Алакөл аумағының геоэкологиялық картасын құру

Кіріспе
1 Жалпы геоэкологияға түсінік
1.1 Дүние жүзінің геоэкологиясына жалпы түсінік
1.2 Қазақстан аймағының геоэкологиялық мәселелер
1.2.1 Геоэкологиялық аудандаудың әдістемелік негіздері
1.2.2 Геоэкологиялық аудандау
2 Зерттеу нысаны және әдістері
2.1 Алакөл қазаншұңқыры ауданы
2.1.1 Геологиясы мен жерасты сулары
2.1.2 Жер бедері
2.1.3 Климаты
2.1.4 Гидрологиясы
2.1.5 Топырақ және өсімдік жамылғысы
2.2 Зерттеу әдістері
3 Алакөл аумағының геоэкологиялық картасын құру
3.1 Карталарды құрастыру әдістері
3.2 ArcGis қолданбалы геоақпараттық жүйесінің мүмкіншіліктері
3.3 Алакөл аумағының гидрологиялық картасын құрастыру
3.4 Топрақ және геоморфологиялық карталарды құрастыру принциптері
3.4.1Топырақ карталары
3.4.2 Геоморфологиялық карталар
3.5 Ландшафттық карталарды құрастыру
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жұмыстың тақырыбы: “Алакөл аумағының геоэкологиялық картасын құру”
Жұмыстың тақырыптық өзектілігі: Алакөл аумағының қазіргі таңға дейін ірі масштабты геоэкологиялық картасын жоғарғы ГАЖ технологиясын қолданып құрастыру және талдау.
Жұмыстың мақсаты: Алакөл аумағының геоэкологиясын зерттеу, геоэкологиялық аудандарға бөлу, солар арқылы аумақтың масштабы 1:200000 геоэкологиялық картасын ГАЖ көмегімен құрастыру.
Осы мақсатқа жету үшін келесі мәселелер шешіледі:
1) Алакөл аумағының гидрологиялық картасын құрастыру;
2) Сол аумақтың топырақ және геоморфологиялық картасының құрастырылуы;
3) Аталған аумақтың ландшафттық картасын құрастыру;
4) Алакөл аумағының геоэкологиялық картасын құру;
Жұмыстың құрылымы: Жұмыс 68 беттен, кіріспеден, 3 тараудан, 5 картадан, қорытындыдан, 56 әдебиеттер көзінен, қосымшадан тұрады. Жұмыс барысында зерттеу аймағының геоэкологиялық картасы сол аймақтың геоэкологиялық аудандарға бөліну сызбасы негізінде жасалды.
1. Голубев Г.Н. Геоэкология. – М.: − изд-во ГЕОС, 1999. − 12б
2. http: // www.geoekologia.ru
3. К.К. Марков., К. Тролль и современная география. – СССР. Сер. Геогр., 1976 ж.
4. Кочуров Б.И. Геоэкология: экодиагностика и эколого-хозяйственный баланс территории : учеб. Пособие Б.И. Кочуров. – Смоленск: Изд-во СГУ, 1999. 64-67б
5. Брадков В.В., Овдиенко Н.И., Геоэкология. – М.: Высшая школа, 2006. 25б
6. Поздеев В.Б. Становление и современное состояние геоэкологии : учеб. пособие В.Б. Поздеев. – Смоленск : Маджента, 2004. – 48-53б
7. Чупахин В.М. Физическая география Казахстана. − Алма-Ата: Мектеп, 1968
8. Чупахин В.М. Природное районнирование Казахстана (для целей сельского хозяйства). − Алма-Ата: Наука, 1970
9. Казахстан, Природные условия и естественные ресурсы СССР. – М.: Наука, 1969
10. Чигаркин А.В. Охрана природы Казахстана. Учебное пособие. − Алма-Ата: КазГУ, 1973
11. Чигаркин А.В. Геоэкология Казахстана. Учебное пособие. − Алматы: санат, 1995
12. Карта экологической напреяженности Казахстана. Масштаб 1:2500000 (под ред. Г.Р.Бекжанова). − Алматы: КазИМС, 1996
13. Регионы Казахстана. Статистический сборник (под ред. К.С.Абдиева). – Алматы, 2005. – 450б
14. Геология и полезные ископаемые Казахстана. Доклады Казахстанских геологов. Книга 1. − Алматы: КазИМС, 1996
15. Ландшафтная карта Казахской ССР. Масштаб 1:2500000. (под ред. Н.А.Гвоздецкого). – М.: ГУГК, 1979
16. Казахстан, Природные условия и естественные ресурсы СССР. – М.: Наука, 1969
17. Гвоздецкий Н.А., Николаев В.А. Казахстан. Очерки природы – М.: Мысль, 1993
18. Фаизов К.ш., Бельгибаев М.Е. Почвенные ресурсы Казахстана, их использование и охрана. Гидрометеорология и экология, 1995. Чигаркин А.В. Охрана природы Казахстана. Учебное пособие. − Алма-Ата: КазГУ, 1973. Чигаркин А.В. Памятники природы Казахстана. (Примечательные ландшафты и их охрана). − Алма-ата: Қайнар, 1980
19. Физическая география Республики Казахстан: Учебное пособие. − Алматы: Қазақ университеті, 1998
20. Жакупова А.А. Қазақстанның аймақтық геоэкологиясы. − Алматы: ҚазҰУ , 2007. 32б
21. «Труды Алакольского государственного природного заповедника» Том 2/ Сост. Н.Н.Березовиков. Орындаушы: Смайлханов Ж.Ж. Алакөл өңірінің экологиялық жадайы және Адакөл қорығының ролі мен маңызы, Алматы: Tethis, 2008. 180-186 б.
22. Курдин Р.Д. Ветровое волнение на Алакольских озерах // Вопросы географии Казахстана. – Алма-Ата: Наука, 1965. – Вып. 12: Алакольская впадина и ее озера. 151 – 171б
23. Коровин В.И. Исследования связей уровня озера Алаколь с гидрометеорологическими факторами // Вопросы географии Казахстана. – Алма-Ата: Наука, 1965. – Вып. 12: Алакольская впадина и ее озера. – 141 – 150б.
24. Абакумов В.А. Контроль качества вод по гидробиологическим показателям в системе гидрометеорологической службы СССР // Научные основы контроля качества поверхностных вод по гидробиологическим показателям. – Л.: Гидрометеоиздат, 1977. – 93 – 99б.
25. Коровин В.И. Влияние гидрометеорологических условий на сток рек и уровень озер бассейнов рек Верхнего Иртыша и Балхаш-Алакольской впадины. – Л.: Гидрометеоиздат, 1966. – 125б.
26. Мальковский И.М. Географические основы водообеспечения и экологической устойчивости природно-хозяйственных систем, экологический мониторинг Или-Балхашского региона. – Алматы, 2003. – 55 б.
27. Карта Республики Казахстан. М 1: 1 500 000 – Алматы: РГКП «Картография», 2003.
28. Курдин Р.Д., Скоцеляс И.И. Распределение и потери в дельте р. Тентек // Сборник Алма-Атинской ГМО. – Алма-Ата, 1967. – Вып. 2. 25 – 28б.
29. «Труды Алакольского государственного природного заповедника» Т.1/ Сост. Н.Н.Березовиков, Алматы, Мектеп, 2004. Стр. 3-31. Орындаушы: А.Р.Мухамадиева
30. Давыдова М.И., Каменский А.И., Неклюкова Н.П., Тушинский Г.К. Физическая география СССР. – М.: Наука, 1966. – 848б.
31. Муравлев Г.Г., Покровская Т.В., Россолимо Л.Л. Казахстан / Природные условия и естественные ресурсы // Озера. – М.: Наука, 1969. – 478 – 480б.
32. Филонец П.П. Морфометрия Алакольских озер // Алакольская впадина и ее озера. – Алма-Ата, 1965. – 79-87б.
33. Актымбаева А.С. Экологический обзор Алакольского региона. // Материалы межд. конференции, посвященной 10-летию АУТБ «Естественные науки, техника и технологии», 28-30 декабря 2005г. – Алматы, 2005. – 12,17-28б.
34. Ресурсы поверхностных вод СССР. – Л.: Гидрометеоиздат, 1970. – Т. 13, вып. 2. – 1 – 643б.
35. Муравлёв Г.Г. Географический анализ современного состояния малых озер недостаточного увлажнения и их хозяйственного значения (на материалах территории Казахстана): Автореф. дис. …д-ра географ. наук. – Л., 1969. – 230 б.
36. Евдокимов С. А. О комплексной оценке загрязненности атмосферного воздуха . Гигиена и санитария. 1990. 15-18б
37. Беляева Е. Л. Методика комплексной оценки состояния окружающей среды города. Проектирование и инженерные изыскания. 1989. № 5. 27-28б
38. Экологический атлас Санкт-Петербурга. СПб., 1992. 10 л. Карт
39. Арманд А. Д. Рукотворные катастрофы. Изв. РАН. Сер. геогр. 1993. № 5. 32-39б
40. Стурман В. И. Экологического картографирование. – М.: Аспект Пресс, 2003. 72-75б
41. Берлянт А.М. Картография: учебник для вузов. – М.: Аспект Пресс, 2002. 12,79-83 б.
42. Востокова А.В. Оформление карт. – М.: Изд-во МГУ, 1985. – 200б
43. К.А. Салищев. – Картография. – М.: 1982. − 272б
44. Берлянт А.М. Образ пространства: карта и информация. М.: Мысль., 1986. – 237б
45. http://www.gis.Su/6997.html. «ArcGIS 9.2 – интегрированный набор программных ГИС- продуктов для создания полноценной современной ГИС»
46. http://www.dataplus.ru , «Основы ArcView». - М.: Дата+, 1996
47.\http://www.google.ru/#q=гидрологическая+карта&hl=ru&newwindow=1&biw=1280&bih=892&prmd=ivns&ei=IbTPTZHPEMf1sgaE98HJDQ&start=20&sa=N&fp=930d37c079270f5a.
48. http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/79168/
49.http://www.google.ru/#hl=ru&source=hp&biw=1280&bih=892&q=Почвенные+карты&aq=f&aqi=g10&aql;=&oq;=&f=930d37c079270f5a
50. Нефедов Г.Ф. О почвенной картографии. Саратов: Тип.об-ва книгопеч., 1914. 57б.
51. Докучаев В.В Сочинения. Т.4. Ч1. М.,Л.: Изд-во АН СССР, 1950. − 413б
52. Спиридинов А.И. Геоморфологическое картографирование – М., 1985. – 184б.
53. Спиридонов А.И. Основы общей методики полевых геоморфологических исследований и геоморфологического картографирования – М., 1970,− 456б.
54. http://www.vestnik.vsu.ru
55. http://www.esri.com/arcreader, «Составление ландшафтных карт с использованием гис-технологии».
56. www.academia-moscow.ru/off-line/_.../fragment_11002.pdf
        
        Кіріспе
Жұмыстың тақырыбы: “Алакөл аумағының геоэкологиялық картасын құру”
Жұмыстың тақырыптық өзектілігі: Алакөл аумағының қазіргі ... ... ... ... ... жоғарғы ГАЖ технологиясын қолданып
құрастыру және талдау.
Жұмыстың мақсаты: Алакөл аумағының ... ... ... ... ... арқылы аумақтың масштабы 1:200000
геоэкологиялық картасын ГАЖ көмегімен құрастыру.
Осы мақсатқа жету үшін келесі ... ... ... ... ... картасын құрастыру;
2) Сол аумақтың топырақ және ... ... ... аумақтың ландшафттық картасын құрастыру;
4) Алакөл аумағының геоэкологиялық картасын құру;
Жұмыстың құрылымы: Жұмыс 68 беттен, ... 3 ... ... ... 56 ... көзінен, қосымшадан тұрады. Жұмыс
барысында зерттеу ... ... ... сол аймақтың
геоэкологиялық аудандарға бөліну сызбасы негізінде жасалды.
1 Жалпы геоэкологияға түсінік
1.1 Дүние жүзінің ... ... ... сөзі ... ... ... сөзінен құралған: “Гео”
– грек тілінен аударғанда жер(абиота және ландшафт), “экос” – үй, ...... ...... ... бір ... Ол
экологиялық жағынан таза ортаны сақтау және табиғат ресурстарын ... ... ету ... ... ... ...... аймақ, провинция, ландшафт) географиялық
жүйелердің ... ... ... ... бір ... – экология саласына да жатады. Өйткені географиялық процестерді
қосымша ... ... ... зерттейді ... ... ... Германияда аса қарқынды түрде дамыды
және геоэкология терминін алғаш енгізуші де ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Терминді Тролль
екі әдістің – табиғи ... ... ... ... ... ... және ... аясында құбылыстар
арасындағы өзара қатынастарды зерттейтін “вертикальды” әдістердің бірігуін
көрсету үшін енгізілген болатын.жоғарыда айтылған міндеттер ... ... ... ... ... классикалық экологияға қарсы
енгізілген, ол уақытта жақсы тармақталған құрылым болды. ... ... ... ... ... ... ... экология
және т.б. К.Тролльдың айтуынша “геоэкология” және “ландшафтық экология”
синоним, яғни мағыналас сөздер. К. Тролль ... ... ... ... мен ... орта ... ... талдау, топологиялық деңгейде табиғи кешендердің құрылымы мен
құрылуы, табиғи кешендердегі құрамдас ... ... ... ... зат және энергияны талдау жолымен зерттеуі тиіс. Мұндай әдіс
ландшафттың ... ... ... ... климаттық
жағдайларымен тығыз байланыстырады [2].
Карл Тролль 1889 ж. 24 желтоқсанда Баварида Вассербург қаласына жақын
маңда дүниеге ... 1975 ж. 21 ... Бонн ... ... ... Берлин
(1930 ж. бастап) және Бонн (1988 ж. бастап) университетінің ... ... ... ... ... Бонн
университетінің (1960-1961 ж.ж) ректоры қызметін ... Карл ... ... барлау және ... ... ... ... ... ғылыми еңбектері жер бедерін, климатты,
өсімдіктер жамылғысын, ... ... ... ... тропикалық елдерді,
сондай-ақ, экологиялқ ландшафт мәселесне арналған. Тролльдің геоэкологияның
дамуына қосқан үлесін К.К. Марков өзінң “К. Тролль және қазіргі ... сер. ... 1976 ж.) ... атап өтті ... ... ландшафтық экология жеке ғылыми бағыт ретінде
өткен XX ғасырдың 30 - 40 ... ... бір ... ... өмір ... ... қоршаған ортаның экологиялық ... ... ... ... ... геоэкологияның
ландшафтар экологиясынан басқа биогеоценология, адамдар экологиясы,
географиялық ... ... ... ... да ... ... 60 ж. ... мазмұны кеңейді. Ол адамзаттың
шаруашылық іс-әрекетінің абиотикалық орта мен ... ... ... ... “геоэкология” термині 70 ж. басынан кеңінен қолданыла
бастады. Елімізде ландшафттық экология концепциясын ... В.Б. ... ... ол фитоценология, экология және ландшафттанудың ... ... ... ... өзара қатынастардағы
кеңістіктік байланыстарды айқындауға бағытталған географиялық ... ... ... ... ... 1970 ж. ... ... бағыт ландесмәдениет деп аталатын бағытта
қалптасты. Ландесмәдениет – синтезделген, неміс ... ... бері ... келе ... ... ... ландшафт күтімі,
ландшафттық жоспарлау жайлы ғылым.
Қазіргі геоэкология қоршаған ортадағы ... және ... ... ... ... ... бағалауды
зерттеумен айналысады.б.и. Кочуров анықтамасы ... ... – тірі ... ... ету ... ... мен ... кеңістіктік-уақыттық заңдылықтары жайлы ғылым. Геоэкология
зерттеулерінің нысаны геожүйе ... ... ... 1939 ... дейін болды. Геоэкологияның құрылуы мен дамуының
тарихында 4 негізгі кезеңді айта кетуге болады:
1) Геоэкологиялық ... ... және ... ... болу ... ж. дейін) концепцияларды ұғыну кезеңі.
2) Ландшафттық экологияның пайда болуымен байланысты (1939-1960 ж.ж)
географияда экологиялық ... ... ... ... және аймақтық экологиялық мәселелерді шеші үшін
географиялық және экологиялық білімдердің интеграциялануымен байланысты
салалық және кешендік ... ... ... білімді жалпылау және геоэкология әдістемесін
қазіргі өркениеттің тұрақты даму ... іске ... үшін ... ... ... ... пайда болуына
дейін де болды. Ағылшын экономисті Адам Смиттің “Халықтың байлығы жайлы”
еңбегінде ... ... ... ... ... ... Байлық көзі ретінде ол табиғи ресурсқа аз көңіл бөлді. Алайда, ... ... ... бай екендігін мойындаған болатын.
Американдық географ Джордж Перкинс Марш “Адам және ... (1864 ... ... ... мәселелердің артуы жайлы айтып өтті. Ол қоршаған
ортаға кері шаруашылық әрекетті шектеу ... ... ... дін ... ... Мальтус “Халықты орналастыру принципі
жайлы эссе” (1798 ж.) атты кітабында ... ... ... де тез
өседі деп айтқан болатын. Бұл ары қарай ... ... ... дағдарысқа әкелуі мүмкін.
Александр Иванович Воейков “Климат және халық шаруашылығы” (1891 ... ... ... ... далалық орман өсіру, ... ... ... ... ... ж. ағылшын геологы Роберт Шерлок “Адамзат ... ... ... ... шығарды. Онда литосферадағы ... ... ... Тау жасалулар антропогендік денудация, ал
үйінділердің пайда болуы антропогендік аккумуляция ретінде қарастырылған.
1968 ж. ... ... ... ... ғаламдық мәселелерді
зерттейтін ғалымдар тобын жинады. Бұл ғалымдар тобы “Рим клубы” атауын
алды. 1968 ж. ... ... ... баяндамалары шыға бастады. Ол үшін
алғашқы зерттеулер американдық ғалымдар Деннис және Донелло Медоуз 1972 ... ... ... ... ... ... ... ғаламдық даму сценариін бажамдады. Олар санының ... ... ... ... ... дамуы, өндіріс қалдықтары мен
ластаушылардың артуы жердуң шектеулі мүмкіндіктерімен ... ... ... жасады. Сондықтан да адамзат өз тіршілік етуінің
стратегиясын өзгертуі тиіс. “Адамзат жолайырықта” екінші баяндамасы 1975 ... ... (АҚШ) және Э. ... (ФРГ) ... ... ... ... талдай отырып стихиялық дамуды апатқа алып ... әлем ары ... ... ... тиіс деген қорытындыға келді.
Әлемнің стихиялық (бей-берекет) дамуы үнемі кеңейіп отыратын тұңғиыққа алып
келеді: адам мен ... бай мен ... ... апаттан тек осы
тұңғиықты жою арқылы ғана құтылуға ... ... ... “Халықаралық
реттіліктегі қайта құрулар” голанд ... Ян ... ... ... ... және ... (желілік) және ғаламдық
мақсаттардың бірігу мүмкіндігін көрсетті. “Ғаламдық қоғам үшін мақсат” атты
төртінші ... ... Э. ... дайындады. Рим клубының күш салуының
арқасында ... ... ... жайлы көздері ашылды.
Жалпы геоэкология ландшафт және одан да ірі ... ... ... ... физикалық-географиялық аудандастырудың таксономиялық
бірліктерінің экологиялық ... ... ... ... ... геожүйе шекарасындағы адамдардың өндірістік іс-әрекеті
мен олар мекендеген орта жағдайын зерттеп білу ... Әрі ... ... ... ... бірі - ... ... сол сияқты табиғи-экологиялық және шаруашылық-
экологиялық аудандастыру сызбаларын жасау болып табылады.
Нақты айтқанда ... ... ... және ... болып
бөлінеді.
Жалпы геоэкология жалпы жерлік, ғаламдық процестер мен ... Оның ... ... жер қойнауы ... ... ... және т.б ... ... ... аясындағы геоэкожүйелердің қалыптасуы
мен өзгерісімен байланысты процестер мен құбылыстарды ... ... ... ... ... ... ... сушаруашылық экологиясы және т.б жатады.
Аймақтық геоэкология ... ... ... нақты
территорияда болатын процестер мен құбылыстарды ... ... ... ... ... зоналары
геоэкологиясы, гидроэкология және өзен ... ... ... ... ... ... ... және антропогендік
геожүйе, шекарасындағы қоршаған ортаның кеңістіктегі экологиялық фонын
зерттеп білу арқылы ондағы қолайлы экологиялық ... ... ... ... келтіру жөнінде нұсқау түріндегі ұсыныстар даярлау. Бұл жерде
геоэкология үшін ең негізгілері: ... ... және ... сақтау, табиғи антропогендік ландшафттар шегінде ... ... ... ... ... құбылыстарын болдырмау. Осы
мақсаттарды жүзеге асыруда ең алдымен белгілі геожүйеде әр түрлі өнеркәсіп
өндірістерін орналастырудың мүмкіндігі мен ... ... ... ... оны ... өмір сүру ... үйлесімділігін есепке алып, қарастырумыз керек.
Геоэкологиялық зерттеулер әдістемелеріне ... ... және ... ... ... мен пән ... принциптері
негіз болып қаланады. Оның ... ... ... ... және ... ... ... Осы аталған
әдістерге ортақ нәрсе, олардың жүйелілік тұрғысында бірыңғай ... ... ... ... ... ... жан-
жақты қамтуда. Көптеген пәндер ... ... ... ... Геоэкологиялық дағдыларды меңгеру үшін келесі: математика,
физика, ... ... ... іргелі жаратылыстану пәндері
заңдылықтарының қомақты білім көзі ... ... ... ... осы ғылым салаларына негізделген табиғатты қорғаудың жалпы ... ... ... кешендер түрінде бірнеше блоктарға
жіктейміз [2].
XX ғасырдың екінші ... ... ... ... ... Оның себебі, географиялық ортаның антропогендік өзгерістерге
ұшырауынан. Бүл өзгеріетердің ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Әсіресе қазба байлықтарды өндіруде,
жердің беткі қабаттарына түсетін әсердің сол ... ... ... ... есептемеді. Академик А.Л. Янщин айтқандай екінші дүние жүзілік
соғыстың өзі қоғамға орасан шығын мен ... ... ... ... ... ... ... жағдай түбірімен өзгерді, табиғат
деградацияға ұшырады. Халық ... күрт ... және ... ... кен ... ... өсімдік пен жануарлар түрінің, ... ... ... ... әкеліп соқты. Сонымен қатар өндірістің,
өнеркәсіптің және ауыл шаруашылығының жедел ... ... ... ... ... ... нашар аудандарды қалыптастырды [6].
2. Қазақстан аймағының геоэкологиялық мәселелер
Қазақстаннң табиғат жағдайлары бірқатар оқулықтар мен ... ... ... ... барлығы да табиғатты қорғаудың
аймақтық астарларын қарастырмайды.
Қазақстанның физикалық географиясы бойынша ... оқу ... ... оқулықты 1968 ж. В. М. Чупахин шығарды [7]. 1970 ж. В. ... ... ... ... деп ... ... көрді [8]. Онда республиканың ... ... ... ... зоналары мен биіктік белдеулері туралы мәліметтер,
Қазақстанның ... ... ... ... Екі ... да ... ... қорғау жайында кейбір
деректер келтірілген.
1969 ж. “Природные условия и естественные ресурсы СССР ” сериясында
“Қазақстан” деп ... ... ... ... ... басылып шықты.
Бұл жұмыста ... ... ... ... зоналары, зона
тармақтары егжей-тегжейлі сарапталған, табиғатты қорғауға ... ... ... ... ... ... ... университеті ғалымдары
кеңінен зерттеуде. Қазақстанның ландшафтық экологиясы ның ғылыми-қолданбалы
астарларын қамтитын алғашқыларының бірін А. В. Чигаркин жазды. Ол 1973 ... ... ... деп аталатын оқу құралын шығарды. Бұл жұмыста
“Охрана природы пустынь Қазахстана ” картасы бар. Алғашқы табиғатты ... бірі ... да, осы ... ... ... қорғау фонымен
сипатталатын және түрлі ... ... ... ... ... 50 түрі ... [10].
Бірінші рет А. В. Чигаркин Қазақстан геоэкологиясының аймақтық
аспектілерін зерттеді. А. В. ... ... ... ... өзінің 1995 ж. шыққан монографиясында қарастырды.
Бұл еңбегінде ол геоэкологияның ... және ... ... ... экологиялық факторлар мен антропогенезді ... ... баға ... ... ... ... 1996 ж. ... шыққан “Карта
экологической напреяженности Казахстана” үлкен үлес қосты. Оның масштабы
1:2500000, құрастырғандар Б.А. ... Л.К. ... Н.М. ... ... ... Бұл ... ... экологиялық
картасы, оны құрастыруға көптеген қазіргі материалдар қолданылған. Картада
қалалар мен елді мекендердің ластанудың басым ... және ... ... ... аудандастырылуы, экологиялық бұзылуды анықтайтын
табиғи факторлар, қоршаған ортаға әсер ететін ... ... ... шығу тегі ... Карта Қазақстанның қоршаған ортасының
экологиялық жағдайының кеңістік айырмашылығын толық ... ... ... ... экологиялық салдары
Қазақстан Ресей Федерациясымен, Қытай Халық Республикасымен, Қырғыз
Республикасымен, Өзбекстан және Түркменстанмен шекаралас. Оңтүстік ... ... ... ... шекара жоқ, сондықтан ауа массасымен және өзен
ағынымен техногендік ластаушылардың трансшекаралық қозғалысы жеңілдейді.
Қазақстанның ерекшелігі – оның ... ... ... бөлігіндегі
континенттік орны мен аумағының үлкен бөлігінің ағынсыз болуы. Географиялық
орнының осы ерекшелігіне байланысты ... ... ... ... континенттік климат, су ресурстарының тапшылығы мен
бірқалыпты таралмауы, ... және ... ... ... ... ... ... оның аумағында
антропогендік ... ... ... ... ... ... қарсылығы
ең әлсіз – шөлд (45%) және таулы (25%) ландшафттар ... ... 75%-ы ... ... экологиялық бұзылуына бейім. Сонымен қатар
Қазақстан аумағында халық сирек қоныстанған. Халық саны 15 млн. 75 мың адам
(2005ж.) [13]. Бұл ... ... орта үшін ... ... ... ... қажет.
Қазақстанның экономикалық-географиялық орны жалпы алғанда тиімді
емес, себебі ... ... ... ... тіке ... жолы ... орны табиғи ресурстарды игеруге, экономикалық даму
қарқынына, қоршаған орта жағдайына әсер етеді.
Геологиялық құрылысының экологиялық ... жер ... ... оның ... ... ... ортаның экологиялық жағдайына геологиялық құрылымның әсері
түрліше. ... ... ... әсер ... ... ... жыныстарының литологиясы,оның қалыңдығы, техногендік әсерге орнықтылық
дәрежесі.
Жасы мен литологиялық ... әр ... тау ... ... қазба кендерінің экологиялық маңызы зор. Бұл тау жыныстары пайдалы
қазбаны өндіргенде көбіне жер бетіне шығарылады. Осы ... ... ... фоны ... ... геохимиялық аномалиялар қалыптасады
Пайдалы қазбалардың ... және ... жер ... ... пен ... ... су тартылатындықтан және
табиғи орта ластанатындықтан экологиялық шиеленісу көзі болып отыр [14 ].
Қазақстан экологиялық жағдайының климаттық шарттары
Қоршаған орта ... ... ... ... тигізеді. Атмосферадық
ауаның түрлі табиғи және антропогендік ... ... ... зор. ... – жер ... жер асты ... өсімдк, топыраққа және
табиғи-антропогендік ландшафттарға күшті ... ... ... ... ортаның экологиялық бұзылуының көптеген процестерін климат
не ... не ... ... ... экологиялық салдары мынадай:
1) жыл мезгілдерінің температуралық айырмасының ... және ... ... ... ... ... ... мен құрғақтығы;
2) атмосфералық құрғақшылық пен шаңды ... ... Ол ... ... бір ... 90 ... жетеді;
3) атмосфералық жауын-шашын мөлшерінің барлық жерде аздығы мен оның
уақытшалығы атмосфераның өздігінен тазаруына, ластанған топырақтың, өзендер
мен су ... ... ... ... жасайды;
Геожүйелердің экологиялық жағдайына климат әсерінің түрлілігі осы
аталғандармен бітпейді.
Ландшафттардың экологиялық қасиеттері
Қазақстанның түрлі ... ... ... көп ... ... ландшафттардың қасиеттеріне байланысты. Географиялық ландшафттар
дегеніміз А.Б. Исаченконың ... ... ... жатқан
локальді геожүйелердің арнайы жиынтығын біріктіретін, зоналық және ... ... ... тұрғыдан бірыңғай аумақ. Ландшафттардың
маңызды қасиеті – орнықтылығы, яғни антропогендік әсерге өзінің ресурстық
және орта қалыптастырғыш ... мен ... ... ... қарсы
тұру қабілеті. Бір аумақта түрлі ландшафттардың кездесуі – осы ... ... ... ... ... себепшісі.
Қазақстан ландшафттары алуан түрлілігімен ерекшеленеді. Жазық
аймақтарда ландшафттардың 4 типі, 10 тип тармағы, 485 түрі ... ... ... ... ... негіздері
Геоэкологияның (ландшафттық экологияның) маңызды мәселесі – адам-
зат қоғамы мен табиғаттың өзара байланысының кеңістіктік уақыттық заңдылықта
рын танып білу. Осы мақсатта тек адамды қоршаған табиғи орта ... ғана ... ... бірге адам қызметінен өзгерген (табиғи-
антропогендік геожүйе) орта да ғылыми тұрғыдан зерттеледі. Геоэкологияның
ғылыми пән ... ...... деңгейдегі табиғи және табиғи
антропогендік геожүйелердегі адам тіршілігінің ... ... ... табиғи-антропогендік жүйелердің экологиялық жағдайын
физикалық-геоэкологиялық провинциялар, аудандар, ландшафттар, т.б. рангінде
зерттейтін болғандықтан, геоэкологиялық ... ... ... ... ... ... бола ... жағдайы зерттеліп отырған аймақтардың ... ... ... осы ... ... мен ... ... шаралар жүйесінң бірдей болуына мүмкіндік береді.
Физикалық-географиялық аудандаудың жалпыға белгілі мақсаты – барлық
табиғи жағдайының ұқсастығы мен ... ... жер ... ... ... аймақтарға бөлу. Геоэкологиялық аудандаудың алғашқы
кезеңдерінің де негізг мәселесі осы.
Фактілік деректердің аздығы, ... ... ... ... ... ... ... аудандау рангінде көрсетуге мүмкіндік бермейді.
Қазақстанның ұсынылып отырған геоэкологиялқ аудандалуының ең төменгі
бірлігі – геоэкологиялық анклав. Бұл ... ... ... орнқсыздану деңгейі доминантты фонмен салыстырғанда жоғары
бөлігі. Бұл экологиялық жағдайы антропогендік әсерден шиеленіскен ... ... ... ... ... ... ... кейде оның
шекарасымен сәйкес келеді. (Геоэкологиялық ... ... ... ... ... ... геоэкологиялық аудандау белгілі бр аумақтағы қоршаған ортаны
қорғау ... ... ... ... ... жағдайы бағаланатын аймақтардың экологиялық ... ... ... ... ... жақсарту, қалпына
келтруге бағытталған шаралардың да бірдей болуына мүмкндік береді.
Табиғатты пайдалану мәселелерін шешуде геоэкологиялық ... зор. ... ... экологиялық жағдайын қалпына келтіруге
бағытталған еңбекті және қаржыны көп ... ... ... ... ... реконструкциялау стратегиясы деп атайды.
2. Геоэкологиялық аудандау
Қазақстанның табиғат жағдайларының басқаға ұқсамайтын күрделілігі мен
алуан ... осы ... ... аудандаумен айналысқан ғалымдарды түрлі
ғылыми тұжырмдар жасауға мәжбүр ... ... ... ... ... ... мен В.А.Николаев [17] ұсынып, А.В. Чигаркин [18] толықтырған
табиғи аудандау схемасы алынды.
Геоэкологиялық аудандау схемасының арнайы ... ... ... ... ... аймақтарындағы экологиялық жағдайдың
шиелінісу белгілері жатыр. Экологиялық жағдай алдымен 1994 ж. А.В.Чигаркин
жасаған ... ... ... ... жасалды [19].
Қазақстанның геоэкологиялық картасының негізіне салынған экологиялық
ақпаратты кешенді ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. Геоэкологиялық жағдайдың
– адам тіршілігінің қалыпты жағдайының ... ... ... ... ... ... орта және ... қалыптастырғыш қасиетінің
төмендеуі не жоғалуы. ... ... ... ... ... сирек жағдайда табиғи процестер (1кесте).
Қазақстанның геоэкологиялық аудандау схемасының әрбір геоэкологиялық
провинциясы экологиялық бұзылудың белгілі бір ... ... ... ... ... таңдау геожүйелерді
ранжирлеуді жалғастыруға, яғни ... ... ... ... одан
да төмен реттік деңгейлеріне бөлуге ... ... ... ... ... табиғи аймақтарды біріктіру экологиялық жағдайын
қалыптастыруға бағытталған бірдей шаралар жүйесін жасауға жағдай ... ... ... ... ... деңгейлері
|№ |Экологиялық бұзылу|Табиғи ортаның экологиялық бұзылу ... |
| ... ... | |
|1 ... ... компоненттерінің көпшілігінің|5 |
| | ... ... ... | |
| | ... | |
|2 ... ... компоненттерінің көпшілігінің|4 |
| | ... ... ... | |
| | ... ... | |
|3 ... ... ... ... |
| | ... ... келетін келеңсіз | |
| | ... ... | |
|4 ... ... ... ... |2 |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... ұшырауы. | |
|5 ... ... ... ... |1 |
| | ... | ... ... экологиялық бұзылу деңгейін автор, Жакупова
А.А. есептеді (1 кестені қараңыз) [20]
2 Зерттеу нысаны және әдістері
2.1 Алакөл қазаншұңқыры ауданы
Ел: Каспий маңы – ... ...... ... – Іле – ... ... ... – Алакөл
Аудан: Алакөл қазаншұңқыры ауданы
Алакөл ойысы Қазақстан республикасының оңтүстік шығысында ... ... және ... ... ... ... ... аумағында
жатыр. Облысты таға тәрізді тау жоталары қоршап тұр. Олар: солтүстігінде –
Тарбағатай, шығысында – Барлық және ... ... ... ... ... Алатауы, батысында – Балхаш колі, оңтүстік шығысында – ...... ... ... ... ҚХР аумағындағы Еби-Нор көлінің
ойысымен қосылады. Сонымен қатар Алакөл ойысы кең құлаш Еуразия құрлығының
ішкері ... ... ... солтүстікке Солтүстік Мұзды
мұхитының жағалауына дейін және батысқа қарай Қара теңізге ... ... ... Тынық мұхитына дейін 4000 км. Мұндай орналасу жағдайы ойыстың
негізгі климаттық жағдайының шұғыл құрлықтық және ... ... ... ... ... әрі ... құрлықтық белдемнің ерекшелігі
– антропогендік әсерге өте сезімтал болып келеді. Яғни осы ... ... ... жүктемелері салыстырмалы түрде төмен деңгейде
болады. Шамалы ауытқудың өзі едәуір әсер ... ... ... жолының бір саласы кесіп өтетін Алакөл көлдері ... ... араб және ... ... белгілі болған. Бірақ
Алакөл көлдерінің сипаттамасы мен кестелік ... 1722 жылы ғана ... ... ... ... ... арнайы гидрографиялық зерттеулерін ең алғаш рет 1943-1944
ж.ж. КазКСР-ң ... ... ... партиясы
жүргізді. Көлдер деңгейін стационарлық бақылауы XX ғасырдың 50-жылдарында
басталған еді. ... ашық ... ... ... олардың гидрологиясы су балансын кешенді зерттеу өткен ғасырдың 60-
жылдарда жүзеге аса бастады. Тұрақты ... ... ... 1948 ... ... ... ал қалған көлдерде – тек ... ... ... ... ... (1960 ж) ... ... жылға дейін көлдік посттарда судың деңгейін, оның температурасын
(жағасында) және ауа райын бақылау ... ... жж. ... гидрометслужба Басқармасы Алакөл, Қошқаркөл
және Сасықкөл көлдеріне байқап зерттеу жүргізді. Ол көлдердің көпжылдық
төмен тұру ... ... және ... ... ... ... атты ... келтірілген [22].
Сурет 1. Алакөл ойпатының физико-географиялық картасы
Алматы ГМО-ң 1960-1964 жж. Алакөл ... ... ... ... және ... ... ... кешендік гидрологиялық
зерттеулері жүзеге асырылды. Сол кездері 1960-1963 жж. ... ... ... ... ... және ... ... түсірілімдері, олардың морфометрикасын, жағалауының, түпкі
қабаттарының динамикасын және ... ... ... гидрофаунасын
зерттеу жұмыстары жүргізілді. Бұл жұмыстардың қорытындылары География
институтының «Вопросы географии ... атты ... ... көлі ... су ... ... ... (1951), А.В.Шнитникова (1950, 1975) және Р.Д.Кудрина (1969),
В.И.Коровина (1963, 1965, 1966), ... және ... ... жүргізілген зерттеулер көлдердің гидрологиялық режимнің және ... ... ... ... рет кешенді түрде анықтауға
көмектесті.
1. Геологиясы мен ... ... ... ... экологиялық мәні халық
шаруашылығының ... ... ... ... ... есепке алынуы
керек. Алакөл ойпаты бетінің қазіргі құрылымы және оның таулық көмкерілуі
аймақтың геологиялық даму тарихымен тығыз байланысты. Бұл ... ... ... ... ... және денудация процестерінің
қарқындылығы нәтижесінде пенепленге айналған таулы ел ... ... ... Барлық, Жетісу Алатауының осы күнге дейін сақталған тегіс ... ... бола ... [25]. ... ... ... ... тегіс төбелі жазықтықтар көтеріле бастады, осының нәтижесінде
жиналған мору қабатымен және ыстық, құрғақ ... ... ... ... ... ... шайылуына әкелді. Үштік кезеңнің аяғында
және төрттік ... ... ... Алатауы мен Тарбағатайдың күшті
көтерулерімен бірге Алакөл ойпаты ... ... ... ... ... ... Жоңғар Алатауы және Барлық тау етегінде ... ... ... ... ... ... ... табиғи және
геологиялық құрылымдық ерекшелігі жерасты суларының ... үшін ... ... ... ... ... ... Тарбағатай, Барлық-
Майлы және олардың тауалды аймағында (өзендердің шығар төбелері ... ... Ал ... ... таралу аймағы Алакөл көлдерінің
қазаншұңқыры болып табылады. Алакөл ойпатын құрайтын, ойыстың орталық
бөлігіне дейін ... ... ... ... және ... ... зерттеулер бойынша 1000м-ден асып, жерасты суларының
үлкен көлемінің аккумуляторы қызметін атқарады [26].
Су шығатын конустың төрттік қабаттарының сулы кешені Жетісу ... ... ... ... ... ... таралған. Оны осы
жерлердегі қалыңдығы 2 – 80 ... ... ... жұмыр тастардан, құмды
жерлерден байқауға болады. Біркелкі ағынмен қозғалатын жерасты суларның
орналасу тереңдігі 5 – 6 ... 30 – 40 ... ... жетеді. Жерасты
сулары негізгі қорегін өзен суларының ... ... және аз ғана ... ... ... ... молдығы жоғары, бұлақтар мен саңылаулардың
көлемі 50 – 60 л/с. Ауданы 5,8 мың км2 ,30 – 40м сулы ... ... ... ағын 34 м3/с ... ал ағын ...... 1096 ... құмдық эолдық шөгінділердің сулы ... 5 – 10 ... ... ... ... дамыған көлдік – эолдық
қыртыстарымен ұштастырылған. Судың орналасқан ... 2 – 3 ... ... ауданы 4,1 мың км2 жерде арналасқан. Бұл жердегі ағыс
1,64 м3/с, ал көлемі – жылына 51,6 ...... ... ... төрттік шөгінділерінің сулы
деңгейі көл ... ... ... ... ... ... ... 60 метрге жетеді. Судың саңылауға түсу дебиті 0,1 – 0,5 л/с, судың
минералдылығы 0,8 – 0,9 дан 3,0 ... ... ... ... ... ... ... қабаттары
шекрасында қалыптасып өзен жағалауы жазықтарының қабаттары ... 9,37 ... ... күші 8м) ... ... ... ... жылжитын бірыңғай грунтты
ағынын қалыптастырады.
Сулы горизонттар көбінесе тауалды ... ... ... және су ... ... ... ... аймағында жауын-шашынның
жиналуымен қоректенеді. Су жағалауының ... ... ... ... 0,1-0,3 л/с, ағын көлемі жылына 89 млн м3. Ал Алакөл
ойысының ... ... ... ... ... 39,27 м3/с, ал ... барлық
көлемі – жылына 123,6млн м3 [27].
Адырлы-тізбекті құмды аудандарда грунтты сулар құмды массивтерде бет
жағы бос және ... ... ... және ... топыраққа қарай әлсіз
көлбеуленген сулы горизонт құрайды. Су сыйғызатын жыныстар сазды, балшықты
құмдар ... ... ... ... 2 – 10 м-ге ... (жер ... ... кәдімгі формаларында) тереңдікте орналасқан. Саңылаулырмен
бекітілген сулы горизонттардың орташа күші 45-70 м-ді ... ... ... 0,7 ден 15,0 м ... ауымып отырады.
Негізінде сулы горизонт атмосфералық жауын-шашынмен және кейде жақын
үстінде ... ... ... ... ... таулар) ағатын, сондай-ақ
төмеде жатқан горизонтардағы су тегеуіріні нәтижесінде пайда болатын
сулармен қоректенеді. ... ... ... ... ... ... ... босауы өзен алаптарында (Шынжылы, Үржар, Қатынсу, Емел өзендері),
сонымен қатар ... ... ... үлкен көлдер
қазаншұңқырларында болады. Құмды массивтердің жағалауға ... ... ... осы ... ... суға құяды.
Тауалды еңіс жазықтарында өзен ағысы және ... ... ... ал көлдік-аллювиалді жазықтарда жерасты сулары буланып
және өзендерге құяды. Сонымен булану бұл зонада су көздері, ... ... беті ... топырақ және өсімдік жамылғысының көл жағалауындағы
жазықта жақын орналасқан грунт ... ... ... ... ... қалыптастырушы процестер ойпат тарихында бұрынғы ... ... ... ... ... Алакөл көлдерінің көлдік
қазаншұңқырының құрылымы мен қазіргі орналасуына ... ... Сол ... көлдік қазаншұңқырлар – қазіргі көлдердің,олардың салаларының және
жағалық өсімдіктерінің даму және тіршілік ... ... ... [26].
2. Жер бедері
Алакөл ойпаты тасты және сорды шөлді ландшафттық бастауы бар тегіс
жазықтықты жер бедерімен ерекшеленеді, сонымен ... ... құм ... ал ол өз ... ... көлді-шалғынды физикалық-географиялық
аумаққа жатқызуына алып келді.
Аккумулятивті жер бедері тізбекті-ойысты ... ... ... ... ... тау алды ... ... еңісті
өзен жазықтықтарымен, аллювиальді және көлді-аллювиальді өзен жайылмалы
жазықтықтарымен және төменгі террасаларымен берілген.
Аккумулятивті жер бедері кеңінен таралған, онда ... ... ... жер ... негізінен Қарақұм,
Сарықұм құмды сілемдерінің шекарасында, оңтүстік-батыс бөлігінде
сипатталады. Мұнда жеке төбешіктер және кіші-гірім қазаншұңқырлар құрап
ойысты жер бедері басым ... ... ... төбешіктердің биіктігі
қазаншұңқырлардың түбінің арасы 6-10 метрден 15-20 метрге дейін ... ... 100-200 м ... Бұл ... ... ... және солтүстік беткейі тік болып келетін, биіктігі 6-10 немесе 15-20 м-
ге жетіп кездесетін тізбекті жер ... ... ... Тізбектер мен
төбешіктер аралығын тақырлар алып жатыр.
Тегіс көлді жазықтық бүкіл оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатыр. Ол
аккумуляция және болып тұратын тектоникалық ... ... ... Бұл ... ... ... болып келетін мүлтіксіз тегіс көлді
жазықтық. Жазықтық биктігі 1 ... 1-1,5 м ... ... ... ... ... таман көлді жазықтықтың бетінде
мезгілдік тасқындардың арналары дамыған, олар 1-1,5 м тереңдікке ... ... ... Қарақұм және Сарықұм құмды сілемдеріне
шығанақ құрап кіріп жатыр, ол ... ... ... (4-6 ... ... ... Жеке ірі ... жіңішке мойнақпен
қосылып біртұтас жүйе құрайды. Жазықтықтың абсолюттік биіктігі 350-500 м.
Еңіс тау алды жазықтығы ... ... ... ... және ... ... шығысында жатыр, мезгілдік
тасқындардың ысырыңды конусы және Тентек, ... ... ... ... ретінде берілген. Жазықтық шамалы еңісті, таулардан
алыстаған сайын тегістеліп, келесі жазықтыққа айналады. Тау ... ... ... ... арналарымен кесілген. Тентек және Шынжылы
өзендерінің ескі атыраулары тереңдігі 3-4 м болатын қазіргі кең ... ... ... ... ... ... де ... онда
еңіс жазықтық ежелгі Лепсі өзенінің арнасымен шайылады. Жазықтық бетінде
кіші-гірім құмды телімдері кездесіп тұрады. ... ... 360-440 ... ... өзен ... Тентек, Шілікті және Шынжылы
өзенінің көлді террассаларымен берілген. Аллювиальді ... ... ... ... және ... жағында және Тентек өзенінің төменгі
ағысында дамыған. Ол сол жазықтық ... ... рет өз арна ... ... ... және Лепсі өзендерінің шөгінділерінен пайда
болған. Жазықтық беті мүлтіксіз тегіс, тек ... ... 3-4 м. ... ... ... ... солтүстікке қарай шамалы еңісті болып
келеді. Сарықұм, Қарақұм құмды ... ... ... ... ... және ... өзен ... және төменгі
террассалар. Өзен жайылмалары ... ... ... ... ... ... сияқты ірі өзен жайылмасының ені 1-1,5 км-ден аспайды. Шынжылы
өзенінде және Лепсі өзенінің ежелгі аңғарында 2 терраса бақыланады. Төменгі
терраса ... 1-1,2 м., ал ... ... ... 2 ... 2,5-3 м-ге
дейін жетеді, беті тегіс болып келеді. Тентек өзенінің ... ... ... ... ... аллювиальді жазықтық көлді-аллювиальді
жазықтыққа алмасады. Жазықтық беті шамалы көлге ... ... ... онда ... басып кеткен, сумен толтырылған кіші-гірім ойыстар
көптеп кездеседі. Сонымен қатар мұнда сорлар мен тақырлар да ... жер ... ... ... ... 1-1,5 м аспайды.
Абсолюттік ... 350-520 ... ... ... ... мен ... ... ойысты
телімдерде байқалады. Бұл процесс әсiресе интенсивтi ... ... ... және ... еңіс ... ... әсіресе такырлар мен
сортаңдар алып жатқан Лепсі өзенінің ескі арнасында дамыған. ... ... ... ... батпақтанған, ені 2-3 км құрайды.
Эррозионды процесстер Тентек, Шынжылы өзенінің аңғарында және басқа
да шайылу жүретін ұсақ ... ... Бұл ... интенсивті түрде
көктемгі су тасқыны және нөсер жауын кездерінде жүреді.
Неотектоникада қазіргі физикалық-геологиялық процестердің дамуында
үлкен роль ... ... ... ... және ... ... Тау бойымен, басты Жоңғар сынығына, кейде суға толы, шөгіп
кеткен ұзын апандар және ұсақ ... ... ... Кей ... ... ... ... өткенде, оларды ажыратады және 2-3 метрлі кертпеш
құрайды. Сонымен қатар ысырыңды конус ... жыра ... ... ... ... ... және жиі ... әсерінен дефляция процестерінің
дамуын байқауға болады. ... құм ... бұта және ... ... бұл процестер тек жеке ... ... ... ... көл ... ... таралған.
Көлді ойпаттар (Алакөл, Сасықкөл көлдері) негізінен тектоникалық ... ... Көл ... ... ... кешендерімен
берілген.
Көлді жазықтықтар көл айналасындағы территорияда таралған. ... бұл ... ... деңгейінен 100 м-ге жоғары көл бассейні болған
деп есептеледі. Оған дәлел ретінде көл ... бар ... ... Алакөл көлдер тобының жан-жағындағы жағалаулары ... ... ... бір ... жоқ. ... бұл
аймақтарда үлкен теңіз болған деген гипотезасын Н.Н.Костенко ... ... ... ... ... ... биік орналасуы
(120 м-ге дейін) тектоникалық себептерге ... ... ... ... ... фигураға ұқсас, оңтүстік – шығыстан
солтүстік – батысқа қарай 300 ... ... ... Оның ... ... ені оңтүстік – шығыста 10 км-ден солтүстік – батысқа қарай 100
км ... алып ... ... ... ... ... дейінгі
аралықтың ара қашықтығы 150 км. Алакөл ойпатының жазықтарының ішінде тау
немесе ұсақ шоқылы сипаттағы ... ... ... ... ... ... ... көлдік қазаншұңқыр жағында тауалды аймағында
800 м-ден Алакөл көліне қарай 348 м-ге дейін төмендейді.
Рельефке ... ... көлі ... ... ... ... ... басқа экологиялық жағдайларына мыналар
қатысты:
1) таулардың жауын – шашын жел ... ... ... ... ... ... ... – шығысында орналасуы,
осының салдарынан тауларда көп өзендердің ... ... ... ... қоршаған ортадағы табиғи экологиялық дестибилизация процестерінің
белсенді ... ... ... ... ... топырақтың бұзылуына әкелетін ... ... ... ... экологиялық кауіп – қатерді жоғарылататын
эндогенді және басқа да процестердің пайда болуын ... ... ... ... ... ортасында орналасқандықтан, климаты
біріншіден континентальді, екіншіден құрғақ болып келген, ұзақ және ... қыс, жеке ... аяз ... ... ... және құрғақ, ыстық жаз,
бұл уақытта күндізгі ... ... ... ... ... ... және ... ауа массалары кездеседі.
Мұнда жылына күн радиациясының келуі 125-130 ккал/см2 ... ... ... ... желтоқсанда 3 ккал/см2, ал максималды радиация көлемі
маусымға келеді 16-17 ккал/см2. салыстырмалы орташа жылдық ауа ... ... 58% ... ... ... 71-85%), ... 63% (77-81%). Соңғы 25 жылда Алакөл ойпатында климаттың жылынуы
белгіленуде, ол өз ... ... ... ... ... ... бұл ... алмұрт, жүзім және тағы басқа жылулықты жақсы
көретін өсімдіктер түрлерін өсіре бастады.
Жазықтықтағы ... ... ... ... 25 ... 5 ... ... (52 күн), жаз 16 мамырдан – 30 қыркүйекке дейін (138
күн), күз 1 қазаннан – 15 ... ... (45 күн), қыс 16 ...... ... (130 күн). ... температурасы 0 градустен жоғары болған
жылы мезгілдің ұзақтығы 8-8,5 айды құрайды.
Ауа температурасы
Жылдық ауа темепратурасы солтүстік ... 2-5 0С-ге ... ... ... маңы ... ... 5-10 0С-ге дейін жетеді. Солтүстік
аудандарда ауа темепратурасы бірдей болып ... Ал ... ... ... -50 0С, ал ... жазық аудандарда -45 0С құрайды.
Қыста оңтүстік жылы ... күн ... ... Бұл ... ... қаңтар, ақпан айларында кейде 3 күнге, кей жылдары 7-10
күндерге созылып кетеді. Жылдық тербелісте орташа тәуліктік ... ... 10 0С-ге ... ал ... ... қаңтарда 12 0С-ге дейін
жетеді. Осы аудандарда ауа температурасының ... ... ... ... Орташа температура ең ыстық айларда шамамен 25 0С-ді
құрайды. Ал биктігі 3000 м жерлерде орташа ... 7-10 ... Ал ... жылдық орташа амплитуда тербелісі, ауа температурасы осы
жабық аудандарда 35-45 0С-ді құрайды.
Жоңғар Алатауы ... ... ... ... ... кіші
ауа темпратурасы қалыптасады [28].
Үсіктер. Алакөл ойпатының климаты әр түрлі ауыл-шаруашылық ... ... ... ... жеке кездері мұнда өсімдіктерге ... ... ... ... Үсіктер көбіне көктемде және күзде болады.
Олардың таралуына жергілікті орографиялық жағдайлар әсер ... ... ... ... ... ... ... декадасына, көктемде
сәуір айының екінші-үшінші декадасына келеді. Орташа үсіксіз мезгіл
ұзақтығы 114-118 ... ... ... Алакөл ойпатында ең қатты желдерге Жоңғар қақпасынан шығатын
«Ебі» және оған ... ... ... ... ... ... - шығыс
немесе оңтүстік-шығыс желі, қыс мезгілінде қатты борандар туғызады. Жазда
бұл жел сирек соғады, айына 1-2 рет. ... ... ... екі ... ... дейін созылады. «Ебі» желінен кейін күн жылынады, ол әсірісе қыс
мезгілінде ерекше ... ... ... ... ... ойпатының
жел соғу ерекшеліктері, бұл өңірде болашақта жел-энергетика қондырғыларын
кеңінен пайдалануға болатынын көрсетеді. Шаңды борандар туғызатын ... ... жылы жыл ... соғады. Ойпаттың жазық бөлігінде шаңды
боранды күндер саны 4-22 аралығында.
Желдің жылына орташа ... 1,7-606 ... ... айлық орташа
жылдамдығының ақырын болуы қыста, әсіресе ... ... және ... ... Ол 1,4-4,7 ... ... тербеледі. Ал желдің қатты
айлық орташа жылдамдығы көктемде және қыстың екінші ... ... ... ... ... ... режимі. Жел құрлыққа қарағанда ірі суаттарда, көл бетінде едәуір
көп болады. Бұл құрлыққа қарағанда су ... ... ... Ауа ағысының ұзақ жүрісіне байланысты желдің жылдамдығы ... ... 1-2 км ... тоқтап қалады.
Барлық Алакөл көлдері үшін су бетінен желді күшейтетін орын болуы
керек, ... ... ... ... ... ... ... шығыс бөлегінің желінің жылдамдығын азайтады, ал ағынның қозғалысы
су бетінің әсерін ұстап қалады. ... ... ... ... ... жел ... ... желдің жылдамдығы ық жағадағы желдің жылдамдығын
көбейту керек.
Алакөл ойпатының ... ... ... ... тән ... Бұл ерекшеліктер жалпы синоптикалық процестердің әсер етуімен
және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... ойпатының оңтүстік шығыс шетінде Жоңғар қақпасы аудандарында
еліміздегі белгілі дауылды жел «жел ... орын ... . ... ... ... ... болып Қазақстанның батыс аудандарындағы
антициклонның басым болуы, оның ... ... ... ... ... ... құрғақшылық аса ұзаққа созылмайтын құрғақшылық түрінде
көрінеді. Олар ауа ... өте ... ... және ... ... күрт ... ... Алакөл ойпатында
жаз мезгілі кезінде 9-12 атмосфералық құрғақшылық белгіленген. Өте ... оның саны ... 18-ге ... барады, ал ылғалды және салыстырмалы
суық жылдары 3-тен 5-ке дейін төмендейді. ... 3-5 ... ... 4-8 ... алып ... ... ... құрғақшылық ауа
температурасы максимумға, жауын-шашын мөлшері минимумға жеткен шілде айында
болады.
Тұмандар – климаттың бір ерекшелігі. Алакөл ойпатында тұманды ... ... 10-20 ... ... көбіне олар суық жыл мезгілінде байқалады
(қараша, наурыз), әсіресе желтоқсанда. Ал көк ... ... зиян ... ... ... ... бұзады, мал жаюға
кедергі жасайды. Алакөл ойпатында көк ... ... ... Суық ... көк ... ... көпжылдық қайталануы 1 күннен 4 ... ... көк ... ... ал ... ... және наурыз айларында
болып тұрады. Кей жылдары көк тайғақ жылына 3-тен 12-ге дейін ... ... ... аймақтарында жиі байқалады [29].
2.1.4 Гидрологиясы
Алакөл көлінің су жиналатын бассейіні ауданы 68700 ... ... алып ... оның ... ... ... жерінде (48600
кв.км), ал қалған бөлігі (30%) Қытай аудандарында орналасқан. ... ... (56%) ... ... ... соның төмен жатқан аймақтарын
Алакөл (2650 кв. км), Сасықкөл (736 кв. км), ... (120 кв. ... (38 кв. км) ... ... тобы алып ... Олар өз ... ауданы
0,5 тен 600 га-ға дейін жететін 100 ден аса ұсақ ... ... ... ... ... (1100 кв. км) ... ... үш
бірінші көлдер тобы өз араларында әр ... ... және ... ... ... ... Үржар, Қатынсу, Емел, Жаманты
өзендері құяды. Соның ішінде Тентек өзені көлдерге судың 40 ... ... ... ... орталық бөлігінде Сасықкөл, Қошқаркөл, Алакөл
көлдеріне ортақ болып үлкен атырау құрайды. ... ... ... ... ... екі ... шекарасында орналасқан –
Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарында, Алакөл ... тура ... ... ... ... ... ... оңтүстігі мен Алматы
облысының солтүстік-шығысын алып жатыр. ... алып ... ... 68 700 км2 –ге тең, көп ... (70%) ... ... ал қалған бөлігі – Қытаймен шектес аймағында жатыр.
Алакөл көлі бассейні территориясында 529 көл бар, оның ішінде 513-ң
ауданы 1 ... кем. ... ... ... ішіне өзіндік көлдік ... төрт ... көл: ... ... ... ... 500-ге жуық ... көлдер кіреді. Ойыстың орталық, төмен зонасын алып
жатқан төрт ... ... ... су ... 95% -ы және ... су ... 99%-ы ... [30,31].
Ойыстың ең терең бөлігін осы жүйедегі ең ... көл төрт ... ... су массасының 95%-ы шоғырланатын, терең, тұйық көл ... ... ... ... ... ұсақ ... Қошқаркөл және Сасықкөл, ал оңтүстігіне қарай – ... ... ... ... 348м ... ... оңтүстік-
шығысқа созылып жатқан, тұйық тұзды көл. Акватория ауданы 2076 км2 тан 2650
км2 қа ... ... ... ... ... 104 км, ал ... 52 ... км), жағалау ұзындығы 384 км, максимальді тереңдігі 54 м
(орташа-21 м) ... Су ... ... 58,56 млрд.м3, су деңгейінің
орташа амплитудасы 82 см., су жиналатын ауданы 47859 км2 болып келген. Суы
тербелісі, ауа ... осы ... ... 35-45 0С-ді құрайды.
Көлге жалпы 15 су ағыстары құяды, соның ішінде 5-і тұрақты. ... ... ... ... ... және солтүстік-
шығысынан су үлесінің 86% құрайтын Ұржар, Қатынсу, Еміл ... ... ... ... ... көлге оңтүстігінен және оңтүстік-
шығысынан Жаманөткел, Ырғайты, Жаманты өзендері құяды. ... ... ... ... және ... ... тұрады [29].
Алакөл – Қазақстанның суайдындарының ішіндегі үлкендігі жағынан
екінші орында ... және ... ... ... ішіндегі ең терең
көл болып саналатын көл. Алакөлдің ... ... ... ... ... түбектері, мүйістері, шығанақтары
және айлақтары бар.
Көлде жалпы ауданы 80 км2-ді құрайтын бірнеше аралдар бар. ... ... ... өсіп ... батыс, шығыс және солтүстік-шығыс
жағалауларын қоспағанда жағалаулары биік, жыралы болып келеді. ... ... және ... ... жағалауларда ені және
биіктігі су деңгейінің көтеріліп төмендеуіне байланысты анықталатын қиыршық
тасты жағалар бар.
Сасықкөл және Қошқаркөлдің ... ... ... ... ... ... және оңтүстік-шығыс жағалауынан өтеді
(Аралтөбе таулы ... ... мен ... ... ... ... ойпатының солтүстік-батысында, Үшарал қаласынан 36
км қашықтықта ... ... ... Көл ... 50 км, ені 15 ... ... 3,3 м (максимальді 4,7 м), жағалау ұзындығы 182 км, ... 736 км2, су ... ... 2434 ... ... ағынды негізгі
су көзі Жоңғар Алатауының биік шыңдарынан бастамасын алатын ... ... ... ... ... жылдық су шығыны 42,2 м3/с құрайды.
Сасықкөлге солтүстігінен бастамасын Тарбағатайдан алатын Ай, Қарақол,
Егінсу, Терсақан сияқты өзендер, тек ... ... қана ... Сасықкөл
көлінің су деңгейі Алакөл көлімен салыстырғанда тұрақты болып келеді.
Негізінен су ... ... ... ... ұзақтығына және Алакөл
көлінің деңгейіне байланысты.
Қошқаркөл. ... ... ... ... ... ол Алакөл және
Сасықкөл көлдер арасында ... ... ... 18,3 км, ені 9,6 ... ұзындығы 57,3 км, тереңдігі 5,8 м, ауданы 120 кв. км, су массасының
көлемі 501,7 млн.м3. Теңіз деңгейінен 349,8 м. ... ... ... ... құяды және Ұялы өзені ағып шығады.
Ұялы. Ағынды көл, Алакөл және Қошқаркөл ... ... ... ... ... Ұзындығы 7,9 км, ені 1,2 км, ... 17,4 км, ... 6 м, ... 4,97 км2, су ... ... ... теңіз деңгейінен 349 м жатыр.
Жалаңашкөл. Алакөл ойпатының шығысында Тарбағатай және Жоңғар Алатау
тауларының ... ... Ол ... ... ... ... ... орналасқан (45036, с.е. 0820 08, о.б., теңіз ... 368 ... ... жүйесінде ауданы бойынша төртінші көл.
Ұзындығы 9 км, ені 5,8 км, ... ... 24 км, ... ... 38
км2, су массасының көлемі 98 млн.м3. Басқа көлдермен салыстырғанда саяз:
максималді тереңдігі 5,5 м, ... ... 3 м. Көл су ... жер ... және ... қар ... ... отыр.
Өзендер. Алакөл ойпатының орографиялық жағынан екі ауданға бөліп
қарастыруға болады, ондағы өзендерде белгілі ерекшеліктермен ... ... ... ... және ... ... ... Ең биігі соңғысы болып табылады, мұндағы биіктік көрсеткіші 4000
м-ден асады, ал Тарбағатайдың ең жоғарғы нүктелері 3000 м-ге де ... жер ... және ... ... ... су ... ... әсерін тигізеді.
Тарбағатай тау жотасының оңтүстік беткейлерінің өзендері негізінен
қар суларымен қоректенеді. Жауын және жер асты сулары екінші қатарда ... су ... ... және ... аудандарға қарай бөлінеді. Таулы
аудандарда өзендер ағысы тез жүреді және ... ... ... ... ... Өзен ... түсіп, жазық ауданда аға бастағанда ағысы
ақырындайды, арнасында аралдар мен ... ... бола ... кеңейеді. Негізгі өзендерге басқа кіші өзендер тек таулы
аудандарда қосылады, ал ... тек ағып ... су ... наурыз – сәуір айларында басталады. ... ... ең көп су ... ... айының басында тіркелген. Содан
кейін су тасуы ақырындап, маусым – ... ... ... бассейіндері вертикальді созылып жатқан өзендерде су тасуы ұзақ
болады (Қатынсу өзенінде 3-3,5 ай бойы) және су ... ... ... ... ... су тасуы аз уақытқа созылады (Ай, Қарақол –
екі ай).
Жоңғар Алатауының ... ... ... негізінен қар
суларымен немесе аралас сумен қоректенеді.
Мұндағы ең ірі Тентек және ... ... ... ... ... ... роль атқарады. П.Ф.Лаврентьев бойынша (1958)
мұздықтармен қарлы аумақтардың ауданы Тентек ... ... ... ал ... ... ... 3,5 пайызын алып жатыр. Бұл өзендерде
су тасқыны басқаларға қарағанда жай басталады, сәуірдің екінші ... ... ... ... тек шілде айының аяғында және тамыз айының
басында бола бастайды.
Күзгі су деңгейінің ... ... ... ... ... су
тасқынымен бұзылып тұрады. Қыс мезгілінде су деңгейінің тұрақтылығы тіпті
байқалмайды.
Алакөл ойпатының өзендерінің көктемгі су тасуы кезінде су ... ... ... байқалмайды. Кіші өзендерінде ол 1 м-ден аспайды, ал ірі
өзендерінде су деңгейі 1,5-2 м-ге ... тек су мол ... ... қана 3 м-ге ... ... көлінің су жинау ... ... ... ... кіреді. Бұл бассейннің негізгі бөлігі ( 2/3 ке жуық) ... ... ... ... ең ... ... қазаншұңқырға
келіп құятын өзендер – Тентек, Жаманты, Ырғайты (жетісу Алатауының
өзендері), Емел, ... ... және ... ... өзендері) және
т.б. Олардың ағындары Алакөлдің су ... ... ... ... ... бойынша Жетісу Алатауының өзендері қарлы –
мұздықтармен қоректенетін, ал Тарбағатай мен ... ... ... қоректенетін өзендерге жатады. Жеке өзендер үшін мұздық ағындардың
үлесі таудан шығар кезде жылдық ағынның 5-10%, бассейндегі жиынтық ... ...... құрайды [27-32].
Алакөл көлінің оңтүстік-шығыс және оңтүстік жағалауында кеуіп кететін
бірнеше өзендер бар, сондай-ақ тауалды және көл ... ... ... ... ... ... ... болатын бұлақ типті шағын
өзендер де бар. ... ... ... ... ... ... байқауға болады [29].
Үржар өзені Тарбағатай жотасының орталық, әсіресе таулы ... ... ... ... ... ... ... су жинақ ауданы 5280 км2,
ұзындығы 206 км. Өзеннің ең үлкен салалары: сол жағында – ... ... ... – Егінсу өзені. Алакөлге құятын жеріндегі ... ... ... ... қалыптастырады [25-33].
Қатынсу өзені Тарбағатай жотасының оңтүстік құлама жотасында бастау
алады. Су жиынтық ... 2650 км2. ... сол ... бір ...
Көктерек өзені бар. Қатынсу өзені Алакөл көліне құяды.
Емел өзені Тарбағатай тауының республикдан тыс жатқан ... ... Су ... ... 21 800 км2, ... территориясында
өзен 102 км кұмды аймақты кесіп өтіп, Алакөл ... ... ... ... оң жағына Қарабұта өзенінің бір саласы келіп құяды.
Алакөлдің ерекшелігі таулы облыстарды және су ... ... ... және ... ... ... қуатты жерасты
қоректенудің бар болуында. Алакөлдің жиынтық жерасты тармғы жылына 0,8 км3
құрайды ... ... және ... ... топырақ жамылғысы бойынша аудандастыруына байланысты
Алакөл ойпаты шөлді зонаға жатады. Алакөл ... ... ... ... ... шалғынды-батпақты, тақырлар
және тақыр тәрізділермен, сорды және ... ... ... Бұл аймақта негізінен шалғынды-сұр топырақ тараған. Аллювиальді-
шалғынды топырақ жамылғысы шалғынды-тоғай өсімдігінің ... өзен ... ... ... ... Шалғынды-батпақты және батпақты
топырақ жамылғысы өзендердің батпақтанған және ... ... ... тән. ... мен тақыр тәрізділер өзендердің ежелгі ... Ал ... мен ... негізінен құрғап кеткен тұзды
ұсақ көлшіктердің орнында пайда ... ... ... көл ... жоғары жатқан жерлерінде кездеседі. Сортаңды горизонт 10-20 см
тереңдікте орналасқан.
Тау алды жазықтығының ... ... ... ... асты жазықтықтарының топырақ жамылғысы
2) Аз карбонатты сұр топырақ
Интрозональды топырақ жамылғысы
3) Шалғынды-сұр
4) Шалғынды
5) ... ... ... Шалғынды-батпақты сорды
9) Жайылмалы-шалғынды
10) Қабатты жайылмалы-шалғынды
11) Шөлді сорлар
12) Шалғынды ... ... ... ... ... ... Төбелі-тізбекті жартылай бекітілген құмдар
Шалғынды-сұр топырақ негізінен тау маңы жазықтықтарында, су ... ... ... ... және ... көлдерінің террасаларында
кездеседі, олар жер асты сулары 3-5 м тереңдікте жатқан жерлерде пайда
болады. Негізгі топырақ ... ... ... және ... ... ... және ... көлді шөгінділер болып табылады.
Шалғынды-батпақты топырақ жамылғысы Тентек ... ... ... ... және Сасықкөл, Алакөл көлдерінің жағалауларында
кездеседі. Топырақ бір метр тереңдікте жататын минералданған жер ... ... ... болады. Негізгі өсімдік жамылғысы қамыс,
клубнекамыш және шалғынды әртүрлі ... ... ... ... ... аз ... ... қабатында органикалық заттардың
жиналуы тән.
Жайылмалы-шалғынды топырақ Тентек өзенінің орталық жайылмаларында
таралған. ... ... ... ... ... ... ... негізінен дәнділердің басымдылығымен шалғынды әртүрлі
шөптесіндермен берілген. Беті ... ... ... ... ... жер асты ... бір метр ... галофитті шалғынды-сорлы өсімдік жамылғысының астында көл маңы және
өзен террасаларында таралған. Ол өзінің ... ... тез ... және ... ... ... ... таралуымен
ерекшленеді. Топырақ беті дымқыл, жарылған, ақ-сұр түсті ... ... ... ... ... жер асты сулары 1-2 м тереңдікте
орналасқан көлдің төменгі террасаларында таралған. ... ... ... берілген. Топырақ құрушы жыныстары қатты
тұзданған.
Шалғынды-шөлді сорлы сортаңдар көл ... ... ... және ... ... топырақ құрушы жыныстарда
қалыптасқан. Өсімдік жамылғысы жусанды-бұйырғұнды-көкпекті.
Топырақ жамылғысының кешенділігі ... ... ... құрушы жыныстар құрамының күрделілігіне, минералданған жер асты
суларына байланысты. Ең көп таралған ... ... ... ... ... сортаңдар, ылғалды шалғынды-батпақты және жайылмалы-шалғынды
кешендері болып табылады.
Алакөл ойысының негізгі климаттық ерекшелігі – ауасы құрғақ, ... ... ... жағдайда топырақ қабатын тиімді әрі ... ... ... ... пайдалануда топырақтың құнарлалығын
жоғалтып алмау басты назарда болуда. Құнарлалығын желге ... ... ... ... ... түрлерін пайдалану керек. Жалпы ... ... ... жер үсті және жер асты ... ... ... ... Сондықтан тұтас Алакөл алабы өзендерінің жинақталу алаптарының
беткі қабаты және ... ... жол ... ... ... ... типтері Жетісу (Жоңғар) Алатауының тауалды жағына
жататын құба ... және ... құба ... тән. ... ... өтпелі
жартылай гидромофты топырақтар – балшықты – сұртопырақ және балшықты – құба
топырақтар да бар. Ал көларалық және дельталы ... аса ... ... ... ... жерлерінде балшықты, сазды топырақтар және
сор топырақ пен сортаң топырақтар қалыптасқан.
Алакөл және Сасықкөл көлдерінің төменгі көлдік террассасында, Тентек
өзенінің жалауында ... ... ... ... сазды, сазды
балшықты, балшықты сазды, кей жерлерде орманды балшықты топырақтар.
Автоморфты топырақта желдің әсерінен ... ... ... ... оны ... басып қалады. Ал ... ... ... ... ... минерализация процесіне ұшырайды.
Топырақтың қатты ... ... онда ... ететін микроорганизмдер
анабиоз күйіне түседі де, осы кезде органикалық заттардың ыдыруы тоқтайды
немесе тыйылады. Сонымен қатар, ... ... ... ... де ... топырақтың қыста жай қатуы және белсенді бөлігінің (метрлік
қабатының) жазда желмен ұшып ... ... ... қалыптастырушы
процестерге жатады. Қоңыр және сарғыш ... қара ... ... ... ... ... оның ... жоғарылайды.
Топырақта пайда болатын өсімдіктердің тамыр ... ... және оның ... ... ... ... оның ішінде
Алакөл бассейнінің жазықтарына тән топырақтағы қарашіріктің аз ғана құрамын
қамтамасыз етеді.
Бұл территорияда ... ... ... ... ... – сұр,
аллювиальді – шалғынды, шалғынды – батпақты, тақыр және ... ... және сор, ... ... Шалғынды – сұр топырақтар екінші
өзендік және көл жағалауындағы суарылмайтын террасаларда ... ... және ... ... деңгеңгейдегі шалғынды – сұр
топырақтардың түрлері көптеп таралған. Шалғынды – ... ... ... мен көлдердің жайылымды террасаларына аллювиальді –
шалғынды топырақтар тән.
Шалғынды – сазды және сазды ... ... ... жерлерде және
көлдердің төмен жағалауларында таралған. Тақырлар және тақыртиптес
топырақтар, ... ... көне ... ... Сор ... сортаңдар ұсақ тұзды көлдердің құрғап кетуінен пайда болады.
Тұздылық деңгейі 10 ... 20 ... ... ... ... ... аймақтың барлық жерлерінде топырақ жамылғысының ... ... ... ... ... азаюда, оның негізгі себебі Алакөл ойпатының ... ... ... ... ... селосындағы қант зауыты үшін қант
қызылшасының шектен көп егілуі болып табылады. [21]
2.2 Зерттеу әдістері
Клавиметрия ... және ... ... картографиялау кезінде
іске асырылуы.
Квалиметрия сапалық бағалаудың методологиялық және ... ... ... пән. XX ... 60-шы жылдарының соңында
өнеркәсіп орындарының ... ... ... ... ... ... қатар, осы пән шегінде жасалған методологиялық тәсілдері
және принциптері оның алғашқы шегінен ... ... ... атмосфералық
ластануды гигиеналық бағалау тәжірибесінде қолданылады. Сондықтан ... ... ала ... ... ... ... орынды
[36].
Квалиметрия әдісін экологиялық картографиялауда қолдану.
Қоршаған орта параметрлерін ... ... ... және сапалқ,
физико-географиялық (бұл ұғымның максималды кең түсінігінде) ... ... ... сипатын есепке алу әлеуметтану
мен демография әдістерін ... ... ... және ... ... мен ... ... метрология пәні құрайды.
Эколология заңының көз қарасынан, ортаның әр компонентінің
(құраушысы) ... мәні бар ... анық ... ... түрлі факторларға
толеранттық интервалының әртүрлілігі себепші болады. Квалиметрияда сапаның
және құраушыларының мағынасын анықтайтын келесі негізгі әдістер белгілі:
бағалық, эксперттік, ... және ... әдіс ... көрсеткіштерінде құралатын сапалық дұрыс
бағаны меңзейді. Мұндай тәсіл экологиялық картографиялауға тиімділігі ... ... ... және ... ... ... негізді
экономикалық бағалаудың күші ретінде тиімділігі аз.
2) Эксперттік әдіс (“Дельфи” әдісі) қойылған сауалдарға жауап беретін
10,12 эксперттен тұратын топтың қатысуын ... ... ... ... ... ... нәтижелермен өзара танысу әріптестік шешімді шығару
мақсатында ой алмастыру арқылы бірнеше түрде берілуі керек. ... жаңа даму ... осы әдіс кең ... ... ... Ықтималдық әдіс Антропоцентрикалық ... ... ... ... болып қоршаған орта жағдайы мен оның құраушыларына
байланысты ... ... болу ... ... ... ... қауіпті
бағалау әдісі шегінде қолданылады және жалпы ең ... ... ... Оның таралуы нақты әлеуметтік-экономикалық жағдайларға
қолданылатын медико-географиялық ақпараттардың үлкен көлемін өңдеу және
жинақтау ... ... ... Ықтималдық әдіс әдетте орта
құраушыларының жағдайы мен адам ... ... ... жеке
түрлердің популяция жағдайы сипаттамасындағы статистикалық ... ... ... ... картографиялаудың территориялық бірліктері.
Территориялық бірліктерді таңдау олардың құрамының біркелкілігімен
және осының салдары ретінде оларға геоэкологиялық сипаттамалардың ... ... ... ... ... операционды
территориалды бірліктерді таңдау жайлы мәселені шешуде 6 вариант қолдануға
шығарылды.
1) Таңдамалы сипат (выборочная характеристика), яғни, көрсеткіштерді
тікелей ... мен ... ... Фактілік ақпараттар картамен жұмыс
процесінде тәжірибеленеді. Территориялды толық сипаттаманы беру ... ... ... , ... ... ... мұндау тәсіл қорытынды
карталарда қолданыс табады. Мұндай шешім күмәнді ... ... ... ... біріқ мұнымен бірге бейненің жалпы ... ... ... ... ... әдетте төртбұрыш (квадратты) бейне
түрінде болады, олар негізінен жеке ... ... ... ... Бұл тәсіл алғашқы компьютерлердің шектеулі ... ... ... ... қолдана алмау себебті таралу
мүмкіндігіне ие болды.
Геометриялық дұрыс торлардың жеткіліксіздігі оның және ... ... ... ... ... ... байланысты.
Кеңістіктің нақты нүктелеріне жататын торды орналастыруға тәуелді болып
табылады. Сонымен, Санкт-Петербург [38] экологиялық ... тор ... км ... ... ... ауасының ластануына “әсер ету
зоналары” олардың орта немесе квадрат ұшынан шығу себептеріне ... 0-ден 0,9 ... ... ... ... ... бір жағынан, осы
секілді қателіктер мөлшерін азайтады, ал екіншіден бос ... ... Бұл ... ... ... ... туралы
сұрақтардың шешімі болып табылмайды.
3) Саяси-әкімшілік және шаруашылық бөлімдер ... ... ... ... ... мысал ретінде қоршаған табиғи орта жағдайы
жайлы мемлекеттік ... ... ... ... ... ретінде қолданылады. Аймақтық бірлікті таңдаудың
мұндай тәсілі әдістемелік ... ең ... және ... ... жеке категориялар талаптарына жауап береді.
Мұндай типтегі карталардың құрастырылуының қарапайымдылығы ... ... ... ... ... ... ... мұндай карталар негізінде қабылданатын басқарушылық шешімдерге күмән
келтіру мүмкін емес.
Әкімшілік-аймақтық бірлікті қолдану картографияланатын ... ... ... ... ... болғанда және әкімшілікпен
тексерілетін жағдайларда ... ... ... ... ... ... мен ... мөлшері және тағы басқа)
ақталуы мүмкін. Бірақ бұл жағдада да тек әкімшілік емес, ... ... ... ... ... ... көзқарас. Бұл аймақтық бөлу ең ыңғайлы нұсқа, әсіресе
картографиялау обьектісі ... су ... ... ... және басқа да мәселелермен байланысты комплекс боғанда. ... ... ... ... ... жеке-жеке орналастыру, сондай-ақ
шектес бассейндердің,көп жағдайда антропогендік қиыншылықтар деңгейлері мен
әртүрлі типте сипаттайтын шаруашылық контурымен сәйкес ... ... ... ... ... ... ... аймақтық
жүйелерде қайта құрылыды. Бұл тәсілдің мүмкіндіктерін шектеу ... су ... дала және ... ... ... ... бассейндердің біртексіздігімен байланысты. Су айырығын
көрсететін бассейндер ... да анық ... ... ие бола
бермейді. Сондықтан экологиялық жағдайдың көрсеткіштерін локализациялаудың
бассейндік көзқарасын жалпы тұтас қажет, бірақ жеткіліксіз деп қарастырады.
5) ... ... ... ... аудандастыру бірліктеріне тоқталу) көп жағдайда экологиялық
картографиялау тапсырмаларына жауап береді, себебі ландшафттың тұрақтылығы
және өзгеруі ... ... ... ... екінші орында. Олардың
сипаттамасы тек ... ... ... мен ... ... орта ... ғана ... ландшафттың бөлу принципі көптеген Ресейде басылып
шығарылған экологиялық карталарда ... ... [39]. ... ... бірлік сипатына табиғи ерекшеліктермен қатар (ландшафттық
аудандастыру бірліктері, орман) ... ... ... ... да
кіреді.
Бұрынғы СССР шегінде біркелкі әдістемелік негізде орындалған
ландшафттық картограиялау өте ... ... ... ... ... ... үшін далалық зерттеулер негізінде қарапайым
ландшафтты бірліктер ...... ... ... мен ортаның
ластануының ... ... ... ... аймақтық ұяшықтар
ретінде. Бірақ олар тіпті 1:10000 масштабқа дейінгі бөлшекті ландшафттық
түсірілімдерге негізгі ... ... ... Аймақтық бірліктердің болмауы (жоқтығы) Изосызықтар әдісін қолдану
негізінде үздіксз сандық сипатта мүмкін бола бастайды. Бұл тәсілдің алдын-
ала ... ... бас ... ... ... бойынша
көрсеткіштердің ортақ мәнін шығарудың болмауы оның артықшылығының ... ... ... ... ... қорытынды картада жоқтығы
географиялық интерполяция көрсеткіштерін құрастыру процесінде оларды есепке
алудан бас тартуды білдірмеуі ... ... ... ... орта ластану картасында жоғарғы
дәрежеде ластанған зоналар ... Бұл ... ... ... аудандастырудың анық белгіленбеген түрде болуын білдіреді. ... ... ... құндылығын күрт төмендетеді.
Экологиялық карталардың ландшафттық негізі
Экологиялық картографиялау ... ... ... ... анық және ... ... ... процесінде осы
негіз рөлі туралы мәселесі бір қатарлы емес және ... ... ... ... ... ... бейнелеуші –
фондық бояу – ландшафттың сипатын көрсету үшін қолданылады. Антропогендік
әсер аса анық емес ... ... ... – бояу реңдерімен,
контурлық, сызықтық және ... тыс ... ... ... мен ... іс-шаралар локализациясы
обьектісі ретінде көрсету мәселесінен шықсақ, онда бейнелеу құралдарының
бұлай таралуы тек ... ... ғана ... сонымен қатар, жалғыз ғана
мүмкіндікте болады. Ластануды және ... ... ... мәселелерін қарастырсақ олардың көріну деңгейінің біркелкі
аймақтың ландшафттық жамылғысына қарамастан бірдей бейнеленуі керек. Бұл
бейнелеу ... ... ... ... Бұл ... ... көрсету үшін бейнелеу құралы қолданылады, бірақ, территорияның
ластану деңгейін ... ... ... ... ... ... ландшафттың сипаттамасына шек қояды. Бұл құрамдармен тек
заманауый өсімдік жамылғысының ... ... ғана ... ... орман
(жасыл крап), саз, ауылшаруашылық жерлері (штрихтік белгілердің жоқтығы).
Ландшафтты-географиялық негізді ... ... ... екі
түрлі:
1) Ластану сипатын аймақтық байлау үшін;
2) Дискретті өлшемдердің кеңістктік интерпретациясы ... ... ... ... ... тақырыптық картаның
жалпыгеографиялық негізінің рөлін атқарады және ... анық ... ... ... ... ... ландшафттық сипаттың рөлі қиындау. Картада
техногендік ... ... ... ... ... ... аудандастыру бірлігі тасымалдау жағдайы бойынша ерекшеленеді
және кеңістіктік ұяшық болып ... ... ... ... ландшафттың бөлшектік негізді жұмыс
құралы ретінде қолдану оның ... ... ... көрсетілуінің
қажеттілігін білдірмейді, себебі бұл оның қиындауына алып келетін еді.
Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... табуы керек. Егер табиғи және техногенді
ландшафттар бір-бірінен ... ... және ... өз ... жағдайымен ажыратылса , онда олар ластану деңгейінің таралуынан
көрініс табуы қажет. Ластануды сипаттайтын ... ... ... ... ... анық емес ... болуы керек, поллютанттар
концентрациясы әртүрлі деңгейдегі ... ... ... ... ... аумағының геоэкологиялық картасын құру
3.1 Карталарды құрастыру әдістері
Жалпы алғанда картаның екі типі бар: шолу және ... ... ... тек қана ... бір-бірінен салыстырмалы түрде қайда
орналасқанын көрсетсе, мысалы, топокарта немесе қаланың жоспары. ... ... бұл ... ... ... ... арналған ақпаратты
бейнелеу үшін қызмет ... ... ... пайдалану, табиғи ресурстар,
әлеуметтік-экономикалық фактор немесе медициналық география [41].
Картаны құрастыру және безендіру – ... ... ... тәсілдерін зерттейтін картографияның саласы, техникалық дизайнның
саласы. Картографияның бұл ... ... ... ... ... ... байланысты. Картада түрлі ғылымға жататын
ақпарат ... ... ... ... ... ... экономикалық картография, топырақ картографиясы
және т.б. ... ... Бұл ... ... тек әдіс ... ... ал ... жағынан сәйкес ғылымға сай келеді. ... ... оның ... ... қолданылатынын білу өте маңызды. Карт аны
жасаушы картограф келесідей сұрақтарға ... алуы ... Біз ... ... ... қандай? Карта қалай ұсынылады? ... ... ... ... [42]
Дәстүрлі карталар екі негізгі функция үшін жасалған. Біріншісі –
бағалы ақпаратты сақтау үшін. ... ...... ... бір ... – тұтынушыға кеңіістік ақпаратты беретін бейне.
Сандық картография. Салыстырмал түрде ... ... ... )
картография пайда болды, ол картографиялық мәліметтерді ... ... ... ... ... жеке ... бөлімі
емес, оның технологияның қазіргі даму деңгейіне негізделген құрамы болып
табылады. Мысалы, жер бетін жазықтықта бейнелеу ... ... ... алып ... сандық картография картографиялық өнімді
көзбен шолу тәсілін өзгертті. Егер ... ... ... карталары
тушьпен сызылса, онда 2009 ж. басында ол ... ... ... ... Ол үшін ... картографиялық жүйелер (АКЖ)
пайдаланылады. Мысалы, GeoMedia, Intergraph MGE, ESRI ArcGIS, ... және т.б. Бұл ... АКЖ мен ... ... ... ... ... болмайды, себебі екеуінің міндеттері екі түрлі.
Алайда, практика жүзінде бағдарламалар ... АКЖ және ГАЖ ... ... ... ... табылады (мысалы – ... және MGE). ... ... ... құрастыру үшін жалпы және арнайы ұсыныстар
беруге болады. Жоғары білікті картограф ... ... ... ... ... ... егер келесідей қарапайым ұсыныстарды ұстанса.
Міндеті – ол картада біреу болады. Бір картаға өте көп ... ... ... шатастыруы мүмкін. Одан да міндеттері екі түрлі екі картаға
жасаған оңай.
Аудитория – сіздің картаңыз ... ... ... ... ... ... ... дұрыс.
Көлемі, масштабы және тасымалдаушы – картаның физикалық көлемі онда
бейнеленген территорияға қатысты карта ... ... ... ... бір ... ... іске асырылады. Алайда, егер сіз
мәліметтерді мұндай масштабта бермесеңіз, ол ... сай ... ... ... 1:50000 ... ... картадағы жолдар ұсақ
масштабты ... ... ... қарағанда детальды болып келеді,
яғги картада жолдар санын қысқартуға тура келеді. Тасымалдаушы да маңызды
рөл атқарады, себебі ... ... ... ... карта ұсақ детальдарды
дұрыс бере алмайды. Оның ... ... ... ... көру үшін
қолданылатын бағдарламаға да байланысты ... ... веб – ... ... ... ... ГАЖ ... көрсетілетін
картаға қарағанда аз мөлшерде ақпаратты беруі тиіс.
Мақсаты – ең алдымен карта жасаушы осыған көңіл аударуы тиіс. ... ... ... ... ашық сұр түстер) фондық ақпарат үшін, ал
жылы түстер (қызл, ... қара ... ... ... ...... ... қиылысуын тексерген дұрыс, мысалы
географиялық атауларды және географиялық ... ... ... ... Егер ... ... ұйым дайындаса, әдетте оған
картаны тексеруді тапсырады.
Визуалдық баланс (көзбен шолу) – карта қағазда немесе ... ... ... барлық бөліктері жақсы тегістелген ба? ... ... ... ... ... ... үлкен ашық кеңістік болмайы керек. Карта
элементтерін дұрыс орналастыру қажет (мысал, барлық тақырыптар ең жоғарыда
болуы тиіс ... ...... ... ... легенда, масштабтық
сызғыш және солтүстік бағыттаушы сияқты ... ... ... ... да ... ... ... егер картада градустық тор болса,
онда солтүстік бағыттаушысын қоюдың қажеті жоқ. ... ... ... ... ... түсіну үшін қажетті ақпараттарды енгізеді.
Картаны шығармас бұрын оны әріптестерге көрсеткен дұрыс.
Карта элементтері. Карта әдетте ... ... ... тұрады.
Карта денесі – картаның негізгі облысы. Бір құжаттың шегінде бір ... ... ... ... ... ... жыл ... халқ саны
өзгерісі динамикасы сияқты түрлі бейнені көрсететін, бір ақпарат бойынша
байланысқан бейнелерді орналастыруға ... ... ... ... ... ... ... – қима), негізгі картаның белгілі бір
учаскесі үшін өте ... ... ... ... – қима ... ... (карта серияларының әр парағының ... ... ... ... ... бәрі ... карта мазмұнын дұрыс түсінуге
мүмкіндік береді. ArcGIS – те, ArcMap – та әр ... ... ... деп ...... не ... оқырмандарға түсіндіреді. Ол
көбіне карта компоновкасына текст сияқты орналасады.
Легенда – бұл жерде картада қолданылатын шартты белгілер ... ол ... ... ... ... ... оны жасағаннан
кейін редакциялап және жетілдіруге болады.
Масштаб – ... ... ... ... ... береді. Карта масштабы – бұл картадағы ұзындықты өлшеу бірлігінің
сәйкес жердегі қашықтыққа қатынасы. Ол ... ... ... ... ... ... ... сантиметрде он километр”) болуы
мүмкін. Картаны әдетте осы қатынастарға байланысты ірі ... ... деп ... ... карта компоновкасы түрінде қойылады.
Проекция – картаның жазық бетіне кеңістіктік ... ... ... жер ... тасымалдайтын математикалық формула. Проекция
қашықтықты, ауданды, форманы және ... ... ... проекцияда
бұрмалану болады. Проекция типі картада оқырмандарға картадан қаншалықты
дәл ақпарат алуға ... ...... бағыттаушы көмегімен көрсетіледі.Картада шынайы
солтүстік және магниттік солтүстік көрсетілуі мүмкін. ArcMap-та бұл элемент
карта компоновкасы түрінде қойылады.
Мәліметтер көзі – ... ... ... ... ... ақпарат. Картада жасалған күні, суреттер, тор сызығы, есеп
берулер, кестелер, қосымша тексттер, авторлық құқық жайында ... ... ... болуы мүмкін.
Оқырман – соңғы тұтынушы деп те атауға ... ... ... ... ... ... Оқрман өз үйінен мұражайға дейінгі жолды табу
үшін, жаңа ... ... үшін ... жер ... ... ... ... жоспарлау үшін веб бағдарламаны қолданады.
Дизайнер – дизайнерлік еңбек ГАЖ және картографиялық өнім жасаудың
бастапқы және ... ... ... ... ... ... өнім
жасаушы немесе картада мәліметтер бейнеленуі керектігін шешетін адам ... ... ... ... ... ... немесе ГАЖ-ды қолдана
отырып қоршаған орта жағдайын бағалау үшін техникалық міндет қоятын жоба
жасаушы болуы мүмкін.
Карта ...... ... ... ... жасау және
талдау жасау жолымен жұмыс жасайтын адам. Бұл адам жол − ... ... ... ... ... ... ... алады,
қорықтарды буферлейдіі, халық саны бағасын ... жер ... ... жаңа ... ... ... және т.б. ... ArcGis қолданбалы геоақпараттық жүйесінің мүмкіншіліктері
Қазіргі уақытта ESRI платформасындағы ГАЖ технологиясы әр саты ... ... ... жаңа ... ... асырылып, келесі
бағыттар бойынша дамып жатыр:
1) ГАЖ және ғылым – ГАЖ-дың ... ... ... ... ... ... ... өңдеу оңайға түседі.
Бұл үшін ерекше (географиялық) әдістеме, әдістер мен құралдар ... ГАЖ – ... ... ... ... жеңіл
жүзеге асыруға мүмкіндік беретін ГАЖ-шешімдерін құрастыру және орындау үшін
жалпы инфрақұрылымберілуі.
3) Серверлік ГАЖ – ... ... ... ... ... ... дамыған ортаның берілуі.
ГАЖ-дағы картография – ... ... ... модификациялау үшін жетілдірілген құралдардың берілуі,
карталар мен геомәліметтерді өңдеу, өзгерту, құрастыру ... ... ... ГАЖ ... ... ... ... кетейік, себебі бұл өз жұмысында ГАЖ-ды
пайдаланатын әр адамды қызықтырады. ... ... ... ... ... ... картасыз жұмыс атқармайды. Сонымен қатар
соңғы жылдары ESRI компаниясы алға ... ... ... ... ... мен ... ... негізгі мақсаты жалпы мәліметтер ... ... ... ... ... ... мынандай
ұйымдастыру жұмыстарын білдіреді:
1) барлық операциялар үшін бірдей бағдарламалық ... ... ... ... ... анализ жасау мен картографиялық бейнеге
дейін;
2) геомәліметтер базасының корпоративті орталықтандырылуы;
3) көптеген картографиялық өнімдер ... үшін ... ... ... ... өзгерту үшін интерактивті құралдарды пайдалану;
5) сапалы карта өндіру үшін ... ... жүйе ... ... негізгі шешетін тапсырма географиялық мәліметтерді
түсінікті, жеңіл оқылатын және ... ... ... ... дәл етіп ... ... ... болып табылады. Ол үшін
карталар құрастыру, оларды тарату және мол ... ... ... ... ... ... арнайы әдістер мен құралдар
жиыны жасалған және үнемі жетілдірілуде. ArcGIS-тің соңғы версияларында
түрлі ... және ... ... ... мен ... ... ішінде ГАЖ-сервистары арқылы кэштеуді қосқанда
және PDF форматында құру жұмыстарын жеңілдететін көптеген жаңа ... ... ... ең ... картографиялық сипаттарды; картаны безендіру
мен редактілеу картографиялық құралдарын; геоөңдеудің ... ... ... ... және ... ... ... мәліметтерді іріктеу шараларын;
корпоративтік дәрежедегі жұмыс үрдістерінің бағдарламалық ... ... және ... ... өнімдерді баспаға шығару
құралдарын жатқызуға болады. Соңында барлық осы ... ... мен ... ... ... сыртқы графиктік пакеттерді пайдаланбай-
ақ түрлі талаптар мен тапсырмаларға жеңіл қолдануға ... ... ... ... қызметі қосылды. Ол
берілген ержелерге сәйкес картадағы географиялық объектілермен ... ... ... ... ... ... негізделген
картада немесе көп карталарда объектілерді бейнелеу түрлерін құруға
мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... Мұндай мүмкіндік бір ғана ... ... ... ... ... ... сонымен қатар түрлі
тақырыптағы картографиялық өнімдер мен жеке карталарды құрастыру ... ... ... ... ... базасы файлында сақталады.
Сондай-ақ, геометриялық эффектілерді динамикалық бақылау үшін
берілген қабатта геоөңдеу ... ал ... ... ... ... үшін ... (редактілеу) құралдарын қолдануға болады.
Мәліметтердің геометриялық бірлігі әр жағдайда картографиялық бейнелеуден
тәуелсіз ... ... ... картада объектілердің
бейнелену әдісін ғана өзгертеді, ал ... ... ... ... ... яғни мәліметтер жиынының толықтығы мен өзара
байланыстылығы олардың бейнелену әдістеріне тәуелсіз сақталады. Карталардың
ұсынылған сапасы мен ... ... ... ... мен ... оларды өзгертуге мүмкіндік беретін - бейнелерді нақтылау ... ... ... көмегімен маркерлердің орналасуын, екі сызықтық
символдар соңын қайта салу әдістерін ... ... ... ... ... ... ... үшін геодезиялық бұрыштарды
есептеуге, бейнелер үшін ... ... ... т.б. болады.
ArcGis – қолданбалы геоақпараттық жүйе, ол келесі жұмыстарды ... ... ... ... және оларды өңдеу;
2) карталарды безендіру және оларды көзбен шолу;
3) тақрыптық карталарды құру;
4) графикалық және ... ... ... және
статистикалық тұрғыда талдау;
5) «ал егер де ...» қағидсыа бойынша талдау мен жобалау;
6) геокодтау;
7) ... ... ... ... ... ішінде ODBC бойынша да;
8) карталарды принтер/плоттер немесе графикалық файлдардан шығару.
Технологиялық тұрғыдан сандық карталарды құру ... ... ... келуімен орындалады:
9) растрлық бейнелерді байлау;
10) кеңістіктік нысандарды векторлау (сандық қабаттарды құру);
11) атрибутты (қосымша) кестені құру және ... ... ... ... ... дайындық кезеңіндегі бірінші қадам – бұл ... ... ... бейне дегеніміз бұл суреттің, фотосуреттің немесе қандай да
бір графикалық материалдың растрдың ... ... ... ... ArcGis ... ... ... жұмыс жасайды: JPEG,
GIF, TIFF, PCX, BMP, TGA (Targa) , BIL (SPOT ғарыштық фотосуреттер)[45].
Расторлық бейнені тіркеудің ... ... ... ... тіркеген кезде, карта коордитнаттары енгізіліп, сол координаттарға
сәйкес картаның расторлық бейнеде орны ... ... ... ArcGis ... ... ... ұзындығы және ауданын
есептеу) жүргізе алу үшін, ең алдымен әрбір расторлық бейнені тіркеу керек.
Расторлық бейненің цифрленуі оның ... ... ... ... ... ... ... көлдер аймақтық
объектілер түрінде болуы мүмкін; жолдар, электрберу сызықтары, газ ... ... ... ... ... түрінде; құдықтар, бақылау
постары, көпірлер, биіктік белгілері нүкте түрінде;).
Цифрлау барысында сапалы нәтиже алу үшін қарапайым, ... ... ... ... түрлі географиялық кластардың ... ... ... әр ... қабаттарға орналастыру керек;
22) 1нысының кеңістіктік-−адамзакартасын құру) Әр түрлі тематикалық
класс объектілерін әр түрлі қабаттарға орналастыру керек ... ... ... ... бір қабатқа орналастырса, әр түрлі
қабаттағыларға қарағанда олар компьютердің көп ресурстарын алып ... ... ... ... кезінде кем дегенде үш сызық
қиылысатын жерді кесу ... Жаңа ... ... Snap ... дәл
байланыстыру керек (S батырмасын қосып және ... және жаңа ... ... ... ... ... ... қиылыспайтын нүктелерінде
де (мысалы, егер сызық ұзын ... ... ... керек болса) сызықты
бастауға және аяқтауға болады.
4) Өзен сигментінің торын ... ... ... ... ... кез келген басқа қабаттың берілгендері) өзеннің ағымы бойынша не
керісінше, ағымға қарсы енгізу керек (кейін олардың ... бір ... ... екі ... шекаралас болса, онда осы шекарадағы
полигондардың ... ... боуы тиіс ... ... тұратын
нүктелерден құралады).
Мынаны есте ұстау тиіс. ArcGis ... ... ... ... ... мәліметтерін енгізуге болады.
ArcGIS 9.2 версиясыжаңалығының бірі – картада ... ... соны ... ... ... Ол ... ... және дәл етіп алуға мүмкіндік береді және легендадагы ... ... реңі ... ... болады. Ыңғайлы жұмыс
ортасын орнату үшін картографтарға жылдам енгізу ... мен ... жиі ... ... пайдаланудың таныс іс-әрекеттері
қажет. Сондықтан белгілі графикалық пакеттер үйлестігі ... ... ... ... ... ... ... диалогтық
терезелерге көшу үшін нақты түрде беруге болады. Жиі қолданатын құралдар
мынадай мүмкіндіктер береді:
1) карта және қабат бойынша ... ... ... ... ... де, жаңа ... ... және бірден олардың
атрибуттарын енгізуге;
2) кез-келген құралдың қызметін өзгертуге (настраивать), ... ... жеке ... енгізуге;
3) стандартты пернелер мен тышқанның көмегімен жұмыс деңгейін
оңтайландыру, кез-келген қабат ... ... ... ... ... 3D навигациясын, қаланыңвиртуалды 3D үлгісінжасауға, т.б.
Генерализация жасау ... ... ... ... ... ... объектілердің орнын және
геометриясын ауыстыруға мүмкіндік ... Ірі ... ... ... ұсақ масштабты карта құрастырғанда генерализация жүргізіледі.
Генерализация жасау үшін ArcGIS-те ... ... ... Бұл ... ... өңдеу үрдісінің визуалды үлгісіне
және ... ... ... ... жұмысын белгілі дәрежеде автоматтандыруға мүмкіндік береді.
ArcMapArcGIS Desktop-тың негізігі модулі болып табылады және ... ... ... қамтамасыз етеді. Онда мәліметтерді
енгізу, түзеу, кеңістіктік анализ, ... ... ... ... өнімді басып шығару үшін қағаз бетінде немесе электронды
түрінде безендіру жұмыстары жүзеге асырылады. ArcMap жербетінің екі ... және TIN ... ... ... Бар қабатта немесе түрлі мәліметтер
көзінен, әртүрлі әдіспен ... жаңа ... ... ... болады.
3D Analyst-де растрлық қабаттарды түрлі интерполяция ... ... кері ... әдісі (ОВР), шынайы аймақ әдісі, т.б.
құруға болады.
TIN ... ... ... ... векторлық негізі
комбинациясы бойынша құрылады және ауданы кіші ... дәл ... ... ... жалпы ой қалыптастыру үшін ... ... ... ... олар ... түрлі анализ жасауға болады,
мысалы бұрыштар мен экспозицияларды есептеу, көрінуін анықтау,т.б. Сонымен
қатар жер беті мәліметтері бойынша ... мен ... ... ... үш өлшемді сызық профилін құруға болады. Егер бар екі ... үш ... үлгі алу ... ... жаңа 3 D ... құру ... оңай іске асыруға болады.
ArcCatalog-ГАЖ мәліметтерін басқаруға жауапты, жеке компьютерлерде,
локальдық желі бойынша немесе интернет бойынша мәліметтерге ... ... Ол ... ... ... табылады, яғни
кеңістіктік объектілерді сақтау үшін файлдарды ... ... ... және ... ... құраушыларын түзету.
ArcToolBox - шешетін мәселелерінің (анализ, геокодтау, картографиялық
мәселелер) түрі бойынша ... ... ... жеке ... ... қосымша құралдармен жабдықтала алады.
ArcGIS 3D Analyst- түрлі типті ... үш ... ... үшін ... ... жаңа ArcScene қосымшасымен
толықтырады, сонымен қатар ArcCatalog және ArcMap ... ... ... ... ... картасын құрастыру
Гидрология – табиғаттағы суларды, оларда жүретін процесстер ... ... ... Гидрологияның зерттеу объектілері ... ... ... ... суқоймалардағы,
батпақтардағы гидросфераның барлық түрлері, топырақтвқ және жер ... ... су ... оның адам ... ... және ... ... басқаруды және жеке территорияларды су режимімен
басқаруды зерттейді;
2) Жекелеген аймақтар мен жер үшін ... ... ... ... ... ... ... болжау мен бағалау;
4) Географияда, физикада және басқа да ғылымдарда ... ... ... жер ... ... бөлінуін көрсетеді, су
объектілерінің режимін сипаттайды және құрлықтағы жеке бөліктердің ... ... ... ... ... ... өзен
торларының карталары, оның жиілігі мен көлдер саны картасы, ... су ... мұз ... ... су лайлылығы, табиғат
суларының минерализациясы мен ... ... ... ... ... ... мен қату, су басу, су балансын құру, құрлық
және су бетіндегі булану карталары, ... ... ... ... мен су ... режимінің ерекшеліктері теңіз карталарына
ұқсас арнайы карталарда кескінделеді. Ағындар картасы (орташа, максимальді,
минимальді) негізгі ... ... ... ... ... ... ... үшін орташа көп жылдық ағынды бөлу картасы маңызды
рөлге ие. Жекелеген өзен ... ... өзен ... ... ... ... мен беріледі. Судың бөлу картасы жеке өзендерді
сипаттайды, аймақтағы ағын ... ... ... ... ... гидрологиялық зерттеп білу жағдайындағы гидрологиялық
карталар оның су ресурстары жөніндегі ... ... ... ... рет ағын ... АҚШ-та 1892 жылы Ф. Ньюэлл құрастырды. ССР-да
ағын картасын (Днепрдің көктемдегі су тасуының ... ... П.Н. ... жылы ... Д.И. ... ... Европа бөлігінің орташа көп
жылдық ағынының картасын алғаш рет 1927 жылы ... М.И. ... ... ... жер шарынының ағынының алғашқы картасын құрастырды.
Гидрологиялық карталар – жер беті ... ... ... ... Бұл ... сулы гаризонттардың орналасуы мен
өнімділігі, өлшемі, пішіні, қарқынды су жүйесінің ежелгі ... жер асты ... ... ... ... мәліметтерден
тұрады. Гидрологиялық карталар масштабына қарай 3-ке бөлінеді: ірі мастабты
(1:100000-нан ірі) карталар, Орта мастабты (1:200000-1:100000) ... ... ... ... ... .
Гидрологиялық картаны құрастырғанда аумақтың жер беті сулары ... ... ... көл 4 категорияға бөлініп көрсетілген:
1) Алакөл
2) Сасықкөл
3) Жалаңашкөл-Қошқаркөл
4) Ұсақ көлдер
Аумақтың өзендері картада 4 ... ... Ірі, ... ұсақ ... өзендер. Сондай-ақ, гидрологиялық картада каналдар, бұлақтар,
құдықтар бейнеленген. Бейнелеу әдістерінің ... ... ... ... ... ... ... болады. Ал, көлдерді
бейнелегенде полигон тәсілі қолданылды ... 2. ... ... ... кезеңі
3.4 Топрақ және геоморфологиялық карталарды құрастыру
принциптері
3.4.1Топырақ карталары
Топырақ карталары − жер ... ... бір ... ... ... ... ... оның орналасу ерекшеліктері мен
қасиеттерін көрсететін арнайы карталар. Барлық карталар сияқты, топырақ
картасын ... ... ... ... ... ... ... проекция, тірек нүктелері және карта ернеулері
жатады. Жер бетіндегі әр ... ... мен ... ... ... графиктік әдістер мен генерализациялау тәсілдері қолданылады[49].
Генрализациялау ұсақ масштабты карталарды құрастыруда ірі топырақ
карталарындағы ... ... ... қосу ... ... әдісті
айтады.
Топырақ картографиясы тектік топырақтанудың өзінше дербес бір бөлімі
болып саналынады. Онда ол ... ... ... оларды жасау және
қолдану әдістерін жан-жақты ... ... ... жіктелінуімен өте тығыз байланысқан. Топырақ картографиясы
топырақтардың ... ... мен ... ... ... ... ... өте зор. Топырақтардың жіктелінуі мен
географиясы топырақ картографиясының ғылыми ... ... ... ... ... қарай топтастыру, олардың мазмұны және
мақсаты
Жалпы – топырақтың ... ... ... таралуы;
Топарақты – мелиоративті-топырақтың қосымша меморативті ерекшелігін
көрсетеді (тұз ... ... ... ... ... және ... – топырақтың эррозиялануы деңгейі, эрозияға
берілу мөлшері, эрозиялық-қауіпті ареалдар. Жоғарыда аталған синтетикалық
топырақтық карталардан ... ... ... да бар ... ... мысалы агрохимиялық картограмма). Бұл карталарда топырақ
қасиеттерінің бір немесе бірнеше мәніндегі ... ... ... ... ... ... тұздылығы,
сортаңдығы. Масштабы бойынша топырақ карталары:
1) нақтылы (1:200 − 1:5000-нан ірі)
2) рі ... (1:10000 − ... ұсақ ... ... − 1:2000000)
4) шолу масштабты (1:2500000-ден кіші)
Нақтылы масштабты топырақ карталары − тәжірибе танаптарына, бекеттер
территориясына, ... ... ... ... ... дақылдар питомниктері мен көпжылдық жеміс-жидек ағаштары
отырғызылатын жерлерге жасалынады. Бұл ... ... ... ... ... Нақтылы топырақ картасы ... ... ең ... ... ретінде ол топырақтың тегін, топырақ
жамылғысы мен оның даму тарихы ... ... ... ... Ол ... топырақ жамылғысының кеңістіктегі ... ... ... ... факторлары мен өнімділік арасындағы заңды
байланыстардың теориялық және ... ... ... ... ... ... Оларда қазіргі кезеңде
қабылданған топырақ жіктелу жүйесіндегі барлық токсономиялық бірлестік
түрлері ... ... ... ... жасағанда алаңдық түсірілім
немесе микрокескін тәсілі қолданылады.
Ірі масштабты ... ...... ... мен
территорияны ұйымдастырудың ішкі шаруашылығы мелиоративті шараларына
жасалынады. Олар шаруашылық жүйесінің ... ... ... ... сүйене отырып жоспарлауға қол жеткізеді. Шаруашылық деңгейінде
әр топырақтарда олардың түрлеріне сәйкес дақылдарды егу және агротехникалық
шараларды ... ... ... жағдай туғызады. Бұл масштабты
карталарда топырақ нұсқалары топырақтың ең ұсақ таксономиялық бірлестігі
түршеге дейін бөліп ... ... ... бұл карталарда алғашқы
деңгейде топырақ түрлерінің генерализациялануы қолданылады.
Орта масштабты топырақ карталары − ... және ... ... ... және ... ... жоспарлау
үшін жасалынады. Олар орналасқан ... ... ... және жер ... ... ... үшін ... Облыстың
карталарына сүйене отырып, келешекте ауыл мен орман шаруашылықтарын дамыту,
ауыл мен қалалар салу, транспорттық артериялар мен тағы да ... ... құру ... Бұл ... ірі ... топырақ карталар
негізіне сүйене отырып құрастырылынады. Орта масштабты топырақ картасы екі
тәсілмен ... ... және ... ... ... ... кезде оның картографиялық негізі ретінде
топографиялық карта, аэрофототүсірілім және фотожоспар пайдаланылады, оның
масштабы өзіне сәйкес немесе ірі болуы керек.
2) тағы ... ... ... мен мағлұматтарын біріктіру
арқылы жүргізіледі[50].
Ұсақ және шолу ... ... ...... ... өлкелерге және әкімшілік облыстарға, оқу мақсатына және
халық шаруашылығын ... ... Олар ... ... және
ауыл шаруашылық аудандастыру, жерді мемлекеттік санақтан өткізу, ауыл
шаруашылық дақылдарды ... және ... ... ... қолданылады. Ұсақ масштабты топырақ карталары шолу карталарына
қарағанда ... ... ... Бұл ... ... яғни ... жіктелінуі және тек басым топырақ түрлерін қөрсету
негізіне сүйене отырып құрастырылады. Осыған ... бұл ... ... ... ... ... ... оларда
негізінен аймақтық топырақтар көрсетіледі. Ұсақ масштабты топырақ карталары
далалық және камералдық тәсілдермен ... ... ... ... бұрын зерттелмеген жерлерде қолданылады. Ол дайындалу, далалық
және камералдық үш ... ... ... ... ұсақ ... ... ... басты әдісі ірі масштабты ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын есептеу, топырақты
экономикалық бағалау және бонитировка өткізу, яғни ауыл ... ... ... салыстырмалы бағалау, қолданбалы және
ғылыми мақсаттарда топырақтық аудандастыруды өткізу үшін қолданылады.
Топырақ карталарының негізі ... ... ... ... пен Н.Н.Сибирцев құрастырған негізгі әдістер мен жағдайлары
табылады. Топырақ түсірілімдеріне аймақтық ... ... ... ... ... оның ... ... есебімен аналық типі, бедер,
өсімдіктер, грунттік сулар, климат, тағы да ... ... ... мен ... ... ... қолданып, топырақ
контурының шекарасын жүргізіп, жергілікті жер бойынша осы шекараны бақылау.
Орта, ұсақ және шолу ... ... ... әдетте ірі масштабты
карталарды генерализациялау жолымен жасалынады.
Нәтижесінде В.В.Докучаев және оның ... мен ... ... ... мен ... ... топырақ зоналарының
картасы құрастырылды. Ұлы ... ... ... ... ... К.Д.Глинки басшылығымен, ал ... ... ... ... ... дүние жүзінің топырақ ... және ... 1937 және 1964 ... ... ... ... ... − 1:25000000, 1964 жылы), КСРО-
ның топографиялық картасы (1:4000000, 1956 жылы), КСРО-ның ... ... ... ... 1947 ... және тағы ... құрастырылды[5l].
Топырақ карталары әлемнің барлық елдерінде жасалынады. Ортақ
қағидалық ұқсастығы бойынша олар ... ... ... ... мен оны жақсарту әдістерінің ерекшелігіне байланысты
бөлінеді. ... ... ... ... ... талап
топографиялық карталарға қарағанда төменірек. Сандық бір сурет бойынша ... ... ... ... ... ... өлшемі 5,8 метр,
спекир радиометрі Pan ... IRS ... ... түсірілімдерді
топографиялық карталарда 1:50000 масштабтағы, ал ... ... ... ... қолдану мүмкіндігі бар (әрине ол карта тақырыбына
бйланысты).
Топырақ картографиясының негізгі мақсаты − жер бетінің нақтылы
бір ауданының ... ... ... топырақтар мен олардың жаралуына
қатысты факторлар арасындағы қарым ... ... ... ... ... ... ... тарқалу
заңдылықтарын анықтап, солардың нәтижелеріне сүйене отырып, топырақ
карталарын жасайды. Топырақ картографиясының ... ...... ... топырақтың географиялық әдісі. Топырақ
картографиялық жұмыстар белгілі бір ... ... ... ... ... агроөндірістік тұрғыдан аудандастырып, топырақ түрлеріне
сапалық және сандық баға беру мен топырақ картограммаларын дайындау ... ... ... ... жолдарын ғылыми тұрғыдан жүргізуге
жағдай туғызады.
Ірі масштабты топырақ карталарын елімізде ауыл шаруашылық өндірісімен
айналысатын жер иемденушілердің барлық ... ... ... ... ... ... ... алу, бағалау және қорғау;
2) шаруашылық аумағындағы жерлерді пайдалану мен ... ... ауыл ... дақылдарын өндіруді топырақ-климаттық жағдайларға
сүйене отырып жоспарлау;
4) егін шаруашылығында алдыңғы қатарлы ... ... ... ... іске ... ... облыстық және мемлекеттік карталарды құрастыру.
Топырақ жамылғысын картаға түсіру жұмысының негізгі мақсаты − топырақ
түрлерінің толық аттары мен ... ... ... шекараларын
топографиялық негіз бетіне түсіру. Топырақ жамылғыларын картаға түсіруді
негізінен республикалық «Жер ... мен ... ... ... орталығы,» оның ... ... Аул ... ... ғылыми-зерттеу институты, ... ... ... және басқа оқу, ғылыми-зерттеу,
жоспарлау институттарының топырақтанушы мамандары жүргізеді.
Топырақ картографиялық жұмыстар нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... топырақтық-мелиоративтік карталар, топырақ бонитеті
картограммаларын және басқа да арнайы топырақ ... мен ... ... ... ... ... топырақ картасын құрастыру барысында негіз
ретінде Алматы облысының 1:500000-дық ... ... ... Топырақ жамылғысы бойынша зерттелетін аумақты ... ... ... – 4 ... түрі ... Тау алды ... және тау ... аңғарлардың топырағы – 20
топырақтың түрі кездеседі.
3) Тау алды жазықтарының және тау ... ... ... ... заманғы аллювиальді жазықтың интрозональді топырағы – 12 ... ... ... – 1 ... түрі ... ... емес жаратылыс – 1 түрі кездеседі.
Топырақ картасын құрастырғанда бейнелеудің сапалық фон ... ... ... ... әр ... түстермен көрсетілді.(3-сурет)
Сурет 3. Топырақ картасын құрастыру кезеңі
3.4.2 Геоморфологиялық карталар
Жер беті бедері пайда болу, даму және ... ... ... ... нысаны болып табылады. Геоморфологиялық
карта бір жағынан, кез-келген геоморфологиялық зерттеудің басты ... ... ... жер ... ... ... практикалық мақсатта танудың
құралы болып табылады. Осыған байланысты Н.Н. Баранскийдің “Карта ... ... мен ... ... зерттеулердің бастапқы және
соңғы кезі... Карта – ... ... ... атты ... сөзі осы
геоморфологиялық карталарға қатысты айтылған”[52].
Геоморфологиялық картаның мазмұны геоморфология ғылымынан шыққан.
Геоморфологиялық карталардан бедердің ... ... ... ... ... ... мен морфометрия), бедердің генезисі ... ... ... ... динамикасы. Бұл сипаттамалар
түрлі геоморфологиялық карталар легендасын құрастыруда негіз ретінде алынуы
тиіс. Геоморфологиялық карталар түрлі ... ... ... ... геоморфологиялық карталар ұсақ масштабты (1:
1000000), орта масштабты (1:200000 − ... және ірі ... ірі ). 1:5000 және одан ірі ... ... планға
жатады.
Міндетіне қарай геоморфологиялық карталар ... ... : ... ... ... ... ... геоморфологиялық табиғат ескерткіштері картасы, қорғаныс
мақсатына бағытталған геоморфологиялық карталар болып бөлінеді.
Түрлі ... ... ... ... қарай геоморфологиялық
карталар аймақтық және топологиялық болып бөлінеді. Аймақтық карталарда
оның түрлі типтері үшін ... ... ... көрсетіледі. Типологиялық
карта белгілі бір типтегі бедер формасын дәл бейнелейді, мысалы, ... ... ... бедер картасы және т.б.
Мазмұны бойынша геоморфологиялық карталар екі типке бөлінеді – ... ... Бұл ең ... классификация. Жалпы геоморфологиялық карталар
бедерді көрсеткіштері жиынтығы ... ... ... бедер
морфологиясы, жасы және генезисі болып табылады. Жеке геоморфологиялық
карталар бедерді сипаттайтын белгілі бір ... ... ... ... жеке ... категориясы морфометриялық картаға (беткей
еңістігі бұрышы картасы, беткей экспозициясы ... және ... ... тең ... ... ... ... жайпақ төбелі
жазықтар), морфоқұрылымдық (бедерде геологиялық құрылыстың көрініс беруін
бейнелейді), хронологиялық (бедер жасы ... ... ... ... процестер сипатталады) және т.б. ... ... ... ... ... ... ... сүйенеді, яғни бедер формаларын геометризациялайды.
Геоморфологиялық картаның мазмұны. Аналитикалық ... ... ... ... ... ... генетикалық біртекті беті – аудандық нысан түрінде;
2) ... ... ... ... көптеген біртекті бедер
формасының даму ауданы;
3) бедердің кейбір көмілген формалары;
4) геоморфологиялық негізгі және қосымша шекаралары;
5) қосымша белгілері;
6) қазіргі ... ... ... ... ... ... және тереңдік белгілері;
Бедердің генетикалық біртекті беттері (БГББ), каркасты элементтері,
изогипстер және ... ... ... ... ... БГББ ... геоморфологиялық құрылыс жайлы картографиялық ... ... ... шекаралар БГББ категориялары жайлы
деректерді дәлдейді, сондай-ақ контурды бейнелеу үшін қолданылады.
Геоморфологиялық карта элементтері :
1) ... ... ... схемасы;
3) пайдаланылған материалдар схемасы;
4) әкімшілік бөліну схемасы;[52].
Аумақтың геоморфологиялық картасын құрастыруда Қазақстанның 1:5000000
масштабтағы геоморфологиялық картасы ... ... ... үшін ... ... кіретін
картадағы горизонтальдар сызылды. Аумақтың геоморфологиялық ... ... ... ... генетикалық типі көрсетілген. Олар
келесідей сипатта. Бедердің жасы:
1) Q ІV – ... ... ...... ... ... QІІІ – ... төрттік
4) QІІ-ІV – орта торттік-қазіргі заманғы
5) QІІ-ІІІ − орта-жоғарғы төрттік
6) QІІ – орта төрттік
7) N-Q − неоген-төрттік
Төрттік шөгінділердің ... ... а – ... lа – ... ар − ... р – ... dр − делювиальді-пролювиальді
6) v – эолды (5-сурет)
Сурет 5. Геоморфологиялық карталардың құрастырылу кезеңі
3.5 ... ... ... ... – түрлі типті табиғи-территориялық кешендерді
зерттеудің графикалық нәтижесін көрсететін арнайы карта. ... ... мен ... ... шешу үшін қолданылады.
Ландшафттық карталардың материалдарын зерттеу табиғи ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Мұндай
карталар кешендік территориялық ... мен ... ... қорғау
жұмыстарында қолданылады. Оның үстіне, мұндай карталар табиғи ... ... ... ... ... ... ... масштабта жасалады: ірі, орта және ұсақ.
Ұсақ масштабтық картография ... ... ... ... ... ... артады, яғни далалық зерттеулер мен
бақылауларды талап етеді. Ірі масштабты картографиялау ... ... және ... топографиялық түсірілімдер, ландшафттық профильдеу
және ... ... ... ... ... ... карталар географиялық кешендер және олардың кеңістіктік
құрылымдарының орналасу заңдылықтарын ... ... ... ... (1:10000 және ірі) ... ... ал жалпыланған
іріі масштабты және орта масштабты карталарда (1:10000-1:1000000) – урочище
(мекен) және жергілікті жер, ал ұсақ ... ... ... ұсақ)
көбіне ландшафттар, бірақ көп жағдайда фация мен мекен көрсетіледі.
Географиялық кешеннің ... ... ... топтарға
(типтер, класстар, түрлер және т.б.) бірігеді. Міндетіне қарай ландшафттық
карталарда легендалар түрлі дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... кешендердегі өзгерістер
бейнеленетін болжамдық карта құрастырудың негізгі қызметін атқарады.
Ландшафттық карталар ... рет ... ... ... ... ... ... кеңінен пайдаланыла бастады, яғни кешендік атластар
құрамында (Грузия ССр, Ленинград, Қостанай, Сахалин ... және ... ... ... ... ... Шетелдерде ландшафттық
картография европалық социалистік елдерде (ГРР, ... ... ... дами ... ... зерттеулердің маңызды элементі
картографиялау болып табылады, яғни белгілі бір ... ... мен ... ... ... ... ... тұрады.
Ландшафттқ картаның өзі соңғы нәтиже болып табылмайды, ... ... ... ... ... болып табылады. Қолданбалы
картографиялық әдісі мен ГАЖ құралы көмегімен туынды карталарды құрастыру,
яғни дайын ... ... ... В.С. ... ... ж.ж)
басшылығымен зерттеушілер тобы табысты жасап келеді. Бұл әдістемеде ГАЖ
мәліметтер базасының ... ... ... ... ... және ТТК ... жағдайының өзгеруін сипаттайтын
антропогендік модификация ... ... В.Г. ... (1998 ... ... классификациясын және ауылшаруашылығы өндірісін
тиімді ету үшін ГАЖ-ды ... ... ... ... үлгілеу
әдісін ұсынған болатын. Львов географтары негізінде ... ... ... ... ... жатқан таулы
территория үшін ландшафттық-экологиялық ақпараттық концепциясы жасалып
жатыр. Біз ... ... ... ... ... автоматты
картографиялау, классификациялау және аудандастыру жүйесі ... ... ... ... және ... ... ... Ол үлгілер және есептер схемасы, ақпараттық мәліметтер
базасынан, сондай-ақ анықтамалық ақпарат ... ... көп ... жүйелерден тұрады[54].
Ландшафттық картографиялауда қолданғанда геоақпараттық жүйе ... ... ... ... бар ... ... ... кешен болып табылады. Ол екі үлкен блоктан тұрады:
мәліметтер базасы бар электронды карта және ГАЖ функциясын ... ... ... ... ... ... жүйелер,
мониторлар, принтерлер, плоттерлер, сканерлер, GPS-жүйелер және т.б.),
бағдарламалық (ГАЖ құру үшін қолданылатын бағдарламалар – MapInfo, ... ... және т.б.) және ... ... ... және ... болып бөлінеді.
Ландшафттық карта құруда ГАЖ-технологиясын қолдану ... ... үшін ... ... ... ... ... қолда
бар құрылғыға, ... ... және ... ... ... ... ... топографиялық негізді
сканерлеу және ... ... ... ... беру ... ... топографиялық негізге байланысты таңдайды. Егер де
негізде ... тор ... онда ... ... ... жүйесінде жүргізіледі [55].
Аумақтың ландшафттық картасын ... ... ... аумағының ландшафттық картасы қолданылды. ... ... ... ... ... ... ... ландшафттар
1) қоңыр қарапайым және ашық түсті балшықты топырақтағы жусанды
денудациялы тауалды жазығы;
2) ... ... ... және сұр қоңыр топырақта құмдармен
құрылған тауаралық эолды жазық;
Шөлді ландшафттар
1) эфемерлі-баялышты сұр қоңыр өсімдікті, сұр ... ... ... ... ... ... ... ши, селдір шалғынды сұр топырақта және шалғвнды-
сұр сортаң топырақтағы ... ... ... ішіндегі және тауаралық ойыстардың ландшафттары
1) сұр жусанды, эфемерлі-сұр жусанды өсімдікті сұр қоңыр топырақтағы
саздармен, құмдақтармен, құмдармен құрылған ... ... қара ... ... ... сортаңды
қарапайым топырақтағы саздармен, құмдақтармен, құмдармен құрылған тауаралық
көлдік-аллювиальді жазық;
3) қамысты, ... ... ... ... ... топырақтармен, құмдармен құрылған көлдік-аллювиальді
тауаралық майысқан жазық;
Аумақтың ландшафттық ... ... ... ... ... фон ... қолданылды.(5-сурет)
Сурет 6. Ландшафттық картаны құрастыру кезеңі
3.6 Алакөл аумағының геоэкологиялық картасын 1:200000 масштабта
құру
Геоэкологиялық карта – тірі ағзалардың (оның ішінде ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық және табиғи
геожүйелердің өзара қатынасы. ... ... ... ... карталар − экологиялық объектілер мен жағдайлардың бар
екенін және ... ... ...... ... мен
құбылыстардың адам өміріне әсер ... ... ... ... ... ағза ... ортаға күтілетін әсер нәтижелерін
болжау. Ұсыныстық – ... ... ... ... ... алдын алу, мелиорация жүргізу, қоршаған ... және ... ... орта ... сақтау бойынша іске асыруға ... ... Жеке ... ... жеке ... ... (мсалы, топырақтың радионуклидпен ластануы) береді, ал жалпы
синтетикалық геоэкологиялық карталар (мысалы, радиоактивті ... ... ... аудандастыру) интегралды сипаттамасын береді. Бұл әр
түрлі мағынаға ие: ғылыми-анықтамалық, оқу-аймақтық, жарнамалық және ... ...... және ... ... ... сүру ортасы туралы ақпараттарды жинау, ... және ... беру ... ... ... ...... жас, әрі
ғылыми сала. Оның тарихы өте арыдан ... тек ... ... ғана ... ол экологтар мен картографтарды дайындаудың оқу жоспарына еніп
кетті, ал ... ... саны мен ... ... ... ... ... картографияда бұрыннан қалыптасқан бөлімдермен пара-
пар. Экологиялық ... ... және ... әр ... ... географтар, ... ... ... мен ... ... ... ... бөлімдері:
l) экологиялық картографиялаудың теориялық негіздері (қоршаған ортаны
қорғаудағы картографиялаудың орны мен рөлі);
2) экологиялық-картографиялық ... ... ... ... көздерінің ерекшеліктері, артықшылықтары және шектеулер);
3) экологиялық картографиялау әдістемесі ... ... ... ... ... картографиялық бейнелеу әдістері);
4) экологиялық карталар мазмұны және құрастыру ... ... ... ... ауа ... ... ... қолданбалы экологиялық картографиялау және экологиялық карталардың
пайдаланлуы (инженерлі экологиялық зерттеулердің картографиялық ... ... ... ... ... ... картографиялық материалдарды талдау мен жалпылауға
тәуелді әртүрлі шешіледі. Топталатын белгілер саны мен ... ... ... ... ... ... ... экологиялық
карталарды келесі топтарға бөлді:
1) адам өмірі мен қызметі үшін ... ... мен ... ... ... және қауіпті табиғи жағдайлар мен процесстер картасы;
3) антропогенді әсерлер мен табиғи ортаның ... ... ... ... ... ... ... картасы;
5) медико-географиялық карталар;
6) рекреациялық карталар;
7) кешенді экологиялық (экология-географиялық, геоэкологиялық)
карталар;
МГУ географтары мазмұны бойынша ... ... ... ... қатары жеткіліксіздігімен ерекшеленетін экологиялық ... ... ... ... ... ... әсерлер мен олардың жалғасуының картасы;
2) табиғи орта жағдайын ... ... ... орта жағдайын болжау және оның болжанатын жағдайын ... ... ... ... ... ... ... шараларының, табиғатты қорғау
ұйымдарының, табиғатты қорғаушы техникалық құрылғылардың картасы;
6) кешенді табиғат қорғау карталары; [56]
Бұл ... жаңа ... ... ... (анализ) мәліметтері
мен әр түрлі ірі масштабтағы деректерді үйлестіре отырып іске асырылды. Осы
арқылы ... ... ірі ... ... ... ... бірнеше кезеңдерден тұрады:
1) ArcCatalog-та әрбір растрға проекция береміз.Тышқанның оң жағын
басып – ...... ... ... ...... ... пространственной привязки – выбрать – ... Systems – Gauss Kruger – ...... ... ... 7. Растрға проекция таңдау және беру кезеңдері
2) Келесі кезең ГМБ құру болып табылады. Ол келесі ретпен ... ...... – ГМБ – ... – набор классов объектов – имя
– далее – импорт – растрдың проекциясын таңдап – .........
готовa – ...... ... объектов –
тип(полигон,нүктелік,сызықтық) – далее – готова (8-сурет).
Сурет 8. ГМБ құру ... ... ... ... ... ... масштабы
1: 200 000 топонегіздерін тауып, жеке-жеке байлап шақырамыз (9,10-сурет).
Сурет 9. 1 топонегізді байлау ... 10. 9 ... ... ... ... ... кар ... өзен-көлдерді, жолдарды,
горизонтальдарды, елді мекендерді, құдықтар, бұлақтар мен каналдарды сандау
процесі жүргізілді. Ол үшін ... жеке ... ... ... ... ... ... геоақпараттық
картаграфиялауды қамтамасыз етуде ArcGIS 9.2 бағдарламалық нұсқасы
қолданылды. Барлық ... ... ... және ArcGIS ... ... векторлау арқылы сандық үлгіге айналдырылды.
Геоэкологиялық карта А.С. ... ... ... ... ...... көлі ... геоэкологиялық аудандастыру
сызбасы. (11-сурет)
Сурет 11. Алакөл көлі бассейнінің ... ... ... А.С. ... ... ... жасалды)
І. Алакөл көлдік-рекреационды аудан. ІІ. Эрозионды – денудациялы
таулы аудан: 2А – Батыс Тарбғатайдың ауданасты, 2Б – ... ... А – ... ... Б – Тонкуруз ойпаты. ІІІ. Тарбағатай және
Барлық тау ... ... ... ... ауданы: 3А
Тарбағатайдың тауалды ауданасты, 3Б – Барлықтың тауалды ауданасты. ІV.
Аллювиальді-пролювиальді тауалды ... ... ... 4А – ... жазықтарының ауданасты, 4А – Барлық және Майлы таулы жоталарының
ауданасты, 4В – Тарбағатай таулы жотасы жазықтарының ... 4Г – ... ... ... ... ... V. Аллювиальді және көлдік –
аллювиальді тегіс жазықтардың ауданы: 5А – ... ... 5Б – ... ... ауданасты. VI. Ұсақ шоқылы
таулар мен аласа таулардың ауданы: 6А – Арғанаты-Арқарлы, 6Б – ... 6В – ... ... 6Г- ... ... 6Д – Бахты
ауданасты, 6Е – Сейректас ...... ... ауданасты. VII.
Құмдар
Сурет 12. Геоэкологиялық картаны құрастыру кезеңі
Алакөл аумағының геоэкологиялық аудандарын қарастырамыз
І. Алакөл ... мал ... ... Бұл ... ... ... ... орналасқан. Бұл жерде оқшауланған үстірттерді
байқауға болады, олар ... ... ... ... және көлбеу иілімді
төбелермен (Карпебай, ... ... ... ... және ... ... шыңды қатты иілген шоқылармен (Жайтөбе, Кішкене ... ... Олар ... ...... ... және ... бөктерлерінде әртүрлі көлемде шлейфтер
қалыптастыратын ... онша ... емес ... ... Кейбір
қыраттар, мысалы, Карпебай, Катанкарай (Үржар селосынан ... ... сары ... ... ... ауданда реликті шағаланы және суда жүзетін құстарды сақтау
мақсатында ... ... ... ... ... ... ... тән.
ІІ. Эрозиялы – денудациялы аудан. Метаморфты және сазды ... ... және кең ... ... және аз – ... конгломераттары басым полезойлық ... ... ... екі тау ...... ... және ... таулары бар.
ІІ А Батыс Тарбағатай тау жотасы ... ... ... ... 150 км ... орналасқан, кесекті құрылымдары, жазық-
төбелі ... және ... ... ... ... Жазық-төбелі
суайрықтар жеке аймақтар ретінде әртүрлі деңгейде ... ... ... 800-2900 м ... осьтік зонасына қарай
жоғарылай береді [12]. ... ... онша ... ... ... биік ... аз ... Тауаралық
ойпаттың солтүстік- батыс бөлігінің жер бедері жазық-төбелі, ал оңтүстік-
шығысында биіктіктері 50-70м аралығында болатын ауысып ... ... ... ... ... ... ... салалары) болып келеді.
Басым ландшафтар: ашық-қоңыр топырақты (тауалды аймақтар) жартылай
шөлдер; таулы қоңыр және таулы қара топырақты ... ...... ... көгалдар – тау жоталарында. Таулы аңғарларда – алмалы-
теректі сирек ормандар және бұталы тоғайлар бар. Табиғи азықтық жерлер ... мен ... ... және богарлы егін шаруашылығы бар.
Табиғи экологиялық факторлар: а) ... ...... ... – шашынның көп мөлшері, жолы қиын таулы
жоталар, ... ... ... б) ... ...... процестердің белсенділік қауіптілігін
күшейтетін ... ... ... тау ... ағаш ... болмауы, жергілікті өзендердің аз шығыны, өзен ағындарының
теңсіздігі.
Қазіргі экологиялық жағдайы. Аудан егін шаруашылығына қолайлы, бірақ
кейбір ... ... ... қажет етеді. Экологиялық
шиеленіс ... ... ... ... ... ... ... жоқ, топырақ эрозиясының қаупін
болдырмау керек.
Сирек және жоғалу қаупі бар фауна мен ... а) ... ... тасты сусар, манул, қарлы қабылан, қазақстандық таулы қойлар;
б) құстар: дала ... ... ... ... шіл, ... үкі; ... ... жуа, жіңішке өзекті жұқа ... ... ... ... акантолимон.
ІІ Б Жетісу Алатауының малшаруашылық – рекреациалы ауданасты, Алакөл
көлін оңтүстігінде қоршап тұр, кеңінен созылған ... ... ... бассейніне қарай жоталар және оларды бөліп тұрған тоқыраулар
кемерлерге айналып ... ... ... ... көлінен басталып, Балхаш
көлі маңындағы Арғанаты тауларына дейін созылып ... ... ...... ... да, ...... қарай төмендейді, ең биік
жері Ақсай тауында ( Жалаңашкөлге жақын) 1300 м.
Жетісу Алатауы жер ... ... ... ... ... ... жатқан, солтүстігінде, яғни оңтүстік Балхашқа қарай,
сондай-ақ, шығысында, яғни ... ... ... ... беретін
қабатты құрылымдардан тұрады.
Табиғи экологиялық ... а) ... ...... орталық және биік таулы бөліктерінде шаруашылықтың
дұрыс игерілмеуі, ... ... ... ... ... ... ... күшейтетін – қатты бөлшектенген рельеф және қатты
иілімдер экзогенді процестердің ... ... ... ... мен ... жиі қайталануы, сейсмикалық белсенділіктің жоғары болуы.
Қазіргі экологиялық жағдайы. Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... болуы
шамадан тыс ормандарды кесу, жолдардың және ... ... ... ... ... ... таулы жайылымдарда көп болуының
жағымсыз әсерлері, тауалды аймақтарда жайылымдық өсімдіктердің ауытқуы, су
және жел эрозиясының белсенділігі.
Сирек кездесетін және жоғалып кету ... бар ... және ... ... ... ... ... аюы, тасты сусар, манул,
тури, стандық сілеусін, қарлы қабылан, тянь-шань таулы қойы;
Құстар: қара құтан, аққу, ақкөзді қасқалдақ, ергежейлі бүркіт, ... ... ... ... ... ... сұр ... саджа, қоңып
кептер, филин;
Қосмекенділер: жетісулық бақатіс;
Өсімдіктер: алтай жуасы, тянь-шань горицвет, іле барбарисі, Гердер
кахрисі, ... ... ... ... ... және ... ... туалды төбелі-бөктерлі
ауданы.
ІІІ А Тарбағатайдың тауалды сары топырақты төбелі-бөктері – «сөрелер»
оның оңтүстік иілімдерінде Қызыл Белдеу тауынан 150 км ... ... ... шекараға дейін созылып жатыр. Алып жатқан ауданы – 2620 км2.
Абсолюттік биіктіктері ... ... ... береді (1000 – 400м). ... ені ... ... бассейнінде 40 км-ге жетеді, батысқа жіне шығысқа
қарай азая ... ...... ... ... жазық аудан.
ІV А Жетісу Алатауының тауалды жазығы оның солтүстік-шығыс иілімдері
солтүстік-батыста Шынжылы өзенінен оңтүстік-шығысқа қарай 180 км ... ... ... ... ... ... ... Ырғайты өзеннінің шығар конусына қарай да байқалады.
Жазықтың ені 25 тен (солтүстік-батыста, Тентек өзенінің шығар
конусы ... 1 ... ... ... тар ... ... көлі ... дейінгі аралықта. Шынжылы, Тентек, Жаманты,
Ырғайты, Тоқты және ... ... ... ... ... Б ... және ... жоталарының тауалды жазығы Барлықтың төбелі-
жазықты тау етегіне және ... пен ... ... ... ... жаттыр және Қапқағай қақпасының шығыс жағын алып жатыр.
Жазықтың абсолюттік биіктіктері 36,0 ден (Алакөл көліне жақын) 900
м-ге (тау ... ... ... Биіктіктердің төмендеуі бұл жерде
алдыңғы ауданнан қарағанда 5 м-ге жоғары. Иілімді жазықтар ... ... ... ... ... ... Шлейфтердің жазықты рельефтері
Тасты, Қусақ өзендерінің алаптарымен және сайлармен бұзылады.
IV Б Тарбағатайдың тауалды жазығы таудың ... ... ... жерді алып жатыр және солтүстікте ... тау ... ... ... ... ... Арқарлы Балтабай – Жайтөбе шоқысы – Қусақ
өзені (Үржар өзенінің төмен жағы) және ары ... ... ... ... жалғасып кетеді. Жазықтың алып жатқан ені 20 км. Ауданы –
3200 км2. Абсолюттік биіктіктері 400ден 800 м аралығында. ... ... ... ... ... қосылап қалыптасқан. Құм аралас
жұмыр тасты жыныстардан тұрады.
Ауыл шаруашылық жағынан аудан жақсы игерілген. Бұл ... су ... жиі ... ... ...... ландшафтар
– жыртылған жерлер, ... ... ... ... бұл ауданға шиеленіскен деңгейі тән.
V. Ұсақ шоқылы таулар мен аласа таулы аудан ... ... ... ... ұштасқан.
V. А Полеозойлық фундаменттің аса үлкен дөңесі Арғанаты – арқарлы
таулы тобы, ... және ... ... ... аллювиальді
жазықтағы 100-130м биіктіктегі кесек тастармен жал,асып кетеді.
Омырылмаларда сазды материалдардан құралған шлейфтердің деллювиальді-
пролювиальді жазықтары жақсы дамыған.
V. Б Бала ... ... ... Ерке ... таулары Арқарлы және
Жетісу Алатауы тауларының арлығында ... ...... ... ... төбелі олардың бетіҮлкен Сайқанда 884 м, Бала
Сайқанда 618 м,Ерке Сайқанда 689 м-ге ... ... ... ... және жазықты жауып жатқан брпылдақ төрттік жыныстардың астына қарай
кете береді.
V. В Бақты таулары ... ... ... ағып келетін Қаработа және Ақшоқы өзендерінің аралығында
орналасқан. Оңтүстік иілімдері арна ... ( ... ... ... Таудың шыңды беті ақырындап Тарбағатайдың төбелі-
жазықты тау ... ... ... ... ... өтеді.
Оңтүсіктен Бақты тауларының иілімдеріне 2-5 км пролювиальді-делювиальді
жазықтармен жалғасады.
V. Г Сейректас – Алакөл бассейнінің ... ... 40 км ... Ай және ... ... ... ... әлсіз бөлшектенген таулар. ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Ауыл шаруашылығы бойынша аудан жақсы игерілген. ... ... ... - жыртылған жерлер, жайлымдар. Экологиялық
дестибилизацияның бұл ауданға ... ... ... Құмдар. Оңтүстік Балқашмаңымен салыстырғанда Алакөл бассейнінде
көп таралған, бұл ... оның ... 4350 км2. ... ... ... ... жеке ... орналасқан. Арқарлы тауы
және Сасықкөл көлінің аралығында солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай:
солтүстікте – Қарақұм, оңтүстікте – ... ... ... деген
атаулармен белгілі таулы массивтердің лентасы созылып жатыр. Алакөл көлінің
солтүстік-шығысында, ... жіне ... ... ... ... Емел ... оң жақ ... – Бармққұм, сол жағалауында
Үмбетқосай-Шағыл құмдары орналасқан.
Құмдар өсімдіктермен жақсы бекітілген, бірақ ... ... ... салдарынан болған екінші желбіреу аймақтары кездеседі. Массивтер
жақсы қыстақтармен қызмет етіледі. Кейбір жерлерде оларда ... ... ... шаруашылығы бойынша ауданда мал шаруашылығы ... ...... ... - жыртылған ... ... ... бұл ауданға шиеленіскен деңгейі
тән.
Ауданда геоэкологиялық ... ... ... мен оның ... ... ... қарым-қатынасын анықтау
кезінде әртүрлі әдістемелік шаралар, оның ішінде зонаьді ... ... ... үшін ... ... территорияның
антропогендік бұзылуын зерттеу үшін геотехножүйелік әдістер, сонымен қатар
табиғитехножүйелік және антропоэкожүйелік әдістер қолданылды [33].
Зерттеліп отырған ... ... ... шиеленіскен геоэкологиялық жағдайдың бірнеше ірі ареалдарды ... ... ... ... ... ... және ... акваториясында; Тентек және Үржар өзендерінің бассейндерінде
Жетісу Алатауының солтүстік-шығыс бөктеріндегі ... ... ... ... ... қажет. Геоэкологиялық аудандастыру
карта-схемасының ғылыми-тәжірибелік мәні – оның негізінде берілген уақытта
геоэкологиялық ... ... ... ... ... ... және аймақтың табиғи-ресурстық потенциалын қолдану
стратегиясын құрастыруға көмектеседі.
Қорытынды
Бұл бітіру ... ... ... ... олардың табиғи
ерекшеліктері, жеке қасиеттері, тарихи дамуы, бір-бірімен ара қатынасы және
табиғи кешендегі орны ... ... ... ... ... жан-
жақты мәліметтер арқылы аумақтың физикалық-географиялық орны, гидрологиясы,
топырағы және геоморфологиясы, ландшафтты, геоэкологиялық сипаты анықталды.
Жиналған мәліметтер көздері ... ... ... ... ... ... ... гидрологиялық, топырақ және
геоморфологиялық, ландшафттық, геоэкологиялық картасы құрастырылды.
Алакөл ... ... ... ... А.С ... көлі бассейнінің геоэкологиялық аудандастыру сызбасы негізінде
құрастырылды. Құрастырылған геоэкологиялық карта бойынша ... ... ... ... ... Олар:
І. Алакөл көлдік-рекреационды аудан.
ІІ.Эрозиялы – денудациялы аудан
ІІІ.Тарбағатай және Барлық тауларының туалды төбелі-бөктерлі ауданы.
IV. Аллювиальді – пролювиальді тауалды ... ... ... ... ... мен аласа таулы аудан
VI. Құмдар.
Зерттеліп отырған территорияның геоэкологиялық аудандастыруына сәйкес
шиеленіскен геоэкологиялық жағдайдың бірнеше ірі ареалдарды ... ... ... ... маңайында, Сасықкөл және Алакөл көлдерінің
акваториясында; ... және ... ... ... ... солтүстік-шығыс бөктеріндегі тауалды жазықтарында табиғатты
қорғау ... ... ... ... ... ... ғылыми-тәжірибелік мәні – оның негізінде берілген ... ... ... ... ... ... ұсынуға және аймақтың табиғи-ресурстық ... ... ... ... ... ... ... болып саналатын таң қалдырар
көркем жерлер қазақтың жерінде жеткілікті. Олардың әрқайсысы өзіндік табиғи
қасиеттерімен, фауна және флорасымен ... ... ... бірі ... да ... Алакөл өңірі. Ал осындай ерекше табиғаттың ары ... ... ... ... ... ұрпақтан – ұрпаққа қызмет ете беруі –
біздің, яғни болашақтың қолында. Өз қажеттіліктерімізге ғана пайдаланып,
табиғаттың әрбір бөлшегіне ... ... ... ... екенін
ұмытпай, болашақта табиғаттың өзіне тән ерекшелігін сақтай отырып, ары
қарай өмір ... ... адам үлес ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. Голубев Г.Н. Геоэкология. – М.: − ... ... 1999. − ... http: // www.geoekologia.ru
3. К.К. Марков., К. Тролль и современная география. – СССР. Сер. ... ... ... Б.И. ... экодиагностика и эколого-хозяйственный баланс
территории : учеб. Пособие Б.И. Кочуров. – ... ... СГУ, 1999. ... ... В.В., ... Н.И., ... – М.: Высшая школа, 2006. 25б
6. Поздеев В.Б. ... и ... ... ... : ... В.Б. ... – Смоленск : Маджента, 2004. – 48-53б
7. Чупахин В.М. Физическая география Казахстана. − Алма-Ата: ... ... ... В.М. ... ... ... (для целей сельского
хозяйства). − Алма-Ата: Наука, 1970
9. Казахстан, Природные условия и естественные ресурсы СССР. – М.: ... ... А.В. ... ... ... Учебное пособие. − Алма-Ата:
КазГУ, 1973
11. Чигаркин А.В. Геоэкология Казахстана. Учебное пособие. − Алматы: санат,
1995
12. Карта экологической напреяженности ... ... ... (под
ред. Г.Р.Бекжанова). − Алматы: КазИМС, 1996
13. ... ... ... ... (под ред. К.С.Абдиева). –
Алматы, 2005. – ... ... и ... ... Казахстана. Доклады Казахстанских
геологов. Книга 1. − ... ... ... ... ... ... ССР. ... 1:2500000. (под ред.
Н.А.Гвоздецкого). – М.: ГУГК, 1979
16. Казахстан, ... ... и ... ... СССР. – М.: Наука,
1969
17. Гвоздецкий Н.А., Николаев В.А. Казахстан. Очерки природы – М.: ... ... К.ш., ... М.Е. ... ресурсы Казахстана, их
использование и охрана. ... и ... 1995. ... ... ... Казахстана. Учебное пособие. − ... ... ... А.В. ... ... ... (Примечательные ландшафты и их
охрана). − Алма-ата: Қайнар, 1980
19. Физическая география ... ... ... пособие. − Алматы:
Қазақ университеті, 1998
20. Жакупова А.А. Қазақстанның аймақтық геоэкологиясы. − ... ... ... ... ... Алакольского государственного природного заповедника» Том ... ... ... ... Ж.Ж. ... өңірінің
экологиялық жадайы және Адакөл қорығының ролі мен маңызы, ... ... 180-186 ... ... Р.Д. Ветровое волнение на Алакольских озерах // ... ...... ... 1965. – Вып. 12: Алакольская
впадина и ее озера. 151 – 171б
23. ... В.И. ... ... ... озера Алаколь с
гидрометеорологическими факторами // Вопросы географии Казахстана. – ... ... 1965. – Вып. 12: ... ... и ее ... – 141 – 150б.
24. Абакумов В.А. Контроль качества вод по гидробиологическим показателям в
системе гидрометеорологической службы СССР // ... ... ... ... вод по ... ... – Л.:
Гидрометеоиздат, 1977. – 93 – ... ... В.И. ... ... условий на сток рек и
уровень озер бассейнов рек ... ... и ... ...
Л.: Гидрометеоиздат, 1966. – 125б.
26. Мальковский И.М. Географические основы водообеспечения и экологической
устойчивости природно-хозяйственных систем, ... ... ... ...... 2003. – 55 б.
27. Карта Республики Казахстан. М 1: 1 500 000 – ... ... ... ... Р.Д., ... И.И. ... и ... в дельте р. Тентек //
Сборник Алма-Атинской ГМО. – Алма-Ата, 1967. – Вып. 2. 25 – ... ... ... ... ... ... Т.1/ ... Алматы, Мектеп, 2004. Стр. 3-31. ... ... М.И., ... А.И., ... Н.П., ... ... ... СССР. – М.: Наука, 1966. – 848б.
31. Муравлев Г.Г., Покровская Т.В., Россолимо Л.Л. ... / ... и ... ресурсы // Озера. – М.: Наука, 1969. – 478 – ... ... П.П. ... Алакольских озер // Алакольская впадина и ее
озера. – ... 1965. – ... ... А.С. ... ... ... региона. // Материалы
межд. конференции, посвященной 10-летию АУТБ «Естественные науки, техника и
технологии», 28-30 ... 2005г. – ... 2005. – ... ... поверхностных вод СССР. – Л.: Гидрометеоиздат, 1970. – Т. 13,
вып. 2. – 1 – ... ... Г.Г. ... анализ современного состояния малых озер
недостаточного увлажнения и их ... ... (на ... ... ... дис. ... географ. наук. – Л., 1969. –
230 б.
36. ... С. А. О ... ... загрязненности атмосферного
воздуха . Гигиена и ... 1990. ... ... Е. Л. Методика комплексной оценки состояния окружающей среды
города. Проектирование и инженерные изыскания. 1989. № 5. ... ... ... ... СПб., 1992. 10 л. ... Арманд А. Д. Рукотворные катастрофы. Изв. РАН. Сер. геогр. 1993. № ... ... В. И. ... ... – М.: ... Пресс,
2003. 72-75б
41. Берлянт А.М. Картография: учебник для вузов. – М.: ... ... ... ... ... А.В. Оформление карт. – М.: Изд-во МГУ, 1985. – 200б
43. К.А. ...... – М.: 1982. − ... ... А.М. ... ... ... и информация. М.: Мысль., 1986.
– 237б
45. http://www.gis.Su/6997.html. «ArcGIS 9.2 – интегрированный ... ГИС- ... для ... ... ... ... ... , «Основы ArcView». - М.: Дата+, 1996
47.\http://www.google.ru/#q=гидрологическая+карта&hl=ru&newwindow=1&biw=1280
&bih=892&prmd=ivns&ei=IbTPTZHPEMf1sgaE98HJDQ&start=20&sa=N&fp=930d37c079270f
5a.
48. http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/79168/
49.http://www.google.ru/#hl=ru&source=hp&biw=1280&bih=892&q=Почвенные+карты&
aq=f&aqi=g10&aql=&oq=&f=930d37c079270f5a
50. Нефедов Г.Ф. О почвенной картографии. ... ... ... ... ... В.В ... Т.4. Ч1. М.,Л.: Изд-во АН СССР, 1950. − 413б
52. ... А.И. ... ... – М., 1985. –
184б.
53. Спиридонов А.И. ... ... ... ... ... и геоморфологического картографирования – М., 1970,− 456б.
54. http://www.vestnik.vsu.ru
55. ... ... ... карт ... гис-технологии».
56. www.academia-moscow.ru/off-line/_.../fragment_11002.pdf
-----------------------
Алакөл аумағының физико-географиялық картасы

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Геодезияның даму тарихы5 бет
Дүниежүзінің саяси картасының қалыптасуы23 бет
Швеция6 бет
Қазақстан Республикасы географиялық орны, табиғат жағдайлары5 бет
Алакөл9 бет
Алакөл жүиесіндегі қошқаркөл табан балығының морфо-биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің даму ерекшелігі35 бет
Алакөл көлінің экологиялық жағдайы9 бет
Алакөл көліне қысқаша сипаттама21 бет
Алакөл көлдер жүйесіндегі жыртқыш балықтардың қоректенуі51 бет
Алакөл суқоймасындағы мөңке балығының сипаттамасы25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь