Кластерлік жүйе

БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
АНЫҚТАМАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1 КЛАСТЕРЛІК ЖҮЙЕНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫНЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... .
1.1 Мемелекет пен ауданның экономикасын ұйымдастырудағы
бәсекелестік деңгейін көтерудегі кластерлік жүйенің маңызы
және оның ғылыми.практикалық айналымға енуі ... ... ... ... ... ... ...
1.2 АӨК.нін дамытудағы интеграциялық құрылымдар мен кластерлік
жүйенің методикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2 ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫНЫҢ 2006.2008 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН АГРАРЛЫҚ АЗЫҚ.ТҮЛІК «АУЫЛ» БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ
МАҚСАТЫ.МІНДЕТТЕРІ МЕН ӨЛШЕМДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Аграрлық азық.түлік бағдарламасының басты өлшемдері ... ... ... ... ..
2.2 Бағдарламаның қаржымен қамтамасыз етілілген басты салаларының
даму деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3 Ауыл шаруашылығы өнімінің ішкі және сыртқы рыноктардағы
бәсекеге қабілеттілігін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4 Аграрлық азық.түлік бағдарламасының тиімділігін бағалау ... ... ... ... ...

3 ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫНЫҢ АГРОӨНЕРКӘСІП КЕШЕНІН
ДАМЫТУДА КЛАСТЕРЛІК ЖҮЙЕНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ТИІМДІЛІГІН НЕГІЗДЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1. Жамбыл облысының ауыл шаруашылығы өндірістерінің
мамандануының қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2. Жамбыл облысының АӨК.дегі кластерлік жүйенің
экономикалық тиімділігінің нарық жағдайындағы ерекшеліктері ... ... ..
3.3. Жамбыл облысының ауыл шаруашылығының салаларын
кластерлік жүйеде дамытудың экономикалық тиімділігін бағалау ... ... ..

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертацияда географиялық заңдылықтар негізінде Жамбыл облысының ауыл шаруашылығын экономикадағы жаңа бағыт калстерлік жүйе тұрғысында қарастырылған. Облыстың физикалық-географиялық, экономикалық-географиялық орналасу жағдайында ауыл шаруашылығының мамандануының деңгейінің нарықтық экономикалық тиімді кластерлік жүйеде дамытуға баға беру келтірілген және ауыл шаруашылығының мамандануының қазіргі бағыттары мен бір кездегі тарихи маманданған бағыты қант қызылшасының даму деңгейін сараптау негізінде Жамбыл облысының ауыл шаруашылығы картографияланған. Зерттеу ауданының экономикалық, әлеуметтік жағдайын тұрақтандыруда ауыл шаруашылығының тарихи қалыптсақан қант қызылшасы саласына мамандануды қайта жандандыру мен оны тиімді кластерлік жүйеде дамытудың кешенді іс-шаралары ұсынылды.
Зерттеу жұмысының өзектілігі. «Қазақстан-2030» стратегиясында Қазақстан дамуының жаңа кезеңінде ішкі және сыртқы саясатының аса маңызды белгіленген бағытының бірі қолымызда бар мүмкіндіктерді айқындау және пайдалану, жаңа бәсекелестік артықшылықтар қалыптастыру арқылы Қазақстанды жаһандық экономикаға ойдағыдай кіріктіруге бағытталған экономиканың бәсекеге қабілеттілігінің орнықты сипатын қамтамасыз етуде толымды стратегия әзірлеу және оны іске асыру» деп аталады [1]. Жаһанданудағы инновациялық процесстерге Қазақстанның бейімделуі оның әлемдік деңгейдегі орнын анықтайды. Осы тұрғыда Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев «2006-2015 жылдардағы Қазақстанның индустриалды инновациялық даму стратегиясы» деп аталатын жолдауында: «Мемлекеттің экономикалық саясаты шикізат экономикасынан кластерлік даму жолына көшуге бағытталған» деп атап көрсетткен [2]. Осы орайда әлемнің дамыған 50 елдің құрамына енудің басты алғы шартының бірі агроөнеркәсіп кешенін тұрақты дамуын қамтамасыз ету. Қазіргі жағдайда бірқатар әлем елдерінде қалыптасқан экономика «инновациялық экономика» тұрғысында қарастырылады. Осындай экономикалық озық жүйеде өнімін бәсекелестікпен қамтамасыз ете алатындар ғана қалады. Мұндай жағдай аймақтық деңгейде өзектілікке ие болып отырған агроөнеркәсіп кешеніне де тиісті. Агроөнеркәсіп саласын дамытудағы тиімді формалардың бірі экономикалық интеграцияны дамыту негізінде агроөнеркәсіп кластерлерін құру болып отыр. АӨК-нің құрамына біріктірілген интеграциялық құрылымдар, олар ауылшаруашылық өнімдерін өндіруден бастап дайын өнімнің тұтынушыға дейінгі аралығындағы тізбектің нарықтық экономика жағдайына бейімделген және тиімді жүйе болып табылады.Көптеген әлемнің танымал экономистерінің пікірінше кластерлер құрылған аймақтар экономикалық дамудың лидеріне айналады. Осыған байланысты Жамбыл облысының қалыптсқан географиялық заңдылықтар негізінде ауыл шаруашылығы өндірісінің мамандану деңгейін тиімді кластерлік жүйеде зерттеудің айрықша мәні зор. Осы тұрғыда Жамбыл облысының бір кездегі тарихи қалыптасқан қант қызылшасына маманданған шаруашылық құрылымдары ұсақталып, мамандану бағытын жоғалтқан. Соған байланысты Жамбыл облысының қант қызылшасына мамандану жүйесін қайта қалыптастырып, жаңа бағыттағы мамандануды дұрыс ұйымдастырудың тиімді, жаңа кластерлік даму жолына көшіру қажеттілігі жергілікті жедің экономикалық, әлеуметтік, демографиялық, экологиялық жағдайын тұрақтандыру үшін және бәсекелестік арқылы сапалы өнімді өндірудің өзектілігі маңызды болып отыр.
1 Қазақстан 2030 стратегиясы.
2 Назарбаев Н.Ә. «2006-2015 жылдардағы Қазақстанның индустриалды-инновациялық даму стратегиясы». Қазақстан халқына жолдауы. 2005 жыл 17 мамыр.
3 Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында». Қазақстан халқына жолдауы. -Алматы, «Егемен Қазақстан», 19 ақпан, 2008 ж.
4 Куватов Р.Ю., Баймуханов Т.С. Социально-экономические аспекты
инновационно-индустриального развития аграрного производства. Кластерно-индустриальное развитие аграрного производства: основные проблемы и перспективные направления. Международная научно-практическая конференция. г.Алматы, 30 июня – 1 июля 2008 г. В 3-х книгах. Кн.-1 -Алматы: Агроуниверситет, 2008. – 328 с.
5 Spatial Analysis, Industry and the Industrial Environment. Progress
in Research and Applications. Vol. 1. Industrial systems / Edited by F.E.I. Hamilton and Linge G.J.R. Chichester, N.Y., Brisbane, Toronto: Wiley, 1979.-289.
6 Майкл Портер. Конкуренция. Издательский дом «Вильямс». Санкт-
Петербург, Мосвка, Киев. 2003.- с.207.
7 М.Портер. Конкуренция. – М.: Издательский дом «Вильямс», 2005.-
С. 496. С. -162-168.
8 Porter M.E. The Competitive Advantage of Nations: With a New
Introduction. N.Y.: The Free Press, 1993, Palgrave Tenth Edition, 2001 – P.131, 288.
9 Пилипенко И.В. Анализ основных зарубежных теорий
кокурентноспособности стран и регионов в мировом хозяйстве //Известия Академии Наук. Серия географическая. – 2006. №6. – С. 15-25.
10 Porter M.E. The Competitive Advantage of Nations: With a New
Introduction. N.Y.: The Free Press, 1993, Palgrave Tenth Edition, 2001 – 855 р.; Enright M.J. Ffowcs-Williams I.Local Partnership, Clusters and SME Globalisation. OECD Workshop paper, 2004.-38 p.
11 Dunning J.H. The globalization of business: the challenge of the 1993 s.
N.Y.: Routledge, 1996.-467p.
12 Lundvall B.-A., Johnson B. The Learning Economy// Journal of Industry
Studies, Vol. 1, 1997.-pp.23-42.
13 Пилипенко И.В. Развитие концепции конкурентоспособности
стран и регионов и эволюция пространственных форм организации производства // «Проблемы приграничных регионов России». Сборник материалов ХХІ ежегодной сессии экономико-географической секции МАРС, Белгород / Харьков, 5-7 июня 2007 г./ Под. ред. Ю.Г.Липеца, -М.:ИГ РАН, 2007.- С. 33-42
14 Воронов А.А. Кластерный анализ – база управления
конкурентноспособностью на макроуровне / А.А.Воронов, А.Н.Буряк // Маркетинг. 2006.-№1 (68). – С. 11-20.
15 Казанский Н.Н., Степанов П.Н./ В.И.Ленин и территориальная
организация производительных сил СССР. // Территориальные производственные комплексы/ Под.ред. Н.Н.Казанского. – М.: «Мысль», 1970. - С.12.
16 Воронов А. Кластеры – новая форма самоорганизации
промышленности в условиях конкуренции. Маркетинг. – 2005. - №5 (66). – С.37-43.
17 Колосовский Н.Н. Теория экономического районирования. – М.:
Мысль, 1969. С-327, 149.
18 Гранберг А.Г. Математические модели социалистической
экономики. – М.: Экономика, 1978. – С.296.
19 Малиновская М.А., Малов В.Ю. Оптимизация пространственной
структуры Саянского ТПК// Методы и модели регионального анализа/ Под ред.В.С.Зверева. - Новосибирск: ИЭиОПП, 1977.-C.128.
20 Белик Ю.А. и др. Краткий экономический словарь. 2-е изд.,доп.- М.:
Политиздат, 1992. – 399 с.
21 Гранберг А.Г. Введение в системное моделирование народного
хозяйства. Новосибирск: Наука, 1988. – 384 с.
22 Штангей Е.Т. Аналогии между экономическими районами разных
стран.//Территориально-производственные комплексы. /Под ред. Н.Н.Казанского. – М.,1970.- С.252.
23 Кластеры в России будут развиваться по дирижитской, а не по
либеральной модели.-Интернет-ресурс:http//www.allmedia.ru.
24 Назарбаев Н.Ә. «2006 жылға ішкі және сыртқы саясаттың негізгі
бағыттары туралы» Қазақстан халқына жолдауы. Астана қаласы, апрель 2005 ж.
25 Назарбаев Н.Ә. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Қазақстан
халқына жолдау Астана, 2010 жыл 28 ақпан.
26 Пеннер П.И. Научные основы специализации и размещения
сельхскохозяйства. Учебное пособие. Куйбышев. 1974, 76 стр.
27 К.Маркс. Капитал. Т.1. // Маркс К., Энгельс Ф. Соч. 2 изд. Т.23. 907
с.
28 Ленин В.И. Полн. собр.соч., Т.4, стр.152.
29 Ленин В.И. Полн.собр.соч. Т.1. с.95.
30 Экономика. Учебник под редакцией доц.Булатова А.С. 2-е изд.,
перераб.М.: Бек, 2000, с.468-627. 12 стр.
31 Экономика и организация сельскохозяйственного производства.
Учебно-методическое пособие для слушателей высшей парт.школы (четырехгодичное отделение). М.: Мысль, 1983. с.41.
32 Борисенко Н.П. и др. Принципы специализации
сельскохозяйственного производства. М.-Россельхозиздат. 1978, 165 стр.
33 Двоскин Б.Я. Экономико-географическое районирование
Казахстана.- Алма-Ата: Наука, 1986.-248 с.
34 Мезоэкономика переходного периода: рынки, отрасли,
предприятия./Под ред. Г.Б.Клейнера. – М.:Наука, 2004.-516 с.
35 Николаев М.В. Кластерная концепция эффективной интеграции
регионов в глобальную экономику/Проблемы современной экономики. 2006.-№1(13).-С.3-15.
36 Клейнер Г.Б. Системная парадигма и теория предприятия/Вопросы
экономики.-2006.№10.-С.47-54.
37 Хачатуров В.Р. Математические методы регионального
программирования. М.: Наука, 1992.-179 с.
38 Олейник А.Н. Институциональная экономика: Учеб.пособие для
студентов вузов. Обучен. по эконом.и упр.спец./М.: Наука, 2007.-387 с.
39 Уильямсон О. Экономические институты капитализма. Фирма,
рынки, «отношенческая констракция».Спб.:Лениздат, CEV Press. 1999.-325 с.
40 Шаститко А. Неполные контракты: проблемы определения и
моделирования/Вопросы экономики. 2004. №6.-С.80-99.
41 Капелюшников Р.И.Экономическая теория прав собственности
(методология, основные понятия, круг проблем)/ М.: ИМЭМО, 1993.-90 с.
42 Шумпетер Й. Теория экономического развития/ М.:Прогресс, 1982.
С.108-243.
43 Суворова А.П. Организация корпоротивных систем строительного
комплекса региона: Монография/Йшкар-Ола:МарГТУ, 2008.-332 с.
44 Воронов А. Кластер3-новая форма самоорганизации
промышленности в условиях конкуренции. Маркетинг.-2005.-№5 (66).-С.37-43.
45 Хэнсон Д. Роль производственных кластеров (сетей предприятий)
вразвитии регионов// Общество и экономика.-1997.№2- С.21-28.
46 Яременко Ю.В. Теория и методология исселдования
многоуровневой экономики//М.: Наука,2000.-400 с.
47 Маршал А. Принципы политической экономии./М., 1983. – Т.1,2
48 Вебер М. Избранные произведения/-М.:Просвещение, 1993.-645 с.
49 Rosenfeld S. Bringing business clusters info the mainstream of
economic development/European planning studies.-2000.№5.-P.3-23.
50 Sampler S. Redefining industry structure for the information age/
Strategic management Journal.-1995.
51 Soulie D. Filieres de Production et Integration Vertical/ Annales des
Mines.-1992.-Janvier.-P.21-28.
52 Rosenfeld S. Creating smart systems. A guide to cluster strategies in less
favored regions. –EV.-2005.
53 Leamer E.E. Sourses of International Comporative Advantage: Theory
and Evidence. – Cambridge, MIT Press, 1984,-P.36-51.
54 Интернет-ресурс: Industry. 1919-1939.- Stockholm. 1950.
55 Портер М. Конкуренция:Пер.с англ.: Уч.пос./ М.:Издательский дом
«Вильямс», 2004.-618 с.
56 Портер М. Международная конкуренция/ М.:Международные
отношения, 1999.-645 с.
57 Украина: кластер – не пермыкательство перед Западом, а новая
инициатива в бизнесе. http://www.subcontract.ru.
58 Основы кластерного развития. Официальный портал
администрации Иркутской области. 2010 г. http://www.idn.govirk.ru.
59 Кластерная политика может сделать Самарскую область
локомотивом модернизации экономики не только 63-региона, но и страны в целом. 2010 г. http://old.samara.ru.
60 Кластерные проекты компании “ECG” в Пензенской области.
Пензенский Деловой Портал. http://www.penza-job.ru.
61 Губернатор Приамурья: «Наша главная задача соевый кластер».
2010, 30 ноября. http://www.fedpress.ru.
62 Алтайский край: сформируют агропромышленный кластер. Раздел:
сельское хозяйство. 2010, 26 июня. http://www.profchange.ru.
63 Четырбок Н.П. Кластерная политика как метод активизации
инновационных процессов в регионах. Научно-инновационная политика в регионах Белоруссии: Н 34 Материалы республиканской научно-практической конференции (Гродно, 19-20 октября, 2008 г.). http://belisa.org.by.
64 Есполов Т.И. Агропромышленный комплекс Казахстана: экономика
водного хозяйства. - Алматы, 2010. 370, 49 бб.
65 Мамашихина Н.Н., Белокрылова О.С. Риск-менеджмент. Ростов-
на-Дону, «Феникс», 2007.
66 «Қазақстан Республикасының 2011 жылға арналған агроөнеркәсіп
кешенінің тұрақты дамуы мен басты бағыттарын жүзеге асырудың тапсырмалары мен 2010 жылғы жұмыстарының қорытындылары».
67 Деньги на кластер. Казахстанское правительство будет создавать
кластер в области сельского хозяйства и пищевой промышленности с помощью Всемирного банка. 9 мая 2008. Интернет-ресурс: http://www.expert.ru).
68 Попов Н.А. Экономика сельскохозяйственного производства. С основами рыночной агроэкономики и сельского предприниматьельства. Учебник. - М.:Ассоциация авторов и издателей ТАНДЕМ: Изд-во.ЭКМОС, 2002.-352 с.
69 Жамбыл облысының 2006-2008 жылдарға арналған аграрлық азық-
түлік «Ауыл» бағдарламасы. Тараз. 2006 ж. 296 бет.
70 Жамбыл облысының ауылдық аумақтарын дамытудың 2007-2013
жылдарға арналған бағдарламасы. – Тараз, 2007. – 10-13 б., 11 б.
71 Сельское хозяйство Жамбылской области за 1994-2009 годы.
Справочник. Тараз. ТОО ЖИЦ «Сенім» 2009, 232 стр., 27-73 стр.
72 Ауыл (село) дамуының мониторингі. Тоқсан сайын шығатын
статистикалық жинақ. 2010 ж. қаңтар-маусым. Тараз, 2010 ж. 188 бет.
73 Қазақстан Республикасы «Асыл тұқымды шаруашылығы» заңына және заң актілеріне өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы». Алматы. 2004, 14 желтоқсан, №269-11.
74 Н.Ә.Назарбаев. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан». Қазақстан халқына
жолдауы. Астана, 2010 жыл 28 ақпан, 48 бет.
75 Г.З.Бияшев. Культура сахарной свеклы в Казахстане. Казахское
обеденение государственное издательство. 1949 г., 228 стр.
76 П.К.Ажигоев. Сахарная свекла в Казахстане. 1965. Изд-во «Қайнар»,
319 стр.
77 А.И.Ажкеев. Свекловодство. Алматы, «Кайнар» -1969 г.3375 стр.
78 М.В.Гнатенко, Н.П.Заяц. Қант қызылшасын өндіруді ұлғайту
ревервтері. Алматы, Қайнар. 1982 ж., 152 бет.(12 бет).
79 Ауыл шаруашылығын өркендету жүйесі жөніндегі ұсыныстар (Жамбыл
облысы). Ауыл шаруашылығы министрлігі. Алматы, 1979 ж.
        
        МАЗМҰНЫ
БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР………………………………………..
АНЫҚТАМАЛАР…………………………………………………………..
КІРІСПЕ…………………………………………………………………….
1 КЛАСТЕРЛІК ЖҮЙЕНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫНЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ... ... пен ... ... ... ... көтерудегі кластерлік жүйенің маңызы
және оның ғылыми-практикалық айналымға енуі……………………….
2. АӨК-нін дамытудағы интеграциялық құрылымдар мен ... ... ... ... ... ... ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН АГРАРЛЫҚ АЗЫҚ-ТҮЛІК «АУЫЛ»
БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ
МАҚСАТЫ-МІНДЕТТЕРІ МЕН ӨЛШЕМДЕРІ…………………………..
1. ... ... ... ... ... Бағдарламаның қаржымен қамтамасыз етілілген басты салаларының
даму деңгейі……………………………………………………………………
3. Ауыл шаруашылығы өнімінің ішкі және сыртқы рыноктардағы
бәсекеге ... ... ... ... бағдарламасының тиімділігін бағалау……………….
2. ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫНЫҢ АГРОӨНЕРКӘСІП КЕШЕНІН
ДАМЫТУДА КЛАСТЕРЛІК ЖҮЙЕНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ТИІМДІЛІГІН НЕГІЗДЕУ……………………………………………………
3.1. Жамбыл облысының ауыл шаруашылығы өндірістерінің
мамандануының қазіргі жағдайы……………………………………………
3.2. ... ... ... ... жүйенің
экономикалық тиімділігінің нарық жағдайындағы ерекшеліктері……….
3. Жамбыл облысының ауыл шаруашылығының салаларын
кластерлік жүйеде дамытудың ... ... ... ... ... МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
Территориялық өндірістік кешендер, ТӨК
Агроөнеркәсіп кешені, АӨК
Трансұлттық компаниялар, ТҰК
Дүниежүзілік Сауда Ұйымы, ДСҰ
Акционерлік қоғам, ... ... ... ... ... ... ЖШС
Ғылыми зерттеу институты, ҒЗИ
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы, ТМД
Машина-техникалық станция, МТС
Өндірістік кооперативтер, ӨК
Шаруа қожалықтары, ШҚ
Ірі қара мал, ІҚМ
Санитарлы-эпидемиологиялық станция, ... ... ... ... ... ... институты, СШ ҒЗИ
Ирригациялық жүйе, ИЖ
Ылғалдану коффициенті, ылғ.К
Қаржы-өнеркәсіп топтары, ҚӨТ
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылық Министрлігі, ҚР АШМ
АНЫҚТАМАЛАР
Кластер - географиялық жағынан көршілес орналасқан және ... ... ... ... істейтін, бірін-бірі толықтырып отыратын, ортақ істерімен
сипатталатын, бір-бірімен өте тығыз байланысқан компаниялар мен ұйымдар
Либералды кластерлік ... - ... ... ... саясатты
жүргізетін мемлекеттер, олар бұрыннан нарықпен қалыптасқан ... ... ... өте ... ... кластерлік модел - мемлекеттің экономикалық өміріне
белсенді, ... ... ... ... ... жүргізеді және
белгілі бір мақсатпен инфроқұрылымдарды жасайды, олар: университеттердің
филиалдары, ғылыми-зерттеу институттары, ... ... ... ... ... - ... ... бәсекелестігін көтеру
мақсатында қоғамдық ұйымдармен, жергілікті үкімет орындарымен және аймақтың
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... (кәсіпкерлердің) бірлескен ұйымы.
Кластерлік саясат - ... ... ... аймақтардың
бәсекелестігін көтеруді қамтамасыз ... ... ... ... ... ететін мемлекеттік өлшемдер мен кластерлерді қолдау
механизімінің жүйесі.
Ұлттық бәсекелестік – ... ... ... ... ... ... өсімге жету қабілеттілігі.
Инновация - ағылшын тілінен аударғанда “жаңалық енгізу, жаңашылдық”
деген ұғымды ... Жаңа ... ... ... немесе қызметті
игеру, анығырақ айтқанда, жаңалықты инвестициялау деген мағына береді.
Басты мәні – ... ... ... ... ... жаңа ... ... - сыртқы нарыққа шығуға кәсіпорынды дайындау үшін
әлеуетті нарықтың сапа стандартына ... ... ... ... ... мен ... ... нарықтық ақпараттың болуы, шет
елдік елдер деңгейіне өндірістің лайықтылығы, ішкі әрі ... ... ... ... және ... қабілетті өнім шығаруға ... ... - ауыл ... ... егілген егістік жерлер.
Ауыл шаруашылық жерлер – ауыл ... ... алу ... жер ... ... ... жыртылатын жерлер, егістіктер,
шабындықтар, суғармалы жерлер және жайылымдар жерлері кіреді.
Мамандану – табиғи-климаттық жағдайларының ... ... ... түрде экономикалық тиімділігіне сәйкес қайсібір дақылды ... ... орай ... ... ... ... жалпы сипаттамасы. Диссертацияда географиялық ... ... ... ауыл ... экономикадағы жаңа бағыт
калстерлік жүйе тұрғысында қарастырылған. Облыстың физикалық-географиялық,
экономикалық-географиялық ... ... ауыл ... ... ... экономикалық тиімді кластерлік жүйеде
дамытуға баға беру ... және ауыл ... ... ... мен бір ... тарихи маманданған бағыты қант
қызылшасының даму ... ... ... Жамбыл облысының ауыл
шаруашылығы картографияланған. Зерттеу ауданының экономикалық, ... ... ауыл ... ... ... қант
қызылшасы саласына мамандануды қайта жандандыру мен оны ... ... ... ... ... ұсынылды.
Зерттеу жұмысының өзектілігі. «Қазақстан-2030» стратегиясында Қазақстан
дамуының жаңа кезеңінде ішкі және сыртқы саясатының аса маңызды белгіленген
бағытының бірі ... бар ... ... және пайдалану, жаңа
бәсекелестік артықшылықтар қалыптастыру арқылы ... ... ... кіріктіруге бағытталған экономиканың бәсекеге
қабілеттілігінің орнықты сипатын ... ... ... ... ... оны іске ... деп ... [1]. Жаһанданудағы инновациялық
процесстерге ... ... оның ... ... ... Осы ... ... Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев
«2006-2015 жылдардағы Қазақстанның индустриалды ... ... деп ... ... ... ... саясаты
шикізат экономикасынан кластерлік даму жолына көшуге бағытталған» деп атап
көрсетткен [2]. Осы орайда әлемнің дамыған 50 ... ... ... ... ... бірі ... ... тұрақты дамуын қамтамасыз ету.
Қазіргі жағдайда ... әлем ... ... ... экономика» тұрғысында қарастырылады. Осындай экономикалық
озық жүйеде өнімін бәсекелестікпен қамтамасыз ете ... ғана ... ... ... ... өзектілікке ие болып отырған агроөнеркәсіп
кешеніне де тиісті. Агроөнеркәсіп саласын ... ... ... ... интеграцияны дамыту негізінде агроөнеркәсіп кластерлерін
құру болып отыр. АӨК-нің ... ... ... ... ауылшаруашылық өнімдерін өндіруден бастап дайын өнімнің тұтынушыға
дейінгі аралығындағы тізбектің ... ... ... ... ... жүйе ... табылады.Көптеген әлемнің танымал экономистерінің
пікірінше ... ... ... экономикалық дамудың лидеріне
айналады. Осыған байланысты Жамбыл облысының қалыптсқан ... ... ауыл ... ... мамандану деңгейін
тиімді кластерлік жүйеде зерттеудің айрықша мәні зор. Осы тұрғыда ... бір ... ... қалыптасқан қант қызылшасына маманданған
шаруашылық құрылымдары ұсақталып, мамандану бағытын ... ... ... ... қант қызылшасына мамандану жүйесін қайта
қалыптастырып, жаңа бағыттағы мамандануды дұрыс ұйымдастырудың тиімді, ... даму ... ... ... ... ... экономикалық,
әлеуметтік, демографиялық, экологиялық жағдайын тұрақтандыру үшін ... ... ... өнімді өндірудің өзектілігі маңызды болып отыр.
Жұмыстың мақсаты мен ... ... ... ... негізінде Жамбыл облысының ауыл шаруашылығының бір кездегі
маманданған саласы ... қант ... ... ... жандантыру
арқылы оны экономикадағы жаңа, тиімді әдіс кластерлік жүйеде дамыту.
Диссертациялық жұмыста төмендегі қойылған мінедеттер ... ... ... ауыл ... ... және ... ... негіздерін талдау;
• Облыстың 2006-2008 жылдардағы «Ауыл» аграрлық азық-түлік
бағдарламасының іске ... ... ауыл ... ... ... ... ... жүйені енгізудің ықпалын
сараптау;
• Жамбыл облысының ауыл шаруашылық құрылымдарының ... ... ... ... бағыттары анықтау;
• Ауыл халқының әлеуметтік жағдайын көтерудегі кластерлік жүйенің
мағызын талдау;
• Жамбыл облысының қант қызылшасының мамандану деңгейі анықтау
және бағалау;
• Ауыл ... ... ... ... және ... мен мамандандыруда экономикалық-географиялық, экологиялық баға
беру;
• Жамбыл облысының ауыл шаруашылығының кластерлік жүйеде
дамытудың ғылыми негізделген ұсыныстарын жасау.
Зерттеу нысаны – Жамбыл ... ауыл ... ... жаңалығы.
- Жамбыл облысының ауыл шаруашылығының мамандану
деңгейінің физикалық-географиялық, экономикалық-географиялық заңдылықтары
негізінде құрылған кластерлері аймақ ... ... және ... ... ... ... ... жағдайындағы ауыл шаруашылық құрылымдарының
терең маманданудың жаңа бағыттары айқындалды;
- Жамбыл облысында қант ... ... ... ... ... және қант ... облыс аудандары бойынша дамытудың
аудандастыру карталары жасалды;
- Облыс халқының жұмыспен қамтамасыз ... ... ... ауыл ... ... экономикалық-географиялық, экологиялық
тұрғыда бағаланды.
Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар:
- Жамбыл облысының нарықтық экономика ... ауыл ... ... ... ... қант қызылшасы шаруашылығының Кеңес Одағы тұсындағы ... мен ... ... ... ... ... ... қайта
жандандыруды кластерлік жолмен дамыту жолдары анықталды;
- Жамбыл облысының ауыл шаруашылығының салаларын ... ... ... ... ... ... жүйе ... ауыл шаруашылығын дамыту облыс халқының
жұмыспен қамтамасыз етудегі, жергілікті халықтың ... ... ... ... жариялануы және сыннан өтуі. Жұмыстың негізгі теориялық
ережелері мен нәтижелері: Абай ... ... ... педагогикалық
университетінің Қазақстан географиясы және географияны оқыту әдістемесі мен
Едтену және ... ... ... Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрлігінің география институтының ауыл шаруашылығы
зертханасында ... ... ... ... ... нәтижелері 6 жұмыста, соның ішінде ҚР БҒМ ғылым
жөнінде қадағалау және ... ... ... ... ... ... құрылымы мен көлемі.
Диссертациялық жұмыстың кіріспеден, 3 ... ... ... ... – ……. ... ... ... ……..
беттен тұрады, 5 картамен, ……… суретпен, ………… кестемен безендірілген,
1 КЛАСТЕРЛІК ... ... МЕН ... ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ
МЕТОДИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Мемелекет пен ауданның экономикасын ұйымдастырудағы ... ... ... ... ... және оның ... енуі
Еліміздің экономикалық және әлеуметтік тұрақты ... әсер ... ... ауыл ... даму ... ... елдерінің ыдырауымен байланысты еліміздің экономикасы әсіресе ауыл
шаруашылығы қатты күйзеліске ұшырады, бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... алғаннан
кейін елімізде түбегейлі экономикалық ... ... ... ... тұрған экономика сфераларының барлық салаларын қамтыды. Халық
шаруашылығының басқа салаларындағы өзгерістер сияқты агроөнеркәсіп ... ... ... - ұлттық өндірістің тиімділігін көтеру, көлемін
өсіру, шығаратын өнім ... ... және оның ... ... төмендетіп,
дүние жүзілік саудадағы бәсекелестік дәрежесіне жеткізу, ... ... ал ... ... ... ... ету. Сондықтан да
жаңы нарық заманында Қазақстанның ... ... ... ... аса ... ... ... отыр.
Әлемдік қауымдастықтағы болып жатқан ғылыми техникалық революцияның
қазіргі жағдайы өндірістердің инновациялық әдістермен ... ... ... ... инновациялық процестерге Қазақстанның
бейімделуі оның ... ... ... ... Осы ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың 2005 жылғы «2006-2015
жылдардағы Қазақстанның индустриалды-инновациялық даму ... ... ... ... ... ... экономикалық саясаты
шикізат экономикасынан кластерлік даму жолына ... ... деп ... [1]. Бұл ... ... ... мемлекеттің жыл сайын
экономикалық өсімі 9,5% құрайды, ал 2015 жылы ол көрсеткіш 3 ... ... ... Атап айтқанда ұлттық экономиканың дамуының тиімділігі мен
бәсекелестігін көтерудің прогрестивтік жүйедегі ... ... ... ...... ... ... экономикасы дамуының жаңа бағытты ұстануына қарай Ел басының
2008 жылғы «Қазақстан экономиклық, әлеуметтік және ... ... ... деп ... ... ... ... жолдауында: «Биылғы жылдың
ортасына қарай біздің қолымызда нарықтың туризм, мұнай-газ ... ... және ... өнеркәсібі, көлік-логистикалық қызмет көрсету,
металлургия және құрылыс ... ... ... ... 5-7
кластерін жасау мен ... ... болу ... деп санаймын. ... ... емес ... ұзақ мерзімдік мамандануын,
міне, солар айқындайтын ... деп ... Ал осы ... ауыл
шаруашылығына байланысты баяндағаны: «Алдағы уақытта Бүкіл ... ... ... ... ауыл ... ... ... айрықша талаптар қоятын болады. Ендігі жерде ауыл
шаруашылығы шикізатын ... мен ... ... ... бастамашылықты
іске асыру арқылы аграрлық өндірісті индустрияландыруға айрықша назар
аудару қажет деп санаймын. Жеке ... ... ... нақ ... ... сондай-ақ кредиттерді де, атап айтқанда, агроиндустриялық ... ... ... ... деп ... [2]. ... болашақта
Республика аймақтары бойынша жетекші ... құру ... ... ... ұзақ ... ... бағыты
қойылған.
Бұл бағдарламаны іске асыру үшін мемлекеттік бюджеттен жалпы 77272,3
млн.тенге қаржы жұмсалмақ. Ол ... ... 3 ... ... ...... ... екінші кезең – 2011-2013 жылдар және
үшінші кезең – 2015 жылмен аяқталады [3].
Әлемнің көптеген елдері 1993 ... ... ... ... ... ... саясатының басты бағытына айналып отыр. Бұл
мемлекеттер мұндай экономикадағы жаңа модельді жергілікті, ... ... ... ... Жаһандану жүйесінде бұл жаңа модель экономикалық
субъекттердің әр қайсысына өте ... ... қоя ... ... ... Жалпы «кластер» ұғымын ағылшын тілінен аударғанда
1) ... ... 2) ... ... 3) топ ... ... береді. Бұл жаңа
ұғымды ғылыми-практикалық айналымға алғаш енгізген атақты американдық
бизнес-экономист ... ... ... ... ... де ... терминін
1970 жылдардың өзінде кеңістіктегі кәсіпорындардың жиналуын белгілеуде
шведтің бизнес-экономистері К.Фредрикссон мен ... пен ... ... ... ... және ... еңбектерінде
қолданылған [4]. М.Портер 1890-1950 жылдардағы ... ... ... ... сол ... ... экономистер
А.Маршалл, А.Лёш, У.Айзардтің еңбектеріне сүйене отырып, «кластер немесе
өнеркәсіптер тобтары ... ... ... ... және бірігіп
белгілі бір сферада жұмыс істейтін, ... ... ... ... ... бір-бірімен өте тығыз байланысқан компаниялар мен
ұйымдар» деп ... ... [5]. ... ... ... ... ... кластердің артықшылығын бәсекелестік көрінісінің формасы
ретінде көрсетеді [6]. Оның осы ұғымды кеңінен қолдануына «компаниялардың
бәсекелестігі» ... ... ... ... ... және осының негізінде төмендегідей логикалық тізбекті құрастырады:
егер бәсекелестік ... сай ... ... ... ... ... олар сол мемлекеттің экономикасының бәсекеге сәйкес салаларын құрайды,
ал олар өз ... ... ... ... ... ... Осы тізбектегі мемлекеттің бәсекелестігіне ондағы компаниялардың
сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... (критери) мемлекеттің дүниежүзілік
экспортқа шығарылатын әртүрлі ... ... ... ... жалпы экономикаға емес оның жеке саласына жеке көңіл ... қол ... ... басты көрсеткіші жергілікті ... ... ... экспортқа шығарылатын белгілі бір өнімнің
түрі болып отыр.
Барлық қарастырылған өнімдер топтастырылып салаларының ... 16 ... ... [7]. Сол ... үлкен үш топқа бөлінді:
І. Базалық салалар;
ІІ. Өнеркәсіп салалар мен қолдаушы салалар;
ІІІ. Қызмет көрсету мен соңғы ... ... ... нәтижесінде мынадай заңдылық
анықталды - әрбір зерттелген 10 мемлекеттің сипатына қарай 3-6-дан тұратын
бәсекелестікке сай ... ... ие (1 ... АҚШ 5 ... ... мен ... ... «транспорттық құрал-жабдықтар», «офистік құрал-жабдықтар»,
«телекоммуникациялық ... ... ... ие. ... ... сараланымының (сегментінің) басымы ГФР-
дың кәсіпорындарының «мұнай және мұнайхимиясы», «әртүрлі машина жасау
салаларының ... ... ... ... және ... «денсаулық сақтау» кластерлеріне тиесілі. Швецияның бағытының
жемістілігі басқа секторларда анықталды, ... ... ... ... ... ... «транспорттық құрал-жабдықтар» және
«электрэнергиясын өндіру мен орналастыру» және т.б. [6,168 б.].
М.Портердің осы зерттеулерінің ... ... ... мемлекеттің бәсекелестігінің артықшылығы 4 нақты
факторлардан тұарды:
1) ... ... ... ... ... ... сұраныс жағдайы;
3) туыстас және қолдаушы салалар;
4) тұрақты ... ... мен ... ... ... ... салалар жеке дара дамымаған, олар
өздеріне жақын, ... ... ... ... ... ... енгізу, қолдану процесі жеделдеткен. М.Портер былай
деп жазады: «мемлекеттің ... ... ... экономикада біркелкі
таралып орналаспаған, олар шаруашылықтың салаларының бір-бірімен әртүрлі
байланыстар арқылы біріктірілген, мен ... ... деп ... ... б.]. ... 1 ... ... шаруашылықтың салаларының бір-
біріне жақын бәсекелес тобтары өнеркәсіптік кластерлер деп аталған.
| ... ... ... 1 - ... ... ... салалардың секторларының (кластерлер)
диаграммасы.
Оның тұжырымы бойынша нақты осы ... ... ... ... ... ... жасалады. Себебі, осы
кластерлер бәсекелестіктің жоғары дамыған нақты факторларын иемденеді.
Қазігі таңда бәсекелестіктің ... және ... ... ... ... ие болған. Мемлекеттің ... жаңа ...... саясат қалыптаса бастады.
Соңғы он жылдың ішінде дамыған және дамушы елдерде ұлттық және аймақтық
бәсекелестікті көтеруде ... ... ... ... ... басты бағытына айналды. Қазіргі қалыптасқан экономикалық жағдайда,
отандық өндірушілердің ішкі өзара және ... ... ... ... экономикалық субъектердің ... ... және ... ... отырып жұмыс атқаруына қажеттілік
тудырып отыр. Мемлекеттің қалыптасқан ... ... ... ролді бәсекеге қабілетті ұлттық экономиканың жаңа талаптарға сәйкес
қалыптасып дамуына беріледі. ... ... ... экономикалық
тиімділігін көтеруде жаңа міндетердің ең ... ... ... әлеуеті (потенциал) бар салаларды және бәсекелестік
қатынастардың даму ... әсер ... ... ... мен сыртқы
экономикалық бәсекелестік механизмімен өлшенетін ... ... ... алу.
Кластерлік саясаттың негізгі мағынасы экономиканың басты проблемаларын
шешуге шоғырланады:
• Біріншіден, кластерлік саясаттың басты мақсат-міндеті бәсекелестік
нарығын дамытуға және ... ... ... күш ... «бәсекелестікті» қолдауға бағытталады;
• Екіншіден, кластерлік саясат микроэкономикаға басты ... Ол ... ... ... ... тездетуде жергілікті ерекшеліктерді ескере отырып тиімді
бағдарламалар жасайды;
• Үшіншіден, инновациялық әлеуетті ... және ... ... ... ... ... және
дамушы елдермен салыстырғанда дамуы төмен көрсеткіштергие ие
мемлекет экономикасындағы кіші және орта ... ... ... ... кіші және орта ... кластердің
негізгі массасын және кластрелік ұсыныстарды қалыптастыратын
кластердік ... ... ... ... ... мен ... жағынан кластерлік жүйе
қазіргі экономикалық саясаттағы қалыптасқан басты проблемаларды шешуге
арналған кешенді ... ... ... бәсекелестік нарығын дамыту
арқылы Қазақстан экономикасының бәсекелстігін көтеру, экономиканың әртүрлі
салаларын ... ... кіші және орта ... ... ... жерлердің ұсыныстарын ынталандыру және мемлекеттің,
ғылыми қауымдастықтар мен бизнестің арасындағы ... ... ... ... табылады.
Мемлекеттің ең алдымен ұлттық, содан кейін аймақтық ... ... ... шет ... ... ... мен іске ... ХХ ғасырдың 80 жылдарынан басталған. Осы ұлттық
және ... ... ... ... ... үш түрлі
тобтың теориясымен байланысты.
1) халықаралық сауда теориясы, яғни бәсекеге қабілеттілігін
анықтауда әр мемлекет басқа ... ... ... бөлінісіне
қатысуының тиімділігімен салыстырылады;
2) өндіргіш күштердің кеңістік ... ... ... процестеріндегі эмпиризмдік зерттеудің басты объектісі болып
табылады;
3) адам капиталы ... яғни адам ... ... ... оны ... дамытып отыру бәсекеге қебілетті экономиканы құрудың негізі
болып табылады.
Осы жоғарыдағы аталған теориялар негізінде ... және ... ... ... ... ... 3 тобқа бөлінеді:
американдық мектеп, ... ... және ... ... ... ... мектептердің жасаған теориялары дүниежүзілік шаруашылықта
мемлекеттік және ... ... ... теориясы мен өзара
байланысты үш блокты зерттеулерді қалыптастырады:
І. Өндіргіш ... ... ... Бұл ... ... теориясын зерттеудегі басты тақырыбы. Негізін
салушылар: М.Портер, М.Энрайт. Басты ерекшелігі экономикалық ... ... ... іске асырудың басым жағдайда
практикалық аспектіге бағытталған [9].
ІІ. Дамыған және ... ... ... халықаралық еңбек
бөлінісі. Бұл тақырып тарихи себептерге байланысты ... ... ... ... ... ... ... негізін
салушылары: Дж.Даннинг, Р.Каплински, Дж.Хамфри, Х.Шмитц, К.Фримэн [10].
ІІІ. Ұлттық және аймақтық ... ...... теориясының басты бағыты әлеуметтік-экономикалық аспектңде
скандинавиялық мектептің зерттеушілерімен ... ... ... ... ... ... ... мектептердің бәсекелестік теориясының ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттегі бар ресурстарды тиімді пайдалану есебінен жоғары еңбек
өнімділігі;
- мемлекет шаруашылығының өндірісінде инновацияларды жедел ... ... де және ... ... ... бар салалардың
дамуы арқылы экономикалық өсімнің тепе-теңдігі;
- ішкі және сыртқы сұранысты қанағаттандыра алатын сапалы өнім ... ... ... ... ... ... пайдалану (экономикалық-
географиялық орны, пайдалы қазбалары, тарихи-мәдени мұрасы және т.б.);
- мемлекеттің ... ... ... ... ... осы ... нәтижесі – халықтың тұрмыс деңгейінің жоғары
болуымен қорытындыланады.
Жоғарыдағы ... ... ... ... ... ... ... аймақтық деңгейде қолданылады және
қалыптасады; аймақтағы жұмыс атқарып жатқан алдыңғы қатарлы экономикалық
субъектерді ... ... ... ... ... ... аймақтық деңгейде дамып жатқан өндірістің ... бірі ... ... ... ... аймақтық және
оқшауланған кластерлер бір-бірімен ғаламдық тізбек арқылы байланысқан және
ТҰК (ТНК) ... ... ... ... ... индикаторы болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... болу ... ... территориялық жағынан масштабы бір аудан немесе қала,
мемлекет ... ... ... мемелекеттер тобының көлемінде болуы
мүмкін. Кластер концепциясы ұлттық экономиканы, аудан экономикасын, ... ... жаңа ... - ... және ... экономика жағдайында да жұмыс атқара
береді, бірақ көп ... ... ... ... ... ие. ... экономикалық әдебиеттерде кластерге байланысты
анықтамалар көптеп ... ... ... ... ... ... ... – бір ортақ технологиялық тізбекке біріктірілген ... бір ... ... ... яғни ... ... дайын өнімді шығаруға дейінгі тізбек бір территория көлемінде ... ... ... кіші немесе орташа көлемдегі фирмаларда, ал
кейбіреулерінде ірілермен қатар ұсақ фирмалар да кіреді. Дамыған кластерлер
базалары өте ... және ... ... бір-бірімен
байланысқан салалардың торабтарынан және өте көп ... ... ... ... ... мәліметі бойынша кластерлер - ... ... ... ... 32%-ға ... ал Швецияның
экономикасында жұмысқа қабілетті халықтың 39%-ын ... ... ... ... ... ... ... орташа көрсеткіштен
44%-ға жоғары. Сонымен қатар, Гарвард ... ... ... ... кластерлер неғұрлым көп дамыса, соғұрлым бұл мемлекеттің
халқының тұрмыс деңгейі мен ... ... ... ... ... жеке ... ... кластерлерді енгізуге,
дамытуға үлкен ресурстарды жұмсауға міндеттейді.
Үлкен ... ... ... ... ... Кеңес
уақытының экономикалық ғылымында да болған. ТМД ... ... ... қалыптасқан экономикасының құрылымы бұрынғы Кеңес
Одағындағы ... ... ... ... Олар ... ... ... деп аталған, оның басты бағыты -
«мақсатты халықшаруашылығы ... іске ... ... ... ... ... 1920 жылдары экономикалық аудандардың қалыптасуымен
басталады. Мұндағы экономикалық ... ... ... ол ... ... және ... ... толық және тиімді
пайдалануды ... ... [14]. ТӨК ... ... салушылар
эконом-географтар И.Н.Колосовский, П.М.Алампиев, Ю.Г.Саушкин.
«ТӨК» терминінің кеңінен қолдануы 1950 жалдардың аяғында басталады. Ең
алғашында ТӨК-нің ... ... ... ... ... ... ... деген тар ... ... оны ... деп ... ... категориясы «өнеркәсіп» категориясынан кең ауқымды, өйткені ТӨК-
ге тек қана ... ... ... ... ... ... құрылыс, инфроқұрылымдық объекттер сияқты халық шаруашылығының
үш секторының өндіріс салалары да ... ... ... ... ... ... ... Эконом-
географ Н.Н.Колосовскидің берген анықтамасы: «территориялық-өндірістік
кешеннің ...... бір ... ... ... ... ішінде экономикалық ұстанмыдары ортақ кәсіпорындардың бірлігі
ауданның экономикалық жағдайларын, яғни ... орны ... ... ... отырып табысты жинақталған кәсіпорындардың
жиынтығының нәтижесінде экономикалық тиімділіктің жетістігіне жетуі» ... ... ... ... да «... ... ... өндірістердің жалпы өндірістік объекттер мен ... ... ... түсіндіріледі» [17]. «ТӨК үлкен
кеңістік алқаптарын жаппай игеру емес, ... ... ... 1970 жылдары арнайы жоспар бойынша ТӨК-нің тұжырымдамасын жасау
ұсынылды, ал 1980 жылдары бұл ... ... ... дейін өседі. 1981 жылдан бастап мемлекеттің экономикалық және
әлеуметтік даму жоспарында ТӨК-нің ... ... ... атаулы мақсаттағы қаржы бөлінеді.
ТӨК-нің мақсатты-бағдарламасының басты айырмашылығының белгілеріне:
- кешен құрамына ... ... ... ... мен ... ... жинақылығы мен бірлігі және жалпы
инфроқұрылымы;
- ауданның кәсіпорындарының жиынтығының табиғи, экономикалық-
географиялық және көлік жағдайларының сәйкестілігі;
- бір немесе бірнеше жалпы ... ... ... ... ... шешу [16, 149 ... ... жалпы мақсаты жоспарлы құрылған халық шаруашылығының
салаларының өзара тығыз және тұрақты ... ... ... ... ... ... ... және өндірістік емес
сфераларының, шектеулі, жинақты территорияда шоғырланған және міндетті
түрде жергілікті ... ... ... сай ... бір немесе бірнеше ірі проблемаларын шешуге ТӨК-нің
қатыса алуы ... ... ... 1 - Даму ... өнеркәсіптік түйіндер мен ТӨК ... ... мен ... ... ... мен ... түрлері ... | |
| ... ... |ТӨК ... ... ... |1. Орман ... мен |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... тез бұзылатын |2. Көлік тасымалдары әлсіз|
| ... ... ... материалдары |
| ... |3. Кең ... ... |
| ... ... мен ... |жөндеу кәсіпорындары |
| ... емес ... | |
| ... ... | |
| ... | ... Ауыл |1. ... мен ... |1. ... ... ... ... |
| |2. ... | |
| |3. ... ... | ... ... |Теміржол ... |1. Жеке ... ... |
| ... |2. ... |
| ... |3. ... ... ... Қызмет | 1.Тұрғын үй - ... ... ... ... |2. ... және |
| |2. ... ... ... ... |
| |3. Жеке ... орталықтары | ... ... ... |1. ... ... ... ... |2. Демалы үйлер мен |
| ... ... ... |
| ... | ... ... беру ... білім беретін |1. Техникумдер |
| ... |2. ... оқу ... |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... училишелер (ГПТУ) | ... ... ... ... |1. ... ... | |2. ... бөлімдері |
|8. Мәдениет |Кітапханалар ... |
| ... ... |
| ... | ... ... ... ... ... үнемді пайдалануға,
қаржы салымдарының көлемін қысқартуға, табиғи ... ... ... ... жеке ... ... мерзімін жеделдетуге және
салынған қаражаттың қайтарымын алуды тездетеді [20].
ТӨК-дер алдын ала әзірленген аймақтық бағдарламалар ... ... Тек ... ... ғана территорияға салынған қаржының, еңбек,
отын, су, жер, шикізат және ... да ... ... ... ... кәсіпорындардың мамандануы мен ... ... ... алуға облады. 1988 жылдың аяғында ТӨК моделі
Кеңес Одағынан басқа Орталық және Шығыс Европаның елдерінде, ... ... ... ... ТӨК ... ... деңгейінде қарастырылып,
«мемлекет масштабындағы маманданған кешен» ретінде қолданылған [21]. ... ... ТӨК ... ... өзгерістерімен Польшада да қолданылған.
Сонымен қатар АҚШ пен ГФР-дің бір қатар ... ... ... және ... ТӨК ... дамуын бақылады.
ТӨК-нін құрайтын элементтерді бірнеше топтарға ... ... ... ... ... ... инфроқұрылым, жергілікті
табиғи ресурстар, халқы (сур. 2).
Мұндағы маманданған салалар ТӨК-нің ... ... ... ... ТӨК қалыптасуындағы басты факторлар отын-энергетикалық
және шикізат ресурстарының молшылығы болып ... ... ... ... жергілікті табиғиғат ресурстарының – минералды
шикізаттар, ... су, ... пен жер ... байланысты. Ресурстардың осындай ... ауыл ... ... халықтың оларды
пайдаланудың өзіндік сипатын айқындауға мүмкіндік ... ... ... баға ... ... ... ... рекреациялық және
басқа да ресурстардың топтары құралады.
Сурет 2 - ТӨК-нің негізгі элементтері мен ... ... ... ... ... орынды тұрғын халықына беріледі. Әрине, бір
жағынан халық материалдық және ... ... ... ... ... жағынан – басты тұтынушы болып ... ... ... саны мен ... ... ... ... тудырады.
Бірақ, Кеңес Одағының ыдырауымен, ... ... ... ... ... ... байланысты ТӨК-нің
құрылымдық элементтерінен маңызды буыны - ... ... ... алынып
тасталды. Дәстүрлі өнімді сатып алатын – ... ... ... қоғамдық
өнімнің бөліну сипатының ... ... ... ... ... ... бойы ... байланыстары құлдырады және
ең бастысы - өнімді өткізетін каналдардың жойылуы орнады.
Жоғарыда ... ... мен ... ... ұқсастықтары мен айырмашылықтарын сараптайтын болсақ, кластер
тұжырымдамасы ТӨК тұжырымдамасының негізгі қағидаларын қайталайды және оның
көшірмесі деген ... ... ... ... ... қарастырғанда
мұндай қорытынды бұрыстығын көрсетеді. Өнеркәсіптік кластер және ТӨК – ... ... өте көп, ... ТӨК ... да және ... ... да ... объектісі салалардың топтары
болып табылады. ТӨК мысалында әкімшілік-территориялық бірлік көлемінде, ал
өнеркәсіптік кластерлерде – ... ... ... ... сай
өзара тығыз байланысқан шаруашлықтарының салалары. Ал, ... ... мен ... ТӨК салыстырғанда теориялық құрылымдары мен
өндірісті ұйымдастыру формасында да түбегейлі айырмашылықтар ... бұл ... ... ... жүйеде
жасалған, яғни нарықтық жүйе мен кеңестік жүйедегі мемлекеттің жоспарлы
экономикасының ұстанымдары сәйкес ... ... ... ... кластерлер мен ТӨК қалыптасуы жағынан айырмашылық
жасайды. ТӨК модельдері жоспарлы ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
нақты техникалық-экономикалық моделдерімен анықталған. Ал, кластерлер болса
нарық күштерінің әсерінен қалыптасады.
Үшіншіден, кластерлер мен ТӨК-дің ... ... ... ... және ... тығыздығы өте жоғары аудандарда, әсіресе
жиі агломерациялар шегінде орналасады. Бір қаланың ... ... ... ТӨК ... ... ... төмен, табиғат
жағдайлары жайсыз жаңа аудандарды игеруге қолданылған.
Түйіндей келе әрбір қарастырылған тұжырымдамалар ... ... ... және сол ... ... даму ... ... ТӨК моделі – социалистік және басым жағдайда индустриалдық
дәуірге, ал ... ...... және ... дәрежеде
постиндустриалдық дәуірге сәйкес. ТӨК тұжырымдамасы ... ... да жаңа ... ... ... ... және ... ТӨК-дің көшірмесі бола алмайды, олар бір-біріне ... ... ... ... ... мен ... ... дәрежесімен параллельді мемлекеттерде орналаса алады.
Мемлекеттің болашақтағы БСҰ-ның құрамына ... ... - ... ... өндіру мен өңдеудің кластерлік жолмен дамуында.
Қазіргі уақытта экономика ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің 50% кластерлік модельге
көшуде. Өз шаруашылығына ... ... ... ... ие ... ... ... тәжірибелері мысал бола алады.
Оларға: Германия, Финляндия, Норвегия, Дания, Италия, АҚШ, Канада, Жапония,
Оңтсүтік Корея, Сингапур, ... ... ... Латын Америкасыны мен
Азияның жаңа индустриалды ... және ТМД ... ... ... (әсіресе ағаш өңдеу, туризм ... ... ... ... үкіметі 2008 жылы құны 1,5 млрд доллар тұратын, ... ... ... 60 кластерді дамытудың бағдарламасы ... ... тек ... ... ... қорға 15 млн евро
жұмсады [22]. Халықаралық практикада кластерлік әдіс көп жағдайда ... ... ... анықтайды және оның нарықтағы
бәсекелестігін көтеруде маңызды роль атқарады.
Қазіргі ... ... ... жеке ... ... ... ... асырудың екі моделін ... ... ... ... ... Мұндағы либералды кластерлік стратегия дәстүрлі
либералды экономикалық ... ... ... олар ... өтеп ... ... Ал, ... кластерлік саясатты
мемлекеттің экономикалық өміріне ... ... ... ... ... жүргізеді. Осы аталған кластерлік саясаттың дирижистік
моделі либералды классикалықтан төмендегі үш ... ... ... ... ... ... ... Дирижисттер мемлекеттік деңгейде
басымдық аймақтар мен ... ... және ... дамытатын
кластерлерді таңдайды. Ал, либералдық кластерлер ... ... ... ... ... ... кластерлерге белгілі бір ... ... ... ... ... ... институттары, әуежайлар, көлік ... т.б. ... ... ... ... ... өте сирек қатысады.
3. Либералдық және дирижистік моделдің басты ұстанымы ... ... ... ... ... ... аймақты өз
қалауларымен таңдайды және оның ... ... ... ... ... ... ... себебі кластерлерді жасаудағы
барлық жауапкершілік соларға жүктеледі.
Аталған кластерлердің мемлекеттер арасындағы сараптамасында классикалық
либералды модел: АҚШ, Ұлыбритания, Австралия, және ... ... ... деп ... дирижистік моделді: Франция, Сингапур,
Жапония, Швеция, Финляндия, Словения, Оңтүстік Корей ... ... ... ... ... ала ... ... бастамасы 2007 жылы Елбасының қолдауымен, құны 2,5 миллион
АҚШ долларын құрайтын «Қазақстан экономикасын диверсификациялау ... ... емес ... ... ... жобасының
негізінде салынды. Бұл жобаның орындаушысы ретінде осы ... ... іске ... ... бар ... ... «JE
Austin» және «Exonomic ... Group» ... ал ... ретінде кластер концепциясының негізін ... ... ... бәсекелестік және стратегия Институтының жетекшісі, профессор
Майкал Портер болды.
Жобаның негізгі мақсаты – Қазақстан экономикасында тарихи ... ... ... ... өңдеуші салаларға ауысу және
олардың өнімділігі мен экспорттық үлесін көтеру. Осы ... ... ... аса секторларына нарықтың сұранысы, ұсынысы тұрғысында
жасалған сараптау нәтижесі мемлекет көлемінде 7 саланың басымдық бағыттары
таңдалған. Олар: ... ... ... ... тамақ, тоқыма
өнеркәсіптері, металлургия және құрылыс материалдары өнеркәсптері. Сонымен
бұл аталған ... ... ... ... ... ... емес секторының ұзақ мерзімді мамандануының бағытын анықтайды.
Жоспарланған 7 салалық кластерлердің ... ... және ... ауыл ... ... ... ... өнеркәсібі
мемлекеттің азық-түлік қауіпсіздігінің индикаторы және ауыл ... ... роль ... стратегиялық жағынан маңызды салалардың
қатарына жатады. Өйткені сұраныс нарығының 70%-ын АӨК-нің өсімдік және ... ... ... ... ... мен ... ... шаруашылығы өнімдерін өндіру мен өңдеу сфераларындағы кластерлерді
құрудың негізін аграрлық секторда базалық кәсіпорындардың болуы, іргелі
және қолданбалы ... ... ... аграрлық өндірісті өркендетуге
ресурстық потенциал мен жағдайлардың ... ... ... қатар
ауыл шаруашылық өнімдері мен азық-түлік өнімдерін сыртқа шығаруға мүмкіндік
береді.
Ауыл шаруашылық өнімін шығаратын ... бір ... ... ... тығыз байланысқан циклдерден тұрады. Шикізатты өндіруден бастап
өңдеуге дейінгі, және ... ... ... ... ... ... ... сапасын әлемдік стандарттар мен талаптарға сәйкес
көтеру еліміздің ... ... ... мүше ... бөлінбейтін
бөлігі ретінде қарастырылады. Ол үшін төмендегідей шаралардың ... ... ... ... ... ... шек ... сыртқы рыноктағы ұлттық ауыл шаруашылық өнімдерінің экспортының
көлемін кеңейту;
- ... ... ... ... ... инновациялық
технологиялармен жабдықтау және кәсіби мамандармен қамтамасыз ету.
Кластерлік технологиялар арқылы ауыл шаруашылық өнімдерінің тұрақты
рыногын ... ішкі ... ... қана ... ... қатар ауыл шаруашылық өнімдерін көршілес Орталық ... ... ... ... ... жетекші импорттаушы ел болмақ.
Қазақстанның табиғи-климаттық потенциалына қарай әртүрлі өндірістік
бағыттағы салалық кластерлерді құрудың ... бар. ... ... ... ... негізгі факторларға: табиғат жағдайлары және онымен байланысты,
бірлестікте ... - ауыл ... ... ... ... ... және ... жамылғысының сәйкестігі
үйлескен аймақтарда ... ... ... ... ауыл
шаруашылығы: астықты, астықты-ірі қара, қой-жылқы, қой-қаракөл ... және ... ... ... ... мақта, жүзім,
жеміс-жидекті, бау-бақша және т.б. негізгі және ... ... ... ... ... мен ірі ... Бұл ... шарушылық құрылымдары әкімшілік аудандарының ... ... ... ... ... Республиканың
территориясының көлемді болуымен байланысты оның ... ... ... ... ... ... «СССР экономикалық географиясы» (1948) оқулығында Қазақстан
аумағын бес ішкі республикалық экономикалық ... ... ... ... ... ... экономикалық аймақтар шаруашылықтың
мамандануы, өндіріс кешендерінің ішкі ... ... Бұл ... ... ... ауыл ... салаларының басты
бағыттары: Солтүстік Қазақстан – ... ... және ... ... ... ... – техникалық дақылдар мен етті-жүнді қой
шаруашылығына; ... ...... мал ... және ... ... Қазақстан – етті-жүнді, етті-майлы мал шаруашылығы мен
күнбағыс шаруашылығына; ... ...... қой ... ... ... басты басылымдарына ауыл шаруашылығы
өндірісіндегі мамандандыру деңгейін тереңдету болып табылады. Осы ... ... «2006 ... ішкі және ... саясаттың негізгі
бағыттары туралы» Қазақстан халқына ... ... ... ... (селоны) қайта дамытуға ... Бұл ... ... ... 2005 жылы 5 ... №889 ... ... 2006-2008 жылдарға арналған ... ... ... [23]. ... ... Ел басының
2010 жылға Қазақстан халқына ... ... ... ... көлемінің өсе түсуінің негізгі мақсаты – еліміздің экономикасындағы
аграрлық ... ... ... ... ауылдағы әлеуметтік
проблемаларды шешу» - деп ерекше атап көрсеткен [24]. Ауыл ... ... ... өзгешелейтін өзіндік ерекшеліктеріне
әлеуметтік және ... ... ... ... да ауыл ... оны ... және мамандандыру белгілі заңдылықтарға сүйенеді.
Бүгінгі таңда шаруашылықты тиімді ... ... және ... ... ... ... ескермейінше
шаруашылықты дұрыс ұйымдастыру мүмкін емес.
Ауыл шаруашылығының дамуы ең алдымен ... аз ... ... ... алу. Ауыл ... ... ... мен мамандануы табиғи,
әлеуметтік және экономикалық факторларға байланысты. Соныдқтан әрбір
жергілікті жер үшін ... ... ... ... алу және ... реттеп-үйлестіру еліміздің ауыл шаруашылығының жекелеген азық-
түлік түрлеріне деген қажетін және ... ... ... зоналарда
өндірудің экономикалық тиімділігін есепке ала ... ... ... ... етеді.
Мамандандыру дегеніміз – барлық табиғат жағдайларының ерекшелігін
талдай отырып, ... ... ... тиімділігіне сәйкес қайсібір
дақылды көбірек өсіру соған орай ... ... ... дамыту болып
табылады.
Маманданудың көздейтін ғылыми мақсаты мемлекеттің табиғат зоналары және
аудандар бойынша ауыл шаруашылығын орналастыру [25]. Ауыл ... ... ауыл ... ... ... ... ... тығыз бірліктегі бір процестің көрінісі. Мамандану
- ... ... ... ... және ... өндірістік
бағытын сипаттайды, ал орналастыру – ... ... ... ... ... облыста, немесе зонада өнімнің қандай түрін және
қаншалықты дәрежеде өнім ... ... ... ... ... ... нақты формасы дегенге К.Маркс
«... әртүрлі өнім немесе товар ... ... ... ... ... бірлестігі» деп түсіндіреді [26]. Мамандануды ... ... ... ... ... ... ұқсамайтын, көптеген
салалардың түрлерін қалыптастыратын процесс» деп ... Ал, ... ауыл ... ... ... шаруашылығы прогресінің
негізгі факторы» деп атаған [27]. Еңбек бөлінісі ... ... ... ... ... ... ... Сонда
өндірістің мамандануы - өндіріс кәсіпорындарында ... ... бір ... ... ... ... бөлінісінің формасы және ол тарихи
қалыптасқан процесс. Оны қоғамдық еңбек бөлінісінің формасы ... ... және ... қарастыру қажет, өйткені ол ғылым мен ... ... ... ... ... жаңа ... қалыптасыуына
әкелетін процесс.
Ауыл шаруашылығындағы табиғаттың өзі ... мен ... ... ... ... ... товарлық өндіріске
айналуы индустриялық процеске ұқсамайтын ерекше жолдармен болады. Өндіруші
өнеркәсіп өнімнің бір ғана ... ... бір ... ғана ... ... ... бөлініп кетеді. Ал жермен байланысты өнеркәсіп ... ... ол тек ... бір ... бір ... ал екінші
жағдайда екінші сауда өнімін шығаруға ғана маманданады да, ал ... ... ... ... ... ... икемденеді»- деп
анықтама берді [28].
Нарықтық экономикаға көшуге байланысты және әлемдік сауда ... ... ... жаңа ... ... талап етеді. Ұлттық шаруашылықтың әлемдік шаруашылыққа бірігуінің
негізінде әлемдік халықаралық еңбек бөлінісі жатыр. Ол өз ... ... бір ... ... және ... ... айырбасын жасайтын маманданған
жеке мемелекеттердің қатарын құрайды. Ол мемлекеттердің ... ... ... ... ... уақыттарда мемлекеттер өз мүмкіндіктерімен шет елдерге екі
жолмен ғана шыға ... ... өз ... ... көбейту және сапасын жақсарту арқылы;
2) ғылыми мен ... ... ... ... ... ... үшінші жолы – халықаралық сауда. «Мамандану
халықаралық саудада товар алмасуды және ... ... ... ... тудырады» [30]. Халықаралық ... ... ... ... дамытып, ресурстарының өнімділігін көтеру арқылы
өндірістің жалпы көлемін ... ... ... еңбек
бөлінісінің сапалық жағын анықтайды, яғни ауыл шаруашылығы ... ... ... немесе қандай салаларын республика, облыс, аудан
шаруашылығы үшін дамыту ең ... ... ... көрсетеді.
Ауыл шаруашылығының орналасуымен қатар экономикалық негізделген
мамандануы белгілі бір принцпитер ... іске ... ... Нарықтың сұранысын ескеру;
- Табиғи, экономикалық және еңбек ресурстарын толық пайдалану;
- Ауыл ... ... ... өндірістерді тұтынушыға жақын
орналастыру;
- Республика аймақтарының ... ал ... ... ... Ауыл ... ... орналастыру мен мамандандыруда
халықаралық еңбек бөлінісін ... ... ... ... сай келмейтін шикізат өңдеу
кәсіпорындарының шығаратын өнімдерінің сапасының төмендігі ... ... ... ... ... ... тозу дәрежесі 40-50%-ды
құрайды және әлі де қол еңбегін пайдалану арқылы ескірген технологиялармен
өнімді қалталауда, ... ... ... ... ... өткізгенде,
орағанда қолданылады. Ал мұндай ... бәрі тағы да ... ... ... ... ... да ауыл ... кластерлерін дамыту ең алдымен материалдық-
техникалық базаның ... жаңа ... ... мен ... жұмыс істейтін мамандарға байланысты.
Кеңес Одағы уақытындағы Қазақ ССР-ін аудандастыру ... ... ... ауыл ... ... ... ... мәселелерді шешуде экономгеографтар Н.Н.Колосовский,
Баранский, Ю.Г.Саушкин, А.Н.Ракитников, Б.Я.Двоскин және басқа да ... үлес ... ... ... ... географиялық және
экономикалық-географиялық еңбектеріне А.А.Григорьевтің, ... жеке ... ... ... ... ... К.Б.Ахмедованың және ғалым-аграрниктер мен экономист
аграрниктердің ... ... ... (1978),
Х.Х.Сүйіндіковтің (1973), Ж.Балапановтың (1970) қарастырылған.
Аудандастыру негізі қоғамдық еңбек бөлінісінің кеңістіктік формасы
территориялық ... ... ... ... ... бөлінісі мен
территориялық еңбек бөлінісінің де қалыпты ... ... ... әртүрлілігі болып табылады. Сондықтан да ... ... ... ... ... жөнінен
айырмашылығы территориялық еңбек бөлінісіндегі ең ... ... ... ... ... табиғат жағдайларын (климаттық жағдайы), табиғат
ресурстарын (су, топырақ, өсімдік), территорияның физикалық-географиялық
және ... ... ... өте ... орын ... Өйткені халық
шаруашылығы кешенінің құрлымы мен мамандануындағы және оның ... ... ... ... ... және ... көрінісі бірқатар факторлар әсерінен
қалыптасады және ол факторларды ... екі ... және ... ... Көп ... ... ... доминанттық әсері
күштірек болады. Ал, ауыл шаруашылығының мамандануына негізгі әсер ... ... мен ... жататындар:
- өнеркәсіптің орындарының болуы, қала мен ауыл ... ... ... кәсіпорындарының қала ... ... ... ... ... орналасуы;
- ауыл шаруашылық өндірісіндегі ... ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз етілу мүмкіндігі;
- транспорт жағдайы;
- дайын өнімді сату жағдайы;
- кәсіби маман жұмысшылармен қамтамасыз етілуі [17, 13 ... ... ... мен ... мамандануы бірқатар
факторлармен анықталынады.
Біріншіден, табиғат жағдайлары мен ... ... ... ... ... мен ... ... және энергетикалық
базасы) және олардың мемлекет территориясы бойынша орналасуы;
Екіншіден, өндірістік ... мен ... ... ... ... дамуының әр этапындағы алдына қойған саяси-
экономикалық мақсатының болуы тиіс, өйткені ... ... ... табиғат
ресурстарының әртүрлілігі, табиғат жағдайларының жергілікті экономикалық
жағдайларының ... ... ... да ... ... шаруашылығы мамандануының зерттелу тарихын қарайтын ... ... ... ... ... ... Кеңес
дәуірінен ғана басталады. Ал, революцияға дейін Қазақстанда мұндай ... ... және ... да ... ... экономикалық-географиялық аудандастыру»
(1986) еңбегінде Қазақстанды аудандастыру ерекшеліктерін сараптай ... ... ... ... ауыл шаруашылығына байланысты мәселелер
осы кезеңдердің барлығында қарастырылмайды. ... үшін ... тың ... игеру мен нақты ... ... ... жылдар деп аталады [32]. Ол уақыт Қазақстанның
жалпы одақтық еңбек бөлінісіндегі шаруашылығының мамандануы ... ... ... ... ... ... ... болған. Дәл осы
кезеңдерден бастап Қазақстан ауыл шаруашылығының дамуы үлкен жетістіктерге
жетті. Республиканың ... ... ... материалдық-
техникалық базасының нығаюы мен ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру және
өңдеудің көлемінің жоғарылауы ... дами ... ... мен кешенді дамуының күшеюінен территориялық-
өндірістік кешендер мен экономикалық ... ... ... ... бөлінісі қалыптасады. Республика аумағы физикалық-
географиялық және экономикалық-географиялық ерекшеліктеріне қарай бес ірі
экономикалық аумаққа аудандастырылған (Солтүстік, ... ... ... ... ... ... мемлекеттің жекелеген
аймақтарының шаруашылығын жоспарлы түрде дамытуда маңызды орын алады. Әрбір
республикаішілік ... ... ... ... ... кешенді дамуы тән.
Бірақ қазіргі таңда Қазақстанның барлық аймақтарында бойынша тарихи
қалыптасқан шаруашылық құрлымдарының ... ... ... Ірі ... құрылымдары колхоздар мен совхоздар таралып,
қазіргі уақыттағы олардың орнына құрылған шаруа иеліктері өте ... және ... ... Ауыл ... ... ... ... жемісі емес, ол өте күрделі және ұзақ процесс.
Ауыл шаруашылығы мамандануының экономикалық маңызы аймақтың ауыл
шаруашылық ... ... және ... ... ... өнім ... ... материалдық және қаржы
ресурстарының концентрациялануына; ғылыми-техникалық прогрестің дамуына
қолайлы мүмкіндіктер ... ... ... мен ... Бүгінгі таңда нарықтық экономикада ... ... ... ... ... тек ... емес нарық болып отыр.
Жалпы аймақтық кластерлерді дамыту орта және кіші бизнесті дамытуға
үлкен мүмкіндіктер ... Ол өз ... ... ... ... ... табысын өсіреді және осы ... ... бірі ... ... ... ету ... шешеді.
Бірақ ескеретін жағдай мемлекеттік құрылымдардың ... ... ... ... ... ... құру және дамыту мүмкін
емес.
Қазақстанда кластерлік моделге ұқсас алғашқы шикізаттан соңғы ... ... ... ... ... мен
өндірістік салалардың кооперацияларының негізінде практикалық тәжірибесі
болған. Осы орайда кластерлік даму ... жаңа ... ... ... салаларды кооперациялаудағы отандық ... ... деп ... ... ... ... кластерлік моделдерді ұйымдастыруды құрайтын
негізгі компоненттеріне:
- ғылыми-инновациялық жүйесі;
- білім беру ... - ... ... ... ... мен ... өнімді өңдеуде ғылыммен қолдау
тұрғысында ... ... ... мамандардың
дайындығымен қамтамасыз ету;
- шикізат базасы – рынок ... ... өнім ... ... ... ...... өндіру мен өңдеу практикасы мен
стратегиясын қалыптастыратын, рынок ... ... ... жұмыстың сапасын қадағалайтын жүйесі – қызмет көрсету және
шығарылатын өнімнің ... ... ... ... ... талаптарды сақтап, орындау;
- маркетинг, логистика және товарларды рынокқа жылжыту жүйесі –
рынок талаптарын ... ... етіп ... ... мен технологияларды енгізудегі күтілетін
нәтижелерге:
- экономиканы кластерлік бағытта дамытудың ең ... ... ... ... ... және ұлттық, аймақтық экономиканың
бәсекелестігін өсіреді;
- аймақтың және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... іскерлік белсенділігін өсіреді;
- аймақтардың инвестициялық тартымдылығына жағдай жасайды;
- жалпы кәсіпкерліктің ... ... ... аймақтың
экономикалық өрлеуіне және кәсіпкерліктің бәсекелестігінің өсуіне
мен олардың жаппай ... ... ... жол ... ... ... түрлері мен маманданудың экономикалық
тиімділігі төмендегі мәселелерді шешуге мүмкіндік береді:
- ... ... ... ... - жер ... тиімді пайдалануға
және осы тұрғыда өсімдік пен мал шаруашылығы өнімдерінің сандық және
сапалық ... ... ... ауыл ... ... ... ... - өз соңында міндетті түрде өндірістің шоғырлануына және
оның іріленуіне жағдай жасайды;
- Мамандану ... ... ... ... ... ... ашады және өсімдік пен мал ... ... ... ... ... ... ал
осының бәрі ауыл шаруашылығының еңбек өнімділігін арттырады;
- Мамандану өндіріске жаңа технологиялық жетістіктердің жаңа ... ... ... ... қаржыландыруға және негізгі қорды
тиімді пайдалануды жоғарылатады;
- Мамандану ауыл шаруашылық құрылымдарының ... ... ... ... мен ... есепке алу жолдарын
жеңілдетіп, жақсартады.
1.2. АӨК-нін дамытудағы интеграциялық құрылымдар мен ... ... ... ... ... ... құрылымы күрделенуде. Басым
экономистердің ұсынысы көп уақытқа дейін халық шаруашылығының екізвенолық
құрылымымен шектелді [33]. Микроэкономика нарықтың ... ... пен ... ... ... ал макроэкономика экономика
жүйесінің жалпы қызметін: экономикалық ... ... ... жүйесіне,
еңбек рыногына, мемлекет пен ... ... ... жасайтын жобалар. Бірақ бұл бөліну шаруашылық субъектерінің
қызметіне ... ... ... ... ... ... пен инфляциялық деңгейдің ... ... [34]. Бір ... ... ... ... ... ескірген деп санайды [35,36].
Сондықтан қазіргі қалыптасқан жаһандану жағдайында ... ...... құрылымдар болып отыр. Оның басты элементі
шикізатты өндіруден жаңа ... ... ... ... ... ... ... басқарудың стратегиясын атқаратын салааралық
шаруашылықтардың бірлестіктері. Бұл құрылымдардың негізгі ерекшелігі ... ... ... қарым-қатынасты стихиялы-нарық негізінде емес
жоспарлы-ұйымдасқан түрде жасайды.
Қазіргі қалыптасқан жағдайда экономикалық жүйе ... ... ... мен ... ішкі ... және ұйымдастырушылық
әлеуетті пайдалану негізінде ғана іске-асырылатын. Ал, ... ... ... шығаратын процеске қатысатындардың арасында өзара ыңғайлы,
тұрақты байланыстарды ... ... ... ... ... арасында интеграцияланудың қажеттілігін
тудырады. Жалпы ... ... ... мен ... ... ... ... байланыстардың қалыптасуы процесінде
өндірістік-технологиялардың тереңдетілген және кеңейтілген ... ... ... ... ... ... ... жағдай жасауда қаржыландыру, ... ... ... сату деп түсіндіріледі. Экономикалық әдебиеттерде экономикалық
субъектердің интеграциясы ... ... ... ... ... бірқатар түрлері ұсынылған. ... ... ... ... ... мен ... қажеттілігі басқару шығындарымен түсіндіріледі [37,38].
Сонымен қатар агенттік теория тұрғысында әртүрлі жасалған келісімдердің
формаларымен (ресми және ресми емес, формальды және ... ... ... және т.б.) ... ... ... негізделеді. [39].
Трансакциялар шығындарының теориясынан шығында ... ... ... ... ... ... іздейді,
интеграцияның ыңғайлы формасын таңдауға әртүрлі өзара тәуекелділік жасайды
[40]. Бұл ... ... ... ... ... стратегиялық одақ
қалыптастыру процесін түсінудегі кең таралған бағдары болып отыр.
Экономикалық ... ... [41] ... ... дамыту
мен ортану процесіндегі тығыз ... ... ... тығыз ынтымақтастығының нәтижесі, олардың ұзақ дамуының
негізгі көзі инновациялардың пайдасына негізделеді. Фирмааралық интеграция
мен ... ... ... ... басқарудың әртүрлі
аспектілерінің экономикалық қызметтің торабты ұйымдастырылуын қарастыруға
бейімделген көрсетеді.
Торабтар құрудың теориясы ... ... ... бір ... ... ... ... реттеуші айырмасымен, ал екінші
жағынан ... ... ... ... ... – нарықты үйлестіру
болып табылады [42]. Сондықтан ұсынылған экономикалық ... ... ... ... ... дағдарыс жағдайларында да қызметін
тоқтатпай, кәсіпорындардың қызметінің тиімділігін ... ... ... ... бар ... дамыған мемлекеттердің тәжірибесі
көрсеткендей шаруашылықтың жаңа ... ... тек ... ... ... ... Бұл теорияның негізінде «кластер» ұғымы
- шығаратын өнімнің бәсекелестігін көтеру ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік-экономикалық дамуына
жәрдемдесетін территориялық-салалардың ерікті біріккен кәсіпорындарының
(кәсіпкерлердің) бірлескен ұйымы [43]. Кластер интеграцияның торлы формасын
ұсынады. ... ... кең ... ... ... Ол ... ... спекторын біріктіреді, яғни коммуникациядан бастап,
фирмааралық ... ... ... және ... ... ... ... сатылы экономиканың тұжырымдамасының негіздемесін Ю.В.Яременко
ұсынады. Оның салааралық қарамы-қатынастардың ... жаңа ... ... шығынының коэффициентін өндіріс көлемінің функциясы
ретінде өндіруші – кәсіпорындарға ғана емес, тұтынушы – саланы ... ... ... ... ... сапалы ресурстарды еліктіру
механизіміне негізделіп салааралық байланыстар ... көп ... ... ... Осы ... ... уақытта радикал-
либералды экономистер мемлекеттің экономикаға араласуын максималды шектеуін
қолдайды, қандай болмасын салалардың (өсу ... ... ... ... ... себебі, болашақтағы экономиканың ұзақ мерзімді
дамуын қандай ... ... ... мемлекет дұрыс баға ... деп ... Ал, ... мен ... Еуропаның бірқатар
мемлекеттерінің тәжірибесінде – мемлекет пен оның ... ... ... мен ... ... жәрдемдесуге сайланғандар
деп бұл тұжырымдаманы қолдамайды.
Қазіргі нақты уақытта кластерлерді құрудың дүниежүзілік тәжірибесін
зерделеуді және ... ... ... мен ... шешуге жаңа методикалық жолдарын дайындау қажеттілігі орнады.
Аймақтық кластерлердің теориясына көптеген шетелдік ... мен ... ... ... Осы ... ... кластерлік бизнесті
ұйымдастырудың артықшылығы туралы ең ... ... ... ... ХІХ ғасырдың соңында шыққан «Экономика принциптері» деп ... ... Онда ол, ... өнеркәсіп аудандарында зерттеулер
жүргізген [46]. Оның бұл кітабында қазіргі жаңа терминдер айтылмасада нақты
деректермен ... ... ... ... ... кең ... Жүз жылдай уақыт айырмасымен А.Маршал ... ... мен ... қол жететін ерекше тиімділікке
көңіл аударған.
ХХ ғасырдың бірінші жартысында жарық ... ... [47] ... ... ... аймақтық және аймақаралық кластерлер
салааралық кешендер тұрғысында ... ... ... ... ... жаңа ... негізінде және аса дамыған
аймақтардың стратегиясы ретінде қарастырады [48]. И.Стамплер ... ... ... деп ... [49].
Бір қатар француз авторлары Толенадо Дж. А. (1978 ж.) мен Солье Д.
(1980 ж.) технологиялық байланысқан ... ... ... ұғымын
қолданады [50,51]. Фильерлердің қалыптасуы ... ... бір ... ... ... ... көрсетеді.
Кластер ұғымы Е.Е.Лимермен ұлттық деңгейдегі сауда сараптамасында да
қолданылған [52]. Өзінің сауда зерттеулерінде товар кластерлерінің ... ... ... ... ... ... ... швед авторларының еңбектерінде жарық көрген [53]. Олардың
зерттеулерінде ұлттық экономика ... ... ... ... ... ... қызыметінің өзара өте тығыз байланысымен
тұжырымдалады. Осы орайда міндетті ... ... (1950, 1988 ... ... туралы тезисын еске түсіру орынды. Ол бір сектордың
дамуымен және оның басқа секторды экономикалық ... ... ... ... өзара байланысының нәтижесі екендігін ерекше
атайды. Е.Дахмен «вертикалды іс-қимылдар» тұрғысындағы мысалдарында бір
нақты ... ... ... ... ... маңызы - сыртқы
рынокты бәсекелестіктің басымдылығымен жаулап алатындығын жиі айтады [53.
113б.].
Кластерлік ... ... мен ... ... ... рет ... ... кешенді сарапталған [54,55]. Ол он
мемлекеттің 100-ен аса салаларын бәсекелестік тұрғысында зерттеді. Олардың
құрамына ... ... мен ... өнеркәсіптері, Швейцарияның
фармацевтика мен тігін машиналарын жасау өнеркәсіптері, ... ... ... бар. ... ... ... бәсекелестікке сай
трансұлттық компаниялар мемлекеттер бойынша жүйесіз орналаспаған, керісінше
бір мемлекет шегінде, ал ... ... бір ... ... ұстанады. Бұл бір немесе бірнеше фирмалардың әлемдік рынокта
бәсекелестікке жетуі, айнала қоршаған ортасына ... ... ... Ал, ... ... ... болашақтағы
бәсекелестігінің өсуіне әсер етеді. Осының нәтижесінде ... ол: ... ... ... ... ... ... бәсекелестігін өсіруге әрекет ... ... ... ішкі нарықтың өсу нүктесі ролін атқарады (3 сурет).
Кәсіпорындардың кластерлік интеграциясының моделі ТМД ... ... ... Кластерлердің болашақтағы дамуына оңтайлы көзқараспен
Украинадағы алғашқы ұйымдардың нәтижесі болып ... ... ұш ... ... аймағында (Хмельницкая, Винницкая және Тернопольская
облыстарында) бірінші салалық кластерлер – туыстық ... ... ... ... және басқа мекемлердің негізінде құрылды
және табысты жұмыс атқаруда. Сонымен ... бұл ... ... ... ... құрылды, ол ең бірінші болып мемлекетте ... ... ... және ... ... іске ... ... ... ... | ... | ... ... | |
| | ... ... | ... | ... ... | |
| |2006 жыл |2007 жыл |2008 жыл |
| ... ... ... ... |бюджет |бюджет |Бюджет |бюджет |бюджет |
|1.Жер қатынастарын | |- |99 |- |143 |- ... |118 | | | | | ... Ауыл ... |139,62 | |577,4 | |668,0 | ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |126,51 | |147,61 | |168,61 | ... ішінде: астық |2,5 | |2,5 | |2,5 | ... | | | | | | ... ... |0,5 | |0,5 | |0,5 | |
|- ... пен ... |0,5 | |0,5 | |0,5 | ... | | | | | | |
|- ... ... |0,4 | |0,5 | |0,5 | |
|- ... |0,61 | |0,61 | |0,61 | |
|- ... шаруашылығы: |57,4 | |57,7 | |57,8 | ... ...... | | | | | | ... ... |43,1 | |43,1 | |43,1 | ... | | | | | | |
|- ... |64,6 | |85,4 | |106,2 | ... Ауыл ... |24,9 | |241,6 | |61,2 | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... Мал ... және |63,3 | |71,3 | |78,6 | ... ... | | | | | | ... ... қорғау |217,55 | |198,04 | |206,69 | ... ... | | | | | | ... ... қызмет |125,851|10,0 |186,626 |10,1 |243,008 |10,0 ... Ауыл ... |37,4 | |37,4 | |74,8 | ... ... | | | | | | ... Несие беру |256 |183,7 |418 |204,7 |420 |157,3 ... ... ... |94,5 | |115,5 | |137 | ... | | | | | | ... ... су» |- |25,3 |- |17,5 |- |77,7 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... |233,2 ... |245,5 |
| |1 | | | | | ... ... ... болсақ «Жер қатынастарын дамыту» бөлімі
бойынша нақты жасалатын іс-шараларға, яғни жерді ... ... ... ... анықтауға, оны жоғарылатуға, елді ... ... ... топырақ құрамын зертеу зертханасын қайта
қалпына келтіруге және топырақ құнарлылығының мониторингін жүргізуге
республикалық ... үш жыл ... 360 ... ... ... су ... ... қалыптастырудағы
ирригациялық және дренаждық жүйені ... 770 млн. ... ... ... ... ... Шу ауданы бойынша суландыру ... ... ... жұмсалған. «Ирригация-2030» бағдарламасы ... ... ... ... ... кезектегі суландыру алқаптарына
Шу ауданындағы «Қайнар» ЖШС суландыру жүйесінің 41,3 км-нің ... ... ... ... 827 га. ... ... ... келтіру
үшін – 254,7 млн.тенге және осы ауданның «Даулет-8» ЖШС-14,3 км, 684 га
аумаққа 210,7 ... ... ЖШС – 19,5 км, 989 га ...... ... ... шаруашылығындағы дәнді дақылдар, жүгері, соя мен ... ... ... үшін ... ... ... 2,5 ... дақылдардың сорттарына 0,5 млн.тенге; көкөніс-бақша дақылдары
мен картоптың сорттарына 0,5 ... ... ... ... 0,5
млн.тенге; жеміс-жидек және жүзім сорттарына 0,61 млн.тенге; элиталық тұқым
шаруашылықтарын сақтау және дамытуға 43,1 млн.тенге бөлінген. Осының ... ... ... ... ... 1 ... масақты дәнді
дақыл тұқымына 14667 тенге жүгерінің 1 тоннасына 30 мың теңге, жоңышқаның 1
тоннасына 120 мың ... ... ақы ... Ал ауыл ... ... минералды тыңайтқыштар, гербицидтердің құнын субсидиялауға
2006 жылы – 61,6 млн.тенге; 2007- жылы – 81,4 ... 2008 жылы – ... ... Ауыл ... ... фосфорит тыңайтқышының
зауыттағы бағасы әр тоннасы үшін 22060 тенге болса, 40%-ға арзандатылғаннан
кейінгі бағасы 13236 тенгемен ... Осы ... ... ... жүргізу және оның химиялық құрамын анықтауға – 4,5 млн.тенге,
ал агрохимиялық қызметтің орталығын ұйымдастыруға – 7,5 млн.тенге бөлінген.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... бұл ... қаржыны облыстың зертханалары өнім
өндірушілермен келісім шартққа ... ... егіс ... құрамындағы азот, фосфорт элементтерін анықталып, соған орай
минералды, органикалық ... ... ... шаруашылығын техникамен қамтамасыз ету үшін лизинг негізінде
қаржыландыруға бағдарлама жоспары бойынша – 123,3 ... ... ... лизингтік негізде МТС құру үшін -200 ... ... ... және ... ... ... тарапынан
бөлінген – 213,2 млн.тенге қаржының жұмсалған басты шаралары: асыл ... ... оның ... қорын қайта қалпына келтіруге бағытталған.
Ветеринарлық қызмет саласындаға бөлінген қаржы биологиялық преппараттарды
сатып алуға – 227 ... ... ... – 243,3 ... ...... және мал ... диагностикалауға- 273 млн.тенген жұмысалған.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу жұмыстарына ... 146,6 ... ауыл ... ... қайта өңдеу жөніндегі кәсіпорындарға
арналған ... ... ... ... ... орналасуы
төмендегідей 2 кестеде көрсетілген.
Кесте 3 –
|2006-2008 жылдар | ... ... ... ... | | ... жылы ... қ. ... и К» ЖШС |20 млн.тенге ... жылы ... ... ЖШС |20 ... ... жылы ... ... ААҚ |20 млн.тенге ... жылы ... ... ... ААҚ |20 ... ... ... жоспарланған тізімдегі басқа бөлімдер бойынша ... ... ... өсуі тек ... бюджеттен байқалады. Жергілікті
қаржыдан 698 млн. тенгенің бөлінуі тек «Ветеринариялық қызмет»; ... және ... су» ... ... ... ... ғана ... Оның ішінде «Несие беру» бағдарламасының үлесі жоғары.
Қабылданып бекітілген бағдарламаның басты мақсаты Қазақстанның басқа да
облыстарына тән негізгі проблемалардың бірі - ... ... ... ... ... ... ету» міндеті. Соған ... ... ... ... ... және ... қол ... ішкі тұтыну рыногындағы тамақ өнімдері импортының үлес ... ... ... ... ... ... ету үшін тамақ
өнімдерін өндірудің қажетті көлемін сипаттайтын шекті мәндерін белгілеу.
Облыс халқының азық-түліктік ... ... ... ... оның өзін-өзі азық-түлікпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... аграрлық секторының құрылымында үлкен өзгерістер жасалды.
2005 жылы облыста 9803 ауыл шаруашылық ... ... оның ... қожалықтары, 154 - жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер (ЖШС), 80 -
өндірістік кооперативтер, 14 - ... ... (АҚ) және ... [73].
2004 жылы шаруа қожалықтарының 51-і (21%) 50,2 ... ... Бұл ... ... жылы 16%-ы құраған.
Өсімдік шаруашылығында 2005 жылы 60,9 мың га. ... оның ... ... ... 52 мың га. ... ... дәнді дақылдардың, әсіресе
күздік бидайдың сорттарын жаңарту мен ауыстыруға үлкен мән берілген. Оларды
өндірумен 6 ... ... ... шұғылданады. Ал көкөністен - 80,5
мың т., бақша дақылдарынан – 34,5 мың т., ... ... – 24,9, ... 18,8, қант ... – 3,7, ... ... – 1,1 мың тоннаға артып,
әр гектардан алынған өнім бақша дақылдарынан 31,3 центнерге, көкөністен ... ... ... – 9,0, ... – 4,7, ... дақылдардан – 1,1
центнерге артық орындалды [74]. Бірақ өсімдік шаруашылығында ... мен ... ... ... жер ... ... ... туәелділігі, топырақ құнарлығының төмендеуі,
шаруашылықтардың энергия қуаттарымен, сумен қамтамасыз етілуі өте төмен
болғандықтан, құнарлы жерлерді де ... ... ... ... ... сондықтан олардың көп бөлігі пайдаланылмайды. Сонда 2004 жылы облыс
бойынша 314 мың га. (39%) ... ... 30,1 мың ... (15%) ... ... ... мал ... саласында көрсеткіштер саны айтарлықтай жоғары. Мал
басы мен өндірген мал шаруашылығы ... ... ... өсуде. Мысалы, 2004
жылы 2003 жылмен салыстырғанда, мал ... ... 3% -дан ... ал мал басы 3-дан 14%-ға ... көбейіп, жалпы мал өнімділігі
артқан. Малдан алынған өнімдер көрсеткіштері жөнінен ет өндіру 6%, сүт -9%,
жұмыртқа ... ... мал басы ... ... ... 7%, ... ірі қара -11%, ... түйе-11%-ға өскен, ал қозы мен құлын -6%,
бота-10%, бұзау-7% төл алынып, ... ... ... түрлерінің өлімі-жітімі
12%-дан 91%-ға дейін қысқарған.
Жалпы облыс халқының өзін-өзі азық-түлікпен қамтамасыз ету деңгейін
төмендегі 4 ... ... ... халқының тамақ өнімдерімен
қамтамасыз етілуін талдау, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген. Оларға бидай, картоп, көкөніс, сүт
өнімдерімен қамтамасыз етілуі ... ... ... көрсеткіштерге ие
болып отыр, ал бұршақ тұқымдастар, алма, ... ... ет, ... ... ... жөнінен нақты өндіріс тұтынудың стандарттық
нормаларынан төмен.
Кесте 4 – 2005 жылғы Жамбыл ... ... ... азық-түлікпен
қамтамасыз ету деңгейі
| ... ... ... ... |Ауыл |Қам-та|
| ... ... ... ... ... ... |ы- | ... ... ... ... |ғы ... ... ... |тамақ өнімдерін | |, % |
| ... ... ... ... ... | |
| | ... ... |өндірілуі| |
| | ... | |, | |
| | | | ... | |
| | | ... | ... | | ... ... | | | | | | ... күріш,| | | | | | ... |92,12 |90860 ... |122820 |235106 |191,4 ... | | ... | | | ... ұнға | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | |
| |3,72 |3669 ... |5241 |161 |3,1 |
| | | ... | | |
| | | |ар | | | ... |62,34 |61486 ... |61486 |86509 |140,7 |
|Көкөністер және | | ... | | ... ... |55,14 |54385 |р және |54385 |377335 |693,7 ... | | ... | | | |
| | | ... | | |
| | | |, ... | | ... |14,73 |14528 ... |14528 |15365 |105,8 ... |14,66 |14459 ... |14459 |108038 |747,2 ... |11,15 |10997 ... |10997 |34441 |313,2 |
|Қызылша |1,46 |1440 ... |1440 |8262 |573,7 ... ... |13,14 |12960 ... |12960 |211229 ... | | ... | | ... |27,37 |26995 ... |5476 |20,3 ... | | ... | | | |
| | | ... | | | ... |23,73 |23405 ... |23405 |3543 |15,1 |
|Жидектер, жүзім |3,70 |3649 ... |1933 |53,0 ... | | ... | | | |
| | | |т.б. | | | ... |15,26 |15051 ... |125425 |50707 |40,4 |
| | | ... | | ... ... ... |41,60 |41030 |Ет |41030 |30600 |74,5 ... | | ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... | | |
| | | |де) | | | ... еті |14,60 |14400 ... еті |14400 |11687 |81,1 ... еті |10,22 |10080 ... ... |3288 |32,6 ... еті |8,03 |7920 |Қой еті |7920 |10820 |136,6 ... еті |5,47 |5395 |Құс еті |5395 |610 |11,3 ... |4,38 |4320 ... |6171 |637** |10,3 ... | | ... | | | ... мың ... |101983 ... |65532 |64,2 |
| | | |мың дана | | | ... өнімдері |179,53 |177070 |Сүт |177070 |177157 |100 ... | | ... | | | ... | | ... | | | |
| | | ... | | |
| | | |де) | | | ... л ... |91,24 |89990 |Сүт, л |89990 |98989 |110 |
| | | ... | | | ... |2,19 |2160 ... |2160 |68 |3,1 ... ... |2,19 |2160 |Ақ |2160 |131 |6,0 |
| | | ... | | | ... ... |2,55 |2515 |Мәйекті |2516 |689 |27,4 |
| | | ... | | | ... май |2,19 |2160 ... май |2160 |120 |5,5 ... ... л |8,47 |8354 ... |41770 |5071 |12,1 |
| | | ... л | | | ... ... л |6,53 |6440 ... |32200 |2515 |7,8 |
| | | ... л | | | ... |0,06 |59 ... |59 |119 |201,7 |
|Тұз |0,37 |365 |Тұз |1440 |4724 |328 ... ... ... (5,6 ... ... ... мен ... өнеркәсібі өнімдері жағынан тұтастай алғанда оң
сальдоны көрсетіп отыр. Алайда, өсімдік майы мен құс еті ... ... ... ... ... ие. ... ... импорттаушы
ағымының негізгі бағыты Ресейден келеді. Оның үлесі импорттың ... 60%-ын ... ... ... шұжық тағамдарының ет және ет-өсімдік
консервілерінің, кондитер тағамдарының, какао мен ... ... ... қоюлатылған және құнарландырылған сүттің, ... ... ... ... майы мен сары майдың 30%-нан
70%-ға дейін қамтамасыз етеді.
Ресейден кейінгі көлемі ... ... ... ел ... болып
отыр. Оның үлесі 10%-дан 40%-ға дейін құралған. Сондай-ақ Өзбекстан
Республикасы да ... ... ... табылады.
Тамақ өнімдерінің сапа стандарттарына сәйкестік деңгейіне тоқталатын
болсақ қазіргі кезде ... ауыл ... ... ... ... сапа
стандарттарына да сай келмейді.
Кесте 5 - Жамбыл облысы бойынша тамақ өнімдерін өндіру және олардың импорты
|Тамақ өнімдері |2003 жыл |2004 жыл |
| ... ... ... ... % |
| | | ... ... ... |үлесі, % |
| | | | |% | | ... ... |100 |100 |20 |100 |151,8 |100 ... | | | | | | ... ... |- |100 |- |- |- |- ... |1,7 |5,4 |1108,2 |0,8 |2008,8 |1,2 ... май |31,7 |18,9 |207,3 |61,8 |720, |37,5 ... ... |85,6 |97,4 |2414,9 |100,0 |2600,0 |96,0 ... ... ... |28,3 |329,2 |27,1 |521,4 |38,0 ... ... | | | | | | ... өнімі |100 |100 |- |- |- |- ... ... |64,8 |126,2 |96,2 |22,9 |22,7 ... СЭС ... ... 2004 жылы 5838,3 кг ... ... деп танылған. Санитарлық гигиеналық зерттеу қорытындысында бойынша
Ресей мен Қырғызстаннан ... ... ... мен ... ... кг-ы немесе 84%-ы жарамсыз болса, ал өзімізде өндірілген отандық
өнімдердің 1115,4 кг немесе 19%-ы жарамсыз деп ... ... ... ... сүт пен сүт ... ... ... Ондағы 3904 кг (66,9%)
өнімнің 18 кг-ы (0,5%) жергілікті өнім құрайды, ет және ет ... ... (11,1%) ... ... - 71,2 кг (11%), ал ... ... 263,4 ... (4,5%) жергілікт і өнімді 1,4 кг (4%)
көрсеткішін ... ... ... ... жалпы қамтамасыз етілу деңгейінің
сараптамасы негізінде төмендегідей қорытынды жасалған:
1) қалыптасқан азық-түлік рыногы негізгі тамақ өнімдерін ... ... ... етіп ... ... өнімдерінде халықтың экономикалық қол жетімділігі, тұтастай
алғанда халықтың кірістері деңгейімен қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... емес;
3) азық-түлік импорты көлемінің өсуіне, оның сапа стандарттарына
сәйкессіздігіне қарай азық-түліктік қауіпсіздікті қамтамасыз ету жүйесі
тұрақты емес.
Осы ... ... ... ... ... ... отыр:
➢ жан басына шаққанда ... ... ... ... ... ... ... тұтынудың ұлттық стандарттары
бекіту;
➢ халықтың кедейлік ... ... үшін ... негізгі
басымдықтар болуға тиіс: олардың даму деңгейін ... ... ... жүргізу, экономика салаларының, оның
ішінде ауыл шаруашылығының одан әрі экономикалық ... ... ... ... ... ауылда еңбек әулетін іске асыру үшін
мемлекеттің жағдай жасауы, халықтың әлеуметтік осал топтарына
әлеуметтік көмек ... ... ... ... ... негізделіп есептелген ең төменгі тұтыну
себетінің мониторингін жүргізуі қажет;
➢ тамақтануға экономикалық қол жеткізу үшін ... ... ... деңгейін тұтынудың ұлттық стандарттары негізінде
есептелген ... ... ең ... ... қамтамасыз
ету;
➢ тамақ өнімдерінің сапасын бақылау жүйесін әзірлеу және ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің мониторингін жүзеге
асыру;
➢ индикативтік ... ... ... ... қауіпсіздікті
қамтамасыз етудің негізін құрайтын ауыл шаруашылығы өнімінің және
оны қайта өңдеудің әрбір түрі ... ... ... ... ... тауарлардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру және оны
қолдаудың мемлекеттік саясатын жүргізу негізінде ішкі ... ... ... ... ... ... асыру;
➢ негізгі тамақ өнімдерінің ішкі өндірісінің ... ... ... (№6 ... ... мәннен кем болмайтындай
етіп қамтамасыз ету.
2.2. Аграрлық бизнестің тиімді жүйесін қалыптастыруда өсімдік
шаруашылығы мен мал ... ... ... ... ... мен құқық беру құжаттарын дайындап
беруде облыста жүйелі істер атқаралып келеді. 588,3 мың ... ... жер қоры ... оның 547,2 мың ... ауыл ... жерлер. Селолық округтардың жерлері қоғамдық ... ... ... 46 мың га ауыл ... ... ... ... ... 157,3 мың гектар өнімі төмен жер жайылымға
ауыстырылды.
Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын реформалаудың нәтижесінде, өнімі ... ... ... ауыл ... айналымынан шығарылуына байланысты
ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер 1994 жылғымен ... ... ... 2 ... ... ... ... бірге егістік жер 0,2
млн. гектарға азайды.
Кесте 7 - 2004 ... 1 ... ... ... ... ... қорының үлесі
(мың га)
| ... жер ... ... ... ... аттары| |
| ... ... ... ауыл ... ... |
| | ... ... |жер |
| | |жер | ... |16,8 |16,8 |1,5 ... |11,2 |10,5 |1,4 ... |19,3 |18,4 |2,6 ... |24,6 |24,5 |1,8 ... |15,3 |15,0 |6,7 ... |67,0 |59,2 |1,2 ... |167,9 |148,1 |0,5 ... |62,5 |59,8 |1,0 ... |138,9 |132,3 |14,6 ... |64,8 |62,6 |10,9 ... |588,3 |547,2 |47,2 ... 8 - ... бойынша тамақ ... ... ... сәйкес азық-түліктік қауіпсіздікті қамтамасыз етудің қажетті
шекті деңгейі
| | | | |
| ... ... ... ... ... |Ауыл шаруашылығы өніміне есептегенде, облыс |
| ... ... ... ... тонна |бойынша тамақ өнімдерін тұтынудың шекті ... ... | | ... ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| | |2006 жыл |2007 жыл |2008 жыл |
| | ... |халық |халық |
| | |987,3 мың |988,3 мың |989,3 мың |
| | ... ... ... ... ... барлығы |613,3 |476,0 |488,6 |439,3 ... ... ... |398,7 |331,1 |361,7 |313,7 ... ... бидай |237,6 |216,2 |239,7 |205,6 |
| арпа |121,6 |103,1 |104,1 |89,2 |
| сұлы |- |0,1 |0,2 |0,2 |
| ... ... |19,6 |9,5 |17,0 |18,1 |
| тары |0,1 |0,5 |0,5 |0,3 ... ... |10,2 |4,1 |4,5 |3,5 ... ... |25,8 |11,5 |13,7 |12,4 ... ... ... |1,1 |3,6 |5,2 |4,6 |
| ... |24,1 |7,5 |6,7 |6,6 ... ... |162,3 |102,3 |80,5 |77,8 ... екпелері |4,8 |4,2 |2,8 |2,5 ... |1,7 |0,8 |1,0 |1,0 ... ... ... ... әлеуеті, табиғи-климаттық жағдайлары
бидайдың тиімді сорттарын өндіруге жақсы мүмкіншіліктер береді. Астық
өндіру 2013 ... ... ... ... ... ... назарында
болуда.
Осы тұрғыда күздік бидай өндіру егіншіліктің негізгі саласы болып
табылады. Егер осы саланың дамуына талдау жасап көретін болсақ, 1994 ... ... егіс ... 364,7 мың ... 2004 жылы 163,3 мың
гектарға қысқартылып, 201,4 мың гектарды құрады. Үстіміздегі жылы ... ... 52,0 ... ... 253,4 мың ... ... ... көлемінің қысқартылуы – құнарлылығы төмен және өнімі аз ... ... ... ... ауыл ... ... ... қамтамасыз ету деңгейі төмен болуы салдарына байланысты
болған. Бұл ... ... ... ... ... ... мен жанар-жағармай дер кезінде сатып ... ... ... тапшылығына әкеліп соқты.
Бүгінгі күнде облыста күздік бидайдың 13 сорты өсіріледі. Оларға:
«Безостая-1» (1963 ж.), ... (1981 ж.), ... (1985 ... (1998 ж.), ... (1998 ж.) 2004 ... ... негізінде «Наз» сорты егілуде.
Жаздық жұмсақ бидайдың 6 ... ... ... ... ... ... ... оның орнына қазір жаңа сорттар өсіріледі.
«Мирас» сорты аудандастыруға 2005 ... ... ... арпаның мына сорттары аудандастырылған: «Байшешек» (1985
ж.) - жемге арналған, «Арна» (1995 ж.) – сыра қайнатуға ... ... ... «Казахстанский-43 ТВ» (1976 ... СВ» (1996 ж.) – ... ... ... ...... (АҚШ), «Призма» (Швейцария). 2006 жылдан
бастап Қазақстан-Югославия бірлескен селекциясының «Қаз ЗП 77» ... ... ... ... ... және ... ерекшеліктері ескерілмей орналастырылуы астық
шаруашылығына ... ... ... ... ... ауыл ... өндірісін тұрақты және бәсекеге шыдамды жүргізуді
қамтамасыз етпейді;
- ұсынылған ауыспалы егістіктер тәртібі сақталмайды;
- ауыл ... ... ... ... ... ... барады;
- мал азықтарды өндіру мәселелелерге назар аудару жеткіліксіз болып
отыр.
Облыста бүгінгі нарық талаптарына сай ауыл ... ... ... ... ... ... ... дәнді
дақылдардың егіс көлемін ұлғайту; тиімді, болашақта үлкен сұранысқа ... ... ... ... қолдау; дәнді дақылдарды қайта
өңдеу ... ... ... мал және құс ... арнаулы өндірістерді құру; 2008 ... 2005 ... ... ... егіс ... 4,1 мың гектарға ұлғайтып,
бидайдың жалпы көлемін 303,7 мың ... ... ... ... отыр.
Осы ұсыныстардың болашақтағы іске асырылуы төмендегідей нәтижелерді
қалыптастырады:
1) Бәсекеге қабілетті өсімдік ... ... ... ... ... қамтылуы мен әл-ауқатын жоғарлату;
3) астық өткізу проблемасын шешу, астық ... ... үшін ... ... 2008 жылға астық экспортын 50 мың тоннаға дейін жеткізу;
5) ғылыми-негізделген ... ... ... мал ... ... ... ... қызылшасы 80-жылдардың аяғына дейін 42 мың гектар жерде өсіріліп,
түсімділігі әр гектардан 297 центнерге ... ... ... ... 1,25
млн.тоннаны құрайды.
1995-2004 жылдары егіс көлемі 5 есеге ... ... жылы 3,54 ... құрап, түсімділігі 102 центнерден аспады, жалпы 50,7 мың ... ... Одан 3,9 мың ... ақ қант ... ... 3 ... біреуі ғана істеп тұр («Қант» АҚ) ол да ... ... ... ... ... ... ... қызылшадан
өндірілген қанттың өзіндік құны шетелдік қант шикізатынан ... және ТМД ... ... дайын ақ қанттан едәуір жоғары.
Бір жылда қанттың жан басына ... ... ... ... ... облыстың қант қажеттілігі 15,0 мың ... ал 2004 жылы тек 5,6 мың ... ғана ... ... ... қант ... ... бірі болып қалды.
Әрине, бұл проблеманың маңызды екенін ескеріп, ... ... ... онда қант ... ... жандандыру жөнінде
шаралар қарастырылған.
Бағдарлама бойынша қант қызылшасының егіс көлемін 12 мың гектарға
дейін, ал одан ... ... 15 мың ... ... ... және Меркі
селосындағы қант зауыты «Ойтал» (АҚ) жұмысын қайта ... ... Бұл ... ... ... 30-35 мың ... дейін өндіруге
мүмкіншілік беріп, облыс қажеттілігін ғана емес, ... ... ... ... етеді.
Жалпы облыс бойынша қант қызылшасының мына сорттары мен ... ... ... «Ялтушковская-30» ... ... «КАЗ ... (1998 ж.) ... ... ... ... облыста шетелдік селекциясысының: «Ризофорт»,
«Ризор», «Атаир», «Авантаж», «Гольф», ... ... ... ... бұл гибридтердің алғашқы тұқымдастыруымен ешкім
қазірше айналыспайды.
Қазіргі уақытта қант ... ... ... ... ең ... қант ... өсіру технологиясы ескірген, техника әбден
тозған, Республикада осы ... ... ... шаруашылығының жоқтығы, Шу
және Меркі ... қант ... ... ... ... қант ... байланысты қалыптасқан мәселелерді шешу
төмендегі шараларды іске асыру мүмкіндігімен байланысты:
4) фабрикалық қант қызылшасы егіс көлемін 12 мың ... ... ... қант ... ... ғылыми-негізделген ұсыныстарын әзірлеу;
6) облыс қажеттілігін қамтамасыз ететін, қазақстандық селекциядағы қант
қызылшасының аудандастырылған сорттарын ... ... ... ... мен ... ... ... қант өндіруді қамтамасыз ететін,
қолда бар машиналар мен жабдықтарды жетілдіру және ... ... ... Меркі ауданандағы қант зауыты «Ойтал» АҚ ... ... ... іс-шаралардың қаржылық қамтамасыз етілуі 2006 жылы ... - 0,5 ... ал ... ... – 10,0 ... ... ... – 0,5 млн.тенге, 11,0 млн.тенге; 2008 жылы екеуінен де ... ... ... ... жиынтығы-23 млн.тенге облыста қант
қызылшасы шаруашылығын дамыту ... ... ақ ... ... 30-35 мың ... дейін жеткізуге, қызылшаның гектарына 2 ... ... 17 мың ... ... орнын ашудың арқасында ауылдың
әлеуметтік-экономикалық жағдайын ... ... ... келтірілген
Меркі қант зауытында қосымша жұмыс орындарын ашу; қант қызылшаның тұрақты
өнім беруді қамтамасыз ететін, жер ресурстарын ... ... ... ... және оны ... ... ... облыс үшін әзірлеу; тәтті түбірлерді өсірудегі шығыстарды
азайтуға ... қант ... ... үшін технологияларды,
машиналарды және басқа да техникалық жабдықтарды әзірлеу; қант ... және оның ... ... ... ... ... ... жұмсалған.
Облыстың картоп, көкөніс және бақша дақылдарының егіс көлемдері 1994
жылғы 11,9 мың гектардан 2004 жылы 31,6 мың ... ... (2,6 ... жалпы өнімі 158,8 мың тоннадан 463,8 мың тоннаға дейін (2,9
есеге) өсті. Басқа салалармен ... ... ... ие ... ... ... облыс қажеттілігі 61,5 мың тоннаны құраса,
өткен жылы 86,5 мың ... ... Ал ... бақша өнімдерінің
қажеттілігі 54,4 мың тонна болса, өткен жылы 377,3 мың ... ... ... өнім ... басқа облыстар мен мемлекеттерге
жіберіледі. ... – 31,5 мың ... ... ... ... және ... ... ауыл шаруашылығы құрылымдары бойынша қазіргі уақытта картоптың
мына сорттары өсіріледі: «Шортандинский», «Тамыр», 2006 ... ... ... аудандастырылған.
Пияздың – «Каратальский», «Мерке», «Арай» 2006 ... ... ... ...... «Лучезарный», «Меруерт»
және 2006 жылдан «Нартай» сорты ұсынылған.
Бұл саладағы туындап отырған негізгі мәселелеге ... ... ... өткізу объектілердің жұмыстары нашар ұйымдастырылған. Облыста жеміс-
көкөністерді өңдейтін 6 цех бар, бірақ ... ... ... ... ... шеше ... іс-шаралар жосапрында маркетинг қызметтерінің, көтерме азық-
түлік ... және ... ... ... ... ... және ... кәсіпорындарының қуатын жоғарылату,
картоптың егіс көлемін 6,0 мың гектарға дейін ... ... ... мен ... ауданының «Дархан» ШҚ базасында картоптың тұқым
шаруашылығының ... ... ... құру ... ... ... ... етілу жиынтығы – 26,5 млн.тенге жұмсалып,
нәтижесінде картоп өсіру бойынша арнаулы шаруашылықтардың жұмысын ... ... ... ... ... орындарын көбейтуде
және қайта өңдеу өнеркәсібінің кәсіпорындарының қуатын күшейту ... ... ... облыс аймақтарында майлы дақылдардың егіс алқаптарын
тиімді пайдалану жөнінде бірқатар шаралар қолданылды.
1994 жылы ... ... егіс ... 4,1 мың ... 2004 жылы
11,6 мың гектарға дейін (2,8 есе) ... ал ... ... тұқымы 1,7 мың тоннадан 4,9 мың тоннаға дейін (2,9 есе), оның
ішінде күнбағыс тұқымы 2,5 мың тоннаға дейін ... жылы ... ... егіс ... 14,2 мың ... дейін, оның
ішінде мақсарыны-9,1 мың гектарға дейін жеткізу жоспарланған.
Облыс тұрғындарныың өсімдік майға қажеттілігі 8,4 мың ... ... жылы ... 2,5 мың ... ... ... ... басқа облыстарынан (3,5 мың тонна) және шетелден (2,4 мың
тонна) әкелінген. 2006 жылдан бастап ... ... ... ... ... шығарылған сояның (майбұршақ)
болашақта мол өнімімен ... ... 2309», ... ... 1092» ... 1670 гектар алқапта егілетіні жоспарланған.
Майлы дақылдар салаларын дамытуда бір қатар мәселелер: ... ... ... ... ... етілуінің
жеткіліксіздігі, әсіресе соя тұқымдарымен, ... ... ... әбден тозып, ескірген және несие ресурстарының
жетіспеуінен ... ... Осы ... бағдарлама аясында бұл салаға – 13,1
млн.тенге майлы дақылдардың егіс ... ... ... ... ... 15 ... дейін арттыру, майлы дақылдардың, ... ... ... пайдалану жөнінде «VITA» ААҚ-мен бірге жұмыс атқару, ... ... ... әзірлеу, жұмыс орындарын көбейту,
инвестиция тарту, ең тиімді жобаларды несиелеу және 2008 жылы ... ... ... 21 мың ... дейін өсуіруге бөлінген.
Жеміс-жидек және жүзім 2004 жылы 2484 гектар алқапта, оның ішінде 1875
гектарда – ... ... ... – 543 ... ... – 132
гектарда, жүзім – 975 гектарда, оның ... ... ... – 966 ... Алма мен ... ... ... – 3,6 мың тоннаны, сүйектердің –
1,6 мың тоннаны, жидектің – 0,3 мың тоннаны, ... – 1,7 мың ... Одан ... ... жылы ... шекаралас ТМД мемелекеттерінен 2,0
мың тонна жеміс-жидек әкелінген. ... мен ... ... ... ... көне плантациялардың үлесі, нормативтің 20%-
ның орнына 80%-ды құрап отыр. Қазір алхорының ... -10 ... ... ... алмұрттың -16 сорты, алманың -13 ... ... ... ... ... ... бойынша республиканың оңтүстігінде
орналасқан, климаты жағынан осы дақылдарды өсіруге өте ыңғайлы ... ... ... мен ... ... ... және ... жүргізіліп отырған жұмыстардың жеткіліксіздігіне байланысты қайта
өңдейтін ... ... ... ... ресурстар
жеткіліксіздігі, инвестициялар ... ... ... және технологиялық жағдайының деңгейі төмен, жабдықтары тозған
және тағы басқа қалыптасқан ... ... ... ... ... мен шарап жасау өндірісін дамыту жөнінде бағдарлама
әзірлеу;
-селекцияның жаңа құнды сорттарының таза сортты егіс материалды өсіру
бойынша ... ... ... ... таза ... ... және алғашқы шарап жасау өндірісне инвестиция
тарту: «Шайқорық», «Шахан», «Жасөркен», «Ақ арал» ЖШС-де ... ... ... ... ... қалпына келтіру және дамыту үшін ... ... ... жылы ... 3 мың ... ... ... одан 190 мыңға жуық шарап
жасау жоспарланған. Бұл ... ... ... ... ... – 48,8
млн.тенгені құрады.
Өсімдік шаруашылығында жағдайды тұрақтандыруда және ауыл шаруашылығы
дақылдардың өнімін арттыруда ... мен ... ... одан әрі
жақсартуға үлкен мән беріледі. Облыста ... ... ... ... ... 6 арнайы шаруашылық ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы құрылымдарын
дәнді дақылдардың тұқыммен қамтамасыз етілуіне қол жеткізе алады. Майлы,
бақша дақылдарын, ... ... және қант ... ... ... ... ... алынады.
Бағдарлама жоспары бойынша элиталық тұқым шаруашылықтарын сақтау ... ... ... ... ... сорт сынайтын
учаскелер мен станциялардың, мемлекеттік астық ресурстарының тұқымдық және
егілетін материалдарының сорттық және ... ... ауыл ... ... ... ... ауыл ... тауарларын
өндірушілер тұқымдарының сапасын анықтауға республикалық бюджеттен – 172,6
млн.тенге қаржы бөлінген. ... ... ... ... өсімдік
шаруашылығындағы жағдайды тұрақтандыруда және ауыл шаруашылығы дақылдардың
өнімін арттыруда селекция мен тұқым шаруашылығын одан әрі ... ... ... ... ... ... әртүрлі, жатып қалуға төзімді,
жоғары өнімді, жақсы технологиялық сапалы сорттары өндіріске енгізілуде.
Жоғары репродукциялы ... ... ... ... 6 ... ... Осы шаруашылықтардың өндірістік әлеуіеті облыс ауыл
шаруашылығы құрылымдарын дәнді дақылдардың тұқымдарымен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... картоп және қант
қызылшасының тұқымдарын облысқа сырттан сатып әкелінеді.
Мемлекеттік сорт ... ... ... ... ... күздік бидайдың 15 сорты сынақтан өткізілген,
олардың ішінде «Наз», ... ... ... ... жетекші
орындарын иеленген. Одан басқа да жаздық арпаның 5 ... ... ... мен ... ... 6 сорты, қияр мен майлы ... 2 ... 4 ... ... пен ... 5 ... ... 8 сорты, алхорының
10 сорты, өріктің 11 сорты, бүлдіргеннің 13 ... ... 16 ... 20 ... ... ... ... жақсарту мәселелері бойынша қазақтың ... ... ... ... ... 2005 жылға дейін ауыл
шаруашылығы дақылдардың элиталы тұқымдарын өндіруі мен өткізуі және оларды
субсидиялау, элиталы тұқымының ... ... ... ... нақты
сатылғаны бойынша жүргізілген.
Респбуликалық бюджеттен бөлінген қаражаттарды тиімді пайдалану және
элиталы тұқым шаруашылығын субсидиялау ... 2005 ... ... ... ... ... ... жаздық арпа және жүгерінің
элиталы тұқымын сатуға квоталар бекітілген.
Элиталы – тұқым шаруашылықтары жыл сайын сорттары ... үшін ... ... ... керекті көлемінде өндіріп сатады. Бірақ, жаздық
арпаның элиталы тұқымын және жүгерінің тұқымын өндіру мен өткізуі ... ... тұр. Осы ... 2005 ... өніміне жаздық арпаның егіс
көлемінің 33,5% жаппай репродукциялы тұқыммен себілді.
Сорттарды жаңартуды жақсарту және ауыл шаруашылығы тауар ... ... ... ... ... ... ету ... тұқым
шаруашылығы деген атағын растау үшін облыстың 17 ... ... ... министрлігіне жіберілді: Байзақ ауданы – «Достық» ... ӨК; ... ...... ӨК, ... ӨК; ... ауданы –
«Күреңбел»ӨК, «Арна» ШҚ, «Орталық» ӨК; Т.Рысқұлов ауданы – «Абай» ЖШС,
«Жидек» ЖШС; ... ...... батыр» ЖШС, «Жылы бұлақ» АҚ, «Арна»
ЖШС; Мойынқұм ауданы – ... ААҚ; Шу ...... ӨК, «Дулат-8»
ЖШС, «Бөлтірік» ӨК.
Облыста күздік бидайдың аудандастырылған және перспективалы мына
сорттары ... ... - ... ... ... өте ... 35 ... жетеді, дәнді-жоғары сапалы; «Алмалы» - сары және
қоңыр тат ауруларға жоғары төзімді, өнімділігі 80 центнерге ... ... сорт ... 25 ... ішінде Қазақстан Республикасының
күздік себетін аймақтарда өнімділігі жөнінен 1-ші орын ... ... ... ... ... 40 центнерге дейін жетеді.
Күздік бидайдың ең перспективалы сорттары бүгінгі күні ... ... ... ...... пен ... шаруашылығы дақылдардың тұқым шаруашылығы мәселелері бүгінде өте
маңызды. Селекция мен тұқым шаруашылықты дамытудың аймақтық ... ... ... ... ... ... ... Тұқымдарды көбейту, өсіру, сақтау және басқа шаруашылықтарға
өткізу кезінде, ... себу және ... ... ... ... ... ауданының «Қайнар» ААҚ мен «Сарыбұлақ» ААҚ ... ... ... Бұл ... жүргізу кезінде алғашқы материалдар
Қырғыз Республикасынан және Қазақ егіншілік ... ... ... ... селекциясының «Ала-Тоо», «Шуский-62 ТВ» гибридтерімен
жұмыс ісеп айналысқан.
Облыста сорттармен гибридтерді ... ... ... ... ... мен ... анықтаумен облыстық бақылау
орталықтарыныңи 5 филиалы айналысады.
Қазіргі таңда тұқым шаруашылығы ... ... ... ... заңнамалық базаның жетілдірілмеуі, тұқым шаруашылығы саласын
мемлекеттік тұрғыда реттеуді және ... ... ... ... ... тұқым шаруашылығын мемлекеттік қолдаудың жеткіліксіздігі және
ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің бірегей ... ... ... ... тек ... ... ... өндіруге ғана субсидия
берілді, ал маңыздылығы олардан кем емес ауыл шаруашылығы ... ... ... қант ... ... шөптердің тұқымдарын
өндіруге мүлде субсидия берілген жоқ. Бұл ... ... ... ... және ... тұқым шаруашылықтарының қалыптасуына мүлде
мүмкіндік бермейді;
• тұқымдарды жаппай көбейтетін ... ... ... ... ... ... ... тұқым шаруашылықтарында тұқым тазартқыш техниканың тозығының
жетуі;
• мемлекеттік сынаққа келіп түсетін ауыл шаруашылығы дақылдары сорттары
көлемінің азаюы;
• қант қызылшасының, жекелеген ... ... ... тұқымдарының
болмауы.
Осы аталған мәселелерді шешуде тұқым шаруашылығын дамыту жөніндегі алға
қойылған шараларға: элиталық-тұқым шаруашылықтарына ... ... ... ... ... ... ... майлы дақылдардың, қант
қызылшасының, көкөніс және ... ... ... көпжылдық және
біржылдық шөптердің тұқым шаруашылығын дамыту; өсіп-өнуі жоғары ... ... ... ... ... қалпына келтіру жөнінде
жағдай жасау (картоп бойынша – Жуалы ауданы, қант ...... ... ...... ... дәнді дақылдардын Талас, Сарысу,
Мойынқұм аудандарынан басқа барлық аудан); жеміс ағаштары мен жүзімдіктер
өсіретін көшеттіктерді ... ... ауыл ... ... ... ... уақтылы және білікті сараптама жүргізу,
сапа жөнінен ... ... ... сәйкестігін анықтау;
шетелдерден келетін сорттарды қоса ... сорт ... ... ... ... ... ... жұмыстарының орындалуы элиталық
тұқымдардың құнын 40%-ға дейін арзандату есебінен оларға ауыл шаруашылығы
тауарларын ... қол ... ауыл ... ... ... ... және ... жөнінен бағалы сорттарын анықтау
нәтижесінде өсімдік шаруашылығы өнімінің түсімділігін, сапасын және жалпы
түсімін арттыруға және ... ... ... ... ... ... шаруашылығы дақылдарының түсімділігін арттырудың негізгі факторы
ғылыми негізде тыңайтқыштар сіңіру болып табылады. Өсімдіктің ... ... ... мен калий (NPK). Минералды тыңайтқыштар егіннің түсімділігін
арттырумен бірге, дәндегі ... ... ... (клейковина)-2,5%-
ға жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Бұрын облыстық агрохимиялық зертхана жұмыс ... ... ... керекті
химикаттар, реактивтер, ... мен ... ... ... жеткізіліп, тиісті нормативтер сақталып тұратын.
Барлық шаруашылықтарда агрохимиялық тексеру ауыл шаруашылығына тиісті
жерлерге ... ... ... ... ... паспорты
дайындалынған. Осы негізде шаруашылықтар минералды тыңайтқыштарды пайдалану
жөнінде нұсқаулар алып отыратын. Соңғы программа, 1996 жылы ... ол әр 3 ... ... тиіс ... ... ... ... жағдай, өте күрделіне түскен. ... ... бері ... Үкіметі ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерін минералды
тыңайтқыш сіңіруде субсидиялап, шығынның азаюына ықпал ... ... ... ... 40%-ын ... ... 2004 жылы облыс
агроқұрылымдары бар жоғы 204 ... ғана ... ... ... өзінде 1 млн.863 мың теңге көлемінде шығынды үнемдеді. Қазіргі тек
аммофос арзандатылып ... ... ... ... ... ... ... финанстық қиындықтарға байланысты
минералды тыңайтқыштарды ... ... ... ... ие бола
алмай отыр. Зауыттардың сататын бағалары жоғары болып отыр.
Тыңайтқыштарды қолданбау ... ... ... ... өнімділігінің 20-30%-ға және одан да көп ... ... ... ... - ... қара ... күрт кеміп
кетуіне әкеледі. Соңғы 40-50 жылда қаратопырақты жерлердегі қара шірік 22-
25%-ға, қоңыр топырақты және сұр ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің, әсіресе бидайдың түсімділігі мен
сапасы төмендеп барады. Минералды тыңайтқыштар құнының ... ... ... ... ... оларды бәсекеге қабілетсіз етеді. Елімізде
өндірілетін ... ... ... ... ... ... етпейді, отандық зауыттар калийлі және ... ... және ... ... ... ... ... арнаулы техника жоқ. Тыңайтқыштар
бағасының қазіргі ... ... ... ... ... ... ... алмайды, яғни рентабельді емес.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер құнарлылығының мониторингі
жүргізілмейді, соның салдарынан минералдық ... ... ... жоқ. ... ... өндірушілер қаражатының жетімсіздігі
тұқымдарды қажетті көлемде дәрілеуге және арамшөп өсімдіктеріне қарсы ... ... ... 1999 ... 2003 ... тыңайтқыштарды қолдану серпініне
сараптама жасайтын болсақ егіс ... ... ... ... 5397 мың ... 43 мың ... ... 6 - Жамбыл облысының егіс алқаптарына енгізілген минералды
тыңайтқыштардың көрсеткіші
Осы тұрғыда топырақ ... ... және ... оны ... ... ауыл ... ... қызметін қалпына
келтіріп, агрохимиялық зерттеу жүргізу, отандық ауыл шаруашылығы тауарларын
өндірушілердің минералдық тыңайтқыштар сатып алуына, ... ... ... ... жолымен оларды қолдануға субсидия беру болып
отыр.
Бағдарлама бойынша үш жыл ... бұл ... ... ... ... ... – 256,2 млн.тенге көлемінде қаржы бөлінген.
Бұл қаражат ауыл шаруашылығы жерлерінің топырағындағы қара шірікті 10-15%-
ға ... бұл ... ... ... аз ... жерлердің 70%-ы осы
қоректік элементпен қамтамасыз етілудің орта және ... ... ... дақылдар түсімділігі 20%-дан 50% –ға ... ... – 40%, ... - 40%-ға ... ... ... дәнді
дақылдардың аурулары мен арамшөп өсімдіктерінің таралуын азайтуға, ... ... ... ... қаржылық жай-күйі жақсарады деген
нәтижелер күтіледі.
Облыстың ауыл шаруашылығы техникасымен ... ... ... ... бері ауыл ... ... жаңа ... алынбаған.
Техниканың ескіруі, олардың санының азаюы ауыл ... ... ... ... 1998-2004 жылдар аралығындағы облыстың ауыл
шаруашылық техникамен қамтамасыз етілу деңгейін 6 суреттен көруге болады.
Қазіргі бар 5,9 мың ... ... 1 мың ... комбайны, 2,9 мың жүк
автомобилі агроөнеркәсіп кешендерінің сұранымын ... ете ... ... «Ауыл шаруашылығы қаржылай ... ... ЖАҚ ... ЖАҚ ... 57 ДТ-75, 10 МТЗ-82 тракторлары, 4 СК-5 «Нива»
комбайндары және түрлі техникалар 137,4 млн.тенгеге алынған.
Лизинг арқылы ... ... ... ... ... ... тауар өндірушілердің кез-келгенінің жағдайы көтермейді, оны 10
кестедегі көрсеткіштерінен көруге болады.
Сонда ауыл шаруашылығына қажетті ... ... ... ... 1997 ... бастап азайғаны көрінеді. 2002 жылы облыс көлемі бойынша
трактордың 4 данасы ғана сатып ... ал 2003 жылы ... ... түрі ... ... ... ... облыста 26
машина-технологиялық станциялары сервистік қызмет көрсетеді. Бұл ... ... ... 100 ... қожалығына 29 трактор, 9 жүк автомобилі, 11
соқа, 10 дән сепкіштен ... ... ... ... ... техника жоқтықтан МТС жұмысынан көмек сұрайды.
Сурет 7 - ... ... ... ... ауыл шаруашылық
техникаларымен қамтамасыз етілу деңгейі
2004 жылы ауыл ... ... ... ... ауыл
шаруашылығы тауарын өндірушілердің төлем қабілетінің жоқтығына орай және
осыған байланысты ... ... ауыл ... тахникасын
шығаратын кәсіпорындар өндірілетін өнімнің ... ... ... ... ... уақытта тек ауыл шаруашылығы техникасын
шығаруға ғана маманданған ... іс ... жоқ. 2006 жылы ... ... ... мен қосалқы бөлшектер шығаруға бағдарланған ... бар, ... ... АҚ, ... завод» «Тараз-Дизель»
ААҚ, «Жуалынская агропромтехника» АҚ, «Аса агропромтехника» АҚ, ... АҚ, ... ... ... ... жөндеу) АҚ,
«Шеберхана» (ауыл шаруашылығы техникаларын жөндеу) АҚ, «Куланский РМЗ» ЖШС,
«Интеграция ... ЖШС ... ... ... жөндеу) жатады.
Аталған кәсіпорындар облыста ауыл шаруашылығы мақсатындағы өнімнің 30 ... ... ... олар ... және ... ... ... жұмыстарын атқарады.
Кесте 10 - Негізгі ауыл шаруашылығы техникаларының лизинг арқылы 1994
жылдан 2004 жылға дейінгі сатып
алынғаны
|№ |Техникалардың ... ... ... жылдар бойынша |
| ... ... | |
| | | |1994 |1995 ... ... мал ... ... ... |«Меркі» АҚ |Қой ... ... |14881 |
| ... ... | ... | ... ... ӨК |Қой ... ... |14886 |
| ... ... | ... | ... ... АҚ |Қой ... |3694 |
| ... ... | | | ... ... АҚ |Қой ... |987 |
| ... ... | | | ... ... ӨК ... ... ата |918 |
| ... ... |ірі қара | | ... ... ЖШС ... |таза қанды мініс|67 |
| ... ... | ... араб | |
| | | ... | ... ... |«Сарыбұлақ» ААҚ ... ... ала |1745 |
| ... ... |ірі қара | | ... ... ӨК ... |алатау |766 |
| ... ... |ірі қара | | ... |«Ақ ... ААҚ |мүйізді ... |1427 |
| ... ... |ірі қара | | ... ... ... АҚ ... ... |733 |
| ... ... |ірі қара | | ... ... АҚ ... ... |729 |
| ... ауданы |ірі қара | | ... ... ӨК |Қой ... ... |12067 |
| ... ... | ... | ... |«Ақ ... ААҚ |Қой ... ... |3200 |
| |Жамбыл ауданы | ... | ... ... |қой ... |11657 |
| ... ауданы | | | ... ... ЖШС ... ... |2626 |
| ... ... | ... | ... ЖШС ... ... |68 |
| ... ... | | | ... ШҚ ... ... |65 |
| ... ... | | | |
| ... ... мал ... ... ... ... асыл тұқымды зауыты» АҚ |қой |оңтүстік қазақ |19664 |
| ... ... | ... | ... |«Пионер» ӨҚ |қой ... ... |12692 |
| ... ... | ... | ... ... ... ... |қой ... |14486 |
| |ЖШС | | | |
| ... ... | | | ... ... ... ЖШС |қой ... |6313 |
| ... ... | | | ... |«Юнчи» ӨК ... ... ата |673 |
| ... ... |ірі қара | | ... ... ЖШС ... ... ... ... |
| ... ... | ... араб | |
| | | ... | ... |«Гамбург» ЖШС ... ... |3069 |
| ... ... | ... | ... ... ... ... №97» ЖШС |жылқы ... |489 |
| ... ... | |дон | ... ... жылқы зауыты» ЖШС |жылқы |таза қанды мініс|94 |
| ... ... | ... | ... ШҚ ... ... |102 |
| ... ... | | | ... нәтижесінде 1.09.2004 жылы облыс бойынша асыл тұқымды
шаруашылықпен ... 6 ... және 11 ... ... ... бұл шарушылықтардағы мүізді ірі қара малы – 6318 бас; қой ... ... бас; ... – 200 бас және ... малы ... – 2626 бас болған.
Ал, түйе тұқымдарымен айналысатын шаруашылықтар мүлде болған емес.
Кестеде 2010 ... 1 ... ... ... ... ... облыс бойынша жалпы саны 55-ке жеткен.
Ал 2010 жылдың 1 ... ... 10 заут пен ... мал ... саны ... ... ... ірі қара –
6427 бас; қойдың саны – 162167 бас; жылқының саны – 3293 бас; ... ... бас және ... саны -5306 басы ... ... бұл ... асыл тұқымды шаруашылықтардың сандық және сапалық
жағынан өзгергені анықталған.
Ірі қараға ... ... ... сиырларды голштинфриз тұқымы
бұқаларымен, алатау сиырларды швиц ... ... ... ... 2004 жылы 10,3 мың бас сиыр мен құнажын, оның ішінде ... ... ... ... 2,9 мыңы – швиц ... ұрығымен қолдан
ұрықтандырылды.
Қой шаруашылығы бағытында оңтүстік қазақ мериносы саулықтары австралия
тұқымы қошқарларымен баудандастыру жұмыстары жүргізілуде. 2004 жылы ... ... оның ... 20,4 мыңы ... тұқымы ұрығымен қолдан
ұрықтандырылған.
Қазіргі кезде облыста жылқы ... ... ... ... ... ... Соңғы жылдары облыста 9 жеке меншік жылқы
зауыттары құрылды. Олар: ... ... №97 ... ... ЖШС, ... «Қанағат», «Шаушен», «Төлебаев», «Байқошқар» ШҚ. Бүгінгі күні
оларда ахалтеке, тазақанды мініс, ағылшын–араб және дон ... ... ... бар.
Шошқа шаруашылығы негізінен ет өндіруге бағытталған. Облыста ... ... 2391 бас ... бар. ... жақсарту және еттің сапасын көтеру үшін
Германиядан тоңдырылған ... ... 2008 жылы ... ... 8 мыңға
жеткізу көзделген.
Жалпы облыста 62 сиырлар мен құнажындарды қолдан ұрықтандыру пункттері
істейді, оның ішінде 52-жеке ... ... 2006 жылы ... саны 70-
ке жетті. Асыл тұқымыды шаруашылықтар 2004 жылы ... мен ... 421 бас ... және ... ... мүізді ірі қара, оның
ішінде 390 құнажын, 6389 бас оңтүстік қазақ мериносы және ... ... оның ... 5829 ... қошқар, 1277 бас шошқа, оның ішінде 1232
мегежін және 13 бас ... оның ... 11 тай ... Ол ... 19,45 ... көлемінде дотация алған.
Қазақстан Республикасы «Асыл тұқымды шаруашылығ» заңына және заң
актілеріне өзгертулер мен ... ... ... 2004 жылы 14
желтоқсанда № 269-11 заңы қаблданды [76]. Осы ... ... ... ... ... есебінен қолдау көрсетілген бағыттан
басқа, асыл тұқымды шаруашылықтарға мемелекеттік қолдау көрсетіледі.
Бұл қабылданған заңға сәйкес асыл ... мал ... ... ... ... ... реттеуді, асыл тұқымды мал
шаруашылығы субъектілері аттестациясын, оларға бақылау жүргізуді, сондай-ақ
салаға ... ... іске ... ... ... асыл ... республикалық бюджеттен мемлекеттік қолдаудың негізгі
формалар болып мыналар табылады:
• асыл ... ... ... ... оның ішінде шектеулі нәсілдік
қорын, сақтауға және қайта қалпына келтіруге бағытталған ... ... ... ауыл шаруашылығы тауар өндірушілер үшін асыл ... ... қол ... ... ... ... ... тұқымды шаруашылықтарды дамытуда облыста «Асылдандыру» ААҚ
дистрибьюторлық орталығы қызмет көрсетеді. ... ... ... ... ... және ... үшін ... технологиялық жабдықтары бар.
Дегенмен де қазіргі уақытта ... ... сай осы ... ... ... туындап отыр, олар:
1) бағалы гендік қордың, әсіресе келешектегі селекциядағы жұмысқа
қажетті ... ... және саны аз ... жойылып кету қауіпінің
төнуі ғалымдар мен практиктердің көп жылдық ... ... ... ... ... ... облыста 23 асыл тұқымды шаруашылық бар, асыл тұқымды жас
малдардың үлес ... 1999 ... ... ірі қара ... ... – 14,4%-дан 6,8%–ға;
жылқы – 2,5%-дан 1,4%-ға;
шошқа – 13,5%-тен 4,9%-ға төмендеді. Бұл облыстың асыл ... ... ... 58%-ын ғана жаба ... мал ... мал ... асылдандыру ісін қаржылай
қолдаудың көлемі және осы қаржылық көмектің жоқтығынан аяқталған ғылыми-
тәжірибелік жұмыстарды ... ... ... ... ... ... қойылған басты шаралар іске асырылуда.
Жалпы асыл тұқымды өнім ... көп ... ... ... Ауыл
шаруашылығы туарларын өндірушілердің басым бөлігінің асыл ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс. Соған ... ... ... ... өткізілген асыл тұқымды бұқаның ұрығын
жартылай (50%-ға дейін) арзандату; облыстың ... ... асыл ... ... бар ... басын сақтағаны үшін
демеу қаржы қарастыру; асыл тұқымды бұқаларды сатып алуға және ... ... ... сақтауға және мал шаруашылығы бойынша арнайы
құрал-жабдық сатып алуға жұмсалған шығынды ... ... ... ... ... ... ... дейін) арзандату болып отыр.
Облыстағы асыл тұқымды мал шаруашылығының ... ... ... ... қой шаруашылығы. Қарақөл малының әртүрлі түсті қолда ... ... және ... үшін ... табындар құрып, оларды
республикалық бюджет есебінен қолдау керек. Себебі қаракөл қойының саны ... ... атап ... көк, ... (гауһар), қорғасынды, алтынды және
күмісті түрлерін жоғалтпау мақсатында КазҒЗҚИ Жамбыл филиалында селекциялық-
генетикалық қаракөл ... ашса ... бұл ... ... ... шаруашылық механизмі ... ... ... ... ол ... ... өткізу жолдары қалптасады және саны
азайып кеткен әр түрлі түсті ... ... жеке ... ... және өнімділік ерекшеліктері инбредтік құлдырауға ұшыраған
топтарды зерттеп, олардың барлық биологиялық, ... ... ... ету мәселелері шешіледі.
Бюджеттік бағдарламаның жоспарында асыл тұқымды ... ... ... асыл ... өнімнің (материалдық құнын арзандату) атауымен
қаржылық қамтамасыз ... 2005 жылы ... ... ... ... 55,8 ... болды, ал кейінгі 2006 жылы-63,3 млн.тенге; 2007 жылы ... ... және 2008 жылы – 78,6 ... ... 2005 жылы ... ... қаражаты есебінен 38 ауру
бойынша алдын алу іс-шараларын жүргізу жоспарланған. Басқа аурулар ... ... өзге ... есебінен қаржыландырылады.
2004 жылы тұрақты табиғи ошақтардың болуынан және жүргізілетін ... ... ... ... мал мен ... әр ... ... жұқпалы ауруларының 11 ошағы тіркелді. Облыс ... ... 190 ... бар. ... ... ... оба, ... геморрагиялық қоздырма ошақтары, түберкулез бойынша 2, бурцеллез
бойынша 8 ... ... бар. ... ... адам мен ... бурцеллез
ауруымен ауырғаны өсуде. Осы тұрғыда ветеринариялық-санитарлық қадағалауды
ауылдық, аудандық, облыстық деңгейде 174 ветеринариялық ... ... одан ... ... ... 47 адам қызмет
атқарады.
Облыстағы ветеринариялық қызмет көрсету саласындағы қалыптасқан
басты ... ... ... ... ... ... ... облыс бойынша шамамен шартты түрде 461,8 мың бас мал бар, оларға
қызмет көрсету үшін ... ... 709 ... ... ... ... ... маманына шартты түрде 650 бас мал жүктелмек, ... ... мал ... ... ... қызмет
көрсетумен лицензиясы бар 280 маман айналысады. Немесе тек ... ... ... ... мен ... ... ауруымен ауырғандары жылдан жылға
өсіп келеді. Ауру малды ... жері және оны ... ... бурцеллезге қарсы басталған шаралар аяқталмай қалады.
Облыста малдарды сақтандыру ... ... ... соның салдарынан
бурцеллез ошақтарын жоюда қиыншылықтар көп. Бурцеллез ауруына қарсы
республикалық ... ... ... ... ... ... ... қаржылық қолдау қажет;
- ветеринариялық зертханалардың техникалық жарақатандырылуы
халықаралық нормалар мен стандарттарға ... ... ... ... ... және аурулардың диагностикалық
деңгейі төмен болып отыр;
- шекарадағы ... ... ... мен ... ... құрал-жабдықпен, байланыс құралдарымен, ... ... ... ... ... ... нарықтық
қатынастардың шағын және орта бизнестің дамуы есебінен тірі малдың, малдан
өндірілетін өнімдер мен шикізаттың жеке бір ... ... ғана ... ... және шекаралас елдердің аумақтары бойынша да бақылаусыз ... ... ... ... мал саны ... деректерге сәйкес келмейді.
Биологиялық препараттар орталықтан тек Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... жаппай
иммунизация кезінде вакцина жетіспейді, бұл эпизоотиялық жағдайға теріс
әсерін тигізеді және қазіріг мал қорымдары ... ... ... ... ... ... шешуде жасалатын нақты іс-шараларға:
жыл сайын жоспарлы ветеринариялық-алдын лау, эпизоотияға қарсы ... ... ... ... ... ... ... бөлу; жергілікті атқарушы органдарда ... ... ... ... ... ауыл ... жыл сайын 60 ветеринар мамандарын даярлау ұйымдастыру
жұмыстары болып отыр.
Бұл саланың қаржылық қамтамасыз ету ... ... 2004 ... ... ... 72,3 ... ал ... бюджеттен 16,8
млн.тенге қолдау көрсетілген. Ал кейінгі 2006 жылы-135,851 млн.тенге, 2007
жылы-196,626 млн.тенге және 2008 жылы -253,008 ... ... Ауыл ... ... ішкі және сыртқы рыноктардағы бәсекеге
қабілеттілігін бағалау
Ауыл шаруашылығы өнімінің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... Бәсекелес индексі:
1. ішкі рынокта, импорт бағасының ішкі рыноктағы сату бағаларына қатынасы
ретінде есептеледі;
2. ... ... ... және ... ... ... ... ретінде епетеледі.
• Сұраныс-ұсыныс индексі:
3. ішкі рынокта, нақты қажеттіліктің отандық өндіріске қатынасы ретінде
есептеледі;
4. сыртқы ... ішкі ... алып ... экспорт көлемінің
өндіріс көлеміне қатынасы ретінде есептеледі.
Облыстың өсімдік шаруашылығындағы басты ... ... ... Бидай
өнімінің ішкі және сыртқы рыноктағы бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ішкі және ... ... ... ... ішкі
рынокта ұсыныс сұраныстан жоғары, сыртқы рынокта сұраныстары бар. Сондықтан
бидай өнімін сыртқы рыноктарда кеңейтуді, ішкі тұтыну үшін дендеп ... және ... ... өнім ... ... ... ... көкөніс, сүт, жұмыртқа – тиімді, ішкі және сыртқы рыноктарда
бәсекеге қабілеті нашар, ішкі рынокта ... ... ... ... ... жоқ. Бұл өнімдер бойынша қалыптасқан төменгі көрсеткіш
тарифтік қорғаныс деңгейін күшейтуді талап етеді, мұның өзі ішкі өндірістің
көлемін ... және ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
Қант қызылшасы – тиімділігі төмен, ішкі және сыртқы рыноктарда бәсекеге
қабілетті. Сиыр еті, қой еті, ... еті, ... еті, құс еті – ... ... ... ... Бұл салалардың бәсекелестік қабілеттілігін
жоғарылату озық технологияларды енгізу арқылы өндіріс шығындарын азайтуды
қажет етеді. Ауыл ... ... бұл түрі ... ... ... ретінде сұранысқа ие. Азық-түліктік топқа жататын қайта өңдеу
өнімдері тиімді ... ... және ... ... ... ... ие.
Жүн – тиімсіз, бәсекеге қабілетті, сыртқы ... ... ... ... ... тарифті жоғарылату қажет, сонда ғана «Фабрика ПОШ»
өндірістік кооперативі толық қуатымен ... ... қол ... ... ... жүн ... рыноктарда бәсекеге қабілетті.
Облыстағы қайта өңдеу өнімдерінің ішкі және ... ... ... ... ірілендірілген топтар бойынша
статистикалық мәліметтерінде:
1) ет пен ет өнімдерін қайта өңдеу және ...... ... ... өңдеу және консервілеу – рентабельді
(«БМ» ЖШС, «Юнчи» ӨК);
3) ұн ... ... ... ... бар ... ...
рентабельді; («Ел-ырысы», «Ақ бидай», «Алтын дән», «Қызыл бидай»,
«Шуская реалбаза» АҚ);
4) сүт өнімдерін ...... ... ... ... ... сүт» ЖШС, ... сырзавод» АҚ);
5) сусын өндіру – рентабельді («БМ» ЖШС);
6) өзге де ... ... ...... ... ... ... май, балмұздақ, шұжық өнімдері – ішкі және сыртқы рыноктарда
бәсекеге қабілетсіз, ішкі ... ... ... ... ... ... ... (күнбағыс) майы, ақ қант, печенье, кондитерлік тағамдар, тәтті
тоқаштар, табиғи жүзім шараптары – ішкі рынокта ... ... ... ... ... ішкі ... сұраныс ұсыныстан жоғары,
сыртқы рынокта сұраныс ... сүт ... ... ... және ... ... ...
ішкі рынокта бәсекеге қабілетті, сыртқы рынокта бәсекеге қабілетсіз, ішкі
рынокта сұраныс ұсыныстан ... ... ... ... жоқ;
Бидай ұны – ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... артық, сыртқы рынокта сұранысы бар.
Облыстағы жоғарыдағы аталған қайта өңдеу ... ... ... ... ... ... ... ет
өнімдерін өндіретін кәсіпорындардың саны 45 ... және ... ... ... 40%-ға дейін ғана (етке шаққанда бір ауысымда небәрі 17,0
тоннаны ... бір ... ... ... 1203 ... сүт ... ... істеп тұрған кәсіпорындардың саны 10 (ірісі және ... ... ... 43%-ға ... ғана (сүтпен есептегенде небәрі 59,9 ... ... ... қайта өңделген сұйық сүт және қаймақ өндіру бойынша
(30,3 мың тонна) – ... сары май (1,7 мың ...... сары ... мың ... 6%-ға пайдаланылады.
Жүнді және тері шикізатын ұқсатуға келетін болсақ жүнді ... ... ... ... ... бір ... оның қуаты бір ауысымда 15 тонна,
2004 жылы өндірістік қызметін қайта ... ұн ... 83 ... бар,
оның 65-і ірі және орташа (шығаратын өнімі 48 мың ... ... ... 100 мың ... ... ... ... кәсіпорын қант өндіруге маманданған «Қант» АҚ оның жиынтық
қуаты тәулігіне 3000 ... қант ... 420 ... ... ... ... ... өңдейтін, технологиялық жағынан жаңа
құрал-жабдықпен ... ... ... 1200 тонна) кәсіпорындарда
шикізат сатып алатын айналымдық қаражаттың жоқтығынан 5-10%-ды пайдаланады,
жидек пюресі, ... ... мен ... ... ... ... 3 ірі және ... кәсіпорында шығарылады, рыноктың 80%-ы негізінен
импорттың есебінен толықтырылады.
Өнеркәсіптің шығаратын өнімдерінің ... ... ... ... құрал-жабдықтармен жарақтанудың нашарлығы, олардың
моральдық және табиғи ... ... өнім ... және ... ... ... ... өндіріске кредит беру кезіндегі банк ставкалары пайызының жоғарылығы;
3) өндірілетін өнім сапасының халықаралық ... ... ... ... ... ... ... шешу аясында алға қойылған негізгі
мақсаттарға: ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеуді қалпына келтіру ... ... ... ... ... және ... жағынан
артта қалушылығын ескеру; бағаны арзандату және өндіріс шығындарын азайту,
өнім ... ... ... ... ... ... ... ету; отандық экономиканың импортқа тым тәуелділік ... ... ... саланың кәсіпорындары үшін шикізат өндіру мен сатып
алуды дамыту, ішкі рынокты жоғары сапалы мал шаруашылығының және ... ... ... ... ... ... ... отандық
өндіріс шығарған мал шаруашылығы мен ... ... ... ... ... ... жұмыс орындарын қалпына
келтіру және жаңа жұмыс орындарын құруда жасалып жатқан басты шараларға:
1. ұқсатушы кәсіпорындарға ... ЖШС, ... ... ... ... ЖШС, «Меркі сыр зауыты» ААҚ т.б. ... ... және ... ... ... ставканы өтеуге арналған лизинг
тетіктерін енгізу есебінен кәсіпорындарды қайта ... және ... ауыл ... ... дайындау дайындау жүйесін, әсіресе шалғай
аудандада дамыту, өзінің базасы бар жоғарыдан төмен қарай ... ... ... ... ... ... арқылы айналымдағы қаражатты
толықтыруға арналған кредиттік ресурстарға қол жеткізуге мүмкіндік беру.
Осы тұрғыда ауыл ... ... ауыл ... ... ... бойынша республикалық қаржыландыру көлемдерінің 2006-2008
жылдарға арналған есептерінде 2006 жылы 37,4 млн. ... 2007 жылы ... және 2008 жылы 74,8 млн. ... ... ... 2006 жылы ... аталған ұсқтаушы кәсіпорындардың
өндірісне жеке бөлінгені: «Келешек» ЖШС – 20 ... және ... ЖШС – ... ... ... «Қаратау-сүт» ЖШС - 10 млн.тенге; 2007 ... ... ЖШС – 20 ... 2008 жылы ... сырзавод» ААҚ
– 20 млн.тенге; 2008 жылы «Меркенский сырзавод» ААҚ- 20 млн.тенге құрады.
Бәсекеге қабілетті өнім ... ауыл ... ... ... ... ... ... дәрежесі болып отыр.
Жамбыл облысында кәсіптік-техникалық мектептер мен лицейлерді бітіруші
мамандардың саны соңғы 10 жылда 54%-ға қысқарды, бұл ... ... ... ... ... ... ... (КТМ) оқитындардың барлық контингентінен тек 25%-ы ғана
болашақта ауыл шаруашылық мамандары болады.
1995 ... ... ... ... ... ... ... және ауыл
шаруашылығы мамандарын даярлайтын 9 ксәптік-техникалық ... ... 8-і ғана ... ... ... ... мектеп
ғимараты 2004 жылы Оңтүстік әскери округіне берілуіне байланысты таратылды.
Облыс бойынша кәсіптік техникалық мектептер мен ... ... және ... ... ... ... соған орай ауыл
мектептерін бітірушілер қаржаты болмағандықтан кәсіптік білім алу ... бара ... ... ... ... ... толық
көлемде қажетті мамандармен қанағаттандыра алмайды. Сондықтан республикалық
және жергілікті бюджеттен қаржыландыру арқылы ... ... ... ... ... ... келтіру, жұмыс істеп тұрған
кәсіптік-техникалық мектептердің материалдық-техникалық базасын ... ... ... ... етеді.
Бәсекеге қабілеттілік жөніндегі қорытындылар төмендегідей:
1) ауыл шаруашылығы өнімдерінің жекелеген түрлерінің астық, ... мал ... ... ... құны мен ... бағаның
арақатынасына жасалған талдау ауыл шаруашылығы шикізатын дайындаудың ... ... ... ... жоқ екенін көрсетеді; бұл ескірген ... ... ... ... ... бәсекелестігі төмендігінің бір
факторы болып табылады;
2) шикізат базасының өсуі және ауыл ... ... ... ... ... өсімі үшін әзірге анықтаушы фактор болып
табылады;
3) ... ... ... жүйенің жетілмеуі ауыл
шаруашылығы тауарын өндірушілердің ауыл шаруашылығы және ... ... ... ... ... қол ... шектейді, ауылда
консультативтік және консалттік қызметер жүйесінің болмауы да ... ... және ... ... ... қабілеттілігін
төмендететін фактор болып табылады.
1. Аграрлық азық-түлік бағдарламасының тиімділігін бағалау
Жамбыл облысының 2006-2008 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік «Ауыл»
бағдарламасының ... ... ауыл ... ... салалардың барлығын қамтыған. Бекітілген бағдарламаны іске
асырудан күтілетін нәтижелеріне:
1. ... ... ... тиімділігі бағаланған;
2. 2006-2008 жылдарға ауыл шаруашылығының жалпы өнімі, дақылдардың
егіс ... ауыл ... ... ең ... ... ... және
мал басы санының өсу көрсеткіштерінің болжамдары берілген.
Аграрлық азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... бағаланған:
І. Халықты азық-түлікпен қамтамасыз етудің және ... ... ... ... ... ... ... жеке және экономикалық қол жеткізудің деңгейімен
анықталады. Оның нәтижесіне тамақтанудың ұлттық стандарттарына ... ... ... ... жеке қол жетімділігінің қамтамасыз
етілуімен; ... ... ... әр ... ... үшін ... қол
жетімділік, олардың даму деңгейін теңестіруге, экономика салаларын, соның
ішінде ауыл шаруашылығын жаңғыртып экономикалық ... ... ... халықтың (әсіресе ауылдағы) еңбек әлеуетін іске асыру ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
көмек көрсетуді күшейтуге бағытталған аймақтық саясат жүргізудің есебінен
қамтамасыз етілетін болады;
➢ Ішкі тұтыну рыногындағы тамақ ... ... ... ... Ол ауыл ... ... ... тамақ
өнеркәсібін дамыту негізінде импортты ауыстыру есебінен ішкі ... ... ... едәуір азайтылады;
➢ Облыс халқының тұтыну нормаларының стандарттарын
қамтамасыз ету үшін тамақ ... ... ... көлемін сипаттайтын
бастапқы мәндермен, оған негізгі тамақ өнімдерін өндіруді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... сапа және қауіпсіздік стандарттарына
сәйкестігінің деңгейімен, ол ... және ... ... ... ... және ... талаптары жануарлардан өндірілетін
және өсімдіктен алынатын өнімге арналған ИСО-9000 сапа ... ... ... ... «Ветеринария туралы» Қазақстан
Республикасының Заңына сәйкес ветеринария жөніндегі ... ... және ... аяқталады; ветеринариялық және карантиндік
зертханалар қазіргі талаптарға сай ... ... ... ... халықаралық стандарттарға үйлестірілген
тамақ өнеркәсібінің өніміне арналған МЕМСТ енгізілетін болады.
ІІ. Ауыл шаруашылық өндірісі мен ұқсатуды дамытудың тиімділігін
сипаттаушы ... ... ... ... ... кірісінің деңгейімен.
Сату рыноктарымен тең келетін ауыл ... ... мен ... ... дамыту аграрлық сектор мен өңдеу салаларының тұрақты кірістілігі
үшін негіз болады, тиімді өнім өндірудің деңгейін ... ... ... агротехнологиялар мен ұқсату
технологияларын қолдану деңгейімен. Оған ауыл шаруашылығы өнімін ... ... мен ... ... егіс ... ... ... ғылыми негізделген ауыспалы егістер және аймақтар
үшін мамандандырылған технологияларды қолдану деңгейі ... ... ... ... ... және ... ... етіледі, элиталық тұқымдарды және асыл тұқымды жануарлардың
ұрықтарын қолдану ... ауыл ... ... ... ... өнімділігі жоғарылайды. Тамақ өнеркәсібін жаңғырту және ауыл
шаруашылық өнімін түбегейлі ... жаңа ... ... ... ішкі ... ... ... өнімдерінің
бәсекеге
қабілеттілігімен. Салықты реттеу, тауар өндірушілердің несие ресурстарына
қолжетілімділігі, орынды тариф саясаты ... ... ... өнімнің
бәсекеге қабілеттілігін арттыру мен импорт ... ... ... ... Ауыл ... ... ... көлемінің және сату
рыноктарының теңгерімділігі ауыл шаруашылық өнімінің және азық-түліктің
негізгі ... ... мен ... ... ... ... Халықты еңбекпен қамтамасыз етудің өсуімен, мұнда 2006 жылы 5
мыңнан астам, 2007 жылы 6 мың, 2008 жылы 7 мың ... ... ... ашу
көзделіп отыр;
➢ Аграрлық-өнеркәсіп секторының нарықтық өндірістің талаптарына
заңдар базасының сәйкестігі ... ... ... мен ауыл шаруашылығы
өнімдерін өңдеу салаларын мемлекеттік қолдау туралы», «Ауыл ... ... ... «Су ... ... ... ... болды, Салық кодексіне, Су кодексіне, «Жер тарулы» және
«Астық туралы» заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізілетін ... ... ... агроөнеркәсіптік сектордағы қатынастар ... ... ... ... кешенін мемлекеттік реттеудің ... ... Ауыл ... ... тауарлар мен көрсетілетін
қызметтерге кедендік-баж және салық мерзімі ауыл ... ... ... ... өнімдеріне импорттық кеден бажының тиімді ұсыныстарына
талдау жасау және ... ... ... деңгейін анықтау
мемлекеттік реттеу жүйесін оңтайландырады;
➢ Ауыл шаруашылық өнімін және тамақ өнімдерін өндіруді
мемлекеттік ... мен ... ... ... аум ... және ... қолайлы жағдайды қамтамасыз етеді, астық
ресурстарын тиімді пайдалану, элиталық тұқым шаруашылығы мен асыл ... ... ... ... ... ... жасайды; ИСО 9000 енгізу
базасында тамақ өнімінің сапасын ... және ... ... ... ... ... талаптарға сай келетін
жабдықтармен жарақтандыруды қамтамасыз етеді;
... ... баға ... ... деңгейі экономикалық
ықпал ету арқылы жүзеге асырылады, бағаның мониторингі жүргізіліп, ... ... ... ... ... ... ... Ауыл шаруашылық өнімін және тамақ өнімдерін өндіруді
мемлекеттік қолдау мөлшері отандық ... ... ... ... ... тиімділікке қол жеткізу және бюджеттік қаржыландыруды
нысаналы бағыттау мақсатында ауыл ... ... мен ... ... өңдеу саласын ... ... ... болады.
Облыстың 2006-2008 жылдарға жоспарланып бекітілген бағдарламасына
сәйкес ауыл ... ... ... ауыл ... басты
дақылдарының егіс көлемінің, ауыл шаруашылығы ... ең ... ... және мал ... ... салыстырмалы түрде 2004-
2005 жылдардың есебімен басталып, алдағы 2006-2007-2008 жылдарға болжамымен
жасалған және бағдарлама ... ... ... ... ... ... берілген 12, 13, 14 суреттерден көруге болады.
Сурет 8 - 2006-2008 жылдардағы болжам мен ... ... ... ауыл шаруашылығының жалпы өнімі (млн.тенге).
Сурет 9 - 2006-2008 жылдардағы және 2009-2010 жылдардағы ауыл
шаруашылығы дақылдарының егіс көлемі (мың ... 10 - ... ... ... ... ... шаруашылық
құрылымдарындағы мал саны (мың бас)
Егер осы жоспарланған ... ... ... ... ... ... бұл ... болжамнан жоғары нәтижелерді береді.
№2 кестедегі ауыл шаруашылығындағы егіс ... ... ... 2006 жылы -509,5 мың га. 2007- 514,8 мың га. және 2008 ... мың жерге көбеюін болжайды, ал облыстың 1994-2009 ... ... ... 2006 жылы -521,3 мың га, 2007 ... мың ... 2008 жылы – 551,7 мың га. ... Ал 2009 ... ... жоспарланған бағдарламаның уақыты аяқталғаннан кейінгі келесі
жылы бұл ... ... ... 2009 жылы – 551,7 мың гектардан
512,7 мың гектарға.(39,0 мың га.) [3,4].
Бұл келтірілген кестелердің барлығында дәл ... ... ... мен мал ... ... ... ... алшақтықтар бар.
Мұндай нәтиже аграрлық сектордың нарық рыногының талаптарына ... ... тек ... ... ... көрсетеді.
Жалпы 2006-2008 жылдардағы жүргізілген ... ... ... жүзеге асыру үшін мемлекеттен бөлінген қаражаттың жергілікті
жерге бекітілген көлемінде жетпеген. Оның ... ... да ... жүзеге асыру үшін жергілікті жерлерге тіпті қаржы ... ... ... ... жүзеге асырылмай отыр.
3 ЖАМБЫЛ ОБЫСЫНЫҢ АГРОӨНЕРКӘСІП КЕШЕНІН ... ... ... ... ... ... облысының ауыл шаруашылығы өндірістерінің мамандануының қазіргі
жағдайы
Обласқа жалпы сипаттама. Жамбыл облысы Қазақстан ... ... ... 1939 жылы 14 қазанда құрылды. Ауданы 144,3
мың шаршы километр, халқының саны 2012 жылдың 1 қаңтарында – ... ... ... Оның 427,0 мыңы (41,9%) қала ... 591,8 мың ... тұрғындарын құрайды. Облыс орталығы Тараз қаласында – 342,5 мың ... ... ... ... ... ... ... 10 ауданнан, 3 шағын қаладан (Қаратау, Жаңатас, Шу), 153 ... және 79 ауыл елді ... ... жағдайы. Облыстың физикалық-географиялық орналасуында
аумағының басым бөлігі жазықты болып келеді. Шу ... ... ... ... ... шөлі алып ... Шу-Талас өзендерінің
аралығын төбелі-қырқалы Мойынқұм құмды шөлі ... ... ...... ... (1610 м), ...... Алатауы
жотасы (3817 м), оңтүстік-шығысында Жетіжол (3274 м), Кіндіктас (1506 м),
шығысында – Желтау, ... (972 м), ... (1052 м), ... ... ... ... ... климатының әртүрлі аймақтарын
қалыптастырады. Жалпы облыс климаты анағұрлым құрғақшылық және континенттік
ерекшгеліктерімен сипатталады. Аймақтың ... ... қысы ... Ал ... қысы ... ... түрде жұмсақ. Жаз айлары
аймақтың барлық ... ... ... ... және аңызақты келеді.
Қаңтар айының орташа температурасы солтүстікте -10-120С, ал оңтүстігінде -5-
80С. Шілде ... ... ... ... ... ал
оңтүстігіндегі тау алды етектерінде температурасы 20-220С-ге тең. ... ... ... 150 ... ... тау ... 300-400 ... дейін өзгереді, ал биік таулы аймақтарда 800-900 ... ... ... ... ... ... қарай
қалыптасқан агроклиматтық жағдайы Жамбыл облысының территориясы 5 табиғи-
шаруашылық зонаға аудандастырылған: 1) шөлді зона «Д», 2) ... ... зона «Г», 3) ... және ... ... «В», 4) таулы және
аласа таулы зона «Б», 5) биік ... зона «А» (1). Ал ... ... ҚазССР Ауыл шаруашылығы министрлігінің «Жамбыл облысының ауыл
шаруашылығын өркендету жүйесі жөніндегі ұсыныстар» атты 1979 жылғы ... ... ... ... ... ... 4
агроклиматтық ауданға бөлінеді. Олар: Іа.- өте құрғақ, ыстықтау аудан; Іб.
– өте құрғақ, ыстық; ІІ-
құрғақ ыстық; ІІІ – өте ... тау ... және IV – ... және ... ... 12 - Жамбыл облысының зоналық және азоналдық ... ... ... | |Ауа ... ... |Ауыл шаруашылық|
| | ... ... ... ... | ... |ң |да ... |басты бағыттары|
| | ... ... ... ... өсірілетін|
| | ... | ... |
| | ... ... | |
| | |(С0) |(мм) ... | | |
| | | | |(мм) | | ... және ... ... ... қара |Суармалы және |
|аласа таулы|0 | | | ... ... ... «Б» | | | | ... ... Онда |
| | | | | ... |астық |
| | | | | |қою және ... |
| | | | | ... ... ... |
| | | | | ... |көкөністің және|
| | | | | ... ... |
| | | | | ... және ... ... |
| | | | | ... ашық ... |
| | | | | ... | ... |700-1000|7,8-9,0 |320-540|700-800 |Тауалды қою |Негізінен ... ... | | | ... ашық ... ... | | | | ... |жерлер, ал ... «В»| | | | ... ... ... | | | | ... ... |
| | | | | |ң және ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... |жүгері, бұршақ,|
| | | | | | ... және |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... ... |450-700 |8,0-9,0 ... ... сұр |Аудан аймағында|
|шөлді- | | | | ... пен ... ... «Г» | | | | ... ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | |ң және ... және |
| | | | | ... ... | | | | ... әртүрлі|егіледі. |
| | | | | ... | |
| | | | | |сор | |
| | | | | ... | ... зона |350-470 |10 ... сұр |Тек ... ... | ... | ... мен ... ғана |
| | |а | | ... |мал ... |
| | | | | ... сор ... ... |
| | | | | ... ... |
Жоғарыдағы табиғи-шаруашылық зоналардың сипаттамасы берілген №1 кестеде
биік ... зона «А» ... ... бұл ... ... мен ... ... зонаның шарушылық бағыты тек жаздық мал ... ... ... ... зоналардың сараптамасы
төмендегідей:
Шөлді зона облыстың ... жер ... 10975 мың ... алып жатыр
(70,5%). Аймақ негізінен облыстың солтүстік және орталық бөлігін қамтиды
және оның ... ... ... ... және Шу ... ... бойындағы шөл дала иемденген. Топырағы көбінесе сұр-қарақошқыл,
жай, бозғылт, ... ... ... сұр ... болып келеді. Оған Сарысу,
Талас аудандарының территориясы, Мойынқұм ... ... ... және ... ... ... жері енеді. Аймақтың өсімдік жамылғысы ... ... ... ауыл ... ... ... тек
қосымша суармалы жүйесімен мүмкін болып отыр. Бұл аймақтағы ... аз ... мал ... ... ... және бақша дақылдарына
берілген. Негізінен бұл территория тұрақты ... және ... ... ... ... Бірақ облыста жүргізілген соңғы жер
қорларының ... ... бұл ... өте көп ... ... жер ... 2563 мың ... (17,4%), ол Қаратау,
Қырғыз жоталарының және Шу-Іле тауларының ... алып ... ... ... жай, ... және ... түстес сұр, қарақошқыл топырақты
жерлер көп кездеседі. Бұл құрғақ ... ... ... ... ... Байзақ және Шу аудандарының басым бөліктері,
Меркі, Т.Рысқұлов аудандарының негізгі бөліктері және ... ... ... ... ... ... ... бағыты суармалы-
егіншілік.
Таулы-далалы зонаның жалпы жер көлемі 1153 мың ... (7,9%). ... ... ... үш ... ... тауларының оңтүстік-батысын,
Қырғыз жотасының солтүстік бөлігін және Қаратау жотасының оңтүстік-шығысын
алып жатыр. ... ... сұр, ... сұр, ... және
қаратопырақты болып келеді. Оған: Талас ауданының оңтүстік-батыс бөлігі,
Жуалы ауданының ... ... ... түгел, Меркі ауданының
оңтүстік бөлігі және Қордай ауданының орталығы мен ... ... ... ... ауыл ... дақылдарын өсіру бағытындағы ерекше
маңыздылығымен ... ... осы ... облыстың негізгі жерді
пайдалануға жарамды жер ... ... ... ... ... ... техникалық дақылдар, картоп, жүзім өсмірудің негізгі ... ... ... ... ... ... ... мөлшері және өсімдіктердің вегетациялық уақытында мол түсуімен
ерекшеленеді. Соған байланысты бұл ... ... ... атаған дақылдардан қосымша қолдан суғару жүйесін аз пайдаланғанның
өзінде жоғары өнім алуына мүмкіндік береді.
Сонымен қатар аймақтағы жылу мен ... ... ... ... ... ... жағдай жасайды.
Облыстың суармалы жерлерінің климатының басты ерекшелігі ... ... оның жыл ... ... ... ... ... жауын-шашынның қатаң тапшылығмен сипатталады.
Облыстағы ерекше құрғақшылық жаз және күз ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын дамытуға тұрақсыз жағдайлар
қалыптастырады.
Қорыта келгенде облыста ауыл шаруашылық жерлерінің көлемі - 10489,6 мың
гектар, бұл ... ... 72,7% ... ... ... жағдайларға байланысты ауыл шаруашылығына пайдаланылатын
жердің бөлінуі бойынша ең құнарлы ауыл шаруашылығына ... ... дала және ... аудандарда тараған. Егістіктердің 98% осы
аймақтарда, так 2% ғана шөл мен ... ... ... ... 1 ... 2011 ... көрсеткіші бойынша -14426,4 мың
гектардың ауыл ... ... ... – 9350,5 мың га, ... мың ...... 205,6 мың ... – суармалы жерлер, ... ... – көп ... ... 230,8 мың ... – шабындықтар мен
8285,9 мың гектары ... ... (2) ... 11- ... ... жер қорының 1 қаңтар 2011 жылғы көрсеткіші (мың
га)
Жер қорының мұндай құрылымында ауыл ... ... ... мен ... егістік алқаптары №2 кестеде берілген.
Кесте 13 - 2010 жылы ... ... ... ... ауыл
шаруашылық ... егіс ... (мың ... шаруашылық дақылдарының аттары |Дақылдардың жер көлемі, |
| |мың га ... ... ... |513,4 ... ... дақылдар |331,9 ... ... ... бидай |181,4 |
| ... арпа |114,5 |
| ... ... ... ... |0,29 ... ... |19,2 ... |252 ... |5,0 ... |16,3 ... ... |7,3 ... ... мамандану мен облыс территориясы бойынша орналасуы
1993 жылдан 2002 жылға дейін аграрлық сектордың ... ... ауыл ... дамуының тұрақсыздануымен және ауыл
шаруашылығы салаларының тиімділігінің төмендеуімен сипатталады. ... ... егіс ... ... ... мал басы мен
құстың саны 2 ... ... ... Ауыл ... қалыптасқан
дағдарыс ауыл тұрғындарын қалаларға жаппай көшуіне және ... ... ... ... ... ауыл ... көп ... болып,
өндірістің нарықтық жаңа инфроқұрылымы қалыптасты.
Ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... – негізгі, ал тәлімі жерлер мен шөл ... ... ... сала ... ... ... 2010» ... мәліметі бойынша облыстың
өсімдік шаруашылығының ... - 56,6%, ал мал ... - 43,4% ... (3). Осы ... ... ... шаруашылығының 1994 жылдан 2010
жылға дейінгі статистикалық мәліметтерді ... ... ... ... егіс ... 1994 жылы – 847,6 мың ... ал одан ... ... ... ... төмен. 2010 жылы –
513,4 мың гектарды құрап отыр. Өсімдік ... ... ... бойынша да сондай жағдай: 1994 жылы – 696.589 мың ... ... – 444895 мың ... ... №2 кестеде облыстың өсімдік
шаруашылығындағы мамандануының жетекші ... ... ... ... ... ... алады. Ал, ең төменгі көрсеткіш 0,29 қант қызылшасы
шаруашылығына ... ... ... ... – ет, сүт, жүн, жұмыртқа және
қаракөл ... ... ... ... Өсімдік шаруашылығымен
салыстырғанда оң көрсеткіштер береді. Мал шаруашылығындағы асыл тұқымды мал
өсіретін шаруашылықтардың саны ... ... ... Егер ... ... асыл ... мал өсіретін 6 заут, 32 қалыптастырғыш болса, ал ... 10 асыл ... мал ... және 55 асыл ... мал ... ... 65 асыл тұқымды мал шаруашылығы жұмыс істеуде. Мысалы, 1995
жылы – 300.380 мың бас ... ал 2010 жылы – 340.712 мың ... ... 2011 жылдың 1 қаңтарда - 16080 ауыл ... ... ... 15709 - ... ... 255 - ... шектеулі
серіктестіктер, 60 - өндірістік кооперативтер, 6 - акционерлік қоғамдар, 3
мемлекеттік ... және 47 өзге ауыл ... ... ауыл ... ... облыстың аудандары бойынша
орналасуы төмендегідей № 3 кесте (4).
Кесте 14 - ... ... ауыл ... ... аудандар
бойынша саны
|Аудандар ... ... ... ... ... |коопера-ти|ерлік |тер |
| |р |ры ... ... |
| | | ... | |ар (АҚ)| ... |2585 |2562 |- |6 |- |17 ... |1860 |1847 |1 |9 |- |3 ... |2098 |2085 |- |5 |- |8 ... |1553 |1535 |- |3 |1 |14 ... |1389 |1374 |1 |4 |3 |7 ... |617 |611 |- |5 |1 |0 ... |1268 |1226 |- |10 |1 |31 ... |745 |704 |- |6 |1 |34 ... |963 |952 |- |5 |2 |4 ... |2429 |2408 |- |6 |- |15 ... |15 507 |15 304 |2 |59 |9 |133 ... ... ... ... ... шарушылық құрылымдарының ішінде жетекші
орынды шаруа қожалықтары (15 304) алады және бұл көрсеткіш облыстың барлық
аудандарында байқалады. Осы ... ... ... бағытының
сараптамасы төмендегідей нәтижені көрсетеді:
- дәнді дақылдарды өсірудегі бағытталған аудандарға:
1) Т.Рысқұлов (94 300 мың га/86 366 т.);
2) Қордай (68 900 мың га/ 109 993 ... ... (52 300 мың га/ 73 884 ... Шу (49 900 мың га/ 51 162 ... ... (42 500 мың га/ 48 683 ... ... бидайға:
1) Т.Рысқұлов (59 500 мың га/ 62 447 т. )
2) Меркі (38 000 мың га/ 41322 т.)
3) Шу (36 000 мың га/ 33 891 ... ... (34 900 мың га/ 41 094 ... Жуалы (23 800 мың га/ 27 325 т.)
- жаздық арпаға:
1) Т.Рысқұлов (28 200 мың га/23 874 ... ... (28 000 мың га/ 35 339 ... Жуалы (17 500 мың га/ 21 130 т.)
4) Шу (12 300 мың га/ 10 712 т.)
5) Меркі (12 200 мың га/ 21 366 ... ... Шу (4 400 мың га/ 72 869 ... ... (3 400 мың га/ 59 341 т.)
3) Жамбыл (3 200 мың га/ 64 482 ... ... (2 900 мың га/ 51 852 ... дақылдарға облыстың егіс алқабының негізгі көлемі бөлінеді,
облыста егілетін дақылдардың ішіндегі тек қант ... 2010 ... ... Шу ... 20,0 га бөлінген, ал қалған аудандардың
егіс алқаптарының санатында мүлде жоқ.
Мал шаруашылығының барлық түрлерінен барлық аудандарда өсім ... ... ... ... ... нарықтық жүйеге көшудің бастамасымен терең аграрлық
реформа негізінде колхоз, ... ... ... ... ... ... қожалықтары қалыптасы. Сондықтан аграрлық сектордың тұрақты
дамуы үшін жаңадан ... ауыл ... ... ... жеке ... ... ауысуы мемлекеттің агроөнеркәсіп саласында
көп салалы бағытты қалыптастырды. Жүргізілген аграрлық реформа нәтижесінде
Жамбыл ... ... ... ... ... ... түрлерінің саны да олардың мамандану бағыттары да өзгерді. Осы
тұрғыда облыстағы шаруашылық ... 1995 ... 2011 ... ... ... ... ... (№3 кесте).
Кесте 15 - Жамбыл облысы бойынша 1995-2011 жылдар аралығындағы
шаруашылық субъектілерінің ұйымдастыру-құқықтық түрлерінің өзгеру
динамикасы
|Шаруашылық құрылымдарының |1995 |1996 |1997 ... | | | ... ... |15 |21 |36 ... ... |1 |2 |3 ... ... |1 |- |1 ... ... | |1 |1 ... |4 |3 |7 ... ... |- |7 |7 ... ... |1 |- |1 ... ... |14 |16 |30 ... ... |23 |- |23 ... |59 |50 |109 ... шаруашылығын өркендету жүйесі жөніндегі ... ... (1979 ж.) ... ... ... ... кестеде облыс әкімшілік-территориялық жағынан
11 ауданнан, 109 колхоздар мен совхоздардан құрылған. Облыс ... ... ... ... орынды қант қызылшасын
өсіру шаруашылығына, қой және ... ... ... ... ... ... ... бойынша қант қызылшасы
шаруашылығына - 36 (15-савхоз, 21-колхоз) шаруашылық, қой шаруашылығына ... және ... ... 23 ... ... Нақты айтатын
болсақ, аудандар бойынша Қордай, Меркі, ... ... ... ... Шу аудандары толығымен қант қызылшасын өсіруге маманданса, ал
Красногор ... ... ... ... ... ... ... және Мойынқұм, Сарысу, Талас аудандары толығымен ... ... ... 1979 жылғы көрсеткіштер негізіндегі сараптамада
еліміздегі қант қызылшасының мол өнім ... ... ... ... мен ... ... тек қант қызылшасына маманданған 4 аудан
болған (Қордай, ... ... және Шу). ... ... ... бұл ... егістік көлемдері мүлдем жойылып шаруашылық ұжымдары ... ... ... ... ... тұрғыда жүргізілген 2006-2008 ... ... ... да бұл ... ... ... ... анықталып отыр. Өкінішке орай, «Ауыл» бағдарламасын дамытуда да
осы негізі бар ұзақ жылдары ... ... қант ... ... ... ... импорттық өнімге тәуелді болудан шығарудың
жолдары әлі де болса жолға қойылмай ... ... 2011 ... ... ауыл ... ... ... көптеген теріс, жалған мәліметтер берілген.
Ауыл шаруашылығы мамандануының экономикалық маңызы ... ... ... ... және ... жағдайларын
ұтымды пайдалануға; өнім жасап ... ... және ... ... ғылыми-техникалық прогрестің дамуына
қолайлы мүмкіндіктер жасайды; өндірістің ұтымдылығы мен бәсекелестігін
жоғарылатады. ... ... ... ... ... ... ... негізгі фактор тек өндірістік емес нарық болып отыр.
Қазіргі қалыптасқан әлеуметтік жағдайдың талабы бұл қант ... ... ... ... қант ... ... етумен бірге
ауылдық елді мекендерде халықты тұрақтандыруға, жұмыс орындарының көбеюіне
мүмкіндік береді. Оның үстіне ... ... күрт ... бұрынғы ауыр қол еңбегін жаңа инновациялық технологияларға
ауыстыру арқылы, қант қызылшасының ... ... ... ... ... ... азайтып, қазіргі бәсекелестік нарығында ТМД шеңберіндегі
мемлекеттерге және алыс шет ... ... ... ... керек.
Осы тұрғыда аймақтардың ауыл ... ... ... ... ... ... аймақтық және
республикалық деңгейде тұрақты және ... ... ... ... ... объективті интеграциялау
факторлары бар деп толық тұжырым жасауға болады.
Жаңа инновациялық ... ... ... ... ... кластерлік жүйені енгізу арқылы ауыл ... ... ... дамытуға мүмкіндік береді.
Бұл жүйе өз алдына қазіргі Білім мен ғылыми министрліктеріндегі ... ... ... ... бағдарламаларды жүзеге асыруда
жергілікті халықты мамандандыру кәсібіне бағыттайды.
2. Жамбыл облысының АӨК-дегі кластерлік жүйенің ... ... ... ... ... ... соңғы жылдары, жалпы алғанда, ауыл
шаруашылығы ... ... ... ... ... ... Өткен 2010
жылы облыста ... ауыл ... ... ... ... ала
есептеулер бойынша 48 млрд теңгені құрап, 2009 жылмен салыстырғанда 104,8
пайызға артып отыр. ... ... ... ... - ... халқын нарықтың
сұранысы мен қажеттілігіне сәйкес, тиісті стандарттарға сай сапалы азық-
түлік өнімдерімен ... ету. Бұл ... ... ... ... мен ... ... отырып, аймақтық мамандану мен
ауыл шаруашылығы өндірісін диверсификациялау ... ... ... ... ... ... ... дақылдар, көкөніс пен бақша
өнімдері, мал ... ... ... ... ... ... ... жылы ауыл шаруашылығы дақылдары 513,5 мың гектар алқапты алса, ал
бұл 2009 жылмен салыстырғанда 600 гектарға артық.
Облыс бойынша ... ... ... ... ... 2 ... 8 элиталық тұқым шаруашылығы, 21 ... ... ... ... ... Осы тұқым шаруашылықтары 2010
жылы сорт жаңарту мен алмастыру жұмыстарын ... үшін ... ... 1149 ... дәнді дақылдардың элиталық тұқымын, 195 тонна
картоп тұқымын, 6 ... ... шөп ... дайындап, сатып, ауыл
шаруашылығы тауарларын өндірушілердің жоғары сапалы тұқымдарға деген
сұраныстары мен ... ... ... ... ауыл ... жұмыстарын ұйымдастырудың алдыңғы қатарлы озық
әдіс-тәсілдері мен қазіргі заманғы аса ... жаңа ... оны ... ... ... ... Жамбыл, Меркі
аудандарының бірқатар шарушылықтары Қазақ су шаруашылығы ғылыми-зерттеу
институты ... ... ... ... ... ылғал сақтау
технологиясын енгізіп, оның ішінде, атап айтқанда күздік бидайды ... ... ... ... ... Осы ... ... меңгеру
нәтижесінде бидайдың гектарынан 35-47 центнер өнім алынған. Биылғы жылдан
бастап, осы су шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты ... аса ... ... пен ... ... тамшылап суару әдісін өндіріске
енгізу қолға алынбақ. ... ауыл ... ... ... көкөніс
пен бақша өнімдерін ашық алқапқа қара пленканы пайдалана отырып, өсіруді
тәжірибеге ендіре бастады. Бұл ағын суды ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде және өсімдік ... өте ... ... ... ... ... агроөнеркәсіптік кешенді тұрақты дамытудың
2009-2013 жылдарға арналған концепциясын жүзеге асырудың 2009-2011 жылдарға
арналған бірінші ... ... ... шеңберінде облысқа
республикалық бюджеттен 742,3 млн теңге ... ... және ... игерілген.
Оның 395 млн теңгесі - көктемгі егіс-дала және егін жинау жұмыстарына
қажетті тауарлық-материалдық ... ... 23 млн ... ... су ... беру ... ... 233,9 млн теңгесі - мал
шаруашылығын дамытуды қолдауға, 38,5 млн теңгесі - ... ... 51,9 млн ... ... да ауыл шаруашылығын дамыту мақсаттарына
жұмсалды.
Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенді тұрақты ... ... ... ... ... асырудың 2009-2011 жылдарға
арналған бірінші кезектегі іс-шаралар бағдарламасы жүзеге асырылып келеді.
Іс жүзінде ... ... ... ... ... 6 млрд 217,5
млн теңге бөлініп игерілді, оның 3 млрд 296,4 млн ... 2010 ... ... ... ... күн ... сай жаңа ... үлкен көңіл аударылуда. Қазіргі кезде облыстың ... 7 ... ... ... жұмыс атқаруда. Олар 2010
жылы ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне барлығы 60 млн теңгенің қызметін
көрсетті, бұл 2009 ... ... 7,1 млн ... артық. Бүгінгі күні
жергілікті атқарушы органдар алдында тұрған басты міндеттердің бірі - ауыл
шаруашылығы техникаларын кезең-кезеңімен ... ісі. Бұл ... ... лизинг негізінде 427 млн теңгеге 122 ... жаңа ауыл ... ... бұл 2009 ... ... ... ... - 49 млн
теңгеге, техника ... - 30 ... ... ... ... ... бір ... - мал шаруашылығы. Бұл саладағы
жағдай да оң көрсеткіштерімен тұрақталған, мал ... ... ... ... және одан ... ... ... жыл
сайын өсуде. Мұның барлығы малды бұрынғыдай әркім өз бетінше ... ... ... ... ... орта және ірі тауар
өндіруші шаруашылықтарда өсірудің ... ... ... демпартаментінің берген сараптамасы бойынша
облысының барлық аудандарында 2012 жылдың қаңтар - ... ... ... көрсеткіштерін 2011 жылдың көрсеткіштерімен салыстырсақ,
бұл салада оңды өзгерістердің ... ... ... 2012 ... - наурыз айында облыстың барлық санаттағы шаруашылықтарында 16,5 ... ет ... бұл 2011 ... осы ... ... 102,4 %-ды
құрайды. Сауылған сүттің жалпы көлемі 0,8 мың тоннаға (1,6 %-ға) артып,
50,2 мың ... ... ... ... 2134 мың ... (11,2 %-ға) ... жылдың көрсеткіштерімен салыстырғанда 2012 жылда облыстағы ірі
мүйізді мал саны 7,5 мың ... (2,2 %-ға), қой мен ешкі 57,2 мың ... ... 2,3 мың ... (2,8 %-ға), түйе 92 ... (1,8 %-ға) ... 17) .
Кесте 17 - Жамбыл облысының мал ... ... ... ... ... (мың ... ... түрлері|2012 ж. |2011 ж. |2012 ж. |
| | | |2011 ж. |
| | | ... ... ірі қара | | | |
| |351957 |344488 |102,2 ... мен ешкі |2599578 |2542372 |102,3 ... |83601 |81329 |102,8 ... |5180 |5088 |101,8 ... |44769 |46547 |96,2 ... |1347862 |1326030 |101,6 ... ... ... ірі қара мал ... жұртшылық
шаруашылығының алатын үлесі 87,7%-ды, ауыл шаруашылығы кәсіпорындары ... ... ... ... – 10,7%; қой мен ешкі ...... және 22,1%; жылқы – 72,7, 4,4 және 22,9%; түйе – 47,3, 3,2 ... ... – 79,2, 13,6 және 7,2%; құс – 93,6, 4,6 және 1,8% ... 19 – ... облысының мал шаруашылығының түрлеріне қарай ... ... 2012 ... ... (мың ... ... ... ішінде: ... ... | |
| ... | |
| | ... ... ... ... | ... ... |
| | ... |ы | ... ірі қара |320,8 |5,7 |280,6 |34,5 ... мен ешкі |2192,5 |100,7 |1603,4 |488,4 ... |82,7 |3,7 |59,8 |19,2 ... |5,1 |0,2 |2,4 |2,5 ... |38,4 |6,0 |29,8 |2,6 ... |1491,8 |55,6 |1407,5 |28,7 ... ... 2012 ж.статистикалық департаментінің мәліметі
негізінде жасалған.
Жоғарыдағы берілген кестеде барлық шаруашы қожалықтары ... ... ... 2012 ... ... ... Бұл ... облыстағы мал басының басымдылығы қой мен ешкі және ... ... ... қожалықтарының ішіндегі жұртшылық
шаруашылықтарының үлесі жоғары []
Соңғы жылдары облыста мал шаруашылығын тиімді ... ... ... ірі тауарлы өндірісті мамандандырылған шаруашылықтар құруға айрықша
көңіл бөлінуде. Қазіргі кезде ... 43 орта және ірі ... ... құрылып, жұмыс істеуде. Бұл шаруашылықтарда облыстағы барлық
малдың 6,5 пайызы шоғырландырылған. Алға қойылған міндет бойынша 2013 ... ... ... ауыл ... ... 40 ... ... іріленген шаруашылықтарда - ассоциацияларда, кооперативтерде және
мамандандырылған бірлестіктерде өндіріледі деп ... ... ... облыс бойынша 43 орта және ірі шаруашылықтардың 21-і асыл ... ... ... табылады. Осы асыл тұқымды мал ... ... ... 43 млн 600 мың ... ... ... бөлінген.
Облыс бойынша ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеумен 2010 ... ... 433 ... мен ... ... ... және шағын
зауыттар айналысқан. Оларда 9740 адам тұрақты жұмыс орнымен қамтылған. Ал,
биылғы жылдармен ... ауыл ... ... ... ... және
азық-түлік өнімдерін өндіру жылдан-жылға артып келеді. Мәселен, 2010 ... ... ... ұн ... ... 1,5 есе, нан өнімдерін
өндіру 1,75 есе, шұжық өнімдерін өндіру 2,5 есе артты. Осы ... ... ... ... ... ... концерні, «БМ», «Бриг-
Компания», «Қазақ ет компаниясы агроөнеркәсіп кешені» жауапкершілігі
шектеулі ... ... ... ... ... ие. Бұл ... ... бағдарлама жоспары бойынша дерлік
жүзеге асырылған және ... ... ... Мәселен, 2010 жылдың
маусым айында ет өнімдерін қайта өңдейтін «Меркі-ет» ЖШС жаңа технологиялық
жабдықтармен жабдықталып, іске ... Бұл ... ... ... ... ... ірі қара мал ... 2 тонна шұжық өнімдерін, 3000
қалбыр ет ... ... ... бар. ... 119 млн ... бөлініп, толығымен игерілді.
Бүгінде облыста қазіргі нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ... бірнеше
мамандандырылған ұйымдардың өкілдіктері мен филиалдары жұмыс ... ... ... ... «Азық-түлік келісім-шарт
корпорациясы», «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры», «ҚазАгрЭкс» т.б.
Бұлармен бірге, облыстың ... ... ... несие серіктестіктері
құрылып, жұмыс істейді. Олар 2010 жылы ауыл ... ... 610 млн ... ... ... ... берді.
3.3 Жамбыл облысының қант қызылшасы шаруашылығын кластерлің жүйеде
дамытудың экономикалық тиімділігін бағалау
Мемлекетіміздің экономикалық дамуының ... ... ... ... ... ету. ... ... кезде азуқ-түлік өнімдерін
өндіруде және өңдеудегі сапалық көрсеткіштері мен мемлекеттің азық-түлікке
деген қажетті ... ... ... ... ... ... түрлерінен импорттық өнімдерге деген тәуелділігінің жоғары
екендігін анықтап отыр.
Елабысының 2010 жылғы ... ... жаңа ... деп аталатын
Қазақстан халқына жолдауында: «Қазақстан азық-түліктің негізгі түрлері
бойынша өз ... ... ... әрі ... ... ие. ... қанағаттандырылмай отырған маңызды тамақ өнімдерінен өсімдік майы,
жемістер, қант және т.б. өндіруге ынталандыруға ерекше назар аударылу ... ... бұл ... ... ... бар» деп ... [1]. Осы орайда негізгі азық-түлік ... қант ... ... қою ... істердің бірі болуда.
Нарықтық экономика талаптарында қант өндірісі азық түлік өнімдерінің
ішіндегі бағалы өнім болыпт табылады. ... оның ... ... ... ... ... дамуда.
Қант өндірісінің халықаралық ұйымының болжамы бойынша 2015 ... ... саны 8 млн. ... ... ол әлемде кант
өндірісі мен қантты пайдалану көлемін 170-180 млн.тоннаға жоғарылатады.
Мұндағы ескерілетін жағдай ... қант ... ... ... қант ... ... ... жағдайда қант құрағынан
өндірілген қанттың үлесі 62,7%-ды құраса, ал қант ... 37,3%- ... 12 - ... қант өндірісінің даму тенденциясы
(тың.т).
Ескерту: дүниежүзілік қант ... ... ... ... ... дүниежүзілік қант өндірісінің 2008 жылы 162.700 ... ... қант ... ... – 101.158 млн.т (62,7%), ал қанты
қызылшасының үлесі – 61.542 млн.т (37,3%). Және бұл ... ... ... ... ... жағынан табиғи-климаттық
факторларға байланысты қант қызылшасынан қант құрағының өндірісінің үлесі
жоғары. Қант қызылшасы қоңыржай климаттық ... ... ... астам
мемлекетте өсірілсе, олардың: 34 Еуропалық мемлекеттер ... ... ... ... - егіс ... 55%), АҚШ, ... ... Тунис, Үндістан, Қытай, Жапония т.б ал, қант ... ... 70 ... ... олардың ішіндегі жетекші орын Бразилия,
Куба мемлекеттеріне келеді (2интернет). Сондықтанда ... ... ... қант ... ... қант ... сұранысы
жоғары мүмкіндіктерге ие болып отыр.
Алайда, қант құрағының шикізатына, оның дайын өнімінің импортының өсуі
қант қызылшасын ... ... ... ... ... үлкен тежеулер келтіруде.
Бұл жоғарыдағы жүргізілген сараптама нәтижесі бір ... ... ... ... облыстарының ауыл шаруашылығының 70 жылдық
тарихы бар маманданған жетекші саласы қант қызылшасы ... ... ... қазіргі нарық жүйесіндегі дамуының дейгейін байланысты.
Қазақстан үшін қант қызылшасы қант алудың негізгі ... ... қант ... ... ... маманданған оңтүстік,
оңтүстік-шығыс аудандарындағы ... ... ... ... ... ... қанты қызылшасының ең алғашқы егіс
алқаптары 1929-1930 жылдар аралығында ... ... ... ... ... ... аудандарында, ал 1931-1932 жылдары Талдықорған
облысында егілген. Қант ... ... ... және ... байланысты 1934 жылы ... ... ... ... ең бірінш қант зауыты салынды (3,4,5).
70-80 жылдары қант қызылшасы 70-80 мың га егіс алқаптарына егіліп, ... ц/га ... ішкі ... 25-30% ... ете ... ... ... және Алматы, Талдықорған облыстарында ірі маманданған
шаруашылықтар болған. Қант ашруашылығы ... ... көп ... ... ... ... ... аса тиімді өнім.
Қант қызышасын өңдегенде негізгі өнім – ... ... көп ... өнім ... мал ... ... Өңделген қызылша салмағынан орта
есеппен -45% меласса алынады, қызылшы түйнегі салмағының 30-05% ... ол ... бай, ал 1 ц ... ... - 80% жуық жом, онда ... зат бар, оның - 1,3% ... және 10% көмірсутек (6). ... ... ... ... бұл ... қайтадан көтерудің,
қажеттігі туындап отыр. Мемлекет халқын медициналық талаптарға сай ... ... 544 мың т. болу ... 1985 ... ... елімізде 60-70
мың гектар жерден 260-270 ц/га өнімділікпен 200 мың тонна қант өндірілетін.
Бұл мемлекеттің қажеттілігінің 30-35% құрайтын. ... ... ... уақыттағы республикада жұмыс істеп тұрған 8 қант ... 105-110 күн ... ... ... ... қант ... жағдай мен халықты өзімізден шығатын қантпен қамтамасыз ету
қиындықтар туғызып отыр. ... де, ... қант ... ... ... суғару көздері және ең қажеттісі қолайлы климаттық
фактордың ... ... ... ... ... ... ... саналады.
№1 кестеде Қазақстан Республикасы бойынша 1998 ... ... ... қант ... ... кант ... егіс ... төмендеді.
Кесте 17 - Қазақстан Республикасы бойынша 1998-2010 жылдардағы қант
қызылшасының өндірісі
|Көрсеткіштер |1998 |2003 |2008 |2010 ... ... мың га |40,8 |22,5 |17,5 |13,7 ... мың т. |371,0 |272,7 |165 |95 ... ... егіс ... мен ... мың га/ ц/га. ... ... |25,1/98 |17,7/ 149 |16,2/ 212 |13,7/ 249 ... ... |12,0/ 86 |4,5/ 187 |1,3/ 165 |0,0/ 95 ... ... ... |1,7/ 76 |0,3/ 117 |- |0,0/ 210 ... ... ... ішінде Жамбыл облысы қант қызылшасының
көлемі жағынан Қазақстанда бірінші орынды ... ... бұл ... ... республика бойынша өндірілетін өнім деңгейінің 55% ... ... ... қант ... ... 80-ші ... ... дейін
42 мың га алқапқа отырғызылып, одан әр ... орта ... ... өнім ... 1980 ... жинақталған деректерге жасалған
талдаулардың негізінде, «1980 ... ... ... ... ... ... ... Бұл картада аталған жылдардағы ... ... қант ... ... ... қант
қызылшасының егіс алқаптарының көлемі, қант ... ... ... саны мен қант ... ... орналасқант аудандары туралы
ақпарат бере отырып, жалпы облыстағы қант ... даму ... ... құруда: Жамбыл облысының әкімшілік-аумақтық бөлінуі
картасы, акроклиматтық аудандастыру ... ... ... Жамбыл
облысының ауыл шаруашылығының статистикалық мәліметтері мен жылдық
есептерінің ... ... ... ... жасалған талдаулардың нәтижесінде төмендегі
қорытындылар жасалды:
- Жамбыл облысындағы мамандану бағыттарының жиілігі жағынан өте жоғары
аудандар анықталған, бұл ... ... ... қант қызылшасы, кой
және каракөл шаруашылықтары;
- облысыныда 11 әкімшілік ауданның шаруашылығының бағыты тек ... ... ... 3 ... ... ... (егіс алқабы – 9000
га); Меркі (8200 га); Шу (7800 га) және Свердлов (қазіргі Байзақ – 6200 ... және ... ... 2 ... ... (2600 га); ... (3000 ... гектар егіс алқаптарынан – 297 центнер өнім алынған, ... ... ... ... жалпы саны 36 – ... ... ... ... бағыттары тек қой шаруашылығына бағытталған аудандарға:
Луговой (қазіргі Т.Рысқұлов); Красногор ... ... ... ... тек ... ... ... аудандарға: Мойынқұм, Сарысу,
Талас, аудандары;
- мамандану бағыты бірнеше салалардан тұратын аудандарға: ... сүт ... ... (бау ... ... ... ал ... 1 ғана Байзақ (Свердлов) ауданында, жиілігі төмен аудандар.
1993 жылдардан бастап мемлекет шаруашылығы нарықтық ... ... ауыл ... көп ... ... ... Бұл ... ауыл
шаруашылығындағы тарихи маманданған салалардың бағыттарын өзгертті. Осы
тұрғыда Жамбыл облысындағы қант ... ... ... жылдары қант қызылшасының алқаптарының көлемі 5 есе қысқарды
(сурет 2). 2006 жылы «Ауыл» бағдарламасының алғашқы жылында 5 мың ... ... 2007 жылы – 4,3 мың ... ал 2008 жылы – 1,4 ... ... (2). Қант ... ... 1995-2011
жылдардағы көрсеткіштерінің сараптамасы төмендегідей нәтижені көрсетеді (№3
сурет).
Кластерное развитие как инструмент повышения конкурентоспособности
регионов, ... ... их ... является новым подходом в
региональном развитии ... ... ... ... ... ... cоздание условий для максимального использования
конкурентных преимуществ Казахстана в ... ... ... на основе вовлечения частных бизнес-структур в сферу индустрии.
Сурет 13 - ... ... ... ... ... ... жалпы өнімі (мың т)
Сурет 14 - ... ... ... ... ... ... ... көлемі (мың га)
ҚОРЫТЫНДЫ
1. Қант қызылшасы мемлекетіміздегі астықтан ... ... бар ... ... ... қант ... өндірудің 80% негізінен
Алматы ... ... Қант ... егіс ... ... ... ... басты мәселе олып отыр. Республиканың оңтүстік
аймақтарында қант қызылшасын өсірудің қолайлы жағдайы жағдайлары ... ... ... қант өнімдерімен 10-12% ғана қамтамасыз ете аламыз.
Өндірілетін ... ... ... қант құрағынан алынады, яғни біздің
тұтынушымен қант құрағы және ... ... ... ... алынатын елдің
еңбек ақысының төленуі, үлкен ақша ресурсының ... ... ... ... ... Ал ... сараптайтын болсақ қант өндірісі –
бұл қанша жұмыс орындары, салық, мал шаруашылығына қажетті жом ... ... ... ... ... ... ... облысында 80-ші жылдары қант қызылшасын өсіру
42 000 гектар егіс алқаптарын құраған, одан ... орта ... ... өнім ... ал ... өнім 1200 мың ... ... 90- шы
жылдардағы экономиканың нарықтық жүйеге ... ... қант ... ... аудандар қант қызылшасының егіс алқаптарын бес есе
азайып, ... ... ... 290 ... ... Қант ... ... мұндай күйзеліс облыстағы қант зауыттарының АҚ ... ... қант ... ... қант ... ... ... сырттан
әкелінетін қант құрағы өңделуде.
3. Қант қызылшасы өндірісіндегі қазіргі қалыптасқан ... ... бұл ... дамуын тежейтін басты себебптерге:
- дайын қант өнімін өндіруде қант ... ... ... ... ... қант қызылшасын өндіру мен өңдеу сапасының төмендігінде, жаңа
технологиялық құрылғылардың жоқтығы;
- ... ... ... мен ... ... Ішкі ... қамтамасыз етудің жоғары көрсеткішіне жетудің бірден
бірі бағыты қант қызылшасының егіс алқаптарын қант ... ... мен ... ... ... ... Осындай жолмен
қалыптастырылған шикізат зонасы қант ... ... ... ... Қант қызылшасы өндірісінің тұрақты дамуын қамтамасыз ету қант
қызылшасын кластерлік жүйеде ... ... ғана ... яғни ... ... ... ... салалардың ортақ интеграциялық механизмде
дамуы. Қант қызылшасы ... ... ... ... бірнеше
өнеркәсіп салаларын дамыту нәтижесінде отандық қант ... ... ... және қант ... ... бағыт.
6.Жамбыл облысында қант қызылшасын өндіру саласын қалпына
келтіру мақсатында Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі
дайындаған ... ... қант ... және ақ қант ... ... бағдарламаның жобасына сәйкес, «Жамбыл облысында қант
қызылшасы шаруашылығы мен қант ... ... ... ... ... дайындалды. Бұл жобаның басты мақсаты қант қызылшасы
алқаптарын кеңейтіп, ... ... ... ... ету, ... ... Бәсекеге қабілеті бар аграрлық өндіріс қалыптастыру үшін баға,
ең жоғары пайда алуға және ең ... ... ... ... жоғары
сапалы азық-түлік тауарларына қажеттілікті қанағаттандыруға бәсекелестік
орта құру ... Бұл ... және ... әр ... ... оңтайлы үйлестіруге жағдай туғызуды, оның негізгі көрсеткіші әрбір
пайдаланылған ресурс бірлігіне алынған пайда болып табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Қазақстан 2030 ... ... Н.Ә. ... жылдардағы Қазақстанның индустриалды-
инновациялық даму стратегиясы». Қазақстан ... ... 2005 жыл ... ... Н.Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел
жаңару жолында». Қазақстан халқына жолдауы. -Алматы, «Егемен ... ... 2008 ... ... Р.Ю., ... Т.С. ... аспекты
инновационно-индустриального развития аграрного производства. Кластерно-
индустриальное развитие аграрного производства: ... ... ... направления. Международная научно-практическая конференция.
г.Алматы, 30 июня – 1 июля 2008 г. В 3-х ... Кн.-1 ... 2008. – 328 ... Spatial Analysis, Industry and the Industrial Environment.
Progress
in Research and ... Vol. 1. ... systems / Edited ... Hamilton and Linge G.J.R. ... N.Y., ... ... 1979.-289.
6 Майкл Портер. Конкуренция. Издательский дом «Вильямс». Санкт-
Петербург, Мосвка, Киев. 2003.- с.207.
7 ... ... – М.: ... дом ... ... 496. С. ... Porter M.E. The Competitive Advantage of Nations: With a ... N.Y.: The Free Press, 1993, Palgrave Tenth Edition, 2001 ... ... ... И.В. ... основных зарубежных теорий
кокурентноспособности стран и регионов в ... ... ... ... Серия географическая. – 2006. №6. – С. 15-25.
10 Porter M.E. The Competitive Advantage of Nations: With a ... N.Y.: The Free Press, 1993, Palgrave Tenth Edition, 2001 ... р.; Enright M.J. ... I.Local ... Clusters and ... OECD Workshop paper, 2004.-38 ... Dunning J.H. The globalization of business: the challenge of the
1993 s.
N.Y.: Routledge, 1996.-467p.
12 Lundvall B.-A., Johnson B. The Learning ... Journal ... Vol. 1, ... Пилипенко И.В. Развитие концепции конкурентоспособности
стран и регионов и эволюция пространственных форм организации производства
// «Проблемы ... ... ... ... ... ХХІ
ежегодной сессии экономико-географической секции МАРС, ... / ... июня 2007 г./ Под. ред. ... ... РАН, 2007.- С. ... Воронов А.А. Кластерный анализ – база управления
конкурентноспособностью на макроуровне / А.А.Воронов, А.Н.Буряк ... ... (68). – С. ... Казанский Н.Н., Степанов П.Н./ В.И.Ленин и территориальная
организация производительных сил СССР. // ... ... ... ... – М.: «Мысль», 1970. - С.12.
16 Воронов А. Кластеры – новая форма самоорганизации
промышленности в условиях конкуренции. Маркетинг. – 2005. - №5 (66). ... ... Н.Н. ... ... ... – М.:
Мысль, 1969. С-327, 149.
18 Гранберг А.Г. Математические модели социалистической
экономики. – М.: Экономика, 1978. – С.296.
19 Малиновская М.А., ... В.Ю. ... ... ... ТПК// Методы и модели регионального анализа/ Под
ред.В.С.Зверева. - ... ... ... ... Ю.А. и др. ... ... ... 2-е изд.,доп.- М.:
Политиздат, 1992. – 399 с.
21 Гранберг А.Г. Введение в системное ... ... ... ... 1988. – 384 ... ... Е.Т. Аналогии между экономическими районами разных
стран.//Территориально-производственные комплексы. /Под ...... ... ... в ... будут развиваться по дирижитской, а не по
либеральной модели.-Интернет-ресурс:http//www.allmedia.ru.
24 ... Н.Ә. «2006 ... ішкі және ... саясаттың негізгі
бағыттары туралы» Қазақстан халқына жолдауы. Астана қаласы, апрель 2005 ж.
25 Назарбаев Н.Ә. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Қазақстан
халқына жолдау Астана, 2010 жыл 28 ... ... П.И. ... ... ... и ... ... пособие. Куйбышев. 1974, 76 стр.
27. К.Маркс. Капитал. Т.1. // Маркс К., ... Ф. Соч. 2 изд. Т.23. ... ... В.И. ... ... Т.4, ... Ленин В.И. Полн.собр.соч. Т.1. с.95.
30. Экономика. Учебник под редакцией доц.Булатова А.С. 2-е изд.,
перераб.М.: Бек, 2000, с.468-627. 12 ... ... и ... ... ... пособие для ... ... ... ... М.: ... 1983. ... ... Н.П. и др. Принципы специализации
сельскохозяйственного производства. М.-Россельхозиздат. 1978, 165 стр.
33. Двоскин Б.Я. Экономико-географическое районирование
Казахстана.- Алма-Ата: ... ... ... ... ... ... ... отрасли,
предприятия./Под ред. Г.Б.Клейнера. – М.:Наука, 2004.-516 с.
35. ... М.В. ... ... ... интеграции
регионов в глобальную экономику/Проблемы современной ... ... ... Г.Б. Системная парадигма и теория предприятия/Вопросы
экономики.-2006.№10.-С.47-54.
37. Хачатуров В.Р. ... ... ... М.: ... ... ... Олейник А.Н. Институциональная экономика: Учеб.пособие для
студентов вузов. Обучен. по эконом.и упр.спец./М.: Наука, 2007.-387 с.
39. ... О. ... ... ... ... «отношенческая констракция».Спб.:Лениздат, CEV Press. 1999.-325 с.
40. Шаститко А. Неполные контракты: проблемы определения и
моделирования/Вопросы экономики. 2004. №6.-С.80-99.
41. ... ... ... прав ... ... понятия, круг проблем)/ М.: ИМЭМО, 1993.-90 с.
42. Шумпетер Й. ... ... ... ... 1982.
С.108-243.
43. Суворова А.П. Организация корпоротивных систем строительного
комплекса региона: Монография/Йшкар-Ола:МарГТУ, 2008.-332 с.
44. Воронов А. Кластер3-новая форма самоорганизации
промышленности в условиях конкуренции. Маркетинг.-2005.-№5 ... ... Д. Роль ... кластеров (сетей предприятий)
вразвитии регионов// Общество и экономика.-1997.№2- С.21-28.
46. Яременко Ю.В. Теория и методология ... ... ... с.
47. Маршал А. Принципы политической экономии./М., 1983. – Т.1,2
48. Вебер М. Избранные ... ... ... ... S. Bringing business clusters info the ... ... development/European planning studies.-2000.№5.-P.3-23.
50. Sampler S. Redefining industry structure for the information age/
Strategic management Journal.-1995.
51. Soulie D. Filieres de Production et ... ... ... Rosenfeld S. Creating smart systems. A guide to cluster ... ... regions. ... Leamer E.E. Sourses of International Comporative Advantage: Theory
and Evidence. – ... MIT Press, ... ... ... 1919-1939.- Stockholm. 1950.
55. Портер М. Конкуренция:Пер.с англ.: Уч.пос./ М.:Издательский дом
«Вильямс», 2004.-618 с.
56. Портер М. Международная конкуренция/ М.:Международные
отношения, 1999.-645 с.
57. Украина: ... – не ... ... ... а ... в ... http://www.subcontract.ru.
58. Основы кластерного развития. Официальный портал
администрации Иркутской области. 2010 г. ... ... ... ... ... ... область
локомотивом модернизации экономики не только 63-региона, но и ... ... 2010 г. ... ... ... компании “ECG” в Пензенской области.
Пензенский Деловой Портал. http://www.penza-job.ru.
61. Губернатор Приамурья: «Наша главная задача соевый кластер».
2010, 30 ноября. http://www.fedpress.ru.
62. ... ... ... ... ... ... хозяйство. 2010, 26 июня. http://www.profchange.ru.
63. Четырбок Н.П. Кластерная политика как метод активизации
инновационных процессов в ... ... ... в
регионах Белоруссии: Н 34 Материалы республиканской научно-практической
конференции (Гродно, 19-20 октября, 2008 г.). ... ... Т.И. ... ... ... ... хозяйства. - Алматы, 2010. 370, 49 бб.
65. Мамашихина Н.Н., Белокрылова О.С. Риск-менеджмент. Ростов-
на-Дону, «Феникс», 2007.
66. «Қазақстан Республикасының 2011 ... ... ... ... дамуы мен басты бағыттарын жүзеге асырудың ... 2010 ... ... ... ... на ... Казахстанское правительство будет создавать
кластер в области сельского хозяйства и пищевой ... с ... ... 9 мая 2008. Интернет-ресурс: http://www.expert.ru).
68 Попов Н.А. Экономика сельскохозяйственного производства. С основами
рыночной ... и ... ... Учебник. -
М.:Ассоциация авторов и издателей ТАНДЕМ: ... ... ... ... ... ... ... арналған аграрлық азық-
түлік «Ауыл» бағдарламасы. Тараз. 2006 ж. 296 ... ... ... ... ... дамытудың 2007-2013
жылдарға арналған бағдарламасы. – Тараз, 2007. – 10-13 б., 11 ... ... ... ... области за 1994-2009 годы.
Справочник. Тараз. ТОО ЖИЦ «Сенім» 2009, 232 стр., 27-73 ... Ауыл ... ... ... ... ... шығатын
статистикалық жинақ. 2010 ж. қаңтар-маусым. Тараз, 2010 ж. 188 бет.
73 Қазақстан ... ... ... ... ... және заң
актілеріне өзгертулер мен толықтырулар ... ... ... 2004, ... ... ... ... әлемдегі жаңа Қазақстан». Қазақстан халқына
жолдауы. Астана, 2010 жыл 28 ... 48 ... ... ... ... ... в ... Казахское
обеденение государственное издательство. 1949 г., 228 стр.
76. П.К.Ажигоев. Сахарная свекла в Казахстане. 1965. Изд-во ... ... ... Свекловодство. Алматы, «Кайнар» -1969 г.3375 стр.
78. М.В.Гнатенко, Н.П.Заяц. Қант қызылшасын өндіруді ұлғайту
ревервтері. Алматы, ... 1982 ж., 152 ... ... Ауыл ... ... ... ... ұсыныстар (Жамбыл
облысы). Ауыл шаруашылығы министрлігі. Алматы, 1979 ж.
-----------------------
Мұнай және
мұнайхимиясы
Ағашөңдеу
өнімдері
Компьютерлер мен жартылай
өткізгіштер
құралдары
Конструкциялық металлдар мен материалдар
ӨНЕРКӘСІП САЛАЛАРЫ МЕН ҚОЛДАУШЫ САЛАЛАР
Әскери-өнеркәсіптік кешен
Телекоммуникациялық ... ... ... ... ... салаларының өнімдері
ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ МЕН СОҢҒЫ ТҰТЫНУ
Көңіл көтереу, демалыс және спорт
Жеке товарлар
Денсаулық сақтау
Үйге қажетті товарлар
Киім және әшекей ... ... мен ... ... ... ... ... ӨНДІРІСТЕР
ИНФРОҚҰРЫЛЫМ
Еңбек ресурстары
өндірістік
әлеуметтік
Қосымша өндірістер
институциялық
Халқы
Қызмет көрсетуші өндірістер
экологиялық
Кластерлік интеграцияның мақсаты:
✓ Кластерге
қатысатын субъекттер арасында байланысты ... және ... ... мен инновацияларды дамыту мен енгізу жиілігін жоғарылату;
✓ Өндіріс
процесстерін ... ... ... ... мен ... еліктіру;
✓ Аймақтың
бәсекелестік дәрежесін мемлекет ішінде және одын тыс аймақтарда көтеру;
✓ Кластерден
экспортты дамыту;
✓ Халықтың
тұрмысын жақасрту.
Аймақтық билік ... ... ... ... ... салық базасының көбеюіне;
✓ салық түсімінен бюджеттік табысты көбейтуге;
✓ жаңа жұмыс орындарын көбейтуде;
✓ аймақтың ... ... ... ... ... ... мекемелері үшін:
✓ ірі инвестициялық жобаларға қатысуына мүмкіндік алады;
✓ сенімді жобаларға ... беру ... ... ... ... ... ... және оның шығаратын өнімінің бәсекелестігін ішкі ... одан тыс ... ... халықаралық рынкоқа шығуға мүмкіндік алады;
✓ қосымша табыс алуына;
✓ мамандардың біліктілігін көтеруде.
Ғылыми мекемелер үшін:
✓ ірі инвестициялық жобаларға ... ... ... ... ... ... ... ақы алуға;
✓ мамандардың біліктілігін көтеруге.
Кластерлік жүйе талабындағы өзара байланысатын салалар
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... инвестициялар, экспорт-
импорт саясаты, болжау т.б.);
- мемлекеттік қолдау
-әкімшілік әдістер (квота белгілеу, шектеу, тыйым салу өлшемдері,
мәжбүрлеу т.б.)
- ауыл ... ... ... ... ... ... ... майлар
- Мемлекеттік
ресурстар, интервенциялық сатып алу;
- несиелеу;
- сақтандыру
жүйесі;
- ақпараттық
қамтамасыз етілуі;
- лизинг, МТС;
Агроөнеркәсіп ... ауыл ... ауыл ... шикізатын өңдейтін кәсіпорындар
- ғылым;
- жоғары білім беру орындары;
- орта кәсіптік білім беру орындары
көлік инфроқұрылымы
маманданған құралдар шығаратын машина жасау өндірісі
Нарық ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 101 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақ экономикасы дамуының кластерлік принципі9 бет
Кластерлік технологиялардың қызмет етуі мен теориялық негізі55 бет
Экономиканы кластерлік жүйемен дамытудың теория-әдістемелік негіздері90 бет
Қазақстан Республикасындағы кластерлік жүйе20 бет
Қазақстан Республикасының қазіргі экономикалық дамуындағы кластерлік жүйені енгізудің өзекті мәселелері мен бағыттары11 бет
Қазақстан экономикасындағы кластерлік жүйе74 бет
Әлеуметтік-экономикалық болжау есептеріндегі кластерлік талдау көпөлшемді топтастырудағы кластерлік талдаудың орны27 бет
Аграрлық сектор саласындағы кәсіпкерлік және оның экономикалық рөлі31 бет
Агроөнеркәсіп кешенінің дамуының теориялық және әдістемелік негіздері74 бет
Агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттыру71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь