Қазақстан Республикасындағы лизинг шарттары, оның ерекшеліктері мен дамуының қазіргі жағдайы

М А З М Ұ Н Ы

КІРІСПЕ

1.ТАРАУ. ҚАРЖЫ ЛИЗИНГІНІҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ

1.1. Қаржы лизингінің түсінігі 5
1.2. Лизинг түрлерінің салыстырмалы сипаттамалары
және ерекшеліктері

2.ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГ ШАРТТАРЫ, ОНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ДАМУЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ

2.1. Лизинг шартының қолданылуы, лизинг шартын өзгерту және бұзу 21
2.2. Қазақстан Республикасындағы лизингтік операциялар дамуының қазіргі жағдайы

3.ТАРАУ. ҚАЗАҚСАНДАҒЫ ЛИЗИНГТІҢ ДАМУ КЕЛЕШЕГІ 40

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН НОРМАТИВТІК.ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР МЕН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ

Қазіргі жағдайда Қазақстан экономикасының дамуы оның барлық салаларындағы терең нарықтық өзгертулер бойынша шаралар жүргізуге және экономикалық өсуді қамтамасыз етуге бағытталған. Қазақстан Республикасының стратегиялық даму бағдарламасы 2030 жылға дейін халық шаруашылығын басқарудағы елеулі оңды өзгертулерді қарастырады. Экономиканы басқару стратегиясында лизинг механизміне елеулі мән беріледі, себебі, онда отандық кәсіпкерлік нарықтың дамуына үлкен потенциал салынған.
Өз қаржы ресурстарының, бюджеттік қаражаттың және шетелдік инвестиция шектеулілігі жағдайында қазақстан кәсіпорындары жаңа техниканы лезде сатып алуға мүмкіндігі, құрал-жабдықтарды өндірушілердің өздері елеулі қаржы ресурстарын қажет етеді, банктер шаруашылық субъектілерді несиелендіру үшін лезде кепіл сұрайды.
Кәсіпорындардың техникалық жабдықталу жағдайы негізгі қорлардың физикалық және моральдік тозудың шекті деңгейін жағдайы негізгі қорлардың және аморальдік тозудың шекті деңгейін көрсетіп отыр. Аталған факторлардың барлығы ұлттық экономикаға теріс әсер етеді және негізгі құралдарды жаңартудың альтернативті жолдарын іздеуді талап етеді.
Лизингтік қатынастардың құрылуы және дамуы қазақстандық кәсіпорындардың техникалық потенциалын қайта құруға жағдайлармен және мүмкіндіктермен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. «Шағын кәсіпорындар үшін ерекше қажеттілігі: мүліктің рухани ескіруіне байланысты шығынға жол бермеу; келісімді 100 пайыз қаржыландыруды қамтамасыз ету, жалгерлік төлемге қолайлы жағдай туғызуға келісу, ағымдағы шағын ретінде қаралатын жалгерлік өтем қаржысына салынатын таза табыс салығының бір бөлігін азайту. Халықаралық ақша айналымында лизинг елдердің жалға берушілеріне салық жеңілдіктерін пайдалануға мүмкіндік береді»1. Бірақ, қазіргі уақытта республикадағы лизингтің даму деңгейі оған қойылатын талаптарға толық сәйкес келмейді. Бұл лизингтің қолданылатын экономикалық-ұйымдық механизмдердің әлсіз тиімділігімен, лизингті басқару сұрақтары бойынша заңдық және құқықтық актілердің жетілмегендігімен, ұсынылатын лизингтік қызметтердің құрамы мен сипаты туралы ақпараттық базаның жеткіліксіздігімен, лизингтік қатынастарда толық қатысу үшін көптеген лизинг алушылардың психологиялық дайынсыздығы, көптеген лизингтік компаниялардың инвестициялық потенциалының әлсіздігімен түсіндіріледі. Осыған байланысты бүгінгі таңда көптеген лизингтік компаниялар банктік және сақтандыру секторының, олардың лизингтік фирмалардың қызметінде тікелей қатысуымен және лизингтік қызмет сферасын кеңейту үшін клиент тартуымен қаржылық ресурстарын тарту арқылы кеңею саясатын жүргізеді. Бұдан басқа, лизингтік компаниялардың ассоциацияларға және одақтарға бірігу тенденциясы байқалуда, бірақ лизингтік қатынастардың бұл жағы пайда болу және тұрғызылу кезеңінде болып отыр және Қазақстан жағдайында лизингті пайдалану тиімділігінің экономикалық-ұйымдастырушылық факторларды зерттеуді қажет етеді.
Лизингтік компаниялар мен ассоциациялар жұмыс істеуінің экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін лизинг бойынша заңдық және нормативтік базаны жетілдіру бойынша шаралар қолдану, лизингтік қатынастарға барлық қатысушылардың мүдделерінің жақындауы үшін жағдай жасау керек.
Берілген жұмыстың мақсаты - Қазақстан Республикасындағы қаржылық лизингтің теориялық негіздерін, лизингтің құқықтық негіздерін зерттеу, лизингтік операциялардың механизміндерін қарастыру, сондай-ақ Қазақстандағы лизинг дамуының ерекшеліктері мен даму келешегін зерттеу.
Пайдаланылған нормативтік-құқықтық актілер

1). Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30 тамыз 1995 жылы қабылданған (7 қазан 1998 жылы енгізілген өзгерістер және толықтырулармен);
2). Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім), 27 желтоқсан 1994 жылы қабылданған;
3). Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (ерекше бөлім), 1 шілде 1999 жылы қабылданған;
4). Қазақстан Республикасының Қаржы лизингі туралы Заңы, 5 шілде 2000 жылы қабылданған;
5). Қазақстан Республикасының Инвестициялар туралы Заңы, 7 қаңтар 2003 жылы қабылданған;
6). Салық және бюджетке төленетінбасқа да міндетті төлемдер туралы Қазақстан Республикасының кодексі (Салық кодексі) 12 маусым 20001 жылы қабылданған;
7). Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 15 сәуірдегі “Ауыл шаруашылығында лизингті ұйымдастыру тәртібі және шарттары туралы Ережелерді бекіту туралы” № 341 Қаулысы.
8). Қазақстан Республикасының Үкіметінің 2000 жылғы 7 қыркүйектегі “Қаржылық лизинг туралы” және “Лизинг мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне өзгерістер мен толықтыруларды енгізу туралы” Қазақстан Республикасының заңдарын жүзеге асыру туралы №115-р Қаулысы.
9). Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 29 наурыздағы “2001 жылға ауыл шаруашылығында лизингті ұйымдастыру Ережелерін бекіту туралы” № 405 Қаулысы.
10). Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 3 мамырдағы “Жылжитын мүліктің қаржылық лизингін мемлекеттік тіркеу Ережелерін бекіту туралы” №597 Қаулысы.
        
        М А З М Ұ Н Ы
КІРІСПЕ
3
1-ТАРАУ. ҚАРЖЫ ЛИЗИНГІНІҢ ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ... ... түрлерінің салыстырмалы сипаттамалары
және ерекшеліктері
11
2-ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГ ШАРТТАРЫ, ОНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
МЕН ДАМУЫНЫҢ ... ... ... ... ... ... шартын өзгерту және бұзу
21
2.2. Қазақстан Республикасындағы лизингтік операциялар дамуының қазіргі
жағдайы
28
3-ТАРАУ. ҚАЗАҚСАНДАҒЫ ЛИЗИНГТІҢ ДАМУ КЕЛЕШЕГІ ... ... ... МЕН ... ТІЗІМІ
54
КІРІСПЕ
Қазіргі жағдайда Қазақстан экономикасының ... оның ... ... ... ... ... шаралар жүргізуге және
экономикалық өсуді қамтамасыз етуге бағытталған. Қазақстан Республикасының
стратегиялық даму бағдарламасы 2030 ... ... ... ... ... оңды ... қарастырады. Экономиканы басқару
стратегиясында лизинг механизміне елеулі мән беріледі, себебі, онда отандық
кәсіпкерлік нарықтың дамуына үлкен потенциал ... ... ... ... қаражаттың және шетелдік инвестиция
шектеулілігі жағдайында қазақстан кәсіпорындары жаңа техниканы лезде сатып
алуға ... ... ... ... елеулі қаржы
ресурстарын қажет етеді, банктер ... ... ... үшін
лезде кепіл сұрайды.
Кәсіпорындардың техникалық жабдықталу жағдайы негізгі қорлардың
физикалық және ... ... ... ... ... ... қорлардың
және аморальдік тозудың шекті деңгейін көрсетіп отыр. Аталған факторлардың
барлығы ... ... ... әсер ... және негізгі құралдарды
жаңартудың альтернативті жолдарын іздеуді талап ... ... ... және ... ... кәсіпорындардың
техникалық потенциалын қайта құруға жағдайлармен және мүмкіндіктермен
қамтамасыз ... ... ... ... кәсіпорындар үшін ерекше
қажеттілігі: мүліктің ... ... ... ... жол ... 100 ... ... қамтамасыз ету, жалгерлік төлемге
қолайлы жағдай туғызуға келісу, ағымдағы шағын ретінде қаралатын ... ... ... таза ... ... бір ... азайту.
Халықаралық ақша айналымында лизинг елдердің жалға ... ... ... ... ... Бірақ, қазіргі уақытта
республикадағы лизингтің даму деңгейі оған ... ... ... ... Бұл ... ... ... әлсіз тиімділігімен, лизингті басқару сұрақтары бойынша
заңдық және құқықтық актілердің жетілмегендігімен, ұсынылатын ... ... мен ... ... ... базаның
жеткіліксіздігімен, лизингтік қатынастарда толық қатысу үшін көптеген
лизинг ... ... ... ... лизингтік
компаниялардың инвестициялық потенциалының әлсіздігімен түсіндіріледі.
Осыған байланысты бүгінгі таңда көптеген лизингтік ... ... ... ... ... ... ... қызметінде тікелей
қатысуымен және лизингтік қызмет сферасын кеңейту үшін клиент тартуымен
қаржылық ресурстарын тарту арқылы кеңею ... ... ... басқа,
лизингтік компаниялардың ассоциацияларға және одақтарға бірігу тенденциясы
байқалуда, бірақ лизингтік қатынастардың бұл жағы ... болу және ... ... отыр және ... ... ... ... экономикалық-ұйымдастырушылық факторларды зерттеуді қажет
етеді.
Лизингтік компаниялар мен ассоциациялар жұмыс істеуінің экономикалық
тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін ... ... ... және ... ... ... шаралар қолдану, лизингтік қатынастарға барлық
қатысушылардың мүдделерінің жақындауы үшін жағдай ... ... ... ... - ... ... ... теориялық негіздерін, лизингтің құқықтық негіздерін зерттеу,
лизингтік операциялардың механизміндерін қарастыру, сондай-ақ Қазақстандағы
лизинг дамуының ... мен даму ... ... ТАРАУ. ҚАРЖЫ ЛИЗИНГІНІҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ
1.1. Қаржы лизингінің түсінігі және оның түрлері
Инновациялық процестердегі лизингтің ... ... ... ... ... ... және оның ... ресурстарының жетіспеушілігі
жағдайында негізгі қорларды қайта құру процесіне ықпалын анықтау керек.
«Лизинг» ... ... ... ... ... және ... деп
аударылады, лизинг келісімінің негізінде тараптардың ... ... ... ... жатқанûмен, келісімнің сипаттамасы осымен
шектелмейді. Неміс тілінде «leasіngvertrage» термині «тұрғын үйді бұзу ... үшін ... ... ... ... ... ... түрін»
білдіреді.
Тек француз тілі «credіt-baіl» ... ... ... ... береді: «жалгер-кәсіпорын үшін арнайы алынған құрал-жабдықтарды
жалдау».
Қазақстан Республикасының Қаржы лизингі туралы Заңына сәйкес ... ... ... өз ... сатып алған және лизинг ... ... ... лизинг алушыға белгілі бір төлемақысына және
белгілі бір талпптармен уақытша иеленуге және ... ... ... үш жыл ... ... беруге міндеттенетін инвестициялық
қызметтің бір түрі. Бұл орайда лизинг шарты бойынша лизинг нысанасын ... ... ... ... ... сай ... ... лизинг нысанасын алушының меншігіне беру және (немесе) лизинг
алушыға тіркелген баға бойынша лизинг нысанасын сатып алу ... ... ... ... лизинг мерзімі лизинг нысанасының пайдалы қызмет ету мерзімінің ... ... ... төлемдерінің лизингтің бүкіл мерзімі ішіндегі ағымдық
(диконттық) лизингтің ьерілген нысанасы ... 90 ... ... ... 1952 жылы Америка Құрама Штатында құрылды.
Осы қысқа мерзімде, яғни 1959 жылы лизинг ... ... 300 ... ... ... ... компания 1962 жылы, ал, Жапонияда -
1963 жылы құрылды. Италияда лизингтік бірінші қызмет 1966 жылы ... ... ... ... ... ... ... кеңейді. Қазір
бұл инвестициялық қаржыландыру механизмінің дамыған нарық экономикасындағы
банк ... ... ... ... ... табыс көзіне айналды.
1980 жылдың соңында АҚШ-та лизингтік жабдықтау мен ... ... 28-30 ... құрады. 1995 жылдың мәліметі бойынша Батыс ... ... ... оны жеткізу көлемі 12-16, Ұлыбританияда -
31, Австрияда - 32 пайызға жетті.
Лизинг – бұл ... ... ...... ... ЭЕМ,
ұйымдастыру техникаларды, өндіріске, сауда-саттыққа және қоймаға ... ... ... лизингтік төлем төлеу шартымен, белгіленген
мерзімге пайдалануға беруді қарастыратын ... беру ... ... ... ... түрлері бар. Барлық лизингтік операциялар
екі түрге бөлінеді: шұғыл және қаржылық лизингтер.
Шұғыл лизинг – бұл ... ... ету ... ... ... ... қысқалығын және мүліктің құнын толық ... ... – бұл ... ... ... ... ... мерзімі
ішінде өзінің толық амортизациялық құнын төлеп шығуымен немесе өзін-өзі
өтеуімен байланысты сипатталады. ... ... ... күрделі қаржы
жұмсалымын талап ететіндіктен де, оларды банктермен ынтымақтаса ... ... ... отандық және халықаралық тәжірибеде қолданылатын
мынадай түрлері бар:
Ішкі лизинг – бұл, оның ... бір ... ... келуімен
байланысты сипатталады.
Халықаралық лизинг – бір тарап немесе барлық ... әр ... ... ... ... ... және ... болып бөлінеді. Экспорттық
лизингте шетел лизинг ... ... ... лизингте шетел лизинг
беруші болып табылады.
Лизингтің екі ... ... ... ... және ... , ... үш ... белгілейді: оперативтік, қаржылық және қайталама,
кейбіреулері – төрт және одан да ... ... ... ... және ... ... және т.б.
Е.Н.Чекмарева, Л.Прилуцкий, В.Голощапов, В.М.Джуха өз схемаларында
төменде көрсетілген сегіз нышандарға сүйене ... ... ... ... ... ... құрамы, лизингке берілетін
мүліктің типі, оның ... ... ... жағдайлары,
қызмет көрсету көлемі, операция жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ... төлемдердің сипаты.
А.С.Смагулов лизинг типтері жіктемесінің сызықты және сатылы принципінің
жақтаушыларын белгілейді1. Олар үшін лизингтің екі түрі бар – қаржылық ... ал ... осы ... ... ... ... оларға
В.В.Бочаров, Р.Г.Ольхова, И.Т.Балабанов, Л.Павлова, В.Я. Горфинкель жатады.
Сонымен ... екі ... ... ... бар: ... ... үшін осы ұғымның бір ... ... ... Лизингтің қаржылық және оперативтік болып бөлінуі жоқ,
ол лизинг ... ... ... салушы болып табылады, сондай-ақ
сатылы жіктеудің ізбасарлары үшін ... жоқ – ... ... ... беру ... жалпыға танылған жіктемені келесі сегіз ... ... ... ... /кезеңімен/, қосымша және қарыз
қаржылармен, мәміленің ... ... ... ... опционның болуымен, негізгі мерзім ішінде шартты бұзу ... ... ... ... А.С.Смагулов ұсынып отырған
лизингтің әзірленген жіктемесінде лизингтің ұйымдастыру нышандары ... ... ... ... баяндалған. Лизинг түрлерінің
кең спектріне келесі факторлар әсер етті:
- ... ... ... ... мен ұғынуының
айырмашылығы;
- құқықтық мәртебенің айрымашылығы және түрлі ... заң ... ... елдердегі лизинг бизнесінің мемлекет ... ... ... ... елдердегі лизинг түрлілігі үшін салықтық және ... ... ... ... ... ... арналған несиемен
салыстырғанда лизинг тартымдылығындағы айырмашылық;
- нақты лизингтік операцияның ұлттық спецификасы.
Лизингтің барлық ... ... ... ... ... және ... мәміле жасау шарттары үшін қиын болып табылады.
Бұндай жағдайда ... ... ... ... ... және ... түсіну үшін жіктемелі сипаттамасын бөлу маңызды.
Лизингтің анықтамасы және мазмұны ... ... ... ... 16 сипаттамалар бойынша лизинг түрлерінің жіктемесін
нақтылау керек. Осы ... ... жеке ... нақтыланған және
А қосымшасында көрсетілген лизинг түрлерінің сипаттамаларында жүйелілік пен
көлемділікті біріктіру ... ... ... ... ... және шетелдік авторлардың көзқарастарын критикалық шолу негізінде
сипаттамалар бойынша лизинг түрлерінің шектелу ... ... ... ... мен ... ... ... объектісі;
- Өтелімділік дәрежесі мен амортизация шарттары;
- Қызмет көрсету көлемі мен дәрежесі;
- Қаржыландыру түрлері;
- Нарықты ... ... ... ... ... сипаты.
Төлемдердің сипаты, олар мыналарға бөлінеді:
- төлем нысаны бойынша;
- лизингтік ... ... ... ... төлемдер мерзілімділігі бойынша;
- төлем түрлері бойынша;
Мүлікті сатып алуға қа.тынас;
Мәміленің ұзақтылығы;
Жеке ... ... мен ... ... ... тәуелдену;
Лизинг беруші үшін тәуекел дәрежесінен тәуелді.
Ұлттық нарықтың дәлдігіне және даму спецификасынан тәуелді.
Түрлі елдердегі ... есеп ... ... ... алуан түрлілігіне байланысты отандық және шетел
авторлар негізгі түрі ретінде қаржылық және ... ... ... ... ... ... ... барлық түрлерінің ішінен қаржылық лизингті сипаттайтын негізгі
нышандар белгіленеді:
- қатынастың жаңа субъектісінің пайда болуы – мүлікті өндіру-сатушысы;
- лизинг берушінің лизингке ... ... ... ... мүлік, сонымен
қатар мүлік пен сатушыны таңдау құқығы лизинг алушыға ... ... ... оның ... бойынша наразылық, кепілді мерзім ішінде
кемшіліктерді жою бойынша талапты мүліктің сатушысына тікелей ұсыну, яғни
лизинг ... ... ал ... ... ... ... ешқандай
жауаптылық көтермейді.
- Лизинг мүлікті қабылдау-өткізу актісіне қол қойылғаннан кейін ... ... ... ... ... ... көшеді.
Соңғы екі тармақ қаржылық лизингтің оперативтік лизингтен айырмашылығын
көрсетеді. ... ... ғана тән ... қарастырайық /1 кесте/.
Осы ерекшеліктермен қатар, ... ... ... ... ... шарт ... шарттан аз мерзімге жасалады, сондықтан да
лизинг беруші өзінің барлық шығындарын бір ... ... ... ... ... өтеуді ескермейді;
- лизингке лизинг алушының өтінімі бойынша арнайы сатып ... ... ... ... ... ... ... екіжақты сипатталады /лизинг беруші-лизинг алушы;
- мүлік лизинге көп есе өткізіледі;
- ... ... ... ... мүлік лизинг берушіге жаңа шарт қол
қою және лизинг алушы сатып алу мүмкіндікпен қайтарылады.
1 кесте
Оперативтік ... ... ... ... | ... құқық |Мүлік лизинг берушінің меншігі болып табылады ... ... ... ... ... ... және ... берушіге |
|құқығы |мүлікті қайтару ... ... ... ... ... ... шартта көрсетілген |
|кездегі қатынас |мүлік құнының айырмашылығын өтейді ... |
| ... ... және жою ... арасындағы |
| ... ... ... ... ... ... жүргізетін сервистік |
|төлемдер-дің ... ... ... ... ... ... |
|жүктемесі | ... ... тозу ... ... ... реттік, |
|мерзімі ... ... ... болмаған жағдайда лизинг алушы мерзімін |
| ... ... ... ... ... ... ... жағдайда оның құнын өтеу |
|тәуекелі | ... ... ... ... ... ... ... мерзімі |
|кепілі ... ... ... ету. ... ... ... кезінде лизинг алушыға келесі факторлар
тартымды болып табылады:
- кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... беретін технологиялық жаңалықтары бар жаңа мүлік
алу мүмкіндігі;
- мүлікті иелену құқықсыз тозудың жоғары ... ... ұзақ ... ... ... моральды тозуы бойынша минималды тәуекелдер;
- салықтық міндеттемелердің төмендеуі;
- ... ... ... ... ... лизингтік жабдықтардың арнайы техникалық қызмет көрсетуін алу
мүмкіндігі;
- лизингтік ... ... ... ... оның ... ... ... жабдықты қысқа мерзімде пайдалану кезінде нарықтың өзгеріп отырған
конъюнктурасына оралымды қатынас.
Оперативтік ... ... ... ауыл ... ... ... құрылыс сияқты салаларда оның таралуын белгілейді.
Л.Прилуцкий айтқандай «оперативтік ... ... ... ... ... және ... лизингті салыстыру кезінде лизинг алушы үшін
лизинге сұраныс болмаған жағдайда лизинг объектісінің қалған ... ... ... өсе ... «Сондықтан да, біздің ел тұрған лизинг
бизнесі ... ... ... ... ... ... толық амортизация кезеңіне жақын мерзімге беру нысаны ... ... яғни ... ... ... та, бұл ... егер де кепіл беру және
қамтамасыз етудің әрекетті және ... ... ... ... ... ... құралы ретінде оперативтік лизингке мүддемелілік
білдірген ... ... мен ... беру ... ... байқалады. Бірақ та, қазақстан экономикасының ... ... ... ... ... әлі ... оны
жүзеге асыру үшін заң және ... ... ... және ... ... ... қорытындылары бойынша
олардың айырмашылықтары айқындалды /2 кесте/.
2 кесте
Қаржылық және ... ... ... ... ... ... лизинг |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... |
|Амортизациялық |Өте ... ... ... |Мүлік ұстау үшін |
|шығындар және ... ... ... |қосымша ... ... салу ... ... ... ... ... жүктеледі |салдарынан пайда |қалады. |етеді /қосымша |
| ... ... | ... ... ... ... ... бақылау | ... ... ... ... | ... ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... | | ... | | | ... ... |Бірінші үлкен |Бірінші үлкен ... ... ... ... |жарна ... жоқ ... ... жатады | | ... |
| | | ... ... ... ... ... және ... салығы |
|жеңілдіктер | ... ... |
| | ... ... |жеңіл-діктердің |
| | ... ... ... ... нысандарының құрылуының теориялық негiздерiн
қарастыру лизингтiң негiзгi капиталды құрудың ... ... ... және ... ... мүмкiндiк бердi. Олар 3-кестеде
бейнеленген.
Бұдан басқа, лизинг кәсiпкерлерге лизингтiк құрал-жабдықты ... ... 1/3 ... ... жұмыс орындарын құрумен өз iсiн бастауға
мүмкiндiк бередi. Лизингтiк келiсiмге ... ... ету ... ... ... негiзгi қорлардың құрамдас бөлiгi бола тұра,
кәсiпкерлiк iстiң тиiмдiлiгiн, өндiрiстiң ... ... ... және ... ... ... ... әдiстерiн
анықтайды
Сонымен, лизинг түрлерін және оның жіктемелерін ... ... ... бейнеленген лизингтік қаржыландырудың
қолданылынатын нысандарын айқындады. Лизингтік іс-әрекетте кез ... ... ... түрлі шаруашылық құрылымдарда оның
практикалық іске асырылуының нақты ... ... мен ... ... ... ... ... жағдайларында олардың
нәтижелі пайдаланылуының механизмдері мен теориялық негіздерін ... ... ... ... мен ... ... ұғыну
үшін қажет. Лизингтік механизмді белсенді ендіру Қазақстан экономикасының
барлық буындарының ... және ... ... құруға әрекеттеседі, басқа
елдермен байланыстарды кеңейтудің факторларының бірі болады. Осы ... ... ... ... ... ... түрлерінің салыстырмалы сипаттамалары және ерекшеліктері
Қаржы лизингі туралы Заңда лизингті төмендегідей түрлерге жіктейді1:
1) нысандары бойынша: а) Ішкі лизинг; б) халықаралық ... ... ... а) ... ... ә) ... ... б) банк
лизингі; в) толық лизинг г) сублизинг д) таза лизинг.
Инновациялық процесстердің қаржы салу жүйесінде лизингтік ... ... ... ... үшін лизинг нысандары мен
түрлілігін тереңірек ... ... ... ... ... механизмінің
процесінде пайда болған қатынастардың көпқырлылығы оның жеке түрлеріне
жіктеудің нақтылауын және олардың ... ... ... ... ... ... ... саралау күрделі болып табы-
лады және қазақстан экономикасының жағдайларында лизингті практикада
қолдану үшін ... ... ... ... оның ... ... ... бойынша тегжейлі және толық бейнеленуі тиіс.
«Лизингтің мағынасын кеңінен түсіндірудің мәні алынған мүліктерді ... (бір ... 15-20 жыл) ... соң оны қайта өткізуден
туындайтын кешенді мүліктік қатынасқа байланысты.
Қашан мүлікті иелену құқығынан ... ... ... ... табу үшін ұзақ ... ... салушылардың қаржыландыру қызметі
бейімділігінің ерекшелігі өзгерген шақта экономикадағы лизинг мәні өзінен-
өзі әртүрлі көріністегі тауарлық үлгіге ... ... үш ... ... жүзеге асады: лизингтік фирма (лизинг ... ... ... ... сатып алуы, ол соңғысының қарамағына
беріледі.
Екі жақты қатысушылар ... ... ... оған ... ... мен ... ... қызметке реттелуі, жалға төленетін
ақының мөлшері, пайыздық өсім қойылымы, төлемнің мерзімдік уақытысы, жалға
беру мерзімінің ... ... ... ... ... жабдықты
дайындаушыдан лизингі алушылардың мүлік ... ... ... ... жалға берудің мерзімі аяқталуына байланысты мүлікке
ие болудың тәсілдері /1-схема/. Келісім күшіне ... ... ... ... жасау құқығы лизинг берушіге тиесілі, ал пайдалану құқығына ... ... ... ... ... ... алушы кәсіпорындар оған
өзінің қаражатын кетірмей немесе қарыз тартпай ... ... ... ... ие болады, оның үстіне лизингке алған
мүлік кепіл бола алады, яғни лизинг алушы ... ... ... қажет
етпейді және жалпы шығындарын төмендетеді.
Лизинг жүйесіндегі ең бастысы - лизинг ... ... ... ... ... қаражатты өзінің шаруашылық қызметі үрдісінде таба
алу қабілеттілігі, себебі лизинг келісімінің әрекет ету мерзімі ... ... бұл ... ... құқығын өзінде сақтап
қалады. Қарыз алуға ... ... және ... ... ... ... түріндегі өзінің қаражаты болмай шаруашылық ... ... дами ... ... жаңа құрал-жабдықтарды игеру кезінде шығындардың пайда болу
тәуекелін азайтады, ... ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарының экономиясын өсіреді, себебі бұл
тәуекелдіктердің бір бөлігін лизинг ... өз ... ... ... ... ... ... тапсырыс негізінде жабдықтаушыдан лизингке беру үшін
арнайы алынған мүлікті белгілі бір ... ... ... ... ... де ... ... лизинг берушінің шығындарын компенсациялап
белгілі бір табыс қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... бірақ соңында оны лизинг алушыға беру мүмкіндігі бар.
Қазақстандық кәсіпорындардың көпшілігі үшін техникалық қайта ... ... ... ... ... мерзімі қысқарақ және ... емес ... ... ... ... ... қасиеттері оны
маусымдық немесе циклдық сипаттағы өндіріс үшін, қосымша ... ... ... үшін ... ... бір мезетте сатып ... жоқ ... орта және ... ... ... ... асыру механизмі бойынша дәстүрлі емес шаралар қатарына жатқызады.
Өндірісті техникалық қайта ... ... ... ... ... және ... ыңғайлануға, кәсіпорынның барлық ресурстарын
тиімдірек пайдалануға мүмкіндік береді.
Дәл осы ... ... тән ... мен ... ... ... ... интенсивті дамуының факторы және техникалық ... ... ... үшін аз ... ... ... ... тиімділікпен және табыспен жылдамдатудың ... бола ... ... ... ... ... әлеуетті қолдау
және инвестициялық процесстердің даму жағдайларын қалыптастыру үшін
инновациялық дамудың ... ... ... ... керек.
Өндіріс шығынын төменденуі және өнім сапасы бәсекелестік қабілеттің негізгі
факторы болып ... ... ... ... ... бағытталуы тиіс, сондай-ақ бұндай жағдайда ерекше көңіл ... ... ... сияқты негізгі ... ... ... аударылуы керек.
Халықаралық лизингтің өнеркәсіптік әлеуетін дамыту және механизмдерін
қолдану үшін нақты шетелдік ... ... ... ... ... ... ... сублизинг механизмін қолдануға болады.
Сублизинг – үшінші тұлғаға лизинг ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың ерекше түрі. Ол лизингтің арнайы
шартымен рәсімделеді.
Ғылыми-техникалық прогресстің ... ... ... ... ... дамыған елдерде жүзеге асыра алмайды.
Инновациялық процесстер ықпалдастықтың ... ... ... ... Инновациялық салада түрлі елдердің бірігуі жаңа ғылыми-
техникалық ... алу ... ... бірігу нысандарының
спектрінде, технологияның халықаралық трансфертінде, ғылыми-инновациялық
инфрақұрылымды құру кезінде, өз мәні ... ... ... бар
инновацияларды жүзеге асыру кезінде орын алады. ... ... ... ... ... ... концернге жататын кәсіпорындардың техникалық
қайта құрылуы бойынша қатынастар құруға ... ... бас ... ... алу үшін ... ... фирмаларына тікелей несие беруді
жүзеге асыра отырып, ал лизингтік компания арқылы ... ... ... сатып ала алады және лизингтік ... ... ... лизинг берушіге қаржылардың шоғырлануын және ... ... ... ... ... ... ... бақылау
жүргізеді. Сублизингтің жүйесі халықаралық инвестициялық ынтымақтастық үшін
сенімді базис ... ... ... ... емес, делдал арқылы қолданылынады.
Негізгі лизинг беруші бар, ол, әдетте, делдал, сондай-ақ лизингтік компания
арқылы ... ... ... ... ... қатар, егер же делдал төлем
қабілетті болмаса ... ... ... жағдайда лизингтік төлемдер
негізгі лизинг берушіге түсетіні шартта ... ... ... ... беруші мен лизинг алушы әр түрлі елдерде ... ... ... жағдайда, жабдықтардың қолданылу, төлемдердің жүзеге
асырылуын, ... ... ... мәселелер шешімінің дұрыстығын бақылау
жергілікті лизинг компаниясы айналасқаны қолайлы болып ... ... ... ... лизинг қызметтерін қолданушылар
қазақстан лизингтік компаниясына ... ... ... тізімін
ұсынады, олар өз кезеңінде жабдықты жеткізуші шетел компаниясымен бас шарт
жасайды.
Екінші кезеңде жеткізуші-шетел ... ... ... ... мен ... ... ұсынады. Лизинг беруші лизинг
алушымен сублизинг шартына қолтаңба қояды.
Үшінші ... ... ... ... ... ... лизингтік
компания өз банкі арқылы вексельдер эмиссиясын пайдалана алады. Банк ... ... ... ... яғни ... жеткізушілердің алдында
лизингтік жабдықтарды төлеу бойынша міндеттер ... ... ... Осы ... ... ... ... жабдықтаудың шетелдік
жеткізушісі өз банкі арқылы ол төленгенге ... ... ... ... ... ... кезеңінде жеткізуші лизингтік
компаниясына лизингтік жабдықтар мен монтажды жеткізуді жүргізуді, егер де
осы операция ... ... ... Бұл ... ... алушы
тарапынан жабдықтарды жеткізушіге қосыша техникалық ... ... ... Осы ... ... ... ... 15-20 пайыз көлемінде алдына
ала төленуі тиіс. Лизинг ... ... ... ... ... компанияның вексельдер бойынша ... ... ... алатын
лизингтік төлемдерін жүзеге асырады.
Сублизинг механизмін қолдану лизинг даму үшін енгізілген уақытша кіргізу
жүйесін ескереді, ... та ... өзі ... ... қалды. Уақытша
кіргізу ережелеріне сәйкес НДС пен кеден бажын ... ... және ... ... етілген, сонымен қатар лизингтің мерзімі
аяқталғаннан кейін техниканы шетелге ... ... шарт ... ... схема бойынша халықаралық лизинг мүмкін емес. Қазақстанның лизингтік
компаниясының қатысуы елеулі ... ... ... ... ... ... жұмысына қажетті шартты болып табылған жағдайда
сублизингтің қолданылуы қолайлы.
Сублизингтік ... ... ... ... лизингтік операциялардың
нашар қамтамасыз етілуі. Қазіргі таңда халықаралық лизингтің ... ... ... ... және ... ... етілуі керек, бірақ та бұл ... ... ... ... ... көлемін қамтамасыз ете алмайды.
Яғни, тартылатын ресурстарға барабар лизингтік операцияларды қамтамасыз ету
қосымша механизмі қажет. ... ... осы ... тән кепілді
ресурстардан құрылған «Кепілдік қоры» ... Ол ... ... ... ... және де ... көздерінің алдында салынған
қаржылардың сенімді құралы болып табылады.
15 сәуірдегі 1998 жылғы қолданыстағы №341 «Ауыл шаруашылықта ... ... мен ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылық Министрлігінің атынан ауыл шаруашылықты қаржылық ... қоры ... Оған ... ... ауыл ... ... жаңа ауыл шаруашылық техникасын сатып алуға және
эксплутациялауға республикалық бюджетке қайтару есеппен бір миллиард теңге
бөлінген ... Ауыл ... ... ... ... қоры квота
ұсынады, оның негізінде лизинг беруші лизингтік ... ... ... ... ... басқа ұйымдармен /транспортық фирмалар,
сақтандыру фирмалар/ шарт жасайды. Өз қаржысы болмаған немесе ... ... ... ... ... ... қаржыны қолданады, ал
ол бұл шығындар төмендегі рәсімдерден ... ... ... ... ... ... қормен өтеледі: банкі мен лизинг беруші арасында
жасалған ... ... ... ... есеп ұсыну, лизинг берушінің
барлық есеп айырылысу, төлем құжаттарын ұсыну, лизингтік мүлікті өткізу-
қабылдау актісін ... ... ... ... ... лизинг алушымен үш-төрт жылға
машина жасаудың бірлігіне 500 мың ... ... ... лизинг шартын
жасайды, ол кепілмен немесе сақтандырумен қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... ескерілуі керек:
- лизинг берушіге алғашқы және келесі төлемдердің мерзімі, мерзімділігі
және көлемі;
- шарттың мерзімі ... ... ... ... ... сақтай
отырып, лизингтік мүліктің лизинг алушының меншігіне ауысуы;
- ауыл шаруашылықты қаржылық қолдау Мемлекеттік ... ... ... мүлік құнының 1 пайызы на дейін).
Бірақ та, лизингтік бизнесті қолдаудың осындай ... ... ... ... ... ... алу үшін ... басымды бір
секторында қолданылынады. Жалпы айтқанда, экономика үшін ... ... ... және мемлекет тарапынан квота ұсынуға болар
еді. Бір көргенде бюджеттік шығындарға ұшырататын ... ... та ... ... шығындары лизинг берушілердің, ... ... ... есебінен жабылады.
Экономикада қалыптастыру процесстерін тездету үшін өндірістік базаның
жаңартылуына, жаңа техника ... ... ... ... ... ... ... масштабының кеңеюі маңызды роль ойнайды. Өкінішке
орай, осы процессте салаларда және ... ... ... ... сақталуына байланысты импорттық ... ... ол, ... жаңа ... ... сұранысты
сипаттайды, яғни, өндірістің жаңартылуына импульстің қалыптасуы, екіншіден,
ұлттық инвестициялық кешеннің дамуын ... ... ... ... ұзақ ... ... ... нақты қаупін
тудырады. Осындай жағдайда, шетелден ескірген ... ... ... ... ... жағдайда өнімдік және процесстік иннвациялардың
дамуы үшін сублизинг ... ... ... ... ... ... бойынша, экономикада ішкі және сыртқы сұраныстың
көлемінде бәсекеге қабілетті өнімдер өндірілуінің ... ... және ... ... ... ... сыртқы қаржы
салымдардың түсімі болжамдалмауына байланысты нарыққа жартылай бейімделген
технологиялық әлеуеттің барынша пайдаланылуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... қызықты болып
табылады – қайталама лизинг механизмі. Ол тұрақсыз ... ... ... ... ... тән және қатаң біруақыттық қаржылық
шектелу жағдайларында қолданылынады.
Қайталама лизинг мүлік сату бойынша кәсіпорын мен лизинг ... ... екі ... ... белгілейді. Бірінші меншіктенуші иелену
құқығын сақтап және жабдықты пайдаланғаны үшін лизингтік төлемдерді ... ... ... компаниядан жабыдықтың толық құнын алады.
Солай, қайталама лизингтің ерекшелігі – мүліктің меншіктенушісі сату-
сатып алу шартында лизингтік ... ... ... береді және
біруақытта лизинг алушы ретінде онымен қарым-қатынас ... ... ... ... түрі деп ... ... Осы жағдайда жеткізуші
мен лизинг алушы бірдей заңды тұлға болып табылады. Егер де ... ... ... ... та ... ... ... ресурстарға
байланысты қиындық көрсе, ол лизингтік компанияның мүлкін сатып ... ... ... отыра, лизингтік шарт жасау оған қолайлы ... ... ... ... ... ... ... осы түрі әлеуетті отандық пайдаланушыларды қызықтырады деп
болжамдауға ... ... ол ... өз ... оралымды шешуге
мүмкіндік береді.
Іскерлік белсендіктің жалпыэкономикалық басылу кезеңінде қайталама
лизинг ... ... ... ... ... ... ... қолдауға көмектеседі.
Қазақстан кәсіпорындарының активтерінің негізгі бөлімі ... ... ... құралдарға, жерге салынады, сонымен ... үшін ... ... ... болып табылады. Осыған байланысты,
қайталама лизинг механизмін оларды ... ... сату ... ... үшін және ... бұрынғы меншігін жалға беру шартта қолдануға
болады, бірақ та осы ... ... ... үшін лизингтік
компаниялар лизингтік шарттың әлеуетті сатып алушысын табу үшін лизингтік
қызмет көрсету нарығында жақсы ... ... ... ... та, ... беріп қаржы алумен қайталама лизингті ... ... ... ... ... бұл ... тек қана ... нысаны
сәйкеседі. Кәсіпкерлер қайталама лизинг жасау кезінде меншікті уақытша
жоғалту орын алатынын ескерулері керек. ... ... ... ... ... ... капиталды босатуға және біруақытта лизинг алушы
құқығында пайдалануын жалғастыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... қатысушылары ретінде
сақтандыру ұйымдар шақырылады. Қайталама лизинг механизмінің ... ... ... 2-схемада ұсынылған.
3
2
4
1
2 схема - Қайталама лизингтің операциясын жүргізу ... ...... ... ... ...... сату- сатып-алу шарты, лизингтік мүлікке лизингтік шарт
3 - лизингке сатып алынған ... ... ... ...... шарт ... ... төлемдер
Қайталама лизинг механизмінің нәтижелі пайдалану үлгісі ретінде мүліктің
құнын төленуін және лизинг ... ... ... ... негізделген лизингтік төлемдердің әдістемесімен қолданумен
«БТА-Лизинг» лизингтік компаниясының жұмысын келтіруге болады1. ... ... құны – 22000 мың ... ... ...... төлемдер тоқсандар бойынша біркелкі жүргізіледі. ... ... ...... 15 ... лизинг берушінің комиссионды
сыйақысы – жылдың 12 пайызы. Келісім-шарттың шарттары ... ... ... объектісі құнының 20 пайызын құрайды. Мүліктің сақтандырылуы лизинг
объектісінің 10 ... ... ... ... ... құны, К- лизинг алушының қосымша лизингтік
шығындары /олар ... ... ... ... 12 ... белгіленген/.
К= 12%х22000 000= 2640 мың теңге
К = 22000 000+2640000= 24640 мың теңге
Лизинг ... ... ... 20%х24640000= 4928 мың теңге
3. Лизинг объектісінің құнын өтеу мөлшері: ВО=Н : Т
Мұнда Н – жабдықтың өтелмеген қалған ... Т – ... ... жылы Н1 = К – П = 24640000-4928000=19712 мың теңге
В1 = 191712000:3=6571 мың теңге
Екінші жылы Н1=Н1-В1 = 13142 мың ... ... мың ... жылы ... мың ... мың ... ... лизинг объектісінің құнын өтеу жарнасының жалпы сомасы мынаны
құрайды: ВО=В1+В2+В3=6571+6571+6571=19713 мың теңге
5. Сақтандыру жарнасы:
С=25%х К=616 мың ... ... ... ... үшін 2 жылға комиссиондық сыйақы
(келісім-шарттың шарттары бойынша 3-ші жылға ... жылы ... мың ... жылы ... мың ... Лизингтік төлемдердің жалпы сомасы ... ... мың ... ... ... ... шығындардың жалпы көлемі
жабдықтардың нарықтық құнынан 3256 мың теңгеге жоғары. Бірақ та, ... ... үшін ... ... иеленеді, яғни ұзақ мерзімі ішінде
жабдықтардың құнын біртіндеп төлеуге мүмкіндік береді, оның ... ... ... ... ... ... ... мерзімі аяқталғаннан кейін оны қалған құны бойынша толық иеленуге
алу.
Сонымен, осы есептер лизингтік ... ... ... ... үш ... емес қажеттілігін көрсетеді, тек осы ... ғана ... ... ... салу принципі сақталады.
Жоғарыда келтірілген есептерге қарағанда ... ... ... ... ... ... қымбат болып келеді. Сондықтан да, ... ... ... ... ... мен ... жан-жақты
анализі, лизингтің барлық жағымды және жағымсыз жақтары қажет, оларды
қолдану салдарының ... ... ... ... ... нәтижелілігін
айқындау үшін қаржыландырудың кез келген ... ... ... қарау және ескеру керек. Ал, қаржыландыру варианттарын ... әр ... ... ағымдағы құнын белгілеу қажет.
Лизингтің затына техникалық ... ... және оның ... жөндеуі
лизинг берушімен жүзеге асырылатын толық лизингтің ... ... ... оның ... лизинг затының жағдайын бақылау
мақсатында лизинг беруші тарапынан қалай, солай қымбат тұратын ... ... ... үшін ... кадрлар болмағандықтан лизинг алушы
тарапынан расталған ... ... ... - ... кәсіпкерлікті қаржыландырудың негізгі құралы
Қазіргі кезде Қазақстанда шағын кәсіпорындар үшін берілетін ... ... ... жеткіліксіздігі, қысқа мерзімдік несиенің 20-25 пайыз
құрайтын қайтарым өтемінің жоғары ... мен ... ... тобының
банкіден алған қарыздарын өтеуге қоятын кепілдіктерінің жоқтығы қинап отыр.
Қазақстандағы шағын ... ... ... ... ... жетілдіру
және шағын кәсіпорындарды қолдау үшін қаржыландырудың балама түрлерін
дамыту ... ... ... ... бағытының бірі - ... ... ... ... ... ... шыққан сөз. Ол «мүлікті қарызға беру және
алу” мағынасын береді. ... ... ... - ... ... ... ... әрі банк бизнесінің баптарында
айналымы жүздеген миллиард долларды құрайтын жоғары табыс көзі ... ... ... бар: ... және ... ... ... -
транспорт құралдарын, құрылыс ... ... ... және басқа да техникалық құралдарды қысқа ... ... ... бұл ... ... ... құралдарды пайдаланғаннан
кейін ол иесіне қайтарылады. Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... келісімдегі жалға берген мүліктің тұтыну
құнын толық, немесе үлкен бөлігін өтеудің орта және ұзақ ... ... ... ... ... шарты – лизингтік жалгерлік шығынды
қайтару үшін қажеттілікті қажет ететін негізгі мерзімді бұзуға мүмкіндік
бермейтіндігі.
Техникалық құралдар мен ... ... ... ... ... қажетіне уақытша жарату мақсатында қаржыландыруға лизингіні
пайдалану лизинг алушылардың ... алуы үшін ... жеке ірі ... ... ... ... ... Шағын кәсіпорындар үшін ерекше
қажеттілігі: мүліктің рухани ескіруіне байланысты ... жол ... 100 ... ... ... ету, жалгерлік төлемге
қолайлы ... ... ... ... шағын ретінде қаралатын жалгерлік
өтем қаржысына салынатын таза ... ... бір ... ... ақша айналымында лизинг елдердің жалға берушілеріне ... ... ... ... Лизингтік фирманың есебінде
тұратын нақты мүліктердің жалгерлік ... ... ... басқа
да жеңілдіктер мен артықшылықтарға қол ... ... ... ... ... және ... мен ... да тауарлар үшін төлемақыны толық алуға мүмкіндік
туғызады. Жобаның қолма-қол рентабельділігі ... ... ... жасайды және бір мезеттік ірі көлемдегі шығынсыз өндірісін бастай
алады. Бұл әсіресе, шағын ... ... ... жаңа ... өте ... дамытуға лизинг алушы ғана ... ... ... ... ... жабдықтар дайындайтын өндіріс орны және солардың
шығарған жабдықтарын нарықта сатуды кеңейтуге ... да ... ... үшін, сондай-ақ инвесторлар үшін де лизинг
тұтынушылардың ең төменгі ... ... ... ... тәуекелге
бару қажеттілігіне керекті қаржылық табысын қамтамасыз етеді. Төлемді
аяқтауға ... ... ... ... ... заңды меншігі болып
қала береді және осы бағыттағы жүйелі ... ... ... ... жабу ... ... ... талап етулеріне болады. Лизинг
алушы банкротқа ұшыраса, онда жабдықтар лизингтік компанияға ... ... ... ... ... тұтынушыларды және
инвесторларды, тағы басқа осы компанияға кіретін ... ... ... ірі ... қор ... ... ... көздері
жеткіліксіз. Осыған байланысты лизингіні пайдалану кәсіпорындардың негізгі
өндірістік қорын жаңалауға мүмкіндік береді. Бұл ретте қаржы ... ... ... ... бар ... ... ... бизнес үшін лизингтің затты сипаттайтын жақтарының ерекшелігі -
кіші кәсіпорындар пайдаланатын жабдықтардың көп ... ... ... - ... және құрылыс жабдықтар, ет-сүт және басқа
ауылшаруашылық өнімдерді ... ... ... ... келеді.
Лизингінің капитал салушылардан басқа түрлеріне қарағанда артықшылығы
бар. Оның банкілер мен инвестициялық қорлардың қаржыла-рын тартуға, ... ... ... ... дамыту мен ... ... ... ... ... ... ... әрі
мақсатты бағытта пайдалануға тигізетін ықпалы жоғары.
Қазақстанда ... ... ... ... айналысатын қаржылық
лизингтік компаниялар, коммерциялық банкілер арқылы дамыту 1989 жылдан
басталды. ... ... ... ... ... мына ... асырылуда:
- коммерциялық банкілердің лизингтік жүйелері;
- жаңа мамандандырылған лизингтік ... ... ... және ... ... ... ... бірлескен лизингі.
Қазақстанда лизингтік бизнесті дамытуға жеткілікті алғы-шарттар бар
екенін көреміз. ... үшін мына ... ... ... ... берушіге - машина және жабдықтар жасайтын сондай-ақ, лизингтік
фирмалар мен ... ... ... өздері қосылуы мүмкін. Бұл
форма әлемдік тәжірибеде келешектің объектісі саналатын лизингтік бизнестен
көптеген техника мен ... ... ... ... ... - ... Беларуссия, Украина, Өзбекістан, Балтық жағалауы
елдеріндегі ... ... ... ... ... ... Лизингі берушілерге машина құралы мен басқа дәстүрлі осы формаларды
пайдаланып, жабдықтар мен техникалық ... ... ... ... ... мен АҚШ және ... ... да кіруі мүмкін.
3. Конверсиялық іс үстінде өндірістік ... орай ... ... ... ... ... құралдары мен жабдықтары
лизингтік нарықтың объектісі болуы мүмкін.
Лизингіні қолдау тиімділігін ағымдағы ... ... мен ... және нормативтік базаны нақтылау деңгейлерінің дәрежесі анықтайды.
Қазіргі ... ... ... ... нормативтік базасын
жетілдіру жұмыстары жүргізілуде. Осыған орай 2000 ... ... ... көзі ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Қаржылық ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Кеден ісі туралы» Заңына
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... салудан және лизингтік заттар салығынан босату туралы
айтарлықтай өзгерістер енгізілді. Бұдан басқа да ... ... және ... да ... ... ... туралы» Заңында лизингі
бойынша үш жылдан астам мерзімге берілген негізгі құралдардан алынған ... ... ... алушыларға түпкілікті қайтарып берген ұйымдарды
ынталандыру мақсатында салық ... ... ... ... үш ... ... ... тұрғын үй ғимараттарын алған, лизингі
алушылардың меншігіне түпкілікті ... ... ... ... ... ... асырушы банктер мен ұйымдарды ынталандыру
мақсатында салықтан босатылған. Сол себепті ... ... ... құқықтық сипат ала бастады және мемлекет тарапынан жеңілдіктер беру
арқылы лизингтік бизнесті көтермелеу ... ... Олай ... ... ... ... ... дамыту шағын кәсіпорындардың
негізгі қорын толықтыруға және өндірісті қалыптастыруға ... ... деп ... ... ... ... - әртүрлі деңгейдегі басқару қорларын құру мен оны
тиімді пайдалануды талап етеді. ... ... бір ... ... ... ... құру мәселелері қарастырылуда.
2-ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГ ШАРТТАРЫ, ... МЕН ДАМУ ... ... ... даму кезеңдері
1989 жылы СССР-да коммерциялыќ банктер, оныњ ... ... ... ... жыл ... ... операцияларды енгізе бастады жєне
олардыњ лизингтік бизнестегі ќатысы белсенді сипатта болды. 1990 ... ... ... ... ... ал 2-ші жарты ... жєне ... ... ... 1 ... ... банктермен ж‰зеге асырылатын
Ќазаќстандаѓы лизинг ... 3,5 млн. ... ал 1992 жылы 1 ...... ... ќұрды.
Дегенмен, лизингтік операциялар банктер ‰шін єлі дєст‰рлі болѓан жоќ, ал
олардыњ ... бар ... ... ... ... ... м‰лік ‰лесі банктердіњ негізгі ќұралдарыныњ жалпы көлемініњ 1%-нан
аспайды, себебі орта жєне ұзаќ мерзімді ... ... ... ... ... кєсіпорындар коммерциялыќ банктер жєне
жабдыќтушы - өткізу ұйымдардыњ ќатысуымен ќұрылды. Олар кењ ... ... ... ... ... алу – ... жєне ... беру мен лизингтік техникалыќ ќұралдармен айналыса алды. Сөйтіп, 1989
ж. лизингтік операцияларды ... ... ... ењ ... республикалыќ
коммерциялыќ банктерден ... ... ... ... ... ќұрылды жєне жұмысќа ... 200 мыњ ... ... алуы банкке сол жылы 72 мыњ ... ... ... ... 1990 жылдыњ 1 шілдесіне 5 млн рубльдай* ќұрды.
1990 ж. Ќазаќ Мемлекеттік жабдыќтауымен ... беру жєне ...... ... жалѓа беру мен лизингтіњ толыќ бес жылдыќ даму баѓдарламасы
дайындалѓан болатын. Бұл ... ... ... ... ... ќұралдардыњ жалѓа берудіњ көлемі 1990 ж 24 млн
рубльдан 1995 ж 50 ... ... ... ... мємілелердіњ көлемі 5 млн
рубльдан 55 млн рубльѓа дейін. Кейін, өкінішке орай, бұл ... ... ... ... ... біріншіден материалды ... ... ... ... ... ... ... баќылауы жоѓалѓан болатын.
Мемлекеттік жабдыќтау ж‰йесінде лизингтік фирмалардыњ алѓашқыларыныњ
бірі болып 1990 ... 7 ... ... ... еткен «Казтехлизинг»
техникалыќ ќұралдар лизингі ... ... ... ... болып
табылады. Оныњ ќұрылтайшылары – «Ќазмашкомплект» бөлшекті – делдал фирмасы
жєне Мемлекеттік ... ... ... ... банкі. «Казтехлизинг» біріккен кєсіпорнын ќұру кезінде оныњ
шартты ќоры 2 млн ... ... ... ... ... ... 49 %-ын ... ал Инвестснаббанк – 51%.
Лизинг мємілелерініњ көлемі Мемлекеттік жабдыќтауы бойынша 1990 жылдыњ
бірінші жарты ... 3,5 млн руб ... ... 2,4 млн руб сомасына
мємілелер «Казтехлизинг» кєсіпорынмен бірге, ќалѓаны – ... 10 ... ... ... ж‰зеге асырылѓан. 1990 ж
«Казтехлизинг» кєсіпорны 1 жылдан 3 ... ... ... ... жалѓа беру
‰шін 18 лизингтік келісім шарт жасасты.
1991ж 5-ші аќпандаѓы Алматы ... ... ... ... шешімімен Мемлекеттік жабдыќтаудыњ Инвестснаббанкі ќұрылтайшысы
болѓан, «Инвестлизинг» шаѓын кєсіпорны, ал 1991ж 19 ... ... ... ... ... болѓан халыќ
депутаттарыныњ Мєскеулік аудан кењесі «Алматытехлизинг» лизингтік кєсіпорын
Жарлыѓын тіркеді. «Алматытехлизинг» кєсіпорны ... ... ... ж‰к жєне ... ... ... көлік транспортын, Ќазаќ
аэрогеодезистік кєсіпорынѓа компьютерлермен оргтехниканы, «Агрореммаш»
ѓылыми-өндіріс бірлестігіне ... ... ...... ... ... ... ќұрал – жабдыќтарды, ќұрылыс –
жол техникасын ұсынѓан еді. Көрсетілген лизингтік ќызмет табысы 1992 ... мыњ руб ... ... ... ... экономикасыныњ мемлекеттік секторында
120 коммерциялыќ банктер жєне 20 ... ... ... етті, соныњ
ішінде «КРАМДС-лизинг», “Алматытехлизинг”, ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Ќазаќстанда лизинг дамуы 4 жолмен ќалыптасќан:
- аймаќтыќ көтерме–делдалдыќ фирмалардыњ жєне ... ... ... жалѓа беруге байланысты кєсіпорындар жєне жұмыс
істеп ... ... жєне ... ... ... жєне аудандыќ
жабдыќтау кєсіпорындары;
- екінші дењгейдегі банктердіњ лизингтік операциялары;
- жањадан ... ... ... ... ... халыќаралыќ формалары – экспорттыќ, импорттыќ жєне басќа да
шетелдік фирмалармен бірлескен ... жєне ... ... ... ... ... ... бизнесініњ елдегі даму тарихын 3 этапќа ... ... ...... бизнесініњ республикадаѓы пайда болу кезењі.
Бұл периодта алѓашќы лизингтік компаниялар ќұрылѓан болатын. ... жєне ... ... ... бір ... ... жєне ... көлемде лизингтік операцияларды ж‰зеге асырды;
Этап (1992-1994жж) – лизингтік бизнестіњ ішкі ... ... ... ... ... ... ќысымды кезењі;
Этап (1995-1997жж) – пайда болу этапы, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... лизинг бизнесініњ дамуына ењ ќолайсыз кезењі
болатын. Бұл периодтаѓы ішкі экономикалыќ ... ұзаќ ... ... ж‰зеге асыруѓа ќайта ... ... ... ... ... ... ... баѓалардыњ жаппай
ырыќтандыруынан кейін 1992 жылдыњ 6 ќањтарында, ұстамсыз ... ... ... ... ... ... күтпеген маманданѓан лизинг
фирмалары ... ... ... ... ... ... ... дегенмен лизинг негізінде бір ретті экспортты – импортты
операциялар ж‰зеге асырылуѓа жалѓасты.
“Астана-Моторс” ... ... ... ... екі сауда
‰йлерімен – “NІSSAN Corporatіon” жєне ... ... ... “NІSSAN” жєне “TOYOTA” автомобильдерініњ ќұрал-жабдыќтарын,
ќосалќы бөлшектерін лизингке ... ... ... ... ... толыќ сенімде сатып алынатын.
Лизинг бизнесініњ Ќазаќстандаѓы ‰шінші даму кезењінде ... ... ... - ... ... ќайта ќұруыныњ бастамасы салынѓан
болатын, мемлекеттік ќолдау жєне лизингті ынталандыру; жања ... ... ... ... ішінде аумаќтыќ лизинг компаниясы “Азия-
лизинг” (1995ж сєуір), ... ... АЌ (1995ж ... ... АЌ (1995
ж желтоќсан) ірі ... ... ... ... ... ... басталды жєне салыќ пен кедендік заңдыѓында салыќ жєне
кедендік жењілдік ұсыну маќсатында өзгерістер енгізілді; ... ... ... ... ... ... ... ж 10 ќазанда ... ... ... ... ... ќұру ... ‰кіметтіњ ќаулысы ќабылданды. Ол “Азия-
лизинг” ЖАЌ формасында, ... ... ... ќұрылымыныњ
жєне шетелдік фирмалардыњ бірігуінен ќұрылады.
Екінші ќадамы ретінде лизинг ќызметіне ... ... ... ... ... лизинг” туралы ЌР зањыныњ ұзаќ мерзімді лизнгтіњ
дамуына ыќпал етуі тиістігін айтуѓа болады. ... ... ... ... пакеттерініњ ұстаушысы болып, онда ... кем ... ... ќоры болу ... ... аныќталды.
Лизинг бойынша Депертамент лизингті ірі масштабты инвестицияларды
өндіріс сферасына ќатыстыру ќұралы ... ... ... ... ќамтамасыз ететін орындаушы ‰кіметтіњ орталыќ органы ... Оѓан ... ... ... келешекті жоспарлаудыњ жєне болжауыныњ үњдеуініњ
негізгі баѓыттары;
Мемлекеттік саясаттыњ шетел ... жєне ... ... ету ... ... үњдеуіне жєне ж‰зеге асыруына
ќатыстыру;
Жалпы республикалыќ жєне аумаќтыќ лизингтік компанияларды ... ... ... ... ... ... ... жєне даму сұраќтары бойынша кєсіпорындарымен ... ... ... ... ... жєне ... да нормативті актілерді
үњдеуіне ќатысу.
Бұл ќаулы ... ... ... ... ењ ... күлік
паркініњ жањару жєне шетел несиелерін ќатыстыру єдістері ретінде ... ... ... білдіреді.
¤кінішке орай, лизинг бойынша Департамент өзініњ ќызметін ойдаѓыдай өріс
алайын дегенде мемлекеттік үкіметтіњ орталыќ атќарушы ... ... ... ... ... ... ... жұмысы жєне оныњ нормативті -
єдістемелік негізініњ өњделуі тек ЌР Президентініњ 1995 ж 20 ... ... ауыл жєне ... ... 1996-1997 жж мемлекеттік
ќолдауѓа ќосымша шаралар туралы Жарлыѓы шыќќаннан кейін жєне ‰кіметтіњ оныњ
бөлек ... ... ... бірќатар ќаулысынан кейін
басталды. Жарлыќта сонымен ќатар ЌР ‰кіметіне тапсырма берілген:
1996 жылѓы бюджетіндегі аграрлыќ сектордаѓы ... ... ... ... баѓдарламалар өткізуініњ ќаржы бөлінуін 10,7 ... ... ... соныњ ішінде ауыл шаруашылыќтыњ ќаржылыќ
ќолдауыныњ Мемлекеттік ќорыныњ беделді ... ... – 3,56 ... лизингтік негізде ауылшаруашылыќты материалды – ... ету ... – 0,6 млрд ... Бұл ... ... ... ќорын
ќұру жєне оныњ ќұрылу тєртібін аныќтау мен ... ... ... ... ... ... Азиаттыќ Даму Банкініњ баѓдарламалыќ зайымдар ќұралдарын 100 млн. АЌШ
долл. сапасында агроөнеркєсіп комплексініњ дамуыныњ ... ... ... ... ... ... ... болып:
- ауылдарда шаѓын жєне орта бизнесініњ дамуы, жұмыспен ќамту сұраќтарын
шешу;
- ауыл индустриясыныњ дамуы, ауылшаруашылыќ ... ... ... ... ... жеке ... ... салуыныњ ќолдауы;
- өсімдікті ќорѓау ќұралдарыныњ отандыќ өндірісініњ ұйымы.
Ќаржылыќ лизингтік нормативы єдістемелік ж‰зеге асыру ... ... ... ... ... ... туралы» жєне «ЌР
машина салу өнімімен агроөнеркєсіп комплексін ќамтамасыз ету бойынша лизинг
ќорыныњ жаѓдайы ... ... ... ... салынѓан болатын.
Ќазіргі кезде тұжырымдамалыќ жоспарда Ќазаќстаннан 4 ... ... ... ... ... ... немесе мемлекеттік бюджет ќұралдары есебінде
ж‰зеге асатын лизинг;
- коммуналды лизинг, ... ... ... ... ... ... лизинг, толыѓымен банктермен жєне лизинг компанияларымен
ж‰зеге асатын лизинг;
- аралыќ лизинг немесе мемлекеттіњ жєне коммерциялыќ ќұрылымныњ ... ... ... ... жєне ... органдар – ‰кімет,
министрліктер жєне ведомстволар, ... жєне ... ...... наќтыќ бір бөлімін ќаржыландыруѓа ... ... ... ... – ЌР ... ... ќоры жєне ауылшаруашылыќ секторы ‰шін АДБ зайым ... ... ... ... ... ұйымдыќ ерекшелігі, ќұралдарды
кайтаруын баќылау жєне орындауы бар, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... бар аралас лизинг
т‰ріне жатады.
Неѓұрлым ірі жєне ... ... бірі ... ... іске
асырудыњ негізгі Азия Даму ... ... ... ... ... ... ќарыз АДК капитал ресурстарына ќарапайым
ќорларынан бөлінді. Жєне де ... ... ... ... ... – 100 млн. ... пайыз мөлшері-жылдыќ 6,5%, өтеу мерзімі 15 жыл,
жењілдік кезењі - 3 жылдай. ... ... ... мен ... кепіл мерзімі – 1997 ж 30 ќырк‰йегінде аяќталады.
Ќазаќстан Республикасыныњ ‰кіметініњ ... ... ... АДБ ќарызды баѓдарламасыныњ шартына сєйкес екінші дењгейлі өкілетті
банктердіњ несиелік ... ... ... ... ... ... ... министрлігі 1996 жылдыњ 1 тамызына дейін ары ќарай
банктік экспертизаларды ж‰ргізу ‰шін ... оњ ... ... ... ... ... ... өкілеттілігін береді.
¤кілетті банктер, өз кезегінде, банктіњ экспертизаны ж‰ргізе отырып
соњѓы ќарау берушілер мен шаруалар жєне ... ... ... ... ... жєне ... технологияларѓа төлемдерді жєне
өтімді кепілдігі бар ќұралдырды орындайды, ... ... ... маќсатты т‰рде ќолдануын ќамтамасыз етеді, жєне олардыњ
уаќытында ќайтарылуын ... ... ... координациялыќ ведомство аралыќ кењесі
керекті лизингтік ќұралдарды єкелетін жеткізуші ... ... ... жєне ... ... ‰ш ... – Ќазагробанк,
Ќазкоммерцбанк жєне Ќазаќстан Эксимбанкі, АДБ несие сызыѓында ќызмет ететін
өкілеттіліктермен, несие шарты үњдейді жєне ќол ... Онда осы ... ... ... жєне ... шарты аныќталды.
Сонымен, АДБ ауылшаруашылыќ секторындаѓы ќарыз баѓдарламасыныњ іске
асыруында Ќаржы ... ... ... ... ... немесе бөледі. Яѓни, Республикалыќ бюджеттен
ќарастырылѓан 1996 жылы ... кіші жєне орта ... ... ... ауылшаруашылыќ министрлігі берілген немесе
бөлінген ќұралдарды ... ... ... ... ... дењгейлі өкілетті банктердіњ шотына ауыстырады.
Ќаржы министрлігі, ... ... ... ... ... ... жєне ... 10,20 жєне 20 млн. доллар
немесе жалпы АҚШ долларыныњ 50 мыњ сомасымен 4 жылѓа орындайды.
Жоѓарыда ... ... іске ... жоба ... ... ... Яѓни, ведомствоаралыќ кењесімен маќұлданѓан
кезде ѓана орындалады. Несиеніњ өтелуі жєне ... ... ... ... ... бір рет ... ... ол негізгі борышты
өтеу ‰шінші жылдан кеш болмау керек жєне ... аќша ... ... ... Ќаржы министрлігі жылдыќ 7 пайызды төлейді. Банктік
маржа ... ... ... ... пайызда болмау керек. АҚ
“Агролизингтіњ” коммисионды ќарыз сомасынан 3 ... ... ... да, ... мемлекеттік лизингтік несиеніњ есептік пайыз
мөлшерлемесі жылдыќ ќарыздыњ 12% ... Бұл (2,5-3 есе) ... ... мөлшерінен төмен1.
Ќазіргі кезде экономика жєне ауылшаруашылыќ ... ... ... бөлінісінде өндіріс т‰рлерін аныќтаѓан. Олар
лизингтік негізде ќаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... негізінде ж‰ргізілді. Жеткізуші фирма бойынша тендер маќсаты
жеткізілетін ќұралдарѓа сапаныњ ... ... ... санында конкурстан өткен 15 шетелдік жєне 3 ќазаќстандыќ
фирмалар. Соныњ ... ... ... ... ... жєне ... Туркиядан “Ана фуд машинери” жєне “МП ЛТД”, Сингапурдан
“Аксиом-холдинг” Италиялыќ ... ... жєне ... “ДТР”,
Нидерландыќ “Себеко” жєне “Ван Дер Плуг”, Швециядан “Тетра Пак” жєне ... ... жєне ... ... ... аныќтаѓаннан кейін
өкілетті банк жєне “Агро лизнг” АЌ олармен ... ... ... ... ... АДБ ... транш ќарызыныњ шеңберінде инвестициялыќ
жобаларды тањдау аяќталды. 1996 жылдыњ 30 желтоќсанынан АДБ ... ... ... ... ... ... ... АДБ бірінші транш ќарыздарыныњ
Ќазагропромбанктіњ бектілген лимитініњ 10 млн АЌШ ... ... ... ... жєне Ќазкоммерцбанктіњ игерілмеген ќарыз ќұралдарыныњ 8,2 млн
АЌШ долларыныњ сомасынан жұмыстары ... ... ... ... алу ... Ќазаќстанѓа ауылшаруашылыќты ќұру ‰шін
берілген нєтижелерді алу, ХВЌ келісімімен ... ... ... ... ... ... АЌ ... бойынша 2004 жылдыњ 25 сєуіріне
АДБ бірінші транш ќарыздарын іске асыру шењберінде ведомствоаралыќ кењеспен
инвестициялыќ ... ... 47318270 АЌШ ... ... ... 87 жобаныњ ќаржыландыруы, соныњ ішінде 52 диірменді
пайдалану, 9 наубайхана, 2 етті ќайта өндіру, 11 ... ... ... ... ... ... Бұл ... іске асыру маќсатында 45118270
доллар сомасында ќарыз ... 85 ... ... ... жєне
жалпы 41878270 АЌШ доллар ќұралдарды жеткізу фирмаларымен 84 шарт жасалды
немесе ќаржыландыру көлемініњ 95,3% ... 88,4%. ... ... ... несие шартын жасаѓан компания, лизинг шарты жєне АДБ ќарыз
ќұралдарын игеру ... ... ... ... жобаларда (54% жалпы саны) көреміз.
Ќаржыландыру сомасыныњ 25% лизингтік жобаныњ жиынтыѓыныњ жалпы саныныњ
78,8%-інен ... ... ... ... ... ... 75%-інен
жобаны ќаржыландыруына 1/5-ініњ бұл 500 мыњнан 4 млн. доллар ... ... ... ...... Эксимбанк жєне
Ќазкоммецбанкпен 36,7 млн АЌШ доллар жалпы сомасына ... ... ... ... ... ... ... көлемініњ 87,8%.
Агропромбанк ќарыз ќұралдарын игеруге шењберінде Эксимбанк – ... – 73,2% ... ... ... іске ... ... да ќұралдарды жеткізуші ... ... єр ... кезењдерде алдын ала төлем жасау жєне ... ... ... ... ... Єр т‰рлі шарттар бойынша төлем
т‰рлерініњ ‰лестік ќатынасы єр ... ... ... ... жылдары Ќазаќстанда экономиканыњ ауылшаруашылыќ
секторында күптеген ірі масштабты ... ... ... ... ... жєне ... лизингтіњ ұйымдастыру
тєжірибесі алынѓан болатын.
Біздіњ ... ... бұл ... ... ... ... мерзімі 2 жылдан 5 жылѓа дейін) А¤К-тіњ инвестициядаѓы минималды
250-260 млн АЌШ долларын немесе 8-10%-ін ... ... ... лизингтік
операциялар дамуының қазіргі ... ... ... үш ... ... бөлуге
болады:
- банкімен құрылған компаниялар;
- коммерциялық құрылымдармен құрылған және ... ... ... ... ... және ... компаниялар.
Төртінші категорияға шетел компаниясымен ... ... ... ... заңды тұлға мәртебесі бар ... ... ... ... осы төрт топ ... ... құрады.
Лизингтік нарықтағы лизингтік қызмет көрсететін белгілі қазақстан
компанияларына және банктеріне мыналар жатады: ... ... ... “Алматинский торгово-финансовый банк”, “ТехаКа
банк”, “Лизинг-центр” ЖШС, ... ЖАК, ... ... ... ЖШС, ... ЖШС, “Техника-лизинг” ЖШС,
“Казтехлизинг” СП, “Инвестлизинг” ААК, ... ЖАК, ... ... ... ЖАК, “Астана-инвест” ААК, “АГР-ЭВО” СП, “Агро-лизинг”
ЖАК- ... ... ... ... ... ... қолданатын лизингтік
компаниялар перспективті болып табылатынын көрсетеді. Осы компаниялардың
жақсы жағдайларда лизингтік әрекетпен ... және ... ... ... ... ... өйткені олардың бірінші лизингтік
шарттарының көптеген бөлігін өздерінің құрылтайшы-банктеріне және ... ... ... ... ... ... құрады. Бұдан басқа,
осы компаниялар банктік капиталға қол жеткізеді және де құрылтайшы-банкінің
бақылауында жүреді. Негізінде осы компаниялар құрылтайшы-банкіге және ... ... ... қөрсетуде шоғырланады, және де олардың іс-
әрекетінің шамалы пайызы ғана ... ... ... ... ... бизнесте сатушылар тарапын банктер және олардың
еншілес компаниялары өкіл етеді. Сонымен қатар, көптеген бактерде лизингтік
мәмілелер ерекше ... ... ... ... беру ... ... бірге, бірқатар ірі банктер өз ... даму ... ... оқшауланған жеке құрылымдық бөлімшелер
ашқан (еншілес ... ... ... ... негізі –
лизингтік операциялар. Банктердің лизинг дамуына ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығында кеңейту
үшін перспективті қолданылуына байланысты.
Таңдалған бағыттың басымдылығы республика ... ... ... ... ... өндірісі және қайта
өнделуі бойынша ... ... ... бір жыл ғана ... ... ... ... мерзімді несиелер ауыл шаруашылық
өнімдерін шығаратын және қайта өндейтін кәсіпорындардың ... ... да ... ... ... қабілетті өнім шығаруға
мүмкіндік беретін қазіргі технологиялық жабдықтарды сатып алу мәселесі
өзекті ... ... ... ... жүйе ... лизинг арқылы несиелеуге
дайын, бірақ та бұл жерде нарықта тұрақты ... бар ... ... жобалар қажет. Осыған банктердің объективтік себептері бар: есеп-
шоттарында іздеп алатын немесе қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ұзақ ... жобаларға қатыстырып, олардың
қаржыларын тәуекел ете алмайды1. Бұндай жағдайда, мемлекеттік қолдау қажет.
Үшінші тарап – нарықта ... ... бар ... ... бола алады. Шет
елдерінің тәжірибелері бойынша мемлекеттік қолдау тікелей кепілді займдар
арқылы жүзеге асырылады. ... ... өте ... ... жүктемемен
белгілі мерзімге шағын фирмаларға беріледі. Кепілді займдар несие беруші-
лерге заемдық капиталдың 90 ... ... ... ... ... ... ... үлкен тәжірибесі бар “БТА-Лизинг”
лизингтік компаниясының іс-әрекетін айтып ... жөн. Ол 2001 ... ... ... АҚШ 1 млн. долл. сомасына бидай жинау
машинасын сатып алған болатын. Бұдан басқа, ... ... ... Ресей компаниясы да Қазақстанға АҚШ 2 млн.долл. Т-4 100
тракторын ... ... ... ... ... Бұл тракторлар
“Наурыз” банктің қаржыландырылуымен Қостанай облысына жеткізілген болатын .
“БТА-Лизинг” ААҚ лизингтік компаниясы әрекетінің ... ... - ауыл ... ... ... және ... ... секторының
кәсіпорындарын лизингтік қаржыландыру болып табылады. Солай, 2001 жылдың
басында май өнімдерін ірі ... бірі ... ... маркасы
“Иртыш”) фирмасы үшін соя бұршақтарын қайта ... ... ... ... ... ... үшін жоба ... болатын.
“БТА-Лизинг” компаниясы ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру және ... үшін ... мен ... ... ... ... жасайды, олар: “Джон Дир”, Case /АКШ/, Class, Lemken, Ferrostaal,
Скиолд /Германия/, Трилис /Қытай/, Ana Food ... Cebeco, Ван дер ... Elopac ... ИТО, ... Pavan /Италия/, Ростсельмаш,
Красноярск трактор заводы, Акмалбко /Ресей/. 2002 жылы есеп ... ... ... үшін ... жабдықтар мен техниканың импорты
бойынша жаңарту және дамыту Еуропа банкінің есебінен АҚШ 100 ... заем ... топ – ... ... ... - муниципалды және
коммерциялық көздерге байланысты тікелей қаржыландыруға сенеді.
Үшінші топ – ... ... ... компаниялар, олардың
барлығы –екеу ғана, сонымен қатар, ҚР Мүлік ... ... ... ... 25 ... ... Агороөнеркәсіп кешенінде
мемлекеттің қатысуымен лизингтік қатынастарды ... ... ... айта ... ... ... ... бірінші
лизингтік компаниясын құрылу мысалын келтірейік.
Мемлекеттік лизингтік ... ... ... ... ... ... ... жасайтын лизинг алушылар-
ауылшаруашылық өндірісшілерімен жұмыс жасайды.
Лизингтік операцияларға бюджеттік қаржылар ... ... 1,4 ... 31,7 млн ... ғана ... ... ... жылдан бастап 2001 жылдар кезеңінде шетел мемлекеттер тарапынан
Қазақстан Республикасы экономикасының ... ... ... ... ... АҚШ 15742,2 ... сомасына шетел инвестициясы
түсті, оның ішінде жалға беру және лизингтік қаржыландыру АҚШ ... ... ... ... ол ... шетел инвестициясының жалпы
көлемінің 11,7 пайызын құрайды.
Сонымен қатар, лизинг нысанындағы ... ... салу ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша Қазақстан
Республикасында тікелей шетел инвестициясының жалпы ... 2001 ... ... АҚШ 3,2 млрд долл ... ... ... инвесторлары үшін тартымды болып
мұнайгаз саласы табылады, 77 пайызы – шикі мұнай мен табиғат газына, ...... және ... ... 3 пайызы – құбыр бойынша тасуға
жұмсалады. Өндеу өнеркәсіптегі инвестицияның үлесі төмен және де ... ... Егер 2001 ... 9 ... 149,4 млн. долл. Қаржы салынса,
онда 2000 ... ... ... ... ... АҚШ 200,0 ... ... 2001 жылы ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өндеуге, электр
және электронды жабдықтарды, радио, теледидар және ... үшін ... ... өндіруге барлық инвестицияның 5 пайызы салынды*.
Өндіру саласында лизингтік қаржыландыру ... ... ... ... үлгісі ретінде даму және жаңарту Еуропа банкінің 2001
жылы “БТА-Лизинг” лизингтік ... 5 жыл ... АҚШ 5 ... сомаға заем беру.
1995 жылы “Азия-Лизинг” компаниясы және “Іnternatіonal Trade ... ... ... ... АҚШ 79900000 жалпы сомасына
тетра – және комбипакеттер, полиэтилен бөтелкелерде шырын, минералды сулар
және ... ... ... құю, ... құю жаңа ... ... көрсету және өнімдерді тасу бойынша орталықты, сондай-ақ
дегидриланған жемістерді және сорпа тұздықтарын /америкалық ... ... ... ... және ... ... тасу үшін 40 ... жүк
көтеретін 8 трейлер сатып алды. Америка тарапы орташа мерзімдік несиеге
кепіл ретінде шарттың құнының 15 ... ... ... АГ ... ... ... LІBOR +0,5 ... жүктемемен 6,5 жыл мерзімге несие
бөлді. Шарттқа сәйкес кепілгер ... ... ... ... ... ... жабдық жеміс-жидек өнімдерді қайта өңдеу үшін
“Гигант” винсовхозында орнатылды.
Жобаны жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ЖШС ... ... компаниялар, “Гигант” винсовхозы оның
құрылтайшылары ... ... ... бірге, “Азия Лизинг” аймақтық
лизингтік компаниясы жобаны негізгі инвестициялар бойынша , ал ... және ... ... қаржыларды және кәсіпорынның құрылысын
қаржыландырды. “Гигант” винсовхозы өндірістік алаң үшін бөлме ұсынды және
профиль бойынша ... ... ету ... міндеттерді көтеріп алды.
Осы жоба ешқандай қиындықсыз жүзеге ... ... ... ... ... ... және де негізгі құралдарды жақсарту мақсатында
халықаралық лизинг пайдаланудың жақсы үлгісі болып табылады.
Қазіргі уақытта да, ... ... ... өте ... өйткені
қазақстан компанияларының жаңартудағы қажеттіліктері өсе бастады, ал оларды
жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестік өте нашар, өйткені лизингтік қызметтерге
сұраныс ... ... ... ол үшін ... экономикасында лизингтік
компаниялар әлі де дамуға тиісті.
Бұл лизингтік компанияның әрекетіндегі жағымсыз ... ... Ұзақ ... ... салу ... Лизинг мәселелері бойынша ... ... ... ... табу қиындығымен.
Төлемеген жағдайда лизинг берушінің ... мен ... ... ... ... меншікті қайтару үшін ... тым ... ... ... және ұзақ кеден рәсімдерімен.
Жаңа жабдықтарды сатып алуын қаржыландыру тәсілі ретінде лизингтік
артықшылықтары туралы әлеуетті ... ... ... екінші нарығының жоқ болуына.
Қазақстан кәсіпорындарының 1998-2001 ж кезеңінде ... ... ... 1- ... ... сурет - 1999-2004 жж. Көрсетілген лизингтік қызметтердің ... ... ... көрсетілгендей 1998 жылдан бастап 2002 жылға дейін лизингтік
қызметтердің көлемі 161791-ден бастап 5015231 мың теңгеге ... 31 рет ... де ... ... Республикасы бойынша жалпы құрылымдағы лизингтік
қызметтердің өскен үлесін көрсетеді.
Лизингтік операциялардың нәтижелілігін тереңірек талдау үшін Қазақстанда
1998-2001 ж.ж. ... ... ... ... /4- ... кесте
Қазақстан Республикасында 2000-2003 ж.ж көрсетілген лизингтік
қызметтер түрінің құрылымы, мың теңге
|Персоналсыз лизингтік |2000 ж. |2001 ж |2002 ж |2003 ж ... түрі | | | | ... ... лизингі |81387,2 |188276,4 |618856,3 |144440,5 |
|Басқа да жаяу транспорттық |83892,0 |97002,7 ... ... ... ... | | | | ... лизингі |39523,5 |36356,6 | | ... ... ... |46949,2 |78201,4 |30524,0 | ... ... |27065,8 ... ... |2104,3 |
|лизингі | | | | ... ... мен ... |3112336 |840483,7 |341876,2 |
|жабдықтардың ... | | | | ... ... |27920,0 ... | | ... ... мен |52533,4 ... |223282,9 |51564,0 |
|жабдықтардың лизингі | | | | ... да ... ... |1917,1 |1925,4 |5388,9 |1259,5 ... | | | | ... ... |5015231 ... |501637,9 |
Сонымен бірге, 2000-2003 жж. түрлер бойынша ұсынылған ... ... ... ... ... ... ... төменде көрсетілген бойынша лизингтік операциялар жүргізілді:
ауылшаруашылық машиналардың лизингі бойынша 229,4 рет өсті
құрылыс машиналар мен жабдықтардың ... 63,8 рет ... ... ... ... 39,6 рет ... да машиналар мен жабдықтардың лизингі 14,6 рет ... ... ... ... 7,4 рет ... да жаяу көлік жабдықтардың лизингі 6,2 рет ... ... ... ... 3,8 рет ... ... ... отырған кезеңде кеме лизингілері 0,9 рет азаю
және басқа да негізгі құралдар 0,4 рет азаю ... ... ... ... қажеттіліктерінің және лизингтік
қатынастарды реттеу ... ... ... ... ... ... ... компаниялармен лизингтік операциялар
жүргізу кезінде жиналған тәжірибеде маңызды роль ойнайды. Ауыл шаруашылық
техниканың, ... ... және ... компьютерлердің өсуіне
осы операциялар белгілі және лизингтік компаниялар ... ... бар ... және «Казкоммерцбанк», «Тураналем»
банктердің ... ... ... ... ... ... ... етеді.
2001 жылға дейін кәсіпорын үшін лизинг ретінде жай жалдау жағымды фактор
болып табылады, ... ... ... ... ... ... ... құнына қатысы бойынша жеңілдіктері бар. Бірақ та, лизинг
туралы заң қабылданғаннан ... ... ... ... ... ... танылатын барлық төрт шарт орындалуы тиіс.
Қорытындысында, мемлекеттің лизингке қатысты фискальды саясаты ... ... ... қана ... сондай-ақ қаржылық,
инвестициялық жағына үлкен әсер көрсетеді.
Қазақстанның кәсіпорындары үшін оның ... ... ... ... ... ... ... қабылеттілігі, қаржылық
ресурстарға жету ... ... ... ... жоғары жүктемелері сияқты себептер өзекті болып табылады.
Заңның қорытынды ережелері Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес
шетелдік және ... ... ... үшін ... мен артықшылықтар
таралған лизингтік ... ... ... ... ... ... лизинг заттарының тізімін бекіту туралы қаулы қабылдаған, ... ж. №1092 ... ... ... және шығару кеден режимі
қолданылады.
Облыстар ... ... ... ... /2 ... көрсетілген лизингтік қызметтердің көлемін ... ... ... ... айқындады: Жеңіл
автомобильдердің лизингтік қызметтері бойынша жалпы ... ... ... /37,3%/, ... ... ... /25,6%/, ... лизингі бойынша Қостанай облысы алда ... /99,8%/, ... мен ... ... мен ... лизингі бойынша – Алматы
қаласы /100% және 70%/, жаяу ... ... ... ... ... ... /67%/, ... облысы /14,9%/, Қостанай /15,4%/,
құрылыс ... ... ... ... ... ... ... бірінші орында, компьютерлердің лизингі бойынша – Оңтүстік-Қазақстан
облысы /88%/, басқа да негізгі құралдарды лизингі бойынша – Шығыс-Қазақстан
облысы ... ... мен ... жж. ... ... саны бойынша
кәсіпорынның көлемділігі бойынша лизингтік қызметтердің зерттеу кезінде ... ... ... ... ... мемлекеттік емес нысаны бар
шағын және орташа кәсіпорындар айналысқаны айқындалды.
5 кесте
Меншіктіктің нысандары бойынша 2000-2003 жж. лизингтік қызметтерінің
көлемі, мың ... ... |2000 ж. |2001 ж. |2002ж. |2003 ж. ... ... |160119,1 |1808111,0 |353397,2 |1558885,1 ... ... |- |- ... ... ... ... қаржыландырылуы өз кәсіпорындардың есебі-нен
жүзеге асырылады, 5 кестеде көрсетілгендей бюджеттік қаржылардың ... емес және ... ... ... ... 1 ... сонымен қатар жеке тұлғаларға ұсынылып отырған лизинг-тің үлесі
2000 жылы барлық лизингтік қызметтердің 10 пайызын ... ... ... ... ... оны ... ... бойынша
белгілі уақытқа иелену үшін несие алу альтернативі болса, онда сұрыптауды
қаржылық анализ қорытындыларының және лизингтік ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Сонымен бірге, келесі шарттар сақталуы тиіс: лизингтік мүлікке ... ... ... ... жарна лизинг алушымен салынады, өйткені
лизингтік компаниялардың тәжірибелері бойынша, егер де ол ... ... ... бағаламайды.
Екінші жағдай - кәсіпорынның негізгі қорларын жаңарту мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... жылға дейін және төмен пайыздық жүктемеде несие алу кезінде несиелік
мәміленің пайдасы өз орнын алады. Бұл жерде лизинг ... ... ... ... ... ... ... шартты баға бойынша кәсіпорынның
балансына өткізуге ... ... ... амортизация, кәсіпорын
іс-әрекетінің маусымды сипатын және оның нақты ... ... ... ... есеп ... ... ... мүмкіндігі сияқты лизингтік
қаржыландырудың қосымша артықшылықтары туралы айтуға болады.
Жоғарыда жасалған лизинг және несие ... ... ... 6 ... ... лизингтік инвестициялық жобаның таңдауына
әсер ететін жағымды ... ... ... даму ... ... ... ... болып
лизингтік мәмілелердің субъектілері ... ... ... ... болуы.
Лизинг берушілер үшін лизингтік төлемдерді уақытылы қайтару ... ... ... толық немесе уақытша төлем қабілетсіздігінің салдарынан
болған ... ... ... сақтандыру қорғауды құру өте
маңызды.
6 кесте
Несиемен салыстырғанда лизинг пайдасының факторларының анализі
|Факторлар ... ... ... ... |60 айға ... |12 ай ... |Жоқ |150-200 ... |
| | ... ету ... ... ... 10-30 пайыз |150-200 пайыздық |
| | ... ету ... ... |Жоқ ... ТЭО |
|Жобаны қарайтын ... ... ... ... ... аясы ... бойынша менеджер |кепіл беруші, қазынашы |
|Жабдықты жеткізу шарты |Жеткізгенге дейін - |Жеткізуге дейін және ... ... ... ... ... – кепіл беруші |
| ... ... – | |
| ... беруші | ... ... ... ... ... ... ... |Қатаң баған ... көзі ... ... ... ... ... ... салығы, мүлікке |Жеңілдіктер жоқ |
| ... ... ... | ... ... ... ... ... ... субъекті-лерінің
мүдделерін елеулі кеңейту есебінен қамтамасыз етуге болады. Сонымен қатар,
белгілі сыйақылар үшін ... ... ... ... және де оларды
бірнеше жобаларды жүзеге асыруға тарту мақсатқа сай болады.
Мүлік жасаушы, лизинг ... ... ... ... ... ... сақтандыру компания, аймақтық қорлар лизингтік мәміле кепілгерлері
ретінде бола ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру бағыттарды қарастыру қажеттілігі пайда болады. Қазіргі
уақытта қазақстанның ... ... ... ... бір ... ... ... серіктестердің минималды санымен жұмыс жасау жеңілдеу болады.
Сондай-ақ, олардың да инвестициялық мүмкіндіктері де ... ... ... та, жобаға бірнеше миллион доллар құнымен бір инвесторды табу мүмкін
емес.
Солай, мысалы, жаңарту және дамыту ... ... және Азия ... ... ... ... бір де үшпен қатысады. Қалған екі де
үші қалған ... ... ... 1996 жылы 14-15 ... ... лизингті дамыту бойынша халықаралық конференцияға МФК өкілдері
айтқандай олар жобалардың ... 20 ... ... ... ... ... есептерді ашу және оларға лизингке өткізілетін
мүлік құнының 25-30 пайызының жиналуы тәжірибеленеді.
Лизингтік ... ... ... ... ... жүзеге
асырылуда “БТА-Лизинг” лизингтік компаниясымен әзірленген ... ... ... жиі ... ... қаржы салудың
осы схемасы жүзеге асырылуы үшін лизингтің затын сақтандыратын және де
сонымен сапасыз жабдықтарды ... ... ... ... ... қатыстыруын болжамдайды.
Қазақстан Республикасы Президентінің “Қазақстан – 2030: ... ... ... және ... ... ұзақ
мерзімді стратегиясын жүзеге асырудың мақсаты экономиканың ... ... ... ... ... және ... ... саясат
жүргізу мен макроэкономикалық тұрақтылық ... ... ... инвестиция тарту арқылы экономикалық өсуді ... ... ... ... экономикасын XX ғ-ң соңғы 10 жылдығында жаулап
алған инвестициялық дағдарыс экономикалық өсу дағдарысының маңызды құрамдас
бөлігі болды. Ол ... ... ... ... ... алып ... ... инвестициялық белсенділігінің
лезде қысқаруынан байқалды. Мемлекеттің экономикалық өсуінің ... бірі дәл осы ... ... инвестициялар болып табылады.
Сондықтан негізгі ... ... және ... шығару бойынша
инвестициялардың бар болуы және ... ... - ... қаржылық
және инвестициялық мүмкіндіктердің маңызды көрсеткіштері. Инвестициялардың
тиімділігінің көрсеткіші ... ... ... ... және ... көлемі болып табылады. 1994 ж 2,1
миллиард теңге сомасына негізгі құралдар ... ал 1999 ж олар ... ... ... Негізгі құралдардың аз көлемде енгізілуі -
алдыңғы жылдардағы капиталды құрылысқа ... ... ... ... ғылыми-техникалық потенциал ендіру негізіндегі инвестициялық
стратегия өңдеу ... ... ... ... ... жоқ. ... ... кәсіпорындардың еңбек өнімділігін өсіру
және өндірістің техникалық-экономикалық деңгейін ... ... ... сапасын жақсартуға және ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық ахуалының өсуіне ... Бүл ... ... даму ... ... саясаты өндірісті дамытуға және микро- және макро ... ... ... ... ... ... тиіс.
Қазақстанның экономикасын отандық және шетелдік ... ... ... ... ... бар. ... дәстүрлі сыртқы
инвестор-елдердің ... ... ... ... және өткізу нарықтарының дамымағандығы, инвестициялау
сұрақтары бойынша заңдық, ... ... анық ... ... ... - ... ... кешенін және басқа республика үшін басымды
салаларды барлық жағынан алғанда тозып кеткен технологиялар басып ... қана ЖІҮ ... ғана ... ... ... ... қоғамдастыққа
интеграциялану процесстеріне кері әсер ететін отын-шикізаттық бағытталуының
сақталуы. Нәтижесінде Қазақстан, ел ... ... ... ... ... түсе алмайтын төмен сапалы өнім шығаруға алып
келетін техникалық жағынан артта қалған ... мен ... ... және ... құны ... ... мен ... болып отыр. Алдыңғы қатарлы технология нарығын қолдану ғана кез-
келген елдің ... ... ... және ... ... үшін ... береді. Бірақ елімізде ӨТП-тің ... ... ... және зерттеп білу үшін қолайлы экономикалық
жағдайлар әзірше жасалынбаған.
1997-2000 реформаларды жүзеге ... ... ... ... келетін болсақ, ол экономикаға елеулі дәрежеде
шетел инвестицияларының ағылуымен байланысты. Және де қазіргі ... ... ... ерекшелігі - оның сапалы құрылымы, яғни
шетел ... ... ... ... ... кен өндіру өнеркәсібі саласында шоғырлануы. Жоғары ... ... ... ... ... рентабельділігі мен қайтарымдылығы,
және де кәсіпорындарды техникалық қайта жабдықтау бойынша үзақ мерзімді
инвестициялық бағдарламалардың қажеттігі ... 2000 ... ... айы ... ... өсуі 1999 ... бірінші жарты
жылдығымен салыстырғанда 129,2% құрады, жеті айға - 139,8%, ... ... ... ... ... ... қорлану нормасы 1999 ж 7%-дан 2000
ж 18,2%-ке дейін* өсті. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... кен ... ... тозу деңгейінің төмендеуін көрсетіп
отыр: орта есеппен 1995 ж 36,5% -дан 2000 ж 29,7%-ға дейін**. Бірақ ... ... ... жаңарту бойынша оңды тенденциясы байқалса,
онда қайта өңдеу салаларында және ауыл шаруашылығында тозу деңгейі жоғары,
яғни шамамен 44,5% ... ... ... ... ... ... талдаған кезде
мемлекеттік меншіктегі (36,9%), жеке меншіктегі (34,6%) және басқа мемлекет
меншігіндегі (34,7%)** негізгі құралдар ең тозған құралдар екені ... ... ... ... ... ... бағалаудың халықаралық
стандарттардың жаңа талаптарын басшылыққа алсақ, онда ... ... мен ... ... ... ... жоғары болады. Бұл, дәстүрлі «физикалық және ... ... ... ... яғни ... машиналар мен құрал-
жабдықтардың оларды пайдаланып шығарған өнім номенклатурасы мен ... жаңа ... ... ... ... ... ескеру қажеттілігімен байланысты. Нарықта бағасы әлдеқайда төмен,
сапасы жақсы шетел ... ... ... ... ... ... ... төмендетті. Отандық өнеркәсіп техникалық параметрлер
бойынша әлемдік өнеркәсіптен артта қала ... Бұл ... өте ... күйімен, моральді тозып кеткен техниканың ... ... және оны ... төмен тиімділігімен байланысты.
Жүргізілген экономикалық есептеулер бойынша ... ... ... ... 2000 ж ... ... инвестициялардың жалпы
көлемінің 9,7% ғана құрады.
Осы жағдайда кәсіпорындардың ... ... ... ... ... жеткіліксіз инвестициялауы және
жеткілікті шетел инвестициялардың жоқ ... ... ... өнеркәсіптер үшін материалдық базаны жаңартудың дәстүрлі ... ... ... іздеу және енгізу қажеттілігін тудыртатын, негізгі
қорлардың реконструкциясын қажет етеді. «өнімді ... ... жаңа ... ... экономикалық табыстылыққа жетудегі шешуші
кезең бола бастады және «дамыған ... ... ... ... ... күшейген назары ғылымды қажет ететін өнімнің
XXІ ... ... ... факторы және бюджеттік қаражатты
толықтырудың ... көзі ... ... ... ... ЛИЗИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫҢ ДАМУ КЕЛЕШЕГІ
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, Қазақстан Республикасындағы лизингтік
бизнестің ... ... ... ... ... ... сондай-ақ өндірістің техникалық қайта құрылуының және
экономикадағы құрылымды қайта құрылудың қуатты ... бола ... ... ... ... ... мақсатында
«Қаржылық лизинг туралы» Заң жарыққа шығар алдында келесі нормативті-
құқықтық актілер ... ... ... 1998 ... 15 ... ... ... ұйымдастыру тәртібі және шарттары туралы Ережелерді
бекіту туралы” № 341 Қаулысы.
Қазақстан Республикасының Премьер-министрінің 2000 ... 7 ... ... ... және ... ... бойынша Қазақстан
Республикасының кейбір заң актілеріне ... мен ... ... ... Республикасының заңдарын жүзеге асыру туралы №115-р
Қаулысы.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 29 ... “2001 ... ... ... ... Ережелерін бекіту туралы” № 405
Қаулысы. Осы ережелер жаңа ауыл ... ... ... алу және ... ... ... асыру мақсатында ауыл шаруашылық саласында
лизингтік операцияларды жүргізу тәртібі мен жағдайларын ... ... ... 2001 ... 3 мамырдағы “Жылжитын
мүліктің қаржылық лизингін мемлекеттік тіркеу Ережелерін ... ... ... та, ... ... ... бірқатар жағдайлар кедергі болады,
олардың ішінде құқықтық базаның жетілмегендігі негізгі болып табылады.
Лизинг ... ... жаңа ... ... ... актілерге тұрақты қызмет көрсетілуін және нормативті
құжаттардың қолданыстағы жүйесінің тұрақты мониторингін ескере ... ... ... ... ... ... ететін ережелердің
айқындауын және оларды дер кезінде жойылуын талап етеді.
Қазақстан экономикасының дамуы үшін ... ... ... ... ... өндеу, фармацевтикалық, жеңіл өнеркәсіп, мұнай
– және ... ... ... ... мен ... тот ... өндірісі және олардан металдық алюминии мен қоспаларды, және де
қара мен түсті металлургияның ... да ... ... ... ... ... ұшақтар, тікұшақтар, кемелер/, теле- және
қашықтан байланыс, есеп шығару ... ... ... ... ... объектілер елеулі әсер береді.
Шығару өнеркәсіпке салынған салымдар, әдетте, қайта өндеу саладағы
инвестициялармен ... аз ... ... ... ... ... ... салалардың басымды дамуы өндірістің шығынадарын
төмендету үшін олардың ... ... ... ... керек.
Зерттеу көрсеткендей, негізгі қорларға қаржы салу көлемінің динамикасы
және Қазақстан ... ... ... ... ... экономикалық
көрсеткіштердің динамикасы қаржы салу ... мен ... ... өзара тәуелділігі туралы куәландырады. Солай, егер ... ішкі ... /ЖІӨ/ ... 1991 ... ... 1995 жылға дейін үнемі
өзгеріп отырса, онда 1996-1998 жж. ЖІӨ ... ... ... ... /101,7 және 108 ... ... ... операцияларды мемлекеттік
ынталандыру қажеттілігі негізделіп, келесі факторлармен сипатталады:
- экономиканың барлық салаларының негізгі қорларының тозуымен;
- 2000 ... 5 ... ... лизинг” туралы Заңының
қабылдануымен;
- аймақтарда лизинг даму бағдарламасын мемлекеттік қолдаумен;
- Қазақстанның экономикасына отандық және ... ... ... Шағын және орташа бизнесте кәсіпкерліктің дамуымен.
Мемлекет кәсіпорынның инвестициялық белсенділігін ... ... ... ... ... бюджеттік қаржыландыруы және
үкіметаралық деңгейде лизингтік шарттар жасау, жәрдем көрсету, коммерциялық
банктерге мемлекеттік ... ... ... ... ... та, ... мемлекеттік лизингтік реттеудің жағымсыз ... ... ... ... ... процесске шағын және
орташа бизнес кәсіпорындарын қатыстырмай ірі кәсіпорындарда ... ... ... ... ... ... шешу кезіндегі селқостықты белгілеу қажет.
Зерттеу барысында лизингтік операциялардың нәтижелілігін ... ... ... жеке ... ... және оның ... ... бойынша жағдай
жасау үшін мемлекеттік ынталандыруды белсенділеу;
- заң ... және ... ... ... арқылы халықтың
жинақ ақшаларын қолдану;
- банкілердің және басқа да несиелік ... ... ... ... ұзақ мерзімдікке дейін банкілердің қаржы мекемелерінің
табысына салық бойынша жүктемелердің дифференциациясы арқылы ... ... ... ... ... пайдалану;
- амортизациялық есеп аудару мен табыстан ... ... ... пайдалану;
- өндірістік секторға шетел ... ... ... ... ... ... және пайдалану.
Бюджеттік инвестициясының жағдайларында қаржы салынатын ... және ... ... көзделген конкурстық жобалы қаржы салу
механизмі мемлекеттік саясаттың маңызды элементі болып ... ... ... жж. салынған бюджеттік қаржылар мен жеке ... ... ... ... ету үшін инвестициялық
ресурстардың жоғары ... ... ... ... және жеке ... ... конкурс арқылы
орналастыру жүйесі бұдан әрі дамуы тиіс.
1999-2001 жж. тәжірибесі үш ... ... ... ... мен
коммерциялық инвестициялық жобалар үшін конкурстық ... ... ... ... ... Осы ... ... салушы
жобаны жүзеге асыруға қажетті 20 пайыздан кем емес өз ... ... ... ... ... техникасын жаңарту және
инновациялық әрекеттерін кеңейту бойынша ... ... ... «инвестициялық климат» жасауға ... ... ... ... ... ... белсендіруде лизингтік
қаржыландыруды ендіру салдарының инвестициялық тәуекелін ... ... ... ... өндіруін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... шет елдерінде ұқсастығы жоқ;
- сыртқы нарықта ең жақсы әлемдік үлгілердің деңгейінде сұранысы бар
экспорттық өнім ... емес ... ... ... ... ... ... импорт
ауыстыратын;
- ішкі нарықта сұранысы бар.
Қосымша қолдаудың мақсаттарына салықтық, амортизациялық, бағалық, несие
саясаты қызмет етеді. Сонымен қатар, ... ... ... роль ... ... лизингтік операцияларды жылдамдатудың
мемлекеттік ынталандыруы салықтық ... мен ... ... ... салықтық жеңілдіктер жаңа өндірістерді дамыту және жаңарту
мақсатта негізгі қаржыға ... ... ... асыратын салық
төлеушілердің жиынтық жылдық табыстарынан қосымша шегерімге, сондай-ақ
инвестициялық жобаның ... ... ... ... ... салық төлеушілерді мүлік салығынан босату құқығын ұсынады.
Солай, Салықтық кодекстің 138 бабына ... ... ... ... ... ... мен ... салығы бойынша ұсынылады.
“Қаржылық лизинг” туралы Заңның 2 бабына ... ... ... іс-әрекеттің түрі болып табылады, және де осы ... ... де ... ... та іс ... ... ... артықшылықты пайдаланбайды.
Бірақ та, инвестициялық салықтық жеңілдіктер барлық инвестицияларға
ұсынылмайды. Салықтық ... 139 ... ... ... ... ... Осы бапқа сәйкес негізгі қаржылардың инвестициялық
жобаларының шеңберінде эксплуатацияға енді кірген тұлғаларға ... ... ... ... 2 бабында көрсетілген анықтамаға сәйкес
лизинг - инвестициялық іс-әрекеттің ... ал ... ... ... ... ... ... финанстік қаржылардың
қайтарылмайтын тәуекелін ... ... ... ... ... болып қалады. Арнайы нормативтік-құқықтық әдебиетте лизингті
инвестициялық іс-әрекеттің түрі ретінде қарау өз артықшылықтарына иеленеді.
Бұдан басқа, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... осы ... ... жүзеге асырылатын лизингтік әрекетке республиканың
шетелдік инвестициялар және тікелей инвестицияларды мемлекеттік ... ... ... ... ... жүзеге асырылуының
құқықтық және экономикалық режимі ... ... заң ... осы ... ... қатысты
әрекеттерін нақтылау қажет. Солай, “Салықтар және ... ... ... төлемдер туралы” туралы қолданыстағы Заңда көзделген:
- инвестициялар бойынша уәкілетті органдармен жасалған шартқа сәйкес
салық төлеушілер шарт ... ... ... бес жыл ... ... ... ... ұсынылады. Мүлікке салық бойынша ұсынылатын шарттық
мерзімдер негізгі капиталға салынған ... ... ... ... ... ... шартта әр салық төлеуші бойынша
белгіленеді;
- инвестициялар бойынша уәкілетті органдармен жасалған шартқа сәйкес
салық төлеушілер шарт ... ... ... бес жыл ... мүлікке салық
төлеуден босатылу ұсынылады.
“Тікелей инвестицияларды мемлекеттік қолдау туралы” Қазақстанның ... ... ... ... ... жеңілдіктер көзделген:
Мемлекеттік натурды гранттар:
- шарт жасалған сәттен бастап бес жыл мерзімге мүлікке салық және жер
салығын ... ... ... ... ... ... сәттен бастап бес жыл мерзімге, бірақ та
шарт жасалған сәттен бастап 8 жылдан кем емес ... ... ... ... ... ... инвестициялық жобаны жүзеге асыру үшін қажетті
шикізаттар мен материалдардың кеден ... ... ... ... ... жеңілдіктер негізгі қаржыға салынған инвестициялардың көлеміне
және экономиканың басымды секторларына жататынына байланысты ұсынылады.
09.02.2001 жылғы “Кеден төлемдерін салу және ... ... ... ... ... ... кеден баждарынан жабдықтар және
кәсіпорынның жарғылық капиталына шетел инвесторының салым ретінде Қазақстан
Республикасына ... құру қор ... ... ... басқа 12
тармақтың 13 тармақшасына және ... ... ... ... мен ... ... жасалған шартқа сәйкес инвестициялық жобаны
жүзеге асыруға қажет жабдықтар да толығымен ... ... ... босатылады. Егер де жабдықтар түріндегі инвестициялар лизингтік
мәміле бойынша енгізілсе, онда ... да ... ... кеден
жеңілдіктері таралады.
Салық кодексі қабылдануына байланысты, Қазақстан Республикасының
“Салықтар туралы...”, “Тікелей инвестицияларды ... ... ... ... инвестициялар бойынша уәкілетті мемлекеттік органмен
жасалған шарт негізінде ұсынылған ... шарт ... ... ... ... ... өзінің күшін сақтайды.
Салық кодексі бойынша 74 бапқа сәйкес салық салу мақсатында , қаржылық
лизинг – негізгі қаржыларды ... ... ... ... және /немесе/
шартта белгіленген баға бойынша иелену ... ... ... ... пайдалы
қызметтің мерзімі 80 пайыздан аспауы тиіс, ... салу ... ... ... ... лизингтік мүлкін сатып алу ретінде қаралады.
Сонымен қатар, негізгі ... құны ... ... белгіленеді,
оған негізгі қаржылардың құнының өсуіне жататын пайыздар төлеу шығындары
жатады1. Бұл тармақ лизинг ... ... ... өйткені мүлік салығы
бойынша шығындар өсе ... ... ... ... ... түскен табыстар
бойынша табыс салығын босату лизингтің ... –3 ... ... және ... ... шартының мерзімінің аяғында лизинг алушыға беру сияқты
міндетті шарттар болған ... ... Осы ... Қазақстан
Республикасының 27.12.1994 жылғы “Шетел инвестициялары ... ... ... ... мемлекеттік қолдау туралы” ... ж. ... ... ... ... әрекетті
жүзеге асыратын инвесторлармен шарт жасау ... ... ... ... ... көзделген инвестициялық жобалар бойынша
жоғарыда аталған жеңілдіктерге ... ... ... ... ... басымды саларының объектілерінің кешенді дамуына
бағытталған инвестициялар үшін ... ... ... ... үшін
алғышарттар жасалады.
Лизинг беруші негізгі құралдарды сатып алу ... ... ... ... ... ол негізгі құралдарға лизингтің заты ретінде
иеленеді және негізгі құралдарды ҚҚС ... ... ... ... ... ... төлеуге жататын ҚҚС иелену құнының
өсуіне жатады. Лизинг алушы лизингке ... ... ... ... және ... төлеу шығынына жататын құны бойынша кіріске
енгізеді.
Жылжымайтын мүлік және жылжитын мүлік ... ... заң ... ... ... ... толық лизингтік төлемді салық салынатын
табыстың шегерімі ретінде қарайды. Лизингтік ... ... ... жабдықтың толық құны жатқандықтан.
Салықтық қаржылық органдарының көзқарастары бойынша лизинг беруші құнның
толық арзандауын қабылдайды, ал лизинг алушы ... ... ... ... ... ... ... бірқатар себептермен қолдайды:
- инвестицияларға әрекет етеді, “бағалардың еке есе ... ... ... ... және ... ... ... займдардың талаптарын қанағаттандырмайтын фирмаларға несие ұсынуды
жеңілдетуге мүмкіндік береді;
- алғашқы кезеңдегі шектеулі ... Жаңа ... ... ... салық салынатын табысы жоқ. Сонымен, ... ... ... ... ... ... ... да шығын
болмайды. Шағын, орташа және жаңа ... ... ... ... пайда шығару үшін жеткілікті салық салынатын табысы ... ... ... Лизингтік компаниялар активтің
амортизациясын ... ... ... ... белсенді жұмыс жасайды.
Шет елдерінің осы тәжірибесінің зерттелуі мен ... ... ... ... ... әсер етті. Шетел тәжірибе-сінің
анализі мынаны көрсетті, егер де лизингті құқықтық қатынастың дербес түрі
ретінде бөлмесе, онда лизингтің ... ... ... ... процесстерге белсенді қатысуы болмайды. Еуропа ... ... ... көлемде инвестициядан 30 пайызға асады.
Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті ауқымды ... үшін ... ... ... ... дамуының есебінен шағын
кәсіпорындарды қолдаудың шетел тәжірибесін ... ... ... ... Ол осы ... жету үшін ... өз ... мен несие
ресурстарын қатыстырмай қаржы салудың сыртқы көздерінің есебінен ... ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің прогрессивті әдістерінің бірі.
Отандық өндіріс дамуының қазіргі қиын жағдайларында көптеген ... ... ... ... салымдарды жүзеге асыра алмаған кезде
лизингті дамыту қажеттілігі ... әрі ... ... ... ... ... 1998 жылғы 31 ... ... ... жж. ... ... дамыту және қолдау
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ұсынылуы маңызды роль ойнайтыны ... ... ... ... ... ... ұзақ ... және орташа
мерзімді несие үлесінің өсуіне ... ... ... ... ... ... және ... лизинг операциялары
дамымаған. Осындай жағдайдың басты себебі лизингтің заң және ... жоқ ... ... ... ... ... ... дамуын
мемлекеттік қолдау бойынша бірқатар шаралар қабылдау қажет. ... ... ... ... ... тездету қажет. Екіншіден,
Қазақстанның нарығына жетекші әлемдік лизингтік компанияларды ... ... 1989 ж. ... ... ... ... ... қоюы керек. Үшіншіден, шағын кәсіпкерліктің даму Қорының ... ... ... ... ... ... ... дамыту үшін
2000 жылдан бастап мемлекеттік бюджеттің қаржысынан бөлу есебінен бастапқы
қаржылық көмек көрсетілуі керек.
Мемлекеттік ынталандыруды құру және ... ... ... ... жеңілдіктер енгізу несиемен салыстырғанда лизингті қолдану
кезінде ... ... ... ... ... ... етер еді. Қазіргі
уақытта лизингке қатысты салықтық қалғанның ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы емес сияқты негізгі қорларды
жаңарту дәстүрлі емес әдісі оның қалыптасуына және дамуына жағымсыз роль
ойнайды.
Сонымен, Қазақстан ... ... ... ... ... мынадай болуы керек:
- экономиканың басымды салаларында лизингтік жобаларды жүзеге ... ... ... ұсыну;
- лизингтік қаржыландыруды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... лизингтік қатынастарды дамыту үшін сублизинг механизмі
арқылы шетел инвестицияларын тарту;
- лизинг ... ... ... ... ... ... ... лизинг алушы және лизинг беруші ... ... ... ... ... ... ... қатты
таралған лизингтің нысанын суреттеу;
- лизингтік жабдықтарды қолдану кезінде ... ... ... мен басқа несие мекемелерінің несиелеріне пайыз төлемдерін
қоса алғанда ... ... ... шаруашылық етуші субъект
–лизингалушы шығарған өнімдердің өзіндік ... ... ... құқығы лизинг алушының меншігіне ауысқанға дейін мүлік
салығының төлемін кейінгі ... ... және ... ... ... ... құны бойынша салық есептеу;
- лизинг институтын жіберу үшін құжаттардың қажетті пакетін даярлау ... Бұл ... ... ... ... ... немесе
басқа түрінің типтік жарғысы, мүліктің қаржылық лизингінің типтік шарты,
лизингтік ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасында әрекетті лицензиялау туралы ереже, бухгалтерлік есепте ... ... ... ... әдістемесі, өндіріс және
өзіндік құнға қосылған ... ... ... ... ... ... ... және табысқа салық салу кезінде ескерілетін қаржылық
қорытындыларды рәсімдеу тәртібі.
Лизингтің дамуын ынталандыру бойынша шараларды ... ... жаңа ... ... ... және ... ... дамыту,
отандық нарықты бәсекеге қабілетті қазақстан ... ... ... ... әсер ... лизингтік компаниялар әрекетінің жүргізілген анализі шетел
инвестицияларын тарту сияқты ұлттық міндеттерге жауап беретін жағдайларды
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ынталандыру әдістері алады. Түрлі жеңілдіктердің қолданылуы
тұрақты ... ... ... ... ... ... ... керек. Лизингтік операцияларды жүргізу кезінде
инвестициялық қаржыларды тарту бойынша мемлекеттік шаралардың үш ... ... ... ... ... беру, займдар, жылдамдатылған амортизация/
- фискалды /салықтарды, баждарды, тарифтерді төмендету немесе күшін
жою/;
- әкімшілік /банктерді лизингтік әрекеттің ... ... ... ... ... әрекет/.
Күрделі салымды мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... базаларын жаңарту арқылы
инвестициялық ... ... және ... ... ... ... ақырғы мақсатына жетуді көздейді.
Барлық елдерде ... ... және ... ... ... ... ... дамуына себеп болды. Әрине, ұсынылған
салықтық жеңілдіктердің қысқартылуы ... ... ... ... ... мәні ... ... берушіні лизинг шартын
жүзеге асырудан түскен ... ... ... және лизингтік қызметтердің
орындау кезіндегі қосымша құнға ... ... ... Ал бұл ... ... төлемдердің жалпы мөлшерінің азаюына ықпал етуі тиіс, ал
бұл Қазақстан нарығында лизингтің ... әсер ... ... ... нарықтық процесстің жағдайларында лизингтік іс-
әрекетте экономикалық ынтымақтастықты бүкіл әлемге тереңдеуіне ТМД ... әсер ету ... ... 1988 ... 28 ... ... лизинг туралы ЮНИДРУА Конвенциясының ережелеріне, жалпыға танылған
халықаралық нормаларға және ... ... ... ... ... ... ... 1998 жылы 25 қарашада мемлекетаралық лизинг
туралы Конвенция қабылданған. Конвенция мемлекеттер арасында мемлекетаралық
лизингтің жағымды ... және жан ... ... қамтамасыз ету үшін
қабылданған.
Азербайджан, Армения, Беларусь, ... ... ... ... Тәжікстан, Түркмения, Өзбекстан, Украина Конвенцияның қатысушылары
болып табылады. Конвенция лизингтің қаржылық, оралымды, қайталама, өтемді,
баспа-бас айырбас түрлеріндегі ... ... ... ... ... “Қаржылық лизинг” туралы Қазақстан заңының әзірлемесінің
негізі болып қызмет етті.
1998 ... 31 ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту және қолдау мемлекеттік бағдарламасы туралы”
№4189 Жарлықта Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... тездетіп қосылу ұсынған болатын (Оттава
28 мамыр 1988 ж.).
Перспективада Қазақстанның ... ... ... ... ... ... бойынша жабдықтар жеткізуші - жас отандық
лизингтік компаниялар мен кәсіпорындардың шығуын жеңілдетуге ... ... ... ... осы ... ... мүдделері
мынада: осындай құжат ішкі лизингтік ... ... үшін ... ... ... ... ... қосылуы ұлттық заңнаманы осы
шарттың ережелеріне сәйкесуін болжамдайды және ... ... ... ... ... ... ... жағдайда лизингті пайдалану ... ... ... ... ... ... бір ... береді. Мемлекеттік лизингтік қаржыландырудың жеке
бизнеспен өзара қатынасы үшін конкурстық жүйе ... ... Бұл ... ... ... ... салаларына бағыттауға
мүмкіндік береді, сондай-ақ ... ... ... ... ... үшін өсуіне ықпал етеді.
Экономиканың ұйымдастырушылық құрылымның жаңа нысандарының құрылуы,
лизингтік ... ... үшін ... ... ... қаржылық ресурстарды инновациялық қызметтерді ... ... ... қол ... ... ... құрылуы;
- аумақтық типі бойынша оған тән нақты бір клиенттер үшін қызметтер
жиынымен жеке ... ... ... ... зерттеулер мен қызметкерлердің жоғары мамандылығы мәнді орын
алатын жаңа салада шағын ... ... ... болуы.
Лизингтік компаниялардың қызмет етуінің ішкі шаруашылық механизмін құру
кезінде келесідей мәселелерді шешу ... ... ... ... стратегиясын дайындау;
- қызметтің тақырыптық бағыттарын анықтау және инвестициялық жобалардың
қалыптасуына әрекеттесу;
- ... ... және ... ... ... ... инвестициялық қызметті және инвестицияларды іске асыруды жоспарлау;
- ... ... ... және ... кәсіпорынның потенциалын
тиімді пайдалануды қамтамасыз ету;
- шығармашылық ... және ... ... жоғары
мотивациясын жасау;
Белсенді инвестициялық-инновациялық қызмет жүргізетін лизингтік компания
кәсіпорындық типтегі компания болу ... Бұл ... ... ... ... ... өзі шешетін дербес буын болуын, ал әрбір
қызметкер ... іске ... ... ... ... етеді.
Мұндай бағыт келесіні талап етеді:
- лизингтік компания үшін нарықтық бағыттағы ұйымдық құрылым құру;
- ... мен ... ... ... үлесіне байланысты
лизингтік компанияның әрбір қызметкердің еңбектік мотивациясын ... ... ... барлық бөлімшелердің лизингтік қызмет ... ... ... ... түрде қамтамасыз ету;
- әрбір бөлімшеде жоғары рентабельді өндірісті ... ... ... ... ... кодексіне сәйкес лизингтік
компаниялардың әртүрлі ұйымдық-құрылымдық формалары бар.
Жоғарыда көрсетілгендей, лизингтік компанияның құрылымы ... көп ... ... ... және заңдық қамсыздандыруды
қарастыру ... ... ... ... ... және
әкімшілік мемлекеттік құрылымдармен үнемі әрекеттесу өте маңызды.
Лизингтік компанияның ұйымдық құрылымы міндетті түрде басқарудың ... ... ... жалпы көрсетілуі тиіс.
Қазақстандық лизингтік компаниялардың тәжірибесіне сүйене ... ... ... ... ... алып ... комерциялық
блокқа жатқызу керек деп айтуға болады, себебі ... ... ол ... ... ... ... құрылымында бас директордан басқа қаржылық,
коммерциялық директорлар және ... ... ... ... ... Коммерциялық директордың міндетіне лизингтік нарықты
маркетингілік зерттеу, коммерциялық-делдалдық ... ... ... ... ... шетел лизингтік компаниялардың
тәжірибесін зарттеу сұрақтары кіру керек1. Коммерциялық қызмет құрамында
инвестициялық жобаларды талдауды жүргізе алатын және ... ... ... 1998 ... 15 ... ... ... ұйымдастыру тәртібі және шарттары туралы Ережелерді бекіту туралы”
№ 341 ... ... ... 2000 жылғы 7 қыркүйектегі
“Қаржылық лизинг туралы” және ... ... ... Қазақстан
Республикасының кейбір заң актілеріне өзгерістер мен толықтыруларды ... ... ... ... ... асыру туралы №115-р
Қаулысы.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 29 наурыздағы “2001 жылға
ауыл шаруашылығында лизингті ... ... ... ... № 405
Қаулысы. Осы ережелер жаңа ауыл шаруашылық техникасын сатып алу және осыған
байланысты шығындарды жүзеге асыру ... ауыл ... ... ... жүргізу тәртібі мен жағдайларын ... ... ... лизингтік операцияларды қаржылық
қамсыздандырумен, қарыз құралдар нарығын зерттеумен, келісім ... ... ... ... ... ... лизингтік
компанияның қызметінің экономикалық ... ... ... ... ... ... барлығы дерлік өзінің қызметін жұмысшылардың
терең біліміне сүйенген өңделген маркетингілік стратегиямен бастау керек.
Басында, лизингтік ... ... ... ... ... ... ... бәсекелес инновациялық жобалар үшін қажетті
лизингтік мүлікті іздеу және ... және ... ... ... бөлімге бағытталуы керек. Бірақ, коммерциялық ... ... және даму ... ... ... ... көлемі өскен
сайын және лизингтік қызмет нарығында өзінің нишасын ... ... ... ... қабілетті бола бастайды және осы уақытта
конкуренция облысында ... ... ... ету ... пайда
болады.
Жарнама бөлімінің міндетіне көрмелер мен ... ... ... ... ... ... барлығын жарнамалық-
анықтамалық материалдармен ... ету, ... ... ... ... ... және ... кездесулер
ұйымдастыру кіреді.
Лизингтік келісімшарт бөлімі лизингтік жобалар бойынша мәлімет базасын
құру және қолдауды, нақты инвестициялар нарығының ... ... ... ... ... ... ... дайындауды іске
асырады.
Жалпы, лизингтік компаниялардың ұйымдық құрылымы қойылған мақсаттарға
жету үшін адам ... ... ... екенін түсінуге негізделуі
керек.
Сөйтіп, қазақстандық ... ... ... ... мен ... ... болады:
- басқарудың әкімшілік деңгейін қысқарту және ... ... ... ... ... құру;
- басқарудың әртүрлі буындары арасында қызметтердің анық шектелуі;
- құрылым қызметкерлерінің барлығының жеке және ... ... ... және ... ... ... ... компанияларды
ассоциацияға біріктіруді ұйымдастыру;
- лизингтік ... ... ... ... және ... ... ... құру.
Жалпы, лизингтік қызметтің Қазақстанда дамуы инвестициялық белсенділікті
арттыратын, ... ... ... ... ... ... ... тартатын жетекші бағыттардың бірі болу ... ... ... ... ... экономикасында дамуы
үшін барлық қажетті алғышарттар бар. ... ... ... дамуына
әрекеттесетін факторлардың арасында инфляцияның, қайта қаржыландыру
мөлшерлемесін 1996 жылы - 59% - дан 9% - ға ... 2001 ... ... ... ... ... төмендеуін бөліп қарастыруға
болады, ал бұл ... ... ... ... өндіріске
инвестициялауға қайта бейімделуін, шетел қаржылық кұрылымдардың ... ... ... ... серіктестіктің ТМД экономикалық
кеңістік шектеуінде мүмкіндіктері позитивті түрде бағаланады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан әлі де шикізат ресурстарының ... ... ... бұл ... ... ... экспорты көлемінің артуына
байланысты қысқа мерзімді перспективада өсіп ... ... ... ... ... ... ... механизмі қызметін өз
өндірісін дамыту атқарады. Сонымен қатар, ... ... ... 80% ескіріп, алдағы бірнеше жылда ауыстыруды ... ... ... құралдарға инвестициялауды қаржыландырудың инструменті
ретінде лизинг ... ... рөл ... ... де, дамыған елдерде де, ... ... ... және ұзақ ... ... ... көзі ... табылады.
Ерекше рөлді ол, лизинг алушылардың, әсіресе, шағын, орта кәсіпорындардың,
және де осы ... ... ... ... ... және
бәсекелестікті дамыту мәселелерінде негізгі рөл атқаратын жаңадан құрылған
кәсіпорындардың активтерін өсірудің ... ... ... ... ... ... дамуы экономикалық өсуге бірнеше бағытта оңды
әсерін тигізеді.
Лизинг шағын және орта бизнесті әрі ... ... ... ... ... ... ... көздеріне қол жеткізе
алмайтын шағын және орта кәсіпорындарға өзінің өндірісін құру ... ... ... ұзақ ... қаржыландырудың қосымша нысаны ... ... ... ... өсіреді.
Лизинг негізгі құралдарды жаңартуды жылдамдатады, себебі, қосымша қаржы
ресурстарын тартады.
Лизинг қаржылық қызметтер ... ... ... орнатады.
Лизингтің пайда болуымен қатар, қаржыландыру бағасы төмендейді және
қаржылық ... ... ... ... ... ... банк
алдындағы қарызын өсірмеуге мүмкіндік беріп, жиі негізгі ... ... үшін ... банктік несиелендірудің альтернативасы болып
табылады.
Лизинг құрал-жабдықтардың сатылуына ... ... ... ... ... өндіруші жергілікті компанияларға олардың
өнімдерін сатуға жаңа мүмкіндіктер ашылады.
Лизингтік механизмді ... ... ... экономикасының барлық
буындарының дамуына және құрылымдық қайта ... ... ... ... ... және ... кәсіпорындар өнімдерінің
бәсекеге қабілеттілігін көтерудің факторларының бірі болады.
Сонымен қатар, макродеңгейде, кеңмасштабты шетел инвестициялары лизинг
арқылы елдің төлем балансының ... әсер ... және оның ... ... рейтингін төмендетпейді, себебі ХВҚ-ның ережесі бойынша,
лизингтен пайда болатын міндеттер ... ... ... ... ... ... лизинг көптеген елдерде, дамыған, сол
сияқты дамымаған елдерде мемлекеттік ... таба ... ... ... ... ішінде Халықаралық қаржы корпорациясы,
лизингті қаржы нарықтары үшін өте маңызды құрал деп санайды. ... ... ... мақсаты құрал-жабдықтарға инвестициялау
болып табылатын шағын және орта бизнес ... үшін ... ... ... болып табылатынын көрсетеді, ... ... ... ... кіші ... ... көрсетеді.
Бірақ, Қазақстанның бүгінгі таңдағы лизингтік сектордың өсуін оның
потенциалымен салыстыруға келмейді. Оның ... ... ... мүмкіндіктерінің шектеулілігі және лизинг механизмі арқылы шағын
және орта бизнесті қаржыландыру үшін ... ... ... және ... секторын талдау процесінде лизинг институтын қолданған кезде заңдағы
үлкен кемшіліктер анықталды. Қаржылық лизингті реттеу ... ... ... туралы Қазақстан Республикасының үкіметінің
2003жылдың 17 шілдесіндегі №712-1 2003-2015 ... ... ... ... даму ... ... асыру
бойынша 2003-2005 жылдарға арналаған шаралар жоспарын бекіту туралы
Қаулысында айтылады. Дамыған ... ... ... ... көлеміндегі лизингтің үлесі 20-30% құрайды, ал дамушы елдерде ... бұл ... тек 0,68% (65 млн. АҚШ ... Егер лизинг
инвестициялардың жалпы көлемінің 4% деңгейіне дейін өссе (бұл алдағы 3-4
жылда болуы ... ... ... ... ... 530 млн. АҚШ доллардан
асады. Еуропалық даму және қайта құру банкінің болжамына сәйкес, бұл
көрсеткіш 10% ... ... ... 1,4 млрд АҚШ ... ... ... лизингтің дамуы үшін оңтайлы заң базасын құру, бүкіл өндірістік
секторды дамытуға түрткі болады. Бұл, қосымша ... ... ... ... ... ... ... басқа, Қазақстан экономикасының
шикізаттық экспорттан тәуелділігін елеулі ... ... ... нормативтік-құқықтық актілер
1). Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30 тамыз 1995 жылы қабылданған
(7 қазан 1998 жылы енгізілген өзгерістер және толықтырулармен);
2). Қазақстан ... ... ... ... ... 27 желтоқсан
1994 жылы қабылданған;
3). Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (ерекше бөлім), 1 шілде
1999 жылы ... ... ... ... ... ... ... 5 шілде 2000 жылы
қабылданған;
5). Қазақстан Республикасының Инвестициялар туралы Заңы, 7 қаңтар 2003 жылы
қабылданған;
6). Салық және ... ... да ... ... туралы
Қазақстан Республикасының кодексі (Салық кодексі) 12 маусым 20001 ... ... ... ... 1998 ... 15 ... ... лизингті ұйымдастыру тәртібі және шарттары туралы ... ... № 341 ... Қазақстан Республикасының Үкіметінің 2000 жылғы 7 қыркүйектегі
“Қаржылық лизинг ... және ... ... бойынша Қазақстан
Республикасының кейбір заң актілеріне өзгерістер мен толықтыруларды енгізу
туралы” ... ... ... ... асыру туралы №115-р
Қаулысы.
9). Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 ... 29 ... “2001 ... ... ... ... Ережелерін бекіту туралы” № 405
Қаулысы.
10). Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 ... 3 ... ... ... ... ... тіркеу Ережелерін бекіту туралы”
№597 Қаулысы.
1 Анвар ... ... ... для ... ... ... а не влияние на обменный курс. Понорама газеті, 7 ... ... ... ... ... ... ... Заңы, 2- бап. 5 шілде
2000 жылы қабылданған.
1 А.С. Сумагулов. Лизинг . Оқу құралы, Алматы, 2003ж. ... ... Ë. ... ... – Ì.: Îñü-, ... ... Республикасының Қаржы лизингі туралы Заңы, 3-бап, 2000 жыл 5
шілдеде қабылданған.
1 Øîêîìàíîâ Þ. Äèíàìèêà ýêîíîìè÷åñêîãî ðàçâèòèÿ ... è ... â ... ... çà 10 ëåò íåçàâèñèìîñòè //Ýêîíîìèêà è
ñòàòèñòèêà .-2001, ... ... А. ... - Оқу ...... ... 1996. – 254 бет
1 Деловая Неделя, 2005 жыл 3 желтоқсан.
1 Понорама ... 2006 жыл 2 ... ... ... Ì.Ê. ... èíâåñòèöèé â ïðîìûøëåííîì ïðîèçâîäñòâå .
–Àëìàòû: Ýêîíîìèêà, 2001-229-беттер.
* Услуги в РК в 2002г. /Статистикалық анықтамалық ҚР-ның статистика
бойынша ... ... ... ... 2003. – 76 ... ҚР ... лизинг заттарының тізімін бекіту туралы қаулы қабылдаған,
оларға 22.08.2001 ж. №1092 тауарларды уақытша кіргізу және шығару ... ... Ю. ... ... ... ... и отдельных
отраслей в региональном разрезе за 10 лет независимости // Экономика и
статистика. - 2001, №2 - С. ... ... К. Об ... ... ... ... по итогам
2000 года // Аль-Пари . - 2001, №5 - С. 5
** Байзаков С. О системе исходных ... для ... ... Казахстана //Экономика и статистика. - 2001, №3.
- С. 37.
* ... ... ... 2001 – Алматы: Госкомитет по
статистике и анализу РК, 2002 45 ... ... ... ... Ëóêàñåâè÷ È.ß. Àíàëèç ôèíàíñîâûõ îïåðàöèé.-Ì: Ôèíàíñû Þíèòè, 2003ж-354-
бет.
1 Капитал KZ, газеті 2006 жыл 12 ... ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лизингтік қызмет көрсетудің теория-әдістемелік негіздері68 бет
Лизингтің теориялық негіздері. Қазақстандағы лизинг бизнесі62 бет
Қазақстан Республикасындағы лизинг бизнесінің даму күйі мен перспективалары33 бет
Қазақстан Республикасындағы лизингтік операциялар78 бет
Лизинг шарты60 бет
Лизинг шарты туралы түсінік19 бет
Лизинг, факторинг, франчайзинг негiзiнде шарттарды жасау және бұзу26 бет
Ақуыздардың жіктелуі11 бет
Халықаралық лизингтiк қатынастар22 бет
"Астана-финанс" акционерлiк қоғамы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь