Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнесті несиелендіруді ұйымдастыру

Мазмұны.

Кіріспе

I.бөлім. Шағын және орта бизнесті несиелеудің орны мен маңыздылығы.
1.1. Шағын және орта бизнесті несиелендірудің кажеттіліктері мен маңыздылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2. Шағын және орта бизнесті несиелендірудің жолдарының
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3. Шағын және орта бизнес субъектiлерiн несиелеудiң алғышарттары ... ..16

II.бөлім. Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнесті несиелендіруді ұйымдастыру.
2.1. Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнес секторын
II.деңгейдегi коммерциялық банктердiң несиелендіру процесiн
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
2.2. Қазақстандағы микрокредит ұйымдарының дамуы және бизнестің
дамуына өз үлесін қосуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
2.3. Қазіргі кезеңдегі шағын және орта бизнеске несиені тартудағы
кездесетін мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40

III.бөлім. Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті несиелендіру мәселелерін реттеу.
3.1. Шағын және орта бизнесті несиелендіру.жетістікке жету жолдарының кепілдігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
3.2. Шағын және орта бизнесті несиелендірудің аймақтық деңгейдегі даму мәселелерін реттеу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
3.3. Шағын және орта бинесті несиелендірудегі мәселелерді мемлекттің бақылауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70

Қорытынды

Әдеби оқулықтар тізімі

Қосымша
Кіріспе.

Кез-келген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық жағдайының тұрақты дамуына, ең алдымен мемлекет тарапынан қабылданған және жүзеге асырылған реформалар нәтижесінде қол жеткізуге болады. Отандық тәжирибе көрсетіп отырғандай, ел экономикасының дамуы тәуелсіздікке қол жеткізіп, бүгінгі күнге дейін атқарылған жұмыстың нәтижесін көрсетеді.
Кез-келген қоғамда қаржы несие жүйесі экономиканың дамуы мен нығаюының негізі болып табылады. Нарықтық экономика жолын ұстанған Қазақстанда шағын және орта бизнесті (ШОБ) несиелендіруді дамыту, қазіргі таңда жүргізіліп отырған экономикалық реформаның басым бағыттарының бірі болып табылады. Сондықтан елімізде шағын және орта бизнестің даму барысына кедергі келтірмей, керісінше даму барысына ықпал ететін икемді қаржы-несие жүйесін қалыптастыру өзекті мәселелердің қатырында болып отыр. Осы тұста мемлекеттің атқаратын рөлі зор. Нарықтық экономикалы елдерде мемлекет экономикаға, шаруашылық жүргізуші субъектілердің іс-қызмет барысына заң кесімдері, салықтар, несиелер тәрізді құралдар арқылы араласады. Бұл өз кезегінде, ел экономикасының дамуына, ЖІӨ ұлғаюына, шағын бизнес субъектілері мен әртүрлі қаржы ұйымдары, екінші деңгейлі банктер арасында нарықтық қарым- қатнастың нығаюына әкеледі. Шағын және орта бизнесті дамытуда Үкімет тарапынан қабылданған заңдар мен нормативтік актілердің үлесі айтарлықтай, бұған қарамастан әр қабылданған заң өз орнын таппай отыр. Мысалы, 1990 жылдарды бүгінгі күнмен салыстыратын болсақ, екінші деңгейлі банктер ұлттық заң жүйесінің қалыптасуына қарамастан, отандық кәсіпкерлермен қарым – қатынасқа бармады, керісінше олар шетел қаражат есебінен қаржыландырып отырды. Уақыт өте келе аталған мәселелер өз шешімін тапты. Бұған бірден бір дәлел, жыл сайын өтететін Қазақстандық кәсіпкерлер форумы және ҚР Президентінің қолдауымен өтеді.
Шағын және орта бизнес, макро экономикалық деңгейде көптеген мәселелерді шешеді. Айталық, жұмыссыздықтың алдын алады, жаңа жұмыс орнын ашады, жылдан-жылға ЖІӨ қатысты өнім көлемін ұлғайтады, мемлекеттік бюджетке түсетін түсімдерге өз үлесін қосады т.б.
Шетел қаржы ұйымдарының, шетел банктерінің Қазақстан нарығына қызығушылық тудыруы, ел экономикасының тұрақты дамуын және жаңа жобаларды жүзеге асыруға сеніммен қарайды. Елiмiздiң жоспарлы экономикадан нарықты экономикаға көшуiнiң өзi, қоғам өмiрiнiң барлық салаларына үлкен өзгерiстер алып келдi. Бүгiнгi күнi шағын және орта бизнестi дамыту үшiн жаңадан көптеген жағдайлар жасалынуда. Шағын және орта бизнестiң жоғары деңгейде қызмет етуiн ұйымдастыру үшiн, келесi жағдайлардың болғаны дұрыс:
конструктивтiк бизнес-идея;
тиiмдi басқару (менеджмент);
қаржы жеткiлiктiлiгi.
Осыған байланысты кейбiр кәсiпкерлерде өз бизнесiн ұйымдастыру кезiнде қаражаттың жетiспеушiлiк мәселесi туындап отыр. Әлемдiк тәжiрибеде мұндай мәселелер әр түрлi жолдармен шешiледi. Сондықтанда, ақшалай қаражаттарға иелiк ететiн инвестициялық қорлар, банктер, мемлекет тәуекелге бел буып, жаңадан iс ұйымдастырушы кәсiпкерлермен бiрiге отырып, олардың тауарларды өндiру мен қызмет көрсетулерiн қаржыландыруы керек. Бұл тұрғыда жеке инвесторлар үшiн жоғары табыс алу мүмкiндiгi тұрса, ал мемлекет үшiн жұмыспен қамтамасыз етiлу немесе жобаның әлеуметтiк мәнi болып табылады.
Бүгінгі таңда халық шаруашылығы саласындағы банк жүйесiнiң экономиканы дамытуда алар орны ерекше. Коммерциялық банктердiң шағын және орта бизнестi несиелеуде қызығушылық бiлдiруi.
Тиімді нарықтық экономиканы құруда шағын және орта бизнестің мәні оның бәсекелік ортаны қалыптастыру мен дамытуға жәрдемдесетін құрылымдық фактор ретіндегі орны мен рөлімен анықталады. Шағын бизнестің негізгі функциялары – бұл көбінесе жергілікті нарықты қажетті өнім мен қызметтермен қамтамасыз ету, жұмыспен қамтылу мәселесін шешудегі жәрдем. Бұндай мәселелердің оңтайлы шешілуі ауыспалы кезеңде орын алатын әлеуметтік дағдарыстың зардаптарын азайтады.
Бүгінгі таңда республикамызда экономиканы қайта құру жолында оның негізі болып табылатын кәсіпкерлік қатынастарды дамытып, жандандыру күн тәртібіндегі өзекті мәселелердің бірі. Кәсіпкерлікті дамыту – нарықтық экономиканы дамытудың кепілі. Сондықтан да кәсіпкерлік төңірегіндегі көптеген мәселелердің экономикадағы рөлінің аса маңыздылығын дәлелдейді. Оның негізгі маңыздылығын ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауында: «Еліміздің экономикалық саясатының бірден-бір басымды бағыты кәсіпкерлік» деп аталынғандығы айқындайды. Сондықтан, шағын бизнесті дамытуды басқару еліміздің жүзеге асырып жатқан саясатының стратегиялық мәселесі болып табылады. Кәсіпкерлік қызметті еліміздің шаруашылық қызметінің жандандырғыш күші деп білуіміз қажет.
Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, шағын бизнес дамыған нарықтық шаруышылықтың бөлінбес бір элементі болып табылады. Шағын бизнес халықтың әл-ауқатын арттырумен қатар, жаңа қосымша жұмыс орындарының ашылуын құру сияқты дәйекті мәселелер оның актуалдылыгын көрсетеді және экономиканы реформалаудың ажырамас бөлігі деп қарастыруға негіз береді.
Сондықтан, бұл жұмыстың негізгі мақсаты – Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестің даму сипаты мен ерекшеліктері және оны қолдау мәселелерін зерттеу болып табылады, яғни оның даму үрдістерін және проблемаларын айқындау және оған мемлекеттік қолдау қажеттілігін негіздеуді талдау болып табылады.
Менім дипломдық жұмысым Қазақстандағы шағын және орта бизнесті несиелендіруді-ұйымдастыру деген тақырыбына арналған. Бұл тақырыпты таңдап алған себебім, Шағын және орта бизнес, нарықтық экономиканың маңызды әрі біртұтас құрылымдарының бірі. Олар экономиканы басқарудың жалпы мақсатына жетуді қамтамасыз ететін, өзіне жүктелген міндеттері бар.
Аталған дипломдық жұмыс негізгі үш бөлімнен тұрады.
Бірінші бөлімде – шағын және орта бизнесті несиелеудің орны мен маңыздылығы туралы қарастырылған.
Екінші бөлімде – Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнесті несиелендіруді ұйымдастыру туралы жағдайын талдадым.
Үшінші бөлімде – Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті несиелендіруді реттеу туралы өзекті мәселелеріне тоқталдым.
22) Ергалиев.Т.Н. «Государство и бизнес в 21-веке» Алматы-2004.
23) Жексембаева. Т. «Развитие открытой рыночной экономики Казахстана» Алматы-2004.
24). «шағын және орта бизнес жұмысыздықты жоймақ» Алматы ақшамы-2006, 10-қазан
25). Дала мен қала – 2004, №20, 21-мамыр
26) Алматы ақшамы – 2006, 9-қараша, №174
27) Дала мен қала – 2003, №18, 7-қараша
28) Жас Қазақ үні – 2005, №26, 1-7 шілде
29) Коширина. Д.А. « автоматические дороги и транспортированные машины: проблемы и перспективы » Алматы-2004.
30) Туржанов.С. «МСБ: проблемы развития и поиск решений» Алматы-2005.
31) Кушумбаева.М.К. «Государственное регулирование экономики» Караганда-2003.
32) Мамыров.Н.,Ихдаханов.Ж. «Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана» Алматы-1999.
        
        Мазмұны.
Кіріспе
I-бөлім. Шағын және орта бизнесті несиелеудің орны мен маңыздылығы.
1.1. ... және орта ... ... ... ... ... және орта ... несиелендірудің жолдарының
ерекшеліктері...............................................................
.........................................10
1.3. Шағын және орта бизнес субъектiлерiн ... ... ... Республикасындағы шағын және орта бизнесті
несиелендіруді ұйымдастыру.
2.1. Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнес секторын
II-деңгейдегi коммерциялық банктердiң несиелендіру процесiн
ұйымдастыру.................................................................
........................................23
2.2. Қазақстандағы микрокредит ... ... және ... өз ... ... ... шағын және орта бизнеске несиені тартудағы
кездесетін
мәселелер...................................................................
......................40
III-бөлім. Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті несиелендіру
мәселелерін реттеу.
3.1. Шағын және орта бизнесті ... жету ... ... және орта ... ... аймақтық деңгейдегі даму
мәселелерін реттеу
жолдары.....................................................................
.......60
3.3. Шағын және орта бинесті ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдайының тұрақты
дамуына, ең алдымен мемлекет тарапынан қабылданған және жүзеге асырылған
реформалар нәтижесінде қол жеткізуге болады. Отандық тәжирибе көрсетіп
отырғандай, ел ... ... ... қол ... ... ... атқарылған жұмыстың нәтижесін көрсетеді.
Кез-келген қоғамда қаржы ... ... ... ... ... негізі болып табылады. ... ... ... ... ... және орта ... (ШОБ) ... дамыту, қазіргі
таңда жүргізіліп отырған экономикалық реформаның басым ... ... ... ... ... ... және орта ... даму
барысына кедергі келтірмей, керісінше даму барысына ықпал ... ... ... қалыптастыру өзекті мәселелердің қатырында болып отыр.
Осы ... ... ... рөлі зор. ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... заң ... ... ... ... ... ... Бұл өз кезегінде, ел экономикасының дамуына, ЖІӨ ұлғаюына, шағын
бизнес субъектілері мен ... ... ... ... ... банктер
арасында нарықтық қарым- қатнастың нығаюына әкеледі. Шағын және ... ... ... ... ... ... мен нормативтік
актілердің үлесі айтарлықтай, бұған қарамастан әр қабылданған заң өз ... ... ... 1990 ... ... ... салыстыратын болсақ,
екінші деңгейлі банктер ұлттық заң жүйесінің қалыптасуына қарамастан,
отандық кәсіпкерлермен қарым – ... ... ... олар ... ... ... отырды. Уақыт өте келе аталған мәселелер ... ... ... ... бір ... жыл ... өтететін Қазақстандық
кәсіпкерлер форумы және ҚР Президентінің қолдауымен өтеді.
Шағын және орта ... ... ... ... көптеген
мәселелерді шешеді. Айталық, жұмыссыздықтың алдын ... жаңа ... ... ... ЖІӨ ... өнім ... ұлғайтады, мемлекеттік
бюджетке түсетін түсімдерге өз үлесін қосады т.б.
Шетел қаржы ұйымдарының, шетел ... ... ... ... ел ... тұрақты дамуын және жаңа жобаларды
жүзеге асыруға ... ... ... ... экономикадан нарықты
экономикаға көшуiнiң өзi, ... ... ... ... ... алып келдi. Бүгiнгi күнi шағын және орта ... ... ... ... ... ... Шағын және орта бизнестiң жоғары
деңгейде қызмет етуiн ұйымдастыру үшiн, келесi жағдайлардың болғаны дұрыс:
конструктивтiк ... ... ... ... ... ... ... өз бизнесiн ұйымдастыру
кезiнде қаражаттың жетiспеушiлiк мәселесi туындап отыр. Әлемдiк тәжiрибеде
мұндай ... әр ... ... ... ... ... ... ететiн инвестициялық қорлар, банктер, мемлекет тәуекелге
бел буып, ...... ... ... ... олардың
тауарларды өндiру мен қызмет көрсетулерiн қаржыландыруы керек. Бұл тұрғыда
жеке инвесторлар үшiн ... ... алу ... ... ал ... ... қамтамасыз етiлу немесе жобаның әлеуметтiк мәнi болып табылады.
Бүгінгі таңда ... ... ... банк ... ... алар орны ... ... банктердiң шағын және
орта бизнестi несиелеуде қызығушылық бiлдiруi.
Тиімді нарықтық экономиканы құруда шағын және орта бизнестің мәні ... ... ... мен ... ... ... фактор
ретіндегі орны мен рөлімен анықталады. Шағын бизнестің негізгі ... бұл ... ... ... қажетті өнім мен қызметтермен қамтамасыз
ету, ... ... ... ... жәрдем. Бұндай мәселелердің
оңтайлы шешілуі ... ... орын ... ... ... ... таңда республикамызда экономиканы қайта құру ... ... ... ... кәсіпкерлік қатынастарды дамытып, жандандыру ... ... ... ... ... ... – нарықтық
экономиканы дамытудың кепілі. Сондықтан да ... ... ... экономикадағы рөлінің аса маңыздылығын ... ... ... ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауында:
«Еліміздің экономикалық саясатының бірден-бір басымды бағыты ... ... ... ... ... ... дамытуды басқару
еліміздің жүзеге асырып жатқан саясатының стратегиялық мәселесі ... ... ... ... ... ... жандандырғыш
күші деп білуіміз қажет.
Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... ... бір ... болып табылады. Шағын бизнес ... ... ... жаңа ... ... ... ... құру
сияқты дәйекті мәселелер оның ... ... және ... ... ... деп ... негіз береді.
Сондықтан, бұл жұмыстың негізгі мақсаты – Қазақстан ... және орта ... даму ... мен ... және оны ... ... ... табылады, яғни оның даму ... ... ... және оған мемлекеттік қолдау қажеттілігін негіздеуді
талдау болып табылады.
Менім дипломдық жұмысым ... ... және орта ... ... тақырыбына арналған. Бұл тақырыпты таңдап
алған себебім, Шағын және орта бизнес, нарықтық ... ... ... ... ... Олар ... ... жалпы мақсатына
жетуді қамтамасыз ететін, өзіне ... ... ... ... ... ... үш ... тұрады.
Бірінші бөлімде – шағын және орта бизнесті несиелеудің орны мен
маңыздылығы туралы қарастырылған.
Екінші бөлімде – Қазақстан Республикасындағы ... және орта ... ... ... жағдайын талдадым.
Үшінші бөлімде – Қазақстан ... ... және орта ... ... ... өзекті мәселелеріне тоқталдым.
I-бөлім. Шағын және орта бизнесті несиелеудің орны мен
маңыздылығы.
1.1.Шағын және орта ... ... ... ... және орта бизнес нарық коньюктурасы оперативті ескере, нарықтық
экономикаға құрылымдық икемділікті береді. Ол ... және орта ... ... ... ... және ... ресурстардың белгілі
бөлігін мобилизациялайды. Шағын және орта кәсіпкерлік бәсекелестік ... ірі ... ... ... тұратын нақты
нарықтық экономиканы құруға маңызды рөл атқарады.
Кәсіпкерлік туралы ... 18 ... ... ... ... ... ... Экономикалық тәуекелге қандайда болмасын коммерциялық
идеяны және өзіндік ... алу үшін ... ... ... ... ... ... А.Смит ойыннан айырмашылығы, ол ... ... ... ... ... ... мен белгісіз бағаға сататын,яғни
нарықтық сұраныс пен ұсыныс арасындағы ... алу ... Бұл ... ... көзқарастары да қосылады, яғни бұл да кәсіпкерді төмен табыс
облысына ресурстарды жеткізетін адаммен бейнелейді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық
нәтижелеріне жету мақсатында, өндіріс факторларын қамтитын ... ... ... ... назар аударатын И.Г. Тюненнің әдісі,
кәсіпкерлікті ... ... ... ал ... новатор адаммен байланыстырады.
Кейінгі зерттеулерде кәсіпкерлерді жұмыссыздарға жұмыс беретін
адамдар деп ... Бұл ... ... капиталға икемдену негізінде
құрылған еңбекшілерді жұмысқа салу ... ... ... Капиталист
кәсіпкердің синонимы болып, ал функциялары кәсіпкерлік ... ... ... ... зерттеушілер экономикалық ілгерлеуі тек қаржы ресурстарын
тиімді слудан ғана ... емес ... ... Маңызды факторы-өндірісті
рационалды ұйымдастыру болып табылады. Бұл кезеңге ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
иесі болмаған.
Кәсіпкерлік теорияға маңызды үлес қосқан И.Шумпеттердің ойынша
кәсіпкерлерді экономикалық дамудың ... күші ... ... және орта ... ... ... ... қарамастан,
дамуда, яғни экономикалық, әлеуметтік, ғылыми-техникалық мәселерді шешудегі
өсу темпіріне қарағанда. Шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... процесінің теңқұқылық
қатысушысы болып табылады. Кәсіпкерлерді шаруашылық ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерлікті мемлекеттік
қолдау ” ... ... кіші және орта ... ... ... ... жұмысбастылық санының орта шамасы 50 адамды құрайтын,
активтерінің жалпы құны 1жылға орташа есеппен ... ... ... ... ... ... олардың филлиалдары, өзімен-
өзі қызмет ететін бөлімшелер) жатады. Шағын және орта ... ... ... ... ... нарықтағы біртектілік өнімнің нарықтың аз бөлігін алуы;
- басқаруда қожайынның қатысуы;
- өндірістік және өткізу қызметі ... ... ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерліктің дамуына келесідей факторлар жағымды
әсер етеді:
- ... және орта ... ... ... ... ... пен
қызметкерлер саны талап етілмейді;
- қабылданған шешімдерді жүзеге асыру икемділігімен оперативтілігі;
- тез ... ... ... жету ... ... салынған қаражаттардың жоғары айналымдылығы;
- қосымша жұмыс орынмен қамтамассыз ету мүмкіндігі,жұмыссыздық деңгеін
төмендету, халық әл-ауқатын жоғарлату;
- шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... маркетингтік зерттеулер нәтижесінде нақты тұтынушылар заказын өндіру
және орындауы;
- экономикадағы мемлекеттік ... ... ... және ... сатып алу немесе жалға алу нәтижесінде босатылуы;
Осымен қатар шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... деңгейінің нәтижесінде нарықтағы тұрақсыз
жағдайға әкелуі;
- ірі кәсіпорындармен тығыз байланыстың ... ... ... ... ... толық жетілмеуіне шетел нарығына шығу ауырлықтары;
- ... ... ... ... ... үшін ... ... және орта кәсіпкерліктің сыртқы ортасының үлкен маңызы бар. ... ... ... және орта ... ... мен іске ... әсерін
тигізетін элементтер жиынтығы. Осы элементтердің мінездемесі сыртқы ортаның
факторларын құрайды. Заңдылық соңғы элементі ... ... ... ... ... ... ал ... бітірмеушілігі іске аспаушылығы ... кіші ... ... ... ... ... ... орта элементтерінің алуандылығын 5 топқа бөлсек ... ... ... және орта ... үшін аса ... нарықтың жиынтығын құрайды:
ресурстық (өндіріс құралы,ақпарат,жұмыс күші,қаржы) және ... ... ... ... аса ... ... және ... несиелік) және агенттерді (шағын
және орта ... ... ... ... ... ... саяси блоктарды кіргіземіз. Төртінші топ ... ... ... ... ... ... экология,
ғылыми-техникалық, прогресс, халық шаруашылықтың құрылымы және т.б
тұрады. ... ... тағы да бір ... ... ... ... және орта
кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау жүйесі алады.
Шағын және орта кәсіпкерліктің сыртқы ортасы, мемлекеттік экономикалық
құрылымдарға ... ... ... Бұл біріншіден,
шағын және орта кәсіпорынның қызметі локалды нарықта ... ... ... ... ... салыстырғанда едәуір белгісіз
және стихиялық ... ... ... Екіншіден, сыртқы
ортаның ерекшелігі ... және орта ... ... ... ірі ... қаржы-несие институттарынан
обьективті бағынышты ролімен байланысты. Үшіншіден, сыртқы ... ... яғни ... және орта ... ... ... өтуі және кәсіпкердің бұл қиындылықтарға мән беру ... ... ... ... шағын және орта кәсіпорындарында
қорғаныш реакцияларында талап етеді. ... ... ... және ... мен аз ... ... ... және жергілікті
нарыққа тәуелділігі үшін деструктивті ... ... тұру ... ... ... теріс белгілі функционалды ... ... ... ... ... ... облыстың
қанағатсыздығы шағын және орта кәсіпорынның локалды мәселесіне әкеледі.
Сыртқы және ішкі ... ... ... және ... ... және орта кәсіпорынның негативті ... ... оның ... ... ... ... ішкі және ... факторлардың өзара
әрекеті шағын кәсіпорынның ... ... оның ... ... ... ... ... нарықтық қатынастар
кезеңдегі экономикаға тән ... және орта ... ... яғни ... ... және орта формаларына ... ... оның ... ... ... ... яғни осы ... және орта бизнеске тән
потенциялды ... ... ... ... ... ... ... элементтеріне де тән. ... ... ... ... болып жатыр: шағын және орта кәсіпорын ... ... іске ... осы ... және орта ... негізгі қарсылығын шешу
қажеттілігі ... ... ... шағын және орта бизнеске
мемлекеттік қолдаумен ... ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей ... және орта ... оған ... есептегенде, мемлекеттік билік ... ... мен ... ... болуын қажет етеді.
Қазақстан Республикасының Үкіметінің алдында ... ... ... және орта ... ... экономикалық жағдай жасап,
олардың әрі ... ... және ... жағдайда өз бетінше дамуына
мүмкіншілігін беру.
Бұл жағдайда мемлекеттің екі ... бар: ... ... ... функция бұл ... ... ол ... және орта
бизнестің дамуына тұрақты, тиімді және ... ... ... -
бұл шағын және орта кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... ... материалдық, ұйымдастырушылық
- әкімшілік мәселелердің шешілуі мен бақылауы.
Қамтамасыз ... ...... және орта ... ... тұрады, оларға материалдық, ақшалай, ... ... ... ... қызмет жасауды және
т.б. ... ... және орта ... ... ... ... оның
қалыптасуымен сипатталады. Біздің республикамыздағы жеке меншіктің
кеңінен ... он ... ... ... өтті. Осы уақыт
ішінде қоғамның тұрақты ... ... ... ... орта ... жеке меншік кәсіпкер тобы құрылды. ... он ... ... мемлекет белгілі бір нәтижелерге ... Ең ... ... кіші және орта ... ... ... ... ... болады. Бұған күә ретінде шағын және орта
кәсіпкерлік ... ... ... ... заң ... ... Оған ... 1997жылы экономика және сауда
Министірлігінің құрамында ... ... ... ... - бұл ... жеке ... ... үшін құрылған
алғашқы арнайы орган ... Бұл ... ... субьектілерін
дамытуға кедергі келтіретін экономикалық, ... ... ... ... жою ... ... жасайды, шағын ... ... ... инфрақұрылымды құруды ... ... ... ... ... сонымен қатар осы ... ... ... асыру, қаржы-несие және салық саясатын
жүргізу және ... ... ... ... ... және орта ... заңды базасы Қазақстан егемендігін
жариялаған кезде-ақ ... еді. 1992 ... ...... ... және қорғау ” туралы заңы ...... 2 ... ҚР ... “ шаруашылық жүргізуші серіктестік
” туралы жарлығы ... ҚР ... ... ... 1996 жылдың 14 шілдесінде “ ... ... ... ... жүзеге асырудың қосымша ... ... 1997 жылы ...... және орта ... ... ” және “ ... кәсіпкерлік ” туралы ... және орта ... ... мен ... және ... макродеңгей ... ... ... ... ұсыныстар жасауға болатынын анықтайды:
- ... және орта ... ... ... ... ... әлеуметтік шешімдерде белсенді қатысуды ... ... және орта ... ... ... қалыптасуында,
ірі корпорациялар монополизіміне қарсы тұратын нақты нарықтық
экономиканы құруға ... рөл ... ... және орта ... ... прогрестің маңызды
бағыттарында, ... ... ... жаңа жұмыс
орындарын құруда, әлеуметтік әлсіздендіруді ... ... ... ... мәнді үлес қосады;
- шағын және орта бизнесті ... және ... ... ... және орта ... ... ... ... ... мен технологияларды
пайдалануға жеңілдіктер жасау;
Айтылып кеткен шағын және орта ... ... ... ... ... ... оның
бөлінбес факторы мен қосымша бөлігі болып ... Яғни ... тән ... ... ... ... ... және орта бизнесті несиелендірудің ерекшеліктері.
Шағын және орта бизнес қазіргі ... ... ... ... ... дамыған мемлекеттерінің ЖІӨ-нің негізгі ... Осы ... ... ... ... ... ... және орта бизнестің қызметі инновациялық және
зерттеушілік ... ... ... ... зерттеулер
көрсеткендей негізгі идеялар мен ірі ... ... ... және орта ... ... ... ... мұндай маңызды сектор қоғамның әлеуметтік
және ... ... ... әсер ете ... Ал Батыс
Европаның, Америка және ... ... ... ... ... және орта ... үлесіне ЖІӨ-нің 70 пайызына
дейін ... Осы ... ... және орта ... ... ... динамикалық және икемді ... ... ... ... ... ... болып табылады және ... орта ... ... жылдарындағы ҚР-ң ... ... және орта ... ... үшін әлеуметтік-экономикалық
жағдайларды құру есебінен қоғамның орта буынын ... ... ... ... жаңа ... өндіріске бағытталатын
болса.
Шағын және орта бизнесті нығайту мақсатында ... және ... ... және ... ... – бұл ... ... меншік пен активтерін легалезациясы; ... ... ... жеңілдету; әкімшілік процедураларды және рұқсаттамаларды
оңайлату; ... ... және ... ... ... шағын және орта ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізуде, кәсіптілігін ... ... ... ... ... өз ... ... және пайда алу барысында қарыз қаражаттарын ... ... ... ... ең ... нысаны несие
келісімшарты бойынша банктік ссуданы алуы ... ... ... ... ... субьектілерін қажетті
қаражаттармен ... ету ... ... ... ... ... болып қала береді.
Нарық ... ... ... - ... ... ... ұлттық өнімнің құрылымен ... ... ... ... ... ... шағын бизнестің үлесіне
ЖҰӨ-нің 60-70 % -ын ... ... ... ... ... ... қызметін бар күшімен қолдап отырады.
Шағын кәсіпкерлік нарық коньюктураның ... ... ... беру ... ... ... қажетті икемділігін беріп
отырады. Шағын бизнес ... ... ... өз үлесін қосады.
Сонымен қатар ҒТП-тің маңызды бағыттарының ... ... ... ... ... шағын бизнестің рөлі елеулі, ... ... ... ... ... ... осы
және басқа да ... оның ... ҚР-ң ... қайта
құруындағы құрамдас бөлігі мен ... ... ... ... ... күні ... ... жалпылама анықтамасы жоқ.
Американ ғалымы, профессор Роберт Хизрич ... құны ... ... процесс ретінде, ал кәсіпкерді ... ... ... пен күшті салып, ... ... ... ... ... ... алып, ... ... ... ... адам ... ... ... кәсіпкерлікті және ... ... ... мен т.б. ... ... ... анықтамалар берілген.
ҚР-ның заңнамасына сәйкес, шағын бизнестің ... ... ... ... ... ... 50 ... аспайтын, жылына активтердің жалпы құны 60 ... ... ... ... ... ... ... жеке
тұлғалар және заңды тұлғалар табылады. Шағын бизнестің ... ... ... құрмай жеке тұлғалар және мынадай ұйымдық-
құқықтық нысандарындағы заңды ... бола ... ... ... ... ... ... шектеулі серіктестік
1. қосымша жауапкершілігі бар серіктестік
1. өндірістік кооператив.
Кәсіпкерлікке тән келесі ... ... ... ... пайда болу белгісі бойынша ... ... ... ... делдалдың мәндік белгілерімен айқындалған
сәйкес тауарлы табиғаты бар ... ... ... ... ... ... максимизациясы-тек толық шаруашылық дербестілік
шартымен жетуге мүмкін ... ... ... ... ... мүліктік жауапкершілігімен
экономиканың қызмет етудің ... ... ... иесі мен ... ... ... немесе
функциялардың бір бөлігін басқа тұлғаға беру ... ... ... ... кәсіпкерліктің әлеуметтік экономикалық анықтылығы.
1. тәуекелмен ... ... ... ... ... ... жоғалтуларды азайтуы.
1. қаржылық, ... ... ... басқа да
мүмкіншілітермен ресурстарды шектеулі қолдануы.
1. нормативті және заң ... жиі ... ... ... ... жағдайларына тәуелділік.
ҚР бойынша экономиканың ... ... ... ... басынан бастап шағын ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің бірі болып
табылады. ... ... тап ... ... ... ретінде нарықтың дамуының құрамдас атрибуты ретінде шығады.
Шағын ... ... ... өркендеуі мен халықтың
экономикалық ... ... ... ... факторлардың бірі
және оның дамуы ... ... ... экономиканың құруына ықпалын тигізеді.
ҚР-да ... ... ... ... заң ... болатын. Бұл халықтың ... ... ... бәсекені
дамыту, экономиканың перспективті саласында оның үлесін ... орта ... құру ... ... және орта ... ... қолдау мен ынталандыруына ... ... ... ... ... ретінде шағын кәсіпкерлікпен
бірталай кезең ... ... ... туралы мынадай
факторлар дәлел:
1. шағын және орта ... ... саны ... ал жалпы коммерциялық қызмет, ... ... ... ... ... ... ... көбісі нарық жағдайында қызмет ... бір ... ... ... Орта және ірі ... бар кәсіпорындардың үлесі аз ... ... ... ... ... ... Қазіргі жағдайдың айрақша белгілері
1. Коммерция сферадағы шағын бизнестің дамуы
1. Қызметтер саласында ... ... ... және ... ... және ... ... (Алматы қаласы ... ... ... ... ... ... ... пайыз, құрылыста-6,2 пайыз).
2000 жылдағы ҚР-ның экономиканың тұрақтандыруы мен ... ... ... ... сферасының дамуының жаңа
кезеңін және жаңа ... ... Осы ... ... ... шағын бизнестің дамуының ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті ұлттық
экономиканың жалпы ... ... ... ... ... ... табылады. Сонымен қатар осы кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... бизнестің
белсенді қатысуы табылады. Және де шағын бизнестің ... ... ... ... өсу және өндіріс сфераның ... ... қуу ... ... асырылатынына сенеміз. Шағын
бизнестің ... ... ... ... ... маңызды құрамдас бөлігі ... оның ... ... ... әсерлесуін нығайту, өз инвестициялық
міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... ... деп ... ... сұраулар бойынша қазақстандық шағын кәсіпорындар
банк ... ... өте ... ... ... ... бойынша 1999 жылы шағын кәсіпорындардың 37,1
пайызы банк ... ... ... ... ... бизнес ешқашан аяғына тұра алмайды. әрие ... ... ... ... жоқ деп ... ... ... коммерциялық банктердің бірқатары қызмет етіп отыр.
Осылай ҚР-на шағын ... үшін ... ... ... ... механизімдері қалыптасқан. Жеке айтқанда ... ... ... ... қыйта құру мен даму банкінің
бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... және шағын бизнесті банк ... ... ... деп ... ... ... кәсіпорындарды несиелендіру көлемдері елдегі
төмен инвестициялық белсенділік ... да ... ... ... ... ... ... айқынсыздығы бір жағынан,
банктер үшін елеулі ... ... ... ... жағынан шағын
кәсіпорындардың қарыз қаражаттарындағы қажеттіліктерін сәйкес ... ... ... шағын кәсіпорындағы берілетін
несиелердің көп бөлігі қысқа ... ... ... яғни ... ... ... ... шеше ... ... ... ... өте ... ... ұзақ мерзімді
қаражаттарды алу мүмкіншіліксіз шағын бизнестің ... ... тек 3-
4 ... ... бар өмір сүру.
Шағын бизнесті банктермен несиелендірудің аз көлемдері ... ... ... ... ... ... тәуекелдермен байланысты . Жоғары ... ... ... ... ... ... ... мен механизімдерін жүзеге асыру керек.
ҚР-ғы шағын бизнес қайта бөлу ... ... ... ... ... ... ... меншік иесі
ретінде қазақстандық ... ... ... ... орын алып ... Бүгінгі күні елдің ... ... иесі ... ... ... үлесі осы
капиталдың жалпы құнынан 1,5 пайызы, ... ... ... ... ... ... ... үлесі 2-2,5 пайыз. Мұндай
көрсеткіштер қазіргі жағдайда ... ... ... ... ... сәйкес келіп отырған жоқ.
Қазіргі кезде негізгі ... ... ... ұмтылысына әсер етуші факторлар ... ... ... ... ... ... бизнестің құрылуының алғашқы
этаптарында шаруашылық қызметтің көп ...... ... ... ... шарты болды. Бұдан басқа ... ... ... ... шағын кәсіпорындар тікелей өндірістің
кейбір элементтерін ... ... ... ие ... бірақ
заман өзгерді. Бүгінгі күні ... ... ұзақ ... ... ... келетін түрі болып табылады. Сол ... ... ... ең көп ... ... ... яғни нарық тұрақты, ал шаруашылық қызметтің бағыттары
біртекті ... ... ... ... ... өңдеу жұмыстары,
вентиляциялық және сантехникалық ... ... ... ... екінші реттегі ... ... ... ... ... капиталға ірі салымдарды салудан
ұстап тұрады.
Шағын ... ... ... ... ... және осы ... ... әсер
ететін ҚР-ғы шағын бизнестің үшіші факторы немесе ерекшелігі ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Бұл алшақтық шағын ... ... ... да) ірі ... бұрын кіргенімен байланысты;
кейін соңғылар ... ... ... ... ... ... шағын бизнес ірі ... ... ... ... Ал ... тәжірибе бойынша олармен ... ... ... ... ал ... ... оларға
қажетті несие-инвестициялық ресурстар бойынша ... ... ... және де ... ... міндетті түрде бірегей инновациялық
және өндірістік-технологиялық тізбелер ... ... ... ... ... керек.
Шағын бизнесті банктік ... ... және осы ... ... әсер ... ... бизнестің ерекшелігі немесе ... ... ... ... ... ... ... табылады. Осы
деформализацияның негізгі көрінісі ... ... ... ... ... және ... ... көлемдері
арасындағы алшақтық, сонымен қатар формальды ... бар ... және ... ... саны ... ... ... Елде тұрақты жағдайда банктерді қоса алғандағы барлық ... ... ... ... ... табылатын қатысушы жақтардың ... ... ... ... ... кәсіпорындардың банкроттық және ... ... ... Мемлекеттік органдардың ешқайсысы-
тіркеу органы болсын, салық органдары ... ... ... ... түрде елдегі іс-жүзінде ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша бұл
мән тіркелген шаруашылық субьектілердің номиналды санынан 50 ... Осы ... ... ... ... өз қызметін нақты
тоқтатқан шағын ... тек 1-2 ... ... ... ... ... тәуекелдерінің
қалыптасуына және осы тәуекелдермен басқаруына әсер ... ... ... ерекшелігі немесе ... ... – бұл ... ... минималды “ішкі ақпаратты ... ... ... ... ... ... есеп ... оңайлатылған нысанын пайдалану және ... ... ... ... ... туралы сәйкес ақпаратты ұсына
алатын қажетті ... ... ... ... ... ... өкілеттері белгілі бір ұзақ ... ... және ... ... ... бағала алмайды.
Шағын бизнесті ... ... ... және осы тәуекелдермен басқаруына әсер ететін ҚР-ғы
шағын ... ... ... алтыншы факторы-бұл шағын
кәсіпорындардың ... ... ... ... ең
біріншіден меншік иелері мен ... ... Бұл ... ... жиі ... келеді. Осы фактордың себебі ретінде
ҚР-ғы шағын бизнестің пайда ... мен ... ... ... ... ... және орта ... субъектiлерiн несиелеудiң алғышарттары.
Банктердiң тәжiрiбесiнде қолданылатын несиелеу процесiнiң ¼өзiндiк
алғышарттары болады. Әрбiр ... ... ... ... ... ... сапалы сипатын бере отырып, олардың
жүзеге асырылу ... ... ... ... ... ... ... қарау;
несиелiк қабiлетiн талдау;
несиелiк келiсiм шарт жасау;
несие беру;
несиелiк мёмiленiң орындалуына ... ... ... ... беру барысында банктер ... ... ... ... ... ж. және ... банктер жёне банктiк қызметтер туралы» 30.08.1995 ж. ҚР
Президентiнiң заң күшi бар жарлықтарын басшалылыққа алады. Несиелер ... бар ... ... ... ... ... ... және
тұрақты қамтамасыз ету формаларының бар болуына қарай берiледi.
Бiрiншi алғышарт. Банкке келiп ... ... ... өтiнiштi қарау.
Кез келген несиелiк операциялар осыдан басталады. Мұндай құжаттарда қарыз
алушы мен ... ... ... ... ... ... мөлшерi, түрi,
мерзiмi, мүмкiн болар қамтамасыз ету мүлкi көрсетiледi. Банктiң қоятын
талаптарына байланысты өтiнiшке ... яғни ... ... ... құжаттар берiледi. Клиенттердiң әртүрлi топтары үшiн әртүрлi
құжаттар пакетi әзiрленуi ... ... ... ... ... ... |Құрылтайшылық құжаттардың жарғының жалға алу шарттарының тiркелген |
| ... ... ... ... ... жердi |
| |пайдалануға құқығын куәландыратын құжаттар, азаматтардың тілқұжаттары |
| |және ... ... ... ... растайтын басқа да құжаттардың |
| ... ... ... ... ... екi ... балансы жёне оған қосымша мәлiметтер;|
|3) |Несиеленетiн жобаның рентабельдiлiк деңгейiн және несиенiң қайтарылу |
| |мерзiмiн ... ... - ... негiздеме; ... ... ... ... ... ... көшiрмелерi |
| ... ... ... және ... ... ... |
| ... материалды құндылықтар шотының көшiрмелерi); ... ... ... алған несиелер туралы мәлiметтер (шоттар бойынша |
| ... ... ... ету мақсатында кепiлге берiлген мүлiкке қарыз алуышының |
| |меншiк ... ... ... ... ... ... ... мiндеттеменi куәландыратын құжаттар; |
|8) |Қызметiн жаңадан бастаған, яғни қаржылық есептер және басқа да |
| ... жоқ ... және ... ... да кәсiпорындардың |
| |бизнес-жоспары. ... ... банк ... алушыдан несиенi қайтаруын қамтамасыз
ететiн ... да ... мен ... талап ете алады. Сонымен қатар,
банкпен тұрақты несиелiк қатынаста ... ... ... үшiн ... ... қысқаруы мүмкiн. Қарыз алушы банкке несие алуға өтiнiш
жасаған уақытта, банк несиелеудегi оның ... ... ... үшiн
есеп карточкасын толтыруы мүмкiн. Онда - фирманың жетекшiсi мен қарыз алушы
өкiлiнiң аты-жөнi; Қызмет және ... түрi; ... ... мекен жайы;
есеп айырысу және валюталық шот ... ... аты және ... ... ол ... ... ... сомасы және мерзiмi;
соңғы есептiк күнге берiлген баланс құрылымы және ... да ... ... ... ... талдау барасында банк қарыз алушының
алған ссудасын қайтару қабiлетiн бағалау кезiнде, шешiм қабылдау үшiн ... бар. ... ... есеп ... ... ... Қарыз алушының несиелiк қабiлетiн талдау. Яғни, оның
ссуда бойынша қарызды ... және ... ... ... қабiлетiн
бағалауды бiлдiредi. Несиенi қайтара алмау тәуекелi әртүрлi факторлардың
әсерiнен болуы мүмкiн, сондықтан да, банк ... ... ... ... ... оның ... қабiлетiн талдайды. Бұл көрсеткiш банктң
өтiмдiлiгiне ... ... ... ... ... алушының несиелiк
қабiлетiне талдау жасау барысында келесiдей факторлар есепке алынады:
Ссудаға қатысты қабiлеттiлiгi. Қазыр алушыға ссуданы бере ... ... ... ... ... құқықтық құжатын анықтайтын жарғысы
және нұсқаумен танысуға тиiс;
Қарыз алушының iскерлiк репутациясы. Несиелiк ... ... деп, ... ... ... ... ... ғана емес,
сондай ақ ... ... ... ... ... ... алу қабiлетi. Банк қарыз алушының ссуданы қайтаруға жеткiлiктi
қаражатты табу қабiлетiне баға беруi қажет;
Қарыз алушының табыс алу ... ... ... сату көлемiне,
баға шағындарына, шығыстарға әсер ететiн факторлар есепке алынады. Бұл
факторларға: қарыз ... ... ... жерi, оның тауарлары мен
қызметтерiнiң сапасы, шикiзат құны қызметкерлерiнiң бiлiктiлiгi жатады.
Несиелеудегi ... ... бұл ... қоса ... ... ... факторлар ескерiледi. Қарыз алушының несиелiк
қабiлетiн бағалаудағы басты ... оның ... ... ... ... ... алушының қызметiн көрсететiн көрсеткiш ретiнде қызмет ете ... және ... ... ... және ... ... ... алу, бөлу және тиiмдi пайдаланумен
сипатталады. Қарыз алушының қаржылық ... оның ... ... шарттарына сәйкес төлем талаптарын уақтылы қанағаттандыру;
несиенi қайтару;
жұмыскерлер мен қызметкерлерге жалақы төлеу;
бюджетке төлемдер мен ... ... ... ... жағдайы жақсы болса, ол барлық мiндеттемелер
бойынша есеп ... ... ... ... қабiлетiн банктiк талдау шектеулi және кең
көлемде жасалады. Қарыз алушының несиелiк қабiлетiн ... үшiн ... ... ... ... ... жан жақты
бағалауға мүмкiндiк беретiн көрсеткiштер жүйесiн ұсынатын ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкiнде
перспективалық зерттеулер ... ... ҚР ... ... 27 ... 1994 ж. ... №26 қаулы бойынша бекiтiлген
«Қарыз алушының несиелiк қабiлетiн банктердi» талдауына байланысты
әдiстемелiк ... ... ... ... «Қарыз алушының
қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... ... ... коэффициенттер көрсеткiшiне байланысты несие
қаблеттiлiгiнiң үш ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi ұсынып ... ... ... асырылады ( қосымша 1 ).
Үшiншi алғышарт. Несиелiк келiсiм шарт ... ... ... ... бойынша банк қарыз алушының несiелiк қабiлетiн тексерiп
болғаннан кейiн несиелiк келiсiм шарт жасау үшiн ... ... ... Несиелеуге байланысты барлық сұрақтарды банк пен ... ... шарт ... ... Несиелiк келiсiм шарт екi жақтың өзара
мiндеттемелерiн және ... ... ... ... ... ... несиенiң мөлшерi, ссуданы беру ... және ... ... ... ету формасы, несие үшiн төленетiн сыйақы
мөлшерi, несиенiң қозғалысын және клиенттiң қаржылық ... ... ... ... тiзiмi, олардың берiлу мерзiмдерi, сондай-ақ несиелеу
процесiндегi банктiң ... ... ... ... ... шарттың
мазмұнын келiсушi жақтардың өздерi анықтайды. Бұл жерде екiншi деңгейдегi
банктер оның типтiк формаларын ... ... ... ... ... механизмi, оның негiзi элементтерi (несие түрлерi ... ... ... ... ... ... және ... шот
формалары, ссуданың қамтамасыз етiлу және қайтару тәсiлдерi, банк бақылауы)
және банк ссудаларының қозғалысы қарастырылады.
Төртiншi ... ... беру ... Бұл ... ... ... ссуданы берудi құжаттау тәртiбiн (қосымша ... ... ... беру тәсiлiн анықтайтын, несиелеудi ұйымдастыру және
техникалық шарттарын қамтиды.
Несие берудi құжаттау тәртiбi ... шот ... ... Жәй ... шот ... ... алушы запастарының жинақталуына
байланысты несиеге деген өзiнiң ... ... Осы ... ... ... тауарлы материалды құндылықтардың төленген нормативтен
жоғары қалдығының қозғалысы туралы мәлiметтер бередi, банк ... ... ... ... мерзiмдi мiндеттемелер арқылы құжаттайды. Арнайы
ссудалық шот бойынша берiлген несие әр алған сайын құжатталмайды, себебi ... ашу ... ... ... ... жүргiзiледi.
Несиенiң көлемiне байланысты әртүрлi берiлу тәсiлдерi ... - ... ... ... ... аударылып, қажет болған
жағдайда жұмсалынады. Екiншiсi - несие алуға құқығы қосымша қаражаттарға
деген ... ... ... берiледi. Үшiншiсi - белгiлi бiр
соманы алуға клиенттiң құқығы бола отырып, ол оны ... бас ... ... ... ... келмейдi. Несиенiң мөлшерi оны беру барысында
несиелеу ... ... ... ... ... ... және оған сыйақы төлеуiне бақылау
жасау. Бұл несиелiк операциялардың маңызды ... ... ... ... ... ... шот ... банк қаражаттарының пайдалану
ұзақтығына және олардың төлем айналымын ... ... ... ... ... беру ... ... мiндеттемелермен
құжатталады: егерде ссуда тұтас қайтарылатын ... онда бiр ғана ... ... ал ... ... ... болса, онда әр
төлемге әр түрлi мерзiмдi мiндеттеме толтырылады. ... ... ... банкке қарызы тiкелей осы шотқа келiп түсетiн түсiмдер есебiнен
қайтарылады.
Ссуданың қайтарылуына бақылау жасау үшiн ... ... ... ... ... жүргiзедi. Банк қызметкелерi
күнделiктi ... ... ... ... ... ... қарыз
алушының есеп айырысу шотынан қаражаттарды шегеруге үкiм ордерiн ... ... ... ... уақыты жеткен кезде мерзiмдi
мiндеттеменiң келесi бетiне тиiстi ... ... ... ... есеп ... шоты басқа банкте ашылған ... ... ... және сыйақыны кайтару қарыз алушының төлем тапсырмасы ... ... ... ... ... ... қиындақтарға
кезiгуiне байланысты банк қайтару мерзiмiн кейiнге қалдыруға рұқсат ... ... бұл ... жоғары сыйақымен құжатталады. сыйақы мөлшерi оны
төлеу мерзiмi және тәртiбi, сондай ақ оларды iздестiру ... ... ... анықталады. сыйақы ай сайын, тоқсан сайын есептеледi және
қайтару кестесiне сәйкес iздестiрiлуi ... ... ... ... жай және ... ... есептеу формулалары қолданылады.
Жай проценттер бiрiншiден қысқа мерзiмдi несиелеу үшiн қолданылады.
Олар бойынша проценттердi есептеу және төлеу келiсiм ... ... S - ... ... барлық соманың көлемi
P - бастапқы қарыз
i - пайыздық мөлшерлеме
n - мерзiмi
Банк тәжiрибесiнде күрделi проценттер ұзақ мерзiмдi ... ... ... ... ... ... ... немесе алушыға есептелген
сома төленбейдi, ал негiзгi қарыз сомасы өсiп отырады. Оны мына ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының алған
несиенi пайдалануына және оны ... ... ... ... Осы
мақсатта қарыз алушының шаруашылық қызметiне, оның қаржылық ... ... ... ... ... ... және есеп ... бухгалтерлiк жазуларын, есептiк материалдарын ... ... ... алушыдан алған барлық қаржы ақпараттар түрлерi мен ... ... ақ ... да көздер пайдаланылады. Әрбiр банктiң өзiнiң
клиентiнiң несиелiк iсiн (несиелiк досье) жүргiзу жүйесi ... ... ... ... өз мiндеттемелерiн орындамаған қарыз алушыға әрi
қарай несиелеудi тоқтау туралы ескерту ... ... ... ... ... ... құқығы бар. Қарыз алушы несиелiк
келiсiмнiң шарттарын ... ... ... ... банк несиенi
мерзiмiнен бұрын қайтаруды талап етуге құқылы. Несиелеу процесiне жасалатын
бақылау банктiң несиелiк портфелiн ... ... ... ... де
толықтырылады. Өйткенi, банктiң несиелiк портфелi оның табыс көзi және
несиелiк операцияларды жүргiзу ... ... көзi ... табылады.
Банктiң тұрақтылығы, өтiмдiлiгi және репутациясы көбiне оның несиелiк
портфелiнiң құрылымы мен сапасына ... ... ... ... ... ... талдау негiзiнде банктер рейтингi бойынша ... ол өз ... ... ... портфелдiң құрамын бақылауға және
қажет кезде оны қайта қарап ... ... ... ... ... ... әдiстемелiк нұсқауларына
сәйкес екiншi деңгейдегi коммерциялық банктер ссудалар ... ... ... ... ... ... ... Резерв мөлшерi есептiк
күнге берiлген несиелердiң жалпы ... ... ... ... ... ... тәуекелге есептелетiн ең төменгi резерв
мөлшерi 5 %-тi құрайды.
Банк ұсынатын несиелер сапасы ... ... ... ... ... қаржылық жағдайына, қарыз алушы мен банк ... ... ... ... ... ... және оның
өтiмдiлiгiне байланысты келесi топтарға бөлiнедi:
Стандартты;
күмәндi(субстандартты, қанағаттанарлықсыз, тәуекелi жоғары күмёндi
несие);
үмiтсiз;
Стандартты ... - бұл ... ... күмён тудырмайды және оны
қайтару мерзiмi әлi басталмаған ... ... ... ... ... тұрақты субъект болып
табылады, сонымен қатар меншiктi капитал толығымен қамтылған;
-сенiмдi және өтiмдi қамтамасыз етiлген ... Осы ... ... ... ... ... ... келесi жағдайларда белгiленедi:
-30 күнге дейін негiзгi ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар қаржылық жағдайы тұрақты, бiрақ кейбiр
қанағаттанарлықсыз ... ... ... ... ... несиелер келесi жағдайлар анықталған кезде
белгiленедi:
-30 күннен 90 күнге дейін ... ... және ... ... ... ... ... артық пролонгация;
-нарық конъюктурасының өзгеруiмен байланысты ... ... ... ... ... ... ... алушының сәйкес несиелiк досьесiнiң болмауы.
Тәуекелi жоғары күмәндi несиеге келесi жағдайлардың ... ... ... ... 90 ... дейін негiзгi қарыз ... ... ... ... кiдiрту;
-форс-мажорлық жағдайлар;
-басқа банктен алынған несие бойынша қарыздардың болуы.
Үмiтсiз несие келесi жағдайлардың ... ... ... пайда
болады:
-90 күннен жоғары уақыттан берi ... ... ... сыйақыны
қайтару бойынша төлемдердi кiдiртсе;
-банкрот деп танылса;
-өз қызметiн одан әрi жалғастыруға мүмкiндiк бермейтiн факторлар
немесе ... ... ... әсер ... басқада жағдайлар.
Банктiң активтерi мен ... ... ... ... ... ... есептеледi:
Субстандартты несие бойынша - 5% сыйақыны уақытылы ... ... ... ... - 20% - 25%, егер тек ... ... ... 10%.
Жоғары тәуекелдi күмәндi несие бойынша - 50%.
Үмiтсiз несиелер бойынша барлық жағдайларда да - ... ... ... ... және орта ... ұйымдастыру.
2.1.Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... процесiн ұйымдастыру.
Шағын және орта бизнес - экономикалық қолайсыз жағдайларға қарамай
аяғынан тұрып келедi. Экономикамызда орын алған ... ... ... ... ж.ж. ғана тұрақтануы байқалып, тек 2000-шы жылдан бастап
ғана экономикалық өсу ... ... ... ... Ұлттық Банк пен Қаржы
Министрлiгiнiң ұстанып отырған ... ... ... ... ... ... валютаның макроэкономикалық деңгейде стабилизацияға ... ... ... ... ақша массасының шектелуi мен
инфляцияның өсу қарқынының төмендеуi ... және орта ... ... бiрақ шағын бизнестi несиелеу проблемасы әлi де шешiлген жоқ.
Сондықтан да ... және орта ... ... оның ... ең ... ... ... басымды мәселелерiнiң қатарына жатқызылып отыр.
Осы ретте мемлекет тарапынан және шағын және орта бизнестi ... ... ... ... және орта ... ... Агенттігі, олардың
қаржы мәселелерiне көмек көрсететiн «шағын және орта бизнестi дамыту қоры»
құрылды. Мемлекет бюджетi ... ... ... ... ... қаржыландыруды шектеп отыр. Осы жағдайларда банктiк қаражаттардың осы
секторды несиелеуде орны қалай болмақ? әрине кез-келген ... ... жол аша ... ... қоры болмай тоқтап қалмақ. Сондықтан да
көптеген тiркеуден өткен шағын кәсiпорындар жұмыс ... ... ... ... ... ... Агенттiктiң деректерi бойынша шағын және
орта бизнестiң республикалық Жалпы Iшкi өнiмдегi үлесi 7 % ... ... ... өзi ... - 12 %, ... - 14 %, ... - 10 ... әлдеқайда аз. Көптеген шағын кәсiпорындар iрi қалаларда, ал
ауылдық жерелерде кемде-кем. Осы Агенттiктiң ... ... ... ... ... ... 72 % ... жұмыс iстесе, ал
өнеркәсiптiк өндірiсте тек 8 % пайызы, ... ... 3 % ғана ... ... да шағын және орта бизнестi дамытуда ең ... ... ... және ... ... ... ... содан соң шағын
бизнестiң iс-әрекетiн жүргiзу үшiн салықтық бағадарламаны жолға қою болып
табылады. ... және орта ... ... тек қана ... құралдардың
шектеулiлiгiнен ғана емес, сонымен қатар II-деңгейдегi ... бұл ... ... ... ... және ... де әсер ... атап өту керек.
Бiрiншiден ол құрамы бойынша бiрыңғай емес. Өйткенi Қазақстанда
коммерциялық банктер саны 42 ... ... ... олардың жарғы капиталы кем
дегенде 2 млд. тенге ... ... ... ... қаржылық
орталығы Алматы қаласында iрi банктердiң 70% ... ал ... ... ... орталықтарында шоғырланған.
Екiншiден, iрi банктер мен кiшiгiрiм банктердiң мүмкiндiктерi ... ... ... ... ... Қысқа мерзiмдi несиелеу түрiмен
негiзiнде iрi банктердiң айналысуы шамалы, ал орта және кiшiгiрiм банктер
үлесi де аз ... ... ... ... ... бизнеске несие ұсынудың орнына, iс
жүзiнде олардың қаржыларға қол жеткiзуге ... ... жоқ. ... ... ... ... қарыздар, банкаралық қаржы нарығында
орналасқан қаражаттарды ... ... Осы ... ... ... ... ... табысты клиенттер тартуға, депозиттiк базасын
кеңейтуге, активтiк операцияларды ... ... ... түскен пайда
арқылы капитализациялануға кедергi етуде. Банктердiң шағын және ... ... ... ... ... ... бұл бизнестi делдалдық
және сауда-саттық қызметтерiмен айналысуына әкелiп соқтырды. Ал ... ... ... iрi ... ... және ... жолының бiрдей емес мөлшерде бөлiнуi ауыл шаруашылығы секторын
айналып өтуге мұқтаж етедi. Мемлекетiмiз бен ... ... ... және орта ... ... ... ретiнде Еуропалық Даму және қайта құру ... ... ... Даму ... /АДБ/ ... несие беру коммерциялық банктерге
жүктелген. Бұл үшiн жоғарыда айтылғандай арнайы қор құрылған. ... ... и ... бизнеса/. Бұл қор арқылы ЕДҚБ-нан қарыз
алушы болып II-деңгейдегi коммерциялық банктер, ал соңғы ... ... ... және орта бизнес субъектiлерi табылады. ... ... ... үшiн ... ... ... алу өте оңай жол. ... олар үшiн ең
маңыздысы - ол осы несиенi ала алу мүмкiндiгi мен бос ... ... ... ... ... Шағын бизнес үшiн берiлетiн несиенiң
маңызы оның мөлшерiнде емес, ал ол несие тез алып тез ... ... Осы ... ... ... тұруы салдарынан, кәсiпорын жұмысының
рентабельдiлiгi де ... ... ... ... ... кәсiпорындары мен
онымен айналысатын жеке тұлғалар ... ... ... ... ... яғни, өнiм өндiру көлемiне, көрсетiлетiн қызметтер мен
жасалатын жұмыстарға және оның ... ... ... талдау жасау керек.
шағын және орта бизнес iс - ёрекетiнiң шала ... ... тағы да ... пен ... ... ... Екiншi
айтар жайт, өнiм өндiру көлемiнiң үлесi жылына /бiр ... ... ... ... Қазақстан, Қызылорда, Жамбыл және тағы ... ... 400-6000 ... ... ... ... ... бизнес несиеге
қызмет ете алмайды.
Сонымен, бұл қордың қарыз ... ... iрi ... ... Олар
өз ретiнде белгiлi бiр сомаға жобалардың сапалы портфелiн құрады, ... үшiн ... және орта ... ... ету ... ... ... өте жоғары болып отыр. Жергiлiктi банктер, олар әрине
шағын бизнеске ... ... және ... шағын бизнес
субъектiлерiнiң ... ... тым ... ... ескерсе де,
олардың шетелдiк несиелiк ... ... ... ... ... ... ... тәжiрибелерi аз, жүзеге асыра алу қаупi
жоғары.
II-деңгейдегi коммерциялық банктердiң шағын және орта ... ... ... ... ... қаржыландыру көлемi жалпылама өскен. ... ... ... өсу ... ие - яғни 2,7 есе. Ал ... ... одан 2,5 есе төмен күйiнде қалып отыр. Шағын бизнестi
несиелендiру монотонды түрде ... ... ... берiлген несие
есебiнен, мұның өзi экономикаға ... ... 1/3 ... ... ... бұл ... көп болып көрiнуi де мүмкiн, ... ... ... бұл ... ... қорытындысы, ал соңғысы шағын
бизнестiң портфелiнiң жобалар бағасы. бұның барлығы ... ... ... ... әртүрлi саларына деген ұзақ және орта мерзiмдi ... ... ... мерзiмiнде ол 32 % болса, ал осы уақытта шағын
және орта бизнестi несиелеудiң жалпы үлесi өссе де, ... ... ... ... ... шағын және орта бизнестi ұзақ және ... ... ... 15% ... қалып отыр. Сонымен қатар шетел
валютасымен /АҚШ доллары/ берiлген қысқа мерзiмдi несиелер ... ... ұзақ және орта ... ... ... ... өзi валюталық тәуекел
толығымен қарыз алушының мойнында екенiн бiлдiредi.
Банктердiң несиелiк ресурстарының құны ... ... ... ставкасы 8% деңгейiнде болғанында, олардың бiршама сол күйiнде
сақталынуы байқалады. Сомымен қатар ... ... ... ... ... және ... бойынша сыйақылар мөлшерiнің жоғары дифференциялануын
көруге болады. Оның iшiнде банктiк емес заңды ... ... ... - 23,6 %, АҚШ ... - ... ... 20,5 %
доллардай 20,3 %
Депозиттер - /банктiк емес заңды тұлғалар/
теңгедей 10,8 %
доллардай 11,3 %
Депозиттер - /жеке тұлғалар/
теңгедей 5,5 %
доллардай 6,5 %
Көптеген ... ... ... жүйе 72,925 ... ... ... ... мерзiмдi мемлекеттiк құнды қағаздар
бойынша - 10,85 млрд.теңге, Ұлттық Банк ... - 11,3 ... ... өзi ... ... республикалық бюджет дефицитiн
қаржыландыруда ең негiзгi дәнекер болып отырғандығын айықындайды. Несиелiк
нарық пен салыстырғанда /орташа ... 12 %-дан ... ... ... ... 17,37 - 18,84 % ... қағаздар нарығына деген
қызығушылықты көп тудырып отыр. Осылайша ... ... ... ёкелуiне банк капиталының ұлғаюы сияқты, ... ... ... ... яғни ... бюджет тапшылығының
ұлғайғаны сайын бар ... осы ... ... орын ... экономиканың жанды секторы ... ... ... ... көру ... Оған ... порабанктiк қаржылық институттар
/лизингтiк, сақтандыру, кепiл және жинақтық ... ... ... ... ... жоқ. ... банктер шағын және орта бизнеске несие беруi әлi де
болса дұрыс жолға қойылмаған. Осы ... ... ... ... ... ... бөлiп қарастыруға болады. Бiрiншi топ;
мемлекеттiк қорлар оның iшiнде шағын ... ... ... 1997 жылы 18 тамызында құрылған. Бұл қорда мемлекет-аралық қарыздар,
бюджеттiк және ... ... ... ... 1997 ... аяғында қордың бюджеттiк резервi 37 миллион
теңгенi құрады. Ал. «Бюджет туралы» Заңға сәйкес 1998 жылы ... ... ... ... 2,5 ... теңге жiберiлдi. 1998
жылы осы қорға ЕДҚБ-мен 77,5 млн. ... ... Ал осы қор ... ... ... бойынша қарыз төрт ... 10,5 ... ... берiледi. Бұл қаржылық орындардың несиелерi жергiлiктi
коммерциялық банктер арқылы жүргiзiледi. ... ... ... ... ... ... банкi, Тұран Әлем банк/. Айта кететiн ... ... ... ... ... ... ... солардың
кәсiпорындары Республикамыздың кәсiпкерлiк секторына қаржылық техникалық
көмек көрсетуде. Негiзiнен олар техникалық көмек ... ... ... де ... ... ... оның ... де жетерлiк. Олар
несиенi шағын бизнеске ұзақ ... 12-15 % ... ... ... тiптi,
өсiм ақысыз негiзде несие бередi. Ал, жағымсыз жағы ретiнде екi жылға ... ... iрi ... бойынша бизнес жоспарды талғылау, ... ... ... тым ... ... ... мүмкiн. Осы және тағы да
басқа субъективтi, объективтi факторлар негiзiнде шағын және орта бизнестi
несиелеу бойынша банктер мен ... ... ... ұзақ ... ... ... Бiрақ бұқаралық ақпарат құралында
айтылғандай ел Президентiнiң 7 ... 1997 жылы ... ... жарлығы Ұлттық
Банкпен әлi де орындалмай ... Бұл ... ... ... және ... ... II-деңгейдегi коммерциялық банктердi ынталандырудың
шаралары жүйесiнiң механизмi қарастырылған. Әрине мұндай жүйе шын ... ... ... банктердiң несиелiк ресурстарының ағымын
инвестицияға бұрып, шағын бизнес ... ... ... деген
жолының ашылуын қамтамасыз етер едi.
Банктiк несиеге деген сұраныс ... ... ал оған ... ... қол ... ... көкей тестi мёселелердiң бiрi
болып отыр. Әлеуметтiк-экономикалық ақпарат және ... ... ... ... ... Қазақстанның шағын бизнес субъектiлерiнiң
84% несиеге тёуелдi екендiгiн көрсеткен. Сондай-ақ осы ... ... ... ... ... мына мақсаттар үшiн жедел
қажет;
айналым қаражаттарын толықтыру - 63,5 %;
құрал-жабдықтарды ауыстыру және жөндеу - 42,9 %;
ғимараттарды салу және ... - 25,4 ... өтеу - 3,2 ... және коммуналдық қызметтердi өтеу - 2,1 %.
Және ... ... ... ... және банктiк капитал
тиiстi түрде дифференцияланбаған, 58 % банктер Алматыда орналасқан. Бұл өз
кезегiнде ... ... кең ... ... ... етедi. Әсiресе
банктердiң облыс ... ... ... көрсету саны
шектелген, және есеп ... ... ... ... ғана ... ... банктер алдында тұрған бiрден-бiр мәселе несиелiк саясатын түзету
ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... де ... ... ... отандық коммерциялық банктердiң шағын бизнестi
несиелеуде - мынадай тәжiрибесiн, яғни жобалық ... мен ... айта ... жөн. ... қамтамасыз етiлген несие-табысты
бизнеске, жақсы қаржылық көрсеткiштерi бар белгiлi бiр қарыз алушы ... ... Бұл шын ... өте ... ... көптеген қарыз алушылардың
мұндай талапты несие түрiне қол ... ... ... Осыған қарамастан
банк несиелерiнiң 70 % ... деп ... ал ... 30 % күмёндi және
үмiтсiз несиелер қатарына жатқызылады.
Осы ретте ... және орта ... үшiн ... көзi ... ... ... банктермен қорлар табылса, шағын және орта
бизнестi жандандыру үшiн ... ... ... ... қана қоймай,
сол шағын бизнес субъектiлерiне ... ... алу мен табу ... де ... ... күнi ... шағын және орта бизнестi несиелеу бағытындағы
өзiнiң азғана жиған тәжiрибесi бойынша шағын ... ... ... ... тиiмдi пайдалана алмай отырғаны
белгiлi. Ал, ... әр ... ... тарту /жергiлiктi деңгейде/, өзiнiң
корпоративтi құнды қағаздарын ... ... да iрi ... ... консорциумдар құру, мүмкiн шағын ... ... ... ұжымдық шешiм түрiнде орта ... ... жол ашар едi. ... бұл ... ... екi
түрлi мәселенi қолға алар едi;
Капитал нарығында iшкi және сыртқы көздерден қарыз алар едi.
бiрақ шағын ... бұл ... ... оның бұл ... жоқ, ... ... ... қағаздары жоқ, және оны шығару
механизмiмен таныс емес екендiгi себеп болады.
Экономиканың ... ... ... бұл ... ... мәселелер
тез де тиiмдi түрде шешiлмесе, ... оны ... ... онда
негативтi процестердiң әсерiнен шағын және орта бизнестiң жоқ болып кету
қауіпi тууы мүмкiн.
Сонымен, Қазақстан Республикасында ендi ғана ... келе ... ... ... ... бiрден-бiр ұйым ол - екiншi деңгейдегi
коммерциялық банктер болып табылады. Осы ретте ... ... ... ... ... ұшырауы, соның iшiнде
импорттық либерилизациялау, бағалар реформасы, фискалдық тәртiптi әдете
түсу, жекешелендiру және тағы да ... ... ... тән ... ... ... банктiк сектордың несиелеу iсiнде де глобальды
өзгерiстер процесi жүрiп ... ... даму ... оған ... ... несиенiң айналыс аясы мен оның орны да ... ... ... Қазақстан Республикасының бұрыңғы орталықтандырылған
мемлекеттiк жоспарлы ... ... ... өту ... ... қатынастар аясында несиелiк салымдар көлемi ұлғаяды. Бұл процестiң
жүруi нарықтың заңдылығы. Егер, бұған стандарттық емес ... ... ... ... ... ... ... жасалмаған ақша несие
саясаты/ әсер ... ... ... ... ... ... ... кезде де несиенiң алатын орны ерекше. Жоспарлы орталықтандырылған
экономика кезiнде елдiң ... ... КСРО ... ... бiрдей
жасалған несиелiк жоспар бойынша берiлдi. Тiптi, ол несие ... ... яғни ... ... ... ба, жоқ па оған ... ... Ал,
шаруашылықтар осы несиелiк жоспар бекiтiлгеннен кейiн ағымдағы тоқсанда
несиеге қажеттiлiк ... ... ... ... мәселелермен
айналысуға құқығы жоқ және ресурстары да жоқ болатын. Бұл өз ... ... ... және де ... ... жедел де тез
шешу сипатын жоғалттырды. Ал, нарықты ... ... ... ... әр ... өз несиелiк саясатына сай әр банк өзi жекеше шешедi.
Несие берудiң барлық жағдайлары ... ... ... жасалатын
несиелiк келiсiм шартта ... ... ... ... ... бiраз мүмкiншiлiктер ашылды. Олардың ... ... ... және ипотекалық - несие, вексель, акциялар мен құнды
қағаздарды несие алу үшiн кепiл етiп шығару. ... ... ... ... ... несие ролiнiң оң бағытқа бұрылуында несиелеудiң
жаңа тиiмдi әдiсi - ... бiр ... ... ... / ... бұл ретте банктер ұзақ мерзiмге несие қаражатын берiп қана
қоймай жобаның басынан ... ... ... бақылау жасап, несиенiң
тиiмдi пайдалануын қадағалайды.
шағын және орта бизнестi қаржылық-несиелiк қолдау саясаты ... ... ... ... ... ... үшiн квотасын бекiту.
Отандық инвесторлар үшiн 10-20 %, ал ... ... үшiн 15-25 ... де ... экономикаға келетiн инвестициалардың жалпы көлемiнен
басымдырақ, табысты бағыттарға орналастыру ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес әжептеуiр дамыр едi.
ауыл шаруашылығы - 20 %
азық-түлiк, өнеркәсiптiк ... ... ... ... ... ... медициналық техника - 20 %
иновациялық iс-әрекеттер - 20 %
көлiк, байланыс, құрылыс, ... ... ... ... ... коммуналдық қызмет - 15 %.
Қазақстан экономикасының дағдарыстан өтiп, тұрақтануға қол жеткiзу
жолында банктiк жүйенiң дамуы мен ... де ... роль ... Соның
iшiнде пайыздық ставкалардың либерализациялануы, тiкелей ... ... ... ... ... жүйе - бұл алуан түрлi және дәстүрлi емес
жаңа ... ... ... көрсету. Соның iшiнде банктердiң
дәстүрлi қызметтерiнiң бiрi - несиелiк операцияларды iске асыру. ... ... ... ақшалай қаражаттарын инвестиция мақсатына
жүзеге асыру тиiмдiлiгi, банктiң сол ақша қаражаттарын ... де ... ... ... iрi қаржылық ұйым ретiнде танылуы керек.
Мемлекеттiк бюджетте шағын және орта бизнестi дамыту, қаржыландыру
бағдарламасына ақшалай қаражат бар ... да, олар өте аз ... ... шағын бизнестен гөрi iрi компаниялардың iрi жобаларын несиелеу
тиiмдiрек. Аталып кеткендей, шағын бизнестi ... ... үшiн ... ... өте үлкендiгi ең бiрiншi фактор болып
отыр.Сонымен қатар банктiк ... iске ... ... ... де ... байланысты. Осы аталған факторларға байланысты
мемлекет тарапынан ... емес ... ... шағын бизнестi
инвестициялауына ынталандырудың қозғаушы механизмiн жасау керек. Қазiргi
кезде ... ... ... ... ... инвестициялайтын компания құру
керек сияқты. Сондай-ақ шағын бизнестi несиелейтiн коммерциялық банктердiң
механизмi мен тәртiбiн қарастыру керек. ... ... ... бизнестi
несиелеуде бюджет қаражаттарының кепiлiмен және де арнайы ... ... мен ... ... кепiлi арқылы несиелеудi
қарастыруы керек. Шағын бизнестi қолдау ... ... және ... ... ... несиелiк ресурстарын кеңiнен тарту мақсаты алға
қойылған жөн. Инвестицияларды қорғау ... ... ... ... шағындарының қорғалуын қарастырып,
жеңiлдiктермен ... ... ... бөлу операцияларын жетiлдiру керек.
Шағын және орта бизнестiң дамуы мен оның одан әрi ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Осы
мақсатта несиелiк корпорациялар жүйесi мекемелерi зор роль атқарады. Мұндай
мекемелер шағын және орта ... ... үшiн ... бiр
мөлшерде салықтық жеңiлдiктер, несиелiк ресурстар және мемлекет кепiлiн
алады. ... ... ... ... нысанында болып,
коммерциялық негiзде ... ... ... ... және орта ... әр ... қаржылық мекемелерден
көмек алуы қиын. Банкпен несиелендiру мерзiмдерi өте қысқа. Сондықтан осы
корпоративтi экономика үлгiсiндегi экономикаға сай ... ... ... ... ... Ол ... бизнеске төмендетiлген процентпен
несие беру, өзара несиелеу қоғамдарын құру ... Ал, ... ... ... шағын бизнестi несиелегенi үшiн ешқандай жеңiлдiктер
алмағандары үшiн бұл секторды несиелеуге онша ... ... ... ... коммерциялық банктермен шағын және орта бизнестi
қаржыландыру ... ... ... ... Азия Даму ... ... АҚШ долларын, Еуропалық Дамыту және Қайта Құру ... ... ... үшiн 77,5 млн. АҚШ ... ... Және де ... үшiн 2,5 млрд. теңге жұмсалу керек. Яғни бұл схема бойынша
несие ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы шағын және орта ... үшiн аз емес 77,5 млн. АҚШ ... ... ... ... - шағын
бизнестi несиелеу екiншi деңгейдегi коммерциялық ... ... ... отырып жасауда. Банктер шағын бизнестi
несиелеудiң қазiргi заманға сай ... ... ... ... олар
болашақта, күнделiктi өмiрде ыңғайлы орын алуы керек. Банктерден ... ... ... ... түрде жүзеге асуына қол жеткiзу банктер
арқылы несиелердi берiп жiберу ғана емес, банктер тарапынан да ... ... ... ақша ... ... ... ... клиенттiң несиелiк
қабiлеттiлiгiн бағалау, талдау, анализ жасау, оның сұралғалы отырған
несиенi сол ... ... ... көз ... ... банктiң өз
мүддесiне жатпақ. Басқаша айтқанда, банкпен клиенттi /қарыз ... ... оның ... ... деңгейi, оның партнерлер
алдындағы репутациясы, қаржылық жағдайы, ... ... ... орны ... ... аса ... бөлiнiп, толыққанды талдау
жасалынуы тиiс.
Банк несиелеу ... ... ... ... өздерiнiң өтiмдiлiгiн
қамтамасыз етсе, нарықтық қатынастар жүйесiнде жұмыс жасау тұрақтылығын
қамтамасыз ... Бұл ... ... ... әр ... ... бизнес
субъектiлерi үшiн несиелерге деген ... ... ... жалпы экономика үшiн мұндай қатынастардың дамуы өте жағымды фактор
болып табылады. Бiрақ та банктер кез келген уақытта, кез ... ... ... ... ... ... кезде пайда болатын несиелiк
тәуекелдi ... ... ... жаба алу ... кез ... ... шағын және орта бизнестiң дамуы мемелекеттiң
ұстанып отырған нарықтық - ... ... ... ... ... ... те болады. Қазақстан Республикасының даму стратегиясының
ең басты құжаты болып табылатын ... - 2030» ... ... жылдарға даму болжамының негiзгi басымдылығы ретiнде шағын ... пен ... ... ... ... ... сектор
екендiгiн айқындаған. Экономиканың осы секторының дамуы үшiн 1998 жылы.
Республикада 100 миллион ... /АҚШ/ ... ... ... ... ... ... экономикалық категория ретiнде түсiну үшiн шағын
бизнес субектiлерiнiң, кәсiпкерлердiң белгiлi бiр шаруашылық субектiлердiң
оны несие ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша
оның мемлекет экономикасына тиiгiзетiн әсерi арқылы бағаланады. Әрине,
несиемен ... ... табу ... ... ол ... тек
несиелендiру қағидаларына қатаң сақтаған кезде ғана оң нәтиже бере ... ... ол ... ... ... жұмсалса күнделiктi өмiр
тәжiрибесi көрсеткендей шаруашылық субъектiлерi ... ... деп ... ... оның ... мысалы, қарыздарын
өтеуге жұмсап, қымбат тұратын көлiктер алып, басқа да ... ... ... ... орын алып ... ... жағдайда несиенi
алған кәсiпорын үшiн ешқандай табыс алу туралы айтудың ... де ... ... егер ... ... бүкiл потенциалды сол мақсатта
пайда алу үшiн аянбай еңбек ету ... Сол ... ғана егер ол ... бойынша көздеген табыс ала алады. Тағы да несиенiң осы ретте
өндiрген өнiмдердi өткiзу мен ... ... ... ... ... ... ... етедi.
Шаруашылық субъектiлерi несиеге деген қажеттiлiгi қай ... ... ... ... ... ... түсетiн түсiм уақыты
мен қызметтерге төлем, жұмысшыларға жалақы беру, материалдық құндылықтарды
алуға кететiн шығындар уақытымен сәйкес келе бермейдi. Ал, өз ... ... ... ... ... ... өндiрiс тоқтап қалу қауіпi
төнедi.
Шаруашылық субъектiлерiнде мұндай қолма-қол ... оған ... осы ... арқылы шешiледi. Яғни, несие арқылы тауарларды ... ... ... қалмай өз айналысында жүре бермек. Несиеге деген
қажеттiлiк ... ... ... кейбiр түрлерiн тұтыну
маусымдылығымен тiкелей ... ... ... ... ... - ... ие ... маусымдық деп аталады. Мысалы:
кәсiпорын бiрiншi тоқсанда 2 млн. теңгенiң өнiмiн ... ... ... 1,5 млн. ... үшiншi тоқсанда 2,5 млн. теңгеге; төртiншi
тоқсанда 10 млн. теңгенiң ... ... бұл ... ... ... табылады. Және бұл ... ... ... ... ... ... туындайды. Ал, IY-шi тоқсанда алынған несиенi жаба
алу мүмкiндiгi бар. ... ... ие ... өнiм өндiру мөлшерi
IY-шi тоқсанда 62,5 % жылдық өнiм өндiру үлесi осы тоқсанға ... ... ... ... тек 9,4 % ... ... ... жыл iшiндегi өндiрiс
көлемiнiң маусымдық бөлiнуi, мысалы қант өндiру саласына тён, өйткенi қант
қызылшасын өндiрудiң ... ... ... ... IY-шi тоқсанында
өнделiнедi. Өз ретiнде мұндай маусымдық сипат сол қант ... ... ... осы ... ... ... Бұл қант ... уақыт сақтаудан оның қанттылық құрамының құндылығы ... ... бұл ... ... ... ... ... күш қуатын IY-шi
тоқсанда жұмсап, оны тез уақытта өңдеп алуға ... ... ... кәсiпорындар бар күнiнде жұмыс жасамай, тек ... ... ... ... ... ... ... капиталды
ремонт жасайды. Қант өндiру кәсiпорыны осы ... ... ... ... ... өйткенi өнiмдi өткiзуден - сатудан түскен түсiм
аппаратты, ... ... ... ... ... ... ... өндiрiс шығындарының маусымдық болып бөлiнуi ... ... да, ... маусымдық кеңеюi кезiнде ол алынған несие
қайтарылады.
Осындай кенет маусымдық өзгерiстер ауытқитын ауыл шаруашылығын атауға
болады. Ағымдағы жылы егiндi жинап ... ... ... ... ... ... ... сортталуы мен дайындалуы жұмыстары және де
көктемгi егiн жұмысы, сосын егiстi ... ... ... ... ... көп шығындарды талап етедi. Ал, ол ... ... ... түсетiн қаражат келесi жылдың күзiнде астықты жинаған кезде
түсуi мүмкiн. Осы ... бұл сала ... ... маусымдық қажеттiлiгi
осындай себептерден туындап отырады. Осы ретте несие шаруашылықтың ... ... ... қанағаттандыра алар едi. Және, мысал ретiнде
отын өнеркёсiбiн айтуға ... ... ... ... ... ... да, ол - отын ... өнеркәсiптiң өнiм сату көлемi
жоғарылап; ал күзде, жазда керектi өндiрiстiк запастарды, резервтердi ... ... Бұл да осы ... ... ... ... ... сұранысын тудырады, осы шығындарды жабу кәсiпорынды несие алуға ... ... ... оның ... процесiнде алатын ролi
орасан. Ол негiзгi қорларға (үй, ғимарат) қаражат көзi ... ... ... ... жаңа ... ... жолында алатын
орны ерекше. Несиенi осы сұраныстар ... ... ... ... бiршама артықшылықтары байқалады. Қайтарымсыз
қаржыландыру арқылы капиталдану шаруашылықты ол қаражаттарды басқа да
мақсаттарға ... ... ... ол ... ... ... Ал,
белгiлi бiр мақсатқа алынған несие тек сол мақсатқа қолданылуы керек, басқа
жаққа жұмсау тiптен ойдан да ... ... Және ... ... ... де, қайтаруды өз уақытынан ... ол ... ... ... ... ... ... дамуында атқаратын ролi
Қазақстанның нарықты экономикаға бет бұрып, бiршама ... ... ... ... Сондықтан да нарықтық қатынастардың
қалыптасуы несиемен ... ақша ... ... ... ... бiр ... болып табылады. Бұл реформаның ең басты мақсаты - ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарығындағы қозғалысына түпкiлiктi өту болып табылса, ол ... ... ... бiршама жолға қойылды. қаржылық нарықты ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесiнде несиенiң ролiнiң артуын жоғарлатады.
Несие Қазақстан Республикасы нарыққа көшу жолында ссудалық капитал
қозғалысы нысанын, яғни ... ... ақша ... ... ... ақша ... ссудалық капиталға трансформациялануына
және қарыз алушылар (әр түрлi формадағы шаруашылық субъектiлерi - ашық ... ... ... ... ... ... ... орта бизнес өкiлдерi) және кредиторлар (екiншi деңгейдегi коммерциялық
банктер) арақатынасын ... ... ... ... ... ... ... субъектiлерiне уақытша пайдалануы үшiн пайда ... ... ... табылады. Бұл ретте банк те кәсiпорын да ... ... ... ... ... мысал үшiн, айналым қаражат мөлшерiн
ұлғайтып алса, және өз уақытында ... ... ... ал банк өз
уақытша бос жатқан ссудалық ... ... ... ... алады.
Жалпы экономикалық басылымдарда несиенiң функцияларын әр түрлi
түсiндiрмелермен ... Оған ... ... ... ... ... ... аккумуляциялануы және тағы да
басқа функциялар жатады. ... ... ... әр ... ... бiршама түсiндiрiлуi мүмкiн, егер, қоғамдық ... ... ... ... ... типi мен ... ... үңiлсек, оған жауап таба аламыз.
Физикалық күйiнде капитал өндiрiс құралы ретiнде бiр саладан екiншi
бiрiне құйыла алмайды. Бұл ... ... ақша ... ... ... ... ... да несие - нарық қатынастар кезеңiнде капиталдың
бiр саладан басқа салаға құйылуының және пайда нормасының ... ... ... ... роль ... ... ... несие жұмыс жасап
тұрған шаруашылық субъектiлерiнiң айналым қорларының ... ... ... және нарықтық қатынастар процесiндегi маңызды өндiрiстiк
тауарларды өткiзу процесiне қызмет етушi ... де орны ... ... ... ... ... сай қайта бөлiнуiне, солайша жоғары
табыс алуға Қазақстанның экономикалық ... ... ... ... ... ... да ... қайта бөлушi функциясын атқарады. Бұл
функция қоғамдық сипаттағы мемлекеттiң өндiрiс пропорциясын бiр ... ... ақша ... ... ... ... орындайды. Несие
- ақша массасының құрылымы мен көлемiне зор әсер ... ... - ... ... ... экономикасына көшу сатысында несиелiк
қаражаттардың әр түрлi нысандарын өмiрге келтiрiп, ... ... ... ... әр ... ... енгiзу арқылы осылардың дамуының
базасы ... ... Мiне, осы ... ... ... тиiмдiлiгi мен жалпы қоғамдық өндiрiс қуатын жандандыруды
күшейтпек. Несиеге орай, пайданың тез де ... ... ... ... ... ... ... жол ашары сөзсiз.
Елдiң жаңа экономикалық қатынастарға түсуi, оның ... ... ... оның дамуының мықты инфрақұрылымын құру, әрине, несиелiк
қатынастардың қолдануынсыз, оны ... ... асуы ... ... Несие -
өндiрiстiк күштердiң дамуын ынталандырып, капитал көздерiн құрудың, ғылыми-
техникалық процестiң нәтижелерi ... өнiм ... ... Қарыз алушылардың несиелiк көздерге деген жолын ... олар үшiн ... ... болуы, банктi мемлекеттiң жалпы ұлттық
даму бағдарламасына сай ... ... ... деген сұраныс арқылы
оларды несиелеуге ынталандырады. Осы ретте жалпы дипломдық жұмыстың мазмұны
- кез келген ... және орта ... әр ... ... ... экономикалық ел бiр жанды секторы - кәсiпкерлiктiң басқа да
формаларын ендiру, оларды ... ... ... ... ... ... болып табылады.
2.2.Қазақстандағы микрокредит ұйымдарының дамуы және
бизнестің дамуына өз үлесін қосуы
Бүгінгі таңда көптеген адамдар жеке ... ... ... ... ... ... бірнеше қадамдар жасауда. Ол жеке ісін ашуды, ... ... ... ... асыруда көрінеді. Біз
білетініміздей, кәсіпкерлік қызметпен айналысу және ... ... ... ... және ... ... ... жылдары кәсіпкерлерді қолдауда республикада бірнеше нормативтік
құжаттар қабылдануда, бұл ... ... ... ... ... ... ... туралы заңның» қабылдануы
ең алдымен Қазақстандағы шағын несие беру процесін ... ... ... 2003 ... 6 ... ... ... қарамастан
микрокредит ұйымының қызметі лицензиялауға жатпайды, соныман қатар ҰБ
тарапынан қадағалау және реттеу жүргізілмейді. ... ... ... нарығында
осы секторда жұмыс істейтін компаниялардың пассивті қызмет етуі салдарынан
болуы ... ... ... банктерге, зейнетақы және сақтандыру
қорларына бәсекелестік жағдайда төтеп бере ... ... ... ... ... беру көп ... жұмыс істейді. Бірақ, халықты
және өндірісті несиемен ... ету ... ... ... болды. «Микрокредит ұйымдары туралы заңның» қабылдануына сәйкес,
егер белсенді ... бұл ... ... ... ... онда ... нарығында екінші орынға ығыстыруы мүмкін және ... ... ... ... мүмкіндік туады. Бәріміз білетініміздей, банкттердің
ең негізгі ... бұл жеке ... ... ... ... ... Бұдан зардап шегетіндер несиені жоғары пайыздық ставкамен
төлейтін несие алушылар.
Микрокредит ұйымдарының банктерден артықшылығы, ... ... ... төмен болуы. Жаңа заңдардың қабылдануы микрокредит
ұйымдарының құрылуына, ... ... ... ... ... ... ... береді. (Бұл көрсеткіш 1000 айлық есептік көрсеткіштен
аспауы керек).
Микрокредит ұйымдары туралы заңға сәйкес бір клиентке ... 1000 ... ... ... ... жеке капиталдың 25%-нан
аспауы керек. Бұл жағдай несие нарығында ... ... ... және т.б. ... ұсынуда банкіге бәсекелестік тудыра алады, ... ... ... ... қоғам – жас мамандар, жағдай төмен
отбасылар т.б., ... ... ... ... ие болады.
Заң бойынша микрокредит ұйымына бағалы қағаздар ... ... ... ... ... түрі айтарлықтай ауқымды: олар гранттар
және займдар тарта алады, сонымен қатар резидент емес, ... ... және ... ... ... банктік депозиттерге
орналастыра алады, кепіл мүлкімен келісім шарт жасасуға, заңды тұлғалардың
жарғылық капиталының құрылуына қатыса алады т.с.с.
Микрокредитті кепілсіз ... ... ... ... ... үшін
несиелік құжат толтыру міндетті. Жеке ... займ ... ... ... ... несие алушыны займды пайдалану мақсаты және жүзеге
асыру туралы арыз тапсыру; жеке мүлкін кепілмен ... ету; ... ... ... ... туралы келісім шарт; жұмыс
орнынан ... ... ... т.б. Бұл ... тапсырылғаннан кейін
құпия түрінде сақталады.
Бүгінде екінші деңгейлі банктерден несие алу ... ... ... ... ... жоғары ставкамен берілуде және банктердің
тәуекелді клиентерімен қарым-қатынас орнатпауы, тапсырылатын ... ... ... арасындағы несиелеу шарты көрсетілген.
| |ҚКБ ... |Нұр ... |АТФ банк ... |
|Банк | |м банкі |банк | ... | ... ... | | | | ... | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |1-жылға |6-айдан,|1-жылға |1-жылға ... |
| ... ... |дейін |1-жылға |дейін |дейін ... |
| | | | ... | | | ... ... ... ... |000$ |$ дейін |0$ дейін|дейін | |200000$ |
| | ... | | | | ... ... ... |Айналым-д|Кепілдік|Айналым-да|Айналымдағы |Айналым-|
|к |процесін-|талап |ағы ... |ғы ... ... |
| ... ... ... ... |құрал-жаб|ді ... ... |, |
| ... ... | |ықтар, |тауарлар |құрал-жа|
| |дық, ... | | ... ... ... ... | | ... ... | | | | ... |ы |тын |
| | | | | ... | ... ... % |27 % |1,36 % ... |$-30 %, |$-32 %, |$-17 %, ... ... |жылына |(айына), |23 % |теңгемен |теңгемен 33 |теңгемен|
|ставка |27 % | |$-30 %, | |37 % |% |20 % |
| ... | ... | | | |
| | | |33 % | | | | ... ... | |Екі | | ... |
|а | |тұрғылықт| ... | | ... ...... | ... | |ай |
| | ... | ... | | ... |
| | ... | ... | | ... |
| | ... | ... | | ... |
| | ... | | | | | |
| | ... | | | | | |
| | ... | | | | | |
| | |100$ | | | | | ... |3 |2-3 |7-10 |3 ... банкттік |2 |
|беру |банкттік |банкттік ... ... |күн. ... |күн. |күн. |күн. |күн. | | |күн. ... ... ... келесі тұжырым жасауға болады. Кез – келген кәсіпкер
ақшаға деген ... ... ... банкттерге бармайды. Микрокредит
ұйымдары және несиелік ... – бұл ШОБ ... ... ... ... ... тәжирибе жағынан дамыған бірақ керекті
дәрежеде емес. Несиелік ... ... ... – 3,5 млрд. теңге.
37 несие серіктестігінің, төртеуі ШҚО-да, 11-і СҚО-да орналасқан. Алматы қ-
сы бойынша несие серіктестер ... ... ... ... ... ... Займ ипотекаға немесе басқа да қажеттілікті
өтеуге беріледі, айына 1,5-4% ... 3 ... ... ... ... үй ... Берілетін сома үйдің 50%-на тең.
Кесте-2.2
Микрокредит ұйымдарының микрокредит беру шарты қарастырылады.
| ... ... |МКҰ |МКҰ ... транзит|
|атауы |транзит» ... ... ... | | | ... |3 айға |3 айға |3 айға ... ... ... ... |
| |ін ... ... ... |Жылжитын және |Жылжитын және ... және |
| ... ... ... ... ... мүлік |
|Пайыздық ставка |Бір тоқсанға 10% |Бір тоқсанға 12% |Бір тоқсанға 15% |
| | ... ... 4,5% ... 5% ... ... |Керкті несие | | |
| ... 10 % | | |
| ... | | ... беру күні |1-2 күн |1-2 күн |1-2 күн ... шағын кәсіпкерлікті және ауылшаруашылығын дамытуда, кәсіпкерлерге
тез микрокредит ұсыну ... ... ... Сонымен қатар, бұл займда
шағын бизнес субъектісі болып табылмайтын жеке ... да ... ... 01.08.06 ... ... ... сәйкес банк операцияның
жеке түрлерін жүзеге асыратын 34 ұйымның ішінде 9 ұйым ШОБ ... Бұл ... ... қор ... ... коммерциялық емес
МКҰ болып табылады.
1. ЖАҚ «Қауымдық несиелеудегі Қазақстандық қор» корпоративтік қор,
Алматы ... ... ... емес ... ... қор, ... қаласы.
3. «Азиялық несие қоры» қоғамдық қор, Алматы қаласы.
4. Кәсіпкерлерді ынталандырудағы Қазақстандық қор, ... ... ... ... ... қоры ШҚО ... ... қор.
6. «ОҚО бойынша фермерлерді және кәсіпкерлерді қолдау қоры» қоғамдық
қоры.
7. ... ... беру ... ... ... «БҚО ... қолдау туралы» қоғамдық қор.
9. «Тірек капитал» қоғамдық қор, Орал қаласы.
Жалпы, микрокредит беруде МКҰ қызметін қорытындылай ... ... ... ... ШОБ одан әрі ... ... ... мемлкет және кәсіпкерлер тарапынан іске асыру арқылы ... ... оң ... ... емес ... ... беру ... қарастырылады.
|Ұйым атауы |Ұйымдарды |Мерзімі |Несие |Пайыздық |Кепілідік |Несиені|
| ... | ... ... | ... ... | | | | |у ... ... |1 жылға |300$-500$д|Айына |Тұрғын үй, |3-5 күн|
|несиелеудегі| ... ... |жер, бақа ... |е, 6 |200$ ... ... ... |
|қор | ... ... топ| ... ... |№3, |
| | ...... | ... ... |СТН, |
| | ... | | | ... |
| | ... | | | ... | | | | | |, 3 |
| | | | | | ... ... ... |1 ... ... |Жылына – |Үй, жер, |1-3 күн|
|үкіметтік | ... ... |8-%10% ... ... ұйым | | | | | |№3 ... ... |3 ... |100$-1000$|Жылына – |Үлкен көлемді|2-3 күн|
|несие қоры | |дейін ... ... ... |
| | | | ... ... |куәлігі|
| | | | | ... |, СТН, |
| | | | | | ... | | | | | ... ... ... шарттар қолайлы болып келеді, бірақ ұйымдар туралы
қажетті ақпараттың жоқтығынан несие алу ... ... ... ... ... ... және жетілдіру
жолдарын анықтау мақсатында екі негізгі ... ... және ... ... ... Біріншісі, микрокредитке деген елдегі халықтың
қажеттілігін анықтау, ... ... ... ... ... ... несие ресурсының жеткілікіті болуы.
ҚР заңдылықтарына сәйкес, шағын бизнес субъектісі болып қарамағында 15
адамнан ... ... ... ... ... ... жеке ... табылады. Ал, заңды тұлғаларға қарамағында 25 ... ... ... 9 млн. теңгені құрайтын шағын бизнес субъектісі ... ... ... жеке ... ... субъектілер
қолданылады, олардың саны республикамызда 4,9 млн. ... ... ... ... 39,1% ... немесе ШОБ айналысатын
субъектілердің 73,1%-ын құрайды)1.
ҚР ШОБ дамытуда ішкі және сыртқы қаржылық институттар, ... ... ... ... ... дүниежүзлік банк, БҰҰ, Еуразия қоры,
Сорос қоры т.б. жатады.
Шағын бизнесті қолдауда 2005 ... ... ... ... ... ... дамыту жарғылық қорына 750 млн.
теңге2 ... ... ... да, ... ... және ... аясы ... дамып келеді. Адамдар өздерінің иығына түскен
бар ауыртпалықты нарықтың әлегі деп ... ... бой ... ... күйден едәуір арылып қалды. Басқалардан көргені бар,
көңілге түйгені бар, ... ... өзі бір ... ... ... пістейтінін де, ауызға түспейтінін де түсініп, ... Тек бір ... ... ұғынғанша бірталай уақыттың
өтіп кеткені.
Үкімет шағын және орта ... ... ... ... ... ... Жыл басынан 9 ай мерзімге шағын бизнес нысандарын
тексерудің баршасына ... ... ... ... жасалып
отырған нақты қолдау деуміз керек. Өйткені, ... бірі ... ... ... ... ... мезі болғандары жөнінде жиі айтатын.
Енді үш тоқсан бойы оларды ешкім мазаламайды. Алаңсыз ... ... ... және орта ... ... ... ... және халық тығыз
қоныстанған аудандарда көбірек ... ... Бұл ... Алматы
қаласы алдыңғы орында тұр. Егер 1998 жылы ... ... ... салық түрінде бюджетке 4,8 млрд. теңге ... жылы оның ... 30 ... теңгені құраған.
Шағын және орта бизнесті өркендетуде ьизнес инкубаторлардың маңызы
зор. Бұған Алматы ... ... ... ... ... ... оның шаңырағы астында 31 компания жұмыс істеуде. Оларда ... ... ... орындары құрылған, және де шығаратын өнімдері әр түрлі.
Инкубатор 1998 жылы Алматы қаласы әкімдігінің шағын және орта бизнес
департаментінің бастамашылығымен ... ... Оған ... ... ... ... күтім көрмеген ескі ғимараттарды жөндеуге едәір
қаржы жұмсалыпты. Бұған қала бюджетінен ... ... 18 ... алынып, кейін толық өтелген. Сонымен бірге 200млн. ... ... ... инвестициялары салынған. Халық-аралық қорлардың
көмегі 20 млн. теңгені құрайды.
Алматы қалалық ... ... ... ... ... ... бизнес инкубаторларын құру тәжірибесі ұтымды ұштастырылған.
Қазақстандық моделдің тиімді жақтары туралы сөз ... ... ... негізгі үш дәйек келтірді. Біріншіден, инкубаторда
жұмыс алаңы – ... ... ... ... ақысынсыз беріледі.
Екіншіден, мұнда кәсіпкерлікті қолдау орталығы жұмыс ... ... ... және тағы ... курстарда оқуға, консалтингтік
қызметті пайдалануға ... ... ... ... ... арқылы бизнес жоспарларға қаржылай, лизингтік қолдау жасалады.
Бизнес инкубатор құрудағы басты мақсат ... ... ... ... Біз инкубатор аумуғында орналасқан бірнеше шағын кәсіп-
орынның ... ... бұл ... ... ... көз ... ... *Каздиатест* жауапкершілігі
шектеулі серіктестігі 1998 жылы ... Ол ... ... ... ... реактивтер жиынтығын – медициналық тест ... ... ... ... ... ... енді ... импортты алмастырып отыр. Бастапқы кездері бизнес-инкубатордан
тыс жерде тұрақ-жай жалдап ... ... ... ... ... ... жұмыс істеудің тиімді жақтары жетерлік.
Кәсіп-орын басшысының бұлайша риза болатынын да жөні бар ... ... ... ... екі ... ... алаң ... ақысынсыз беріліпті.
Оған қоса бизнес инкубатордан 5 мың доллар неси ... ... ... бұрын небәрі 5 адам еңбек етсе, қазір ... саны 15-ке ... ... ... етіп ... тағы бір ... -
*Кара* компаниясы. Осында орнатылған инновациялық сипаттағы италияндық
жабдықтар қандай биік ... ... сай ... ... ... ... Озық технологиясымен ерекшелінетін бұл бірегей желіні
компания бизнес-инкубатордың көмегі ... ... ... ... қолы жеткендер ТМД аумағында санаулы көрінеді.
*Кара*-ның инкубатор шаңырағы астына кіргеніне жылдан асып ... ... ... ... ... жыл. ... ... қаңқасын шетелден тасып, ... ... ... бүгінде барлық жұмысты бастан-аяқ ... ... жылы ... ... ... шектеулі серіктестігі соңғы
үш жылда инкубатор аумуғында жұмыс істеуде. Компания өздері талдап жасаған
жаңа технологиялық ... ... ... ... ... ... Сондай талдамалардың бірін пайдалана отырып, серіктестік бүгінде
Қазақстанның бейнелік нышандарымен ... ... ... ... ... апталып, күміспен күптелген сый бұйымдары да бар.
Жоғары да ... ... ... ... ... іс екендігін ... ... ... ... қорғайтыны да маңызды.
Алдағы уақытта Алматыда жаңадан тағы бір ... ... ... үшін бұрынғытемекі комбинатының базасында 40 мың ... ... ... ... ... Мұның өзі оңтүстік астанада шағын бизнестің
дамуына серпін қосып, жүздеген адамды ... ... ... ... ... ең керегі осы десек болады.
2.3.Қазіргі кезеңдегі шағын және орта бизнеске несиені тартудағы
кездесетін мәселелер.
Шағын кәсіпкерлік ... емес ... ... сонымен қатар
Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігі мен Ұлттық Банкінің жеткілікті
қатаң ақшалай – ... және ...... саясаты жағдайында аяғына
тұрып, өркендеуге талаптанады.
Макроэкономика аумағында қол жеткізген ұлттық ... ... ... ... ... және ... қарқынын төмендетуге
қарамастан, қаржыландыру мәселесі әліде шешілген жоқ.
Қаржылық кесте ретінде қосалқы несиелендіру қабылданды, яғни ... ... ... ... беру – ... қарызгері болып өкілеттік
банктер түседі, ал шағын және орта кәсіпкерліктің субъектілері – ... ... ... ... кісілер “жұмсақ” несиеге мүдделі,
дегенмен олар үшін ... ... қол ... ... ... алу
мүмкіндігі және жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету. ... және орта ... ... ... қол жеткізу оның шамасына қарағанда өте маңызды деп
саналады. ... ... ... ... ... рентабельділігіне
әкелетінін ұмытпау қажет.
Шағын және орта кәсіпкерліктің ... ... және ... және оның ... ... ... өнімдерінің көлемін
талдау, жәнеде жұмыс істеушілердің саны ... ... ... ... біріншіден, кәсіпкерлер қызметі әлсіз әртараптандырылған
- олар ... ... және аз ... қызмет көрсету
аймағында көрінеді. Екіншіден, бір жұмысшыға келетін меншікті ... ... ... несиеге қызмет көрсете алмайды.
Қор қарызгерлері болып ірі банкілер түседі, оның ішінде Π – ... 500 ден 1300 млн. ... ... Олар ... ... сапалы портфель
қалыптастыруға қабілетті, дегенмен олар үшін ... және орта ... ... ... ... операциялық шығындармен байланысты.
Регионалдық ... ... ... ... және орта ... ... ... ресурстарды көбірек қажетсінеді, бірақ ... ... ... ... ... ... және ... шектеулі.
Шағын және орта бизнесті несиелендіру мәселесі тек макроэкономикалық
факторлармен емес жәнеде қаржылық сектор күйінеде ... Оны шешу ... ... және ... ұзақ ... мемлекеттік саясат керек.
Қазіргі кезде шағын және орта бизнестің несиеленуі қормен тек ... ... ... ... жүзеге асуда. Бюджеттік несиелендірудің
басқа бағдарламаларыда осы механизм бойынша несиелендіріледі.
Әлемдік тәжірибе.
Жекелегенде, оны ... ЕЖДБ - ... және орта ... ... ... институциональдық өркендеуі арқылы шешудің
жақтаушы. Банктер шағын және орта ... ... ... ... игеруі керек, ұзақ мерзімдік келешекте ол ... ... ... ... шағын және орта бизнесті
несиелендіру қалауының тұрақты негізде болуына қол ... және ... банк ... ... ... таратып бергенге қарағанда
дұрыс .
Бірқатар жағдайларда шағын және орта ... ... ... ... ... демек жеңілдікті сипатты, және бұл мақсаттар
үшін сыртқы және бюджеттік қаржылар тартыла ... ... ... беру, мүдделі министрліктер мен ... ... ... жол ... ... құжат несиелендірудің шарттары ... ... ... ... ал ... ... ... кетеді.
Қосалқы несиелендіру сұлбасында көп ... ... ... ... Олар ... ... іріктеліп алынады, әсіресе
“ұйымдастырылған” несиелендіру жағдайы үшін. Конкурс шарты несиелендірудің
сапасы үшін банктер жауапкершілігін ... ... ал ... ... қызықтыруы керек. Келесі жағдайларды ескеру керек:
Әртүрлі қаржылық және несиелік нарықтарда операциялар жүргізе отырып,
банктер қарыздық капитал мен тәуекелдік ... ... ... ... .
Сондықтан олар тәуекелге адекватты (үйлесімді) немесе тәуекелдерді бөлетін
несиелендіру табысын ... ... ... ... ... шарты мен
тәртібі банктердің коммерциялық мүддесін қанағаттандыруы ... ... ... ... ... ұстау керек – Қоса ... ... және т.б. ... ... ... ... ... несиелендіру (мысалы, агробизнес) айқын тәуекелдікпен жүреді.
Бұл аймақты бақылау қиынырақ, және бұл жерде ... ... ... банк үшін ... ... жоғары табыстылыққа қарағанда
маңызды.
Жәнеде, банктер, соған сәйкес банк капиталы да, ... ... ... ... 70% ... ... Бұл шағын және
орта бизнесті кеңінен несиелендіруге ықпал етпейді, әсіресе ... ... ... ... ...... ... ескерсек . Сондықтан банкілер шағын және орта ... ... ... ғана түзетіп қоймай, сонымен қатар несие беру процесін
ұйымдастыруды да ... ... ... ... ... базаны кеңейту үшін шағын және орта
бизнес күшті бәсекестік жағдайында массалық күшіне қарай банк үшін ... ... ... ... өсіру үшін және айналым қаражатын толықтыру үшін, шағын
кәсіпорындармен несиелік ресурстарды алу проблемасы соңғы ... ... ... ... және орта бизнестің өркендеуін ұстайтын негізгі
факторлар санына кіреді. ... ... ... ... және орта
бизнес Орталығымен жүргізілген, мониторингтік зерттеулер нәтижесі бойынша
анықталған, несиені алу кезіндегі жеке ... ... ... ... ... мемлекетіміздің шағын және орта
бизнес саласы даму ... әлі де дами ... ... ... Еліміздегі кәсіпкерліктің даму ... ... мен ... ... ... Десек те, бұл
үрдіс – экономиканың өрлеуімен ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық азаяр еді. ... ... ... ... ... ... болса,
еліміздің экономика саласы ... ... ... көргеніміздей, жоғарыда айтылған проблемалар екі негізгі топқа
бөлінеді. ... топ ... ... алудың жалпы жағдайларымен байланысқан,
екіншісі - кәсіпкерлердің несиені алу және ... ... ... дербес проблемалар.
Несиені беру шарттарымен байланысқан проблемалар, макропроблемалар деп
аталатын топқа жатады. ... ... ... ... ... ... ... – несиелі саясатқа шартталынған.
Екінші деңгейлі банктермен, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне
несие беру ... ... ... ... ... өсуі, қайта
қаржыландыру сияқты макроэкономикалық көрсеткіштер ықпал етеді.
Қазіргі уақытта ... ... және орта ... ... беру ... ... ... көрсеткіштер деңгейі қазіргіге
қарағанда біраз нашар болған ... ... және ... ...... ... ... экономикалық жағдайедәуір жақсарды, ал
несиелендіру шарттары өзгерген жоқ. Банктердің оларды ... ... ... ... ... тұрақты траекториясына әлдеде
шықпағанын куәлендіреді.
Пролемалардың екінші тобы ... ... ... ... байланысты маңызсыз ресурстар жұмсалуымен олардың ... ... ... мүмкіншілігі бар .
Шағын және орта бизнес Орталығы жүргізген ... ... ... ... ... мен ... жұмсай отырып, жағдайлардың
50-60% өз мақсатына жете алмайды. ... мұны ... ... ... келмейтіндігімен және шағын және орта бизнес субъектілері үшін
оңтайлы жағдайлар жасағысы келмейтіндігімен түсіндіреді.
Өз кезегінде банк ... ... ... дайындықсыз
келетіндерін және банк қызметкерлерінің қызмет көрсету үшін артық ... ... ... ... ... ... ... дәлелге
келтіреді. Сонымен қатар, банк ... және ... ...... өкілдері, кәсіпкерлердің несие алу кезінде банкке ұсыну
үшін ... ... ... ... ... ... қызметті
төлеуге дайын емес екндіктеріне көңіл ... ... ... және ... есепке ала отырып, шағын
және орта бизнес Орталығы, оның айқындалатын кейбір нысандарын көрсетуге
мүмкіндік берген, ... ... ... ... ... ... жүргізілді. Бұл ... ... ... (GTZ) Неміс қоғамының қаржылық және техникалық көмегімен
жүргізілді.
Зерттеудің негізгі мақсаты әрекеттегі процедураны ... ... ... - ... және орта ... субъектілеріне несиелік
ресурстарды беру және оны жетілдіру бойынша пікірлер мен ұсыныстар әзірлеу.
Зерттеуде Алматы қаласында жұмыс жасайтын, әртүрлі салалықты 48 ... ... ... кәсіпорындар әртүрлі уақытта банктен
несиеалды. ... ... аз ... ... ... ... ... сипатты екенін шарттады.
Осыған байланысты зерттелген шағын және орта ... ... ... осы ... ... ... жету ... болып табылады.
Шағын кәсіпкерліктің дамуына не кедергі деген мәселенің мәнісіне
тоқталайық. ШОБ ... ең ... шарт – ... ... ... ... алған жұмысын толыққанда білуі. Екінші мәселе, ... ... жете ... ... ... да ... ... болуы. Барлық кәсіпкерлер
заңгер болмағанымен, келетін тексерушілерден қорғанатын заңдарды ... ... ... ... ... ... ... білмей отырған түрлі
қорлар мен екінші деңгейлі банктер көп. Кәсіпкерлер солардан тиімді жолмен
ақша ... ... ... ... 3 – 4 жыл ... ... несие алу
үшін жақсы таныс іздейтін, пара беруде жие кездесетін. Бүгінде заңды ... адам еш ... ... ала ... ... ... жағдайларда
жиынтықтай келгенде дәл ... ... ... ... ... өз ісін және ... ... жақсы білу; кәсіпкерлікті
дамытуға өз қаражаты болмаған жағдайда түрлі кепілдіктердегі ... ... ... ... ... өз ... қаржы тарта білу.
2005 жылғы мәліметтерге ... ... ... ... және ... ... ... ұйымдар саны 56 болды. Бұл
жағдайда ШОБ дамуына оң ... деп ... ... ... 25 желтоқсанда қабылданған “ҚР салық жүйесі ... ... ... ... өндірістік қайта өңдеу, құрылыс жөндеу, ауылшаруашылық
кооперативтері мен ... ... іс ... ... ... ... ... толығымен босатылса, одан кейінгі екі жылда 50% босатылған.
Нәтижесінде олар ... екі ... ... қуатында, одан кейінгі екі жылда
залалды кәсіпорындар ретінде жұмыс ... Олар ... ... пайдалану
мақсатымен жаңадан шағын ... мен ... ... ... ... ... өткеннен соң залалды кәсіпорындар ретінде жабылып
отырған. 1995 жылы ... ... ... ... ШОБ ... ... ... оларға берілетін салық жеңілдіктерінің
тапшылығынан 1992 – 1996 жылдар аралығында ҚР шағын кәсіпорындар саны ... ... ... ... ... ... қорытынды, өндірістегі ШОБ салық
салудан толығымен босату ешқандай оң нәтиже бермейді, керсінше өндірістің
қалыпты дамуына кедергі ... ... 1 ... ... іске ... ... жаңа ... ШОБ салық салу мәселесі біршама жүйелендірілген. ... ... ... талон, патент оңайтылған декларация ,
жалпыға ортақ салық салу режимі тәрізді салық төлеу тәртібі бекітілген.
Табиғи монополияларды ... ... ... және ... ... ... агенттіктің мәліметтері бойынша, қазіргі кезде ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілері тіркеліп, онда 1,4 ... адам ... ... ... ... мүше елдерде әрбір мың адамның 45
– 50 і ... ... ... ал ... 7 ... ... отыр. Енді
алда тұрған мақсаттардың бірі – дүниежүзілік баға коньюнктурасынан ... үшін ... ... ... 50% ... ... ынталандыру керек.
Тәуелсіздігімізді алғаннан бергі елімізде экономикалық ... ... ... Әрине оның жетістікке жеткен шақтарымен ... ... да ... ... Алайда экономикалық жаңа реформалардың
нәтижесінде еліміз біршама экономикасы дамыған елге ... ... ... ... ... ... ... жағдайдағы
көрсеткіштерін осы жылдардағы көрсеткіштермен салыстыра ... ... ... ... ... ... және орта ... қарқынды бой
көтеруі.
Өркениетті елдердің қайсысы болсын өздерінің әлеуметтік және
экономикалық ... ... ... және орта ... арқа
сүйеді.
Шағын және орта кәсіпорындар санының көбеюі меншік иелерінің өсуіне
алып келеді, бұл ... ... ... ... үшін өте ... экономикасының гүлденуі шағын кәсіпкерліктен бастау алады.
Тәуелсіз, егеменді ... ... ... ... ... ... бұл ауыр ... өз дамуының жолдарын іздестірген,
қателіктер жіберілген және шешімдерін ... ... ... түзетулер
енгізілген жылдар болып табылады. Бірақ біз бұл ... ... ... ... ... қолымызға қару алмадық. Біз
бейбітшілік жақтаған, ... ... ... ... біздің
елде экономикалык мәселелерді шешу қажеттілігі туындайды.
Ел ... және ... ... ... ұлттық
саясаттың жетістікке жетуі елде орта тап ... пен ... ... ... негіз болды. Олар бүгінгі күнде әлсіз
болғанмен, бірақ дәл ... ... және орта ... ... ... қорғаны болады. Олар өздерінің іс-әрекеттерінің нәтижесінде
өндірістің, нарықтық дамуына қозғалыс береді, яғни ... ... күші ... артық айтпаған болармыз. Бүгінгі күні бәрімізде белгілі
ақиқат қарапайым жағдай: "Біз бен сіздің гүлденіп және ... өсу ... ... Жалпы, кәсіпкерліктің өзі әуел
баста шағын бизнестен, кәсіпкерлер белсенділігінен пайда болғанын ... ... ... ... ... жұмыс істейтіндердің 45-80
пайызы шағын бизнесте шоғырланған. ... өзі ... ... арыттыра
отырып, қосымша бәсекелестікті туғызады және өнімнің сапасын жақсарта
түседі. ... ... ... ... ... және орта бизнесті
дамыту шешуші рөл атқаратыны көрінеді. Өйткені, экономикалық реформалардың
басты ...... ... өмір ... ... Білгір мамандардың
пайымдауьнша, қоғамның ... ... ... 14-18 ... айналысса, онда бұл мәлімет сол ел экономикасыньң жоғары
дәрежеде дамығандығын көрсетеді.
Мысалы Қытай халық Республикасы ... ... 80 ... экономикалык реформасын бастаған болатын. Қазақстан сияқты еркін
шикізат көзі болмаса да, 60% ... ... ... ... млрд ... Қытай бұгінгі күні қол жетпес жоғарғы деңгейге жетті
және әлемдік дамыған елдердің құрамына енді.
Бүкіләлемді дүр ... 1997 ... ... ... ... ... біздің көрші елге бұл дағдарыс айтарлықтай ... ... ... ... Ол ... ... елі ... 5 млрд доллар көлемінде
қаржылай қол үшын ... ... Бұл ... ... және орта бизнестің
үлкен жетістігі. Егер ары қарай ... және ... ... ... онда біз ... үлгі ала отырып одан әрі
нарықтық экономикаға өтуді сатылар бойынша өткеруіміз қате ... ... ... ... алу және ... ... ... деңгейдегі
қарқынмен бастап, отандық индустрияға нем ... ... ... ... ... бұл ... ... комплексіндегі
кәсіпорындар. Егер ақырындап, әрі карай жақсы ... ... жаңа ... енгізу арқылы, бүгінгі күні отандық машина
өнімін экспортқа шығарар едік. Осы ... ауыл ... ... болады. Колхоздарды және совхоздарды тарату барысында, ауыл
шаруашылығында шаруа ... ... ... ... ... ... ... бағыт-бағдарлар жасамадық. Бұл біздің
мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру саясатында жіберілген өте ... бірі ... ... Осы ... ... осы қателіктің
салдарынан ауыл шаруашылығын мүлдем құлдыратып алдық.
Көптеген оқулықтарды, ақпарат құралдарын қарастыра ... ... атап ... ... Нарықтық экономиканың негізін қалауда, біз ... ... ... ... ... ... дейін, қалыптасқан ... ... ... ... және орта ... ... ... еңбектер, статистикалық зерттеулер, қаржылық, салық
саясаттары, ... ... ... ... ... ... ... республикасындағы шағын бизнестің қалыптасуы мен ... ... ... сөз ... ... елге ... бірден
қүлдырауы немесе бірден жандануы қаржы жүйесінде ... ... ... жақсылап ойланып, қарастыратын болсақ, бугінгі күннен бастап
Үкімет шағын және орта ... 5-7 ... ... ... ... ... олардың іс - әрекеттерінен ... ... ... ... ... Дәл осындай күшті
қарқын ... ... ... өндірістік революция жасай алмаған
жаңалық ... ... жылы ... ... ... және орта ... едәуір бөлігі сауда, автомобильдерді жөндеу және үй
шаруашылығына қажетті бұйымдарды ... ... ... ... ... 43,5 ... Осы шағын кәсіпорындарда жұмыс істейтін
жұмыскерле 32,7 ... ... ал ... ... ... ... ... (51,2 пайыз) құрады. Мұндай жағдай шағын және орта бизнес
кәсіпорындарының ... ... ... яғни ол сала көп ... ... ... етпей, өте аз уақытта ақша қаржыларының айналымын
тездетуге ... ... ... ... ... ... санының өсу қарқыны Ақтөбе,
Атырау, Қараганды, Солтүстік Қазақстан облыстары мен ... ... ... Бір ... шаққандағы жүмыскерлер саны 10-11 адамнан
артпағанын біздің есептсулеріміз көрсетіп ... ... ... ... республикамызда шағын кәсіпкерлікпен айналысу
мүмкіндіктерінің жоғарылығы болашақта әр кәсіпорынға ... ... ... ... ... жою, халықтың әлеуметтік жағдайын
көтеру, сонымен қатар, аймақтарда өнім өндіру ... ... ... барлық мүмкіндіктері бар екендігін керсетеді.
Дамыған елдер тәжірибесі шағын және орта ... ... ... бес ... ... ... отыр.
Кәсіпкерлікті жүргізу қабілетгілігі, шын ... ... ... ... ... тәуекелшілдік пен біліктілік, білім мен
белсенділік керек-ақ. Десек те, кәсіпкерге ... ... ... ... де, ... де ... айрықша сезгіштік қабілет қажет.
Мемлекет тарапынан шағын және орта бизнеске бөлінетін қаржы ... Ал, ... ... төмен, ірі кәсіпорындарға несие бергенді жөн
санайды. Біздіңше, ... ... ... өзгерту қажет. Ірі
компаниялар мемлекет қолдауына мұктаж емес, ал, ... ... ... ... ... ... Тез ... шағын бизнесті нақты қаржылық
қолдайтын арнайы инвестициялық шаралар ... ... ... ... ... ... алып қана гүлдене алады. Шағын бизнеске
берілетін жеңілдетілген несиелерді Халық ... ... ... есебінен, зейнетақылық жинақ қорлар мен ... тыс ... ... алуға болады деп есептеймін.
1 қаңтар 2003 жылы ... ... айға ... ... ... бизнес
субъектілерін тексеруден босату туралы мораторий жарияланған болатын. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы шағын бизнестің қазіргі жағдайын
бағалау оның ұйымдық экономикалық ... ... ... және ... ... және орта бизнесті Қазақстанда дамытудың мүмкіндіктерін
айыруға оның ұйымдық-экономикалық қамтамасыз етілуі - ... ... орта ... ... осал және ... ... ... жағдай жасайды.
Қорытынды шығара отырып, келесі жағдайларды атап өткен жөн. Кез-келген
кәсіпкерге іс-әрекетін жаңадан бастау, қалыптастыру ... өте қиын ... ... ... ... ... барысында он
кәсіпкерлікпен айналысушының жетеуі өз ісін ... 1 ... ... серт ... ... енді ... ... мемлекет
тарапынан шағын бизнесті қолдау деңгейі шындыққа жанасатындай және шағын
бизнес иелері үшін нәтижелі ... ... ... ... ... ... қатаң бақылауға алу керек.
III-бөлім. Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті
несиелендіру мәселелерін
реттеу.
3.1. Шағын және орта бизнесті несиелендіру-жетістікке жету ... ... ... ... ... шағын және
орта бизнес ... ... ... ... ... ... он ... біздің де бұған көзіміз
жеткен. Экономиканың маңызды тетіктерінің бірі ... бұл ... ... ... ... назарда ұстайтын мемлекет
басшысы осы жолыда кәсіпкерлерді ... ... ... байқатты.
Алмақтың да салмағы бар демекші, қамқорлықтың да қайтарымы болуы тиіс.
Бұған кәсіпкерлерде құлшынып ... Тек ... ... екен дейді. Ал
мүмкіндік болатынын ... ... ... ... ... жуық ... және орта бизнес субьектілерінде еңбек ететін 1
млн. 340 мың адамның ... ... ... Президент тапсырмаларын
жүзеге асыруға жер жердегі шенеуніктердің ... қояр ... ... ... ... сияқты.бұған негіз көп.
Нұрсұлтан Әбішұлы жалпы Үкіметке және ... ... ... ... ... өркендету үшін қолайлы жағдайлар
қалыптастыруға қатысты ... ... ... ... ... 50-70 ... ... және орта бизнес үлесінде
болмайынша ел ... ... ... ... ... ... алмайды. Бұл қайсы мемлекеттің болмасын
экономикасының ... ... қол ... ... ... бар, оның ... бған ... де жететініне бүгігі шыққан
белестеріміз айғақ. ... ... ... 3,5 деп ... 4 ... ... адам ... ақыларын осы мекемелерден туып
отырғаны форумда айтылды. Бұл дегеніміз Қазақстан ... ... ... Табыстың орташа көрсеткіші 18 пайызға өскен. ... ... ... ... жалпы мөлшері 500 ... ... ... енді ... емес деп ... Әйтсе де,
алдағы міндеттер мұнан да ... ... ... ... ... Бизнес үшін ең өзекті саналатын осы ... 11 ... ... Мұны ... бар-жоғы алты ай мерзім
белгіленді.мемлекет басшысының форумында Үкімет басшысының алдына
қойған ... ... ... ... ... ... жеке ... деген
көзқарастарын түбірінен өзгертуі керек. Бұл әсіресе құқық ... ... ... ... ... билігі. Олар елде заңдардың бұзылуын
тексеру мен ... және бұл үшін ... ... жазаға тарту
қойылған. Бірақ олардың өздері сол заңдарды бұзбауға тиіс.
Мемлекеттік, әсіресе ... ... ... ... түсінуі тиіс: жеке
меншік, бейнелеп айтқанда, бұл қасиетті, ал бірақ сауын сиыр емес.
Мемлекеттік ... мен жеке ... ... нақпа-нақ
шектейтін кез келді. Барлық әлеуметтік және басқа шығындарды ... ... мен ... ... жіберу әрекеттері тыйылмай отыр. Ал, мұның өзі
бизнесмендер өнімдердің бәсекеге ... ... ... ... ... ынталандыру, әйелдердің бала туғанға дейінгі
және кейінгі ... ақы ... ... ... және ... осындай жағдайларды жеке меншіктің монына
ілетін заңдар ... Ал ... ... ... әскерге
шақырылатындарды және сол сияқтыларды жұмысқа ... ... ... ... заң ... шешу ... ... дәлірек айтқанда, үнемі ... ... ... айналыста жүріп, солардың ... қара ... ... ... шектен тыс саны ... де ... тыс саны ... тағы да ... тура
келеді.осы жерде халықтың кәсіпкерлер жағдайы ... ... ... айта ... ит көп ... қой ... деген. Бұл өмірдің
өзінен ... ... ... ... ... түрі бойынша шағын бизнес
кәсіпорындарының негізгі көрсеткіштері
| ... ... ... ... ... млн. ... |
| ... | |
| ... ... ... ... ... бойынша | | | | ... | | | | ... ... |38331 |37651 |8003,9 |6725,8 ... шаруашылығы,| | | | ... ... және | | | | ... | | | | ... | | | | |
| |1238 |1544 |98,5 |105,3 ... аулау, | | | | ... ... |52 |39 |23,4 |1,9 ... |6595 |6230 |2181,4 |1020,4 ... |238 |269 |453,9 |58,3 ... |5761 |5325 |1245,9 |905,6 ... энергия, | | | | ... су ... | | | | ... ... |596 |636 |481,6 |56,5 ... |6861 |6578 |1324,7 |1080,6 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... және | | | | ... пайдалану | | | | ... ... | | | | |
| |12777 |13121 |2448,9 |2672,8 ... үйлер мен | | | | ... |556 |590 |109,4 |151,3 ... және | | | | ... |2093 |1758 |544,4 |506,7 ... ... | | | ... ... | | | | ... беру және | | | | ... | | | | ... ... | | | | |
| |5245 |4883 |992,7 |903,3 ... беру |297 |347 |19,3 |25,1 ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | |
| |1431 |1259 |99,7 |95,1 ... | | | | ... | | | | ... |1186 |1302 |161,5 |163,3 ... үш ... ... қатаң нұсқауларыма қарамастан, мемлекеттік
аппараттың саны шамамен 20 ... ... Оның ... нақ ... ... және әлеует органдары өсуде. Біз қара ... ... ... ... жетегінде көп кетеміз.
Мен мәселе шенеуніктердің көп ... ғана емес және тек ... ... деп ... Егер ... мың адамына келетін есептен ... ... АҚШ пен ... қарағанда қызметшілер үш еседен
астамға, тіпті ... ... ... кем ... ... ... ... жіберуге, тауарлардың, жұмыстар мен
қызметтердің сапасы мен ... ... ... шешу жауапкершілігін мемлекеттен ... ... ... ... ... ... деңгейге дейін өстік деп
санаймын. ... ... ... бизнес пен сауданың өзіндік
конституциясы ... ... ... ... ... ... ... іске асыру мүмкін емес. ... ... ... ... тарихы бойына көз жеткізіп көреміз.
Бұл ... ... пен ... ... қоғам
инститтуттары мен бизнестің бірлескен күш-жігері ғана бере ... ... ... ... да ... Ал Үкіметке
проблемаларға ... және ... ... ... керек.
Бақылаушы органдардың санында анықтап көру ... Үш ай ... ... ... ... ... жасалған нақты
ұсыныстар енгізуді ... ... Енді ... ... ... де бұл шара ... және төтенше екенін ... ... ... тұтас эпопея туындады. Ведомстволар ... ... ... ал ... оны ұзартуға әзір.
Алайда, бұл мәселенің ... ... ... ... да жаңа ... мороторий тоқталуы тиіс. Кейбір бизнесмендер оған ... таба ... ... ... да жол ... ... ... тексерулерден қоқпауы тиіс. Құқық қорғау және ... ... ... заң ... ... ... Тек осылай ғана адал жұмыс істеуге мәжбүрлеуге болады.
Лицензиялық тіркеу ... саны ... ... ... ... ... Ведомстволар мен әкімдер өз қызметтері ... ... ... үшін ... ... ... Бұрын Монополияға қарсы комитет мемлекеттік қызметтер үшін
бағаны ... ... ... қазір ол жоқ. ... ... мен ... туындатып отыр деп Марченка дұрыс айтқан.
Үкімет тарапынан әрекетсіздіктен солай боып отыр ... ... да ... ... ... ... санын 5-10
есе қысқарту үшін тура алты ай ... ... ... ... баяндайтын болсын. ... ... ... ... ... ... кредит ресурстарының
қымбатшылық мәселесін шеше ... банк ... төрт ... ... бизнеске берілген несиелер бес
еседен астамға өсті және ... ... ... ... асып ... ... Кәсіпкерлер несиелердің ... ... ... ... ... ... Алты ... инфляция
жағдайында несиелердің 20-22 пайызбен берілетін, ... банк ... осы ... бойынша ұсыныс ... бір ай ... жылы ... айында өткен кәсіпкелер форумында ... ... ... ... ... ... шағын бизнесті
қадағалауғабайланысты ... ... ... ... тәжірибе
көрсеткендей, осы уақыт арылығында көптеген ... мен ... ... ... бәрі ... аяғынан нықтұрып
кете алған жоқ. Себебі, аталмыш салаға жүргізілген ... ... ғана ... қадам басқан кәсіпорындардың көсіле еңбек
етуіне ... ... Осы ... ... ... өзі
кәсіпкерлердің қайсыбір ... ... жеке ... ... ... ... әрі кәсіпкерліктің сауыр сиыр емес
екендігін ... ... яғни ... ... ... ... ... келе жатқандығын ... ... тағы да бір ... ... ... ... алғанда,
елімізде шағын және орта кәсіппен айналысатын ... 500 ... онда ... ... саны 1,5 млн. ... отыр екен.
Яғни, шамамен 600 млн. адам осы ... ... ... ... өзі аз, ... ... бұл бизнес экономикамыздың 20
пайызын ғана құрап отыр. Бізге ... 50 ... ... ... ... ... үздіксіз тексерулер – кәсіпкерлердің
аяғынан тұрып кетуіне кедергі ... ... ... ... ... ... арасында мынадай үйреншікті тіркес
қалыптасқан: біздің елімізде рэкитерлер – ... ... ... ... ... ... шенеуніктер. Қарап отырсақ,
еңбек, ... ... ... ... қызмет
өкілдерінің аталмыш саланың қызметін тексеруге толық ... ... ... Үкіметтің шешімі бойынша инспекторлық қызметке ... пен ... ... ... екен. Мұның сыртында
ресми тексерушілер қаншама, осындай ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бермей
отырғандығын тағы да дәлелдей түседі.
Сонымен, ... ... ... ... өз ... бір ... Тіптен, Әділет министірлігінің
бұйрығы бойынша жеке кәсіпорындардытіркеу үш ... ... ... ... ... ішіндешаруасын рәсімдеп үлгерген ... ... ... ... ... министірлік ешігін
ашқан сәтте жаңа істі бастауға ... ... ... ... ... ... айтылатын ... Сіз ... ... ... ... есеп шот ашу, ... ... алу, тіркеуден өту т.
б. үшін үш күн ғана қажет ... ... ... ... келеді.
Шағын және орта ... ... ... ... сөз болғанда, кәсіпкерлер қай ... ... ... алға ... ... ... шағын бизнес
департаментінің ... ... ... бизнеске кедергі болар
жағдайлар – ... ... ... ... экономикалық кедергілер,
негізсіз тексерулер арқылы шенеуніктердің жемқорлыққа жол ... ... ... төлем, несие пайызының көптігі Қазақстан
Республикасының > Кодексі шағын
кәсіпорындарға да, ... де ... ... ... көрсетеді .Аталған
құжаттың әкімшілік нормаларын тәжірібиде қолдану құқық ... ... ... әлі ... қатып үлгермеген шағынбизнесті ... салу ... ... ... ... лайық. Аталмыш
департамент директоры өз ... ... келе ... ... қандай түрінде болмасын заңды және жеке ... ... ... ... ... кең ... өкілеттік
беріп отыр. Құқық бұзушылыққа қатысты ... ... ... оның ... ... ... ... де өте ... көп ... ... ... 1000 ... ... ... 5,5
АҚШ долларын құрайды.
2003 жылы Шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... жүргізу ережесін бекіту туралы Үкіметтің
№572 қаулысы қабылданған ... Осы ... ... шағын бинес
нысандарын тексеруде ... ... ... ... құқығының сақталуына және ... ... ... пен ... ... ... Және
де бұрындары бақылау тексеру ... ... және ... ... тіркеуден өтетін болса, жаңа ережелерге сәйкес
аталмыш органдар тіркеуден өтпей-ақ ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер қауымдастығы деректері
бойынша, бүгінгі күнде тексеруші ... саны ... ... және орта ... ... ... алып ... бірқатар әкімшілік және ... ... ... ... ... қосатын үлесті азайтып қана қоймай,
салада еңбек ететін ... ... де ... ... ... отыр. Ал Қазақстан кәсіпкерлері ... ... ... ... ... орындары әлемдік компаниялар
қатарына ... ... ... өнім ... ісін ... ... ... отырғандығын айтады. Ал ... Орта Азия ... ... ... ... ... *Қазақстанның ұлттық табысын
ұлғайтудағы шағын және орта ... ... атты ... ... ... экономикаға шығу үшін ... ... ... ... табылатындығына ... ... Оның ... ... ... жылдарда
макроэкономикалық ... ... алып ... ... әлі де ... түсе ... ... Қай мемлекетте
болмасын шағын және орта ... ... ... ... ... бірі ... ... елдерде кәсіпорындарда 95
пайызы аталмыш салаға ... ... ... ... Ал ... ... саны 60-70 ... құрайды.
Үкіметтің 2015 жылға ... ... ... бизнесті
дамыту мен ... ... ... ... ... ... шикізаттан бастап жоғары технологиялық ... ... ... Сол үшін ... жаңа ... игерумен
өндірістің модернизациялық жолы арқылы меңгерілген күшті ... ... ... ... туғызу керек. Салалық ... ... ... ... ... ... ... тасымалданатындығын назарға алатын болсақ,
елімізге жеткізілетін құрал-жабдықтарға салынатын ... ... үшін ... ... ... ... Бекітілген заң бойынша
қосымша құн ... ... ... салынады. Қорытындысында,
салықтың үстіне ... ... ... өзі ... екі есе төлеуге
мәжбүр етеді. Осының барлығы ... ... ... ... ... ... соқтырады, бәсекелестігін
төмендетеді. Сол себептерден де көптеген ... ... ... бас ... отыр. Ал нәтижесінде өнім сапасы
төмендейді. Өндіруші кәсіпорындар елімізде ... ... ... ... төмендетуді, яғни жалпы ... ... ... талап етеді. Қазіргі жағдайда отандық ... ... ... ... түсе алмайды.
Шағын бизнес орталығының директоры айтуы бойынша, ... ... ... және ... емес құрылымдар
қосымша әкімшілік кедергілерге ... ... ... ... ... дамуына кері ... ... да бір ... ... қорытындыларға төленетін төлемдер ... ... ... ... арттырады.сонымен бірге,
кәсіпкерлердің басын ... тағы бір ... ... ... ... ... байланысты. Яғни, тұрғын үй ... ... ... ... тоқсан сайын рәсімдеуге тура
келеді. Өйткені, мұндай ... ... ... ... ғана ... Жеке ... салық инспекциясы жыл
сайын жер мен ... ... ... ... ... Осы орайда,
жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... құнынан 1 пайыз төлем ұстайды. Мұндай жағдайларда ... ... ... ... үшін ... аталған құрылым ... ... ... ... ... ... ... пен жер
салық комитетінің талаптары ... ... үшін ... іске
асырылуы қажет.
Бұл бір ғана кедергі емес, кәсіпкерден ақша алу ... ... ... ... ... ... жайт. Атап айтқанда,
электр энергиясын РЭС-те рәсімдеу ... ... құны 20-30 ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Монополист әр кез орталық ... ... ... ете ... жылу
жүйесінің басқа түрлеріне орнатуға кедері жасайды. ... ... ... қалалық су және газ жүйесі тарапынан да ... ... ... газбен қамтамасыз ету орталығынақосылу 36 ... ... ... ... « ... » қызметінің
төлемдерін алдын ала өтеуді талап ... ... ... - жайды
рәсімдеу үшін 133мың теңге жұсайды ... ... ... тіркелу – 100,жобаны дайындау – 300, жобаны бекіту – 200,
рұқсат қағаз – 50, АҚШ ... ... ... ... жер
ақысын төлеу – 25 мың теңге, жерді әкімдікте рәсімдеу – 2700, ал келісім –
7000 мың теңгені ... ... ... ... ... шықтық. Жалпы
алғандабір ғана кәсіпті ... үшін ... ... ... ... жер мен ... ... амағанның өзінде, істі тездете жолға
коюүшін ең аз деген де 5-6 мың АҚШ ... ... ... ... ... салаға қатысты заңдық базаның әлі де
шикілігін тілге тиек ... ... да атап ... ... ... ... кәсіпкерді заңды жете білмегендігінен де
артық шығындарға ... ... ... ... өзі ... ... зерттеместен, алды да кездесетін шығын ... ... бел буып ... ... ... да ... пішкен тонның
келте болмайтыдығы немесе жеті рет өлшеп, бір-ақ кес деген қағиданы ... ... ... ... ... пен ... ... көңіл бөлуі
жеткіліксіз. Орта және ... ... ... ... сәтті жүріледі. Кәсіпорынның басқару қажетті ... көп ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның өзіндік бекім жасау
саясаты мен ... ... ... құрылымымен,
нарықтық талап, саяси орта зор ... кері ... ... ... Орта ... ... ... көлемі кіші, қуаты
әлсіз, қоғамдық қаржы жинау қабілеті ... ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыттық, шығын
орта және шағын ... ... ... ... ... тез ... коммерциялық банкке өзгеруіне ... ... ... ... ... ... жұмыстарын
өрістетіп, қауіпсіз, пайдалы іске асуына тоқтаусыз ... ... Сол үшін ... ... берген уақытында үнемі күрделі
белгілемелер мен барыстарын ... ... ... ... несиеннің нақты пайыздық ... ... ... ... ... ... адам адам днесі қан тамырынан
айырылғандай ... орта және ... ... ... әрі бата ... ... жағдайда барлық халықтық экономиканың
сәтті жүрілуіне кері ... ... Сол үшін ... шешу орта ... ... ... уақытында үнемі
күрделі белгілемелер мен барыстарын ... ... ... ... ... ... ... ставкасы жоғарлайды.
Осындай қаржылық қолдаудан айырылып, бейне адам ... ... ... орта ... ... ... одан ... береді. Осындай жағдайда барлық халықтық экономиканың ... кері ... ... Сол үшін ... қиыншылықтарды
шешу орта және шағын ... ... ... ... және ... ... капиталдық басқару мәселесін
шешу үшін ... банк ... ... іске ... ... ... ... кәсіпорындарын қаржыландыру орта сн ... ... банк ... ... ... орта және ... ... беретін кабинетін ашуды ... ету ... орта және ... ... ... ... арттыру
керек.
Шешудің жолдары: батыс ... ... ... негізі
мыналар: заңдық белгілеме жағынан, әрбір мемлекет орта және ... ... ... үшін ... ... құқығын
қамтамасыздандыруды талап етіп, тамаша сыртқы ... ... ... кең ... көптеген тұрақты даму заңдарын белгілейді. Мысалы,
Жапонияның орат және шағын ... ... ... қозғалыс
заңы. Капиталдық қолдау ... АҚШ ... ... ... несиені берудегі тексеріп қол қою ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыздандыру жоспары, компанияларды ашу жоспарын
қамтамасыздандыру, ... ... шарт ... ... ие бола
алмайтын шағын кәсіпорындарға ... ... ... береді.
Банктердің несиені сенімді кепілдік ... ... ... ... ... ... көбінесе екі ... ... ... ... ... қоры, өйткені үкімет ... ... ... ... ... ... ... Екіншіден өзара
кепілдік құрылымы, онда орта және ... ... ... ... ... ... ... банкті құру керек, шетелдегі
саны көп көптеген ... банк ... ... бәсекелестік
қағидасына бойсынып, капиталдық ... ... ... ... ... тамаша жағдай қалыптасты.
Кесте-3.1
01.01.2006 жылға экономикалық қызмет түрлері бойынша шағын бизнес
кәсіпорындардағы жұмыскерлердің орташа айлық еңбекақысы.
| ... ... ... ақы, ... |
|Барлығы |21394 ... ... аң ... және |12268 ... ... | ... ... балық өсіру |22194 ... |22178 ... |28170 ... |22176 ... ... газ, су ... және |17963 ... | ... |27914 ... |19167 ... ... | ... және жеке пайдалану | ... ... | ... ... мен ... |13979 ... |23820 |
| ... және ... |20717 ... ... |22025 ... ... операциялар, |21697 ... беру және ... ... ... | ... әлеуметтік және дербес |14952 ... ... | ... кәсіп-орындардың өзіндік басқарып ... ... ... ... ... ... нақты капиталы, жұмысты істеу
көзқарасы мен ... ... ... ... ... ... білімдері сияты қызметтер мен қамтамасыз етіп
тұру ... Осы ... орта және ... кәсіпорындардың қажеті ... етіп ... ... ... ... мен ... ... өнімділігін жоғарлату керек. Бұл орта ... ... даму мен банк ... ... пайдалы
болып қалмастан, тұрақтылық пен байланыстың жақсаруына ... ... ... ... құрылымында маңызды роль ... жәе ... ... ... ... ... құру ... Орта және шағын кәсіпорындардың саны көп,
бірақ ... ... ... ... өте аз, ... ... ... жағдайға ие бола ... ... ... ие ... ... ... ... Банктің орта
–шағын кәсіпорындарға беретін ... ... құны мен ... үлкен болады.
Орта және шағын ... ... ... ... ... ... ... пайдылы. Бұл ереженің басты
тұлғасы ... ... ... мен ... ... ... ... орта және шағын ... ... ... беру ... ... іс-жүргізуге болады.
Орта және ... ... ... қамтамасыздандыру
беру керек. Қаржының келу қайнары бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... болады. Неболмаса үкімет,
қаржылық құрылымдар мен ... ... ... ... ... ... ... кепілдік қозғалысы ... ... ... сенімнің жәрежесі ... ... ... ... көрсетуге бағытталады. Орта
және шағын ... ... ... ... ... Кәсіпорындар капитал нарығынан тікелей ... ... ... қарастыру ... Қор, ... ... өйткені
Қазақстанның капитал нарығы әліде жетіле қоймағандықтан, тек ... ... ірі ... қана ... шыға ... ... орта және шағын кәсіп-орындар ... ... ... ... ... ... ие ... Салыстыра айтсақ,
Батыстың дамыған ... ... ... мәлім
мөлшердегі орта және ... ... ... Бұл
кәсіпорындардың қатынасуы өзін күшін дамытып ... ... ... ие ... қалмастан, сонымен бірге капитал нарығының
одан әрі ... ... ... бұл ... басқару тәжірибеміз
аз болғанымен, бұған бола ... ... ... Сол ... орай жасап, тамаша нарықтың ... ... ... ... ... ... ие бола ... Жоғары
қауіпті орта және шағын ... ... ... техникалы
орта және шағын ... ... ... қол ... ... вексель тарату сияқты жолдары ... ... ... ... ... ... инвестицияның арнадан ... ... ... ... ... құйып дамытуымыз
керек. ... ... ... ... басқару типіндегі ... ... ... ... ... мүшелер иелік
құқық жағында өзара дербес келеді, сонымен ... ... ... ... ... ... ... тұрақты, барлық
кәсіпорындардың құрылу ортасы, кәсіпорынның ... мен ... ... мүдделік нысанасы өзара сәйкесуі. Серіктестік
мүщелер өз еркімен қатысады, ... және ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар жөнінен ... ... ... ... ... арасындағы
бәсекелестік қатынасы өзгеріп, себесу қатынасына өзгереді. ... ... ... ... ... ... ... мүдде
нарықтағы қауіпті азайтып, кәсіпорындардың сенімін азайтып, ... ... ... ... ... тұрып қалу мен
қаржының ... ... ... ... басқаруда қиыншылықтар
туылатын болса, ... ... да ... ... ... ... түрде оңайласады. Сонымен бірге тізбектелген
тұлғаның ... ... ... ... ... ... ие ... тиімді. Серіктетік ... ... ... ... мен ... басқару қозғалысының сәйкесе
түсуі, ... ... ... ... көлемдік экономиканың
қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... түрде бөлісе сатудың ... ... ... ... ... ... болып, әрі кәсіпорындар арасындағы бірлесе
техниканы ашуда, ... ... ... ие ... ... ... арттыруына пайдалы.
Макро саясатының үйлесімді ретке салуы, бәсекелестік ... орта және ... ... сау ... ... ... үшін ... орта және шағын кәсіпорындардың заңдық ... ... ... ... ортасын жақсартып, саясат пен кәсіп-
орын өзгерісінің ... ... ... ... коммерциялық
банк заңы мен ... беру ... да орта және ... ... көптеп жақсы жағдай жасап, орта ... ... ... ... ... ... беру ... Тек осындай заңдар ... орта және ... ... ... ... қорғауға болады. Қаржыландыру
саясатындағы жеңілдік, орта және ... ... ... ... ... ... ... жаратылып шығуына
арнай несиемен қамтамасыз ету сияқты қолдау ... іске ... Сол үшін ... ... және орта ... ... аса ... бөлуі керек, әсіресе көлемі шағын және орта
кәсіп-орындардың бұл ... ... өте ... ... айтқанда
орта және шағын кәсіпорындардың алдында болып ... ... ... ... қаржы мәселесі шешілсе онда көптеген кейінгі
жұмыстар ... ... деп ... ... Бұл уақыттарда шағын
және орта кәсіпорындар банктен ... ... ... топтауға болады,
сол үшін ... ... беру ... ... салып, жалғасты
жұмысын ... ... реке ... ... құрылымын,
экономикалық құрылымын ретке салу керек. ... ... ... ... ... және орта кәсіпорындар бірлесе ... әр ... ... мемлекеттердің өз ел ... ... ... ... шаралады қолданып, енді қана жетіліп келе ... ... орта ... аяғынан тік ... ... ... ... ... және орта бизнесті несиелендірудің аймақтық деңгейдегі ... ... ... одағының шекпенінен шыққан елдердің ішінде басқаларына
қарағанда, экономикасы көп ... ...... мемлекеттердің
нарығына инвестиция салатын ... ... Оның бәрі ... ... тік ... ... бір ... саясатпен жүргізілген реформалар еліміздің барлық өңірлерінде
өз нәтижесін беріп жүр. Атап ... ... ... және ... жаңа ... ... мен ... кәсіпорындар өркендеп
қана қоймай, біртіндеп қана жая ... ... ... ... ... ... ... жететінін халық түсініп,
масылдық ойдан арылған. Әп ... ... ... байып кетпесе де,
ертеңгі күнге деген, сенімдері нығайып, көңілдері ... ... ... ... түзу ұша ... ... байқап
сезіп отыр.
Шағын және орта ... ... ... да ... ... Атап ... Алматы облысында кәсіпкерліктің даму
қарқыны ... деп айта ... ... ... ... ... ... міндетін атқарушы М. Өсербаевтың
айтуынша, 2005 жылдың ... ... ... ... ... ... ... дамытудың көшбасшысы танылып отыр.
Облыста ... ... 4 ... астам шағын кәсіп орын ... ... 94 мың адам ... ... ... тоқсанның
қорытындысы бойынша кәсіпорындардың саны 6 ... асып ... 140 ... ... ... қамтылған. Осы тұста айта
кетер ... ... ғана ... ... ... құру және ... ... шағын бизнес тобындағы директоры Чикако Куно ... ... АҚ ... ... Бейбіт Әпсенбетов ... және орта ... ... ... беретін
меморандумға қол қойған болатын. Бұл ... ... ... ... ... дербес шешім қабылдайтын болады
деген ... бар. Б. ... ... ЕКДБ ... ... қаржыны бөліп отыру міндетімен, ал банк өз кезегінде ... орта ... ... ... ... ... ... несие берумен айналысатын ... Біз ... ... ауыл ... ... дамытуға бөлуді көздеп отырмыз.
Қазіргі ... бұл жоба ... ... және ... ... ... ... алуға ниет танытып ... 5 мың АҚШ ... ... ... алушылар қатары күн
санап ... ... ... де ... ... Атап айтсақ,
ірі кәсіп орындар арысында 200 мың ... ... ... алғандар
кездеседі.
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөле бастады. Қазақстан
Республикасының «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» ... ... ... ... туралы бағдарламалар, аймақтарда
шағын кәсіпкерлікті қолдайтын ұйымдардың ашылуы, осының барлығы елде шағын
кәсіпкерліктің дамуына өз ... ... ... ... ... жинау, өңдеу және халыққа
жариалау, ол Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ҚР ... ... Агенттігі шағын кәсіпкерлік
бойынша мәліметтерді өзінің обылыстық басқармаларынан және аудандық
бөлімшелерінен мәліметтерді ... ... ... ... тіркелім деректері бойынша 2006 жылғы 1 сәуірде
облыста 10,2 мың шағын бизнес ... ... (ҚР ... шағын
бизнес кәсіпорындар санынан 6,3%), бұл көрсеткіш 2005 жылдың 1 ... ... ... Тіркелген кәсіпорындардың 73,5 % іс
әрекеттегі болып табылды, яғни ... ... ... асырған немесе
жүзеге асыруға мүмкіндігі барлар, 3,3 мыңнан астам кәсіпорындар белсенді
жұмыс істеді (жұмыс істеп ... ... 44,8%). ... және белсенді
шағын бизнес кәсіпорындар саны бойынша облыс Алматы қ., Астана қ., Оңтүстік-
Қазақстан және Шығыс-Қазақстан ... ... 5 ... іс ... ... ... қ., Астана қ., Онтүстік Қазақстан облысынан кейінгі ... алып ... ... ... ... ... ... жұмыс
істейтін шағын кәсіпорындар саны 9,2 % , ал белсенді кәсіпорындардың саны
2,2 % ... ... ... ... (45%) ... ... бұйымдарды және жеке пайдаланатын заттарды
жөндеуге ... ... 13,9% ... ... ... ... 11,0%, оның ... саны өндеуші өнеркәсібіне
тиісілі (өнеркәсіп кәсіпорындарының жалпы ... 90,3%), ... ... беру және тұтынушыларға қызмет көрсету - 15,5%.
Кесте-3.2
01.04.2006 жылға экономикалық қызмет түрі бойынша шағын бизнес
кәсіпорындарының саны
| ... ... ... |
| ... | |
| ... ... ... ... ... |
| | ... | ... |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | | ... ... ... ... |
| | | | ... | ... |
| | | | ... | |сәйкес |
| | | | ... | ... |
| | | | ... | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... бойынша | | | | | | ... | | | | | | ... ... |10173 |108,8 |7482 |109,2 |3349 |102,2 ... ... |93,8 |129 |92,1 |74 |96,1 ... ... және | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |11 |110,0 |9 |112,5 |4 |133,3 ... ... | | | | | | ... |1153 |107,0 |843 |109,3 |370 |94,6 ... |51 |96,2 |32 |103,2 |9 |75,0 ... |1012 |108,4 |747 |111,2 |334 |96,5 ... ... | | | | | | ... су ... | | | | | | ... ... |90 |98,9 |64 |94,1 |27 |81,8 ... |1421 |118,1 |1170 |125,3 |464 |125,1 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... және | | | | | | ... пайдалану | | | | | | ... ... | | | | | | |
| |5146 |103,9 |3499 |102,9 |1512 |94,1 ... ... мен | | | | | | ... |141 |102,9 |83 |98,8 |52 |100,0 ... және | | | | | | ... |445 |112,1 |332 |113,3 |157 |107,5 ... | | | | | | ... пен | | | | | | ... | | | | | | ... беру және | | | | | | ... | | | | | | ... көрсету |1246 |119,6 |1039 |120,8 |519 |124,8 |
| | | | | | | ... беру |88 |100,0 |64 |101,6 |29 |85,3 ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| |170 |104,9 |146 |105,8 |85 |101,2 ... де | | | | | | ... | | | | | | ... және | | | | | | ... қызметтер| | | | | | ... | | | | | | |
| |202 |104,7 |168 |105,7 |83 |85,6 ... ... белсенді кәсіпорындардың айтарлықтай үлес салмағы
Қарағанды (69,1%), Теміртау (10,7%), және Жезқазған (7,2%) қалаларына
тиесілі.
Кесте-3.2
01.04.2006 жылға аймақтар ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... | |
| ... ... ... ... ... |
| | ... | ... |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | | ... |өткен |бірлік |өткен |
| | | | ... | ... |
| | | | ... | ... |
| | | | ... | |кезеңіне |
| | | | ... | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... | | | | | | ... |162219 |108,8 |119073 |111,0 |50458 |102,1 ... | | | | | | ... |10173 |108,0 |7482 |109,2 |3349 |102,2 ... қ. |7283 |109,2 |5115 |110,1 |2314 |104,2 ... қ. |226 |103,2 |183 |104,6 |87 |96,7 ... қ. |749 |104,9 |589 |107,7 |240 |93,0 ... қ. |82 |105,1 |55 |110,0 |22 |104,8 ... қ. |28 |107,7 |25 |108,7 |12 |100,0 ... қ. |159 |110,4 |135 |114,4 |53 |112,8 ... қ. |75 |89,3 |67 |87,0 |42 |80,8 ... қ. |1012 |107,2 |821 |111,2 |358 |101,7 ... қ. |102 |110,9 |80 |112,7 |42 |110,5 ... ... |119 |102,6 |108 |103,8 |40 |85,1 ... | | | | | | ... |24 |96,0 |22 |95,7 |7 |58,3 ... | | | | | | ... |64 |94,1 |59 |93,7 |26 |76,5 ... | | | | | | ... |23 |100,0 |20 |117,6 |6 |150,0 ... | | | | | | ... |34 |113,3 |27 |108,8 |9 |81,8 ... ... |33 |84,6 |31 |86,1 |18 |72,0 ... | | | | | | ... |60 |107,1 |56 |107,7 |35 |140,0 ... ауданы| | | | | | |
| |20 |117,6 |20 |125,0 |4 |66,7 ... ... |80 |102,6 |69 |103,0 |34 |94,4 ... ... 1 сәуірде облыстың шағын бизнес кәсіпорындарда жұмыспен
қамтылғандардың саны 38,3 мың ... ... ... ... бизнес
кәсіпорындарында жұмыс істейтіндер санының 7,1% - Алматы қ., Астана қ.,
Оңтүстік-Қазақстан облысы, Шығыс Қазақстан ... ... 5 ... ... 1 ... салыстырғанда ол 1,8% артты. Ең көп ...... ... ... ... және жеке ... жөндеумен айналысады, құрылыста- 17,9%, өнеркәсіпте- 17,2%, оның
ішінде өңдеуші өнеркәсібінде- 15,0%, жылжымайтын мүлік пен ... беру және ... ... көрсету бойынша – 13,7%
Аймақтық кескінде шағын бизнес кәсіпорындарда ... ... ... ... (жалпы жұмыспе н
қамтылғандардың 63,3% ), Теміртау (11,2%) және Жезқазған (7,5%) ... ... ... ... ... ... ... негізгі
көрсеткіштері.
| ... ... ... ... шығару, млн. теңге |
| ... | |
| ... ... ... |01.04.2005. |
|Қазақстан | | | | ... |542881 |533587 ... ... ... | | | | ... |38331 |37651 |8003,9 |6725,8 ... қ. |25415 |24959 |5541,0 |4664,7 ... қ. |1021 |1003 |197,1 |167,4 ... қ. |2884 |2833 |499,1 |420,2 ... қ. |266 |262 |15,0 |12,7 ... қ. |135 |133 |16,7 |14,0 ... қ. |608 |598 |111,4 |95,2 ... қ. |512 |503 |42,7 |36,5 ... қ. |4312 |4236 |1025,0 |849,1 ... қ. |430 |422 |65,7 |54,6 ... ... |621 |611 |90,5 |75,2 ... ... |159 |156 |17,5 |14,8 ... |442 |435 |88,6 |75,7 ... | | | | ... ... |93 |2,1 |1,8 ... |167 |164 |38,2 |32,1 ... | | | | ... ... |302 |296 |43,5 |36,8 ... |376 |370 |94,2 |78,6 ... | | | | ... ... |107 |105 |11,6 |9,8 ... ... |480 |472 |104,0 |86,6 ... ... қантар- наурызда өнім шығару 8003,9 млн. теңгені
құрады ... ... ... ... ... шығаратын
өнімдердің 4,5% - Алматы қ., Астана қ., Атырау, Алматы облысынан ... ... ... ... сәйкес кезеңмен салыстырғанда шығарым ... ... ... ... кәсіпорындарының жалпы көлеміндегі
шығарымның 30,6% өз қызметін сауда, автомобильдерді, ... ... жеке ... ... жөндеу, 27,3% өнеркәсіп, оның ішінде 15,0%
өңдеуші өнеркәсіп, 16,6% құрылыс және 12,4% ... ... ... беру және ... қызмет көрсету саласында жүзеге
асырған, ал аймақтық тұрғыда өнім шығару Қарағанды қаласына 66,3%, ... %, ... ... 7,5% келеді.
Шағын және орта бизнесті дамыту мәселесі ... ... ... ... Бұлай дейтініміз, жақында ғана 70 павлодарлық
бизнесмен ... Әлем ... ... ... филиалының
қызметкерлерімен бірлесе ... ... және ... ... мәселелеоін талқыға салған еді. ... ... ... пен ... ... банктердің шағын бизнесті ... ... екі ... жуық ... ... ... ауылдағы
шағын кәсіпорындардың қаржы алуына ... ...... ... болып отыр екен. Осыны ... ... ... займ ... оңайлатуды ұйғарды. Тұран Әлем Банктің ... ... ... ... ... барысында
кәсіпкерлермен бірге кепілге салудың екі жаққа да ... ... оның ... ... ісерін бірлесе шешпек. Бизнес пен
банктің өзара ... ... ... ... және ... ... жаңа ... ... ... кәсіпкерлермен жұмыс берушілер одағы аймақтық филиалының
өкілдері де ... ... ... облыста бүгінгі күні шағын
кәсіпкерлікпен 30,5 мың адам ... ... ... ... жылы
олар 35 миллиард теңгенің өнімдерін ... ... ... бұл ... 56 мың адам ... ... ашылған.
Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың түбірінен жаңа
идеологиясын түсінуіміз ... Біз ... ... бастамашылығын
іске асыру үшін қолайлы жағдай ... ... ... ... ... ... Халыққа Жолдауында айтылған ... ... ... ... және орта ... ... ... Инвестициялық қорға барлық кәсіпкерлердің қолы ... ... ... ... ... ... ... бір үлкен қаржылық маркетке айналуға тиіс. Бұл ... ... ... ... қосымша 10 миллиард ... ... ... ... субьектілерін кредиттеу ... 25 ... ... ... ... жыл ... ... аймақтық жалпы өнімі
4200-4300 АҚШ ... ... деп ... ... ... ... Сағындықов бұл туралы Елбасының шағын және орта ... ... ... ... болатын. Облыс әкімінің айтуынша
өткен төрт айдың ... ... 125 ... ... ... Бұл ... жылдың осы кезеңдегі ... ... ... ... Ал, төрт айда облыста ... ... мен ... да 146 ... артық орындалып, 34,5
миллиард теңге ... ... ... ... және орта бизнес
облыстың аймақтық жалпы ... 26 ... ... Облыстық
бюджетке шағын және орта ... ... ... 10 ... салығы түскен ... Енді ... ... еңбек-ақы жыл
аяғына дейін 280-300 долларға жетіп, жұмыссыздық деңгейі ең ... ... ... деп ... ... ... қарап, мемлекетіміздің
шағын және орта бизнес саласы даму ... әлі де дами ... ... ... ... ... даму сатысында
көптеген кедергілер мен ... ... ... ... бұл ...... өрлеуімен бірге таразыға түсетін
көрініс. Тағы бір ... ... және орта ... саласы
мемлекетімізде дами берсе, ... ... ... жұмыссыздық
азаяр еді. Бір ... ... ... ... ... ... еліміздің экономика саласы жақсара беретіндігі шындық.
Экономикалық қызмет түрлері бойынша өнім ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындры санының басым бөлігін
жұмыс істейтіндер саны 6 адамға дейінгі кәсіпорындар ... (67,4%). ... ... ... ... ... істейтіндердің 37,7% құрайды,
ол басқа топтамалардан біршама төмен.
2006 жылғы қантардағы өткен жылдың ... ... ... ... ... ... экономикалық қызметтің барлық түрлерінде байқалды.
Аймақта шағын кәсіпорын қызметкерлерінің орташа ... 21394 ... Бұл 2005 ... ... ... ... 16,8 % ... жоғарғы орташа еңбек ақы өнеркәсіпте белгіленген (28170 теңге). Ал ең
төменгі орташа ... ... ... және аң ... шаруашылығында
белгіленген (12268 теңге). Облыс өңірлері бойынша ең көп ... ... ... ... Балхаш қалаларының жұмысшылары иемденеді.
Кесте-3.2
01.01.2006 жылға аймақтар бойынша шағын бизнес кәсіпорындардағы
жұмыскерлердің орташа айлық еңбекақысы
Кесте-3.2
Несие портфелінің аймақтық құрылымы.
| ... ... ... |
| ... | |
| ... | |
| ... |
| ... ... | |
| ... | |
| | ... алҒан |Берліген |Несие ... |
| | |ШКС саны ... |ШКС ... |
| | | ... сомасы, |жаңа жұмыс |
| | | |мың. ... ... |
| | | | ... ... |372 (2872) |225 ... |1950 ... |130 |61 ... |407 ... би ат.|112 |51 ... |3454 ... |18 |10 |10035 |62 ... ауд. | | | | ... |11 |5 |6395 |43 ... |3 |1 |1000 |2 ... |11 |7 |7300 |90 ... |4 |1 |1500 |15 ... |13 |8 |9950 |145 ... |9 |4 |4500 |45 ... |5 |3 |2400 |19 ... ауд. |26 |18 |8671,2 |81 ... ауд. |21 |13 |15410 |72 ... ауд. |12 |8 |21250 |43 ... ауд |17 |18 |25970 |256 |
| ... ауд. |16 |14 |13860 |109 ... ... |39 |9060 |158 ... |22 |13 |8837 |211 ... | | | | ... ауд. |12 |10 |16500 |246 ... ауд. |5 |2 |1650 |8 ... ... ... ... түрлері бойынша шағын бизнес
кәсіпорындардағы жұмыскерлердің орташа айлық еңбекақысы.
| ... ... ... ақы, ... |
|Барлығы |21394 ... ... аң ... және |12268 ... ... | ... аулау, балық өсіру |22194 ... |22178 ... |28170 ... |22176 ... ... газ, су ... және |17963 ... | ... |27914 ... |19167 ... ... | ... және жеке ... | ... ... | ... ... мен ... |13979 ... |23820 |
| ... және байланыс |20717 ... ... |22025 ... мүлікпен операциялар, |21697 ... беру және ... ... ... | ... ... және дербес |14952 ... ... | ... Шағын және орта бизнесті несиелендірудегі мәселелерді
мемлекеттің бақылауы.
Баршамызға белгiлi шағын және орта бизнес өз даму ... тек ... ... ... ... ... ... мәселелерге де кезiгедi. Солардың iшiнде өз ... ... Заң ... мен ... ... кодекс реформаларына байланысты
мәселелер.
Шағын және орта бизнес ... үшiн ең бiр ... ... ... ... ... табылды. Құкықтық базаны жетiлдiру өндiрiс
жағдайын жақсарту, және де ... және орта ... ... әр ... ... ... ... проблемалары тұрса,
экономиканың маңызды секторы шағын және орта ... ... ... ... ... шағын және орта бизнестi қолдау және дамыту
бағдарламасының» ... оны ... ... инструментi болып табылады.
Елбасы ... ... 1997 жылы 6 ... ... және орта
бизнестi күшейту және оның ... ... ... ... ... Республикамызда шағын және орта бизнестi қолдау мақсатында
кешендi де толық қанды көмек ... ... ... бастады. Ал
шағын бизнеспен айналысам деушi субъектiлер саны күннен - ... ... және орта ... ... орын алған шағын кәсiпорындар
санының тiркелгеннен бергi жұмыс жасайтын бөлiгi күрт ... ... ... ... ... ... рационалды емес түрде ұйымдастырылуы
оның даму эволюциясына кедергi етуде. ... ... ... ... ... бизнес субъектiлерiн қаржылық - несиелiк қолдау аз ... ... ... оның ... ... ... отырғандығында. шағын және
орта бизнес субъектiлерiн объективтi түрде ұлттық, аумақтық, жергiлiктi
масштабта ... әр ... ... ... ... жөн.
шағын және орта бизнестi мемлекеттiк қолдау ел ... ... және де ... және орта ... ... ... Заңға
сәйкес екi арнаға бөлiнедi:
Қамтамасыз ету
Басқарушылық
Қамтамасыз етушiлiк ролi - ... ... ... ... материалдық, қаражаттық ресурстар ақпараттын жеткiзу, және тағы
басқа.
Басқарушылық-бақылау, жедел ... әр ... ... арналған семинарлар өткiзу iстерiмен тiкелей байланысты. Бұл
iс-әрекет шағын және орта ... ... ... тиiмдi
басқарылуына алып келедi. Осы ретте ... және орта ... ... осы екi ... синтезi ретiнде қойылған. шағын ... ... үш ... ... Бұл ... аумақтық,
жергiлiктi. Әр деңгейдiң өзi концептуалды - ... ... ... ... шағын бизнестi қолдау ... ... ... ... бар. ... ... iшкi орта
факторлары жобаларын жасап, аумақтық деңгейде олардың инфра-құрылымдық
объектiлерiнiң әдiстемелiк - ... ... ... жасайды.
Шағын және орта бизнестi қолдау оны дамыту бағдар-ламасының негiзгi
мақсаты, яғни шағын және орта ... ... ... ... табылады.
Осылайша шағын және орта бизнес экономикалық кеңiстiкте өзiнiң әлеуметтiк-
экономикалық функцияларын тиiмдi де ... ... ... ... шағын
бизнестi қолдау бағдарламасы ... пен ... ... мынадай
мәселелердiң шешiлуiн талап етiп отыр;
Салықтық ... ... ... және орта бизнестi ынталандыруға
сәйкестендiрiлсе, сөйтiп мемлекет бұл бизнес түрiне фискалдық көзқараспен
ғана ... осы ... ... ... ... ... әкiмшiлiк мәселелерге тоқталсақ мысалы, заңды ... ... ... бiршама жеңiлдетсе;
Ал, құқықтық қолдау мәселесiне келсек - Заң, нормативтi актiлер
бiршама тұрақтандырылса, ведомствалық ... ... ... ... ... үшiн ... лизингтiк қатынастарды мемлекет
құқықтандырса.
Өндiрiске, мемлекеттiк емес ... ... ... және орта ... көтермелеу бағдарламасының әр түрi бойынша
заң жеңiлдiктерiнiң жiктелуiн қамтамасыз ету.
Коммерциялық тәуекелдердi сақтандыруды жүзеге ... ... ... ... катысуымен де, кепiл затының осы мақсаттарға
қолданылуын кеңейту.
Шағын және орта бизнестi қолдау ... ... ... ... ... ... реттеу зор үлесiн тигiзедi. Өндiрiстiң дамуының
мықты стимулы ретiнде дифференсиацияланған ставкасын бекiту және әр түрлi
жеңiлдiктер ... ... ... ... және ... ... ... көп әсер етпек. Осылайша, салықтық қолдау саясатын осы
даму ... және ... ... ... қолданған пайдалы:
салықтық каникулдар /шағын бизнес тiркелгеннен кейiн, оның ... ... ... ... бес ... ... салықтан босату/;
бюджетке есептелген аударымдар, ... ... ... салықтық несие беру.
кәсiпкерлiктiң дамуы үшiн, кәсiпкерлер заң шығарушы және орындаушы
билiктер деңгейiнде өз сұрауларын қанағаттандыру үшiн әр ... ... ... бiр ... бiрiгiп, өз құқықтарын қорғауы керек.
Мұндай ... ... ... ... заң ... ... шағын және орта бизнес жайында қатысулары керек. шағын және орта
бизнестi ... ... ... ... ... ... отырған
аймақтық, iшкi экономикалық, өнеркәсiптiк саясаттары бiр түбiрден шығуы
керек.[1]
Және де шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... қарастыру керек. Оның потенциалын
өндiрiске, тауарлар мен ... ... ... бұру керек.
Ал, шағын кәсiпорындардың мемлекет қажеттiлiктерiн қанағаттандыратын
өнiм өндiру, өткiзу процесiңдегi игiлiктердi мемлекет барынша ... ... ... тарапына бұру керек. Бұл ретте ... ... ... ... ... ... яғни оларға мiндеттi минималды квотаны
бекiту, оларға осы қызмет пен өнiм түрiн ... ... ... айтылғандарға орай, шағын бизнестiң қаржылық фундаментiн
қалауда үлкен ... ... ... ... болып отыр. Бұл шағын және орта
бизнеске ... ... ... ... ... ... ... одан
әрi жетiлдiрiп дамуын мүмкiн қылады. Осыған орай шағын және орта бизнестi
қолдау әдiсi ретiнде әр ... ... мен ... ... бойынша, банктiк
емес капиталдың резервтерiнде мёнді болмақ. Бұл ретте шағын ... ... ... ... болатыны белгiлi. Бұған дәлел ретiнде
1996 жылдан бастап Қазакстан Республикасы ... ... және ... ... саясатында холдингтiк компанияларды демонополизациялауын
жалғастырды. Тұтынушылар құқығын мемлекеттiк қорғау ... ... ... Республикалық шағын бизнес орталықтарын құру ... ... ... ... дәрежесi жетiлген немесе жетiлмеген болуы
мүмкiн. кәсіпкерлiк қызмет нарықтан шығады, ол нарық қатынастарының ... ... ... ... ... жағдайларын жасауда
жоғарыда айтылғандай бәсекенiң орны ерекше. кәсiпкер үшiн ... - ... ... ... ... ұйымдастыра отырып, ол
бәсекелiк күреске әзiр болуы ... ... ... ... сай ... өнiм мен ... ... «артығын» қиып түсуге
әзiр болуы керек. Кез келген меншiк түрi /соның iшiнде ... ... ... шыға ... Сонымен қатар кез келген меншiк түрi/ ... жеке ... те/ ... күштi стимулы болады, егер ол жасампаз
бәсекеге жол ашса.
Күштi ... ... бар ... ... ... ... жүйесiн реттелетiн экономика деуге болады. Ол мемлекетсiз ... ... ... мемлекет ақша ұсынысын ұйымдастырады, ұжымдық
қажеттiлiктiң ... ... ... ... ... ... ... тежеп, олардың болуына жол бермейдi.
Нарықтық экономика үш ... ... ... ... тұра ... Олар
монополизм, инфляция және iскерлiк қабiлеттiң төмендеуiне, өзiнiң iшкi
резервтерi арқылы оларға қарсы ... ... Егер ... ... ... ... ... елге, қарапайым халыққа әлеуметтiк және экономикалық
зардаптар шектiредi. Кейнсшiл теоретиктер өздерiнiң ... ... ... ... ... ... 70-шi жылдардағы
инфляцияны күшейттi, ал нарықтық жүйенiң бұған күш- қуаттары жетпедi. ... ... ... ... 80-шi ... ... дәрiлері қажет болды. Мемлекеттiң нарықтық экономикаға араласуының
басты ... ... ... ... ... ... жiбергенiнен артық шығарса,
онда ол қандайда ... ... ... алса да, нарықтық
процестердiң бұзылуына, өндiрiстiң тиiмдiлiгiнiң төмендеуiне әкелiп ... ... ... өз функцияларын атқару арқылы, елдегi нарықтық
экономика саясатын алға ... ... және ... ... ... ... - шағын және орта бизнестi, кәсiпкерлiктi дамытуда
алатын орны ерекше.
Республикамызда шағын және орта бизнестi қолдау саясатын жоқ ... ... ... ... ... заң ... ... Осы ретте шағын бизнестi тәуелсiз түрде жұмыс жасауға ықпал ететiн
шағын кәсiпкерлiктiң субъектiлерiнiң ассосацияларға бiрiгуi орын ... ... ... ... ... ... мен толқуларын бiрiге
жеңу мақсатында құрылады. Мысал ретiнде, Алматы қаласында құрылған ... ... /АКА/ ... атап ... болады. Бұл
мемлекеттiк емес ұйым және ол шағын және ... ... ... ... ... ... Айта кету керек, «АКА» бизнес
жоспар құрып, құқықтық, қаржылық, салықтық мәселелер бойынша көмекке ... Ия, ... ... ... ... ... пайдалы
заказдар орындалуында шағын және орта бизнестiң күш-қуатын бiрiктiру ... ... ... ... арттырады. Қазақстан үшiн кәсiпкерлiктiң өмiршең
формасы франчайзингтi дамыту қолға алынуда. Мұның ... ... ... сай ... өнiм өндiруi жолындағы күштерiн
iрi де тәжiрибелi «донор» жанында ... ... ... болып келедi. АҚШ-
та және тағы да басқа экономикасы дамыған елдердегi ... ... ... ... бұл iстiң ... ... үшiн де дәл келуiн
көрсетiп отыр.
Республиканың экономикасын тұтастай алып қарасақ, оның өндiрiстi
басқару ... ... ... ... ... болып жатқанын
байқауға болады. кәсiпкерлiк алғырлық, пысықтық қабiлеттердiң ... ... ... ... нарық экономикасының болуы мүмкiн емес
екенiн ... ... ... ... кезде өз ойлау қабiлетi мен
еркiндiгiн мол пайдалана алатын кәсiпкерлiкке ... баса ... ... және орта ... әлеуметтiк-экономикалық мәселелердiң
бiрқатарын шешедi. Яғни, кiшi кәсiпкерлiк арқылы экономиканың ... ... ... жұмыссыздықпен күресу де, шағын бизнестiң
көмегiмен жүзеге асырылады. Және шағын бизнестің дамуы ... ... және ... ... аясын дамытуға жол ашады. Сонымен қатар,
жоғарыда аталғандай 1997 ... 18-шi ... ... ... ... ... туралы» заңда шағын бизнес тұлғаларын
тiркеу процедурасы барынша оңайлатылмақ. Жарғылық капиталға қойылатын ... ... ... бұрын заңды тұлғаны тiркеу үшiн кәсiпкерлер ақша
мен уақытын шығындап, 10-12 ... ... ... керек болған. Ал жаңа заң
бойынша тәртiп ыңғайлы. Бекiтiлген үлгi бойынша ... тек ... ғана ... ... жарғының бiреуi бойынша ... ... ... және ... үшiн екi есе ... ... ... төленедi. Үш күн iшiнде Әдiлет Баскармасы кәсiпкерге тiркеу куәлiгiн
және статистикалық орган карточкасын және ... ... ... ... ... ... дамуы Республиканың барлық азаматтарына қатысы
бар күрделi әрi көп қырлы iс. ... ... ... ... ... ... оған ... болу мүмкiн емес, өмiр көрсетiп тұрғандай
кәсiпкерлiктi қолдау және ... ... ... ... ... ... қателiгi оның қаржысының шенеулiктiк құрылым арқылы
бөлiнуiнде едi.
Республика ... ... ... ... ... ... дамуын жеделдету жөнiндегi шаралар туралы» Жарғы материалдың өнiм
өндiрумен айналысатын кiшi ... ... ... және кеден
салымдарына байланысты жеңiлдiктер берудi көздейдi. Экологиялық тұрғыдан
қолайсыз және бару қиын ... ... өнiм ... ... ... ... ... жасау, олардан салық жинау, ауылдық
жерлерде өнiм өндiрумен айналысатын және сол ... ... ... ... ... шағын кәсiпорындарды салықтан мүлдем босату ... ... ... база оған қоса жеке және ... ... ... тарапынан көмектесу әсiресе өндiрiс саласындағы ... ... өрге ... жол ... ... ... ... тыс секторының құры- луының
бiрiншi сатысы 1988-шi жылдардан ... ... ... ... елде 15000
шамасында кооперативтiк кәсiпорындар мен ... ... ... ... 300000 астам адам қызмет ... ... ... ... комитетiнiң мәлiметтерi бойынша коопертивтiк
ұйымдардың құрылыс саласында /жалпы санының 31,4 %/ ... ... ... болған. 12 % тұтыну тауарлары өндiрiсi саласында. Ауыл шаруашылығында
10,6 %. Қазақстан ... ... ... мен тауарлардың
25,5 % өндiрдi. 1990-1995 жылдар аралығында кооперативтер саны 15000-нан
2000-ға дейiн, яғни 7,5 ... ... ... ... бұл ... ... ... жеделдете дамыды. Бұл ең алдымен кәсiпкерлiктiң
үлгiсi мен бағытын айқындайтын салық саясатының ролiмен түсiндiрiледi. ... ... ... ... саны ... ... Оларда шамамен
150000-ға жуық адам жұмыспен қамтамасыз ... Олар 1995 жылы ... ... ... ... өндiрген. Егер, 1992 жылы кооперативтер шағын
кәсiпкерлiктiң 1/3 құраса, 1997 жылдың басында Қазақстанда 117348 ... ... ... тек 96671 ғана ... ... Салалар бойынша
алсақ, 11,6% өнеркәсiпте, 30,4 % ауыл шаруашылығында, 16,3 % ... ... ... ... 9,7 % ... кәсiппен айналысқан
болса, бүгiнгi тағда бұл мәлiметтер сауда ... ... ... күрт өсiп ... ... ... Келтiрiлген мысалдар жалпы
республикада шағын кәсiпкерлiк пен орта ... ... болу ... ... ... ... мемлекеттен тыс секторларының дамуына жол
салған кооперативтер ... ... және орта ... ... Ең ... шағын бизнесте ... ... ... пен ... ... ... тұрақты валютаға айырбастауға жұмсалады.
Жоғарыда айтылғандай қалыптасқан құқықтық ортаның шағын ... ... ... ... ... дёйексiздiгiнен көрiнiс
табады. Өйткенi шағын кәсiпкер қызметiнiң ереже тәртiбi, әсiресе салық салу
мен сыртқы ... ... тым жиi ... ... ... ... ... олақылықтар бар. Айталық, меншiктiң ... ... және жеке ... қорғалуына құқықтық кепiлдiк өте
осал. үшiншiден, шағын кәсiпорындармен көрестiлетiн шенеулiктер ... ... /әр ... өрт ... ... ... ... органдардың
бюрократтылығы/. Жалпы алғанда шағын және орта ... әлi де ... ... ... ... ... ... аталған топтары
тарапынан ұнатпайтын, ықыласы да немқұрайлы ... яғни ... ... ... ... ... есептеуiнше, екiншi дүниежүзiлiк соғыстан
кейiнгi кезеңде бұл ... ... ең бай ... ... ... ... ёсер етушi фактор - шағын және орта бизнестiң дамуы. Дамыған елдердiң
көпшiлiгiнде экономикалық өсудiң ... бiр ... - ... және ... ... дамыту болып табылады.
Шағын және орта бизнестiң бәсекелiстiк ортада өмiр ... ... ... экономика үшiн ең маңызды құбылыс ... ... ... ... ... ... ... монополиялық позициясын жоюшы ретiнде күштi бәсекелес
ретiнде түсе алады, оның себебi, шағын және орта ... тар ... ... өнiм ... ... жаңа техника, технологияларды
қолдануына болады. шағын және орта бизнестiң нарықтық ... ... ... ... ... орны бөлек. Нағыз шағын және
орта бизнес орта класстық қалыптасуының фундаментi бола отырып, әлеуметтiк
дифференциялауға ... ... ... ... ... және ... осындай және тағы басқа қасиеттерi жалпы ... ... ... ... ... ... ... шағын және орта
бизнестiң дамыуна тежеу қоятын бiрден-бiр ... ... ... жағдай, қаржылық тұрақсыздық және несиелiк жүйенiң дұрыс жұмыс
жасай алмауы болып табылады. Қазақстан ... ... ... ... ... соңғы жылдары төмендеп отыр / 1996 ж. қазан
айында 35 % болса, ал ... 8 %/. Және де ... ... ... және ... ... пайдаланғаны жөнiндегi тиiмдiлiк анализi жүзеге
асырылған. ... ... да, оның ... ... пайдаланғаны туралы
мәлiмет беретiн жүйенiң жоқтығы. Қазiргi жағдайда шет елден ... ... орта ... ... ... капитал ағымын байқауға болады.
Бiрақ та бұл жобаларды ... ... ... ... ... ... асыру керек сияқты. Олар, яғни бiрiккен кәсiпорындар өздерiне
iрi, шағын және орта ... ... де ... жасай алады. Тәжiрiбе
көрсеткендей бiрiккен кәсiпорындар өндiрiстi прогрессивтiк ұйымдастыру, ноу-
хау еңгiзу, бәсекелестiкке сай ... ... ... тәжiрибесi
болады. Сондықтан, шағын және орта ... ... ... ... барлық салаларында құру қажеттiлiгi туғандай.
Кәсiпкерлiктiң жылдам дамуы әсiресе шағын және орта ... ... ... ең ... ... ... ... дамыту мен құру,
шаруашылық субъектiлерiне жан-жақты қызмет ... ... ... ... ... ... өткiзу процесiн мейлiнше ... қол ... ... ... кәсiпорындардың сенiмдiлiгiн
арттырып, әрекет етудiң тиiмдiлiгiн ... ... ... ... ... пассивтi ролi шағын және орта бизнестiң дамуын
тежейтiн фактор ... ... Оның ... ... ... ... шығындарға батып, бәсекелестiктi төмендетедi. Осы ... ... ... ... ... кәсiпорындардың iрi
кәсiпорындармен бәсекелесу позициясына керi әсер ... ... ... колдаумен қатар, оны экономиканың түрлі
салаларында басқарудың да өзіндік ерекшеліктері жетерлік. Айталық, қызмет
көрсету ... ... ... ... ... ... жатқанмен,
кәсіпкер үшін оның мүмкіндіктері мол. Қызмет көрсету саласы шағын және орта
бизнестің қызметінде болашақта кең көкжиектер аша ... Бұл ... ... ... ... оны ұйымдастыру үрдісіне ... айту ... ... қызмет көрсету оның ісін
ұйымдастырған кезде кәсіпорынның келешектегі құрылымын, ... ... ... ... ... үрдістердің ұйымдастырылуын ескеріп,
сұраныстың бағыт бағдарын жиі кадағалап ... ... және орта ... ... ... ... ... болмақ.
Өндірісте өнім немесе қызмет түрінінің бағасы, сапасы, ... ... ... ... ... ... өте ... болады.
Қаржы, несие, инвестициялық, нарықтық тәуекелдер де өндірістік ... ... ... ... ... бөлігіне шаруашылық келісім-
шартқа отыру, нарық конъюктурасының өзгеруі, бәсекелестіктің күшеюі,
күтілмеген ... ... ... ... ... ... да жатады. Жетілмеген маркетингтік қызмет те өз ... ... ... ... және орта бизнесті қолдауда кешендік көзқарастың
қажетгілігі ұзақ мерзімдік ... ... бола ... ... ... мен жағдайы әрқалай болғанымен, мемлекеттік қолдау
мен реттеуде біздің әлеуметтік әділеттілік ... ... ... және орта ... ... ... ... алғы шарттар мен
мүмкіндіктерге қарай ырғақты дами отырып, ... ... ... ... жылы 19 ... айында «Шағын кәсіпкерлікті мемлекетпк ... заң ... 1998 ... ... Ел ... «Азаматтар
мен заңды түлғалардың ... ... ... ... ... Жарлыққа қол қойды. Осы екі нормативтік акты шағын кәсіпкерліктің
дамуына өз әсерлерін тигізді деп ... ... ... ... ... күн санап ақталып келеді. 2005 ... 24-25 ... ... Қазақстан кәсіпкерлерінің конгресі Президент қатысуымен болды,
мұнда ... ... ... ... реформалар мен кәсіпкерлікті
қолдау туралы заңдардың оң ықпалы, кәсіпкерлердің өз ... ... мен ... атап айтылды. Артынша, 20 сәуірде бас қосқан,
облыс кәсіпкерлерінің ... да ... ... ... ... ... тетіктері жөніндегі, пікірлер мен ұсыныстар
толықтырды. ... игі ... ... ... ... жыл ... ... саны кебейе бастады. Оған 3.3 ... ... ... бизнес субьектілерінің санын салыстыра отырып
көз жеткізуге болады болады.
Кесте-3.3
Шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... үлесі (2006ж мәліметтер бойынша).
| ... ... ... |Шағын бизнестің жұмыс істеп |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| |ғы | |ы | |
| ... бизнес кәсіпорындары |жеке кәсіпкерлер |шаруа қожалықтары |
|шағын бизнес кәсіпорындары |жеке кәсіпкерлер |шаруа қожалықтары |
|Қазақстан Республикасының өңірлері ... |91,4 |19,5 |48,8 |23,1 ... |47,4 |25,0 | ... |89,0 |13,8 |62,8 |12,3 |86,9 |13,8 |62,7 ... |Ақтөбе |89,9 |18,8 |54,0 |17,0 |87,0 |22,5 |44,5 |19,9 | |Алматы |94,2
|7,8 |33,8 |52,6 |93,7 |7,4 |31,2 |55,0 | ... |91,8 |15,9 |69,2 ... |15,1 |72,4 |4,8 | ... ... |91,8 |14,4 |56,0 |21,4 ... |51,4 |26,1 | ... |91,5 |11,6 |40,8 |39,0 |90,9 |9,4 |42,7 |38,8
| |Батыс Қазақстан |90,6 |12,8 |61,2 |16,7 |89,6 |13,7 |60,2 |15,7 ... |90,8 |17,6 |62,3 |11,0 |89,2 |18,1 |57,5 |13,6 | ... |12,9 |61,9 |16,0 |89,8 |12,8 |61,8 |15,3 | ... |89,2 |13,0
|64,9 |11,3 |86,4 |14,5 |66,9 |5,1 | |Маңғыстау |92,4 |19,6 |68,8 ... |20,1 |68,9 |2,6 | ... |91,3 |19,3 |62,2 |9,8 |89,7 |19,3 ... | ... Қазақстан |89,3 |11,7 |60,3 |17,3 |88,6 |11,4 |62,5 |14,6
| |Оңтүстік ... |95,5 |11,1 |29,1 |55,3 |95,4 |9,5 |28,4 |57,5 ... ... |91,5 |34,1 |57,3 |0,1 |89,7 |39,4 |50,2 |0,0 | ... |87,1 |50,7 |36,4 |0,1 |86,3 |47,1 |39,2 |0,0 | |
Әлемде жалпы қабылданған ... ... ... ... ... бизнес кәсіпорындарын 1000 ... саны ... ... ... бұл ... ... көруге болады.
Диограмма 3.3 Жұмыс істеп тұрған субъектілер саны Қазақстан өңірлері
бойынша 1000 тұрғынға шаққанда*
Количество действующих ... на 1000 ... по ... Казахстана*
2006 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша По состоянию на 1.01.2006 г.
Бұл ... ... ... ... бар ... көруге болады,
бірақ бұл әлі аз. Өндірістік саланың дамуы өте баяу болып келеді, өйткені
сауда саласындағы ... өз ... ... және ... ... ... орай ... бизнес өкілдері өздерінің ... ... ... ... сол ... ... ... олар
көптеген мәселелерге тап болады — салық салуға, несиелеуге, мемлекеттік
органдармен қарым-қатынас т.б. жағдайларға.
Мониторингтік зерттеулер ... ... осы ... ... ... ... ... салық саясатының жетілмеуі, нормативтік ... ... ... ... есеп беру ... салык ставкасының жоғарлығы және салық ... ... ... болуы. Қазақстан Республикасының
Президенті ... әр ... ... ... атап ... ... ... шағын бизнес үшін несие алу қиындыққа соғып тұр.
Бүның себебі келесіде несиеге жоғары пайыздың ... ... ... ... және ... ... ... болмауы.
Қазақстанда шағын бизнесті дамытудағы қиыншылық, ... ... жету ... ұзақ ... ... келтірмек.
3. Ең соңғы орында және кәсіпкерлердің ең күрделі мәселелердің бірі
мемлекеттік органдардың бақылауы және ... ... ... дағдарыс шағын және орта бизнес субъектiлерiнiнiң
мемлекеттiк тiркеуден өте салысымен-ақ жұмысының тоқтап қалуы, ... да әсер еттi. ... ... жетiстiктерiн
орындауды қамтитын бизнестiң ел үшiн маңызды сферасының тоқтап қалуына да
әкеледi. Осы ... ... ... ... ... құрылымы да әлсiрейдi,
бар тапқан ... тек ... ... ... ... және орта бизнестiң дамуын ... ... ... қуат ... ... ... әркелкi орналасу факторы бар,
оның iшiнде жалпы ... ... ... ... ... ... қатынастар формасына бейiмделген. Экология, кедейшiлiк басым
аумақтардың болуы, жұмыс күшiнiң, яғни ... ... ... ... сай ... ... ... экономикалық қатынастарының
тежелуiне бiрден-бiр себепкер.
Шағын және орта бизнестiң даму мәселесiн ... ... тек ... мен ... ... ... қана ... мына
жағдайларды қолға алу керек. Республиканың азаматтарының жеке ... ... ... жасалмаған және олардың нарықтық қатынастар
жүйесiнде өз орындарын анықтау ... мен оны өзi өз ... ... ... айта кеткен жөн.
Нарықты экономиканың ең негiзгi талаптарының бiрi шағын бизнестi
қолдау арқылы азаматтардың ... ... ... өз ... ... алу, өндiрiстi өздерi көркейтiп, одан табыс алу, барлық экономикасы
алға кеткен өркениеттi елдер экономикасының концепциясы болып ... ... ... жағдайының тұрақсыздығына байланысты
әлi де болса көптеген өзектi ... өз ... ... ... Оның iшiнде
бизнес мәселелерiне тоқталсақ, жоғарыда айтылғандай, оларды ең ... ... ... ... ... оларды несиелейтiн
елдiң екiншi деңгейдегi коммерциялық банктерiнiң жағдайына да ... ... ... күнi ... ... ... 42
коммерциялық банктер қызмет көрсетiп отыр. Олардың санаулысы ғана мықты
банктер қатарына жатады. Осы ... ... ... ... әлемдегi iрi банктердiң капиталынан жүз есе кем ... ... онда ... ең ... кезекте өздерiнiң ресурстарын нығайту
қажеттiлiгi туып отыр. Егер бұндай мәселе болатын болса, онда ... және орта ... ... қандай шамалары бар екендiгiн ескеру
қажет. Әрине, қатаң нарықтық экономика аясына өзiн-өзi сақтандыру, өзiн-өзi
көрсете бiлу, ... ... беру үшiн ... ... ... жасалуы қажет. Ал, коммерциялық банктердiң шағын және ... ... ... ... ... ... ... әдiстемелiк нұсқауларды өндiру керек.
Банктердiң шағын және орта бизнеске несие ... ... ... ... ... үшiн, ... ... олардың жоғары тәуекелге баруын төмендету шараларын жасаған
жөн. Оның астарында қарыз алушы - шағын бизнестiң ... ... ... өз бизнесiн жандандыру мақсатында несие алуы, және оны ... ... ... ... ... Осы секторды көтермелеу
арқылы өндiрiстi жандандыру, оның iшiнде Қазақстан экономикасының сыртқы
тәуекелдiлiгiн қысқарту мен отандық ... ... ... экономика
саясатының басымды бағыты болып табылады.
2005 жылдың ішінде Үкімет, Қазақстандағы шағын және орта бизнестің
өркендеуін ... ... ... ... ... үшін ... ... Жәнеде экономиканың осы секторының жемісті және белсенді
өркендеуіне кедергі келтіретін ... ... ... ... ... ... болып, соңғы жылдары логика мен болжамдарға
қарсы, шағын және орта ... ... ... ... ... ... практикаға сәйкес, шағын және орта бизнес қалыпты өркендеуші
экономика ... ... ... ... ... ... жасайды. Қазақстанда қалыптасқан әлемдік тенденцияларға қарамастан,
берілген процестер толық шамада өзінің бекітілуін таппауда.
2004-2005 жылдары, алдыңғы ... ... ... ... үшін ... ... ... Бұл өндірістің тірілуімен,
халықтың нақты ... ... ... ... қолдау шараларының
күшеюімен және т.б. байланысты.
Дегенмен, осыған қарамастан, қарастырылған кезеңде ... және ... ... – заңдық тұлғалардың және олардағы жұмыстылық
саны, қызметтегі саны бойынша өсу қарқынының ... ... ...... ... жылдары, шағын және орта кәсіпкерлік
үшін макроэкономикалық ... ... ... ... ... және ... субъектілерінің және олардағы жұмыстылық санының өсуінің
жеткілікті жоғарғы қарқындылығы орыналғанын айту керек.
Қарастырылған ... ... және орта ... ... жұмыспен
қамтылғандардың өсуіне қатынасы бойынша шағын және орта ... ... ... озып өсу тенденциясы ... ... ... саны аз ... санының жоғарылауын көрсетеді,
әсіресе бұл тенденция сауда және қызмет көрсету аймағы үшін сипатты. ... ... ... шағын кәсіпорын қызметінің белсенділігі туралы
куәландырады.
2005 жылы шағын және орта ... ... ... ... жоқ. ... және орта бизнес құрылымының ... ... ... оның ... ... көрсетті.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің негізгі үлесі, 70% жоғары, бұрынғыша
сауда мен ... ... ... ... 2002 жылға қатынасы ... жылы ... ... ... ... ... ... есебінен алынды ,
оның үлесі шағын ... ... ... 60% ... және орта ... негізгі параметрлерінің динамикасын талдау
іскерлік белсенділіктің біраз ... ... Бұл ... ... ... ... және орта бизнес секторларымен
байланысты әртүрлі факторлармен шартталған.
2005 ж.шағын және орта ... ... ... ... ... факторларға жататындар:
- экономиканың нақты секторындағы негізгі салалардағы өнімді және қызмет
көрсетуді өндірудің ... өсу ... ... ... ... табысының өсу қарқындылығының тежелуі;- 2004 жылмен
салыстырғанда тұтынушы тауарлардың көп түрімен импорттық келу бағасы
индексінің төмендеуі.Бұл жағдайды талдау шағын және орта ... ... ... ... ... осы салалар үшін
сипатты жалпы тенденциялармен дәл келетінін куәлендіреді. Сондықтан,
экономиканың нақты секторының өсу қарқынының төмендеуі ... және ... ... өсу ... ... ... және орта ... өркендеуіне едәуір ықпал ететін келесі
фактор, ол елдің табысы. 2003 жылы ішіндегі елдің нақты ... ... ... және орта ... ... ... айтарлықтай
ықпал еткен жоқ, өйткені есептеу кезеңінде олардың өсу қарқынының төмендеуі
байқалды. Бұл фактор негізінен өз ... ... ... ... ... ... ... өткізетін шағын кәсіпорындарға оң ықпал жасады. Бұл
елдің ... 50% азық – ... ... ... көрсетеді.
Шағын және орта кәсіпкерліктің өркендеуіне кедергі жасайтын басқа
факторларға ... ... ... ... ... өсуі ... ... қызмет көрсетудің бағасының өсуі , жәнеде энергия ...... ... ... ... және орта кәсіпкерліктің өркендеуін сипаттайтын негізгі
көрсеткіштердің жыл ішіндегі өзгерісінің ... ... ... ... өзгеруі мерзімдікке тәуелді екенін көрсетеді. Жәнеде
талдаудың көрсетуі бойынша, мерзімдік ... ... ... себебін
айқындауда анықтаушы сипатты болады немесе шағын және орта ... ... ... ... жұмыстың, қызмет көрсетудің
көлемін қысқартуымен болады.
Шағын және орта бизнес ... ... ... ... үшін
Қазақстан Республикасының мемлекет басшысымен және ... ... ... келтіретін жетімсіздіктерді болдырмауға бағытталған
шаралар қабылданды.
Өзінің Қазақстан халқына үндеуінде ... Н.А. ... ... ... шеше ... ... және орта бизнесті беріктендіру қажет:
- салықтық алымды төмендету;
- меншікті және активті жариялы ету;
- ... ... ... ... ... ... мен рұқсаттарды күрделендірмеу;
- бюрократтықтан және бақылау – тексеру органдарынан қору;
- ... және орта ... ... ... орталықтарын құру,
маркетингтік зерттеу жүргізуде, ... ... ... ... ... көрсету».
Қазақстан халқына мемлекет басшысының жолдауындағы ережелерге сәйкес,
қазіргі этапта агроөнеркәсіптік салалар басымшылықты ... ... ... және орта ... ... ... ... кезеңдегі, саланың минералды тыңайтқыштар, ауыл ... ... ... және ... өнекәсібі сияқты ауыл шаруашылықты бағыты
болады.
Бұл жағдайда өндіріспен және ... ... ... мен ... байланысты проблемалар жиынтығын шешетін нысан франчайзинг болып
табылады, ол ірі және орта кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... ешқандай мемлекеттік қолдаусыз және
нормативті – құқықтық ... 15-20% жуық ... ... ... ірі
отандық өнеркәсіптік кәсіпорындармен тығыз өндірістік – ... ... ... және орта ... ... ... ... ететін инфрақұрылым объектілеріне бөлу керек. ... ... : ... ... мен ... ... фирмалар, лизингтік ... қоры және ... ... ... ... ... ... мен
сертификаттаудың қолданбалы жүйесін ... ... ... ... қосымша шаралардың қабылдануы шығарылатын өнімнің
бәсекелестік қабілетін арттырады, ол өз кезегінде шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... кедергілерді болдырмау үшін бәрінен бұрын,
шағын және орта кәсіпорындардың өндірістік – шаруашылықты жеке мәселелерін
реттейтін, ... ... ... кәсіпкерлердің қатынасын
регламенттейтін барлық нормативті заң ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлік
субъектілеріне қатынасы бойынша сәйкес органдармен орындалатын ... ... ... ... стандарты мен регламентін әзірлеу,
олар маңызына қарай Үкімет қаулысы мен ... ... ... ... ... қызметкерлердің жауапкершілігіне, олардың құқықсыз
әрекеттеріне ерекше көңіл бөлінуі керек.
Көрсетілген проблемалардың оң шешілуі ... ...... ... ... ... ... береді және қажетті
жоспарлы және нұсқаулы - ... ... - ... ... ... ... , бұл шағын және орта бизнес инфрақұрылымына
қатысты сәйкес заңдар мен бағдарламалар шешімін ... ... ... ... шешу ... ... ... практикада
жүзеге аспайтын болса, онда ... ... ... ... ... және орта ... секторының өркендеуінің бәсеңдеуі
күтілетінін айта кету керек.
Қорыта келіп ... ... ... және орта ... ... ... Үкіметпен қабылданған шараларға қарамастан, жүргізілген
зерттеулер экономиканың осы ... ... ... ... ... бар екенін куәлендіреді :
- шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерін ... ... ... және бағдарламалық ... ... ... ... өндірістік – шаруашылықты қызмет үшін ... ... ... ... ... ... ... шығу қиындығы;
- өнімнің, жұмыстың, қызмет көрсетудің стандартталу және ... ... ... ... ол отандық ... шет ... ... бірдей бәсекелесуге мүмкіндік
бермейді.
Шағын және орта бизнестің ары қарай ... ... ... осы ... шығарылатын өнімнің бәсекелестік қабілетін
жоғарылатуға бағытталған сапалы өзгерістер жүргізілетін болса.
Бұл қазіргі кезде жұмыс ... ... ... ... ... өңдеу аймағындағы, құрылыс материалдарын шығарушы
және металл бұйымдарын жасаушы, резеңке және ... ... ... қаралатын секторындағы жұмыстың күрт өзгерісі болуы үшін
Қазақстандағы шағын және орта ... ... және ... ... ... осы проблемаларды жоятын шаралар енгізу қажет.
Осы дипломдық жұмысымда қарастырылған барлық өзекті ... ... ... шағын және орта бизнес қызметін жүзеге асыру,
нарықтағы алатын орны мен мемлекеттік және коммерциялық қаржы ...... ... ... ... заңи ... өкілетті органдар
тарапынан реттеу және қадағалау оң ... ... ... ҚР ... және орта ... оң ... жақсы дамып келе
жатыр және болашақта аталған қызметті одан әрі жетілдіру үшін тиімді ... ... Ол үшін ... ... мен ... ... тарапынан толыққанды өз қызметінде жүзеге асыру, ал өкілетті
органдар тарапынан заңның сақталуын қадағалауды ұйымдастыруды ... ... бұл ... ... және ... ... ... әсер ете
алады.
Отандық бизнесті одан әрі көркейту және ... ... ... ... ... іске ... болады, яғни жағымды ... өз ... ... ... ... ... ... несие желісімен бірге шағын және
орта бизнес субъектілеріне жеке бағдарламаларын ұсынуда. Бұл ... ... ... мен сенімділігін айқындайды.
Қазақстандық шағын және орта бизнес тәжірибесін дамыған Еуропалық
мемлекеттер тәжірибесімен салыстыратын ... ... ... ... ҚР болашақта Дүниежүзілік Сауда Орталығына мүше ... ... ... мәселелерді жойып, дүниежүзілік нарыққа ... ... ... ... ... «Государство и бизнес в 21-веке» Алматы-2004.
23) Жексембаева. Т. «Развитие ... ... ... ... ... және орта ... жұмысыздықты жоймақ» Алматы ақшамы-2006, 10-
қазан
25). Дала мен қала – 2004, №20, ... ... ... – 2006, ... ... Дала мен қала – 2003, №18, ... Жас ... үні – 2005, №26, 1-7 шілде
29) Коширина. Д.А. « автоматические дороги и транспортированные ... и ... » ... ... ... проблемы развития и поиск решений» Алматы-2005.
31) Кушумбаева.М.К. «Государственное ... ... ... ... ... регулирование экономики в
условиях Казахстана» Алматы-1999.
-----------------------

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы шаруашылық субьектілерін несиелендіруді талдау («сика» ақ мысалында)80 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнесті несиелендіруді дамыту66 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
Венчурлық кәсіпкерлік түсінігі, маңызы және инновациялық жүйенің экономикадағы рөлі6 бет
Каспий банктегі”несиелік операциялар есебін ұйымдастыру жолдары70 бет
Кәсіпкерлікті мемлекеттік басқару103 бет
Пәннің оқу-әдістемелік кешені«Бизнесті моделдеу»87 бет
Салық режимі16 бет
Тамақ шикізаттарын түйіршіктеу жабдығын жөндеу8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь