Өсімдіктердің өсу және дамуына дубильді заттардың әсерін зерттеу

ҚЫСҚАРТЫЛҒАН ТЕРМИНДЕР ЖӘНЕ ТҮСІНІКТЕМЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1 Дубильді заттардың жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.1.1 Дубильді заттардың классификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.1.2 Дубильді заттардың физика.химиялық қасиеттері ... ... ... ... ... ... .. 8
1.1.3 Дубильді заттардың табиғатта таралуы және олардың жиналуына әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
9
1.2 Дубильді заттардың биологиялық ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
1.2.1 Дубильді заттардың жеке түрлеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.2.2 Дубильді заттардың қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.2.3 Дубильді заттарды бөліп алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 12
2 МАТЕРИАЛДАР МЕН ӘДІСТЕР
2.1 Зерттеу объектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 13
2.2 Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
3 НӘТИЖЕЛЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛДАУ
3.1 Үрмебұршақтың тамырлануына арналған биотест ... ... ... ... ... ... .. 17
3.2 In vitro жағдайында дубильді заттардың белсенділігін бағалау үшін бидайдың және сәбіздің ұзақ мерзім пролиферацияланатын каллус дақылын алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

18
3.2.1 Бидай каллусының биомассасының өсуіне дубильді зат . пирокатехиннің әсерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
20
3.2.2 Бидайдың каллус культурасына дубильді заттардың жиынтықты экстракттарының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
21
3.2.3 Сәбіздің каллус культурасына дубильді заттардың жиынтықты экстракттарының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
24
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 27
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... .. 28
Өсімдіктердің дубильді заттары жоғары молекулалы табиғи қосылыстардың, соның ішінде фенолдық окситоптардың полимерлері болып табылатын екіншілік биосинтез заттарына жатады Заманауи классификация бойынша барлық дубильді заттар конденсацияланатын және гидролизденетін қосылыстарға бөлінеді. Олар тері илеуде, медицинада, косметикалық өндірісте, т.б. шаруашылық қажеттіліктерге кеңінен қолданылады. Өсімдіктердің дубильді заттары олардың синтетикалық-химиялық аналогтарымен салыстырғанда көптеген артықшылыққа ие. Олар токсикалық әсер көрсетпейді, табиғи жағдайда тез ыдырайды, жинақталмайды, осыған байланысты экологиялық қауіпсіз. Осыған байланысты өсімдіктекті дубильді заттарға, оларды қолдануға сұраныс үнемі артуда. Екіншілік метаболиттер сияқты дубильді заттар өсімдіктерде әр түрлі биологиялық қызмет атқарады. Олар өсімдіктердің жерасты мүшелерінде қор заттары ретінде жиналады [1].
Қазақстан флорасы құрамында дубильді заттары бар өсімдік түрлеріне бай. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы елдің ішкі нарығында және ТМД елдерінің нарығында тері және фармацевтикалық өндіріс мақсатында өнімнің осы түрін пайдалану позициясын ұстанбайды. Осыған байланысты өсімдік шикізатының бай қоры практикада қолданылмайды. Мемлекет бағалы және перспективті экспорттық өнім шығармайды. Қазіргі таңда Қазақстан және ТМД елдері өсімдіктекті дубильді заттарды Аргентина мен Бразилиядан әкеледі.
Қазіргі күні Қазақстан өсімдіктерінің 6000-нан астам түрлерінің, әсіресе эндемикалық түрлердің биологиялық белсенді заттары зерттелмеген. Сондықтан, Республика флорасының скринингі жалғасуы қажет және дубильді заттардың сандық құрамына ғана емес, олардың сапасы мен биологиялық белсенділігіне аса назар аударылуы қажет [2].
Осылайша, өсімдіктекті дубильді заттардың биологиялық белсенділігін зерттеу және оларды қолдану технологияларын өңдеу халық шаруашылығында, соның ішінде жаңа препараттарды құрастыру үшін дубильді заттардың қолдану саласында фундаменталды және практикалық негіздерін құру үшін қажет. Алыс шетелдерде (АҚШ, Қытай, Сингапур, Үндістан, т.б.) фитошикізаттан алынған табиғи заттар негізінде әртүрлі препараттарды, соның ішінде гербицидтер мен өсу-даму реттегіштерін алу мәселесіне ерекше назар аударылады. ТМД елдері мен Қазақстанда бұл мәселеге көп көңіл бөлінбейді, осы мәселе төңірегінде жұмыстар аз қамтылған [3].
Дубильді заттардың биологиялық белсенділігін зерттеу халық шаруашылығындағы көпфункциялы жоғары белсенділікке ие және қауіпсіз препараттарды биотехнологиялық әдістермен өңдеу практикасында маңызды болып табылады.
Сондықтан, зерттеу жұмысының мақсаты өсімдіктерден алынатын дубильді заттардың биологиялық белсенділігін өсімдіктердің биотест жүйесінде және in vitro жағдайында зерттеу болып табылады.
1. Cseke L.J., Kirakosyan A., Kaufman P.B., Warber S.L., Duke J.A., Brielmann H.L. Natural products from plants. – Boca Raton, London, New York: – 2006. – 611 p.
2. Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. – Алматы: – 1999. – 160 с.
3. Сафонов Н.Н. Полный атлас лекарственных растений. – М. – 2000. – 312 с.
4. Зефиров Н.С., Кулов Н.Н., и др. Химическая энциклопедия. — М.: Научное издательство «Большая российская энциклопедия». – 1995. – Т. 4. – С. 493—494
5. Гудвин Т., Мерсер Э. Введение в биохимию растений. – М.:Мир. – Т. 2. –1986. – С. 198-200
6. Loreto F., Delfine S. Emission of isoprene from salt-stressed Eucaliptus globurus leaves // Plant Physiol. – 2000. – V. 123. – P. 1605-1610
7. Cantrell C.L., Schrader K.K., Mamonov L.K., Sitpaeva G.T., Kustova T.S., Dunber C., Wedge D.E. Isolation and identification of antifungal and antialgal alkaloids from Haplophyllum sieversii // Journ. Agricultural and Food Chemistry. – Vol. 53, N 20. – 2005. – P. 7741-7748.
8. Муравьева Д.А. Фармакогнозия. – учеб. / Д.А. Муравьева, И.А. Самылина, Г.П. Яковлев. – М.: Медицина. – 2002. – 656 с.
9. Соколов С.Я. Фитотерапия и фармакология. – / С.Я. Соколов. – М.: Мед. информ. Агентство. – 2000. – 976 с.
10. Ronsted N., Gobel E., Franzyk H., Chemotaxonomy of Platago. Iridoid and caffeoyl phenyenhanoid glycosides// Phytochem.-2000.- V. 55.- P.337-348
11. Telez M.R., Kobaisy M., Osbrink., Fokialakis N. Phytotoxic, antifungal, antialgal and antiinsect activity of components from selected plants of Kazakhstan and Greece. National Meeting.-2004.- Ch. 4.-P.114-123.
12. Okuda T., Yoshida T., Hatano T. Chemistry and biological activity of tannins in medicinal plants / In Economics and Medicinal Plants Research. – Vol 5. – London. – 1991. – P.129-165.
13. Mamonov L.K., Kobaisi M., Tellez M.R., Schrader K.K., Wedge D.E., Sitpaeva G., Gemejieva N.G., Mukanova G.S. Phytotoxic, antialgal and antifungal activity of constituents from selected plants of Kazakhstan. – American Chemical Society. – 2006. – Ch. 11. – P. 142-151
14. Buchman B.B., Gruissem W., Jones R.L. – Biochemistry and molecular biology of plants. – Rochville. – Maryland. – 2000. – 1367 p.
15. Н.С. Зефиров. Таннин. http://ru.wikipedia.org/wiki/
16. Mamonov L.K., Cantrell Ch.L., Ryabushkina N.A., Kustova T.S., Fischer N.H. and Schrader K.K. Bioassay-guided isolation of anti-algal constituents from Inula helenium and Limmonium myrianthum. – ARKIVOC.-2007.-N 1.- P.65-67
17. Мамонов Л.К., Мурсалиева В.К., Васильев Ю.И., Нам С.В. Перспективы изучения и практического использования биоразнообразия танидоносных растений Казахстана // Сб. тр. междунар. конф. «Биологическое разнообразие и устойчивое развитие природы и общества». – Алматы. – 12-13 мая. – Қазақ университеті. – 2009. – Ч.1. – С. 67-70
18. Кьосев П.А. Полный справочник лекарственных растений. – М. – 2000. – 992 с
19. Носов А.М. Лекарственные растения / А.М. Носов. – М.: ЭКСМО –Пресс. – 2001. – 348 с.
20. Мамонова Л.К., Музычкина Р.А. Введение в фитохимические исследования и выявление биологической активности веществ растений. –Алматы: «Школа ХХ1 века». – 2008. – 216 с.
21. Мамонов Л.К. Введение в фитохимические исследования и выявление биологической активности веществ растений.-Алматы.-2008. –С. 70-113
22. Ережепов Ә.Е., Мухамбетжанов С.К., Уәлиханова Г.Ж. «Өсімдік ұлпаларын өсіру және биотехнология бойынша зертханалық жұмыстар»: Оқу құралы. – Шымкент: М.Әуезов атындағы ОҚМУ. – 2009. – 30-33б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Биология ... ... ... ... ... ... ӨСУ ЖӘНЕ ... ЗАТТАРДЫҢ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ
Орындаған:
4 курс студенті ... ... ... ... доцент ... ... ... ... а.ғ.қ. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ғ.д., ... ... ... ... ... |ҚЫСҚАРТЫЛҒАН ТЕРМИНДЕР ЖӘНЕ | |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | |
|1 ... ШОЛУ | ... |Дубильді заттардың жалпы |5 |
| ... | ... ... |5 |
| ... | |
|1.1.2|Дубильді заттардың ... |8 |
| ... | ... ... табиғатта таралуы және олардың жиналуына | |
| |әсер ететін |9 |
| ... ... ... ... биологиялық |10 |
| ... | ... ... жеке ... |10 |
| ... | ... ... |11 |
| ... |
| |... | ... ... ... |12 |
| ... |
| |... | |
|2 ... МЕН ... | ... ... |13 |
| ... |
| ... | ... |Зерттеу |14 |
| ... |
| ... | |
|3 ... ЖӘНЕ ... ... | ... ... ... ... |17 |
| ... | ... |In vitro ... ... заттардың белсенділігін бағалау | |
| ... ... және ... ұзақ ... ... | |
| ... ... |18 |
| ... |
| ... | ... ... ... өсуіне дубильді зат – | |
| ... ... |20 |
| ... |
| |.. | ... ... ... ... заттардың жиынтықты | |
| |экстракттарының |21 |
| ... |
| ... | ... каллус культурасына дубильді заттардың жиынтықты | |
| ... |24 |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... |28 |
| ... | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ЖӘНЕ ... – Мурасиге және Скуг қоректік ортасы
2,4-Д – 2,4 дихлорфеноксисірке қышқылы
НСҚ – нафтилсірке қышқылы
6-БАП – ... ... ... ... ... табиғи қосылыстардың,
соның ішінде фенолдық окситоптардың полимерлері болып ... ... ... ... ... ... ... барлық дубильді
заттар конденсацияланатын және гидролизденетін қосылыстарға бөлінеді. Олар
тері илеуде, медицинада, ... ... т.б. ... ... қолданылады. Өсімдіктердің дубильді заттары олардың
синтетикалық-химиялық аналогтарымен салыстырғанда көптеген артықшылыққа ие.
Олар ... әсер ... ... ... тез ... ... байланысты экологиялық қауіпсіз. Осыған байланысты
өсімдіктекті ... ... ... ... ... ... ... метаболиттер сияқты дубильді заттар ... әр ... ... ... Олар ... ... ... қор
заттары ретінде жиналады [1].
Қазақстан флорасы құрамында дубильді заттары бар өсімдік түрлеріне
бай. Қазіргі ... ... ... елдің ішкі нарығында және ... ... тері және ... өндіріс мақсатында өнімнің
осы түрін пайдалану позициясын ұстанбайды. ... ... ... бай қоры ... қолданылмайды. Мемлекет бағалы және
перспективті экспорттық өнім шығармайды. Қазіргі таңда ... және ... ... ... заттарды Аргентина мен Бразилиядан әкеледі.
Қазіргі күні Қазақстан өсімдіктерінің 6000-нан астам түрлерінің,
әсіресе эндемикалық түрлердің ... ... ... ... ... флорасының скринингі жалғасуы қажет және дубильді
заттардың сандық ... ғана ... ... ... мен ... аса ... ... қажет [2].
Осылайша, өсімдіктекті дубильді заттардың биологиялық ... және ... ... ... өңдеу халық шаруашылығында,
соның ішінде жаңа ... ... үшін ... ... ... ... және практикалық негіздерін құру үшін қажет. Алыс
шетелдерде (АҚШ, ... ... ... т.б.) ... ... заттар негізінде әртүрлі препараттарды, соның ішінде гербицидтер мен
өсу-даму реттегіштерін алу мәселесіне ерекше назар ... ТМД ... ... бұл ... көп ... бөлінбейді, осы мәселе төңірегінде
жұмыстар аз қамтылған [3].
Дубильді заттардың биологиялық белсенділігін ... ... ... ... белсенділікке ие және қауіпсіз
препараттарды биотехнологиялық әдістермен өңдеу практикасында маңызды ... ... ... мақсаты өсімдіктерден алынатын дубильді
заттардың биологиялық ... ... ... жүйесінде және
in vitro жағдайында зерттеу болып табылады.
1 ... ... ... заттардың жалпы сипаттамасы
Дубильді заттар (таннидтер, француз тілінен, tanner – тері ... ... ... ... ... ... табиғи фенолды
қосылыстарды ... Олар ... ... ... және ... ... ... болып табылады. Табиғи дубильді заттардың
салыстырмалы молекулалық ... ... kDa. ... ... заттар бар өсімдіктер көп кездеседі. Бұл заттар өсімдіктердің
жерасты және ... ... ... Бұл ... көбінесе
тропикалық өсімдіктер бай келеді. Қарапайым фенолдар – ... және ... ... ... ... ал фенолкарбонды
қышқылдармен бірге илік қасиетке ие (1 сурет) [4,5].
1 сурет. ... ... илік ... ... ... полисахаридтермен
және басқа биополимерлермен (пектиндік заттармен, целлюлозамен) мықты
байланыстар түзу қабілетіне негізделген ... ... ... ... заттардың бірнеше классификациясы белгілі. Заманауи
классификация ... ... ... ... және
конденсацияланатын топтарға бөлінеді. Бұл классификация қыздыру кезінде
дубильді ... ... ... ... (1 кесте).
1 кесте
Гидролизденетін және конденсацияланатын дубильді заттар
|Дубильді заттардың ... С ... ... ... |
|алуан түрлілігі ... ... әсер ету ... топ ... ... ... түс ... топ ... ... ... түс ... ... заттар – бұлар ... ... ... көмірсулар және фенол қышқылдарының негізіндегі күрделі
эфирлер. Гидролизденетін таннидтерде бензол сақиналары ... ... ... олар ... ... ... және қанттардың
немесе алициклді қосылыстардың, мысалы, хин ... ... ... Көмірсу фрагменті ретінде көбінесе глюкоза, фенол қышқылдарынан
– галл (галлотанин), эллаг ... т.б. ... ... ... ... ... негізін пирогаллолдың туындылары болып
табылатын ... ... және ... ... ... Яғни, гидролизденетін
таннидтер – галл қышқылының немесе дигалл, тригалл ... ... ... ... эфирлері. Олар пирогаллол тәрізді ТАК
(темір аммонийлі квасц) ертіндісімен немесе ... ... ... ... ... ... ... [6]. Қышқылдармен, негіздермен,
таннинацилгидролаза ферменттерімен гидролизденеді. Гидролиз кезінде көмірсу
және фенолкарбон ... ... ... пирогаллол түзеді
Гидролизденетін дубильді заттардың мысалы – таннин [7] (2 сурет).
2 сурет. Гидролизденетін дубильді зат – ... ... ... ... біріншілік фенолдық қосылыстардың
құрылысына байланысты ... және ... ... ... ... Бұл ... екеуінде де фенолдық емес компонент ретінде
моносахарид болады. Негізінен бұл – глюкоза, бірақ басқа да моносахаридтер
болуы ... ... ... ... ... ... ... олардың құрамында көмірсулар аз болады [8]
.
Галлдық дубильді заттар галлотаниндер деп те аталады. Бұлар галл ... ... ... ... ... глюкоза молекуласына галл
(немесе дигалл) қышқылының әртүрлі саны (1-5) ... ... ... ... ... ... ... жалғасқан галл қышқылының
депсиді болып табылады. Депсидтер галл ... үш ... ... ... тұруы мүмкін [8] (3 сурет).
Галл қышқылы
Галлотаннин
3 сурет. Галдық дубильді заттар
Эллагтық дубильді заттар немесе эллаготаниндер гидролиз кезінде эллаг
қышқылының ... ... ... ... (4 ... ... ... да қантты қалдығы ретінде көбінесе глюкоза болады [9].
4 сурет. Эллаг қышқылы
Конденсацияланатын дубильді заттар – 3-флаванолдардың (катехиндердің),
3,4-флавандиолдардың (лейкоцианидиндердің) ... ... және ... полимері болып табылады. Оның құрылымдық элементтері – ерімейтін,
аморфты флобафен қосындылары [10] (5 ... ... ... дубильді заттардың құрылымдық элементі
Конденсацияланатын дубильді заттар белсенді гепатопротектор және
детоксиканттар болып ... ... илік ... ... суда ... (молекулалық массасына тәуелді), спиртте, ацетонда, сулы ацетонда
жақсы ериді. Полифенолдардың ... ... ... ... ерекшеленеді және тұндыру арқылы немесе хроматографиялық
әдістермен ... ... ... заттар құрамына
пирокатехин ... ... ... ... ... ... түзеді. Пирогаллолдық және пирокатехинді таниндерді ажырату үшін
қыздыру кезінде ... ... ... ... ... ... ... заттарды тұнбаға түсіреді [10].
Конденсацияланатын таннидтер гликозидтік қасиет танытпайды. Бензолдық
сақиналары бір-бірімен көміртекті С-С байланыстар ... ... ... катехиндердің және лейкоантоцианидтердің туындылары болып
табылады, темір тұздарымен әсер ... ... түс ... ... ... құрамдас бөлігі – осы ... ... ... ... ... сурет. Конденсацияланатын дубильді заттардың құрамдас бөлігі
1.1.2 Дубильді заттардың физика-химиялық қасиеттері
Дубильді заттар – құрамында азот жоқ, улы ... ... ... және ... жақсы ериді, уылдыратын дәмі бар. Ертіндіде әлсіз қышқыл
реакция береді. Кристалды күйінде тек ... ... олар суық суда ... ... суда ... ... ... дубильді заттар оптикалық белсенді.
Таннидтердің көпшілігі гигроскопиялық болып табылады. Емдік қоспаларда
оларды ауыр ... ... ... ... және алкалоидтармен
араластыруға болмайды, себебі, ... ... ... ... ... су өткізбейтін қабат түзеді. Белоктарды ішінара ... ... ... және ... жерде қорғаныс қабатын түзеді. Ауаның
әсерінен оңай тотығады, флобафендерге айналады да өсімдік ... ... ... ... түс ... [10, ... суық суда ерімейді, ыстық суда қоңыр түсті тұнба түрінде
ериді [8].
Гидролизденетін дубильді заттардың негізін пирогаллолдың туындылары
болып ... ... ... және ... ... ... Олар
пирогаллол тәрізді ТАК (темір аммонийлі квасц) ертіндісімен немесе темір
тотығы тұздарының әсерінен ... ... ... ... [10, 15].
Конденсацияланатын дубильді заттар белсенді гепатопротектор және
детоксиканттар болып табылады. Гидролизденетін дубильді заттар ... ... суда және ... ... сулы-оргаикалық ерітінділерде
жақсы ериді [8].
Конденсацияланатын дубильді ... ... суда аз ... (молекулалық
массасына тәуелді), спиртте, ацетонда, сулы ацетонда жақсы ... ... ... ... ... ... және тұндыру арқылы ... ... ... ... ... ... құрамына пирокатехин
түйіршіктері кіреді, ... ... ... түсті тұнба түзеді.
Пирогаллолдық және ... ... ... үшін ... ... реакция тиімді болып табылады. Бұл реакция дубильді
заттарды тұнбаға ... [10, ... ... ... ... таралуы және олардың жиналуына әсер
ететін факторлар
Дубильді заттар ... кең ... ... ... ... ... максималды мөлшерде жиналады. Дара жарнақты
өсімдіктердің ... ... ғана ... ... ... ... дубильді заттарға бай ... ... ... олар ... саңырауқұлақтарда, балдырларда кездеседі.
Споралы өсімдіктерде ... ... ... ... көп
мөлшерде болады. Дубильді заттардың жоғары құрамымен ерекшеленетін түрлер
саны бойынша келесі ... ... ... ... Ericaceae, Fagaceae, ... ... ... Asteraceae. Кейбір тұқымдас өкілдерінде,
мысалы, раушангүлді Rosaceae, бұршақтұқымды Fabaceae, ... ... ... ... 20-30 %, тіпті одан да жоғары [11].
Дубильді заттардың ... ... ... ... ... өскен орнына, климат және топырақ жағдайларына тәуелді. ... ... ... өсімдіктерде дубильді заттар көп. ... ... ... ... жерде өсетін өсімдіктерге қарағанда
дубильді заттар көп жиналады. Ескі, кәрі мүшелерге қарағанда жас мүшелерде
дубильді заттар ... ... ... ... ... 10-ға ... ... мөлшері максимумға жетеді, ... ... ... қайта
жоғарылайды. Дубильді заттардың ең жоғары мөлшері патологиялық жағдайда
анықталған [12,13].
Дубильді ... ... ... ... ... ... деректер бойынша илік заттардың минималды мөлшері көктемде
анықталған, сосын ол біртіндеп ұлғаяды, бутонизация – ... ... ... ең ... ... ... ... соңында дубильді
заттардың тамырдағы мөлшері біртіндеп азая ... ... ... ... тек сандық мөлшеріне ғана емес, олардың сапалық құрамына
да әсер етеді [13].
Дубильді заттар өсімдіктердің ... және ... ... ... Көбінесе тамырда, ағаш тамырында, сабақта, жапырақта, сонымен
қатар жемістердің ... ... ... ... ... да ... сияқты) өсімдік клеткасының вакуолінде жиналады және
цитоплазмадан ... ...... ... ... заттар көбінесе еріген күйде болады. Олар гистохимиялық реакция
көмегімен анықталған. Осы ... ... ... ... ... және паренхима клеткаларында, сабақта – эпидерма ... ... ... ... ... [12].
1.2 Дубильді заттардың биологиялық ролі
Өсімдіктердегі таннидтердің ролі әлі ... ... Олар ... ... ... атқарады деп болжанады (көптеген өсімдіктердің
жерасты бөліктерінде жиналады) және бактерицидтік, ... ... ... ағаш өзегінің шіруіне кедергі келтіреді, яғни ауру
қоздырғыш патогендердің қатынасына ... ... ... атқарады.
Таннидтер көптеген өсімдіктерде патогенді ... ... ... жануарлардың жеуінен қорғайды. Дубильді заттар басқа
да екіншілік метаболиттермен бірге өсімдіктердің биохимиялық ... роль ... ... ішінде аллелопатиялық, инсектицидтік,
фунгицидтік және бактерицидті ... ... ... ... [14].
1.2.1 Дубильді заттардың жеке түрлеріне сипаттама
Таннин, немесе галлодубильдік ... ... acid ... көптеген өсімдіктерде, әртүрлі жаңғақ
сорттарында болады, құрамы: C14H10O9; суда, спиртте, сірке қышқылды эфирде
еритін аморфты ұнтақ, ... ... ... ... ... ... ертіндіде хлорлы темірмен қара-көк тұнба түзеді, тез тотығады. Таннин
көмірқышқылды тұздарды ... Оның ... ... ... ... ... қыздыру кезінде таннин пирогаллолға айналады,
әлсіз күкірт қышқылымен қайнатқанда галл қышқылына айналады, сулы ... ... және галл ... аммиакқа айналады, сірке қышқылды
ангидридпен қайнатқанда бес ацетильді эфир ... ... ... танниннің құрылымын анықтайды [15].
Таннин медицинада, бояулар өндірісінде, галл ... және ... ... ... [15].
Эллагогендубиль қышқылы. Таннин сияқты бұл да галл қышқылының туындысы
болып табылады және көптеген өсімдіктерде таннинмен ... ... ... ... ... ... құрайды. Анар өсімдігінің тамырының
қабығында, дубодубильдік ... ... емен ... ... ... ... ... қышқылының құрамы –
C14H10O10, ... ... ... ... ... ... сірке қышқылды
эфирде ериді, сірке қышқылды темірмен, желім тұнбасымен, ... ... ... ... ... Сумен 1100-қа дейін қыздырғанда
эллаг қышқылына айналады, бұл жағдайда 2H2O бөлініп, сірке ... ... эфир ... ... ... Жас ... ағаш ... және емен ағашының
әртүрлерінің жапырақтарында болады. Қышқылдың шамамен 56%-ы ... ал ... ... тұрады. Темір хлоридімен көкшіл түс береді. Дубодубиль қышқылы
қоңыр-қызылдан ашық қызыл ... ... ... түсті амофты ұнтақ, суда,
спиртте, спирт пен эфир ... ... ... ... ериді, ал таза
эфирде ерімейді; сулы ... ... ... ие, ... ериді,
сірке қышқылды қорғасынмен қорғасын қосындыларының сарғыш тұнбасын ... ... суда ... ... және ... ... тұздар түзеді,
темір хлоридімен көк тұнба түзеді. 1300-1400 С ... ... ... ... ... қайнату кезінде ангидридтер түзіледі.
Дубодубиль қышқылын таза күйінде бөліп алу ... ... олар ... ... ... ... қышқылы. Кинодубиль қышқылы C28H22O11 киноиннің ... ... Бұл ... ... ... тәрізді зат, спиртте ериді,
суық суда баяу ... ... ... ... және ... ... түс
береді. 1600-1700-қа дейін қыздырғанда немесе әлсіз күкірт ... ... ... ... ... айналады. Киноин тәрізді
кинодубиль қышқылы да тұз қышқылымен 120-1300 С қыздырғанда пирокатехинге,
галл қышқылына және ... ... ... ... ... ... ... С қыздыру арқылы алынған
ангидридтері болып табылады. Катехудубиль қышқылдары C38H34O15, C38H32O14
және ... ... ие, ... ... ... заттар. Катехиндер ашық
сары түсті өте ұсақ ине ... ... ... FeCl3 – пен ... ... КНО-мен балқыту кезінде флороглюцин және протокатех қышқылына
ыдырайды [15].
Маклурин. Маклурин немесе моринодубиль қышқылы C13H10O6 X H 2O ... C15H10O X 2H2O сары ... ... ... суда қайнату арқылы бөліп
алады. Маклурин ... ... ... ... ... ... түсті
тұнба береді, желіммен, алкалоидтармен және альбуминаттармен тұнбаға
түседі. Тері ... ... ... және маклурин металдармен
кристалды бөлшектер, аморфты тұздардың ... ... ... ... ... сияқты флороглюцинге және протокатех қышқылына
ыдырайды. Морин резорцин және флороглюцинге ыдырайды ... ... ... ... ... ... өнеркәсібінде тері илеу үшін кеңінен
қолданылады. ... ... бұл ... ... шіру ... ... ... әкелетін тері белогы коллагенмен әрекеттесу
қабілетіне негізделген. Тоқыма өнеркәсібінде талшықтар ... ... ... ... ... және созылмалы іш ауруларында,
энтероколитте, стоматит, гингивит, т.б. ауыз қуысының қабыну процестерінде
залалсыздандыратын, қабынуға қарсы және ... зат ... ... антидот ретінде қолданылады [17].
Дубильді заттардың препараттары ... ... ... ... ... заттардың уылдыратын әсері олардың белоктармен
байланысып тығыз альбуминаттар түзуіне негізделген. Шырышты ... ... ... ... ... ... шырыштың немесе жарақаттанған
экссудат белогының ішінара қысқаруын тудырады және осы ұлпалардың сезімтал
жүйке ұштарының тітіркенуінен ... ... ... алып ... ... ... шектелуі, клетка мембранасының тығыздалуы
қабыну реакцияларын төмендетеді. Дубильді заттардың ... ... ... ... ... ... түрінде, асқазан-ішек ауруларында
іштей қабылдауға қолданылады. Дубильді заттар сонымен қатар алкалоидтармен,
гликозидтермен және ауыр металл тұздарымен тұнба ... ... ... ауыр металдармен немесе өсімдік ... ... ... ... кезінде уға қарсы зат (антидот) ретінде қолданылады. Дубильді
заттар антиоксидантты, қабынуға ... ... ... қарсы
залалсыздандыратын белсенділікке ие және ас ... ... ... ... ... ... құрамында дубильді заттар бар өсімдіктер табиғи бояулар
алуда, косметикалық және тағамдық өнеркәсіпте, әр ... ... ... дәм беру үшін және ... ... ... т.б.
шаруашылық қажеттіліктерге қолданылады [19].
1.2.3 Дубильді заттарды бөліп алу
Дубильді заттар сумен және сулы-спиртті қоспалармен оңай ... ... ... ... бөлудің негізгі жолы экстракциялау
болып табылады.
Өсімдік құрамында дубильді заттардың бар-жоқтығын анықтау үшін ... ... ... ... ауыр ... ... және
формальдегид ерітінділерімен тұнбаға түсіру; темір тұздарымен бояу.
Катехиндер ванилинмен және ... ... ... ... түс
береді.
Дубильді заттарды таза күйінде алу үшін ... ... ... ... ... ... ... әлсіз спиртпен, таза эфирмен немесе
спиртпен араласқан эфирмен, сірке ... ... т.б. ... ... ... дубильді заттарды аталған ерітінділер
көмегімен өңдеу арқылы ... ... сулы ... ... ... ... одан сірке қышқылды немесе ... ... ... ... араластыру арқылы дубильді затты бөліп алады немесе
сірке ... ... ... ... ... де ... күкіртсутекпен ажыратады. Соңғы тәсілі алынатын ... ... ... қанағаттанарлық нәтиже бермейді. Сулы ... ... ... үшін ... сірке қышқылды хининді, сірке қышқылды
мысты, ас тұзын, тұз қышқылын, т.б. қолданады. Тазарту үшін диализ ... ... ... МЕН ... ... ... заттар ретінде Қазақстан флорасының әртүрлі экологиялық
және географиялық жағдайдағы жабайы өсетін түрлерінен 2009 жылы ... ... ... ... заттардың жиынтықты экстракттары
қолданылды (2 кесте).
2 кесте
2009 жылы жиналған өсімдік шикізаттарының тізімі және олардың қысқаша
сипаттамасы
|Түрдің, ... ... ... ... ... |Дубильді ... ... ... орны |кезеңі |бөлігі ... ... №) | | | ... ... ... ... ... ... ... ... ... |облысы, Арыс | ... ... ... ... тау | | ... қоңыр|
|(Polygonaceae |бөктерлері | | ... ... ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... ... ... ... |
|arceuthoides |Қапшағай су қоймасы| | ... ... ... ... | | ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... | | | | ... ... ... ... ... ... ... |
|millefolium L. |облысы, | | ... ... ... | | ... қара ... |ауданы, Алтай | | ... зат, ... ... ... | ... ... |
| ... ... | | ... |
|Geranium |Шығыс Қазақстан ... ... ... |созылмалы, |
|pseudosibiricum |облысы, | | ... ... Mayer ... | | ... ... ... ... | | ... түсті, |
|Juss. тұқымдасы)|Тарбағатайы тауының| | ... ... ... ... баурайы | | ... ... ... әдістері
Аталған өсімдік түрлерінен дубильді заттарды бөліп алу Өсімдіктер
биологиясы және биотехнологиясы институтының ... ... ... ... Л.К. Мамоновтың жетекшілігімен жүргізілді.
Дубильді заттарды бөліп алу әдісінің ... ... ... ... (7 ... ... Дубильді заттарды бөліп алудың қысқаша сызбасы
Алынған дубильді заттардың биологиялық белсенділігі үрмебұршақ
қалемшелерінің тамырлануына ... ... және in vitro ... ... ... ... әдісі. Үрмебұршақтар (Краснозерная 2) топырақ салынған
жәшіктерде 22-240 С ... ... ... жарықтандырылған жағдайда
өсірілді. Өскіндері 11-13 см жеткенде (10 күннен кейін) олардың ... ... ... 0,5-1,0 см жоғарыда кесіліп алынды. Зерттелетін
заттардың биологиялық белсенділігін ... үшін ... ... бірінші жұбымен қалемшелер ... ... ... ... 6 ... ... Зерттелетін заттардың 100
мг/л, 10 мг/л, 3 мг/л концентрациясы қолданылды. Өңдеу ... ... ... таза суға салынды. 14 күннен кейін бақылау (6 сағат таза
суда ұсталған) және тәжірибелік өсімдіктерде тамыр ... болу ... [20, ... ... ... ... In vitro ... дубильді
заттардың биологиялық белсенділігін бағалау үшін ... (Daucus ... ... 4 ... және ... (Triticum aestivum L.) Отан сортынан
алынған каллус культураларының тест жүйелері құрылды.
Эксплант ретінде бидайдың ... ... ... мен ... ... ... сегменттері қолданылды. Олар
залалсыздандырушы агенттермен, яғни 70 % этил ... және 0,1 % ... ... ... дақылдау жалпы әдістер бойынша
жүргізілді [22]. ... ... үшін ... және Скуг (МС)
қоректік ортасы пайдаланылды (3 кесте).
3 ... және Скуг ... ... құрамы
|Қоректік орта |Мөлшері, мг/л |Қоректік орта компоненті|Мөлшері, мг/л |
|компоненті | | | ... |1650 |FeSO4. 7H2O |27,8 ... |1900 ... . 2H2O |37,3 ... х 2H2O |440 | | ... х 7H2O |370 ... (В1) |0,1 ... |170 ... (В6) |0,5 |
| | ... қышқылы (РР) |0,5 |
|H3BO3 |6,2 | | ... х 4H2O |22,3 ... |100 ... х 6H2O |0,025 ... |2,0 ... х 5H2O |0,025 ... |30 000 ... х 7H2O |8,6 | | ... х 2H2O |0,25 | | ... |0,83 | | ... 5,6-5,8 ... ... ... ... ... үшін ... және ... 2-4 мг/л концентрацияда 2,4-Д ауксині, ал сәбіз экспланттарын
отырғызу үшін 12 мг/л НСҚ және 1 мг/л 6-БАП ... ... ... қараңғы жағдайда 22-24о С температурада
өсірілді. ... ... түзу ... апта сайын бақыланды.
Тәжірибе қорытындылары келесі көрсеткіштер бойынша бағаланды: каллус түзу
жиілігі, каллус ... ... ... ... ... ... ... анықталды:
Кr=m-m0/m0,
мұндағы, m–соңғы салмақ, грамм; m0–бастапқы салмақ, грамм.
Каллус ұлпаның биомассасының жинақталуына дубильді ... ... үшін ... ... дубильді заттардың жиынтықты экстракттары
қосылды. Бақылау ретінде гормон қосылмаған және гормон қосылған МС қоректік
ортасы ... ... МС ... ... 0,01% (100 ... 0,001% ... 0,0001% (1 мг/л) ... қосылды. Бидай каллустарын зерттеуде
бақылау варианты ретінде 2 мг/л 2,4-Д ... ... МС ... ... ... ... ... және 12 мг/л НСҚ мен 1 мг/л 6-БАП
гормондары қосылған МС қоректік ортасы ... ... ЖӘНЕ ... ТАЛДАУ
3.1 Үрмебұршақтың (Краснозерная 2) тамырлануына арналған биотест
Әр түрлі өсімдіктерден бөлініп алынған ... ... ... биотест жүйесінде гормонтәрізді белсенділік бойынша
ерекшеленетіні анықталды. Rheum ... Janisch. және ... J. ... ... ... ... ... тежегіш әсер көрсетті, ал төмен 3 мг/л концентрацияда ынталандыратын
әсер танытты.
Tamarix arceuthoides экстрактында тамыр пайда болу ... ... ... және барлық варианттарда бақылау
деңгейінде болды.
Achillea millefolium L. ... 10 мг/л ... қосу ... үрмебұршақ қалемшелерінің 50 % -да тежеді, жоғары 100 мг/л ... 3 мг/л ... ... ... ... ... деңгейімен бірдей
болды.
Тамыр саны, тамыр аумағы, ұзындығы және ... ... ... ... ... пайда болуын анықтау зерттелген барлық дубильді
заттардың төменгі концентрациясы (3 мг/л) ... ... ... ... ынталандыратынын көрсетті (8 сурет).
1 – Rheum turkestanicum Janisch. өсімдігінің ... 2 – ... Bunge ... ... 3 – Achillea ... ... экстракты; 4 – Geranium pseudosibiricum J. өсімдігінің
экстракты; A – тамыр ... B – ... ... (см), C – тамыр аумағы (см),
D – тамырдың ... ... ... сурет. Дубильді заттар экстракттарының (3 мг/л) ... ... ... ... L. және Geranium ... J. ... алынған дубильді заттар төмен концентрацияда тамыр пайда ... ... ... ... әсер көрсетті.
3.2 In vitro жағдайында дубильді заттардың белсенділігін бағалау үшін
бидайдың және сәбіздің ұзақ мерзім пролиферацияланатын ... ... ... Отан ... пісіп жетілмеген ұрықтарын 4 мг/л 2,4-Д
қосылған МС ... ... ... олардың жоғары каллус түзу
қабілетіне ие ... ... Бұл ... ... ... ... ... Экспланттарды отырғызғаннан кейінгі үшінші күні
4 мг/л 2,4-Д қосылған индукциялаушы ортада каллустың түзілуі ... ... ... ... күні 70 ... ... күні барлық пісіп-
жетілмеген ұрықтарда каллус түзілді. Әрі қарай дақылдау процесінде ... ... ... ұлпасының ылғал салмағы 0,270 г, 60 күннен кейін 1,140
г құрады. Каллус ұлпасының ылғал салмағының ... бір ай ... 3,220 ... ... ... ... ... алу үшін массасы 40 мг
болатын инокулят 2 мг/л 2,4-Д қосылған МС ... ... ... ... ... ылғал салмағы 3 ай бойы анықталды (9 сурет).
9 сурет. Бидайдың каллус ұлпасының ылғал салмағының ұлғаю динамикасы (2
мг/л 2,4-Д ... МС ... ... ... ... каллус ұлпасының латенттік фазасының
жалғасатыны байқалады. Каллус биомассасының логарифмдік ұлғаюы пассаждаудан
кейін бір айда байқалады және 30 күн бойы ... ... ... айда ... стационарлық фазасы байқалады, бұл қоректік ортаның нәрінің
азаюымен байланысты.
Сәбіздің ... ... ... ... ... ұлпасының өсу
жылдамдығы бидай экспланттарымен салыстырғанда ... ... ... ... 50 %-ында каллустың түзілуі индукциялаушы ортаға
отырғызғаннан кейін оныншы күні ... ... ... сәбіздің
паренхимасын енгізгендегі ... ... ... ... ... ... ... кезінде сәбіз каллусының салмағы болды: 5-
ші күні орташа шамамен 0,220 г, 15-ші күні – 0,330 г, 25-ші күні – 0,570 ... күні – 0,640 г, 60-шы күні – 0,710 г ... (10 ... ... Сәбіздің каллус ұлпасының ылғал салмағының ұлғаю динамикасы
(12 мг/л НСҚ және 1 мг/л 6-БАП қосылған МС ... ... ... ... кейінгі алғашқы екі аптада
каллустың ылғал салмағының өзгерісі болмайтыны ... Әрі ... ... ... ... ... ... Осы период
аралығында биомассаның өсімі екі есе ұлғайды. Екінші ... ... ... ... орта ... 0,710 г болды. Одан әрі ... ... ... ... ... ... ... бұл
клеткалардың өлу фазасының басталуын көрсетеді.
Жасалған тәжірибелер сәбіздің және ... ұзақ ... ... ... өсу ... фазаларының ұзақтығын
анықтауға мүмкіндік берді. Алынған ... in vitro ... ... илік ... әсерін зерттеу үшін тест-жүйелер ретінде
пайдаланылды.
3.2.1 Бидай ... ... ... дубильді зат ... ... ... ... ... ... ... заттардың
әсерін анықтау үшін МС қоректік ортасына пирокатехиннің 0,01 % (100 ... 0,005 % сулы ... ... ... ... ... және 2 мг/л
2,4-Д ауксині қосылған МС қоректік ортасы болды.
Бидай каллустарының өсу ... ... ... ... ... каллустардың морфологиялық ... ... ... байқалды (11 сурет).
4 – бақылау, МС гормонсыз; 6 – бақылау, МС + 2 мг/л 2,4-Д; 7 – МС + ... ... 12 – МС + 2 мг/л 2,4 Д + 0,50 % ... ... ... ... ... өсу белсенділігіне пирокатехиннің
әсері
Бұл суреттен МС қоректік ортасына пирокатехин қосылған ... ... ... өзгергені, яғни қарайғаны ... ... ... қатар қосымша 2,4-Д гормонын қосу ... ... ... ... Яғни, пирокатехині бар МС ... ... ... ... ... бастады. Ақырында бидайдың
каллус ұлпаларының тіршілік қабілеті жоқ деп ... ... ... ... өсу процестеріне дубильді
заттардың әсерін зерттеудің келесі тәжірибелеріне бақылау ретінде ... ... ... ... ... ... ... және 0,01 % концентрацияда каллустың сипаттамаларына теріс
әсер ететіні анықталды.
3.2.2 ... ... ... ... заттардың жиынтықты
экстракттарының әсері
Rheum turkestanicum, Tamarix arceuthoides, Achillea millefolium,
Geranium pseudosibiricum ... ... ... ... заттардың
суда еритін экстракттарын қоректік ортаға енгізу бидайдың каллустық
ұлпасының ... және ... әсер ... анықталды.
Каллустарды өсірудің бірінші айында ... ... ... әсері қоректік ортаға 100 мг/л концентрацияда Tamarix
arceuthoides өсімдігінен алынған экстрактты (№2) 2,4-Д ... ... ... ... Бұл ... каллустың ылғал салмағының біршама
өскені (1,160) ... ... 2 мг/л 2,4-Д ... ... бақылау
вариантынан 1,7 есе және гормонсыз бақылау вариантынан 2,5 есе жоғарылады.
Сонымен қатар, аталған ... осы ... ... ... ... ... өсуін шектейтіні анықталды.
Rheum turkestanicum өсімдігінен алынған (№1) экстракттың да 100 мг/л
концентрацияда, гормонсыз тәжірибе варианттарында шектеуші әсері байқалды.
Тәжірибелік ... ... он ... ... төмендеуі
(10 мг/л) биомассаның жинақталуына экстракттің жағымсыз ... ... ал 2,4-Д мен ... қосылған жағдайда каллус массасының ұлғаюына
әсер етті (өсімі 0,25 г). № 2 экстракт дозасының 10 мг/л ... ... ... гормонсыз қосқан жағдайда да ынталандырды (12 сурет).
бақылау – МС+2 мг/л ... ... ... ... экстракттарының бидай каллусының биомассасының
өсіміне әсері (бір айдан кейін)
12-суреттен бақылау вариантында өсірудің ... ... ... ... және өсімі 0,4-тен жоғарыламайтынын көруге болады.
Әрі қарай өсіру барысында екінші ... ... ... тежегіш
әсері байқалған жоқ. Каллустардың ылғал салмағы ортаға енгізген экстрактқа
және оның ... ... ... ... ... Achillea ... және Geranium
pseudosibiricum өсімдіктерінен бөлініп алынған (№3 және №4) экстракттары
ынталандырушы әсер ... ... ... біршама өсімі Achillea
millefolium өсімдігінен алынған №3 ... ... ... ... варианттарда байқалды.
Geranium pseudosibiricum өсімдігінен алынған №4 экстракт қосылған
варианттарда каллустың максималды өсімі экстракты 10 мг/л ... ... 2,4-Д ... қосқан жағдайда байқалды. Каллустарды өсіргеннен
кейін екі айда каллус биомассасы бастапқы салмағынан 4 есе ... ... ... ... осы ... №4 ... ... қосқан
тәжірибелерде байқалды (13 сурет).
Бақылау – МС+2 мг/л 2,4-Д; 1 - Rheum ... ... 2 – Tamarix ... ... ... 3 - ... өсімдігінің экстракты; 4 - Geranium ... ... ... ... ... экстракттарының бидай каллусының
биомассасының өсіміне әсері (екі айдан кейін)
Каллустарды өсірудің екінші ... Rheum ... ... және Tamarix ... ... экстракттарының
ынталандырушы әсері мен осы ... ... ... ... ... енгізу тек биомассаның жинақталуына ғана әсер еткен жоқ,
сонымен қатар каллус культурасында тамыр ... ... де ... ... ... гормонсыз бақылау вариантында да байқалды. 2,4-Д
гормонын қосу тек ... ... ... ... зерттелген
экстракттардың барлығында, бірақ әр түрлі уақыт аралығында байқалды. 10
мг/л ... Achillea ... ... ... №3 ... ... өсімдігінен алынған №4 экстаракттар қосылған
варианттарда өсірудің екінші айында ... ... ... Rheum ... алынған №1 және Tamarix arceuthoides өсімдігінен алынған №2
экстракттардың 10 мг/л ... ... және ... ... пайда болуы кеш байқалды.
Алынған нәтижелер Rheum turkestanicum, Tamarix arceuthoides, ... Geranium ... ... ... ... ... жиынтықты экстракттарының in vitro жағдайында бидайдың
каллус ұлпасының өсуін реттегіш және ризогендік белсенділік ... (14 ... ... 10 мг/л ... Achillea ... өсімдігінің
экстракты қосылған МС ортасындағы бидайдың каллус культурасының ризогенез
процесі
In vitro жағдайында жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік
берді.
Бидайдың каллус ұлпасының биомассасының ... 10 ... Achillea ... және Geranium ... ... ... ... заттар ынталандырушы әсер көрсетті.
Rheum turkestanicum және Tamarix arceuthoides өсімдіктерінен алынған
танниндердің ... ... ... ... ... ... өсуін
тежейді.
3.2.3 Сәбіздің каллус культурасына дубильді заттардың жиынтықты
экстракттарының әсері
Алдыңғы ... ... ... ... ... 100 мг/л ... ... каллусының дамуына теріс әсер
көрсететіні белгілі, яғни, каллус қарайып, некрозға ұшырады. ... МС ... ... ... дубильді заттардың концентрациясы
10 мг/л және 1 мг/л ... ... ... ... ... ... каллус ұлпасының өсуіне және оның морфологиялық
сипаттамаларына әсер етті (15 ... ... ... ... ... каллус ұлпасының өсуіне әсері
Дубильді заттар концентрациясының 1 мг/л дейін төмендеуі олардың теріс
әсерін ... ... ... ... ... ... каллустың морфологиясына, түсіне оң әсер етеді. Каллустардың түсі
ақшылдау және биомассасы да салыстырмалы түрде үлкен (16 сурет).
Бақылау – МС ... ... – МС + 12 мг/л НСҚ және 1 мг/л ... - Rheum ... ... ... 2 – Tamarix ... экстракты; 3 - Achillea millefolium өсімдігінің экстракты; 4
- Geranium pseudosibiricum ... ... ... ... ... ... сәбіздің каллус ұлпасының
өсуіне әсері
16-суретте көрсетілген мәліметтер бойынша, қоректік ... ... ... қосу олардың барлығы тәжірибе жүзінде сәбіз каллус
ұлпасының жинақталуына ... ... ... ... ... Гормонсыз бақылау варианты мен НСҚ және 6-БАП
гормондары қосылған бақылау ... ... ... айырмашылықтары
анықталмағанын ескеру қажет. Каллустың ... ... 0,8 және ... ... ... экстракты ең тиімді әсер көрсетті.
Бұл варианттарда каллус салмағының сенімділік өсімі 6,05-тен 26,16-ға дейін
өзгерді. Бұл жағдайда ... ... ... қосу ... ... есе ... тиімді әсерінің төмен деңгейі Achillea ... ... ... ... ... ... ... 8-ді
құрады және 10 мг/л концентрацияда ... пен НСҚ, 6-БАП ... ... ... өсіру барысында Rheum ... және ... ... ... тиімді әсері және ... мен ... ... ... ... ... ... каллус культурасымен жүргізілген зерттеулер даражарнақты
өсімдік – бидайдың in vitro ... ... ... ... ... ... биологиялық белсенділігін растайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Алынған нәтижелер бойынша төмендегідей қорытынды жасауға болады:
▪ Үрмебұршақ қалемшелерінің тамырлануына Achillea millefolium L. ... ... J. ... ... ... дубильді
заттардың төмен концентрациясы (3 мг/л) ынталандыратын әсер ... ... және ... ... ... ... заттардың жиынтықты
экстракттары өсу процестерін реттейтін белсенділік көрсетті. Каллус
ұлпаларының биомассасының жинақталуына Achillea ... ... ... ... ... дубильді заттар 1-10
мг/л концентрацияда оң әсер етті.
▪ Экстракттардың жоғары 10 мг/л және 100 мг/л ... ... ... ... ұлпасына жоғары токсикалық әсер көрсетті.
▪ Tamarix arceuthoides ... ... ... жиынтықты
экстракттары бастапқы периодта каллустардың өсуіне ынталандырушы әсер
көрсетсе, әрі қарай өсіру кезінде каллустың ылғал салмағының ... ... ... ... қосу ... биомассасының жинақталуын
күшейтті.
▪ Дубильді заттар экстракттарының 10 мг/л концентрациясы бидай ... ... ... ... ... ... Cseke L.J., Kirakosyan A., Kaufman P.B., Warber S.L., Duke J.A.,
Brielmann H.L. Natural products from plants. – Boca Raton, ... York: – 2006. – 611 ... ... М.К. ... ... ... – Алматы: –
1999. – 160 с.
3. Сафонов Н.Н. ... ... ... ... – М. – 2000. – ... ... Н.С., Кулов Н.Н., и др. Химическая энциклопедия. — М.: Научное
издательство ... ... ... – 1995. – Т. 4. ... Гудвин Т., Мерсер Э. Введение в биохимию растений. – ... – Т. ... – С. ... Loreto F., Delfine S. Emission of isoprene from ... globurus leaves // Plant Physiol. – 2000. – V. 123. – ... Cantrell C.L., Schrader K.K., Mamonov L.K., Sitpaeva G.T., Kustova
T.S., Dunber C., Wedge D.E. ... and ... of ... ... ... from Haplophyllum sieversii // Journ.
Agricultural and Food Chemistry. – Vol. 53, N 20. – 2005. – P. ... ... Д.А. ...... / Д.А. ... И.А. ... Яковлев. – М.: Медицина. – 2002. – 656 с.
9. Соколов С.Я. ... и ... – / С.Я. ... – М.: ... ... – 2000. – 976 ... Ronsted N., Gobel E., Franzyk H., Chemotaxonomy of Platago. Iridoid
and caffeoyl phenyenhanoid ... ... V. ... Telez M.R., Kobaisy M., ... ... N. ... antialgal and antiinsect activity of components from
selected plants of Kazakhstan and Greece. National Meeting.-2004.- ... Okuda T., Yoshida T., Hatano T. ... and ... activity of
tannins in medicinal plants / In Economics and ... ... – Vol 5. – London. – 1991. – ... Mamonov L.K., Kobaisi M., Tellez M.R., Schrader K.K., Wedge ... G., ... N.G., Mukanova G.S. ... antialgal and
antifungal activity of ... from selected plants ... – American Chemical Society. – 2006. – Ch. 11. – P. ... Buchman B.B., Gruissem W., Jones R.L. – ... and ... of plants. – Rochville. – Maryland. – 2000. – 1367 p.
15. Н.С. Зефиров. Таннин. http://ru.wikipedia.org/wiki/
16. Mamonov L.K., Cantrell Ch.L., ... N.A., Kustova T.S., ... and Schrader K.K. ... ... of ... from Inula helenium and ... ... – ARKIVOC.-
2007.-N 1.- P.65-67
17. Мамонов Л.К., Мурсалиева В.К., Васильев Ю.И., Нам С.В. ... и ... ... биоразнообразия танидоносных
растений Казахстана // Сб. тр. междунар. ... ... и ... ... природы и общества». – Алматы. – 12-
13 мая. – ... ... – 2009. – Ч.1. – С. ... Кьосев П.А. Полный справочник лекарственных растений. – М. – 2000. –
992 с
19. Носов А.М. ... ... / А.М. ... – М.: ... ...
2001. – 348 с.
20. Мамонова Л.К., Музычкина Р.А. Введение в фитохимические исследования и
выявление биологической активности веществ растений. ... ... ... – 2008. – 216 с.
21. Мамонов Л.К. Введение в ... ... и ... ... веществ растений.-Алматы.-2008. –С. 70-113
22. Ережепов Ә.Е., Мухамбетжанов С.К., Уәлиханова Г.Ж. «Өсімдік ұлпаларын
өсіру және ... ... ... ... Оқу ... ... ... атындағы ОҚМУ. – 2009. – 30-33б.
-----------------------
жанама қосындылар
дубильді заттардың жиынтықты экстракттары
құрғақ
экстракт
сулы ... ... ... ... ... ерітінді
этил спиртімен экстракция
тұнба
дихлорметанмен CH2Cl2 экстракция (1:5; 24 сағат, араластыру )
Өсімдік шикізаты (100-200 г)

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары"14 бет
"Ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары."4 бет
"шалғын өсімдіктердің сапасын бағалау"4 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
«Көлік шинасының резина үгіндісінің мұнай битумының сипаттамаларына әсерін зерттеу»26 бет
«Ферменттерді бөліп алу ферменттер әсерінің кинетикасы»5 бет
«ФФПС» - сериалы суда еритін полимерді цемент шикізат шламының сұйылтуға әсерін анықтау36 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь