. ... ... ... ... в ... уроки в свете мирового опыта. Алматы: Экономика, 1999,
-23 ... ... Ю.Б., ... конкуренции и ... ... ... ... 5-тый ... ... -76 б.
21. Панов А. Как победить в конкурентной борьбе. Гармоничная система
качества- основа эффективного ... -М., РИА ... ... 2003.-277 б.
22. Акчурин А.Г. Реформы в системе образования РК: проблемы ... ... ... и образование: вектор развития/
Халықаралық конференция еңбектері 15-16 сәуір 2004-Алматы ... ... II том, -328 ... Качество образования// Халықаралық ғылыми-әдістемелік конференция 1-4
материалдары.- Новосибирск: Изд. МГТУ, 1997-2000.
24. Киянский В.Н., ... В.Н., ... О.В., ... и ... к ... и их ... в Казахстане. -Уральск, 2001. -228 б.
25. Эфендиев А.Г., Дудина О.М. Социальный механизм формирования ... ... ... ... ... школы // квалиметрия
человека и образование. Методология и практика. Кітап 1, б. 2, ... -120 ... ... У.Г. ... в ... ... ... и методы
решения.,Уфа, 2000, -5 б.
27. ... ... Г.Г. и др. ... ... ... высшего профессионального образования. Теория и практика.,
Қараганды., ҚарМУ баспасы., 2004. - 356 б.
28. Татур Ю.Г., Селезнева ... ... ... ... ... ... ... 5-й симпозиум., М., 2000,
-54 ... ... ... «О ... ... ... ... қ. Италия., 1999 ж.
30. Лиссабон конвенциясы: «О признании квалификаций, относящихся к ... в ... ... ... ... ... ... обучения в Казахстане.// Структура высшего и
послевузовского образования в ... ... Под ... ... Ж.А., ... Г.Н., Абдрасилова Б.С., Алматы., ... 2004ж. -197 ... ... Б.А. ... на ... кредитных часов (Система
кредитных часов, структура учебных программ и ... ... опыт ... М. 2004 г., -223 ... Дети ... ... // National Business ., ... 2005 № 8 (22)., -74-
75 б.
34. Европейская система кредитов ... ... ... университетi,
2003ж.
35. Мамыров Н.К., Саханова А.Н., Ахметова Ш.С., Брузати Л., ... ... ... ... правительством и бизнесом., Кітап 2: Оқулық.-
Алматы : ... 2002 ж., -116, 125, 150 ... ... ... ... ... ... Центральной
Азии: Білім беру желісі 4-ші жыл сайынғы халықаралық конференциясы. 5-
6 сәуір 2004 ж., Алматы., Қазахстан.
37. ... К.А., ... ... в ... ... ... 2005 ... Бишимбаев В.К., Как растят лидеров для инновационной экономики.
//Столичное образование., 2005 ... ... О.А., ... Л.Т.., Образование-фактор развития общества.,
//ҚазЭУ хабаршысы., № 4 2005 ж. -212 б.
40. Концепция развития образования Республики ... до 2015 ... ... 26 желтоқсан 2003ж.
41. «Зона Европейского высшего образования», Совместные ... ... ... ... ... ... Н.Ә., ... Барлық қазақстандықтардың гүлденуі,
қауыпсіздігі және әл-ауқатының жақсаруы: Президенттің ... ... // ... 1997, №12, ... Константинов А. Первый раунд. Правительство одобрило предложенную
Министерством образования и науки ... ... ... ... Казахстана № 4(6), 1-14 наурыз 2004 ж. 26-27 ... Н.Ә. ... ... жол, - Қараганды, 2006 ж., -362 б.
45. Бакалавриат және магистратура ... ҚР МК-08 ... ҚР БҒМ ... ... ҚР бакалавриат және магистратура мамандықтарының ... ... мен ҚР ... кәсіби мамандықтарды дайындау
бағыттарының классификаторы, ҚР БҒМ бұйрығымен ... № 361 ... 2004 ... ҚР ... беру ... жалпы міндетті білім беру стандарты. (2006
ж.). Жоғары кәсіби білім ... ... ... ... ҚР ... ҚР БҒМ № 779 бұйрығымен бекітілді 23 желтоқсан
2005 ж.
48. Бакирова Г.А. Кредиттік оқу жүйесі ... оқу ... ... ... 2006. -108 ... ... төмен деңгейі
Халықаралық
оқшаулау
Табыстардың төмен деңгейі
Кедейшілік
Жалпы және кәсіби білім беру жүйесінің артта қалуы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 119 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығының қалыптасуы мен қызмет етуінің теориялық негізі73 бет
Қазақстан Республикасындағы сыртқы экономикалық мәмілелердің түрлері49 бет
Қазақстан Республикасындағы шаруа қожалығығының қызметін реттеу85 бет
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы жүргізілетін мемлекеттік шаралар жүйесіне және оларды жүзеге асыру әдістерінің негізін қалыптастыру ерекшеліктеріне талдау жасау93 бет
Қазақстанның жоғары білім беру саласы және оны мемлекеттік реттеу жүйесінің қазіргі жағдайын талдау100 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
12 жылдық білім беруге бейімдеудің психологиялық – педагогикалық шарттары64 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру экономиканың бәсекеге қабілеттілік факторы ретінде75 бет
Бастауыш мектеп оқушыларына экологиялық білім және тәрбие беру мазмұны69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь