Қазақстан Республикасындағы зейнетақы жүйесі

КІРІСПЕ
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЗЕЙНЕТАҚЫ ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Зейнетақы түсінігі және олардың түрлері
1.2 Қазіргі зейнетақымен қамсыздандыру жүйесі реформасының ерешеліктері
1.3 Жинақтаушы Зейнетақы Қорларының мақсаттары мен міндеттері
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖИНАҚТАУШЫ ЗЕЙНЕТАҚЫ ҚОРЛАРЫНЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ . ЭКОНОМИКАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ДАМУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ТАЛДАУ
2.1 Зейнетақымен қaмсыздандыру жүйесінің қазіргі жағдайы
2.2 Жинақтаушы Зейнетақы Қорларының қаржылық . экономикалық көрсеткіштері
2.3 Зейнетақы жүйесінің инвестициялық жүйесін жаңғырту тетіктері мен басымдықтары
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЗЕЙНЕТАҚЫ ЖҮЙЕСІНІҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ДАМУЫ ЖӘНЕ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Мемлекеттік зейнетақы саясатының даму бағыттары
3.2 Зейнетақы жүйелерінде реформа жүргізудің шетелдік тәжірибиесі
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі. Бүгінгі таңда өркениетті даму жолына түскен Қазақстан Республикасы қоғамның барлық саласында аса маңызды реформаларды жүзеге асыруда. Бұл реформалардың ішіндегі ең күрделісі әрі өте байыптылықты қажет ететін бағыты әлеуметтік саладағы реформалар болып табылады. Өйткені, біріншіден, әлеуметтік - экономикалық мәселе адамдардың өмірі мен тұрмыс-тіршілігіне тікелей қатысты болғандықтан үнемі күн тәртібінде тұрады; екіншіден, мемлекеттің зейнетақы жүйесі әрқашан халықтың назарында болып, оның талқысы мен сынына түсіп отырады. Сондықтан да зейнетақы жүйесі халықты қамтамасыз етуде маңызы зор фактор ретінде қарастырылады.
Қазiргi кезде, Қазақстанның зейнетақы жүйесiнiң реформасы басталғалы бес – сегiз жыл өткеннен соң оны жүзеге асты деуге болады. Жинақтаушы зейнетақы қорларының бұдан әрi дамуы кезеңiнде жинақтаушы зейнетақы жүйесiнiң бәсекелiк қабiлеттiлiгiн және ең басты оның институттарының қаржылық орнықтылығы мәселелерiн қамтитын жаңа айналымын зерттеудi және шешiмiн табуды қажет ететiн мәселелері туындайды. Республикамыздың “Қазақстан – 2030” бағдарламасында барлық Қазақстандықтардың әл – ауқатын, қауiпсiздiгін жақсарту, гүлдену, даму стратегиясында Президентiмiз Н.Ә.Назарбаев атап өткендей, елiмiздiң дамуының басты бағыттарының бiрi тұрғындардың материалдық және әлеуметтiк әл – ауқаты болып табылады.
Тұрғындарды зейнетақымен қамтамасыз етудiң деңгейi мен сапасы – елiмiздiң азаматтарының әлеуметтiк және экономикалық жағдайының маңызды құрамдас бөлiгi. Жинақтаушы Зейнетақы Қорларының тұрақты түрде дамуы Қазақстан Республикасының экономикалық дамуын жылдамдатуға ықпал етедi.
Республиканың әлеуметтiк – экономикалық жүйесiнде неғұрлым қарқынды дамушылардың бiрi зейнетақы жүйесi болып табылады. Сонымен қатар, әрекет етушi жинақтаушы зейнетақы жүйесiнде зерттеулер жүргiзу, оның тереңдеуi, нарықтық экономикалық жағдайындағы Қазақстан экономикасына бейiмделуi және оған әрекет етудiң қысқа мерзiм iшiнде пайда болған пiкiрталастағы және шешiлмеген көптеген мәселелер мен сұрақтардың бар екендiгi жөнiнде белгiлi бiр тұжырымдар жасауға мүмкiндiк бередi.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесiн енгiзу процесiнде қазақстандық жинақтаушы зейнетақы қорларының бiрте-бiрте эволюциялануының белгiлi бiр заңдылықтары қалыптастырылды, жинақтаушы зейнетақы жүйесiнiң қаржылық менеджментiнiң ерекшелiктерi қалыптастырылуда және Қазақстандық жинақтаушы зейнетақы жүйесiнiң жетiлуi жинақтаушы зейнетақы қорларының өзара бәсекелестiгiнiң күшеюiмен қатар жүруде.
Дипломдық жұмыстың мақсаты - зейнетақы жүйесінің теориялық аспектiлерiн зерттеу және осының негiзiнде Қазақстан Республикасындағы жинақтаушы зейнетақы қорларының, қызметі мен оның дамуының жалпы жүйесiн жетiлдiру бойынша жаңа стратегиялық ұсыныстарды әзiрлеу болып табылады.
1 Зейнетақы жүйесін жаңғырту тетіктері мен бағыттары. // Қазақстан Жоғары Мектебі, 2006 - №4 – 16 б;
2 Жұмағұлов Ғ.Б, Ахметов А, Ахметова Г. //Әлеуметтік қамсыздандыру құқығы// оқу құралы Алматы 2005 97 -102 бб;
3 К.М Тулепбаев//Новая модель пенсионного обеспечения население Казахстана: теория, методологии и механизмы реализации// Автореферат Алматы 2007ж – 23б;
4 «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Заң 1997 жылғы 20маусымдағы №136-1- 4б;
5 Асилова А.С. Қазақстан Республикасындағы жинақтаушы зейнетақы жүйесінің проблемалары мен даму бағыттары / А. С. Асилова // Развитие экономической мысли в Казахстане: Материалы международной научно-практической конференции, 19-20 октября 2006 г. / КазЭУ им. Т. Рыскулова . - Алматы : Экономика, 2006. 119-125 бб.
6 А.Темен//Еңбек нарығының болашағы және зейнетақы//Президент және Халық 29 ақпан 2008 ж – 46 -53 бет;
7 Жинақтаушы зейнетақы қорларынан жинақталған зейнетақы қаражатын аудару ережесін бекіту туралы : 2008 жылғы 29 желтоқсандағы № 240 // Заң газеті . - 2009.- 17 ақпан;
8 С.Н Әбиева// Қазақстан Республикасындағы жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық әс-әрекеттерінің қазіргі жағдайына талдау// КазЭУ хабаршысы 2006 №4 – 26 -29 бб;
9 Абиева С.Н. Экономиканың реформалануының жаңа жағдайындағы жинақтаушы зейнетақы қорының даму тенденциялары / С.Н. Абиева ; С. Н. Абилов // Аль-Пари. - 2006. - № 3-4. - 80-84бет;
10 Жинақтаушы зейнетақы қорларының комиссиялық сыйақы алу ережесі : 2009 жылғы 5 ақпан №107 қаулысымен бекітілген // Егемен Қазақстан . - 2009.- 14 наурыз – 8 бет;
11 А.Айтуған//Жинақтаушы зейнетақы қорының меншік капиталына келетін табысты үлестіру//Қаржы-қаражат 2007 №2 44-48 бет
12 Постоновление Правительства РК «Об утверждении правил исчисления, удержания и перечисления обязательных пенсионных взносов в накопительные пенсионные фонды» 12бет;
13 Бельгибаева//Анализ современного состояния пенсионного обеспечения в РК//Труд в Казахстане 2004 №4, 7бет;
14 2008 жылғы 1 қаңтардан бастап Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтан зейнетақы төлемдерінің мөлшерін артыру туралы//Егемен Қазақстан-2008-5 қаңта, 9 бет;
15 2007 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша 2007 жылғы ІІІ тоқсанындағы зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын жинақтаушы зейнетақы қорлары мен ұйымдардың агрегирлендірілген есебі // Егемен Қазақстан . - 2007.-23 қараша 7 бет;
16 2008 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша 2008 жылғы І тоқсандағы зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын жинақтаушы зейнетақы қорлары мен ұйымдардың агрегирлендірілген есебі // Егемен Қазақстан . - 2008-16 мамыр;
17 «Қазақстан Республикасында әлеуметтік реформаларды одан ары тереңдетудің 2005-2007 жылдарға арналған бағдарламасын бекіту туралы» ҚР Үкіметінің 2004 жылғы 30 қарашадағы №1241 қаулысы, 25 бет;
18 Мергенбаева А.Т. Зейнетақы жүйесін жетілдірудің экономикалық тетіктері : 08.00.05- Э.ғ.к. ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған дисс. авторефераты / А. Т. Мергенбаева. - Түркістан, 2009. - 25 б.
19 Г.Батайқызы//Қазақстан Республикасының жинақтаушы зейнетақы жүйесінің жетістіктері мен проблемалары//Рынок ценных бумаг 2000 №12.
20 2007 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша 2007 жылғы ІІІ тоқсанындағы зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын жинақтаушы зейнетақы қорлары мен ұйымдардың агрегирлендірілген есебі // Егемен Қазақстан . - 2007.-23 қараша, 17 -22 бет;
21 Жинақтаушы зейнетақы қорлары үшін тәуекелдіктерді басқару жүйелеріне қойылатын талаптарды белгілеу туралы//Егемен Қазақстан 2007- 13шілде.
22 2009 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша 2009 жылғы 1 тоқсандағы зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын жинақтаушы зейнетақы қорлары мен ұйымдардың агрегирлендірілген есебі, Қорлар мен ұйымдар туралы жалпы ақпарат, қордың инвестицияланған зейнетақы активтерінің үлесі // Егемен Қазақстан . - 2009.- 16 мамыр;
23 К.Тулепав, Б.Еспенбетова//Инвестиции в человеческий капитал и механизмы их реализации// Труд в Казахстане 2005 №2;
24 А.А Айтуған// Жинақтаушы зейнетақы қорларының қаржылық менеджменті: шетелдік тәжірибені қолдану мүмкіндігі// КазЭУ хабаршысы 2004 №4 216-221 бет.
25 Веб – сайттар:
www.halykfund.kz;
www.halykbank.kz
26 Зейнетақы жинақтау қорына міндетті зейнеткерлік жарналар бойынша түсімдер және алынатын алым//Статистикалық бюллетень 2004 №7;
27 Қазақстан Республикасы қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агентігінің мәліметтері веб сайты:www.afn.kz
28 Тойшибек М.Б. Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің проблемалары және оларды шешу жолдары / М. Б. Тойшибек // ІІІ Рыскуловские чтения "Бизнес, наука, образование: грани сотрудничества": Материалы научно-практической конференции, 19-23 мая 2008 г. / КазЭУ им. Т. Рыскулова. - Алматы : ТОО "Эверо", 2008. - Ч. 4. - С. 206-214
29 Асилова А.С. Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен даму тенденциялары / А. С. Асилова, А. Т. Тоқсанбаева // Влияние процессов глобализации на развитие национальной экономики: материалы научной конференции магистрантов и студентов, 7-8 мая 2007 г. . - Алматы, 2007. 257-259 бет;
30 К.Тулепав, Б.Еспенбетова// Теоретические основы диверсификации инвестиций активов накопительной пенсионной системы//Банки Казахстана 2007 №12 34-39 бет;
31 Б.Қарабеков// Үш деңгейлі зейнетақы жүйесі//Қаржы- қаражат1997 №3 17 бет;
32 А.Айтуған// Зейнетақы жинақтау қорларындағы тәуекелдіктерді басқару жүйесінің қызметіне рейтингтік баға беру// Қаржы-қаражат 2006 №10 117 – 119 бет;
33 «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан («Қазақстан-2030» стратегиясы Қазақстан дамуының жаңа кезеңінде)» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2007 жылғы 28-ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауы
34 Статистический ежегодник 2007, 2008, 2009 жж.
35 ЗТМО – ның жылдық есебі 2009 жыл. www.gffs. сайты.
36 Интернет көзі: www. kazref.kz.
37 Зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінің шетелдік тәжірибесінің теориялық негіздері./«Қазақстанда экономикалық ой-сананың дамуы» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция, Т.Рысқұлов атын. ҚазЭУ Алматы. 2006.-1 б.п.
38 Г.Ж. Жолдасбекова//Зейнетақы жүйелерінде реформа жүргізудің шетелдік тәжірибиесі// КазЭУ хабаршысы 2003 №1
39 ҚР үшін шетелдік зейнетақы жүйелерінің қалыптасу тәжірибелерін қолдану ерекшеліктері./ «ҚР экономикасының қаржы тетігін дамытуды жетілдіру-бәсекелестілікке қабілеттіліктің айғағы» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция, ХҚТУ, 2007.-0,23 б.п.
40 Зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінің шетелдік тәжірибесінің теориялық негіздері./«Қазақстанда экономикалық ой-сананың дамуы» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция, Т.Рысқұлов атын. ҚазЭУ Алматы. 2006.-1 б.п;
41 Исахова П.Б. Қазақстан Республикасында халықты әлеуметтік қорғау жүйесін қаржымен қамтамасыз ету : 08.00.10- э.ғ.д. ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған дисс. авторефераты / П. Б. Исахова. - Алматы, 2008. – 16 – 19 бет;
        
        КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі. Бүгінгі таңда өркениетті даму
жолына түскен ... ... ... ... саласында аса маңызды
реформаларды жүзеге асыруда. Бұл реформалардың ішіндегі ең күрделісі әрі
өте байыптылықты қажет ететін ... ... ... ... ... ... біріншіден, әлеуметтік - экономикалық мәселе адамдардың
өмірі мен ... ... ... ... ... күн
тәртібінде тұрады; екіншіден, мемлекеттің зейнетақы ... ... ... ... оның ... мен ... түсіп отырады. Сондықтан
да зейнетақы жүйесі халықты қамтамасыз ... ... зор ... ... ... ... зейнетақы жүйесiнiң реформасы басталғалы
бес – сегiз жыл өткеннен соң оны жүзеге асты ... ... ... ... ... әрi ... ... жинақтаушы зейнетақы
жүйесiнiң бәсекелiк қабiлеттiлiгiн және ең басты оның ... ... ... ... жаңа ... ... және
шешiмiн табуды қажет ететiн мәселелері туындайды. ... – 2030” ... ... ... әл – ... жақсарту, гүлдену, даму стратегиясында Президентiмiз
Н.Ә.Назарбаев атап ... ... ... ... бағыттарының бiрi
тұрғындардың материалдық және әлеуметтiк әл – ... ... ... ... ... етудiң деңгейi мен сапасы –
елiмiздiң азаматтарының әлеуметтiк және экономикалық ... ... ... ... ... ... тұрақты түрде дамуы
Қазақстан Республикасының экономикалық ... ... ... ... ...... жүйесiнде неғұрлым қарқынды
дамушылардың бiрi зейнетақы жүйесi болып табылады. Сонымен қатар, әрекет
етушi жинақтаушы зейнетақы ... ... ... оның ... ... жағдайындағы Қазақстан экономикасына бейiмделуi және
оған әрекет етудiң қысқа мерзiм ... ... ... ... және
шешiлмеген көптеген мәселелер мен сұрақтардың бар екендiгi жөнiнде ... ... ... ... бередi.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесiн енгiзу процесiнде қазақстандық жинақтаушы
зейнетақы қорларының бiрте-бiрте эволюциялануының ... бiр ... ... зейнетақы жүйесiнiң қаржылық менеджментiнiң
ерекшелiктерi қалыптастырылуда және Қазақстандық ... ... ... ... зейнетақы қорларының өзара бәсекелестiгiнiң
күшеюiмен қатар жүруде.
Дипломдық жұмыстың ... - ... ... ... ... және ... негiзiнде Қазақстан Республикасындағы жинақтаушы
зейнетақы қорларының, қызметі мен оның дамуының жалпы жүйесiн ... жаңа ... ... ... ... ... мақсатқа жету үшін мынандай міндеттерді шешу көзделіп отыр:
- әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... зейнетақы жүйесінің әлеуметтік – экономикалық институттар ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мемлекет құру жағдайында мемлекеттің зейнетақы реформасы
үлгілеріне талдау жасау;
- зейнетақы жүйесінің ...... ... сараптау және осы
реформаны жүзеге асыруда заңнамалардың атқаратын қызметін ашып көрсету;
- қазіргі кезеңдегі Қазақстан ... ... ... ... ... және олардың шешілу жолдары мен негізгі
бағыттарын айқындау;
- нарықтық ... ... ... ... ... ету ... оны Қазақстанның ерекшелiктерiне
байланысты ... ... ... бiрыңғай зейнетақы жүйесінен жинақтаушы түріне өтудi анықтаушы
факторларды ... ... ... ... ... ... ... және олардың инвестициялық мүмкiндiктерiн
күшейтуге байланысты сұрақтарды қарастыру;
- Қазақстандағы ... ... ету ... дамыту ерекшелiктерiн
ашып көрсету;
- мемлекеттің зейнетақы жүйесінің жетілдіруінің басым бағыттары ... және ... мәні бар ... мен ... ... ... ... объектісі: Қазақстан Республикасының
зейнетақы ... ... ... және оны ... асырудағы әлеуметтік
институт ретіндегі мемлекеттің атқарып отырған қызметі болып табылады.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... жүйесінің
қалыптасу және жүзеге асырылу ... ... - ... мен ... ... әлеуметтік саясат үрдісіндегі іс-
әрекеттері мен өзара байланысы.
Дипломдық ... ... ... ... ... негізгі
бөлімнен, қорытынды мен әдебиеттер тізімінен тұрады.
Кіріспеде тақырыптың өзектілігі, мақсаты мен міндеттері қарастырылған.
Негізгі бөлімде: “Қазақстан Республикасындағы зейнетақы ... ... мен ... ... ... ... қорларының
қаржылық – экономикалық көрсеткіштерін және даму ... ... ... Республикасындағы зейнетақы жүйесінің стратегиялық дамуы
және тұрақтылығын ... ... ... Қорытындыда дипломдық
жұмыстың нәтижесінде зейнетақы ... ... ... мен ... ... ... туындаған қорытындылар мен ұсыныстар беріліп,
зерттеу мәселесінің болашағы көрсетіледі.
1. ... ... ... ... ... ... түсінігі және олардың түрлері
Әр адам өмір ағымында әр түрлі қауіпті жағдайларға тап болуы мүмкін. ... ... әсер ... ... өмір сүру көзі ... ... ... Осы жағдайларға: кәрілік, ауру, мүгедектік, асыраушысынан
айырылу және т.б. ... ... ... сол ... ... ... қажеттілігі туындайды.
Республикада соңғы жылдары жүзеге асырылып келе ... ... ... ... оның ішінде, зейнетақы реформасына қатысты
сұрақтар Баймуратов У.Б., Кенжегузин М.Б., Қошанов А.К, ... ... Н.К., ... А.Б., ... К.К., ... В.Д.,
Есентугелов А.Е., Тимошенко Л.С., Шалгимбаева Г.Н., Карагусова Г.К., ... ... С.Х., К.М. ... А.Х. ... және т.б. ... ... ... зейнетақы реформасы Чили мемлекетінің зейнетақы жүйесі
негізіне алынды. Бірақ біздің зейнетақы ... ... ... түп ... ... Өйткені ол ынтымақтастық жүйеден жинақтаушы жүйеге ұзақ өту
кезеңімен сипатталды.
Зейнетақы реформасы қаржы нарығында жаңа мүшелерді алып ... ... ... зейнетақы қорлары;
2. зейнетақы активтерін ивестициялық басқаруды жүзеге асырушы ұйымдар;
3. кастодиан-банктер.
Қазақсатан ... ... ... жүйесі нәтижелері оңды
болып, динамикалық өсу қарқыны мен тұрақтылығын көрсетті.
Қазақстан Республикасының «Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... – бұл азаматтарды әлеуметтік қамсыздандырудың бір түрі және
Орталықтан, ... ... ... төленетін зейнетақы
төлемдерінің жиынтығы болып табылады.
Дүниежүзінде негізінен ... ... екі түрі ... ... ... жүйесі;
- жинақтаушы жүйесі.
Ытымақтастық принципке негізделген ... ... ... өз ... ... ... ... жұмысшылар есебінен алады.
Осы кездегі ауыртпалықтың бәрі ... ... - ... ... ... ... бөлу ставкалары жоғары болады. Сондай – ақ, жалпы
халық саны ішінен зейнеткерлер ... ... ... ... ... ... тез өседі. Бұл жүйе өте шығынды болып саналады.
Ал ... ... ... яғни ... ... ... ... өз жалақысынан міндетті зейнетақы жарнасын аударғанынан
қалыптасады. Ал кейін зейнетақы ... ... және ... ... зейнетақы корларынан әр кімнің жеке зейнетақы шотынан төленеді.
Сондықтан зейнетақының мөлшеріне ... жай- ... ... адам
жұмыспен қамтылып, қаншасы жұмыссыз жүргені әсер етпейді. Салымшылар
міндетті зейнетақы жарналарынан ... ... ... зейнетақы жарналарын
төлей алады, олардың мөлшері шектелінбейді, жарналар бір рет немесе бірнеше
рет төленуі мүмкін. Жинақтаушы ... ... ... ... жоқ ... тәукелді болды.
2005 жылдың маусым айынан бастап Қазақстанның заңнамасы ... ... ... ... ... ... ... және
жинақтаушы болып бөлінеді (1-ші суретке сәйкес).
Дерек ... ... ... жаңғырту тетіктері мен бағыттары. ... ... ... ... - ... зейнетақылардың түрлері
1-ші суретке сәйкес Зейнетақымен қамсыздандырудың бірінші деңгейі еңбек
зейнетақының базалық бөлігі ... ... ... ... ол барлық азаматтарға зейнет жасына ... ... ... 1 ... ... базалық зейнетақы мемлекеттік бюджет қаражаты
есебінен тағайындалады.
Дерек көзі: Зейнетақы жүйесін жаңғырту тетіктері мен ... ... ... ... ... ... - Базалық зейнетақының сызбасы
2-ші суретке сәйкес Зейнетақымен қамсыздандырудың екінші деңгейі ... ... Бұл ... мәні ... өзінің ақшасы мен
жеке жинақтарын ... ал ... ... ... ... ... және салық төлеп
жүрген жұмысшылардың ақшасын алады. Қазіргі ... ... ... «ҚР ... ... ... ҚР ... реформаға дейінгі
зейнетақы жүйесінде жүзеге асырылған ... ... ... яғни олар ... ... ... ... қазіргі зейнеткерлерге зейнетақы еңбек стажының ұзықтығы
мен жалақының мөлшерін есепке ала отырып ... және ... ... ... тыс ... ... ... төлемдер беріледі. 1998 жылдың 1 қаңтарына дейін 6 айдан ... ... ... бар жеке ... ... стажына пара – пар зейнетақыны
ынтымақтастық жүйеден алады, сонымен ... ... ... ... ... ... да алады. Бұл зейнетақының ... оның ... ... оны қаржыландыру бойынша бірдей міндеттемелері
бар және тиісінше ... ... ... мен ... ... құқықтарға ие. Қандай да бір жеңілдіктер бұл жүйеде жоқ.
Қазіргі уақытта республикада ынтымақтастық жүйе ... ... ... 63 жас, ... жас) және ... ... еңбек стажы бар
(ерлерге 25 жылдан кем емес және әйелдер 20 ... кем ... ... Бұл ... ... Мемлекеттік зейнетақы төлеу ... және ... ... ... күндеде жинақтаушы зейнетақы
қорларына аударымдар аудармайды[2].
Дерек көзі: К.М Тулепбаев//Новая модель пенсионного обеспечения население
Казахстана: ... ... и ... ... ... ... ... сурет - Қазіргі зейнеткерлерді ынтымақтастық-бөлу зейнетақымен
қамсыздандырудың сызбасы
3 – ші суретке ... ... ... ... ... асып келе ... ... деңгейі – ынтымақтастық бөлу зейнетақы
жүйесі болып табылады. Біздің көзқарасымыз ... ... ... нақты секторындағы шаруашылық салаларын және
зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қаржы
құралдарын нақты ... ... ... құралдар негізінде ... ... ... ... ... емес ... банк құралдары, ипотекалық міндеттемелер, депозиттер.
Зейнетақы активтерін өнеркәсіп ... ... ... жұмсаған орынды деп есептейміз, атап ... ... ... ... ... ... меншіктің барлық
формасындағы өндірістік кәсіпорындардың ... ... ... ... ... қызмет ... ... ... ... ... және ... ... ақтаушы бағдарламаларды қаржыландыру (медициналық
қызмет ... ... ... қоры және ... ... ... бірте-бірте дамып және жаңа кәсіби топтар
мен азаматтарды қосу есебінен қамту саласының кеңейуі ... ... ... ... бар [3].
Жинақтаушы зейнетақы қорларының Қазақстанның зейнетақы жүйесіндегі рөлі
келесі құжаттармен белгіленеді: № 819 1997 ж. 12 мамырдағы ҚР ... ... ... Республикасындағы зейнетақымен
қамыздандыру жүйесін реформалау тұжырымдамасы», 1997 ж. ... ... ... ... ... сонымен
қатар көптеген заңды құықтық актілерде көп.
Мемлекеттік емес зейнетақымен қамсыздандырудың орталық звеносы ... ... ... ... табылады.
ЖЗҚ – салымшылармен жұмысты ұйымдастыратын, зейнетақы шартын жасасатын,
зейнетақы жарналарын жинайтын, жиналған қаражаттарды инвестициялайтын және
мемлекеттік емес ... ... ... ... емес ... заңды тұлға. ЖЗҚ сонымен бірге әлеуметтік-
медициналық қызметтермен де айналысуы ... ЖЗҚ өз ... ... ... ... өзінің салымшылары мен уәкілетті органдар алдында
есеп береді, халық ... ... ... жүргізеді, өтініштермен
арыздарды қарайды және басқа да міндеттерді орындайды.
Зейнетақы қызметі нарығының негізгі субъетілері ... ... ... ... қорлары (ЖЗҚ), зейнетақы активтерін
инвестициялық басқаруды жүзеге асырушы ... және ... ... ... ... ... ... көре аласыздар.
Дерек көзі: С.Н Әбиева// Қазақстан Республикасындағы жинақтаушы ... ... ... ... ... ... КазЭУ
хабаршысы 2006 №4 мәліметтері негізінде құрастырылған
4 сурет- Зейнеткерлердің жинақтаушы зейнетақы жүйесінің сызбасы.
4 суретке сәйкес Жинақтаушы зейнетақы қолары – ... ... қоры мен ... емес ... ... ... ... – клиенттердің сеніп тапсырған бағалы қағаздарымен ақша
қаражаттарын жауапкершілікпен сақтау және ... алу ... ... ... активтерін басқару жөніндегі компания –
мемлекеттік емес ... ... ... ... ... жүзеге асыратын заңды тұлға.
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры – ... ... ... ... және алушыларға Қазақстан Республикасының
Үкіметі белгіленген ... ... ... ... ақ ... ... жөнінде қызметті жүзеге асыратын және оларды
мемлекеттік бағалы қағаздарға, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... заңды
тұлға.
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қоры – салымшылардың міндетті
және ерікті зейнетақы жарналарын ... және ... ... ... ақ зейнетақы активтерін қалыптастыру жөнінде қызметті және
осы заңда белгіленген тәртіппен оларды зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлға.
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларының түрлері:
- ашық;
- корпоративтік.
Бірақ бұл ... ... ... ... қазіргі кезде заңды
түрде алынып тасталынған, яғни оларды акционерлік қоғам деп атайды.
Ашық жинақтаушы зейнетақы қорлары алушының ... ... және ... ... ... ... жарналарын қабылдауды жүзеге
асырады.
Корпоративтік жинақтаушы зейнетақы қорлары сол ... ... ... болып табылатын бір немесе бірнеше заңды түлғалардың алушы-
қызметкерлері үшін құрылады.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының құқықтары мен міндеттері.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының құқықтары:
- зейнетақы жарналарын ... ... ... ... қызметі үшін комиссиялық сыйақылар алуға;
- зейнетақы шартының ережелеріне сәйкес өзгеде құқықтарды ... ... ... зейнетақы қорларының міндеттері:
- алушыларға Қазақстан Республикасының Үкіметі белгіленген ... ... ... ... ... мен ... жеке есепке алуды
жүзеге асыруға;
- салымшы мен ... ... ... бір рет, ... ақ оның ... оның ... зейнетақы қаражатының жай-күйі туралы ақпарат
беруге;
- алушының жинақталған зейнетақы қаражатының жай-күйі туралы ақпараттың
құпиялығын қамтамассыз етуге;
- ... ... ... ... ... заңдарымен
зейнетақы шартының ережелерін бұзғаны үшін жауап беруге;
- алушының қарызы бойынша оның ... ... ... бір
жинақтаушы зейнетақы қорынан екіншісіне аударуға;
- зейнетақы активтерін ... ... ... ... ... ... ... активтерін инвестициялық
басқаруға шарттар жасасуға;
- бір, үш, бес, он күнтүзбелік жылғы стандарттық ... ... ... ... ... және өзге де ... ... бұл орайда жинақтаушы зейнеақы қорларына салымдар бойынша
табыстарға кепілдікті немесе уәдені камтитын ақпаратты жариялауға ... ... ... ... ... шартын жасасқан азаматтарға тең
жағдайларды қамтамасыз етуге және ... ... ... ... да міндеттерді атқаруға міндетті.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қызмет ету механизімі.
Қазақстан Республикасының «Зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... үш ... жинақтаушы зейнетақы жүйесінің толыққанды ... Олар ... ... ... зейнетақы активтерін басқарушы
компания, банк- кастодиан. Олардың қызметін реттеп, ... ... ... ... ... үш ... ... бар. Олар мыналар:
- Ұлттық банк;
- Бағалы қағаздар жөніндегі ұлттық комиссия;
- ... ... ... ... жөніндегі департаменті.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының іс - әрекетін реттейтін комитет бұл да
Ұлттық Банк ... ... ... енді Жинақтаушы зейнетақы
қорларының іс-әрекетін реттеу департаменті [4].
Ұлттық банк – кастодиандардың ... ... ... ... ... одан айыру істерімен айналысады.
Бағалы қағаздар жөніндегі ұлттық комиссия қор биржасындағы ... ... ... ... ... ... активтерін бақылау
комитеті) инвестициялау әрекетін бақылап, олардың істерін ... ... ... ... іс- ... ... ... іс- әрекеттерінің заңға ... және ... ... ... ... нормативті құқықтық актілер жасаумен
айналысады. ... ... ... ... органдар, бұл
негізгі қызметінен басқа да істермен айналысады.
2. Қазіргі зейнетақымен қамсыздандыру жүйесі реформасының ерешеліктері
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... басқа кеңес одағының мемлекеттері сияқты
дағдарысқа ұшырады. Сондықтан, 1991 жылы ... қол ... ... зейнетақылық жүйені әлеуметтік–экономикалық өзгерістерге
қарай сәйкестендіру талпыныстары жасалды. 1991 жылығы ... ... ... ... туралы алғашқы заң «Қазақ ... ... ... ... заң ... Бұл ... ... болып зейнетақылардың мөлшерін жұмыс стажына және орташа
айлық ... ... ету, ... қатар зейнетақылық жүйені арнайы
құрылатын зейнетақы қорларының есебінен қаржыландыруды ұйымдастыру болып
табылады. ... ... ... ... және ... ... елеулі
түрде өзгереді.
Кеңестік кезеңде ұрпақтар жалғастығына негізделген ... ... ... ... ... ... 90-шы
жылдардың ортасында әлеуметтік қамтамасыз ету саласындағы дағдарысқа
ұласты. Осы ... ... және ... шығу ... ... ... қартаюы, туудың азаюы, жұмыссыздықтың өсуі,
Қазақстаннан ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші – зейнеткерлер санының еңбекке қабілетті
жастағы тұрғындар санына ... ... ... ... өсуі ... ... ... таңда бұл көрсеткіш 1,8:1
және оның төмендеп бара жатқанын көрсетеді.
2. Зейнетақы жарналарының мамандырылған жүйесін есепке ... ... ету ... және жеке ... алып ... Бюджеттік емес қорларға міндетті жарналардың мөлшері жоғары
болғандықтан жарналарды төлеуден бас ... ... емес ... беру ... ... ... декларациялау, тіпті салық
органдарында тіркелуден бас тартты. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... қорына тіпті 40млрд.теңге қарыз болды. Мемлекет
секторындағы жұмыспен қамтылғандар санының ... ... ... және ... ... ... ... Осының нәтижесінде салық жинау деңгейі төмендей берді.
4. Бүкіл ... ... ... ... ... болмады. Олардың
бюджеттік емес қорларына аударған жарналардың мөлшері салыстырмалы
түрде аз болды.
5. Бюджеттік емес ... ... ... жұмсалды.
6. Жергілікті органдағы билікітің децентрализациясы нәтижесі басқару
құрылымын екі жақты әкімшілікке алып ... Бір ... ... ... ... ... көмегімен іске асырылса,
екінші жағынан барлық аймақтық ұйымдар әкімдерге бағынды.
7. Барлық облыстарда жергілікті кірістен ... ... ... ... ... ... ... қорғау және еңбек
министрлігі кірістерді қайта құру механизмдерін қолданады [5].
Ай сайын ... ... 30% ... есеп ... аударылады.
Министрлік осы түсімдерді тапшылық бар облыстар бойынша қайта бөледі. Облыс
бойынша ... ... ... ... және ... ...... ұлттық сезімін әлсіретеді. Бұл
нәтижелі емес еді. Табысы жоғары деңгейдегі ... үшін ... ... ... емес еді, өйткені олардың ... ... әлде ... ... ... ... түсімдердің үлкен бөлігін
жоғалтты. Қазақстандағы қорларда зейнетақы алушылар мен ... ... ... ... ... көрсететін, түсімдерді жинау
және зейнетақы төлемдерін жүргізетін ұлттық ... көшу ... ... ... ... зейнетақы жүйесі дағдарысқа
ұшырау, зейнеткерлерге ... ... және ... нәтижесінде
миллиардаған қарыздарға батты.
Осы уақытта алғашқы заңды тіркелген ерікті ... ... ... болды. Бірақ заңнамалық базаның болмауынан халықтан ерікті зейнетақы
жарналарын ... ... ... ... зейнетақы қорлардың қызметі бұл
кезеңде негізінен мәліметтерді алу және өндіру, кадрларды дайындау, іздену,
іс-шараларды дайындауға бағытталды.
1994 жылы, 27 ... үш ... ... қоры және екі
акционерлік қоғам Қазақстанның ерікті зейнетақы қорының Ассоциациясын ... ... ... Сол ... өзінде – ақ координациалық органның
қажеттілігі туындап, 1995 жылы ... ... ... ... ... 1995 жылы ... зейнетақы қоры Ассоциациясы
зейнетақы реформасының Концепциясының әдістемесін, «Қазақстанның ... ... ... » заңның жобасын құруына қатысты. ... ... ... жұмыс атқарды. Ерікті зейнетақы ... ... осы ... ... ... жасады. Осыған орай барлық
қызығушылықты жақтар ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылдады. 1996 жылы 3 маусымда «Мемлекеттік ... ... ... ҚР – ның заңы қабылданды. Ол бір жыл ... ... ... ... іске ... Бір жыл ... бір де бір зейнетақы
қоры лицензия алып, жұмыс істей алмады. Оның ... ... ... ... ... ... ету идеясы қалыптаспады;
2. Жалпы бірігу нәтижесінде, бүгінгі күнге қаражат ... ... бір ... ... ... ... қиын ... Жинақтаушы зейнетақы қорын ұйымдастыру және қалыптастырумен байланысты
бастапқы шығындардың көптігінен және салымдардың есесін ... ЖЗҚ үшін ... ... ... (0,6%) және ... (5%) ... ... портфельдің тарлығы;
6. Құнды қағаздар нарығының әлсіз дамуы;
7. Кәсіпорындардың және ұйымдардың басшылығының ерікті ... ету ... ... шарт ... ... ... біраз ғана зейнетақы жарналарына қаржылық және еңбек
ресурстарының шығындары;
8. Республикадағы халық ... ... ... ... ... ... ... берілмеуі, өмір сүру деңгейінің
жоғарылауы);
9. ... ... ... ... ... ... құруға қаражат салуға қарағанда,
коммерциялық операциялардан біршама пайда ... ... ... және ... кейін 20.06.1997 жылы
«Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Қазақстан
Республикасының заңы ... 1998 жылы 1 ... ... ... ТМД ... ... ... болып міндетті зейнетақымен
қамтамасыз ету принципіне негізделген заң ... Бұл ... ... ... ... жол ашты. Осы заңның күшіне енуіне
байланысты біздің республикамыз зейнетақымен қамтамасыз етудің ... ... 1998 жылы 1 ... ... ... міндетті түрде
еңбекақысынан 10% жарна ретінде жинақтаушы зейнетақы қорларына ... ... ... ... ... ... жинау мүмкіндігі сақталды.
Енді жинақтаушы зейнетақы қорларының негізгі қызметі – ... ... ... ... ... ... емес, салымшыларды
іздеуге және оларды өз зейнетақы қорларына тарту ... ... ... көшу ұзақ ... ... етеді, сондықтан біздің
жағдайда толығымен бұл жүйеге көшу 2045 жылға дейін жалғасады. ... ... ... ... ... екі ... ... -
әлеуметтік тұрақтылық және қаржылық делдалдық.
Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандырудың бүкіл жүйесі
қазіргі кезде үш заңды тұлғаға жүктелген:
1. ... ... ... ... ... ... бұл орталық
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік зейнетақы қорының ... ... ... мемлекеттік кәсіпорын нысанында құрылған және оралымды
басқару құқығына негізделген.
Зейнетақыларды төлеу ... ... ... ... ... істейтін барлық азаматтарына жарналарды есепке алу
және жеке зейнетақы шоттарын жүргізу үшін қажетті ... жеке ... ... ... ... қатар, зейнетақыларды төлеу жөніндегі
мемлекеттік орталық мәліметтер қорын құрады және жұыс ... ... ... ... ... ... үшін ... мәліметтерді беріп отырады.
2. Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қоры ... ... ... ... ... буын болып табылады. Дәл осы
қор салымшылармен қарым – қатынастарды ұйымдастырады, зейнетақы шарттарын
жасасады, ... және ... ... ... жинау жүргізеді. Соған
қоса, бұл қордың міндеттеріне халық арасында түсіндіру ... ... ... мен ... ... және т.б. жатады.
3. Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры. 2003 жылғы дейін бұл ... шарт ... тек ... ... ... ... және зейнетақы төлемдерін алушыларға Қазақстан Республикасының
Үкіметі белгіленген тәртіпте беруге рұқсат ... ... ... ... ... ерекшеліктері :
1. Зейнетке шығу жасы үлкейді: ерлерге – 63 жасқа, ал ... – 58 ... ... бұл бір ... емес, бір қалыпты болды.
- 1998 жылы 1 ...... ... ... 56 ... ... 1998 жылы шілдеден – ерлерге 61,5 жасқа, ... ... ... 1999 жылы шілдеден – ерлерге 62 жасқа, әйелдерге 57 жасқа толғанда;
- 2000 жылы шілдеден – ... 62,5 ... ... 57,5 жасқа толғанда;
- 2001 жылы шілдеден – ерлерге 63 жасқа, әйелдерге 58 жасқа толғанда.
2. 1998 жылы 1 қаңтардан ... ... ... ... жеңілдетілген
түрлері тоқтатылды.
3. Бұрынғы зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінде кәсіпорындар мемлекеттік
зейнетақы қорларына еңбекақы төлеу ... 25,5% ... ... ... 25% ... ... ... 15% мөлшерде зейнетақы жарнасы ретінде
зейнетақы төлеу қорына аударылады, қазір атауы ауысып ... ... ... деп ... ... ... Осы ... ЗТМО 1998
жылдың 1 қаңтарға дейіңгі зейнеткерлерге зейнетақы төлейді бірақ ... 1998 жылы 1 ... ... ... ... ... сәйкес
зейнетақы төленеді. Екіншісі, ЕТҚ-ның 10% мөлшерінде міндетті зейнетақы
жарнасы есебінде ... өз ... ... ... ... ... ... емес зейнетақы қорының дербес зейнетақы
есепшотына аударады. Сондай-ақ салымшы себепті түсіндірмей-ақ ... ... ... ... ... құқығы бар.
4. Қазіргі заңға сәйкес мемлекеттік емес зейнетақы қоры (МеЖЗҚ) жабық
түрдегі акционерлік қоғам болып табылады [7].
КУПА ... ... ... ... ... ... ... құнды
қағаздар нарығының кәсіби мүшесі болып ... КУПА – ның ... ... ... – 80 млн.теңге. Жарғылықты капитал ... ... ... ... БҚҰК – ның лицензиясы ... бір ... ... ЖЗҚ ... ... КУПА ... активтерін
орналастыру жалпы зейнетақы активтерінің көлемін орналастыру ... ... ... жүзеге асырылады:
- мемлекттік қысқа мерзімді құнды қағаздары – 25% кем емес. (өтініш беру
мерзімі бір ... ... ... орта ... және ұзақ ... ... ... - 25% кем
емес. (өтініш беру мерзімі бір жылдан жоғары)
Келесі халықаралық қаржы ұйымдармен шығарылған ... ... ... даму және ... құру ... Еуропалық даму және қайта құру банкі;
- Америкааралық даму банкі;
- Халықаралық қаржы корпорациясы;
- Азия даму банкі;
- Африка даму ... ... даму ... – 10 % көп ... Қазақстан қор биржасының «А» санатына енгізілген ... – 10% көп ... ... ... Банкі бекіткен тізім ... ... ... мен екінші деңгейлі банктердің дипозиттері – 40% көп ... ... ... ... мен келісімдерді тек бағалы қағаздар
рыногында брокелермен келісім шарт негізінде жүзеге асырылады.
«Жинақтаушы зейнетақы қорларының ... ... ... сәйкес,
кастодиан есеп – шоты тәртібінде кастодиан келісім шартына сәйкес Кастодиан
– банкте сақталады.
Зейнетақы реформасы соңғы ... ... ... ... ... ... ... реформасы жүзеге асты және
Дүниежүзілік Банк оны ең сәтті реформалардың бірі деп ... ... ... іске ... ... Халық Банкінің ЖЗҚ»
АҚ өз үлесін қосты.
1997 жылғы 16 маусымда №126 – І ЗКР ... ... ... ... ... Республикасының Заңына қол
қойылды, ол 1998 жылы 22 желтоқсандағы №328-1 және 1999 жылы №363 – ... және ... осы ... ... ... келеді.
Енді жинақтаушы жүйенің іс жүзіне асу, аспауының негізгі гаранты болып
табылатын субъккктілерге тоқталайық. Жинақтаушы зейнетақы ... ... ... байланысты қызмет атқарады. Банк – кастодиан өзі ... ЖЗҚ- мен ... ... жоқ ... ... ескерсек, онда ол
тәуелсіз мүше рөлін атқара ... ... ... ... ... деп ... қоюға құқы бар. Жалпы, банк- кастодиан өзіне сеніп тапсырылған
зейнетақы қорының құнды қағаздары мен ... ... ... және ... жүргізуші ретінде қызмет етеді. Бұдан бөлек, бұл банк
басқарушы компанияның нұсқауымен қор биржасындағы ... ... ... ... салады. Бірақта Банк- кастодиан ЗАБК және ЖЗҚ-мен
байланысы болмағандықтан, ал зейнетақы активтерін ... ... ... пен ... болып табылады. Банк – кастодиан ... ... ... ... ... ... іс - ... кастодиандық іс- әрекетінен айналысуға құқығы болуы ... оның жеке ... ... 1 ... ... кем емес және келесі
банктік операцияларымен ... ... ... ... бар ... заңды тұлғалардан депозитқа ақша қабылдау;
- жеке тұлғалардан депозитқа ақша қабылдау;
- аударма операциясы: жеке және ... ... ... ... аудару;
- сейфтік операция: бағалы қағаздарды, ... ... ... ... ... қызмет көрсету, сейфтік жәшіктерді,
шкафтарды жалға беру.
Ұлттық банк кастодиандық іс- ... ... ... келісім беру мүмкін,
егер ол:
1. халықаралық стандарттарға өту бағдарламасы бойынша банктердің бірінші
тобына кірсе және ҚР территориясында ... ... бір ... көп жыл ... және ... ... қанағаттандырса:
- ұлттық банктің нормативті құқықтық актілері мен әрекет етіп жатқан
заңмен жұмыс істесе;
- ұлттық ... ... ... ... мен ... өтініш
беруден үш ай алдында орындаса;
2. клиенттердің аударма және клирингтік ... ... ... ұлттық банк берген орталықтанған кредит бойынша уақыты өткен қарызы
болмаса;
4. штатында бағалы қағаздармен іс- ... ... ... ... бар ең ... үш ... болуы.
Кастодиандық іс- әрекетпен айналысуға ұлттық банктың келісімін ... банк ... ... дайындайды:
- кастодиандық іс- әрекетпен айналысуға келісім алуға өтініш;
- кастодиандық іс- ... ... ... банктің аты мен орналасқан орны, оның құқықтық –ұйымдық ... ... ... ... мәлімет;
- жарияланған және төленген жарғылық капиталдың көлемі және оның ... ... ... ... ... ... ... кастодиандық іс- әрекетпен айналысуға тағайындайтын мамандардың
квалификациялық куәлігінің көшірмесі;
- кастодиандық іс- әрекетпен ... ... ... ... банктың келісімін алғаннан кейін банк бағалы қағаздар нарығын
реттеу жөніндегі департаментқа ... ... ... ... Ұлттық банктың
берген келісімі, берген күннен бастап үш ай ... ... егер ... банк ... комиссиядан лицензия ала алмаса, онда келісім өзінің
заңды күшін жояды.
Қазіргі кастодиандық іс- әрекетпен айналысуға 11 ... ... ... ... ... » АҚ, «БанкТуранАлем»АҚ, ... ... АҚ, ... ... АҚ; ... және ... ... қорларының зейнетақы жарналарын тарту және
зейнетақы төлемдерін жүзеге асыруға ... ... ... ... және ... ... ... қамсыздандыру
туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен және басқа да заң ... ... ... ... ... үш түрі ... ерікті және ерікті кәсіби.
Осылайша, міндетті зейнетақы ... ... ... ... ... үшін жинақтаушы зейнетақы қорларының біреуін ғана ... ... ... ... жарналарының есебінен зейнетақымен
қамтамасыз ету туралы ... ... ... Бұл ... ... ... ... бір мезгілде міндетті зейнетақы ... ... ... ету ... екі және одан да көп шартты
жасай алмайды, екі және одан да көп ... ... ... ... ... сала алмайды немесе ... бір ... ... ... оның бір ... басқасында сақтай алмайды.
Жинақтаушы зейнетақы қорларына ерікті зейнетақы жарналары жеке ... ... ... ... ... жарналарының есебінен
зейнетақымен қамтамасыз ету туралы шарт жасалған жағдайда өз табысының
есебінен өз ... ... ... ... ... зейнетақы
жарналарының салымшылары болып жеке және ... ... бола ... ... салынғаннан кейінгі табыс есебінен жүзеге асырылу керек. Ерікті
зейнетақы ... ... ... ... тәртібі, сондай-ақ зейнетақы
төлемдерін төлеу тәртібі ... ... ... ... ... ету ... шарт тараптарының келісімі бойынша
белгіленеді [9].
Ерікті кәсіби зейнетақы жарналары салымшылармен меншікті қаражаттарының
есебінен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы жарналарының ставкасы
ерікті кәсіби зейнетақы жарналарының есебінен зейнетақымен ... ... шарт ... ... бойынша белгіленеді, бірақ ол жұмыскердің
ай сайынғы табысының он процентінен кем болмауы керек.
Зейнетақымен қамтамасыз ету туралы шартты жасамастан бұрын ... ... ... қорының келесі құжаттарымен ... ... ... ... ... ... және ... төлемдерін
жүзеге асыру қызметіне берілген лицензияның бар-жоқтығымен және қызмет
түрлерінің тізімімен;
2) зейнетақы жарналарын енгізуге болжанып отырған түрі бойынша зейнетақы
ережелерімен;
3) ... ... ... ... ... ...... зейнетақы
қорының, оның салымшылары мен алушыларының құқықтары мен міндеттемелерін
белгілейтін, осы ... ... ... зейнетақы шарттарын өзгерту және тоқтату тәртібі;
2) зейнетақы жарналары мен төлемдерін жүзеге асыру тәртібі мен талаптары;
3) салымшылар мен алушылардың алдындағы ... ... ... ... мен алушыларды зейнетақы жинақтарының жәй-күйі туралы
хабарландыру тәртібі;
5) зейнетақы жинақтарын бір қордан екіншісіне аудару ... ... ... құрылтайшылары (акционерлері) туралы, зейнетақы
активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын ұйымдар туралы,
кастодиан банк ... ... ... ... қоры, салымшылар мен ... ... ... ... да ... ... – жинақтаушы зейнетақы қоры мен салымшының ... ... ... ... ... ... бекітілген міндетті,
ерікті және ерікті кәсіби зейнетақы жарналарының есебінен зейнетақымен
қамтамасыз ету ... Үлгі ... ... ... ... мен
жинақтарына қатысты құқықтық қарым-қатынастарды орнату, өзгерту немесе
тоқтату туралы шарт.
Міндетті, ерікті және ... ... ... жарналарының есебінен
зейнетақымен қамтамасыз ету ... Үлгі ... ... ... ... болуы керек:
- жинақтаушы зейнетақы қорының атауы, орналасқан жері мен ... ... ... аты, ... аты (бар болса), әлеуметтік жеке коды,
мекен-жайы (ол жеке тұлға болып табылса) немесе атауы, орналасқан ... банк ... (ол ... ... болса);
- шарттың мәні;
- тараптардың құқықтары мен міндеттемелері;
- зейнетақы жарналарын енгізу тәртібі мен талаптары;
- жеке зейнетақы есебінің нөмірі;
- зейнетақы жинақтарының ... ... ... ... ... беру тәртібі;
- міндеттемелерді орындамаған жағдайда тараптардың жауапкершілігі;
- шарттың әрекет ету мерзімі;
- шарты өзгерту және бұзу ... мен ... ... ... және ... ... зейнетақы жарналарын алушы туралы
мәліметтер;
- Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес басқа да мәліметтер мен
талаптар.
Жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... мен төлем қабілеттілігін анықтау мақсатында біруақытта
бұқаралық ақпарат құралдарынан оның ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорымен және осы қордың зейнетақы
активтерінің инвестициялық ... ... ... ұйыммен немесе
инвестициялық активтердің инвестициялық басқаруын ... ... ... бірлесіп құрылатын қызмет нәтижелері туралы біріктірілген есеп
тоқсан сайын бұқаралық ақпарат құралдарында ... ... есеп ... және ұйымға лицензияның берілген күні туралы,
кастодиан банк туралы, филиалдар мен өкілдіктердің саны ... ... ... ... ... саны туралы, зейнетақы
активтерінің ... ... ... активтері бойынша табыс туралы
мәліметтерді қамтиды. Осындай есеп ... ... ... ... ... ... активтері сол ұйымның инвестициялық басқаруында болатын ұйым
мен қор (қорлар), сонымен қатар ... ... ... ... жүзеге асыратын қор «Активтерді Басқарушылардың
Қауымдастығы» Қауымдастық ... ... ... ... ... құралдарында біріктірілген есепті жариялауды тапсыруға
құқықтары бар. Яғни салымшы біріктірілген есеп қор ... ... ... ... жарғылық капиталға ие және де қанша салымшылары бар екендігі
туралы тұтас ақпараттарды ... оны өзі ... ... ... Жинақтаушы Зейнетақы Қорларының мақсаттары мен міндеттері
Қазақстанда ... ... ... бері 12 жыл ... ... ... қажеттілік негізінде болады. Бірақ ... ... асу ... ... ... мүмкін емес. Елдегі
болған зейнетақы реформасын бағаламас ... ... ... ... ... ... және ... аспектілеріне тоқталып кетейік. Көптеген
әрекет етуші ... ... ... принципіне негізделеді, яғни
зейнетақы зейнеткерлердің өздерінің жинақтары есебінен емес, ... ... ... ... санының жұмысшылардың санына
қатынасының ұлғаюымен байланысты ... ... ... ... ... және ... ... ауыртпашылық өсті. Бұдан бірқатар
әлеуметтік – экономикалық саяси мәселелер туындайды, оны тек ... ... ... ... прициптерді түбегейлі өзгерту негізінде
шешуге болады. Бұл жүйе бойынша зейнетақымен қамсыздандыру деңгейі ... ... ... зейнеткерлермен жұмысшы халықтың саны
және оның еңбекақы деңгейімен қатынасы байланысты.
Альтернативті үлестіруші жүйе жинақтаушы ... ... ... ... ... ... ... істеу барысында зейнетақы қорларына
жарналарын аударады, қаражаттар ұзақ уақыт бойы ... ... ал ... ... ... ... кейін олар өзінің жеке
зейнетақымен қамтамасыз етуіне кетеді.
Жинақтаушы зейнетақы қорлары бір ... аса АҚШ ... ал ... ... елде ... ... ... жоқ
деуге болады. Реформаның мақсаты, айта кетсек, болашақтағы зейнеткерлерге
дивиденд алуды ... тек ... ... ... ... ... қатар дұрыс инвестициялауда да ... ... ... мәні - бұл ... ... ... инвестициялар. Ол
Қазақстан Республикасының Қаржы Минстрлігінің ... ... ... ... ғана ... ... банктік депозиттерге де емес, өзінің
құны жоғалмайтын және де тіптен жаңа құн қосатын материалды ... ... ... ... қоры салымшыларынан бүгін
аударымдарды алып, оны газ немесе ... ... ... ... олар ... ... де ... болып қала береді. Әзірше жинақтардың 67%
мемлекеттік бағалы қағаздарға салынуда. Яғни ол ... ... ... және де ... өзі ... ... қорларының
инвестициялық табыстылығына кедергі етеді. Ал мұнай «жиналымдар» болса ерте
де кеш қирайды[11].
Жинақтаушы зейнетақы қоры ... әрі ... ... ... ... туралы” Қазақстан Республикасы
Заңының 50-бабына сәйкес (бұдан әрі – Заң) салымшылар ... ... ... жеке ... шоттарындағы ақша қалдықтары
және жылжуы туралы мәліметтерді қосқандағы ... ... ... ... ... ... ... құпиясы зейнетақы жарналарын төлеп
отырған салымшыға және жинақталған зейнетақы қаражатын алушыға ғана ашылуы
мүмкін. Кез-келген ... ... ... ашу салымшының (алушының)
Қазақстан Республикасының заңдары талаптарына сәйкес ресімделген жазбаша
келісімі болғанда ғана жасалуы ... ... ... ... бар мәліметтер салымшының
(алушының) келісімінсіз мына тұлғаларға берілуі мүмкін:
- олардағы қылмысты іс ... ... ... және ... ... ... қылмыстық іс жүргізген кезде;
- сот айқындауы негізінде олардың іс жүргізуі бойынша - соттарға;
- тексеруші тұлғаның ... ... ... ... бойынша – салық
органдарына;
- алушының өтінішіне байланысты не ... ... ... ... ... асыруға байланысты туындаған мәселелер бойынша –
уәкілетті органға;
- онда қаралып жатқан материалдардың құзыреті ... ... ... қаулы негізінде – прокурорға;
- нотариатта куәландырылған сенімхат негізінде - салымшы (алушы)
өкілдеріне;
- ... ... ... жыл ... міндетті аудит жүргізетін
аудиторлық ұйымға.
Сонымен бірге Қорлар ... жеке ... ... ... ... онда
алушы қайтыс болған жағдайдағы ақша қалдығы мен ... ... ... жөніндегі аманат қағазда көрсетілген ... ... ... және ... іс ... ... консульдық мекемелерге береді.
Мынаны атап көрсету керек, лауазымды тұлғалар, Қорлардың қызметкерлері
және өздерінің қызметтік міндеттерін ... ... ... ... ... ... ... табылатын мәліметтерге рұқсат алған
тұлғалар жинақталған зейнетақы қаражатының ... ... ... ... ... жоқ және ... жариялағаны үшін
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауап береді ... ... ... ... ... ... жыл ішінде кем дегенде бір
рет әрбір ... ... ... оның жинақталған зейнетақы қаражатының
жай–күйі туралы ақпарат жіберуі міндетті. ... ... ... ... ... ала алады және олар Қорға кез-келген уақытта және кез-
келген күні ... ... беру ... ала ... ақпараттандыру тәртібі міндетті, ерікті және ерікті кәсіби
зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен ... ... ... Осындай Шарттарды жинақтаушы зейнетақы қорлары Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі ... ... № 138 ... ... ... және ... кәсіби зейнетақы жарналары есебінен
зейнетақымен қамсызданыдыру туралы үлгі шарттар негізінде жасайды.
Қордың ... ... ... жай-күйі туралы
салымшыға/алушыға күнтізбелік жыл ... соң екі ай ... ... отырған
жыл сайынғы міндетті ақпаратында ағымдағы жылдың 01 қаңтарындағы ... ... ... ... ... ... тиіс, оның ішінде:
1) зейнетақы жарналары және (немесе) зейнетақы шарты жасалған күннен
бастап ... жыл үшін ... ... және ... ... және ... ... күндері көрсетілген аударымдар сомасы;
2) зейнетақы жарналарының және (немесе) зейнетақы шарты жасалған күннен
бастап өткен жыл үшін келіп ... және ... ... және ... ... ... көрсетілген есептелген инвестициялық кіріс сомасы;
3) қордың комиссиялық сыйақы ... ... ... және ... ... ... ұсталған табыс
салығының сомасын көрсете отырып жасалған ... ... жыл ... ... ... ... ету ... жеке
қаражаты есебінен, тәртіп бойынша шартта аталған мекен-жай бойынша почта
арқылы жасалады.
Қосымша хабардар ету шығындарына ... осы ... ... ... ... ... өзі ... бірақ ол Қордың нақты
шығыстарынан аспауы тиіс. ... ... ... Қорлар өз клиенттеріне
жинақталған зейнетақы қаражаты туралы ақпаратты төлем ... ... ... ... ... – барлық жинақтаушы зейнетақы
қорлары), ... ... ... ... арқылы және өзге де байланыс
құралдарымен (Жұмыс беруші арқылы – барлық жинақтаушы зейнетақы қорларына),
бірақ салымшы/алушының жеке ... ... ... ... ... ... Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу ... ... ... ... №146 қаулысымен бекілген
Жинақталған зейнетақы ... ... ... ... ... жөніндегі Ережеге сәйкес осы үзінді көшірмеде мынадай мәліметтер
болуы тиіс:
- ... ... ... күн;
- есептелген инвестициялық кіріс сомасы көрсетілген ... ... ... ... ... ... нақты түсу айы мен күні көрсетілген ағымдағы ... ... ... ... ... ай ... нақты есептелген күні көрсетілген ағымдағы күнтізбелік жылғы
инвестициялық кіріс сомасы;
- басқа қорлардан жеке зейнетақы шотына ... түсу ... және ... ... ... жинақталған зейнетақы қаражаты аударымдарының
сомасы;
- қордың ... ... ... ... ... міндетті зейнетақы жарналарының мөлшері құнсыздану
деңгейін ескере отырып, азайған жағдайдағы ... ... ... ... нақты төлем жасалған күн және ұсталған табыс салығының сомасы көрсетіле
отырып өткен жылы ... ... ... ... зейнетақы жарналары мен инвестициялық кірістің нақты түскен сомасы
көрсетіліп аударылған жинақталған зейнетақы қаражатының ... ... жеке ... ... ... ... қаражатының қалдық
сомасы (жинақталған зейнетақы қаражаты сақтандыру ұйымына аударылған
жағдайда).
Сонымен қатар жинақталған ... ... ... Қор ... ұйымы салымшы/алушыны жинақталған зейнетақы ... ... ... не ... ... ... ... күннен бастап
жеті күнтізбелік күн ішінде жазбаша хабардар етуі тиіс.
Яғни жинақталған зейнетақы қаражатының жай-күйі туралы қажетті ақпарат
өзекті болуы ... ... ... ... беру ... ... болсақ, ЖЗҚ – ның мінедеттері тек салымшыларға қызмет
көрсету ғана емес, сонымен қатар қор ... ... ... беру ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖИНАҚТАУШЫ ЗЕЙНЕТАҚЫ ҚОРЛАРЫНЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ
– ЭКОНОМИКАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖӘНЕ ДАМУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ТАЛДАУ
2.1 Зейнетақымен қaмсыздандыру жүйесінің қазіргі жағдайы
Қазақстан - халықты ... ... ... ... жүзеге
асырған тәуелсіз мемлекеттер достығы  елдерінің ішіндегі алғашқы ел болып
табылады. Сондықтан да, халықты әлеуметтік қамсыздандыру ... ... ... ... ... ету ... қайта құру негізінде жүзеге
асты.
Зейнетақымен қамтамасыз етудің деңгейі мен ... - ... және ... ... ... ... болып табылады.
Қазіргі кезде Қазақстанда экономикалық және ... ... ... әлеуметтік тұрғыда қажетті деңгейде қорғалмағандығын көрсетеді.
Жыл сайын елімізде зейнетақыны жоғарылату жүзеге асырылады. Ол 15 мәрте
айлық ... ... 25 ... ... арттырылды. Зейнетақы
төлемдерінің номиналды өсімі тұтыну бағалар индексінің өсуінен 2%-ға артты.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметтері ... ... 1 ... 1055 мың ... ... ... ең ... алатын зейнеткерлердің саны үш есеге азайған, ал 450 мыңнан астам
адам ең жоғары деңгейде зейнетақы ... ... ... ... ... бюджет туралы" заңында (2003ж. 5 желтоқсан №505 М) 2004
жылдың 1 қаңтарынан бастап ең ... ... ... 5800 теңген
белгіленген болатын, ал 2006 жылғы республикалық бюджет туралы" заңында осы
көрсеткіш 6 700-теңге (9500) ... ... ... ... 3000 ... құрап сәйкесінше 2006 жылы 1200 теңгеге, 2007 жылы
1210 теңгеге өсті. 2010 жылы бұл ... яғни ең ... ... 10589 ... құрады.
Зейнетақылық төлемдерін "Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталық"
республикалық ... ... ... ... әрі- ... ... ... құрылымын ескергендегі алушылардың саны 2008 жылы 1,645 мың
адамды немесе республикалық ... ... ... ... ішінде 49,5% ауыл
тұрғындары құраған. Зейнетақы алатындардың жалпы санын ... ... оның ... 22,7% - 4 ... көп ... ... ... жасқа дейін
тәрбиеленген, көп балалы аналар. ... ... ... ... саны ... ... 1559,5 мың ... құрады және 39,5
мыңы - еңбек ... ... ... Ал ең ... ... ... алушылар
саны 46,1 мың адамды құрады[14].
Жинақтаушы зейнетақы қорларының іс әрекетін сипаттайтын ... ... ғана ... ... қатар оларға тартылған салымшылардың
санымен де бағаланады. Себебі, барлық ЖЗҚ-ның ... ... ... және ... ерікті-кәсіби жарналарды жинау мен алушыларға
зейнетақы төлеу, зейнетақы ... және ... ... ... 2008 жылы салымшылар саны 9224 мың адамға жетті.
ЖЗЖ-нің зейнетақы жинақтары мен ... ... ... ... ... ... шоттарының (ДЗШ) санының ... 2007 ж. ... ... 1,2 ... ... құрап, ЖІӨ-ге
қатысуы 9,07% жетті. Бұл көрсеткіш 1998 жылдың қызмет ... ... 40 ... ... ал ... ... тарту 2 есеге
ұлғайғандығын көрсетеді. Ағымдағы ... 2003 ... ... ДЗШ саны 49,6% ... ... ... салымшыларын ынталандыру керек. Ол үшін міндетті
зейнетақы жарналарды төлеуін салық ... ... ... ... және ... ... ... нәрестені күтім көрсету
бойынша демалысқа ... ... ... ... бюджет  есебінен
міндетті зейнетақы жарналарын төлеуді жетілдіру, ерікті зейнетақы жарналары
бойынша салық салынатын ... ... ... ... ... ... оның ішінде елдің барлық өңірлеріндегі
салымшыларға қызмет ... үшін ... РМҚК және ... АҚ ... ... керек[15].
"ҚазПочта" АҚ бүгінгі таңда Монополист болуы ... ЖЗҚ да ... ... қызметі 184 теңгені құрап отыр. Бұл әрбір қор ... ... ... ... ... ... ... қарқыны халықтың жұмыспен қамтылуының ... ... ... ... ... ... ... етіледі.
Зейнетақы активтерін инвестициялаудан түскен, салымшылардың дербес
зейнетақы шоттарын бөлінген таза инвестициялық кіріс сомасы 2009 ... ... ... ... 306,9 млрд теңге  құрады. 
ҚР-ғы мемлекеттік бағалы қағаздардың жиынтық инвестициялық ... АҚШ ... ... ... кірістіліктің төмсендеуі,
сондай-ақ АҚШ долларының теңгеге қатысты бағамының көтерілуі ықпал етті. Ал
2006 жылғы 204 177 млн. ... ... 78,52 %-ға ... ҚР-ның эмитенттерінің
корпоративті бағалы қағаздарына инвестициялауында болып отыр.
Зейнетақы ... ... ... ... ең ... ... ... МБҚ қамтыды. ЖЗЖ-нің жұмыс істеу кезінде ... ... ... ... сонымен қатар бір шама
өзгерістерге ұшырады.
2008 жылы ... ... ... ... ... мен ұйымдардың 
акцияларына және облигацияларына ... ... ... және ... ... ... басқарудың тиімділігін
арттыру үшін ЖЗҚ-ның инвестициялық қоржынының әр ... ... ... сақталуы талаптарына сәйкес келетін қаржы құралдарын
көбейту керек. Бұл ҚР экономикасының нақты секторын ішкі ... ... ... ... қаржыландыру мәселелерін шешуге
мүмкіндік береді. ЖЗҚ-ы үшін ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... Жалпы, ЖЗҚ-ы инвестициялық жобаларды
дамытуға ішкі ұзақ мерзімді инвестициялар ... ... ... ... ... ... ... оң әсерін тигізеді[16].
Зейнетақымен қамтамасыз ету саласы үшiн зейнетақы жүйесiн қайта ... сол ... ... ... ... болып табылады.
Қоғамда зейнеткерлердің мәселелерi  ... ... ... ... ... ... және қоғамдық қозғалыстармен мойындалып
пайдаланатын, зейнеткерлердiң өз жағдайларына тағатсыздықпен қарауы олардың
және сонымен байланысатын ... ... ... ... ... ... көзқарасын қалыптастыруы мүмкiн.
Жалпы айтқанда, қазіргі зейнеткерлерді зейнетақымен қамтамасыз ету үшін
үлкен қаржы керек. Бүгінгі зейнеткерлерді ... үшін ... ірі ... ... Зейнеткерлерді қаржыландыру көздері тек мемлекеттік бюджет
емес, ақшалай құралдардың дәстүрлі емес ... де ... ... ... ... ел үшін бірнеше ұрпақтардың өмір ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жүйесiнің  негізгі көрсеткіштерінің болжамы
мынадай: экономикалық көрсеткіштердің ықтималдылығы 95 % ... ... ... шығара отырып, 2008-2010 жылдарға болжам жасауға
болады. Әрi қарай, ... ... ... ... қамтамасыз
ету жүйесiнің  негізгі көрсеткіштерінің жақсарту бойынша ... ... ... үш ... ... ... ету ... 2008 - 2010 жылдарға iстеген болжамын, математикалық
есептеумен алынған болжамды және 2008 - 2010 ... ... ... ... ... - ... ... ету жүйесi дамуын сипаттайтын негiзгi
көрсеткiштер
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... |
| ... |2008 |2009 |2010 |
| ... есеппен) | | ... ... ... ... |1776,3 |1669,3 |1701,2 |1752,2 ... адам | | | | ... ... |16158 |27005 |23000 ... ... ... тг. | | | | ... ... |6135,1 |9556,1 |9838,8 |10020,3 ... мың адам | | | | ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... халықтың зейнетақы |636311,5 |1326085 |1384345 |1391823 ... мың тг. | | | | ... ... ... ... |31387 |56000 |56345 |56405 ... тг. | | | | ... ... ... мың |7102,5 |8122 |8127 |8230 ... | | | | ... көзі: Мергенбаева А.Т. Зейнетақы жүйесін жетілдірудің экономикалық |
|тетіктері» авторефератының мәліметтері ... ... 1999 – 2010 ... ... ... алушылардың
зейнетақы салымдары мен әлеуметтік саладағы орташа еңбекақының ... ... Әр ... көмекке мұқтаж халықтың әлеуметтік көмекпен
қамтамасыз етілу көрсеткіші жылдан жылға ... келе ... ... [18].
Зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесiнің негiзгi көрсеткiштерiнiң өзара
байланысын зерттеу - жұмыстың ең ... ... бiрi. Бұл ... жатқан iс-шаралар негiзгi көрсеткiштердi реттеумен байланысты.
Зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесiн жақсартуда ... ... ... ... жүйенің негiзi болатын айнымалылардың бiр бiрiне қалай әсер ететiнiн
бiлдiк. Атап ... ... ... ... ... ... ету
жүйесiне тiкелей әсер ететiн факторлар арасындағы ... ... ... ... мәселелердi шешу үшiн ғылыми есептеулер
көмегiмен зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... мүмкiншiлiктерге жетуге
болатындығы  дәлелдендi.
2.2 Жинақтаушы Зейнетақы Қорларының ...... ... ... қамтамасыз ету» туралы заңына
сәйкес жинақтаушы зейнетақы қорын өзіндік құралдар мен ... ... ... ... екі ... жүргізеді, олар сәйкесінше құрылтайшы
қоры және алушы (салым алушы) қоры деп аталады.
Осы ... с.п. 2.1 25 ... ... ... ... қорының құралдары
тек келесі мақсаттарда қолданыла алады:
1) Қазақстан ... ... ... ДРРДБ белгіленген қаржы
инструменттеріне орналастыру;
2) Зейнетақы төлемдерін заңға сай іске ... ... ... ... ... қорына заңға сәйкес аудару;
4) Қате есептелген зейнетақы ... ... ... ... ... капиталына келсек, ол жарғылық
капитал мен қосымша төленген капитал қосымша ... ... ... ... ... ... зиян ... айырманы құрайды.
Жинақтаушы зейнетақы қорының өзіндік капиталы құрылтайшылардың ... ... ... ... құрылады. Жинақтаушы зейнетақы қоры үшін
өзіндік капиталды негізгі құралдарға және басқа да ... ... ... ... норматив белгіленген, мемлекеттік емес ашық
жинақтаушы зейнетақы қоры мен мемлекеттік емес ашық ... ... ... – 0,3, ал ... ... емес жинақтаушы
зейнетақы қорына – 0,2. Бұл норматив материалды емес ... мен ... ... ... (амортизацияны алып тастағанда)
өзіндік капиталға қатынасы ретінде есептеледі.
Жинақтаушы зейнетақы қоры өзіндік капиталында негізгі үлес ... ... ... Бұл мемлекеттік ашық және ... ... ... үшін ... 2000 жылы 180 млн ... мен
50 млн теңгеден аз емес деп белгіленген және 1 жыл ішінде сәйкесінше ... 20 млн ... ... ... ... ... ... қаулысы бойынша Мемлекеттік жинақтау зейнетақы ... 1998 ... ... 10 млн теңге көлемінде белгіленіп ... бері ... жоқ. ... ... құралдар тек ақшамен және құрылтайшылардың
өзіндік құралдарының есебінен салынады. Олардың ары ... ... ... ... ... ... ету ... кетуге мәжбүр болуына
алып келеді де, содан аккумулденген ... ... ... ... ... өзгерістер пайда болуы мүмкін. Мысалы, 2000 жылы
екі ... емес ... ... ... ... ЖАҚ ... қоры «Үміт-Ұлар» және ЖАҚ «Ашық жинақтаушы зейнетақы қоры
Қазақстан Республикасында ... ... ал ... «АBN Amro» ... ... қоры «Каспий Мұнай Газ» да бірікті[19].
Мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қоры шығындар құрылымында жалақы,
зейнетақы активтерін басқару компания және ... ... мен ... үлкен үлес салмағын алады. Өкінішке орай, Мемлекеттік
емес жинақтаушы ... қоры өз ... ... ... шығындардың еңбекті төлеу қорына қатынасы ... аз. ... ... ... қоры бұл ... әлі де ... үнемдейді, 2001
жылы олар негізгі ... ... тек 0,2% ... ЖЗЖ дамыту мен
жалпы реформа сәттілігі мамандардың жұмыс істей алуы мен ... ... өмір сүру ... мен ... тек ... ... жағдайы
мен жоғарыда айтылған көрсеткіштермен ғана анықталмайды, ең алдымен салым
салушының ағымдағы және ... қор ... ... рөл ... ... Жинақтаушы зейнетақы қорының негізгі функцияларына , зейнетақы
салымдарын жинау, зейнетақы ... ... және ... іске ... ... Осы функцияларды жүзеге асыру нәтижесінде
зейнетақы резерві немесе зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы
қоры өмір сүру қабілеттігі мен тұрақтылығы өзіндік қормен де, ... ... де ... ... жүйе. Менің ойымша, осы қорларды тиімді
басқару ... ... ... зейнетақы қызметінің нарығындағы
сәттілігінің нышаны болып табылады. Ал бұл өз алдында, тек білімі ... ... ғана ... аса ... жинақтаушы зейнетақы қоры мен зейнетақы активтерін басқару
компания басқаруындағы ... ... ... ... ... ... өз бетінше салыстырмалы талдауды жүргізе
алады: ЖЗҚ мен зейнетақы активтерін ... ... ... бұл ... ... бақылау [20].
Қазіргі уақытта шартты бірлік негізінде есептелген ... ... ... ... ... ... тиімділігін бағалау үшін ННКЦБ қолданатын жалғыз көрсеткіш. Бұл
көрсеткіш портфельдің ... ... ... Зейнетақы
активтерін басқару компанияның инвестициялық қызметін дұрыс бағалау ... ... ... керек. Олар келесіден тұрады:
1) нарық үлесі;
2) нарық капитализациясы;
3) өтімділігі көрсеткіштері;
4) волантильдік көрсеткіш.
Бүгінгі күні елімізде 14 ... ... қоры бар. 11 ... қорлардың зейнетақы активтерін инвестициялық басқарумен айналысуға
лицензия болды, олардың ішінде 6 ... ... ... ... ... бар: ... ... зейнетақы қоры» АҚ,
«Қазақстан Халық Банкінің ... ... ... АҚ, ... Халық
Банкі» АҚ еншілес ұйымы (бұдан әрі – «Қазақстан Халық ... ... ... ... ... АҚ, ... АҚ еншілес ұйымы
(бұдан әрі – «ТӘБ Қазақстан»), «Капитал» ЖЗҚ – «БанкЦентрКредит» АҚ ... ... әрі ... «Қазақмыс» жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ,
«Отан» жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ.
1997 жылы 1 ... ... ... ... ... емес ... зейнетақы қоры» ЖАҚ құру туралы шешім
қабылдады. Олар ... ... үшін ... маңызы бар
қазақстандық ірі компаниялар – ... ... ... ҰМК,
«Қазақстан темір жолы» РМК, « Қазақстан Халық Банкі» ААҚ және «KEGOC» АҚ.
ЖЗҚ-ның меншікті капиталын ... ... ... ... ... ... акцияларының жиырма бес және одан астам ... ... ... ... ашық ... ірі ... ашық
ЖЗҚ-ның меншікті капиталының ... ... ... ... ... Нұсқаулық қабылданды [21].
Жалпы зейнетақы сектрының жалпы экономикадағы рөлі ... көре ... ... ... болсақ, ЖІӨ 2010 жылы 2009 жылмен
салыстырғанда 66,4 млн. ... ... яғни бұл ... ... ... ... көрсетеді. Осыған байланысты қазіргі кезде
зейнетақыны қаржыландыруды қолға алуда. Зейнетақының экономикадағы ... ... ... ... көре ... (2 ... кесте - Республика экономикасындағы
зейнетақы секторының рөлі
| ... ... |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 |2010 ... | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | | ... ... теңге |5 870,1|7 453,0 |10 139,|12 849,8 |16 052,|15 986,5|
| | | |5 | |9 | ... ... |8,2 |8,7 |9,0 |9,4 |8,8 |11,6 ... ЖІӨ – ге | | | | | | ... % - бен | | | | | | ... ... |6,5 |6,9 |6,7 |7,1 |7,4 |9,3 ... – ге қатынасы % - | | | | | | ... | | | | | | ... ... |2,0 |2,1 |2,5 |2,6 |1,9 |3,0 ... ЖІӨ – ге | | | | | | ... % -бен | | | | | | ... жиынтық |0,1 |0,2 |0,2 |0,2 |0,3 |0,5 ... ЖІӨ – ге | | | | | | ... % -бен | | | | | | |
| ... көзі: Абиева С.Н. «Экономиканың реформалануының жаңа жағдайындағы |
|жинақтаушы зейнетақы қорының даму ... ... ... негізінде құралған |
2 – ші ... 2009 ... ... ... ... ... 2008 жылы 201,0 млрд. теңгеге немесе 16,6%-ға ұлғайып, 1 412,9
млрд. теңгені құрады. 5 суретте ... ... ... рөлінің
өсу динамикасы көрсетілген.
Дерек көзі: Абиева С.Н. «Экономиканың ... ... ... ... қорының даму ... ... ... ... ...... ... экономикадағы алатын рөлі
5-ші суретте көрсетілгендей бүгінгі таңда шетел эмитентерінің бағалы
қағаздарды инвестициялау көлемінің бір ... ... ... ... инвестициялау стратегиясы Қазақстан Республикасының
мемлекеттік бағалы ... ... ... пайдасына қарай өзгерген.
Сөйтіп, 2009 жылғы мәліметтер бойынша мемлекеттік ... ... (425,2 ... теңгені) инвестицияланған зейнетақы активтерінің жалпы
көлемінің 30,8%-ын құрады және 01.01.2008 жылғы ... ... ... ... 40,1% -ға ... 121,8 ... ... ұлғайған[22].
2008 жылғы қаңтар-желтоқсан айларында ... ... ... ... ... инвестициялау көлемінің (37,3%)
ұлғаюына қарамастан, 2008 ... ... ... осы ... ... көлемінің азаю үрдісі байқалды.[44]
Қазақстан Республикасы эмитенттерінің корпоративтік ... ... ... 2008 ... ... 15,4%-ға ұлғайып,
Қазақстан Республикасының Екінші ... банк (ЕДБ) ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздарының көлемі 34,4%-ға азайды.
Зейнетақы жараналарының ... ... ... қаржы
секторындағы ақшалай көрсеткіші көрсетілген, яғни халықаралық стандарттарға
сәйкес 2008 жылмен 2009 ... ... ... түрде
көрсетілген. Бұл жерде ... ... ... мен кері ... ... ... керісінше төменге құлдырағанын
көруімізге болады.
ЖЗҚ меншікті активтерінің есебінен ... ... ... ... 2008 жылы 2,3 есе ... жылы 50 699 млн. теңгені құрады.
2009 жылы ЖЗҚ-ның меншікті жиынтық ... ең ... ... 31 419 млн. теңгені ... ҚР ... ... ... бұл ... ... ... портфелінің 28,8%-ы ҚР
эмитенттерінің ... емес ... ... ... ... ... 5,9 %-ды ... [23].
2009 жылы республиканың экономикалық белсенді халқының саны 8,4
млн. адам ... ... ... ... ... болған кезде ... ... ... бойынша
салымшылардың (алушылардың) жеке ... ... саны 9 613 ... бұл қорларда әлі де болса қосарланған шоттар ... бар ... ЖЗҚ – ның ... ... ... ... ... төмендегі кестеден толығырақ көре аласыздар.
3 кесте - Меншікті активтердің есебінен қалыптастырылған ЖЗҚ – ның ... ... ... ... |2008 ж |2009ж ... % - ... ның мемлекеттік бағалы |7 330 |31 419 |4,3 есе ... оның ... | | | ... ... бағалы |3 649 |9 689 |27 есе ... | | | ... ... ... |3 681 |21 730 |59 есе ... ... |3 582 |2 974 | ... қаржы ұйымдарының |0 |91 |- ... ... | | | ... ... қорларының |53 |30 |-43,4 ... | | | ... ның ... |8 400 |14 577 |73,5 ... емес ... | | | ... оның ... | | | ... |3 289 |3 189 |27,4 ... |5 111 |10 388 |2 есе ... ның ... |66 |598 ... ... емес ... | | | ... оның ... | | | ... |0 |489 |- ... |66 |109 |65,2 ... ... ... |2 445 |1 010 |-58,7 |
| | | | ... |21 877 |50 699 |23 есе ... ... ҚҚА – нің мәліметтері негізінде құралған ... ... ... 2008 жыл ... міндетті зейнетақы
жарналарын аударушы салымшылар санының ... 389 400 ... ... ... бірегейлендіру коды тіркелмеген салымшылар шоттарының
саны 680 148 болса, жинақталған зейнетақы ... ... ... ... млн. ... ... 2008 жылғы әлеуметтік бірегейлендіру коды
жоқ салымшылар шоттарының саны 5 836-ға ... өз ... ... ... 59,7 млн. теңгеге ұлғайды. ... ... ... ... саны 2008 жылы 595-ке ... ... 2009
жылғы жинақталған зейнетақы қаражатының жалпы сомасы 959,2 млн. теңгемен 41
499 болды. Ерікті кәсіби зейнетақы жарналары бойынша салымшылар ... 2008 жылы 182-ге ... ... 2009 жылы ... қаражатының жалпы сомасы 57,6 млн. теңгемен 4 030 ... ... ... бойынша жинақталған зейнетақы ... ... ... Бұл ... ... ай ... 10%-ын ... міндетті зейнетақы жарналары сомасының
жоспарлы түрде өсуінің арқасында орын ... ... 2009 жылы ... ... ... ... 2008 жылы 272,6 млрд. теңгеге
(29,9%) өсіп, 1 184,7 ... ... ... ... жарналарының ай
сайынғы түсімі 2005 жылы – 11,0 млрд. теңгені, 2006 жылы – 14,3 ... 2007 жылы 19,0 ... ... ... жылда олар 22,7 ... ... ... ... жылға қарағанда 19,5%-ға өскені байқалды[24].
Отандық ЖЗҚ ... ... ... инвесторлармен
салыстырғанда консервативтілігімен ерекшеленетін, ұзақ мерзімді сипатқа
ие болады және ... ... бір ... ... алуға есептелгенін
зейнетақы активтерін инвестициялау нәтижелерімен тікелей байланысты
екендігін ... ... ... ... ... ... ... факторы қазақстандық және шетелдік ... ... ... қазақстандық және шетел
эмитенттерінің бағалы қағаздарына қойылатын бағаның ... ... KASE ... ... ... акциялары құнының азаюы
болып ... Бұл ... ... ... талаптарына сәйкес зейнетақы активтерінің олардың есебінен
сатып алынған ... ... әділ ... ... анықтау
мақсатында және нарықтық құн ... ... ... халықаралық
стандарттарына сәйкес жүзеге ... ... ... ... түсіндіріледі.
Зейнетақы активтерін инвестициялаудан ... таза ... ... ( ... сыйақыны шегергенде) 2009 жылы ... ... ... бұл ... 2008 жылы осы сома 32,3 ... ... Таза ... кірістің өсу қарқыны өткен
жылдардағы осыған ... ... ... ... 4 жыл ішінде
мынадай ... ... ... - Таза ... ... ... ... жыл |Өсу қарқыны |ЖЗҚ – ның |
| ... ... ... |% - бен ... |
| | ... | ... кіріс |
| | | | ... (% - бен) ... |155,1 |40,4 |35,2 |23,9 ... |255,7 |100,6 |64,9 |28,1 ... |339,3 |83,6 |32,7 |28,1 ... |307,0 |-32,3 |-9,5 |21,6 ... көзі: ҚҚА – нің мәліметтерінің негізінде құрастырылған ... ... таза ... ... ... ... пайызбен
көрсетілген. Былтырғы жылдармен салыстырғанда таза инвестициялық кірістің
көлемі өсіп, яғни соңғы жылғы көрсеткіш ... 21,6% - ға ... ... ... ... ... екі жылда таза
инвестициялық кіріс көлемінің төмендеуі ... ... 2007 ... таза ... ... өсім ... 83,6 млрд. Теңгені
құрады немесе 2006 жылғы өсімнен 17,0 млрд. теңгеге (16,9 %-ға) аз ... 2008 жыл ... ... ... ... өзгеруі алғаш ... ... ... 32,3 ... ... ... немесе 2007 жыл ішінде
қалыптасқан өсімнен 115,9 млрд. теңгеге (3,6 ... ... ... ҚҚА – нің ... ... ... сурет - «Таза» инвестициялық кіріс сомасы
6- шы ... таза ... ... ... ... ... 2006 – 2009 ... аралығындағы пайыздық ерекшеліктерге
тоқтала кететін болсам, таза инвестициялық кіріс 2006 жылы 15 пайыздан – 29
пайызға ... ... бұл ... ... ... саналады. Ал 2008 жылы
жинақталған зейнетақы қаражатының жалпы сомасындағы «таза» инвестициялық
кірістің ... ... ... ... дейін 6,5 пайыздық тармаққа
төмендеді. Жинақталған ... ... ... ... ... кіріс үлесі кемуінің негізгі себебі ... ... ... ... ... ... Жинақталған зейнетақы қаражатының өсу ... ... ... ... ... ... таза ... үлесі ұсынылды[25].
Салымшылардың (алушылардың) жинақталған зейнетақы қаражаты ... 212,4 ... ... ... ... 2009 жылы 1 420,5 ... құрады. 2007 жылы жинақталған зейнетақы қаражатының орташа айлық
өсімі 24,9 млрд. ... 2008 жылы – 17,7 ... ... ... ... жылғы осындай көрсеткіштен 28,9%-ға ... ... ... ... қаражатының өсу қарқыны төмендегі 5-ші
кестеде көрсетілген.
5 кесте - Жинақталған зейнетақы қаражаты (млрд.теңгемен)
|Жылдар ... |1 жыл ... ... ... |
| ... |өсімі ... өсу ... % - |
| ... ... |бен ... ж |648,6 |164,6 |34,0 ... ж |909,7 |261,1 |40,3 ... ж ... |298,4 |32,8 ... ж |1420,5 |212,4 |17,6 ... ж ... |440,0 |31,0 ... ... ҚҚА – нің ... ... ... |
5- ші ... жинақталған зейнетақы қаражатының өсу ... ... ... ... 2010 жылдың көрсеткіші
төмендеген. 2009 жылдың басынан бастап жинақталған зейнетақы ... 440,0 ... ... ... байқалады. Жинақталған зейнетақы
қаражатының орташа айлық өсімі 36,7 млд. ... ... ... ... зейнетақы қаражатының өсу динамикасының көрінісі бейнеленген.
Дерек көзі: ҚҚА – нің ... ... ... ... - ... ... ... динамикалық көрсеткіші
7-ші суретте жинақталған зейнетақы қаражатының өсу қарқыны 2006 – 2010
жылдармен салыстырғанда 4 жыл ... өсім 164,6 ... ...... ... яғни 275,4 ... теңгеге өскен. 2010 жылғы 1 қаңтарда ең көп
жинақталған зейнетақы қаражатының сомасына 4 қор ие ... ... ... ... қаражатының жалпы көлемінен «Қазақстан Халық Банкі»,
- 559,8 ... ... (30,1 %), ... 293,4 ... ... (15,8% ), ... - 245,0 млрд. теңге (13,2% ) және «БТА Қазақстан» 207,7 млрд. теңге
(11,2 %) немесе жиынтығында осы ... ... ... ... ... 70,3 % ... жылы ... жинақталған салымшылардың (алушылардың)
жинақталған зейнетақы ... ... ... ең ... ... ... ... активтер құнының
төмендеуіне ... ... ... жүйе бойынша 1 салымшының (алушының) жинақталған
зейнетақы қаражатының орташа ... ... ... өсе түсті. Сөйтіп, 2008
жылғы ... ... 1 ... ... ... ... ... 130,5 мың теңгеден 147,2 мың теңгеге дейін
12,8%-ға өсті. Бұл ... ЖЗҚ ... ... ... ең көп ... ... 37 жасқа дейінгі ерлер – 208,1 мың
теңге және 48 жасқа ... ... – 177,1 мың ... ... ие болды.
Міндетті зейнетақы жарналарын уақытылы ұстап қалмау мен аудармау және
жинақталған ... ... бір ... екінші қорға аударым жасауды
уақытылы жүзеге асырмау үшін өсімпұл сомасы 2010 жылғы 1 ... ... ... болды. Өсімпұлдың жалпы сомасының бір жылдағы өсімі 1,7 млрд.
теңге (17,9 %), оның ... 2009 ... ... ... өсім 0,4 ... (3,7 %) ... төлемдері және қорлардан сақтандыру ... ... ... 1 ... 132,2 млрд. теңге болды немесе 2009 жылғы ... 3,6 ... ... (2,8 %) өсті. Қорлар бір жыл ішінде алушыларға
жалпы сомасы 40,1 ... ... (43,5 %) ... ... ... 2009 ... ... бастап зейнетақы аннуитет ... ... ... ... жинақталған зейнетақы қаражатын аударым
жасау жалпы ... 3,4 ... ... 1 722 ... жүзеге асырылды.
Зейнетақы аннуитет шарттарына сәйкес сақтандыру ұйымдарына алушылардың
жинақталған зейнетақы қаражатын ... ... ... ... 2010 ... ... 3,9 млрд. теңгені құрады.
2010 жылы зейнетақы қаражатын бір қордан екінші ... ... 2009 ... ... 29,8 ... теңгеге (4,4%) ұлғайып, 710,3 млрд. теңгені
құрады. Жинақталған зейнетақы қаражатын ... 2009 жылы 385,2 ... ... 2,2 есе ... ... қорларының зейнетақы активтерінің құрылымына
тоқтала ... 2009 жылы ... ... ... болған
зейнетақы активтерінің жиынтық көлемі 1 412,9 ... ... ... жыл ішінде зейнетақы активтерінің көлемі 201,0 млрд. теңгеге немесе
16,6%-ға ұлғайды. Зейнетақы ... ... ... өсуі 2007 ... ... ... ... кезде 2008 жылы 16,8 млрд. ... ... ... төмендеді [27].
Зейнетақы жүйесінің қызмет ету уақыты ішінде алғаш рет 2008 жылғы
қазан ... ... ... ... атап өту ... ... 2008 ... қараша және желтоқсан айларында қалыптасқан
ахуал тұрақтанып, зейнетақы активтері мөлшерінің өсу ... ... ... жөн. 2010 жылы ЗАИБЖАҰ – да ... ... ... ... жиынтық 2009 жылғы желтоқсан айында 448,0 ... ... 31,7 % - ға ... 1 860,8 ... ... оның ішінде 2009
жылғы желтоқсан айында 36,0 ... ... ... 2,0 % ... жылғы 1 қаңтардан бастап 2010 жылғы 1 қаңтарға дейінгі кезеңде
зейнетақы активтерінің орташа айлық өсуі 37,3 ... ... ... зейнетақы қорларының арасында ... ... ... ... ... ... сипатталады.
6. кесте - 2010 жылғы Зейнетақы активтерінің жиынтықты көлемін бөлу
|№ |1 |2 |3 |
| |ЖЗҚ ... ... |
| | | |
| | |Млн. ... |% - бен |
| | | | |
|1 ... ... Банкінің ЖЗҚ» АҚ |560 755 |30,13 |
|2 ... ... ЖЗҚ АҚ ... |13,10 |
|3 ... ЖЗҚ АҚ |55 123 |2,96 |
|4 ... ЖЗҚ |293 545 |15,77 |
|5 ... АҚ |83 080 |4,46 ... ... ... |
| |1 |2 |3 |
|6 ... ТӘБ» ЖЗҚ ... |11,17 |
|7 ... ЖЗҚ АҚ |108 512 |5,83 |
|8 ... ... ... қоры» АҚ |60 640 |3,26 |
|9 ... ЖЗҚ» АҚ |60 667 |3,26 ... ... ЖЗҚ» АҚ |24 662 |1,33 ... |«Атамекен» ЖЗҚ |58 136 |3,12 ... ... ЖЗҚ» АҚ |21 554 |1,16 ... ... ЖЗҚ» АҚ |42 515 |2,28 ... ... ... ЖЗҚ» АҚ |40 058 |2,15 |
| ... ... |100 ... көзі: www.halykfund.kz веб сайтының мәліметтері ... ... ... ... ... жиынтық инвестициялық
портфелі 2009 жылы 1 378, 4 ... ... ... ... 2008 жылмен
салыстырғанда 183,3 млрд. теңгеге немесе ... ... ... ... ... 12, 36 және 60 ... ... номиналды кірістің коэффициентімен сипатталады.
Номиналды кірістің коэффициенті ... ... ... ... ... зейнетақы жарналарының,
зейнетақы төлемдерінің, өсімпұл мен айыппұлдың, комиссиялық ... ... ... ... ... жағдайын сипаттайтын
көрсеткіштермен қоса басқа да құрастырушыларға бай-ланысты болып келеді.
2008 жыл ішінде жекелеген ... ... ... ... жүйе ... кіріс коэффициентінің төмендегені байқалғандығын атап ... ... ... ... зейнетақы жүйесі бойынша номиналды
кірістің ... ... ... 12 ай ішінде 10,3 пайыздық тармаққа,
36 ай ішінде 10,1 ... ... және 60 ай ... ... тармаққа төмендеді.
Қорлардың қаржылық жағдайы зейнетақы активтерін ... ... оның ... 2008 жыл ... ... ... ... 52,3%-ын құрайтын, ... ... ... ... ... отыр (2007 жылы олар салыстырмалы
түрде ... ... Бұл ... ... ... зейнетақы активтерін
басқарушылар үшін ЖЗҚ-ның инвестицияланған кірісін комиссиялық сыйақыны
өндіріп алуы мақсатында ... ... ... ... ынта ... ол өзінің мәні бойынша ... ... ... үшін комиссия болып табылады да, өз ... ... ... ... ... ... көбеюіне
мүмкіндік береді. Алайда, қаржы ... ... ... байланысты комиссиялық сыйақының сомасы жекелеген кезеңдерде
теріс мәнге ие болды. Сөйтіп, егер де 2007 жылы ... ... ... ... ... 16,0 млрд. теңгені құраса, онда
2008 жылы теріс комиссия инвестициялық кірістен 4,3 млрд. ... ... ... ... ... ... Қорларының қаржылық
жағдайы едәуір жақсарып қалған . 2009 ... 1 – ші ... ... ... ... ... көрсетілген.
7. кесте - Жинақтаушы зейнетақы қорларының 2009 жылғы мерзіміне қаржылық
жағдайы
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ... ... |
| ... ... |жиынтығы |жиынтығы |
| | ... | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... |8 071 272 |2 473 157 |5 183 480 |13 254 ... қоры" АҚ | | | | |
| ... ... |851 198 |-292 219 |126 396 |977 594 ... ... қоры"| | | | ... | | | | ... ... |981 661 |178 055 |77 141 |1 058 802 ... қоры» АҚ, | | | | ... АҚ ... ... | | | | ... ... 873 939|2 575 591 |484 892 |14 358 ... АҚ | | | | |
| "БТА ... |12 648 697|2 124 125 |69 397 |12 718 ... ... Коры"| | | | ... " БТА ... АҚ | | | | ... ұйымы | | | | |
| ... ... ... 380 406|11 656 136 |346 536 |24 726 ... ... қоры»| | | | ... ... ... | | | | ... АҚ ... ... | | | | ... жинақтаушы |681 400 |109 828 |60 509 |741 909 ... ... АҚ | | | | ... - ДЕМ" |1 215 433 |346 761 |51 196 |1 266 629 ... ... ... | | | ... | | | | ... ... |2 245 136 |218 249 |52 411 |2 297 547 ... қоры"АҚ | | | | ... ... |537 596 |-557 596 |1 327236 |1 864 832 ... қоры АҚ | | | | |
|7 –ші ... жалғасы |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... |2 661 995 |710 618 |296 822 |2 958 817 ... ... | | | | ... АҚ | | | | ... ұйымы | | | | ... ... |2 337 565 |125 313 |39 440 |2 377 005 ... ... АҚ, ... | | | | ... АҚ ... ұйымы | | | | ... ... |2 183 529 |412 309 |70 503 |2 254 032 ... қоры» АҚ, «Банк | | | | ... АҚ ... | | | | ... | | | | ... ... |849 331 |-325 543 |38 414 |887 745 ... ... АҚ | | | | ... |73 519 158|19 754 784 |8 224 373 |81 743 ... ... ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау |
|агенттігінің мәліметтерінің негізінде жасалынды ... ... ... ... ... ... теріс мәні
ЖЗҚ міндеттемелерінің жиынтық сомасына елеулі әсер ... ... 2008 жылы ... инвестициялық қызметі табысты болса, онда 2008
жылдың 3-тоқсанынан ... ... ... ... ... және ... міндеттеме сомасына ықпал ете ... жылы ... ... теріс мәнінің ... ... ... ... 51,5%-ды құрады [27].
2009 жылы ЖЗҚ-ның жиынтық капиталы 47,7 млрд. ... ... ... жарғылық капитал 35,5 млрд. теңгені немесе ... ... ... ... 2008 жылмен салыстырғанда, бірінші кезекте
қор акционерлерінің жарғылық ... ... ... ... 18,1 ... ... немесе 61,1%-ға ұлғайды. ЖЗҚ-ны
капиталдандыру ... ... ... ... ... қажетті деңгейін қамтамасыз ету бойынша экономикалық
талаптарды сақтау мақсатында жүзеге ... ... 2008 жылы ... ... ... 4 есе (8,8 ... теңгеден 35,5 млрд. теңгеге
дейін) ұлғайды. ЖЗҚ-да резервтік капитал ... 5,8 ... ... өзге де ... ... 2008 жыл ... ... 306,5
млн. теңгені құрады. 2008 жыл ішінде 14 ЖЗҚ-ның ... 8 ЖЗҚ ... ... ... ... таза пайда тапты және 6 қор жалпы сомасы 10,3 млрд. теңге
зиян шекті. Жалпы алғанда 2008 ... ... ... ЖЗҚ ... ... ... 7,0 млрд. теңге шығын ... Ал 2009 ... ... ... ... ... ... қаржы инвестициялары
50,7 млрд. теңгені ... ... ... ... ... ... ... активтері негізінен ҚР мемлекеттік ... - 61,9% ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар 2009 жылы ЖЗҚ ... ... 64,4 ... ... ... немесе 2008 жылмен салыстырғанда
активтер сомасы 33,3 млрд. теңгеге (2 есе) ... 2009 жылы ... ... ... ... өтімді активтер 82,9%-ды құрап
отыр, қазіргі кезде бұл көрсеткіштер жақсы орынға ие болып ... ... ... ... ...... ... жасай келе, қазіргі кезде 14 ЖЗҚ – ның ішінен 4 қор ... ... ... Олар «Халық Банкі», «МЖЗҚ», «Ұлар Үміт» ... ... ... ... ... ... ... Зейнетақы жүйесінің инвестициялық жүйесін жаңғырту тетіктері мен
басымдықтары
Зейнетақы қорлары зейнетақы ... ... көзі ... ... ... құруға қажетті инвестициялық
бағдарламаларды орындайтындығын ескере ... ... ... ... экономиканың субъектісі болып табылатын зейнетақы
қорлары қызметінің экономикалық мазмұнын анықтауға ... ... ... ... делдалдарының бір түрі
болып табылатын зейнетақы қорлары ... ... ... ... ... яғни ... ... қажет ететін өнеркәсіп
компаниялары мен ұсақ ... ... ... ... ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз ету
жүйесін жаңғыртуға сәйкес жинақтаушы зейнетақы ... ... ... олар ... ... бар ... ... табылады;
- бұл зейнетақы жарналарын қабылдаушы және мүмкіндіктердің ... ... ... ... төмен және сенімді
жобаларға ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорларында төлемдердің басталуы мен жарналар
түсімдерінің аяқталуы арасында ... ... ... ... ... ... Бұл жинақтаушы зейнетақы қорларының ұзақ
және орта ... ... ... және өзінің портфелін
құруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... тікелей және ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдар арқылы да ... ... ... ... ... етуі 3 кезеңнен тұратын
ұзақ мерзімді инвестициялық процесті білдіреді:
- ... ... ... ... ... ... қорларына
салымдар жасалады;
- екінші кезеңде жинақталған қаржы ресурстарын инвестициялау
жүзеге асады;
- ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Инвестициялық саясатты белсенді түрде жүргізу зейнетақы ... ... ... бірі ... ... ал ... ... мақсаттарын, инвестициялаушы құралдардың көлемін және басқада
маңызды ... ... ... ... етеді. Осы жағдайда
жинақтаушы зейнетақы қорлары оларға сенімді инвестициялық ... ... ... ... ... бағытталады. Бұл ЖЗҚ арасында қаржы
ресурстарын орналастыруда бәсекенің ... алып ... және ... саясатқа сәйкес жүзеге асырылатын инвестициялық
қызметтердің ... ... өте ... ... ... ... қорлары институционалды инвесторлар ретінде әрекет ете
отырып, және ... ... ... ... ... ... ... активтерге инвестициялайды: бағалы қағаздарға , ... ... және ... ... ... ... ... инвестицияны басқару
процесінің мәнін сипаттайды. Қазіргі ... ... ... ... ... ғана ... жетеді деп көрсетеді. Қаржы
жүйесіндегі қаржы ... ... ... өмірді сақтандыру
жүйесінің әрекет етуінің жалпы қағидаларына сәйкес жүзеге асады, онда
зейнетақы ... ... ... атап ... ... ... ... инвестициялық қызметтерінің уақытша
диференцияциялау ... ... ... ... кезең –кезеңімен ұйымдастыру қағидасы
бірінші ережемен тығыз байланысты және қаржы инвестицияларын басқарудың
арнайы саясатын өңдеуді қажет етеді.
Жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ету ... зейнетақы қорларының қызметтерімен байланысты ақпараттар үлкен
рөл атқарады. Мұнда ақпараттар ... ... ... келу ... ... нақты болуы және алынған деректердің пайдалылығы бұрынғы
байланыстарға зиян ... ... ... аталған қағидалармен байланысты тәуекелдерді бөлу және
жауапкершілікті жоспарлау қағидасы. Кейбір іс-шараларды ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық белсенділігін арттыру Қазақстан
үшін экономикалық жаңғыртудың ... ... бірі ... ... ... отандық өндірісті дамыту үшін қаржы
ресурстарын шоғырландыру және ... ... тұр. ... ... әлеуметтік саясат жаңғырту идеясымен ... ... яғни ... және жалақыны уақытында төлеу, кейбір
әлеуметтік ... алып ... ... ... ... ... міндеттемелерді сақтау қажет.
Қазақстан үшін зейнетақы жүйесін жаңғырту мәселесі бірқатар қолайсыз
факторлардың ... ... ... және Шығыс Еуропа
елдеріндегідей маңыздылыққа ие ... ... ... елдердегі сияқты тұрғындардың жылдам қартаюы;
- дамушы елдерге тән жан басына шаққандағы табыстың ... ... ... ... ... ... жуығын қамтиды
және зейнетақымен қамтамасыз етуге ... ... ... бар ... ... ... келмейді.
Зейнетақы жүйесін жаңғырту миграциялық ... ... және ... өмір сүру ... ... ... ... көбеюімен сипатталатын елдегі демографиялық
жағдайдан ... Ол ең ... ... қабілетті тұрғындарды
жылыстауымен сипатталады.
Әрекет етіп отырған жүйелердің көбісі қарттардың әл-ауқатын қажетті
деңгейде ... ете ... ... ... ... Сонымен қатар, олар ... ... жиі ... ... ... ... ... аз қамтамасыз
етілген ... ... Бұл ... ... ... ... ... [30].
Қазақстанның қаржы нарығындағы мемлекеттік емес зейнетақы қорларының
пайда болуы мен дамуы, әлеуметтік әсер алудың ... ... ... ... ... саясатын негіздеу келесідей ұйғарымдар
жасауға мүкіндік береді:
- стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру ... ... ... ... ... бір актив түрінің
сандық мәнінің шегі).
Егер белгіленген ... ... ... оның ... емес ... ... ... бақылайтын
мемлекеттік ұйымдардың қызметі болып табылса, ал ... ... ... қоры және оның ... ... қызметі болып табылады.
Жүргізілген талдау, зейнетақы қорларының экономиканы қаржылдандыруға
қатысу мүмкіндігін келесі түрде ... ... ... ... ... ... Б.Еспенбетова// Теоретические основы диверсификации
инвестиций активов ... ... ... ... негізінде құралған
8 сурет - Мемлекеттік емес зейнетақы ... ... ... ... көрсеткендей жалпы инвестициялық қорлардың құрылымы
әрекет ... ... ... ... ... жағдайда, зейнетақы
қорларының активтерін осылайша пайдалану ел экономикасында ... ... ... ... қаржы құралдарының белгілі-бір
үлесін мемлекеттік бағалы ... ... ... бағдарламаларды қаржыландыру емес, мемлекеттік қағаздарды
жабу болып отыр.
Мемлекеттік қазыналық облигациялар ... ... ЖЗҚ ... ... ... қағаздарына салым
жасаудан бас ... ... ... ... Сәйкесінше,
әрекет етуші нормативтік талаптар ... ... ... ... ... бір ... ... олар қордың инвестициялық
мақсаттарына сай келмесе де мемлекеттік міндеттемелерді инвестициялауға
міндетті.
Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыруда деп айтуға болмайды.
Өйткені, ... және ... ... ... ... ... ауытқулар, сонымен қатар, көбіне алып ... ... ... ... олар ... ... ие болып отыр.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта ... ... ... жаңғырту қажеттілігінің шарттары ... ... ... кедейшіліктен қорғау;
2. зейнеткерлікке ... ... ... ... ету ... оның мөлшері зейнеткерлікке шығар алдындағы
жалақы сомасына пропорционалды белгілі бір ... ... ;
3. ... ... ... ... нәтижесінде нақты өмір сүру
деңгейінің төмендеуінен тағайындалған ... ... (қор ... ... ... ... ... махинациялары және т.б.).
4. демографиялық факторлардан, ... ... ... ... ... ... түрде еріктілігін қамтамасыз
ету;
5. инвестициялық фактор-зейнетақы жүйесін дамыту және ... мен ... ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей, егер әмбебап көзқарасынан бас
тартып ... ... ... бұл ... шешімін табуы мүмкін.
Өтпелі экономика негізінде әлеуметтік әділдік қағидасын сақтау ... ие ... ал оған көп ... ... ... құру ... қол ... болады. Оны құру үшін, ... ... ... ... ... ... ... жүйенің
ерекшеліктерін ескеру қажет.
Қазақстандағы ЖЗҚ қызметтерін әрі қарай дамыту, ... ... ... ... жетуге мүмкіндік беретін бірқатар мәселелерді
шешуді талап етеді. Ең алдымен зейнетақы жүйесінің сенімді ... құру ... Бұл ... орындалуы, міндетті жинақтау
қағидаларына негізделген екінші деңгейдің жаңадан ... және ... ... ... ... ... қажетті болып табылады:
1) ЖЗҚ табысты қызметі олардың потенциалды салымшылары болып табылатын
тұрғындар мен кәсіпорындардың сенім ... ... ... ... ЖЗҚ ... бақылаумен және реттеумен ... ... ... ... міндеттерін ескере отырып, міндетті
жинақтаушы жүйені ... ... ... ... ... ... құрылуы жолдарын анықтау қажет. Бұл мәселе, жаңа
қорларды құру және әрекет етуші ЖЗҚ ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін қамтиды.
3) ЖЗҚ тиімді жұмыс істеуі активтерді ... ашық және ... ... ... Ол активтерді ... ... ... және ... ... жүзеге асырыла
алады. Активтерді басқару, ЖЗҚ ... ... ... жеке ... ... инвестициялай алады ма ... ... ... ЖЗҚ активтерін салуға болатын сенімді қаржы құралдарын ... ... ... ... ... ... беретін критериилерді, нақты құралдарға ... ... ... ... ... керек. Нәтижесінде ЖЗҚ ұзақ
мерзімді инвестициялық жобаларға, бағалы қағаздар сатып алуға ұтымды
салым ... ... ... ... ... ... қазіргі
кезеңінде тиімді және сенімді ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... қаржы потенциялын тиімді ... ... ... ... ... ... үлкен кемшіліктерінің
бірі- ақпараттық қамсыздандырудың жеткіліксіздігі. ... ... ... ... ... ... тапшылығы жаңа ... ... ... ... ... портфель жағдайы әлде де қатер туғызуы мүмкін, өйткені
ЖЗҚ портфеліндегі мемлекеттік бағалы қағаздардың үлесі 95,8 % ... ... ... ... ... ие. Шет ел және ... ... ... нәтижесінде өзіне тән жағымды және жағымсыз ... ... ... ... ... ... ... келесіден көрінеді:
- қордың ашықтығы (қорды таңдау, бақылау және алмастыру мүмкіндігі);
- қосымша инвестициялық капитал алу мүмкіндігі;
- жоғары білікті мамандарды ... тұру ... ... ... жұмыс жағдайын жасау құралы ретінде көрінеді.
Теріс жақтары:
- зейнетақымен қамтамасыз етудің сенімсіздігі;
- мемлекеттік бақылаудың ашықтығы механизмдерінің болмауы;
- мемлекеттік кепілдіктердің болмауы;
- заң ... ... ... зейнетақы жүйесінде жаңа экономикалық жағдайлардың
әрекет ету жағдайындағы мемлекеттік орталықтандырылған ... ... мән ... және оның ... ету аясындағы барлық адамдарға
қартайғанда ... өмір ... ... ете ... кесте - Зейнетақы жүйесінің ... және ... ... ... жақтары ... ... ... | | ... ... ... ... |қымбат бағалы; |
| | |аз ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және жинақ |әлеуметтік қорғауға толық |
|зейнетақы |ақша мөлшерін көтереді; ... ... ... ... ... |2. ... |
| ... және үлестірілуін |міндеттемелер әрекет етуші |
| ... ... ... ... |
| ... ... қаржылық |келмейді; |
| ... ... |3. ... ... |
| ... қаржыны мұра |4.Табыстың ең төменегі |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... |5.Төмен табыс алатын адамдар|
| | ... ... |
| | |6. Жеке ... ... | ... ... |1. МЗҚ ... ... ... аумағында әрекет |
|кәсіби |азайтады (зейнетақының бір |етеді ... ... ... және | ... ... ... | |
| |2. ... мамандар құрамы | |
| ... ... база | |
| ... | |
| |3. МЖЗ- ... | |
| ... ... ... | |
| |4. ... ... | |
| ... алу ... ... |
| ... қамтамасыз | |
| ... | |
| |5. ... ... | |
| ... ... ... болып | |
| ... ... ... | |
| ... ... тізімді | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... ету | ... ... А.А ... ... «Жинақтаушы зейнетақы қорларының |
|қаржылық менеджменті: шетелдік тәжірибені ... ... |
8 -ші ... қазіргі жаңа реформадағы зейнетақы жүйесінің жағымды және
жағымсыз жақтары көрсетілген. Осы кестеге сүйене ... ... ... ... ... ең ... қажет болып ... ... ... ... зейнетақы жүйесінің әрекет етуінің ... ... ... ... ... ... етуінің экономикалық механизмін жасап
шығару;
3. Мемлекеттік зейнетақы қорларының инвестициялық іс-әрекетіне қатаң
бақылау жасайтын механизм ... ... ... ... ... ... ... қағидасына сәйкес жасалған, МЗҚ еңбек етуіне байланысты
немесе әлеуметтік зейнетақының ең төменгі деңгейімен ... ... ... ... ... жаңа зейнетақымен қамтамасыз
етуге байланысты негізгі үш ... ... ... ... ... ... зейнетақы мөлшері халықаралық стандарттар
бойынша ғана ... ... ТМД ... ... ... ... ... Алатын зейнетақы мөлшері зейнеткерлердің ең төменгі өмір
сүру ... ... үшін ... ... ... ... ... көздері қажет болады.
- Зейнетақы қорларының ... ... ... ... көлеңкелі және бейресми
экономика үлесінің ... ... ... ЖЗҚ ... қызметтерінің дамуы
1999 жылдың басымен сәйкес келеді. Егер зейнетақы ... ... ... салымдардың көзі ретінде қарастыратын болсақ,
онда зейнетақы активтерінің ЖІӨ ... ... ... ... ... табылады. Егер 1999 жылы Қазақстанның ЖІӨ ... ... 1,4 ... ... ... 23,5 млрд ... ... ж ЖІӨ бұл үлес 9,5 пайызды құрады ... 368,6 млрд ... ... ЖІӨ ... ... үлесін біртіндеп
өсіп отырғандығын ... ... ... инвестициялық табыстылыққа кепілдік ... ... ... ... ... Оларға инвестициялық
портфелдің құрылымын оптимизациялайтын ... ... ... ... ... жауапкершіліктерін
міндетті сақтандыру басқарушы компаниялардың қызметтерін заңдастыру,
инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... қорғайтын ақпараттық технологияларды
жатқызуға болады. ... ... ... ... құра ... ... ... барлық бағыттар бойынша ... ... ... және ... деңгейінде зейнетақы
құралдарын инвестициялау механизімін өңдеу аса маңызды ... ... ... ... ету жүйесін жаңғырту ... ... ... ... ... ... жинақтаушы
зейнетақы жүйесіндегі бақылаушы, реттеуші, басқарушы қаржылық және ... ... ... мемлекет көтереді.
Қазақстанда жаңа ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғаудың нарықтық
жүйесіне өтуіне алып келді.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... лимиттер әрекет етпейді. Сонымен қатар, ... ... ... табыстылықтың минималды пайызын ... ... ... еді. ... ... ... табыстылықтың
орны басқарушы ұйымдардың есебінен ... егер ол ... ... ... меншік құралдарының есебінен толықтырылады.
Мемлекет ҚР Заңына сәйкес ЖЗҚ –на ... ... ... ... ... береді. Мұнда мемлекет тек қана
алушыларға (салушыларға ... ЖЗҚ ... ... ... ... ... номиналдық құнын ... ... ... деп ... ... ... өзгерістерге сәйкес
зейнетақы төлемдерінің алушысы дегеніміз- бұл ... ... ... тағайындалған жеке тұлға (№369-11 Заңның 1-бабы, 2-
тармағының 26- ... ... ... ... ҚР ЖЗҚ зейнетақы
активтерін басқаруды ұйымдастырудың ... ... ЖЗҚ ... инвесторлардың инвестициялық потенциялының ... ... ... ... ... едәуір
тапшылығына байланысты болып ... ... ... ... экономикамен әлемдік
стандарттарға сәйкестендіру болып табылады. ... ... ... ... ЖЗҚ ... ... қызметтердің дамуына
қатысты бірқатар мәселелер мен ... ... ... ... ... айналымындағы зейнетақы нарығы ... ... ... ... ... 2006 жылы KASE ... ... 4,1 % құраса, (2007 жылы-15,9% ) .
2. Ірі және ұсақ ЖЗҚ ... ... ... және ... ... ... ... Мұның барлығы зейнетақы нарығы
субьектілері ... ... алып ... ... ... ... зейнетақы нарығы субьектілерімен одақ құруға ұмтылады
немесе жойыла ... ... ... қаржы ұйымдарына ... ... ... ... ... өсу қарқынымен салыстырғанда
зейнетақы активтерінің ... ... ... ... Бұл ... ... етуші KASE айналымының ЖЗҚ
сұранысын ... ... ... ... қабілетсіз
екендігін көрсетеді.
4. Биржа ... ... ... яғни ... мен репо ... үлесіне KASE биржалық
айналымының қомақты үлесінің ... ... ... ... ... ... тұрғындардың ... тұр. Бұл, ... ... ... ... күн сайын өсіп
отырған, табыс жасауға қатыспайтын қарттардың ... ... ... ... ... ... болашақта зейнетақыны төлеуге бөлінетін
қоғамдық шығындар бірден өседі, ол ... ... ... қысым
көрсетуі мүмкін.
Зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... ... және
оның обьективті түрде шешу ... деп ... ... ... ... атап ... ... өмір сүру ұзақтығының көбеюі және
туылу көрсеткішінің ... ... ... қартаюы
процесінің жалғасуы.
Тұрғындардың қартаю дәрежесін сипаттайтын мәліметтерге ... ... ... ... ... ... ... еңбекке қабілетті жастағы тұрғындар ... ... ... ... ratio) ... ... немесе оған
кері өлшем-қолдау коэффициенті (support ratio) -1 формуланы қараңыз:
[Кт ... ... ... ... ... ... ... адам.,
Т-тұрғындардың жалпы саны., адам.,
Қк-қолдау коэффициенті
Сонымен, жақын ... ... ... ... ... Егер 1990 ж ЭЫДҰ мүше ... үшін бұл ... тең болса, ол 2040 жылы аталған факторлардың әсерінен ... екі ... өсуі ... ... ... ... басты мақсаты- экономикалық өсуді
қамтамасыз ету, қаржылық тұрақты және әділ ... құру ... ... ... жаңа ... және ... жағдайларға бейімдей
отырып, өтпелі кезеңде ескі жүйе зейнетақылық ... ... ... ... мен ... басталуына дейін әрекет
етуі ... ... ... ... ... ... ... жасауға
болады, ЖЗҚ қамтамасыз ететін азаматтардың өз қарттықтарын ... ... ... ... үлгі сәйкес келетіні рас.
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЗЕЙНЕТАҚЫ ЖҮЙЕСІНІҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ДАМУЫ
ЖӘНЕ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ
1. Мемлекеттік зейнетақы саясатының даму ... ... ... ... ... ету – ... басты міндеттерінің бірі. Осыған ... ... ... «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау
қарсаңында» Қазақстан ... ... ... аға ... ана мен
баланы, жастарды қамқорлық пен ілтипатқа бөлейтін ... ... ел ... ... топтары тұрмысының жоғары сапасы мен алдыңғы
қатарлы ... ... ... ... ... құрудамыз» деп
атап өтті [33].
Тоқсаныншы жылдардың екінші жартысында басталған экономикалық өсім
белсенді әлеуметтік саясат жүргізудің ... ... ... ... ... жүйесін реформалау еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі
заңнаманы жасауға және іске ... ... ... ... ... ... жүйесіне көшуге және атаулы әлеуметтік
көмек көрсетуге бағытталды.
Қазақстан ... ... ... ... ... егде
адамдардың лайықты өмір салтын қолдауға ұмтылады. ... ... ... ... ... зейнеткерлерді, мүгедектер мен
тұрғындардың өзге де санаттарын әлеуметтік қамсыздандыру жүзеге асырылады.
Бүгінде 3,5 миллионнан астам адам (немесе барлық тұрғындардың 23,6 ... ... ... ... 1999 ... ... ... қамсыздандыруға
жұмсалатын шығыстар бір жарым есеге ... Бұл ... ... ... мүмкіндік берді, мұны мынадай индикатолардың өсуі куәландырады.
1999 жылдан бастап 2008 жыл ... ... ең ... ... 1,9 ... ... 10589 теңгеге
дейін) ұлғайтылды;
- зейнетақының орташа мөлшері – 2 есе (4104-тен - ... ... ... ... ... ... ең ... төмендегі кестеден көре аласыздар.
|кесте - Зейнетақының ең төменгі мөлшері ... | | |
| | | | ... |2006 |2007 |2008 |2009 |2010 | | ... ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... ... |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | |
| |6700 |7236 |7900 |9875 |10589 | | ... ... | | | | | | | ... ... Қ. Р –ның Статистикалық бюлетені 2009 ж | | |
| | ... ... ... ... ... ... зейнетақының ең |
|төменгі деңгейі көрсетілген. Әлеуметтік қамтамасыз етуде зейнетақымен ... ... орын ... Бір ... ... ... |
|азайтуға және кедейшілікті болдырмауға, яғни кірісітің ең төменгі ... ... ... қамтамсыз етуге бағытталуға тиіс. Екінші |
|жағынан зейнетақы жоғалған жалақыны өтеуге және зейнетақыны ауыстырудың |
|барабар жеке ... ... ... ... ... ... ... аралас зейнетақы жүйесі құрылды. Жарты миллионнан астам ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуде |
|[34]. ... ... ... ... ... ... орташа айлық |
|мөлшері көрсетілген. ШҚО - да апатты ... ... ... ... ... ... әлде ... көбірек. Сонымен қатар Астана мен Алматы |
|қалаларында зейнетақының мөлшері ... ... азық – ... және ... ... болып отыр. Осы зейнетақының қалалар бойынша |
|орташа мөлшері төмендегі кестеде көрсетілген. |
| |
| ... - ... ... ... ... ... ... |
| ... |
| |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... Қазақстан |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... ... |8628 |9061 |9898 |10654 |13418 ... ... – ның ... ... мәліметтері 2008 ж |
10-шы кестеде ... ... ... ... ... ... азаматына жалақы мен зейнетақының ең төменгі
мөлшеріне, ... ... ... ... ... ... ... және өзге де ... ... ... ... беріледі. Қазақстан ... ... ... ... және әлеуметтік негізі
«Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Қазақстан
Респубилкасы Заңымен анықталған.
Қазақстан ... ... саны ... ... көбейіп
бара жатқаны бәрімізге анық, қазіргі қоғам қартаю ... ... ... Елімізде де зейнеткерлердің саны да ...... ... ... ... ... ... қартаю процессі
жиілеп барады. Еліміздегі аумақтар бойынша зейнеткерлердің ... ... ... ... ... – Қазақстан аймақтарындағы зейнеткерлер саны ... адам ... ... |
| |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... |1659958 |1640718 |1645906 |1637062 |1635033 |1640498 ... | | | | | | ... |98774 |97725 |97820 |96557 |95557 |94806 ... |65967 |65366 |66305 |66009 |65657 |65930 ... |152874 |151472 |153493 |154759 |155645 |157831 ... |40259 |40129 |40870 |40528 |40722 |41107 ... Қазақстан |154295 |219438 |211349 |205851 |202814 |199875 ... |86305 |86413 |88178 |88628 |88993 |89750 ... ... |229373 |72257 |72509 |7143 |71045 |70640 ... |73274 |178686 |177750 |175335 |173811 |174049 ... |181859 |124940 |123839 |121634 |119849 |117999 ... |48194 |46585 |48403 |48948 |49305 |49915 ... |125806 |24300 |25128 |25818 |26726 |28200 ... |9575 |95282 |96276 |95406 |95626 |95735 ... ... |96143 |94774 |94456 |92154 |90896 |89683 ... ... |23528 |154680 |158652 |160322 |161802 |163794 ... ... |146222 |33348 |34753 |3652 |37548 |39555 ... ... |41110 |155323 |156125 |157318 |159037 |161629 ... ... Қ.Р – ның ... агенттгің мәліметтері негізінде |
|жасалынған |
| | | | | | | ... ... ... Республикасындағы зейнеткерлер саны
көрсетілген. Қазіргі таңда Қазақстан ... ... ... ... ... ең ... деңгейі Алматы қаласы болып отыр [35].
Елбасы Н. Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі - Жаңа Қазақстан» жолдауында
Республикадағы ... ... ... жетілдіруге ерекше назар
аударған. Атап айтқанда, зейнетақының тағайындау шегі 15 ... ... ... 25 ... артты. Арқаулы зейнетақы күнкөріс шамасының
40 пайызын құрайды.
Қазақстан республикасының зейнетақы жүйесін реформалағаннан ... екі жыл ... соң, ... ... ... 13,6 ... әлі де
жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысы жоқ болып отыр. Бұлардың арасында
қала халқымен қоса ауыл ... да бар. ... ... өз ... ... ... ... мен облыс орталықтарында ... ... ... ... көбіне ауыл халқы салымшы ретінде
тартымсыз, оның ... ... ... және ... ... ... көптігінде. Қазақстанда жинақтаушы зейнетақы қорларының
филиалдары мен өкілдіктері жоқ аудандар, ауылдар көп. Осы ... ... ... ... «тартылмаған» аудандар мен ауылдарда ... ... ... ... ... ... ... жарамды бөлігін
қамтитын жинақтаушы ... ... ... ұсынылып отыр.
Зейнетақымен қамтамасыз етудің даму перспективаларын анықтаған кезде,
жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... тұрғындарының
түрлі топтарының экономикалық қызығушылықтарын ескерген жөн. Сондықтан да,
маркетинг арқылы, аймақтардағы зейнетақылық ... ... ... сұраныс
анықталады.
ЖЗҚ топтарын салымшылар саны бойынша, актив саны ... ... ... ... ... кезде мынаны байқауға болады: ... ... ... саны мен ... ... ... ... болса, яғни – Қазақстан Халық Банкінің ЖЗҚ, Ұлар Үміт ... ... ... ... ... орташа және ұсақ қорлар
тобына кірді. Салымшылар саны және актив көлемі бойынша ұсақ топқа ... ЖЗҚ ... ... ... ... топқа жатады.
Инфляциядан жоғары табыстылықты, барлық дерлік, жоғары және орта
табысты топтарға кірген ЖЗҚ ... Ең ... ... ...... % ... активтерін тиімді инвестициялау үшін, ... ... ... үшін кең ... ... ... ... ары қарай
дамыту қажет. Бұл өз ... ... ... ... және ... ... ... ақша қоржындарын
диверсификациялауға мүмкіндік беруші еді.
Қазақстан Республикасындағы қазіргі ... ... ... ... ... бірі ... ... зейнетақы жүйесін жасау және оның
қызмет етуі болып ... ... ... зейнетақы салымдары зейнетақы
жүйесіне 2003 жылдың қаңтарынан бастап енгізілгеніне қарамастан, тек ... ... ... яғни 2004 жылдың мамыр айында ғана «Ұлар ... ... ... ... ... бойынша салымшылар пайда бола бастады,
олардың көлемі, сол ... 533 ... ... ... ... 282 мың
теңге ғана болды.
Бәріміз білетіндей, жұмыскерлердің жалақысынан ұсталатын ... ... ... да, ... ... зейнетақы салымдарын
жинақтаушы зейнетақы қорларына уақытында жібермей немесе тіпті жібермейтін
жағдайлар кездеседі. Осы себептен ... ... ... ... ... міндетті кәсіби зейнетақы салымдарын енгізу дұрыс
болатын шығар, өйткені ... ... ... да өз ... зейнетақы салымдарын өз қалталарынан төлеуге келісе қоймайды.
Аталған ұсыныс, міндетті кәсіби зейнетақы салымдары іске ... ... ... ... де расталады (Ұлыбритания, Франция, Австралия
және басқа мемлекетттер) ... ... ... ... іске ... ... МЗТО арқылы міндетті кәсіби зейнетақы салымдарының уақытылы
аударылуын бақылап ... ... ... ... ... ... №2 ... сурет - Міндетті кәсіби зейнетақы салымдарын аудару сызбасы
9 –шы ... ... ... ... ... 1–салымшылар
ЖЗҚ келісім жасайды, агенттер міндетті кәсіби зейнетақы салымдарын ЖЗҚ–на
ЗТМО ... ... ... ... жинақтарының есебін жүргізеді,
салымдарды зейнетақы ... ... ... ... ... міндетті
кәсіби зейнетақы салымдарының уақытылы аударылғына туралы ақпарат береді.
Зейнетақы заңнамасына сәйкес, ерікті ... ... ... ... Үкіметі анықтаған мамандықтар тізімі бойынша
жұмыс берушілермен өз жұмыскерлерінің зейнетақы шоттарына аударылады. ... біз, ... ... емес ... ... пен өмір
үшін аса зиян жағдайлармен ерекшеленетін және өз ерекшеліктеріне байланысты
бұл адамдар ... ... ... ... ерте ... ... ... туралы айтып отырмыз. Бұл мамандықтарға ... ... ... ... орындарында жұмыс істейтін және т.б. Ерекше
еңбек жағдайларындағы жұмыскерлерді ... ... ету ... ... ... жұмыс берушіні еңбек жағдайларын жақсарту және
зиянды ... ... ... ... ... азайтуға итермелейді
[36].
Кәсіби зейнетақы жүйесі шеңберінде, ... ... ... ... ... көлемін тағайындау ережелері негізінде кәсіпорындағы тиімді
кадрлық саясатты мен ... ... ... ... қосымша
экономикалық жылжыту құралдырын алады.
Кәсіпорындардағы мәмелелердің бірі болып ... ... ... ... ... Қазіргі кезде кәсіпорындардың жас
мамандарды кәсіби дайындауды ... ... жоқ. ... ... ... ... ... да олар зейнетке
шығады. Осындай жағдайда кәсіпорын басшылығы жас мамандарды даярлау үшін
белгілі бір ... ... ... дәл ... ... ... ... мамандарды шақыруға мәжбүр болады. Бірақ, жұмыс беруші, ертеңгі
күні ... ... ... ... ... ... ... әрине, ең қолайлы тәсіл, ол- жалақыны көбейту болып
табылады, бірақ ол көп ... ... ... ... ... үшін, зейнетақы келісімінде, егер жұмыскер
жұмыс орнын өзгертіп, ... ... ... кәсіпорыннан шығып
кеткен жағдайда, зейнетақымен қамтылу ... ... ... мүмкін. Жоғары дәрежелі мамандарды қызметте ұстап қалу үшін
зейнетақыны аударудың ерекше ережелері ... ... әр ... ... үшін ... бір ... ... жұмыскер мен жұмыс беруші арасында
жасалған келісім шарттарына сәйкес зейнетақы ... ... ... ... ретінде, ЖЗҚ экономиканың нақты секторын
инвестициялауға қызығушылық танытатын мемлекет тарапында қызмет ету керек.
Бұл үшін ... бір ... ... ... ... ... қағаздарының сенімділігі артуы тиіс, корпарациялардың
қызметі–таза, табысты, қорытынды жасауға қол жетімді болуында.
Зейнетақы ... ... ... төмен ағымдық табыс
экономиканыңнақты секторына құралдарды тартуға, ... ... ... ... индустриалды– инновациялық даму Стратегиясын
жүзеге асыруды қамтамасыз етуге, көмектесуі мүмкін. Мұнайгаздық ... ... және ... өнеркәсібін, транспорттық–жеткізушілік қызметтер,
металлургия сферасын, ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді мамандануымен анықталады және ... ... ... ... ... бұл өз кезегінде ЖЗҚ сияқты
қаржылық ... ... ... ... ... ... қорлары зейнетақы активтерін тұрғын–үй мәселесін
шешуде, яғни тұрғын үй құрылысын дамытудың Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... арқылы
құрылыс көлемін көбейтуге болады.бұл өз кезегінде, құрылыс обьектілеріне
деген бағаның, ... ... ... де ... ... алып келеді.
ЖЗҚ ірі инфрақұрылымдық және ... ... ұзақ ... ... ... ... және жоғары
технологияларды дамыту жағынан да ... ... ... арқылы шығаруы мүмкін, бұл проекттердің ... ... ... іске асады. ... ... ... ... ... үшін, эмитенттер үшін валюталық
позицияның лимитін орнату керек.
Отандық кәсіпкерлерді қолдауды, зейнетақы қорларының ... ... ... ... ... және ұзақ ... беру ... қорларын кеңейтумен ұштастыруға болады.
Зейнетақы қорлары тек ішкі ... ... ... ... ... сонымен қатар, шет мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... және инвесторды таңдау мүмкіндігінің кеңеюі. Отандық акция
нарығы нақты дамуды ... ... ... да қызығушылықты арттыру және
капитал нарығына деген корпаративті ... ... үшін жаңа ... ... қажет. Зейнетақы қорларымен ... ... ... алдында тұрған кемшіліктер, «нарықтың шамадан тыс
қызып кетуіне» алып ... ... ... ... ... ... ... шығару керек, оларға халықаралық нарықтарда орнығуға
мүмкіндік жасау ... ... ... ... қаржы құралдарының лимиттерін
өзгерту қажет. Мысалы, ... банк ... ... ... тәуекелді
табыстылығымен тартымды болып көрінеді. Бірақ, зейнетақы ... ... банк ... кіші ... ... көп емес ... ... сомасынан 10% және берілген банк өз капиталынан
25%), деген ... ... ... ... ... ... ... нарықтың жаңа құралдармен қанығуы вокзалдарды, теміржол ... ... ... ... салу ... ... экономикасы
үшін маңызды инфрақұрылымдық жобалар арқасында іске асуы мүмкін, ... ... ... емес ... қолдануға болады. ЖЗҚ
салымшылардың қызығушылықтарын көбейту ... ... ... ... ... қатысуына болады, салымшылар өз зейнетақы жинақтарын
ипотекалық және ... ... ... кезде немесе зейнетке шыққан
кезде–жеке жанұялық кіші бизнеспен айналысуға және ... ... ... (белгілі бір деңгейден асқан кезде).
Үкімет пен Ұлттық Банкке дұрысы, ... ... ... ... ... ... ақша ... реттейтін шаралар
қолдану қажет. Бағалы қағаздарды сатып алу жөнінде ... ... ... ... ... мекемелерде жатыр, бірақ та
зейнетақы қорлары да қарап отырмай, зейнетақы активтерін инвестициялау
жөніндегі ... ... ... ету ... және ... ережелерін қатайту қажет. Зейнетақы активтерін басқаратын ұйымдар
мен жинақтаушы зейнетақы қорлары тәуекелді басқарудың ... ... ... ... ... субъектілерімен, көбінесе, зейнетақы
қорлары мен зейнетақы активтерін басқаратын ұйымдармен өткізу пайдасының
инвестициялық табысқа деген жоғары ... ... ... Бұл ... ... ... мен ... басқаратын ұйымдар табыстылығын
төмендетеді.
Зейнетақы қорларында басқа ... ... ... ... ... ... алатын лимтттер болуы керек. ЖЗҚ–дағы
аффилирлеуді жою үшін, ... ... ... ... ... керек. Бұл жеке зейнетақы шоттарын ашқан кездегі қайталану жағдайларын
болдырмауға көмектеседі. Ерікті зейнетақы салымдарын тарту үшін, аударымдар
жасаумен ... ... ... ... ... ... ... Халық арасындағы ақпараттандыру ... ... ... ... ... ... ... көңілін қордан алатын
пайда мен артықшылықтарға аударту керек. Халықаралық тәжірбиеге сәйкес,
Қазақстан ... ... ... есеп ... ... қамтамасыз ету жөніндегі департамент немесе комитет құру
керек.
Теориялық жағынан зейнетақылық қамтамасыз ету ... ... ... ... қажет. Көптеген дамыған елдерде зейнетақылық
қамтамасыз етудің жеткілікті деңгейін қамтамасыз етудің жауапкершілігі үш
субъектіге жүктеледі: мемлекет, ... ... ... ... тек
бақылау және басқару қызметін ғана атқарады. ... ... де ... ... қамтамасыз ету қызметінен ... ... ... ... еңбекақының 15%-ы ЗТМО–ға аударылады. ... ... ... олардың өздеріне жүктелген. Қазіргі заңнамада
қарастырылғандай, кәсіпорындар зейнетақылық ... ... ... ... бірақ мұны қолданатын шарттар ... жоқ. ... ... ... көңіл–күйіне байланысты емес, азамат зейнетке
шыққаннан кейінгі жағдайын ойлайтын зейнетақылық қамтамасыз етудің моделі
қажет. ... өз ... ... экономиканы инвестициялаудың аясына
айналдыру мүмкіндігі бар. Тек бұл үшін, белсенді түрде жаңа ... ... және т.б. ... ... ... ... жинақтаушы
зейнетақы қорлары мен активтерді басқаратын ұйымдардың салымшылар алдындағы
нақты ... ... ... ... ... ... алған
кездегі инфляция деңгейін есепке ала ... ... ... кепілдемесінорындау тәртібін анықтау, жеке еңбек қызметімен
айналысатын адамдарды зейнетақы ... ... ... қарастыру
маңызды. Ең басты мақсат–жай табыс алу ғана ... ... пен ... алып келетін партнерство болу қажет.
Бұл бағытқа ... ... те ... ... ... ... емес. Сәйкесінше, бүкіл халықтың табыс ... ... ... ... ... олар үшін өз ... ... мүмкіндіктерді жасау туралы сөз қорғау керек. Сонымен
қатар, жастардың білім алуына және ... ... ... ... беру керек. Бұл зейнетақы ... ... ... ... ... компетенциясы мен қызмет сферасы шегінде.
Елдегі тұрақты экономикалық өсуді қолдау ұзақ мерзімді инвестицияларды,
тұрғындардың ақша қаражаттарын сақтау және ... ... ... ... ... етеді. ЖЗҚ–ң бұл процестердегі ролі басты рол болуы
қажет.
Зейнетақымен ... ... ... ... ... дейін зейнеткерлер атанған тұлғалар және 1998 жылдың 1 қаңтарына
кем дегенде 6 айлық еңбек стажын иеленген ... өмір ... ... өз
күшін сақтап қалады. Олар зейнетақының бір бөлігін Зейнетақыларды төлеу
жөніндегі мемлекеттік орталықтан, ал ... ... ... ... алады. Мемлекеттік орталықтан төленетін төлемдер шамамен 2045 жылы
тоқтатылады.
Екінші деңгей - бұл ... ... ... және ... есебінен құралатын мемлекеттік емес зейнетақылар. Бұл
қатынастар зейнетақы туралы ... 22-59 ... ... ... ... ... ... қабілетті өмірінің барысында оның өзінің
кәрілігін қамтамасыз ету ... ... ... ... салған
жарналары есебінен қалыптасады.
Қазақстан Республикасында халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің бір
саласы бола отырып, ... ... ... ... ... ... оны алатынын білетіндерге де қауіпсіздік сезімін
дарытады. Зейнетақы мөлшерлері әр елдің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... мен ... ... ... ... атап көрсетеді, зейнетақымен қамсыздандыру саласындағы шамадан тыс
кепілдіктер жеке қор ... ... ... ... ... мен экономикалық өсуді белгілейтіні мәлім. Және керісінше
зейнетақымен ... ... ... - халықтың осал
қорғалуының айғағы болып ... ... ... ... өмір ... және ... ... – 2030» Бағдарламасының алға қойған маңызды міндеттерінің бірі
болып табылады.
Соңғы жылдары мемлекет тарапынан тұрғындардың әлеуметтік төлемдерінің
мөлшерін ... жаңа ... ... ... ... ... ... мен
шаралар қолға алынып жатқаны бәрімізге де анық.
2. Зейнетақы жүйелерінде реформа жүргізудің шетелдік тәжірибиесі
Адамның даму ... ... ... ... ... ... ... аз емес мысалдар бар. ... ... ... ... ... 3000 ... алса, ал
преторианцтер 5000 денар және жер алатын болған. Ресейде алғашқы рет әскери
адамдарды зейнетақымен ... I Петр ... ... 1720 ... ... капитализм кезеңінде (XIX-ғ басы XX-ғ аяғы)
зейнетақы кассалары кең өріс ... ... ... ... ... салыстыруға болады. Зейнетақы кассаларындағы ақша ... ... ... ... ... шалдығуына байланысты және
жасына байланысты төлемдерді төлеу – жұмыс мерзімінің ұзақтығына сәйкес өсе
берді. Егер жұмысшы ... ... осы ... ... ... ... сол ... өзінде-ақ зейнетақы кассаларын жұмысшылар
және жұмыс берушілер жарналары есебінен құру туралы ... ... ... бұл ... ... ... ... қарады.
Мемлекет деңгейінде алғашқы рет зейнетақымен ... ... 1889 жылы Отто фон ... ... ... ... негізі
– міндетті әлеуметтік сақтандыру жарналары болып табылады.
Данияда ( 1891 жылы ) және Жаңа ... ( 1898 жылы ) ... ... бұл жүйе ... ... көрсетуге бағытталған еді. Бұл
жерде ол жалпы салық пайдасынан ... ... ... ... нақты берілуіне кепілдік бере алды. Бұл ... ... ... ... Заңнамасынан шықты.
Келесі жылдары батыс еуропалық мемлекеттер германдық моделге
негізделген ... ... ... ал ... ... басқа) және Солтүстік Еуропа мемлекеттері Дания және Жаңа Зеландия
салған жолмен қалыптасты. Бұл жүйелер әр түрлі міндеттерді шешті. Германдық
модель жұмысшының зейнетке ... ... ... статусын сақтауға
бағытталса, ал Дат моделі, аяғында ... ... ... ... ... ғасырда дамыған мемлекеттер арасындағы зейнетақы жүйелерінің
бірқалыпты ұқсастығы байқала бастады. Сақтандыру ... ... ... ... ... ... ең төменгі зейнетақы
кепілдігі жасалған. Бірдей зейнетақыға негізделген мемлекеттерде ... ... ... кірістерден қаржыландырылды. Ең төменгі зейнетақыға
қосымша міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі енгізілді. [38]
Солтүстік Америкада мемлекеттік жасына байланысты зейнетақының ... баяу ... ... 1927 жылы ... ... қажеттілікті бақылау жүйесі енгізілді. АҚШ-та штат үкіметі
1920 жылдары қажеттілікке негізделген зейнетақы ... ... ... жылы бұл жүйе 28 ... ... ... бастады. 1935 жылы АҚШ-та
федеративті зейнетақыны сақтандыру жүйесін енгізе бастады.
Ф.Рузвельт ... ... ... ... ... ... ... ол оның ұзақ саяси тұрақтылығын қамтамасыз етуді
мақсат қойды.
II Дүниежүзілік соғыс қарсаңында ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл жүйелерге халықтың аз
бөлігі қатыстырылып, төлемдер деңгейінің төмендігімен сипатталды.
Зейнетақымен ... даму ... ... ... ... ... ... анықтама берілді. Оның астарында
құқықтық, қаржылық, экономикалық және ұйымдастырушылық – институттар ... ... ... ... – халыққа зейнетақы түрінде болатын
материалды көмек көрсету. [32]
XX ғасырдың соңынан бастап ... ... ... ... ... ... ... өздерінің әртүрлілігімен
ерекшеленеді. Ұйымдастырушылық негізде, принциптер ... ... және т.б. ... ... ... екі ... ... табу қиын. Зейнетақы жүйелерінің ... ... ... ... ... классификациясының негізін қалау
мүмкіндігін берді.
12 кесте - Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін ... ... ... ... қамсыздандыру түрлері |
|Меншік түрі ... ... |
| ... емес ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |-Аралас ... | ... ... ... |-Беверидж моделі. ... ... ... ... зейнетақы сақтандыру |
| ... |
| ... ... ... ... ... ... ағымдағы түсімдерден |
| ... ... ... |
| ... ... ... қазіргі |
| ... және ... ... ететін |
| ... ... ... салу ... байланысты |-Зейнетақы төлеу кезіңде салық салу. |
| ... ... ... салу. |
|Қатысушылар қамтылуына |-Барлық ... ... ... ... жеке ... арналған |
|Зейнетақы жүйесіне қатысу ... ... ... ... |
| ... ... ... қолдану |-Бекітілген жарналармен. ... ... ... ... ... ... тәсіліне байланысты. | ... ... ... Г.Б. ... 2007 жыл |
12 –ші ... ... осы ... ... ... ... құрастырылған. Оның көмегімен әр зейнетақы жүйесінің негізгі
элементтерін белгілеу, зейнетақы ... ... ... ... және оған қол ... үшін нақты тиімді басқару әдістерін
қалыптастыруға мүмкіндік туады [37].
Әлеуметтiк қамсыздандыру, соның iшiнде ... ... ... ... ... тек XІX ... ... ғана қалыптасқан. Ең
алғашқы мемлекеттiк зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесi XІX ғасырдың соңында
Германияда тосын жағдайлардан және ... ... ... қарттығы
мен мүгедектiгi бойынша зейнетақы енгiзу туралы, сонан соң  ... ... ... және басқа да мемлекеттерде заңдарды
қабылдауға ... ... ... ... ... етуде мемлекет маңызды
роль атқарады. Ол қартайғанда табыспен қамтуды қаржыландыру, басқару ... ... кең ... мәселелерді қамтиды. Мемлекет қоғамның
көзқарасын жақтаушы ретінде зейнетақылық ... ... роль ... ... ... ... азаматтарды әлеуметтік
қорғауда кепіл болуға, зейнетақымен қамтамасыз етуде нормативті-заңдылық
актілердің ... ... ... ... ... ... заң шығарушы,
атқарушы билік органдарының көмегімен орындалады.
Мемлекеттік реттеу мен  нарықтық өзін-өзі реттеудің ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың өсуі-мемлекеттің ролін нығайтуға ... ... ... ... жақсаруы кезінде мемлекеттің
әсері әлсіреп, нарықтық реттегіштер іске қосылады. Зейнетақылық сақтандыру
жүйесін реттеу ерекшелігі осы ... ... ... ... мен оған ... әсерінің дамыған жүйесінің ... ... ... ... ... саласында
мемлекеттің ролі күрделене түседі. Зейнетақымен қамтамасыз етуді реттеуден
бұрын мемлекеттік зейнетақылық сақтандыру тетігінің өзін ... және оған өту ... ... ... ... ... ... қайта құруда басқарудан мемлекеттің бас тартуы қайта
құрудың ... ... ... ... ... әкеліп соқтырады. Мемлекетке үйлестірушілік және әдістемелік
қызметтерді  бекіту тиімді.
Нарықтық ... ... күш ... ... ... ... араласуы төмен деңгейде. АҚШ-да қорларға қатысты
өзіндік инвестициялаудың шегі ғана орталықтан ... Бұл ... ... ... ... ... ... активтер көлемінен 10%
төленіп отырады.
Қазіргі және болашақ ұрпақты лайықты қамтамасыз ету үшін ... ... құру ... ең ... ... ... қала ... нарығының ары қарай табысты өркендеуі зейнетақы қорлары мен
олардың салымшыларының көзқарастарына ... ... ... болады. Зейнетақы құралдарын басқаруда мемлекеттің қатысу дәрежесін
анықтау барынша маңызды.
Ол әр елде әр түрлі:
- нарықтық қағидалар негізінде ... ... Бұл ... ... ... инвестициялық шешімдер қабылдау үрдісіне саяси
ықпалдарды төмендетудің қажеттілігінен туындады. Бұл ... ... ... мемлекет басқарады. Бірақ, инвестициялық
шешімдер шенеуніктермен емес, ... ... ... ... ... жоба көп ... тікелей
мемлекеттік басқарудан гөрі әртүрлі инвестициялық стратегиялардың
тәуекелділіктерін ... ... ... жоба бойынша
Канаданың мемлекеттік зейнеақы қоры жұмыс істейді. Қор ... ... ... ... ... әрбір аймақ өз басқарушысын
шақырады. Бұл Боливияда қолданылады;
- ... ... ... (Уганда). Жинақтаушы зейнетақы шоттарындағы
құралдар мемлекеттік бюджеттің бір бөлігін құрайды немесе жеке қаржыны
қалыптастырады. Екі жағдайда да құралдарды инвестициялау туралы шешім
мемлекеттік ... ... ... ... ... елдің
мемлекеттік қарыз ақшаларына бөлінеді, мемлекеттік банктердің
депозиттік шоттарына аударылады ... ... ... ... таратылады;
- қатаң реттеуші тәсілдермен орындалатын сыртқы ... ... ... ... және қор ... басқару сыртқы
жетекшімен жүзеге асырылады. Бірақ,  мемлекет инвестициялық қоржынның
құрылымына қатаң ... ... ... ... ... және қолдағы құралдардың санын айтарлықтай
деңгейде шектейді. Осы сияқты ... ... ... ... ... ... нәтижелерге жетуі мүмкін.
Бірінші типтегі қорларға қарағандағы ... ... ... негізіне нарықтық бағалы қағаздар енеді;
- мемлекеттің өте төмен деңгейде қатысуымен сыртқы басқару (Австралия)
[38].
XX ғасырдың соңынан бастап дүниежүзі ... ... ... Бұл процестің негізгі тенденциясы – жинақтаушы ... ... ... қарттарды зейнетақымен қамтамасыз ... жыл ... ... ... Бұл ... шешу үшін әр ел
өздеріне тән тарихи, саяси және ... ... ... әр ... ... екі әдісі
Зейнетақы жүйесін қаржыландырудың негізгі екі әдісі ... ... ... ... Бұл ... ағымдағы зейнетақы
шығындары ағымдық кірістермен қаржыландырады. Бұл әдіс мынандай
атқа ие – PAYG (pay-as-you-go) - ... ... ... ... ... бұл ... қаражат, болашақта зейнетақы
төлемдерімен қамтамасыз ететін, арнайы қорды (резерв) құруға
бағытталады.
Үш деңгейлік жүйе
Дамыған елдердің ... ... ... үш ... болып келеді.
1. бірінші деңгей қызметі - әлеуметтік, кедейшіліктен қорғау ... Бұл ... ... бір күн көру минимуммының кепілін ... ... ... ... мемлекеттік әлеуметтік бөліп берушілік
зейнетақы ... ... ... ... ... ... еңбек салымы, жалақысы және басқа да ... ... тең ... ... екінші деңгейдің қызметі- зейнеткердің қажетін оған ... ... ... ... Бұл деңгей белсенді жұмыс істейтін
халық бөлігіне арналған. Бұл қызметті мемлекет немесе оның ... ... ... ... іске ... ... деңгей қызметіне- жеке толықтырылған өз еркілік зейнетақымен
қамтамасыз ету жатады. Бұл ... ... ... ... ... және басқа қорлардың көмегімен іске ... Бұл ... ... ... ... жүйесі әлемдік тәжірибеге сүйене отырып тиімді
үлгіні енгізу арқылы әдістемелік ... ... ... жүйесінің қызмет етуінің әдістемелік жүйесі төмендегі
кестеде  берілді. 
13 кесте - Әлем ... ... ... ... етудің
үлгілері
|Зейнетақы |Әдістемелік |Экономикалық тетіктері ... ... | ... | | |
| | ... ... ... ... ... | |  ... ... ... ... ... ... | |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... |Әмбебап және |Бір орталықтан |-мемлекеттен ... ... ... ... ... |Бисмарк үлгісі |Үкіметтен реттеу |-мемлекеттен |
| | | ... ... ... ... ... |-мемлекеттен |
| ... ... ... |-сақтандыру компаниялары|
| | | ... ... ... |Кеңестік үлгі |Бір орталықтан |-мемлекеттен |
| | ... | ... ... ... |Мемлекеттік реттеу |-мемлекеттен |
| | | ... |
| | | ... ... ... Г.Ж. Жолдасбекова//Зейнетақы жүйелерінде реформа жүргізудің |
|шетелдік тәжірибиесі// авторефератының мәліметтері |
| | | | ... ... әлем ... зейнетақы үлгілері мен зейнетақы төлеу
түрлері ... ... ... ... ету ... асуда, одан басқа 1972 жылдан бастап еңбек келісімдерінде міндетті
түрде енгізілетін қосымша зейнетақы бағдарламасы бар. ... ... ... ... көлемімен зейнетақы көлемін байланыстыратын зейнетақы
қамтамасыз етудің мемлекеттік бағдарламасы іске ... ... ... емес әлеуметтік бағдарламалардың қазіргі құрылымын
келесі түрде көруге болады:
1) белгілі бір ... ... ... ... сала деңгейінде іске асатын бағдарлама;
3) жалпы ұлттық масштабта.
Бірінші түрдегі бағдарлама барлық елде кездеседі, бірақ олар АҚШ-та,
Канадада, ... ... ... тараған. Салалық бағдарламалар
Франция, Бельгия мен Голландияға тән. ... ... ... ... ... Скандинавия елдерінде қолданылады, бұл жерде Жалпы
ұлттық ... ... ... ... құрылған.
Әртүрлі елдердегі зейнетақы қорларының ұйымдастыру – құқықтық
нысандары да түрлі. Мысалы АҚШ, ... және ... ... ... ... сенім хат арқылы басқару жүргізетін траст компаниялар
нысанында ... ... ... ... мен ... кәсіпорынды заң жүзінде тәуелсіз ... ... ... ... ... ... өз жұмысшыларын
зейнетақымен қамтамасыз ету мақсатында арнайы резервтік шоттар, ... ... ... ... немесе көмек қорлары құрылады. Әр түрлі
елдердегі зейнетақы жүйелерін сипаттайтын негізгі көрсеткіштерінің бірі
зейнетақы қорытындыға ... ... ... ... ... бір ... ЖҰӨ -нің зейнетақы ... ... үлес ... ... ... қор активтер көлемі және ұлттық экономикадағы
олардың алатын орны 1 кестеде көрсетілген [39].
Соңғы жылдарда зейнетақы қор ... орта ... өсу ... ... ... ... болды: көп елдерде олар 7-11%-ды ... ... АҚШ – 12%, ... - 16%, ... – 15,6%.
ОЭСР елдеріндегі зейнетақы қоры активтерінің тез өсу факторының ішінен
мамандар келеслерін атап ... ... ... ... ... ... өз активтерін орналастыратын кезде қорға арналған жеңілдіктер;
- қаржы нарықтарында ... ... ... ... елдерде жекешелендіру процесстерін қаржыландыру үшін зейнетақы
қорлары қаржы көзі болып табылады. Мемлекеттік зейнетақымен қамтамасыз ету
бағдарламасын осы ... ... ... – ала ... ... ... ... бағдарламамен ауыстырып, ірі капитал
қорларын жаңадан жекешелендірілген компаниялардың ақшаларын сатып алу үшін
құрады.
Жеке инвесторлар құқықтарын ... жеке ... ... қамтамасыз
ету бағдарламасына салымдардың өсуіне және ... ... ... оң ... ... ... салушының құқықтарын кеңейту
салдары АҚШ-тағы тұрақты зейнетақыны ... ... ... зейнетке дейінгі салымдардан сәйкес табысына қарай негізделген
зейнетақы төлеу бағдарламасына көшу ... ... ... ... ... ... шетелге капитал құюдан табыстар өсуі мүмкін, ал
егер құнды қағаз портфельдерін нарыққа ... ... ... ... ... ... ... Германия, Канада, Жапония, АҚШ және басқа да кейбір дамушы
елдер шетел құнды қағаз нарықтарына шыға ... ... ... ... ... іске асыратын елдер реформаны енгізу мен ... ... және ... ... ... ... ... проблемалармен кездесуде. Зейнетақы реформасын енді ғана жүзеге
асырып отырған елдер үшін жаңа ... ... ... ... ... жетерлік, әсіресе оның ескі жүйемен байланысы.
АҚШ мемлекетіндегі зейнетақымен қамтамасыз ету. АҚШ – та 60 ... ... ... ... жүйесі жұмыс істейді: жеке жинақтаушы және мемлекеттік
бөлушілік.
Бөлек корпарациялармен құрылатын жекешеленген ... ... ... ... Бұл ... ... үшін де ... табылады, себебі, жинақтарды ... ... ... ... үшін көп ақша ... ... ... Зейнетақы қорлары елдегі
алдыңғы қатарлы жекеменшік иелері. ... ... ... ... бір
бөлігі және америка экономикасының барлық корпаративтік облигацияларының
жартысынан көбі ... ... ... АҚШ – тағы ... ... ... ... барлық қаржы активтерінің бестен бір ... ие. ... 40% - ы ... мен ... бағалы қағаздары, қор
активінің 25% - ы қарыз құралдарына салынған, 5 - 7% -ы ... ... ... екі ... ішінде (90 - 2000 жылдары) қорлар 3,3%
көлеміндегі ... өз ... ... ... ... ұзақ ... ... өз еңбек өтілін үзбей
қызмет етуге (5 жылдан кем емес) ынталандырады. Қосымша зейнетақы көлемі
еңбек өтіліне ... ... ... әр жылы үшін зейнетақы белгіленген
пайызға өсіп отырады. Бір компанияда еңбек өмірінің барлығын үзбей өткізе
отырып, жалақының жартысы ... ... ... ... ... ... алу туралы шешім қабылдаған кезде, америкалықтар
зейнетақылық жоспарды таңдауға құқылы: белгіленген ... ... ... ... төлемдер жоспары арнайы жартылай
мемлекеттік жеке ... ... ... ... Бұл ... ... ... сақталуын бақылайды,
ал егер осы компаниялардың қаржылары жетпей қалған кезде, ... ... ... ... қорынан қаржыландырады. Бұл ... ... іске ... ... салымдар арқылы
құрылады.
Бүгінгі күні жұмыс ... ... , ... 50% - ы ... ... ... қамтылған. Жеке зейнетақыны алатындардың
үштен бір бөлігі белгіленген төлемдер жүйесін қалайды, ... ... ... – белгіленген аударымдар, ал келесі бөлігі – екі ... ... деп ... Қарттар, негізінен, мемелекеттік әлеуметтік қамту жүйесі
шеңберінде берілетін қаражаттар есебінен өмір ... ... ... ... ... ... жақсы табыс табатын
жұмыскерлер үшін ... ... көбі үшін бұл жүйе ... жүйе ... аз ... ... ... үшін өмірдегі маңыздырақ болып
табылатыны – мемлекет тарапынан қарттарды қолдау.
90 жылдары зейнетақы жүйесінде жаңа элемент ... ... – 401 ... бұл ... ... ақшаны ала отырып таңдалған салымдар сала
алады, және бұл қаржыларға ... ... Тек сол ... ғана, яғни сол
жиналған қаржылардан ... ала ... ... ол ... ... тұру
қажет. Инвестициялық табысты алған кезде де осындай жүйе ... ... тек ... ала бастаған кезде ғана төлейді. 20 ... ... ... ... 401 ... ... ... қолданады. АҚШ – тағы мемлекеттік бөлу ... ... ... ... ... бара ... Егер жақын арада жүйені
реформалау жөнінде радикалды шешімдер ... ... ... ... қарт ... қамтамасыз ету қиын болады. Бүгіндері
салымдар ретіндегі ақшалар зейнеткерлерге ... ақша ... ... ... зейнеткерлерге, яғни бүгінгі салымшыларға төлеуге тура
келетін ақша көлемінен аз. Салықты көтеру пайда ... ... ... ... ... да, ... жүйесінің өзін қайта құру тәсілдері
жасалуда. Зейнетақы жүйесін реформалау жолдары ретінде, негізінен, 3 нұсқа
талқыланады, ... ... ... қамтамасыз етудің
мемлекеттік жүйесінде ... бір ... ... ... ... нұсқа – мемлекеттік зейнетақы жүйесінің қаржыларын акцияларға
салуда пайдалану. АҚШ – та бұл қаржылар, ... ... ... ... ... және өте ... табыс алып келетін –
2,3%. Жеке корпорациялардың акцияларына салу жоғары табыс алып келуші еді ... % ... Бос ... 40% - н ... ... ... ... осы нұсқасында мемлекеттік зейнетақы жүйесі
жекешеленген жүйені еске түсіреді. Бірақ ... ... ... жеке ... тиесілі емес, олар барлық зейнеткерлер арасында,
мемлекеттік ... ... ... ... – жұмыс істеп жатқан бөлушілік жүйені ... өз ... 1,6% - н жеке ... шоттарына аудару
ұсынылады, бұл шоттардан ол қаражаттар ... ... ... мен облигацияларына инвестицияланады. Бұл жеке шоттарды
мемлекеттік шенеуніктер басқарады. Бұл жүйе ... ... Бұл ... өз ... табыстарын көбейтуге мүмкіндік береді. Айырмашылығы,
мынада: жинақталған ... ... өз ... ... ... – ең ... жұмыскерлер жеке шоттарына табысының 5 % -
н аударып отырады және оны ... ... ... Бұл ... ... ұқсайды және радикалды чили жүйесіне өткізгіш
болып табылады.
Батыс Еуропадағы ... ... ету. ... ... ... ... механизмі, негізінен, АҚШ үлгісіне
ұқсас. Бұл жерде де екі деңгей: бөлушілік негізде құралған ... ... ... ... ... ... Бірақ Еуропа біртекті
емес. Түрлі елдер тарихи дәстүрлеріне, ағымдағы ... - ... ... мүмкіндіктеріне және басқа факторларға байланысты
осы екі деңгейдің әртүрлі ... ... Екі ... ... бар екі елді табу ... ... ... елдері бөлушілік
механизмге ыңғайланған, ал ... және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жүйесінің негізгісі ретінде
қосымша зейнетақылар жүреді. Ол мемлекеттер мыналар: ... ... ... Нидерланды, Швеция, Финляндия, Ирландия, Греция. Бірақ
осылардың ішінде ... ... ... ... ... ... бар. ... Греция, Швеция, Финляндияда жалпы
мемлекеттік қосымша зейнеиақы жүйесінің негізінде бөлушілік механизм ... ... ... екі ... ... ... белгіленген
төлемдер және белгіленген аударымдар жүйелері. Аталған жүйе түрлері
реттеудің ... ... ... ... ... ... ... Белгіленген төлемдер жүйесі, өз кезегінде, табыс көлеміне
байланысты емес ... ... ... және табыс көлеміне
байланысты анықталатын зейнетақы ... ... ... ...... ... елдерінде абсолютті ... ... ... ... ... ... көлемін анықтаудың
түрлі әдістері бар: Ұлыбритания мен Ирландияда – зейнетақының ... ... ... ал ... мен ... – аталған мемлекетте тұру
мерзіміне байланысты.
Германия. Германияда жинақтар кәсіпорын ... ... ... ... ... ... өз ... зейнетақыны өз айналым
капиталынан төлейді. Германияда 1992 жылы жеке сектор жұмыскерлерінің 46,7
пайызы қосымша ... ... ету ... келісім жасады. Аталған
шотқа аударылатын ақшаларға салық салынбайды. Олар компанияның басқа қаржы
құралдарынан бөлек ... Осы ... ... ... шоттары арқылы жинақталған қаржыларын өз бизнесіне немесе басқа
бизнеске инвестициялағаны тиімдірек болады. Көбі ... ... ... ... ... капиталынан алынатын табыс, айтарлықтай, үлкен –
70 – 80 жыладры 5,1%. Бұл ... де ... ... одан ... қамтамасыз ету бремясы алынады.
Забаланстық шоттың кәсіпорынға байлануы ... үшін ... ... ... жеке тұрған қор өз салымдарын аз тәуекелді
ете отырып, яғни, тұрақты мемлекет бағалы ... ... ... ... ... компаниялар облигацияларын сатып ала ... ... ... жинақтары оны негіздеген компанияда
қалған кезде, оның банкрот болған ... ... одан ... ... ... шешу ... кәсіпорын банкрот болса, гарант
болатын ... ... ... Бұл ... ... бағдарламаларын
қаржыландырудың забаланстық техникасын қолданатын ... ... ... ... ... қоры оны ... компаниядан бөлек
елдердегіден жоғары болса да, оның ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесі
Сингапурда барлық зейнетақы жинақтары ... ... ... іске ... ... ол 1955 жылы ... Бұл ... жұмыскерлер мен
жұмыс берушілердің, жалақыларының 40% - н құрайтын, салымдары ... ... ... ... ... ... төлейді). Айлық
жалақының белгілі бір деңгейі бар, одан асқан сомадан әлеуметтік салымдар
аударылмайды. ... сома ... ... жеке ... – ға аударылатын ... ... ... норма, аталған
құрылымды барлық сингапур жүйесінің маңызды элементі түрінде көрсетеді. Осы
елде іске асып отырған жинақтар ...... ең ... ... ... жинақтар ЖІӨ - нің 48% - н құрайды. ОПҚ ... ЖІӨ - ... 80% - н ... азаматтары ОПҚ – да үш жеке шот ашады: жай, медициналық ... Жай ... ... 30% - ы ... Бұл қаражаттар үй сатып алуға,
инвестицияларды іске асыруға, сақтандыру полистерін және ... ... ... ... жалақының 6% - ы аударылады, бұл қаржы денсаулық
сақтау саласында қолданылады.
3. Арнайы шотқа жалақының 4% - ы ... Бұл ... ... ... үшін ... шот жұмыс орнының ауысуына байланысты емес. Жеке шот иесі ... ... оның ... ... ... сақтандыру жүйесіне қатысу мемлекет қызметкерлерінің көбіне
міндетті болып табылады. Бүгінгі күні барлық жұмыскерлердің ... ... ОПҚ – ға ... ... әлеуметтік сақтандыру жүйесінің
қатысушысы 55 ... ... оның өз жеке ... барлық жинақталған
сомасының белгілі бір минимуммнан басқасын алуына болады. ... ... өз ... ... ... ... минимумнан басқа да қалдық
қалу керек. Ол ... ... ОПҚ – да ақша ... ... ... жүйенің артықшылықтарына мыналар жатады:
- жинақтардың жоғарға нормасы;
- ... ... ... олар ... ... ... олар ... аударымдардың тек 0,53% құрайды,
ал Чилиде - 15,4%;
- жинақтардың қауіпсіздігі.
Кемшіліктері:
1) ... ... ... өз ... іске ... бұл өз
кезегінде өндірістік ынтаны ... және жаңа ... ... қиындатады;
2) мемлекеттік қордың зейнетақы инвестицияларының төмен табыстылығы.
Зейнетақы ... ... ... ... Чили ... ... ... көшті.
Жаңа енгізілген зейнетақы жүйесі жинақтаушы болып ... ... ... ... ... ... 10% ... арқылы жүзеге
асады. Әр салымшының ақшасы зейнетақы компанияларының бірінде ашылған жеке
шотқа аударылады. ... үш рет ... өз ... туралы ақпарат алып
отырады. Мемлекет зейнетақы жүйесіне қатыспайды, бірақ ескі бөліп ... ... ... алдындағы міндеттемелерді өтеуді өз
мойнына алды [41].
Чилидегі зейнетақы реформасының табысты ... ... ... және ... ... ... ... тәуелділік
коэффициенті тек 8,3% құрады, ал алдыңғы экономикалық реформалар ... ... ... ... ... ... ... 1981 жылы жүзеге асты және көптеген елдер
үшін мысал болды. ... ... ... жеке қаражаттарды жинақтауға
негізделген.
Адам зейнет жасына келгенде, яғни Чилиде ол ерлер үшін – 65 жас, ... үшін – 60 жас, ... ... оған ... немесе оның қаза
болған жағдайында мұрагерге беріледі. Мұраға қалдыру ... ... ... ... емес ... ... ... зейнетақы жүйесі бөлушілік қасиетке ие емес. Ол ... ... ... ... ... керісінше кәрілікті қаржылық
қамтамасыз етудің негізі болып табылады.
Чилилік зейнетақы жүйесіндегі маңызды рольге ерікті төлемдер ие. Егер
адам ... ... ... ... ... ... онда оның ... мүмкіндігі бар. Зейнетақы қорының компьютері, өзі зейнетке шыққысы
келген жасқа келгенше төлейтін ақша ... ... ... Мысалы, адам 55
жасында зейнетке шыққысы келсе, онда компьютер, сәйкес есептеулер жүргізе
отырып, оның жалақысынан ... ... 10 ... ... 12,5% ... отыруы қажет.
Чили тәжірбиесі мынаны көрсетеді: қаржы нарығының даму қарқынына
байланысты зейнетақы қорларының салымдар ... ... өте ... өз ... осы ... ... ... тигізеді.
Зейнетақы қорларның табыстылығы жоспарлағаннан да асып түсті. Басындағы
жоспар бойынша орта есеппен инвестициялар жылына 4-5% пайда алып келу ... Орта ... ... жылдардағы табыстылық жылына 12,5% құрады, бұл
жоспарланған табыстылықтан айтарлықтай көп және ... ... ... табыстылығынан да жоғары. Бұл, меніңше, Чили зейнетақы
жүйесінің табысты жұмысының бірден бір айғағы.
Бірақ та ... ... ... ... қиын ... ЖЗҚ – ның ... сыйақысына кететін үлкен шығындар,
зейнетақы жүйесіне деген сенімнің кемуі, зейнетақы төлемдерін төлеуден ... ... ... ... ... ... ... бір
бөлігі кедейшілік сызығынан аспайтын табыс алады.
Малайзияда, басқа шығыс азиялық және африкалық ... ... ... ... ... ... бір ... ғана, яғни
зейнет жасына жеткенде төленеді және ары ... бұл ... ... өз ... ... ... ... тек мемлекеттік қызметкерлер мен
экономиканың өндірістік ... ... ... бұл ... не бары 30 млн. адам ... Бұл ... адамдарының зейнетақымен
қамту деңгейі айтарлықтай жоғары – зейнетке шыққанша олар жалақысының 70 %
- н ... ... ... көп ... ... ... ... үшін зейнетақы қарастырылмаған, олардың күн көріс көзі болып өз
шаруашылықтары табылады.
Экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде кешіктіріліп берілетін ... ... ... оң ... ие ... ... жарнасы
қазіргі кезеңде салымшылардың нақты зейнетақысын көбейтуге және ел
экономикасын инвестициялауға ... екі ... ... ... ... ... ... құрулардың әдістемелік
есептеулерде жіберген қателіктер де болды. Атап айтқанда, 1998 жылдан
бастап қосылған құн ... ... ... ... ... қатарына еніп
кеткен біріңғай әлеуметтік салықтың (БӘС) ... ... ... ... жұмысты қорыта келе, зейнетақы ... ... ... мен оның ...... саладағы
өзектілігін қарастырып кеттім. Зерттеу барысында төмендегідей мәселелерді
қарастырып, талдау жүргізідім:
Бірінші–зейнетақы ... және ... ... қамсыздандыру
реформасының ерекшеліктерімен және оның мақсаты мен міндеттері сипаттадым.
Екінші–Қазақстан Республикасындағы жинақтаушы зейнетақы қорларының
қаржылық – ... ... және даму ... ... ... ... ... жүйесінің даму тенденциясы және
инвестициялық жүйесін жаңғырту тетіктері мен ... ... ... ... зейнетақы жүйесінің стратегиялық
дамуы және ... ... ... және де зейнетақы жүйесінің
қазіргі жағдайы мен даму ерекшеліктерін, сонымен ... ... ... даму ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жүйелердің барынша
қарқынды дамыған бөлімдерінің бірі - зейнетақы жүйесі. Бүгінгі ... ... ... зейнеткерлікке шыққаннан кейінгі өмір
сүру жағдайларын қамтамасыз ету үшін жеткіліксіздігі, ... ... ... шешілмегендігі, өмір сүру ұзақтығының және еңбек
ақы төлеудің әр ... ... мен ... ... ... ... ... шешімін таппаған өндірістегі мүгедектік
мәселелердің болуы және зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... да - ... ... дұрыс реттеуді қажет ететін әлеуметтік-
экономикалық мәселелер болып табылады.
Әлемнің тиімді дамып келе ... 50  ... ... енуі үшін мемлекет
халықты зейнетақымен қамтамасыз етудің деңгейi мен сапасын ... ... ... үшін өмір ... ... стандарттарын
жасауы тиіс. Ол үшін халықтың экономикалық және әлеуметтiк жағдайларының
маңызды құраушыларының бірі - Қазақстандағы ... ... ... қарай  қарқынды  дамып,  зейнетақы ... ... ... керек. Бұл Қазақстандықтардың әл-ауқатын жақсартуға мүмкіндік береді.
Жинақтаушы зейнетақы қоры ... ... ... және ... төлемдерi ретiнде төлеу мақсатында құрылған қызмет атқарушы занды
тұлға. Зейнетақы қоры сонымен бiрге зейнетақы ... ... ... да қызмет атқарады. Зейнетақы қорлары салымшылардың
мiндеттi жарналарын ... ... ... ... ... ... Соның нәтижесiнде қордың инвестициялық портфелiн құрады.
Бүгiнгi танда қазақстан Республикасында 14 зейнетақы қоры бар ... оның ... ... ... мемлекеттiң есебiнен құрылған.
Сондықтан оны мемлекеттiк зейнетақы қоры деп ... Ал, ... ... қоры ... ... Олар «қазақмыс» және
«Филипморис» компанияларының жұмысшылары мен қызметкерлерiнің ... ... үшiн ... ... Ал, ... қорлар олар ашық
қорлар болып аталынады.
Қазақстан Республикасында қызмет атқарып жатқан зейнетақы ... ... 20 ... ... ... ... туралы» заңның негiзiнде құрылып, жаңа талаптарға ... ... ... ... табыс табушы тұлғалардың, азаматтардың
табысының 10 % ... ... ... ... шығу ... ... қамсыздандыру мақсатына қызметтер атқарады.
Қазақстанда өндiрiлген зейнетақы ... ... ... ... ... тобы ... ... бердi. Олардың ойынша
бұлар ... ... ... ... көмектеседi.
Бесеуiнiң iшiнен екеуiн бiздiң жағдайда ... ... ... ... ... зейнетақы жүйесiнiң жұмысын тоқтатып, ондағы бар қаражатты
ниеттiлiк жүйеге көшiру. Екiншiден, әйелдер мен еркектер зейнетақыға ... 65 ... ... Ал, ... елде өмiр сүру ... ... 60
жас, әйелдерде 62 жас, болып табылады. Қалған ... ... ... ... ... ниеттiлiк жүйеде тiркеу және
есеп беру жүйелерiн ендiру, ... ... бұл ... ... ... ... ... өзгерiстер енгiзу ... ... ... мемлекеттiк орталықта шешу.
Әрбір ЖЗҚ өзінің даму жолында үш кезеңнен өтеді:
Бірінші кезең - ... ... қоры ... ... және ... ... ... Классикалық нұсқада бұл
кезең 2-3 жыл ... ... Егер ... саны 300 ... ... ... ... 100 миллион АҚШ долларына жетсе, қор бірінші
кезеңнен сәтті өтті деп санауға болады.
Екінші кезең – қуаттылықты арттыру ... ... ... 1 миллиард АҚШ долларынан артық сомаға жеткен кезде басталады. Бұл
сома бұдан ... ... ... ... үшін бастапқы нүкте болып табылады.
Қазақстан Халық Банкі Жинақтаушы зейнетақы қоры салымшыларының жинақталған
зейнетақы қаражаты 1 миллиард АҚШ ... асып ... Бұл 2005 ... ... ... Қор ... ... рыногында осы белеске бірінші болып
жетіп, әлемдік стандарттар бойынша ірі инвесторға айналды. ... ... қор ... ... ... Ал 2007 жылғы 1
желтоқсанына ... ... ... ... ... 2, 79 ... долларынан асты.
Үшінші кезең - өндіріс ауқымы бойынша үнемдеуді іске асыру – ЖЗҚ
дамуының ең ... ... ... ... Осы ... ... ... жалпы сомасы 3 миллиард АҚШ долларына жетеді.
Осы мәселелерді қарастыра отырып, мына ұсыныстарымды ұсынамын:
- Қазіргі ... күн ... ... ... ... жастағы қарт адамдардың зейнетақы мөлшерін ұлғайту және
хал – ахуалын жақсартуға аса көңіл бөлу;
- Зейнетақы жүйесін әлеуметтік саясаттың ... ... ... ... зейнетақы стратегиясын құру және оны ... ... ЖЗҚ – ғы ... ... ... қорғауға алу;
- Қазіргі таңда Қазақстан Республикасында 14 ЖЗҚ – ы бар. Осы ... ... ... ... мемлекеттік бюджетке кіріс түсіріп,
көмекке мұқтаж халықтың игілігіне ... ... ... ... тарапынан төленетін арқаулы зейнетақы мен ең
төменгі күн көріс деңгейінің мөлерін 30 – 40 % - ға ... ... ... ... ... ... ... қорғау және
салымшылардың ақпараттандырылуын мейлінше жетік ... ... ... ... қала ... берілетін
жердемақылардың мөлшерін көбейту және әлеуметтік ... ... ... керек деп ойлаймын.
Жаңа онжылдықта алға қойған мақсаттарға қол жеткізу үшін Жинақтаушы
Зейнетақы ... ... ... ... ... ... аумағында бірдей сапаны қамтамасыз етіп халықаралық деңгейге ... ... ... ... Зейнетақы жүйесін жаңғырту тетіктері мен бағыттары. // ... ... 2006 - №4 – 16 ... ... Ғ.Б, ... А, ... Г. ... қамсыздандыру
құқығы// оқу құралы Алматы 2005 97 -102 бб;
3. К.М Тулепбаев//Новая модель ... ... ... ... ... и ... ... Автореферат
Алматы 2007ж – 23б;
4. «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Заң ... ... ... ... ... А.С. ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесінің
проблемалары мен даму бағыттары / А. С. ... // ... ... в ... ... международной научно-
практической конференции, 19-20 октября 2006 г. / ... им. ... . - ... : ... 2006. 119-125 ... ... ... болашағы және зейнетақы//Президент және Халық
29 ақпан 2008 ж – 46 -53 ... ... ... ... ... ... ... аудару
ережесін бекіту туралы : 2008 жылғы 29 ... № 240 // ... . - 2009.- 17 ... С.Н Әбиева// Қазақстан Республикасындағы ... ... ... әс-әрекеттерінің қазіргі жағдайына талдау//
КазЭУ хабаршысы 2006 №4 – 26 -29 бб;
9. Абиева С.Н. Экономиканың ... жаңа ... ... ... даму ... / С.Н. ... ; С. Н. Абилов //
Аль-Пари. - 2006. - № 3-4. - 80-84бет;
10. Жинақтаушы зейнетақы қорларының комиссиялық сыйақы алу ... : ... 5 ... №107 ... бекітілген // Егемен Қазақстан . - 2009.-
14 наурыз – 8 бет;
11. А.Айтуған//Жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... 2007 №2 44-48 ... ... Правительства РК «Об утверждении правил исчисления,
удержания и ... ... ... ... ... ... ... 12бет;
13. Бельгибаева//Анализ современного состояния пенсионного обеспечения в
РК//Труд в Казахстане 2004 №4, 7бет;
14. 2008 жылғы 1 ... ... ... ... ... мемлекеттік
орталықтан зейнетақы төлемдерінің мөлшерін артыру туралы//Егемен
Қазақстан-2008-5 қаңта, 9 ... 2007 ... 1 ... ... ... 2007 ... ІІІ тоқсанындағы
зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын жинақтаушы
зейнетақы қорлары мен ұйымдардың агрегирлендірілген есебі // ... . - 2007.-23 ... 7 ... 2008 ... 1 ... жағдай бойынша 2008 жылғы І тоқсандағы зейнетақы
активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын жинақтаушы зейнетақы
қорлары мен ұйымдардың агрегирлендірілген есебі // Егемен Қазақстан . ... ... ... ... ... реформаларды одан ... ... ... арналған бағдарламасын бекіту туралы»
ҚР Үкіметінің 2004 ... 30 ... №1241 ... 25 ... ... А.Т. ... ... жетілдірудің экономикалық тетіктері
: 08.00.05- Э.ғ.к. ғылыми дәрежесін алу үшін ... ... / А. Т. ... - ... 2009. - 25 ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесінің
жетістіктері мен проблемалары//Рынок ценных бумаг 2000 №12.
20. 2007 жылғы 1 қазандағы жағдай ... 2007 ... ІІІ ... активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын жинақтаушы
зейнетақы қорлары мен ұйымдардың ... ... // ... . - 2007.-23 ... 17 -22 ... ... зейнетақы қорлары үшін тәуекелдіктерді басқару ... ... ... ... ... 2007- ... 2009 ... 1 сәуірдегі жағдай бойынша 2009 жылғы 1 тоқсандағы зейнетақы
активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын ... ... мен ... агрегирлендірілген есебі, Қорлар мен ұйымдар
туралы жалпы ... ... ... ... активтерінің
үлесі // Егемен Қазақстан . - 2009.- 16 мамыр;
23. К.Тулепав, Б.Еспенбетова//Инвестиции в человеческий капитал и ... ... Труд в ... 2005 ... А.А Айтуған// Жинақтаушы зейнетақы қорларының қаржылық менеджменті:
шетелдік тәжірибені қолдану мүмкіндігі// КазЭУ хабаршысы 2004 ... ... Веб – ... Зейнетақы жинақтау қорына міндетті зейнеткерлік жарналар бойынша
түсімдер және алынатын ... ... 2004 ... ... Республикасы қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау агентігінің мәліметтері веб сайты:www.afn.kz
28. Тойшибек М.Б. Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің ... және ... ... / М. Б. ... // ІІІ ... ... "Бизнес,
наука, образование: грани сотрудничества": Материалы научно-
практической конференции, 19-23 мая 2008 г. / ... им. Т. ... ... : ТОО "Эверо", 2008. - Ч. 4. - С. ... ... А.С. ... ... қағаздар нарығының қалыптасуы мен
даму тенденциялары / А. С. ... А. Т. ... // ... ... на ... ... ... материалы
научной конференции магистрантов и студентов, 7-8 мая 2007 г. . ... 2007. 257-259 ... ... Б.Еспенбетова// Теоретические основы диверсификации
инвестиций активов ... ... ... ... №12 34-39 бет;
31. Б.Қарабеков// Үш деңгейлі зейнетақы жүйесі//Қаржы- ... №3 ... ... ... ... ... тәуекелдіктерді басқару
жүйесінің қызметіне рейтингтік баға беру// Қаржы-қаражат 2006 №10 117 –
119 бет;
33. «Жаңа ... жаңа ... ... ... ... жаңа кезеңінде)» атты Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Ә. Назарбаевтың 2007 жылғы ... ... ... ... Статистический ежегодник 2007, 2008, 2009 жж.
35. ЗТМО – ның жылдық есебі 2009 жыл. www.gffs. сайты.
36. Интернет көзі: www. kazref.kz.
37. Зейнетақымен ... ету ... ... ... ... ... ой-сананың дамуы» атты халықаралық
ғылыми-практикалық конференция, Т.Рысқұлов атын. ҚазЭУ Алматы. 2006.-1
б.п.
38. Г.Ж. Жолдасбекова//Зейнетақы жүйелерінде реформа ... ... ... хабаршысы 2003 №1
39. ҚР үшін шетелдік зейнетақы жүйелерінің ... ... ... «ҚР ... ... тетігін дамытуды
жетілдіру-бәсекелестілікке қабілеттіліктің айғағы» атты ... ... ... ... ... Зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінің шетелдік тәжірибесінің теориялық
негіздері./«Қазақстанда экономикалық ой-сананың дамуы» атты ... ... ... ... ... ... 2006.-1
б.п;
41. Исахова П.Б. Қазақстан Республикасында халықты әлеуметтік қорғау
жүйесін қаржымен қамтамасыз ету : ... ... ... ... ... ... ... авторефераты / П. Б. Исахова. - Алматы, 2008. –
16 – 19 ... ... ... төлеу мемлекеттік орталығы
Базалық зейнетақы (айына 6051 теңге)
Жұмыс беруші
Мемлекеттік бюджеттен тыс қор
Қазіргі зейнеткерлер
(еңбек стажы 20/25 жыл, жасы 58/63 жас)
ЗТМО
БАНК-КАСТОДИАН
Салымшылардың ... ... ...... сақтандыру
жылдарындағы жинақталған зейнетақы жарналары және ... ... ... ... ... ... ... ұйым
Зейнетақы активтері инвестицияланады
ЖЗҚ
Зейнетақы көлемі жинақталған капиталды зейнеткердің «өмірдің ... бөлу ... ... орта ... 19 жыл, яғни 228 ... ... төлемдері шотында ақша қаражаттары аяқталғанша
төленеді. Егер зейнеткер ЖЗҚ есепке алған (яғни 19 жыл) ... ... ... ... төлемдер алмайды.
Жұмысшылар, қызметкерлер
Инвестициялар
Бағалы кағаздарға
Кәсіпорынның бағалы қағаздарына
Банк саласында қаржы құралдарын ... ... ... ... ... ұлғайтуға
Қаржыландыруға
Кәсіпорынның инвестицияны жүзеге асыру мүмкіндігіне
Инвестициялық жобаларды несиелеу
және қаржыландыру мүмкіндігін қамтамасыз етуге
Мем-тік мұқтаждықтарды қаржыландыруға қаржы құралдарын мемле-кеттік
инвестициялық бағдарламаларға ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы зейнетақы жүйесінің дамуы: теориясы, тәжірибесі55 бет
Қазақстан Республикасындағы зейнетақы жүйесінің құрылым негіздері100 бет
Қазақстан Республикасындағы зейнетақы реформасы26 бет
Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру жүйесі39 бет
Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін талдау56 бет
Зейнетақы жүйесі қалыптасуының теориялық сұрақтары28 бет
Қарттарға әлеуметтік көмек көрсету7 бет
«Центр Кредит банктың жинақтаушы зейнетақы қорының» ақпараттық жүйесі39 бет
«Қосымша зейнетақыны» сақтандыру мен ерекшіліктері17 бет
Аз қамтамасыз етілген азаматтарға әлеуметтік жәрдемақы,зейнетақы тағайындау бөлімі туралы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь