Коммерциялық банктердің несиелік қызметі: талдау және даму болашағы. «Каспий банк» АҚ негізінде

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

1 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДЕ НЕСИЕЛІК ПРОЦЕСТІ
ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Несие қызметінің түсінігі және экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.2 Несиелеу принциптері мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
1.3 Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру,
және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2 «КАСПИЙ БАНК» АҚ.НЫҢ НЕСИЕЛІК ҚЫЗМЕТІН
ҚАРЖЫЛЫҚ ТАЛДАУ
2.1 «Каспий банк» АҚ . ның жалпы қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ..46
2.2 «Каспий банк» АҚ. ның үлгісінде несие қызметін ұйымдастыру ... ... . 49
2.3 «Каспий банк» АҚ. ның несие қоржынын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... . 54
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАНКТІК НЕСИЕНІҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Әлемдік қаржы дағдарысының Қазақстан банк жүйесіне әсері ... ... ... ..64
3.2 Банктік несиенің өзекті мәселелерін шешудегі мемлекеттің араласу саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .68
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..73
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .75
Дағдарысты құбылыстардан өтумен байланысты Қазақстан экономикасының қазіргі проблемалар тұрғысында банк жүйесінің алдағы уақыттағы дамуы мен жетілдірілуі үлкен тәжірибелік мәнділікке ие.
Қазіргі банктер клиенттерге қызметтің кең ауқымды спектірін ұсынып, банк операцияларының жаңа техникасын қолданып, қызмет көрсетудің жоғарғы деңгейімен қамтамасыз етіп отыр. Банктердің ең басты қызметі - несиелеу. Ол кәсіпорындардың, ұйымдардың және кәсіпкерлік фирмалардың тұтынушылық және инвестициялық мақсаттары үшін іске асырылады. Банктер өздерінің несие қызметін қаншалықты тиімді жүзеге асырса, соншалықты клиенттердің экономикалық жағдайына әсерін тигізеді. Себебі банктік қарыз жаңа кәсіпорындардың пайда болуына, жұмыс орны санының өсуіне мүмкіндік туғызады және олардың экономикалық өмір икемділігін қамтамасыз етеді.
Қазіргі банктік несиелеу жүйесі нарықтық қатынастарды қалыптастыру мен дамытуға, өндірістің тиімділігін арттыруға, мемлекет экономикасын нығайтуға, айналыстағы негізсіз ақша массасының өсуін шектеуге, инфляциялық процестердің алдын алуға және ұлттық валютаны нығайтуға бағытталған.
Несиелік операциялар коммерциялық банктің активтік операцияларына жатады. Банктік бизнес құрылымында осы операция түрі оларға табыстың негізгі бөлігін алып келеді. Нақты банктің несиелік операцияларының құрылымы, оның активтерінің мөлшеріне, орталық бөлімінің орналасуына, бөлімдерінің санына, клиенттер құрамына, банктің мамандануына және тағы басқаларына байланысты. Және де үлкен ықпалды мемлекеттің экономикалық конъюктурасының жағдайын да көрсетеді. Мысалы, шет аймақтардағы қалаларда орналасқан кіші және орташа банктер клиенттердің шектелген көлемімен байланыста болады және жалпы ұлттық сонымен қатар әлемдік ақша нарығымен салыстырмалы түрде әлсіз байланыста болады. Сондықтан олардың активтер құрылымында ссудалық операциялардың мөлшері қаржылық орталықтарда орналасқан ірі банктерге қарағанда аз болып келеді.
Несиелеу банктік операциялардың ең табыстыларының қатарына жатқызылғанымен осы аумақ шеңберіндегі дұрыс саясат қазіргі таңда коммерциялық банктің дамуының кепілі болады. Осы фактіні есепке ала отырып, дипломдық жұмыстың осы тақырыбы нарықтық жағдайда өзекті болып табылады.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі Коммерциялық банктердің несиелік қызметі: талдау және даму болашағы «Каспий банк» АҚ негізінде қарастырылады.
1. С.Б. Мақыш Банк ісі. Алматы, 2007 ж.
2. Н.Н. Хамитов Банк ісі. Алматы, Экономика 2006 ж.
3. С.Б. Мақыш Ақша айналысы және несие. Алматы, 2004ж.
4. Р.О. Смағұлова, Қ.Ә. Мәдіханова, Ә.Қ. Тұсаева, Ж.Ш. Сатыбалдиева Қаржы, ақша айналысы және несие. Алматы, Экономика 2008ж.
5. Ғ.С. Сейітқасымов Ақша, кредит, банктер. Алматы, Экономика 2006ж
6. С.Б. Мақыш Коммерциялық банктер операциялары. Алматы, 2006ж.
7. Банковское дело. Под.ред. д.э.н., проф. О.И.Лаврушина
8. Банковское дело. Под ред. д.э.н. Белоглазовой Г.Н., д.э.н.Кроливецкой Л.П., М.:2005г.
9. Ольшаный А.И Банковское кредитование (Росс. и зарубежный опыт) М.: 2002
10. Стратегия развития коммерческого банка Под ред. А.С.Маршаловой, Н.А.Кравченко, Новосибирск, 2003
11. Банковский терминологический словарь М.:2002
12. Едронова В.Н., Хасанова С.Ю. Классификация банковских кредитов и методов кредитования. Финансы и кредит, 2003, № 1
13. Замурзев А.С. Кредит и ссуда: терминологический анализ. Классификация и определение формы. Банки Казахстана. 2003, № 4
14. Российская банковская энциклопедия / Гл.ред.О.И.Лаврушин.-Москва, 1995. – С.215-217
15. О.И. Лаврушин. Деньги, кредит, банки. М. Финансы и статистика. 2002ж..
16. В.И. Тарасов Деньги, кредит, банки. Минск: Мисанта, 2003ж. 128 б.
17. Колесников В.И., Кроливецкая Л.П. Банковское дело. –М., 1996
18. «ҚР Ұлттық банк туралы» Заңы 21.03.2007ж.
19. «ҚР банктер және банктік қызмет туралы» Заңы 31.04.2006ж.
20. Пруденциалды-нормативті заң актілері
21. Егемен Қазақстан 6 наурыз 2009ж.
22. РЦБК №2 2009ж.
23. www.afn.kz
24. www.kaspibank.kz
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
......................................6
1 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДЕ НЕСИЕЛІК ПРОЦЕСТІ
ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. ... ... ... және экономикалық мәні
..................................8
1.2 ... ... мен ... Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру,
және оның ... ... ... АҚ-НЫҢ НЕСИЕЛІК ҚЫЗМЕТІН
ҚАРЖЫЛЫҚ ТАЛДАУ
2.1 «Каспий банк» АҚ – ның ... ... ... ... ... АҚ– ның үлгісінде несие қызметін ұйымдастыру .........
49
2.3 ... ... АҚ– ның ... қоржынын ... 54
3 ... ... ... ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ
ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Әлемдік қаржы ... ... банк ... ... Банктік несиенің өзекті мәселелерін шешудегі мемлекеттің
араласу
саясаты.....................................................................
........................68
Қорытынды
............................................................................
..........................73
Пайдаланылған ... ... ... ... байланысты Қазақстан экономикасының
қазіргі проблемалар тұрғысында банк жүйесінің алдағы ... ... ... ... тәжірибелік мәнділікке ие.
Қазіргі банктер клиенттерге қызметтің кең ауқымды спектірін ұсынып,
банк операцияларының жаңа техникасын ... ... ... ... ... етіп ... Банктердің ең басты қызметі - несиелеу. Ол
кәсіпорындардың, ұйымдардың және кәсіпкерлік ... ... ... ... үшін іске асырылады. Банктер өздерінің ... ... ... ... ... ... клиенттердің
экономикалық жағдайына әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... орны санының өсуіне мүмкіндік туғызады
және олардың ... өмір ... ... ... ... несиелеу жүйесі нарықтық қатынастарды қалыптастыру мен
дамытуға, өндірістің тиімділігін арттыруға, мемлекет ... ... ... ақша ... ... шектеуге, инфляциялық
процестердің алдын алуға және ұлттық ... ... ... операциялар коммерциялық банктің активтік операцияларына
жатады. Банктік ... ... осы ... түрі оларға табыстың
негізгі бөлігін алып келеді. Нақты банктің несиелік ... оның ... ... ... ... орналасуына,
бөлімдерінің санына, клиенттер құрамына, банктің мамандануына және ... ... Және де ... ықпалды мемлекеттің экономикалық
конъюктурасының жағдайын да көрсетеді. Мысалы, шет ... ... кіші және ... ... ... шектелген көлемімен
байланыста болады және жалпы ұлттық сонымен қатар ... ақша ... ... ... ... ... Сондықтан олардың активтер
құрылымында ссудалық операциялардың мөлшері қаржылық ... ірі ... ... аз ... ... ... операциялардың ең ... ... осы ... ... ... ... ... таңда
коммерциялық банктің дамуының кепілі болады. Осы фактіні есепке ала ... ... осы ... ... ... ... ... табылады.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі Коммерциялық банктердің несиелік
қызметі: талдау және даму ... ... ... АҚ ... ... жұмыстың мақсаты тек қана теориялық аспектілер ғана емес,
тәжірбиелік тұрғыдан:
6
• коммерциялық банктің несиелік қызметі «Каспий ... АҚ ... ... ... ... ... берілу деңгейін;
• несиелеу қағидаларын ұйымдастыруды талдау;
• банктің несие операцияларын жүргізудің тәжірибелік ... ... ... ... ... және ... болған проблемаларды
шешудің перспективалық бағыты табылады.
Коммерциялық банктің несиелік қызметіне ... ... ... біз ... ... ... ашып қарастыруымыз керек және бұл
мақсаттарға жету үшін келесі міндеттер қойылып отыр:
1. Несие қоржынының ... ... ... ... саясаты тиімділігі
көрсеткіштерінің жүйесін және оны ... ету ... ... ... Акционерлік Қоғамының несие қоржынына талдау жүргізу.
Жұмыстың құрылымы ... үш ... 75 ... ... 19 ... қорытындыдан және пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
Теориялық және ... ... ... ... ... ... ... реттейтін әртүрлі заңдық, пруденциялық ... ... ... ... мен ... ... және ... ғылыми еңбектері қолданылды, АҚ «Каспий Банк»-тің ... және т.б. ... ... ... ... ПРОЦЕСТІ
ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Несие қызметінің түсінігі және экономикалық мәні
Несиенің қызметін айтқанда, әдетте оның ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты; қызметтің
атқаруындағы қарым-қатынастардың мәнінсіз ол өмір сүре ... ... мәні ... объективті сипаты болады. Әрбір сәттегі ... ... ... барлық қызметінің мәнін емес, бір ... ... ғана ... Қызмет – қатып қалған емес, өзгеріп тұратын
құбылыс. Несие ... ... ... оның ... ... да ... ... бүтіндей процесс ретінде өзінің арнайы көрінісін
байқатады, яғни ... ... ... бүтіндей қатысты. Несие қызметі
оның барлық формалары мен түрлері өзіндік ... ... ... ... өндіріс процесінде алатын орны ... ... ... жоқ. ... ... оны айналым белгісіне жатқызса,
басқалары бөлу белгісіне жатқызады. В.М. ... ... ... ... ... алушыға және ... ... бөлу ... бөлу ... ... Және де соған қарамастан,
несиенің айырбас қатынастарына тән ерекшеліктері мен мүмкіндіктері бар.
Айырбас фазасында бөлу (өндіріс ... ... ... ... ... ... ... несиелік қатынастарды да дәл осыған
жатқызуға болады. Сондықтан несие бөлу категориясы бола отырып, ... де ... ... екі ... ерекшелікке де ие. Мұның өзі
несиенің қызметіне тән екендігін ... ... ... оның атқаратын қызметінің саны мен мазмұны жайлы
орныққан біркелкі көзқарас жоқ. Біреулер екі ... ... ... ... ... ... үш ... (осы аталған екеуінен бөтен
бақылауды қосады), үшіншілер - төрт ... ... ... ... бөліп көрсетеді) көзқарастарды атайды. Ал, жекелеген
авторлар несиенің қызметін: айналымдағы ... ... ... ... ... бос ... жинастыру т.б. деп түсіндіреді.
Несиенің бақылау қызметі дегенде: ол – ... ... ... басқа да
категорияларға тән екендігін айтқан дұрыс. Ал, шындығында ... ... банк ... ... өндірістік қорлар айналымның құралы деп қарасақ, онда оның бұл
қызметі ақшаларға да, ... ... ... да тән – бұл біріншіден,
екіншіден – несие қорлар айналымдардың құндылық категорияларының ... ... ... келтіру қызметі жайлы ... ... ... ... ғана ... баға, ... ... ... да ... ... Қорларды ынталандыру жайлы
да осылай деуге болады.
Осыған қарай ... ... ... ... ... ... ... дегендерінің негізі жеткіліксіз. Қызмет – қарап отырған экономикалық
категорияның өзгешелік мәнін таныту болып табылады.
Айналымның құралы түрдегі қызметі, ... ... ... ... тек ... ғана емес, баға, қаржы, еңбекақы, бюджет, табыс,
т.б. құндылық категорияларына да ... ... ... ... рөлі және ... олар
атқаратын жалпы және селективті сипаттағы функциялармен, сұрыпталған
сипаттағы ... ... ... ... бөлу ... ... бөлу қызметін атқарады. Оның мағынасы ... ... ... ... ... ... ... берілетін
кәсіпорындардың, ұйымдардың, халық пен мемлекеттің бос ақша ... ... мен ... ... ... ... ... беру
капиталына айналдыру. Қарыз беру капиталы несие механизмі арқылы халық
шаруашылығы ... ... ... қайтарылу негізінде несиеге айналды.
Қарыз капиталын кәсіпорындар, салалар, халық арасында қайта бөлу жүзеге
асырылып, ақша ... ... ... пайда нормасы бар ... ... ... да ... ... ... бар салаларға
ағылады. Екінші сөзбен айтқанда, өндірістік ... ... ... бірлесіп басқарылу ретке келтіріледі. Мәселенің мәнісі өндіріс
құралдары ретіндегі ... ... ... мен ... ... түрде бір саладан екінші салаға ауысып, ... ... ... ақша ... ... жағдайына жүзеге асырылатындықтан,
несие нарықтық экономикада ең алдымен капиталдың бір ... ... ... ... үшін ... механизм ретінде керек және ... ... ... ... несие капиталдың өндірістің ... ... ... ... ... құйылуын және өндіруші капиталдың
белгілі бір нақты үлгіде бекуін қамтамасыз етеді.
Құндылықтардың несие арқылы ... ...... салааралық,
аумақтық бағыттарда, несие қатынасының субъектісі ... ... ... ... Қандай бір жағдайлар болмасын, әңгіме уақытша бос
тұрған құндылықты қайта бөлу жағдайында болып отыр. Сондықтан да ... ... ... Осы ретте қайта бөлудің қаншама түрлері
болғанмен, меншік иесі ... ол ... ... ... ... несие өзінің қайта бөлу қызметінде экономиканы стихиялық түрде
реттеуші болып табылады. Алайда, ... ... ... экономиканың тепе-
теңдігін де күшейтіп жібере алады. Нақты айтар болсақ, 1993-1996 ... ... ... айналыс сауда саласына
9
ауысуы орын алды да ... ... ... ... яғни
несие бұл жылдары сауда-делдалдық салаға ауысып кетіп, нағыз ... ... ... ... ... бөлу қызметінің ерекшеліктері төмендегідей:
Біріншіден, несиенің көмегі арқылы тек мына материалдық ... ... ... мен ... ... яғни бір ... ... ұлттық жалпы өнімдер емес, сондай-ақ ел ... ... ... ... да ... ... несиенің қайта бөлу қызметі жалпы құндылықты қайта бөлуді
емес, уақытша босаған құндылықты қайта бөлуге ... ... бөлу ... ... ... ... ... беру процесі өте маңызды болып табылады;
Төртіншіден, несиенің көмегімен уақытша босаған құндылықты несиеге беру
нарықтық ... тән ... ... мен ... да ... ... жүзеге асырылады.
Нарықтық экономика жағдайында ссудалық капитал нарығы, уақытша бос
қаржы ресурстарын шаруашылық қызметінің бір ... ... бір ... ... қамтамасыз ететін сферасына бағыттап отыратын насос
тәріздес. Әр түрлі ... ... ... оның ... бағыттала отырып, несие қосымша қаржы ресурстарын қажет ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Бірақ кейбір жағдайларда бұл функцияның тәжірибеде жүзеге асуы ... ... ... ... ... оған ... экономикаға көшу кезеңіндегі капиталдың өндіріс сферасынан ... ... ... ... ... ... етуге болады. Сондықтан
несиелік жүйені мемлекеттік реттеудің аса маңызды міндеттерінің бірі ... ... ... ... несие ресурстарын ұлттық
мүдде тұрғысынан жедел дамуы қажет салаларға немесе аймақтарға тартуды
ынталандыру ... ... ... шығындарын үнемдеу
Қазіргі кездегі нарық шаруашылығында шын мәніндегі ақшалар (алтын) ел
ішінде ... ... ... ... негізінде шығарылған ақша
белгілері айналымда болады. ... ... ... ... ... ақша қорларын ұлғайту сол мезетте экономиканың несие ресурсы болып
табылады.
Несиенің ... ... ... банк жүйесінің пайда боуымен
байланысты екендігін ... жөн. ... ... есеп шотында сақтау
ақшалай міндеттемелер бойынша тауарлар мен ... үшін ... қол ... ... ... өзара қарыздарды есепке жатқызып
10
жойып отыруға мүмкіндік береді. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... және ... шығындары мен өнімсіз шығындарды едәуір
азайтты. Шаруашылық жүргізу субъектілерінің және ... есеп ... ... несиелік ресурсы болып ... ... ақша ... ... ақша ... иелерімен несиелік
байланыстарын туғызады.
Несиелеу процесі кезінде ақша массасының құрылымына, төлем айналысына
және ақша ... ... әсер ... сол ақша ... ... және ... ақшасыз есеп) үшін ... ... ... Яғни нағыз ақшаларды несиелік ақшалармен және ... ... ... ... ... ең ... ... – вексельдерден бастап қазіргі электрондық ақшаларға дейінгі
несие ақшаларының түрліше формалары пайда болады.
Экономиканың дамуының алғашқы ... бұл ... ... ... байланысты болды. Қазіргі кезде нағыз ақшаларды
алмасытыратын несие қызметі ақша тасқындарының қозғалысын ... ... ... есептер, несие ... ... ... ... ... арқылы көрініс танытады.
Осы кездегі шаруашылықта ... ... ... ... ... ... жасалған. Ақшаларды ... ... ... ... есеп жасау үшін аудару, өзара
талаптарды қанағаттандыруға ... ақша ... ... ... туады.
Бұл жерде айрықша ескеретін жәйт – несие осы қызметінің барысында
ақшаларды жалпылама ауыстырудың емес, ... ... ... ... қызметін, яғни несие ақшаның ролін атқарады. ТМҚ-ны (тауарлы-
материалдық құндылық) алу, ... ... ... ... үшін ... және ... ... ақшаларды несиелік ақшалармен және несиелік операциялармен
алмастыру, негізінен, екі түрлі жолмен жүзеге асырылады:
- ... ... ... ... ... ... несиелік
ақшалар шығарылады, олар тауарлармен және қызметтермен ... ... ... банкідегі эмитентке қайта келіп түсулері қажет;
- несиелеу барысында ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруға байланысты айналымға ақшасыз қолма-қол есептер
жасалынатын ақшалар келіп түседі.
Бұл функцияның тәжірибеде жүзеге асуы ... ... ... шығады. Шаруашылық субъектілерінің ақша қаражаттарының түсуі
мен ... ... ... айырмасы қаржы ресурстарының
артықшылығын ғана емес, жетіспеушілігін де
11
анықтайды. Міне ... ... ... ... категориялары қолданатын
меншікті айналым қаражаттарының уақытша жетіспеушілігін де анықтайды. Олар
капиталдың ... ... ... ... ... ... үнемдейді.
3. Капиталдың шоғырлануын жеделдету
Капиталды шоғырландыру мен орталықтандыруды жеделдету несиенің маңызды
қызметі ... ... ... ... қосымша құнды капиталдандыру
барысына ықпал етеді.
Несие капиталды шоғырландырудың аса ... ... ... оның жекелеп
жинақталуының шекараларын кеңейте түседі. Өндірістің ауқымын ... ... ... ... ... ... көбінесе
жеткіліксіз болып саналатындықтан, әбір кәсіпорындардың, халықтың шағын
мөлшердегі уақытша бос тұрған шашыраңқы қаржылары ... ... да, ... ... жеткеннен кейін ол несие ретінде кең ауқымды
ұдайы өндірісте белсенді түрде пайдаланады.
Несие жекелеген ... ... ... айналдырудың,
монополиялар мен халықаралық компаниялардың жаңа ... ... бірі ... ... К. Маркстің айтуы ... ... ... әрі жаңа әрі ... ... ... ... соңғы
нәтижеде капиталдарды орталықтандырудың аса зор әлеуметтік механизмі бола
бастайды». Монополизмге берілетін ... ... ... ... ... ... ... алу жағдайларының нашарлауы бір полюсте
(шекте) капиталдың шоғырлануы мен орталықтандырылуының ... ... ... ... кедейленіп, банкротқа айналуына әкеп соғады.
Капиталды шоғырландыру процесі экономиканың тұрақты дамуының аса қажет
шарты және кез келген ... ... ... ... ... Бұл ... шешуде өндіріс масштабтарын кеңейтіп (немесе басқа
шаруашылық операциясын) сол арқылы қосымша ... ... ... ... қарыз қаражаттар нақты көмек береді. Оның ... ... есеп ... бөлу қажеттігін ескерген күннің өзінде
несие ресурстарын тарту тек меншікті қаражаттарға ғана сүйенуге қарағанда
тиімді.
Бірақ, айта ... ... ... ... кезеңінде
(әсіресе, нарықтық экономикаға көшу жағдайында) бұл ... ... ... ... ... ... капиталды
шоғырландыру міндетін шешу үшін белсенді қолдануға мүмкіндік бермейді.
4. Тауар айналымына қызмет ... ... ... асуы ... ... тауар айналымымен қатар
ақша айналымында жеделдетеді. Ақша айналымына вексельдер, ... ... және ... да құралдарды енгізе отырып,
12
қолмақол есеп айырысуды қолма-қол ... ... ... және халықаралық нарықтардағы экономикалық қарым – қатынастар
механизмін ... ... Осы ... ... ... аса қажет элементі ретінде коммерциялық несие белсенді
рөль атқарады.
5. ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогресс ... ... ... ... ... болып табылады.
Оны жеделдетудегі несиенің рөлін ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ... қызметіндегі
ерекшелік, ондағы алғашқы қаражатты салу мен дайын өнімді өткізу арасындағы
уақыт айырмасы ... ... ... ұзақ ... ... көпшілік ғылыми орталықтардың қалыпты қызмет етуі несие
ресурстарын ... ... емес ... қаржыландырудағыларды
қоспағанда). Сонымен қатар несие тікелей өндіріске ғылыми жаңалықтар мен
технологияларды енгізу формасындағы инновациялық ... ... ... ... Оның ... ... ... орта және ұзақ мерзімді
банк ссудасы есебінен қаржыландырады. Сонымен, несие кредитормен ... ... ... қолдануда құнға ... ... ... ... ... ... келесі қызметтерді атқарады:
- уақытша бос ақша қаражаттарын аккумуляциялау;
- ақша қаражаттарын қайтарымдылық шартында қайта бөлу;
- айналымның несиелік ... ... ( ... және қазына
билеттері) және несие операцияларын жасау;
- жиынтық ақша айналымының көлемін реттеу.
Қоғамда несиелік қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... туындайды да, объективті, қажетті және
нақты ... ие ... ... беру ... ... ... да ... болады. Несиелік қатынастар пайда болғаннан кейін, ... беру ... ... ... және аса ... ... ие болады. Несиелік қорлар
ұдайы өндірістің барысында уақытша бос ... ... ... қосымша қаржыларды қажет ететін дұрыс талаптарды қанағаттандыруға
жұмсалуы тиіс. Мұның өзі несиенің ... бір ... ... ... сәйкес
сол шекараның бұзылуына жол бермейтін механизм (яғни, несиені пайдалану
бағытын негізсіз кеңейтіп немесе тарылтып) құру ... ... ... ... болу ... ... тауар-ақша
қатынастарының дұрыс жұмыс істеуі жағдайында ғана әрекеттік күші бар. Нақты
несие ... ... ... ... ... ... негізделген экономика салаларында ғана туындайды.
Егер ... ... өзі ... ... нәтижесі үшін нақты материалдық жауапкершілігі болмаса,
несиелік ... ... ... ... несиенің қайтарылып
келетіндігінің кепілдігі болмайды. Несиенің пайда болу ... ... ... және ... әкеп соқтырады.
Несие заңдарының басқа да экономикалық заңдар сияқты жалпыламалық,
объективтік, қажеттілік, өте маңыздылық, нақтылық ... ... ... ... қозғалыс заңдары іспеттес көрініс табады. Жоғарыда
анықтағанымыздан, несиелік қатынастар ... ... ... қарыз алушыға өтіп, қайта қайтқанда пайда ... ... ... түрде қозғалыс үстінде болады. Егер ол бір ... ... ... ... мәнін жоғалтып, несие болудан қалады. ... ... ... ... ... ... нақты дүние.
Яғни, несиенің қозғалысы оның аса маңызды сипаты, өмір сүруінің заңы.
Тек несие заңына тән Заң – оның ... ... ... келу ... ... экономикалық құндылық категорияларынан бөлектеп тұратын белгісі мен
ерекшелігі – оның өз ... ... ... келуі. Егер несиеленген құндылық
бастапқы субъект – несие берушіге қайта ... ... ... ... ... ... жеке ... категория ретіндегі несие боп
аталудан қалады.
Несиеленген құндылық өзі шыққан пунктке қайта оралып келу үшін ... ... ... яғни ... ... процесіне қатынасады, пайызын
өсіру үшін уақытша пайдалануға берілген ... ... ... ... ... өзіндік мүмкіндіктер жасайды. Бұл ... ... ... және т.б. ... ... белгілері бар. Осы аталған Заңмен тікелей байланысты несие заңы –
несиеленген құнның сақталу заңы. Несиеленген құн ... ... оны ... ... ... ... ... (өндіріс құралдарына
қарағанда), сондай-ақ құндылығын жоғалтпайды да, өзінің ... ... ... ... жаңа ... түсуге дайын қалпында
бастапқы пункке (несие берушіге) қайта оралады. Және бұл ... ... ... әрі ... ... ... қарастырылған заңдары мен олардың ерекшеліктерін танып білудің
тәжірибелік маңызы бар. Олардың бұзылуы: ақша айналысын ... ақша ... ... ... аса ... ... ... Ұлттық валютаның сатып ... ... ... әкеп ... және ... ... ... арқылы ұдайы өндіріс процесіне әсер етеді.
14
Жоғарыда аталып өткендей, несиенің өз қызмет ... бар, ол ... ... емес, шаруашылық айналымда пайдаланылмай тұрған,
қайта айналып құйылудың бастапқы ... ... ... ... ғана ... ... көмегімен ... ... әр ... ... ... отыруы мүмкін.
Экономика ... ... ... ... ... қарыз беру
капиталы құрылып, оның өнім өндіруге пайдаланылуы қамтамасыз етіледі. Несие
ұдайы ... ... ... мен тездетілуіне қызмет етеді.
Уақытша бос материалдық және ... ... ... ... ... қайта бөлуді қамтамасыз ... ... кез ... субъект бойынша ағымдағы өндірістік шығындар мен табыстардың
арасында, өндірістің маусымдық сипаты мен ... ... ... ... ... ... ... қажетті көлемі мен қолда бар
жиынтықтардың арасында болатын қарама-қайшылықтарды шешіп отырады. ... ... ... ... ... ең ... ... өндірістің
үздіксіздігін қуаттап отырудың арқасында ... ... ... қорлар айналысының біркелкілік жүрмеуіне байланысты, бір
полюсте бос тұрған қаржылар пайда болады, екіншісінде оларға ... ... ... ... қаржылық қиыншылықтарға ұшыраған кәсіпорындарға
берілетін ... ... ... ... ... ... ТМҚ үшін ақы
төлеуді қамтамасыз етуге, ... ... және т.б. ... ... ... ашу мен ... ... ісінде де несиенің атқаратын
ролі зор. Несиенің ... ... ... ... мен ... жаңа ... ірі ... іске
асыруға, жаңа техниканы өндіруге, жоғары қосымша құны бар ... ... ... ... салынатын мол салымдарды ... ... ... ... ... ... бағытынан
арылып, жоғары дамыған өңдеу секторын құру мақсатын көздейтін ҚР-ның 2003-
2015 ... ... ... даму стратегиясы жүзеге
асуда. Бұл ретте өзінің несиелік қаржыларын осы ... ... ... ... ... үлкен үміттер артылуда. Несиені капиталдық
салымдар ... ... ... ... ... ... ... артықшылықтары бар. Ол капиталдық шығынның тиімділігін
осы ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін анықтаумен
әрі несие шараларының өтелу мерзімі ... ... ... ... жүйелі бақылауға мүмкіндік береді.
Несиенің ақша айналымы ... да ... орны ... Ол ... ... көрінеді. Несие өзінің қызметі – айналыс ... ... ақша ... ... шығару, есеп жүргізу мен сақтау
шығындарын қысқартады;
15
Екіншіден, несие бос ақша қаржыларын сан рет пайдалана отырып, ... ... ... ... айналым шығындарын азайтады;
Үшіншіден, қосымша ... ... ... ... ... ... айналым шығындары
қысқарады. Кәсіпорындар мен халықтың қаржыларын ... есеп ... ақша ... ... ... жазу ... яғни қолдағы бар
ақшаның қатысуынсыз жасауға ... ... ... ... есеп
экономикадағы есептесулерді тездетіп, айналымның шығындарын азайтады,
мемлекеттік қарыз беру қорын арттырады.
Қолдағы ... ... ... және ... айналымнан шығару
несиелік негізде жүргізіледі, мұның өзі айналыстағы ақша көлемін реттеп
және оларды басқаруға, дәлірек ... ... мен ... ... ... ... ... төмендеп, инфляцияның өрлеген кезінде мемлекет ... ... ... ... ақша ... қысу үшін ... ... көлемін қысқартады. Ал, экономикалық өрлеу кезінде
экономиканы жандандырып, әрі ... үшін ... ... саясаты
қолданылады, яғни пайыздық ұтыстарды кеміту арқылы несие тасқыны көбейіп,
ақша көлемі ұлғайады. Осылайша ақша айналымы ... ... ... жылдары несиенің шектелуі, ал 1998 жылдан бастап несие экспанция
саясаты жүргізілді.
Несиенің (ипотекалық тұтыну несиесі) арқасында ... үй ... ... және және ... да ... ... мен
аппараттар алу мен шаруашылықты қалыптастыру ... ... ... ... ... қол ... отыр.
Несиенің көмегімен басқа мемлекеттермен байланыстар нығайып, әлемдік
экономикаға араласуға мүмкіндіктер туып келеді.
Сонымен, ... ... ... ... өмір ... мен ... ... дамуына да,
микродеңгейіне байланыстардың ... ... ... әл-ауқатын
көтеруде де несиенің атқаратын ролі өте зор ... ... ... ... пайдаланудың шегі қайсы деген мәселе ... ... ғана ... ... ... пайда бере алады. Несиенің
дамуын, оның ролінің күшеюін экономикаға ... ... ... ... Мұның өзі несиені пайдаланудағы сапалық емес,
сандық өзгерістерді көрсеткен болар еді. Несие салымдарының ұлғайғаны ... мен ... ... ... ... үлесі экономиканың
дамуында оның ролінің артқандығы осы процестердің несие объектілерінің
кеңеюімен, жаңа ... ... үшін жаңа да, ... ... игерумен
байланысты болғанда да белгілі болады. Бұл ... ... ... ... ... ... капиталдың бір саладан екінші салаға ауысып
қайта құйылатындығы жүзеге асатындықтан, несие ... ... ... ... Несиелеудің көптігі экономиканың даму процесіне, ақша
айналымына кері әсерін тигізеді. Ол қарыз ... ... ... деген ықыласын бәсеңдетеді. Ал, несие саласын мейлінше
тарылтудың да кері ... бар, ... ... ... ... ... ... сатып ала алмайды, өзінің қызметкерлеріне еңбекақы төлей
алмайды, ... ... ... ала алмайды және т.б. Сайып келгенде мұның
бәрі өндірісте, тауарларды сатып-таратуда өз ... ... ... ... ... ... мен ... сұраныс пен ұсыныстың,
айналымдағы тауар мен ақша көлемдерінің, өндіріс пен тауарларды сатып-
таратудың ... ... ... ... тұру үшін ... сандық шегі несиелік қаржыларды сандық жағынан шектеумен
байланысты. Шектеулердің әдісі әр түрлі, тура әдіс - ... банк ... ... ... арттырып, соның нәтижесінде несие көздерінің
көлемін азайтады, экономикалық әдіс – ... ... ... ... ... ... Сапалық шектері – бұл жағдайда несие
тар ... ... де, кең ... ... де кері әсер етуі ... ... ... тиісті кезеңіне байланысты кең көлемді
деңгейде оң немесе ... ... ... әсер ... жоғарыда атап
көрсетілді.
Несиенің пайдаланылуы мен оның тар көлем деңгейінде әсер етуі ... ең ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктеріне байланысты, атап айтқанда:
- қарыз алушылардың қарыз қаржыларына деген мұқтаждығы мен ... ... ... ... байланысты шығындарды азайтуға олардың
ықыласты болуы;
- банкілердің өз табыстарын ... ... ... ... ... жақтың несиелік ... ... ... ... ... ... ... мен әдістері
Несие - қарыз капиталы қозғалысының нысаны болып саналады, яғни қарызға
берілген ақша капиталы. Оның көмегімен кәсіпорындардың, жеке ... ... бос ақша ... мен ... уақытша қолдануға берілген
қарыз капиталы үшін төлемге айналып, ... ... ақша ... ... ... қамтамасыз етеді де қарыз беруші мен қарыз
алушының ... ... ... ... ... категория, тауар ақша-қатынастарының ажырамас
элементі.
Іс жүзінде несие – ақшаны немесе тауарларды ... ... ... ... ... ... сферасымен тікелей байланысты, ол кезде тауар
иелері бір-бірімен экономикалық қарым-қатынасқа ... ... ... болу мүмкіндігі және дамуы ... ... ... және ... ... ... ...
ресурстар босайды. Еңбек құралдары өндіріс процесінде ұзақ ... ... ... өнімге біртіндеп ауыстырады. Негізгі ... ... ... ... ... ... ақша ... шотында бос тұрып қалуына әкелді. Сонымен қатар, бір жағынан
тозған еңбек құралдарын айырбастау ... және бір ... ... ... ... ... ... процестер айналым капиталы
қозғалысында да болады. ... ... ... ... ... ... ... мерзімділігіне, әр түрлі жабдықтауға және
басқаларға байланысты өнімді жасау және айналдыру уақыттарында ... Бір ... ... ... ... енді ... ... пайда болады. Бұл ... ... ... ... яғни ... ... уақытша тұрып қалуы
мен олардың ... ... ... арасындағы қарама
қайшылықтарды шешеді.
Несиелік қарым-қатынастар экономикада белгілі-бір әдістемелік ... ... бірі ... ... ... кез-келген операцияны
практикалық ұйымдастыруда қатаң сақталатын принциптер. Бұл ... ... ... ... қалыптасып, кейіннен ... және ... ... ... ... көрініс алды.
Банктік несиелеу белгілі принциптердің қатаң сақталуы жағдайында жүзеге
асырылады, олар ... мәні мен ... ... ... жүйесінің
басты элементтері болып табылады.
Несиелеу принциптеріне келесілер жатады:
- мерзімділік;
- қайтарымдылық;
- несиенің ... ... ... ... ...... ... несие берушіге қайтарудың алдын-ала
келісілген мерзімі, яғни несиені қайтарудың анықталған уақыты, оны ... ... ... әкеледі. Несиелеу мерзімі – ... ... ... ... ... ... уақыты.
Бұл принцип несиені несие шартында ... оны ... ... ... бір ... ... қажеттілігін білдіреді. Осы
18
көрсетілген шартты бұзу несие берушінің қарыз алушыға ... ... ... ... ... ... ... болады, ал ары
қарай мерзімінен кешіктіру (біздің елімізде – 3 ... ...... ... ... қоюға мәжбүр етеді. Бұл ережеден тек несие шартында
уақыты анықталмайтын онкольдік ссудалары ауытқиды (Онкольдік ... ... ... ... ... ... ... несие). Бұл ссудалар 19 ғасырда және 20 ... ... ... ... кең ... ... ... қолданылмайды.
Сонымен бірге, онкольдық несие шартында нақты жабу ... ... ... ... ... ... бастап банктен алынған
қаражаттарды ... ... ... ... дейінгі уақыты нақты
бекітіледі. Бұл ... ... ... ... бір дәрежеде
сақталуын қамтамасыз етеді.
Қайтарымдылық – ... ... ... ... ... ... шарт
бойынша міндетті түрде қайтару; қайтарылмайтын несие болмайды. Сондықтан
да, қайтарымдылық несиенің ажырамас бөлігі болып табылады.
Бұл принцип ... ... ... ... қаржы ресурстарын қолданып
болған соң, уақытында қайтару қажеттілігін көрсетеді. Ол ... ... ... ... ... ... ... арқылы сөндіруді білдіреді. Бұл
банктің несие ресурстарының ... ... ... ... ... етеді.
Отандық тәжірибеде орталықтандырылған жоспарлы экономикада «қайтарымсыз
қарыз» деген ... емес ... ... ... бұл ... ... ... кең тараған. Яғни, мемлекеттік несие мекемесі қарыз
алушының кризистік қаржылық жағдайына байланасты ... ... ... ... мәні ... ... қарыз бюджеттік субсидияның
қосымша формасы болып табылады.
Бұл несиені басқа тауар-ақша ... ... ... Нарықтық экономикаға көшкеннен кейін
несиелеудің бұл принципіне ерекше маңыз береді.
Біріншіден, қоғамдық ұдайы ... ақша ... ... ... принциптің сақталуына байланысты.
Екіншіден, бұл принциптің ... ... ... ... ... жеке қарыз алушы үшін бұл принципті сақтау банктен
жаңа ... алу ... жол ... ... банк несиеленетін материалдық ... ... және ... ... ... бекітеді.
Несиенің мерзімінде қайтарылуы принципі дифференциялдылық принципімен тығыз
байланысты.
Дифференциялдылық – банктің несие алушыға ұмтылушы ... ... ... ... ... қарамауы керектігін білдіреді. Несие тек оны
уақытында қайтаруға жағдайы бар клиенттерге ... ... ... несиеге қабілеттілік көрсеткіштері ... ... Ол ... ... ... шартта келісілген мерзімде
несиені қайтаруға дайындығы мен ... ... ... ... ... ... ... принципінің мазмұны өзгерген десе
болады.
Біріншіден, ол мерзімділік принципімен байланысады, яғни ... ... ... ... ... беріледі. Сондықтан
да несиелеудің дифференциялануы тек ... ... ... ... ғана ... ... бұл ... несиелік келісім жасалғанға дейін және банктер
несиелік ресурстарға деген сұранысын оқып-үйрену барысында потенциялды
қарыз ... ... ... және ... ... ... етілуі сипатын және олардың банк үшін пайдалылығын, ... ... ... ... ала ... бастапқы несиені
орналастырғанға дейін іске қосылады.
Үшіншіден, несиелік ... ... ... оның өткен жүйедегі вариантымен салыстырғанда қаталдау
болып табылады.
Бұл принцип несие ұйымдарының әр түрлі ... ... ... ... ... ... анықтайды. Оның тәжірибеде
жүзеге асуы ... ... ... ... ... және ... салаларды немесе ... ... ... ... ... ... (мысалы: ұсақ бизнес және т.б.).
Несиенің төлемділігі ... – бұл ... ... ... ... ... қайтару барысында ... ... ... ... Іс ... ақылылық несиені пайдаланғаны үшін
төленетін сыйақы (пайыз) түрінде беріледі.
Несиеге қойылатын сыйақы мөлшерлемесін несиенің ... деп те ... ... ... жүйесі тұсында несие үшін сыйақы мөлшерлемесі
несиеге деген сұраныспен ұсыныс негізінде қалыптасады. Қазіргі ... үшін ... ... ... ескеретін басты факторларына
мыналар жатады:
- ... ... ... ... ... ... ... белгіленетін сыйақысының пайыздық мөлшерлемесі;
- банкаралық несие бойынша орташа сыйақы мөлшерлемесі;
- өз клиенттеріне депозиттік шоттары бойынша төлейтін ... ... ... ... ... құрылымы (тартылған қаражаттар үлесі
қаншалықты жоғары болса, несие бағасы соғұрлым қымбат болуы тиіс);
20
- несиеге деген сұраныс ... аз ... ... бағасы да арзан
болады);
- несиенің сұралатын мерзімі мен түрі, нақтырақ айтсақ, банк үшін оның
қамтамасыз етілуіне ... ... ... ... да ... ... ... себебі, инфляция жағдайында ақшаның
құнсыздануының банктің ресурсын жоғалту ... ... ... ақша ... ... ... қарқыны қаншалықты
жоғары болса, соған сәйкес ... үшін ... ... ... ... ... инфляция жағдайындағы ақшаның
құнсыздануынан банктің ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесіне объективтік және экономикалық, сол
сияқты ... ... да әсер ... Шын мәнісінде, заңды және жеке
тұлғалардан тартатын несиелік ресурстар қаншалықты қымбатқа түссе, соғұрлым
несиенің бағасы ... ... ... ... ... ... жай ... сыйақы есептеу формулалары қолданылады.
Жай сыйақыны есептеу формуласы келесідей түрде ... * Р * n
І = ... * ... і – ... ...... ... - сыйақы есептелетін кезеңдегі күндер саны;
І - ... ... ... ... жай ... ... есептелетін күрделі сыйақыны ... ... = Р * [ ( 1+ ------- -
1] ... і – ... ... – несиенің бастапқы сомасы;
І - несиенің барлық мерзіміне есептелетін сыйақы
сомасы;
n - ... ... ... ... ... ... ... банктен алған несие ресурстарын тікелей
қайтарып қана қоймай, ... ... ... ақы төлеуін
көрсетеді. Несиеге ақы төлеудің экономикалық мәні қарыз ... ... ... ... ... ... беруші мен бөлісуін білдіреді.
Қарастырылып отырған принцип банктік пайыз ... ... ... ... ... негізгі 3 функция атқарады:
21
- Заңды тұлғалар пайдасының бір ... және жеке ... ... ... ... ... ... сала аралық және халықаралық деңгейлерде
бөлу арқылы өндірісті және айналымды реттеу;
- Экономиканың дамуындағы ... ... – банк ... ... ... ... ... ставкасы (немесе нормасы) ссудалық капиталға ... ... ... берілген несиеге қатынасы арқылы анықталып, несие
ресурстарының ... ... ... ... ... алушыны оны өндірісте ... ... Дәл осы ... ... ... ... толық қолданылмаған, онда несие ... ... ... банк ... ... төлеммен (1,5-5% жылдық)
немесе пайыссыз берген. Басқа тауар түрлеріне баға ... ... ... ... ... элемент болып табылады, ал несиенің
бағасы осы ... баға ... ... ... Ол ... ... сұраныс пен ұсыныстың жалпы қатынасын көрсетеді және
бір қатар конъюнктуралық сипаттағы факторларға байланысты:
- ... ... даму ... ... ... ... ... жедел көтерілгенде – төмендейді);
- инфляциялық процесс темптері;
- орталық банктің коммерциялық банктерді несиелеу процесіндегі ... ... ... ... ... несиенің реттік тиімділігі;
- халықаралық несие нарығындағы жағдайлар ... АҚШ 80 ... ... қымбаттау саясаты американдық банктерге шетелдік
капиталды тартуға әкелді, ол өз кезегінде ... ... ... ... ... және жеке ... ... жинақтарының динамикасы (олардың
қысқару бат алысында ссудалық пайыз жоғарылайды);
- ... ... ... сәйкес категориялардың несие
ресурстарына қажеттілігін анықтайтын өндіріс және айналым динамикасы;
- өндірістің мерзімділігі (мысалы, ... ... ... ... ...... ... жоғарылайды, ол аграрлық несие беру
қажеттілігіне байланысты);
- мемлекет беретін несие мөлшері мен оның ... ... ... ... ... өскен кезде ссудалық пайыз тұрақты түрде
жоғарылайды).
Несиенің ... ... – банк ... ... ... ... да тәсілдер көмегімен қамтылуы. Ол заң ... ... ... шарт ... анықталады. Бұл принцип кредитордың
мүліктік мүддесін қарыз алушы өзіне алған ... ... ... ... етуді көрсетеді. Кепілдікке қарыз
беру немесе қаржылық кепілдікке қарыз беру сияқты несиелеу формалары арқылы
тәжірибеде ... ... ... ... ... кезінде
өзекті болып табылады.
Несиенің мақсатты сипаты. Осы принцип ... ... ... ... ... ... ... қаражаттардың мақсатты
қолданылу қажеттілігін көрсетеді. Тәжірибеде несие шартының ... ... ... ... ... ... ... және банк
қарыз алушының осы ... ... ... Бұл ... ... ... бұрын қайтаруды талап етуге немесе айыппұлдық ссудалық
пайыз енгізуге болады.
Несиелеу ...... ... және ... ... ... банктік несиенің кәсіпорындардың қаражат айналымының
шеңберінде ... ... ... ... ... ... тәжірибеде несиелеудің екі әдісін қолданған:
- қалдық бойынша несиелеу;
- айналым бойынша несиелеу;
Қалдық бойынша несиелеу барысында ... ... ... қалдықтарымен тығыз байланысты болды. Ондай құндылықтарға: әр
түрлі ... ... ... негізгі және қосымша
материалдар, қосалқы бөлшектер, ... және т.б.), ... ... ... ... ... өнімдер және жөнелтілген ... ... ... өсуі ... ... ... тудырып, ал
олардың азаюы несиенің сол мөлшерде қайтарылуын талап етті. Мұндай несиелеу
әдісінде несие компенсациялық ... ... ... ... ... ... мен ... қорларының нормативтен жоғары
бөлігінде жұмсалған меншікті ... ... ... бағытталды.
Компенсациялық несиелер жай несиелік шоттар бойынша беріледі. Сондай-ақ
бұл ... ... есеп ... шотынан шегеру жолымен жүзеге
асырылады.
Айналым бойынша несиелеу (тауар айналымы) әдісінің ерекшелігі ондағы
несие ... ... ... ... яғни ... түсу және
жұмсалуына байланысты анықталады. Бұл несиелеу әдісінде жаңа несиенің
берілуі мен ... ... ... ... ... ... ... қалып отырады. Мұнда несие төлемдік сипатқа ие болды, ... ... ... ... ... және ең ... ... деген қажеттілік туындаған кезде жүзеге асырылады. Сөйтіп,
айналым бойынша несиелеу ... ... ... ... ... ... ... шарттар бойынша беріліп отырған. Бұл жерде
несиенің қайтарылуы ... ... ... ... түсімдер банктік
несиелік шотқа түсу арқылы жүзеге асқан. Демек, ... әдіс ... ... ... ал ... ... ... беріп отыру үшін қызмет етумен қатар, халық шаруашылығының
қорларының ... ... және ... ... ... оның рөлі
арта түсті. Қалдық бойынша несиелеу ... ... ... ... ... тәжірибелік маңызын жоғалтты, өйткені 80-ші жылдардағы
банкті реформалаудың ... ... ... саны көп ... ... (қалдық бойынша, сол сияқты айналым бойынша да)
бір тұтас несиелеу механизмі бойынша ірі объектілерді тек ... ... ... ... ... аяқталды. Мұндай айналым бойынша
несиелеу жиынтық ... мен ... ... ... несиелеу формасында
қабылдады, сондай-ақ мұндай формаға ісжүзінде шаруашылықтың барлық салалары
өткізілді. Қазіргі жағдайда ... ... ... ... ауыл ... ... және ... сату ұйымдары несиеленеді.
Сонымен, қазіргі банктік тәжірибеде несиелеу әдісінің үш ... ... ... ... әдістері;
- қалдық бойынша несиелеу әдістері;
- айналым-қалдықтық бойынша несиелеу әдістері.
Айналым бойынша несиелеу барысында ... ... ... ... ... ... Несие қарыз алушының
шығындарын оның ресурсы ... ... ... Несиеге деген
объективтік ұлғайту ... ... ... ... ... ... азаюына байланысты несие қайтарылады. Бұл ... ... ... ... төмендету немесе ұлғайту
шараларына байланысты болып табылады.
Қалдық бойынша ... ... ... деген қажеттілік тауарлы-
материалды құндылықтар және ... ... ... ... кәсіпорын өзіне қажетті құндылықтарды өзінің қаржылай көздері
есебінен сатып алуы мүмкін және содан соң ... ... ете ... ... ... беріледі, ал қажетті материалды ... ... ... үшін ... бойынша несиелеуде несиелеу объектісінің кішкене ... ал ... ... ... ... ... ... қамтылады.
Айналым және қалдық бойынша несиелеудің ... ... ...... ... ... Мұндағы бірінші кезеңде,
несиеге деген қажеттіліктің туындауына байланысты несие берілсе, ал ... ... ... ... ... ... Бірінші кезеңде тауарлы –
материалды құндылықтарды кепілге алып, шығындар ... ... ... ал ... кезеңінде, несие клиенттің банк ... ... ... ... банктік тәжірибеде несиелеудің мынадай екі әдісі белгілі:
24
Бірінші әдіс бойынша несиені беру туралы мәселе әр рет ... ... ... ... Несие қаражатқа деген белгілі бір мақсатты
қажеттілікті ... ... Бұл әдіс ... ... ... яғни ... несие беру уақытында қолданады. Екінші әдіс
барысында ... ... ... үшін ... ... ала ... несиелеу
шегі көлемінде беріледі. Бұл несиелеу шегі оларға белгілі бір ... ... ... ... ... ... жолымен қажеттілік
шараларына байланысты пайдаланылады. Несие берудің мұндай формасын ... деп ... ... желі – ... ... ... ... бір
мерзім ішінде қарыз алушыға несие беріп отыратындығы ... ... ... ... ... ... Ашылған несиелік желі арқылы
несиенің есебінен банкпен қарыз алушылардың арасында жасалған несиелік
келісім ... ... ... есеп айырысу құжаттарын төлеуге болады. Несиелік желі көбіне ... ғана ... ... ... одан да ... мерзімге ашылуы мүмкін.
Клиент банктің несиелік желі мерзімінің кез келген уақытында қосымша келіс
сөздер жүргізбей-ақ және ешқандай бланк толтырусыз ... ала ... ... ... ... ... жағдайының нашарлағанын ... ... шек ... несие беруге келіспеу ... ... ... ... несиелік желі тұрақты қаржылық жағдайы және
жақсы ресуртары бар клиенттерге ашылады. Клиенттің өтініші ... ... ... қаралуы да ... ... ... ... және
жаңартылмайтын түрлері болады.
Жаңартылмайтын несиелік желі ашқан жағдайда несиені ... және ... ... банк пен ... ... ... аяқталады.
Жаңартылатын несиелік желі барысында (револьверлік) ... ... ... ... лимит шегінде беріледі және өтеледі. ... сол ... ... да ... ... ... ... несиелік желі
клиенттің бір келісім шарт төңірегінде белгілі бір тауарларды жабдықтауды
төлеуі үшін ашылады. Жаңартылған несиелік желі ... ... ... ... яғни ірі объектінің айналымы бойынша несиелеу әдісіне
көбірек ұқсастығы ... ... та ... ... ... ... шетелдік банктер несиелік желіні тек бірінші кластық қарыз
алушыларға бөліп жатпайды. Сонымен қатар, несиелеу шегін ... ... әр ... сол ... ... төлемдер көлеміне байланысты
ажыратады. ... ол бір шама ... ... ... бар ... ... ... желі ашуға болмайды. Бірақ та ... ... ... ... - әр жекелеген несиелерді беру
барысында қарапайым көз қараста болу болып ... ... беру ... фирмалардың, жеке тұлғалар мен
25
мемлекеттік ұйымдардың тұтынушылық және ... ... үшін іске ... ... ... болып табылады.
Банктер өздерінің несие функцияларын қаншалықты жақсы іске ... олар ... ... ... экономикалық жағдайы тәуелді.
Себебі, банк несиесі осы аймақтардағы жаңа кәсіпорындар мен ... ... ... ... және ... ... өмір ... қамтамасыз етеді.
Қазақстандық банктердің көбінде ссудалық шоттар жиынтық активтердің
жартысынан кемін құрайды да, табыстың 2/3 бөлігін әкеледі. Одан гөрі ... ... ... ... тенденциясына ие. Банктегі
қаржылық қиындықтар қателі ... ... ... ... заңды емес манипуляцияға, дұрыс несие саясатын жүргізбеуден немесе
болжанбаған экономикалық құлдырауға ... ... ... ... ... несиені орынды басқарудың көзі болып табылады. Ол
қарыз бен несиені ... және ... ... ... ... ... етудегі объективті стандарттар мен
параметрлерді анықтайды. Сонымен қатар, ол Директорлар Кеңесін, ішкі және
сыртқы аудиторларды банк ... ... ... ... ... ... ... етеді. Барлық ұйымдық деңгейде дұрыс қабылданатын
несие саясатын мұқият ... ... банк ... ... ... ұстануға, артық тәуекелден ... және ... ... ... мүмкін. Банк жетекшілері сенімді, қағаз
бетінде жазылған несиелеу саясаты, ... ... ... ... ... тиіс ... санайды.
"Саясат" барлығына бірдей болуы тиіс, яғни кіші ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала қабылдау"
термині қолданылады, бұл саясаттың әр шешімді қабылдаудағы белгіленген
жалпы ереже ... ... ... ... беру ... ... ... және алдын ала ойластырылған ... ... ... ... де, шешім қабылдау үрдісін ықшамдап,
жеделдетеді.
Несие саясатының негізгі мақсаты болып ... ... ... үшін тиімді жағдайда несие ресурстарын орналастыру ... ... ... ... ... көбейту болып табылады.
Банк қызметінің сапа ... ... ... сапасы
және бірінші орында қоржынды тиімді басқарудың көзі несие ... ... ... ... Банк ... қарыз алушылары мен жобаларына қатысты
тәуекелдік деңгейін тура білуі және өзі қабылдай ... ... ... ... ... тиіс, сонымен қатар несие шарты арқылы мүмкін
тәуекелдіктерден ... ... шара ... ... ... ... ... мәжбүрлі түрде
26
төлету бойынша шараларды жүргізуге тиіс.
Несие саясатын құру, соның ... ... ... ... ... ... ... тиіс:
- ерекшеліктерді ескеріп, жаңа банк ... ... ... ... азайтуға бағыттылған несие қоржынын басқару
тәсілдеріне, "нашар" ... ... ... мен ... әзірлеу
жолымен проблемалық банк қарыздарын (несиелерін) жоюға, несие портфель
сапасын радикалды ... ... ... ... ... ... қайтарылмаған банк қарызынан болған залалды ... ... ... бір ... сегмент шамасында банк қарызының көлемін анықтау;
- банк қарыздарының жеке түрлері бойынша несиелеу ... ... ... саясатының болмауы, банктің ... ... ... ... ... өзінің
жеке тәжірибесі мен теориялық біліміне ... ... ... әкеп соғады.
Әр банк несиелеу қызметінің сұрақтары бойынша мемлекеттің Заңдарына,
соның ішінде Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... Ережесін әзірлейді. Бұл Ереже несие
қызметі аумағындағы шешім қабылдаудың ... ... ... ... несие тәуекелін басқарудың негізгі принциптерін және банктің
несие қызметін келесі міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуші субъектілерді
несиелеу есебінен сапалы несие ... ... және ... ... ... қоржыны мен баланстан тыс міндеттемелердің оңтайлы құрылымы
мен ... ... ... банк активтерінің қауіпсіздігі мен орналастыру табыстылығын жоғарғы
деңгейімен ... ... ... стратегиясы келесіні қарастырады:
а) банк тәуекелін мұқият талдаудан ... ... ... бір ... ... ірі клиенттерінің алдында тәуелді болуына
қарай тәуекелдің қолайсыздығы;
б) банк қарызының сапасын, активтер мен ... және ... ... ... ... ... ... түрде
жұмысты жүргізу;
в) банк қарызын беру жөніндегі шешімді тек қана ... ... ... негізінде ғана емес, сонымен қоса болашақтағы ақша ағымын
және қарыз алушының принципиалды пайдалылығын
27
есептеу, ұсынылған ... ... ... мұқият талдау негізінде қабылдау;
г) тәуекелді қысқарту мақсатында банк қарызының мөлшеріне, ... ... мен ... ... ... ... ... банкпен қабылданатын тәуекелдер салдарынан үлкен ... ... ... ... ... ... ... сомасын жабуы тиіс;
е) несие тәуекелі лимитін Несие Комитетімен белгілеу және оған бақылау
жүргізу;
ж) банктің халықаралық несие рейтингін алуы.
Несие ... ... ... мен ... ... ... ... анықтайды.
Несие бағасы басқа қаржы институттарымен ұсынылатын банктің активтері
мен пассивтерінің экономикалық құны, ... ... ... ... ... мөлшерлемелері, несиеленетін
жобалардың мазмұны және басқа факторлардың, ... ... ... ... байланысты қалыптасады.
Несие тәуекелін басқару ... ... ... ... ... қалауы бойынша анықтайды.
Несие саясаты бизнестің әр түрлілігіне байланысты мазмұны мен құрылымы
бойынша ажыратылады, бірақ адекватті несие ... ... ... ... ... ... ... қатар несие саясатын басқарылатын өзгерілім анықтайды.
Қазақстан Республикасының банктерінің тиімділік ... ... ... саясатының тәуекелі.
Несие саясатының тиімділік көрсеткіштер жүйесін таңдау мыналарға
байланысты:
- ... банк ... ... ... ... ... ... стратегиялық басқару);
- екіншіден, нақты уақыт кезеңіндегі ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесімен, өтімділік-
мерзім және тәуекел дәрежесін ... ... және ... ... сәйкес келуімен анықталатыны айқын.
Баға тәрізді, сыйақы ... ... пен ... ... ... қалыптасады. ... пен ... ... ... ақша нарығының конъюнктурасын көрсетеді де, оның барлық
заңдылықтарының әрекетіне түседі. Несиеге деген сұраныс ... ... оның баға ... ... Ал ... ... банктердің
сыйақы мөлшерлемесінің төмендеуіне әкеп соғады. Пайыздық саясаттың негізгі
мақсаты активтер мен міндеттемелерді
28
баланстандырылған пайдалы басқару жолымен ... ... ... ... ... ... маржа банкпен тартылған пассивтер құнына ... ... ... ... былай анықталады:
Таза пайыздық маржа =алынған сыйақы-төленген сыйақы / табыс
әкелетін ... ... ... ... ... депозиттер бойынша ең аз пайыздық мөлшерлеме және
несие бойынша ең жоғары мөлшерлеме филиалдарға дейін тоқсанына кемінде ... ... ... ... ... ... мен орналастырудың
аймақтық жағдайын ескеріп, ... ... және ... ... ... пайыздық мөлшерлемесі қарызды қолданудың
бүкіл мерзімі бойы өзгеріссіз қалады. Құбылмалы пайыздық мөлшерлеме ... ... ... ... пен ұсынысқа, сонымен қатар қарыз
алушының қаржылық жағдайы және ... ... ... ... ... ... ... мерзім бойы өзгертіле алады.
Алынған пайыздық табысты детальді қарастыру үшін олардың бірнеше жылдар
көрсеткіштерін салыстырып, талдау керек. ... ... ... қолданып, табыстылықты талдауды жалғастыру қажет. Оның мақсаты
операциялық ... ... ... ... ... пайдалылығы, % = алынған сыйақы-төленген сыйақы
/
несие қоржыны ... ... ... және ... емес ... ... ... табыстың жалпы сомасындағы несие операцияларынан түсетін табыстың
үлес салмағын анықтауға болады (бағалы ... ... ... ... да ... бойынша).
Несие операцияларынан түсетін табыстың үлес салмағы =
несие операцияларынан түсетін табыс ( 100 / ... ... ... ... қолданылатын несие саясат түрін анықтауға
мүмкіншілік береді. Егер коэффициенттің мәні 50 пайыздан жоғары болса, ... ... ... саясатын қолданады. Бұл жағдайда банк шамадан
тыс несие тәуекелінен аман қалу үшін ... ... ... ... ... 50 ... дейінгі коэффициент кезінде банк несиелеудің
біркелкі ... және 30 ... ... ... кезінде консервативті
саясатты қолданады. Соңғы жағдайда банк табыстың ... ... ... ... ... көп ... банк активтерінің табысты бөлігі аса ... ... ... ... беруден түскен табыс, банк операцияларының
арасында бірінші орында тұрады.
Бірқалыпты төлем негізгі қарыз бен пайызды өтеумен бірге ай ... Оның ... мына ... ... анықталады:
РМ = Несие сомасы ( ( (1+i)(i / ( 1+i)-1 ... РМ - ... ... - пайыздық мөлшерлеме, тенге;
n -несие мерзімі, күндер.
Активтердің жалпы сомасындағы несие қоржынының үлес салмағы =
несие ... / ... ... өсуі банк ... ... ... ... Бірақ, ол
несие бойынша табыс сапасын бағалаудан бөлек қарастырыла алмайды. Әлемдік
тәжірибеде несие мекемесінде ... ... ... және үмітсіз қарыздың 4-
10 пайызының болуы дұрыс деп саналады.
Несие қоржынының сапасын жақсарту мақсатында және мерзімі өткен несиені
болдырмау үшін мыналар ... әр ... ... мен ... түрі ... ... ... тұрақты талдау;
- банктің несие бөлімінің проблемалық несиемен жұмыс істеудің
толықтылығы мен ... ... ... ... ... жағдайын талдау.
Несие қызметінен түсетін табысты максимизациялау мен тәуекелді
төмендету мақсатында табысты ... ... ... ету ... ... ... ... бірі несие қоржынын басқару
болып табылады:
- қоржын сапасының сандық мақсаттарын анықтау;
- қоржын құрылымы;
- өсу;
- табыстылық.
Несие қоржынын басқару әдіснамасын 1 кестеден ... ... ... - ... ... басқару әдіснамасы
|№ |Қоржынды басқару тәсілі ... |
|1 ... ... ... ... мен |
| | ... шектеуді анықтау |
|2 |Клиенттердің мақсатты сегменті |Әр ... ... ... | ... тиімді тәуекел категориясы: |
| | |- сату ... |
| | |- ... |
| | |- ... |
|3 ... түрі ... беру ... |
| | ... ... ... |
| | ... немесе баланстан тыс |
| | ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... және құбылмалы несие; |
|4 |Несие өнімі ... ... |
| | ... ... ... несие,|
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... |
| | | |
|5 ... ... ... және валюталық тәуекелді|
| | ... |
|6 ... ... ... ... ... және |
| | ... ... ... |
| | ... |
|7 ... қоржынын шоғырландыру |несие бойынша шектеуді белгілеу, |
| | ... ... ... ... ... ... Несиелер стандартты, субстандартты,
қанағаттанарлықсыз, жоғары тәуекелді күмәнді және сенімсіз ... ... ... ... ... тиіс. Несие бойынша провизия мөлшері
2 кестеде көрсетілген
2 кесте - Несиені резервте сақтау талаптары
|Резервте ... ... ... ... ... жіктелуі және |
|сомасынан % ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| |30 ... ... ... ... |
| ... төлемін кешіктіру |
| ... ... ... ... ... |
| |- 30 ... 60 ... дейінгі |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... күмәнді несие |
| |- 60 ... 90 ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| |- 90 ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... банк ... және ... ... ... ... көзі қызметін атқарады. Банк ... ... ... ... болуы, банктің орнықтылығы, оның репутациясы мен қаржылық
сәттілігіне әсерін тигізеді. Сондықтан, банктердің барлығында ... ... ... ... ... мен банктің несие саясатының мақсатынан ауытқу
жағдайларын анықтау және ... ... ... ... мен ... ... ... салалар мен жеке қарыз
алушылардағы капиталдың шамадан тыс шоғырлануын анықтау ... ... ... сонымен қатар банк жағынан араласуды қажет ететін
проблемалық қарыздарды талдайды.
Несие қоржынын қалыптастыру кезінде, банк барлық ... ... ... ... тиіс. Ол жоғарғы табысты және аса тәуекелді
салымдарды ... ... ... ... ... тәуекелі бұл қарыз алушының негізгі қарыз бен ... ... ... ... ... ... ... қатысты
32
алынған міндеттемелер бойынша әрекет ете алмауы.
Пайызды төлемеу ... банк ... ... ... ... ... кезінде, банк сенімсіз несиені шығынға жатқызады да,
осы несие мәмілесі бойынша залал шегеді.
Несие тәуекелін минимизациялаудың мынадай жолдары бар:
1) несие ... ... ... ... ... өтеу ... мен төлем қабілеттілігіне алдын
ала талдау жүргізу;
3) несие қайтарымдылығын қамтамасыз ету әдістерін ... ... ... цессия, сақтандыру);
4) қарыз бойынша мүмкін болатын жоғалтуларға ... ... ... ... бірнеше бағыт бойынша несие
тәуекелін сейілту, бөлу. Банктер бір ғана ірі ... ... ... ... ... ... ... немесе бір-бірімен байланысты ... ... ірі ... ... шектеу керек.
Несие қоржынын диверсификациялау ... ... ... ... әр ... ... аз сомада қысқа мерзімге және ... көп ... ... Тәуекелді төмендетудің қосымша шарты ретінде
қарыз қайтарымдылығын қамтамасыз ету тәсілдері ... ... ... ... ... ... қажет, яғни
кепілдік, кепіл, кепілгерлік, сақтандыру. Осы ережені сақтау несие мәмілесі
бойынша мүмкін болатын жоғалтуларды ... ... ... түскен пайда
арқылы өтеуге мүмкіншілік береді.
Несие қоржынының жағдайына бақылауды жүргізеді:
- банк Басқармасы
- банктің Несие Комитеті;
- ... ... ... ... ... ... және ... директорлары;
- несие бөлімшелерінің жауапты қызметкерлері;
Несие қоржынының жағдайы туралы есеп ... ... мен ... ... ... ... ... бақылау бағдарламасы банк ... ... ... өтеу ... бағалау әдісіне байланысты.
Қарызды тексеру қаржылық есепті қайта талдауда, ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін
және т.с.с. Бақылау тексерісі кезінде банктің несие саясатының ... ... ... ... сай болуы туралы сұрақтар ... ... ... өтеу қабілеттілігі мен қаржылық жағдайына,
операциялардың табыстылығына талдау жүргізіледі және т.с.с.
Банктердің көбі ... ... ... барысында параметрлер қатары
бойынша несиені қорытынды ... ... ... ... ... әдістемелерде қарыздарға категориялардың біріне
сай номер белгілейді (1,2,3….). олар "Ең ... ... ... ... "Сыни қарыз", "Есептен шығаруға жататын залалды қарыз".
Рейтинг бойынша қарыздың жіктелуі ... ... ... ... мүмкіншілік береді. Мысалға, "Сыни қарыз" бұрын қоржынның 1,5
пайызынан кемін құраса, соңғы ... ... ... 5 ... ... ... себептерін шешу және жағдайды жөндеуге қатысты
шаралар қолдану қажет. Егер сыни қарыздың өсуі нақты ... ... ... ... ... ... ... байланысты болса, онда осы қарызды
беруді ... ... ... ... жеке ... инспекторларының және
банк бөлімшелерінің жұмысын бағалауға болады.
Несиенің жіктелуі несиені басқарудың басты ... ... ... банк ... ... және несиені жоғалту мүмкіншілігін, сонымен
қатар оларды тиімді басқару жолдарын анықтайды.
Клиенттің төлем қабілеттілік жағдайы, оған несиенің негізгі сомасы ... ... ... ... ал ... құны бұл ... жабу ... кезінде, банктің тұрақты жағдайын сақтап қалу үшін ... ... ... орынды саясаттың болуы қажет.
Банктің несие қызметінен болатын залалды жабуда ... ... ... құру ... ... қолданылады:
- Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің несие ... ... ... ... ... ... ... ішкі
әдістемесі.
Несиені жіктеудің критерилері болып мыналар табылады:
- ағымдағы қаржылық ақпараттың, ... ... ... ... ... ... жеке капитал мен
қарызға алынған қаражат арасындағы қатынас, жалпы пайда ... ... ... ... негізінде қаржылық жағдайды
талдау;
- банк пен қарыз алушы арасындағы қарым-қатынас, ... ... оны ... ... айтылатын шартты түсінуі және оны қатал
түрде орындауы тиіс;
- банкке берілген кепілдік және ... ... ... ... оның құны ... өтімділігі);
- несиенің негізгі сомасын және ол бойынша пайызды уақытылы өтеу.
Келтірілген критерилер ... ... ... ... ... ... ... анықтау кезінде олардың барлығы ескерілуі тиіс.
Несиенің жіктелуі туралы соңғы шешім несиенің өтелуін нақты болжайды.
34
Несиенің ... ... ... ... ... ... қоржынының жіктелуі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 1997
жылдың 23 ... №218 ... ... ... ... ... банктеріне қатысты банк
активтерінің жіктелуі мен ... ... және олар ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Несие қоржыны екінші деңгейлі банктермен берілетін барлық несиелер
бойынша жіктеледі, яғни қарыз, ... ... ... ... факторинг,
форфейтинг түрінде, вексель немесе ... да ... ... ... несие аккредитивті ұсыну және жіктеуді жүргізу ... ... ... ... ... да ... ... айтылған критерилер бойынша жіктелетін несие бөлінген екі ... ... ... ... орын ... онда банк ... төмендету
үшін бұл несиені ең төмен сапалы топқа (түрге) ... ... ... ... ... ұзақ ... (3 жылдан жоғары) несие
бойынша мерзімді ұзартудың орынды болуын ... ... ... банк ... несиені стандартты несие деп жіктеуге құқылы.
Егер санация тәртібіндегі қарыз алушыға берілген несие сенімді ... ... ... онда ... несиені субстандартты несие деп
жіктеуге болады.
Өзінің міндеттемелері бойынша сенімді төлеуші репутациясына ие қаржылай
тұрақты қарыз ... ... банк ... ... ... ... ... несиені беру мезетіне қарай тәуекел деңгейін
бағалау негізінде жүргізіледі. Несиенің келесі жіктелімі мен несие қоржынын
талдау ... ... ... жағдайы туралы және несиеленетін
жобаларды іске асыру ... ... ... ... ... байланысты ай сайын жүргізіледі. Талдау ... ... ... өзгертілуі мүмкін, несие қоржынының ... ... ... ... ... ... базаны, несие қоржынының жағдайын бақылаудың
жоспарын әзірлеуден кейін, "Каспий ... ... ... ... ... ... ... оны екінші тарауда қарастырайық.
1.3 Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру
және оның ... ... ... ... ... ... несиелеу процесінің негізгі кезеңдерін ... ... ... ... ... ... несиелік
операцияларының сапалы сипатын бере отырып, ... ... ... ... Несиелеу схемасы
35
келесідей негізгі кезеңдерді ... алу ... ... жазылғаннан бастап, шешім қабылданған уақыт
несиелік процесс деп аталады.
Несиелеу процесі мынадай кезеңдерді қамтиды:
• несиеге деген ... ... ... ... талдау;
• несиелік келісім шарт жасасу;
• несие беру;
• несиелік мәміленің орындалуына бақылау жасау.
1 кезең. Банкке ... ... ... ... ... ... ... несиелік операциялар осыдан басталады. Мұндай құжаттарда
қарыз алушы мен ... ... ... негізгі мәліметтер: мақсаты,
мөлшері, түрі, мерзімі, ... ... ... ету мүлкі көрсетіледі.
Банктің қоятын талаптарына ... ... ... яғни несиелік
операциялар сипатына байланысты құжаттар беріледі. Клиенттердің әр түрлі
топтары үшін әр түрлі ... ... ... мүмкін. Мысал ретінде
құжаттар пакетінің құрамына жататындар:
... ... ... ... алу шарттарының, тіркелген
куәліктердің немесе патенттерінің; нотариалдық түрде куәландырылған
құжаттар; азаматтардың төл ... және ... ... ... ... ... да құжаттардың көшірмелері;
• соңғы екі жылдық қарыз алушының балансы және оған қосымша беттер;
• несиеленетін шаралардың ... ... және оның ... сипаттайтын техникалық-экономикалық есебі;
• несиеленетін мәмілелерді растайтын келісімшарттар ... ... ... ... ... ... мәліметтер;
• қамтамасыз ету мақсатында кепілге берілген ... ... ... ... ... құжаттар;
• несиені қайтаруға байланысты міндеттемені куәландыратын құжаттар;
• қызметін жаңадан ... яғни ... ... және басқа да
құжаттар жоқ кәсіпорынның бизнес жоспары.
Қажет жағдайларда банк қарыз ... ... ... қамтамасыз
ететін басқа да құжаттар мен мәліметтерді талап ете алады. ... ... ... ... қатынаста болатын қарыз ... үшін ... ... қысқаруы мүмкін. Қарыз алушы банкке несие алуға өтініш
жасаған уақытта, банк несиелеудегі оның ... ... ала ... үшін
есеп карточкасын толтыруы ... ... ... ... ... ... ... қызметі және меншік түрі, клиенттің заңды мекен-
жайы, ағымдық және валюталық шот ... ... аты және ... ол ... ... мақсаты, сомасы және ... ... ... ... ... құрылым және басқа да көрсеткіштер.
Тапсырылған құжаттарды оқып үйрену барысында банк тарапынан қарыз
алушының ... ... ... ... ... ... қабылдау үшін
аса зор маңызы бар. ... ... есеп ... ... ... ... несиелік қабілетін талдау кезеңі.
Қарыз алушының несиелік қабілеті – қарыз ... ... ... бойынша
қарызды уақтылы және толық ... ... ... ... ... ... ... тәуекелі көптеген факторлардың әсерінен
болуы мүмкін, сондықтан да банк ... ... ... ... ... оның ... ... талдайды. Бұл көрсеткіш банктің өтімділігіне
ықпал етеді.
Қарыз алушының несиелік қабілетіне ... ... ... ... ... ... несиеге қатысты қабілеттілігі. Қарыз алушыға несиені бере отырып,
қарыз алушының атынан шығатын тұлғаның ... ... ... және ... ... тиіс;
• қарыз алушының іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге тиісті беделі деп
қарыз алушының қарызды қайтаруға дайындығын ғана ... ... ... ... ... ... ... алу қабілеті. Банк қарыз алушының несиені ... ... табу ... баға ... ... ... табыс алу қабілетін анықтау барысында сату көлеміне,
баға шығындарына әсер ететін факторлар есепке алынады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... біліктілігі
жатады. Несиелеудегі шетелдік тәжірибеде бұл
факторларға қоса жарнамалау тиімділігі, бәсеке сияқты факторлар ескеріледі.
3 кезең. Несиелік және ... ... ... ... ... ... ерекшелігі бойынша банк қарыз алушының несиелік ... ... ... ... шарт жасасу үшін несиелеу
субъектісімен қатынасқа ... ... ... ... сұрақтарда
банк пен қарыз алушы келісімшарт негізінде шешеді.
Несиелік келісімшарт екі ... ... ... ... ... Онда ... көрсетіледі:
• Несиелеу мақсаты және объектісі;
• Несиенің мөлшері;
... беру ... және ... ... Несиені қамтамасыз ету формасы;
• Несие үшін төленентін сыйақы мөлшерлемесі;
• Несиенің қозғалысын және клиенттің қаржылық жағдайын бақылау
үшін ... ... ... ... ... ... ... банктің бақылау қызметі.
Несиелік келісімшарттың мазмұнын келісуші жақтардың өздері анықтайды.
Несиелік қатыныстарды ... ... ... ... орны ... Кепіл туралы шарт кепіл затына байланысты
ажыратылады.
Кепіл затына: заттар, бағалы қағаздар, ... да ... және ... ... ... ... кепіл заттары мынадай топтарға
бөлінеді:
- клиенттің ... ... ... құндылықтар кепілі;
• Шикізаттар, материалдар, жартылай өнімдер кепілі;
• Тауарлар және дайын өнімдер кепілі;
• Валюталық бағалықтар, алтыннан жасалған бұйымдар кепілі;
• Басқа да ... ... ... ... ... ... Сол банктегі депозиттер кепілі;
• Жылжымайтын мүлік кепілі.
-мүліктік құжаттар кепілі:
• Жалгерлік құқық кепілі;
• Авторлық құқық кепілі;
... ... ... ... келісімшартта мынадай мәселелер қарастырылады:
• Келісімшарт жасасушы тараптар туралы мәліметтер;
• Келісімшарт заты;
• Кепіл берушінің құқықтары мен ... ... ... ... мен міндеттері;
• Талап ету құқықтары;
• Кепілге қойған мүлікті қайта рәсімдеу, басқа мүлік есебінен;
• Кепілге қойған мүліктің ... ... ... ... ... ... ауыстыру;
• Тараптардың жауапкершілігі;
• Ерекше шарттар;
• Дауларды шешу;
• Басқа шарттар;
... ... ... ... ... ... мен
өзге де мәліметтері.
4 кезең. Несие беру кезеңі. Бұл ... ... шот ашу, ... ... ... несиені беру тәсілін анықтайтын несиелеуді ұйымдастыру
және техникалық шарттарын қамтиды.
Несиенің ... ... әр ... ... ... ... - несие клиенттің шотына толығымен аударылып, қажет
болған ... ... - ... алу ... ... қаражаттарға деген қажеттіліктің
туындауына байланысты біртіндеп іске ...... бір ... алуға клиенттің құқығы бола отырып, ол оны
алудан бас тартады.
Несиенің мөлшері оны беру ... ... ... ... ... ... ... жіне оған сыйақы төлеуіне бақылау жасау –
несиелік операцияның маңызды кезеңі. ... ... ... ... банк ... ... ұзақтығына және олардың төлем
айналымын құраудағы ... ... ... ... ... қайтарудың төмендегідей көптеген
варианттары болады:
... ... ... ... қайтару;
• меншікті қаражаттардың жинақталуының және несиеге деген есеп ... ... азаю ... ... қайтару;
• алдын ала белгіленген сома негізінде жүйелі түрде қайтару;
• түскен түсімді бірден несиелік қарызды жабуға есептеу;
• несиенің ... ... ... ... ... қарызды « Мерзімі өткен несиелер » шотына аудару;
• банк резерві есебінен мерзімі өткен несиелерді шегеру;
Несиелік қарызды қайтару туралы қарастырылған варианттар бұл ... ... ... жіктейді:
Қайтарылуына қарай:
• Несиені толық қайтару;
• Несиені жартылай қайтару .
Қайтару жиілігіне қарай :
• Несиені ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылу уақытына қарай:
• Несиені мерзімді қайтару;
• Несиені эпизоттық қайтару.
Қайтарудың мерзіміне қарай:
... ... ... ... ... ... қайтару;
• Несиенің мерзімін өткізіп барып қайтару;
• Несиені мерзімінен бұрын қайтару.
Қайтару көздеріне ... ... ... ... Жаңа ... пайдалану;
• Кепіл берушінің шотынан шегеру;
• Басқа кәсіпорын шотынан түскен қаражаттар;
39
Несиенің қайтарылуын ... ... ... ... да, ... ... ... қайтарылуын негіздейтін құжаттарға: клиенттің жазбаша
үкімі, банктің өзінің үкімі, соттың ... ... ... өзінің
шотынан ақшалай қаражаттары шегеру туралы берген үкімі жазбаша да ... да ... ... ... ... яғни ... каналдары
арқылы да жүзеге асырылады.
Несиенің қайтарылуына ... ... үшін ... ... ... ... картотекасын жүргізеді. Банк ... ... ... ... ... ... ... қарыз
алушының есеп айырысу шотынан қаражаттарды шегеруге үкім-ордерін береді .
Жартылай қайтаруға байланысты ... ... ... ... ... ... бетіне тиісті белгілерін жасайды. Егер де қарыз
алушының ... шоты ... ... ... болса, несие бойынша қарызды
алушының уақытша қаржылық қиындықтарға кезігуіне байланысты банк ... ... ... рұқсат етуі мүмкін, бірақ бұл қарыз жоғарғы
мөлшермелі сыйақымен құжатталады. Сыйақы мөлшері оны ... ... ... ... ... ... механизмі несиелік келісімшартта
анықталады.
Сыйақы ай сайын, тоқсан ... және т.б. ... және ... ... іздестірілуі мүмкін.
Пайызды есептеу барысында шартты айдағы күндер саны – 30, ал жылдағы
360 күнмен ... ... ... ... ... алушының алған несиені
пайдалануына және оны толық қайтарылуына бақылау жасайды. Оны ... ... ... ... оның ... ... талдау
жасап, қажет болған ... ... ... есеп ... ... ... жазуларды, есептік материалдарды
тексереді. Осы жерде қарыз алушыдан алған ... ... ... мен ... да ... ... басқа да көздер пайдаланылады.
Әрбір банктің өзінің клиенттің ... ісін ... ... ... ... ... өз міндеттемелерін орындамаған қарыз
алушыларға ... банк ... ... әрі қарай несиелеуді
тоқтату туралы ескерту жасауға: несиелік шартында қарастырғандай ... ... бар. ... ... ... ... ... жүйелі
түрде орындамаған жағдайда банк несиені мерзімінен бұрын қайтаруды талап
етуге құқықты.
Несиелеу процесінде ... ... ... несиелік портфелін
мерзімді түрде тексеріп отырумен де толықтырылады, өйткені банктің несиелік
портфелі оның табыс көзі және ... ... ... барысындағы
тәуекел көзі болып табылады.
Банк несиелеу процесін келесі ұстанымдар арқылы жүзеге ... ... ... ... ... яғни ... тұлғамен шешу мүмкін емес, несиелік қызметтің функцияларын ... ... ... ... ... және ... яғни
несиелік стандарттар мен процедуралардың бірлігін түсіну және ... ... ... ... ... ... сай банк ... несиелік қызметінде келесі басымды
салаларды анықтайды: мұнайгаз өнеркәсібі; қара және ... ... ... ... жеңіл өнеркәсіп; энергетика; ауылшаруашылығы; ... ... және ... ... ... ... ... саласы.
Банк келесілерді несиелендірмейді:
• Химикалық, биологиялық, ядерлық, термоядерлық қаруландыруды өндіру мен
шығару;
• Сыртқы ортаны ластайтын, экологиялық зиянды өндірістерді;
... ... ... ... және ... беру ... ... ұйымдарды.
Банктегі несиелік процесті ұйымдастыру, несие беру тәртібі және ... ... ... ... ... несие беру туралы өтінішінен кейін, ... ... ... ... (ары ... ... ... несие алу
мақсатын анықтайды, несие беру шарттары мен тәртібін түсіндіреді, несие ... ... ... ... ... Несие беру туралы сұрақты
қарастыру несиенің түрімен соммасына ... ... ... ... ... үшін несие бойынша құжаттардың толық пакетін ұсынған
сәттен шешім қабылдағанға дейінгі уақыт – 15 ... күн ... ... алу үшін ... ... – 1 ай. ... ... инспекторы өтініштерді есептеу журналына тіркейді; өтінішке
тіркеу уақыты және тіркеу нөмері қойылады.
Клиентке қайтарылатын паспорттың (жеке ... және ... ... көшірмесі түсіріледі. Несие инспекторы жасаған көшірмелерге
немесе жұпнұсқалармен салыстырылып тексерілген ... ... ... ... ... инспектор қол қояды. Өтініштің екінші бетінде немесе
парақта несие инспекторы ... ... ... тізімін
жасайды. Ары қарай несие инспекторы клиент ұсынған құжаттарды және ондағы,
анкетадағы төлем ... және ... ... болатын несие мөлшерін анықтайды.
Мәліметтерді тексеруде несие инспекторы Қарыз алушының несие тарихын
және бұрын алынған бір ... ... ... ... ... мәліметтер
базасының көмегімен анықтайды, бұрын несие ... ... ... ... ... ... ... пакетін банктің заң қызметіне
және ... ... ... Заң қызметі құжаттарды дұрыс
рәсімделуі және заңға сәйкестігі тұрғысынан ... ... ... ... ... ... қарыз
алушының мекен жайын, жұмыс орнын және анкетадағы мәліметтерді тексереді.
41
Құжаттарды талдау және тексеру ... ... заң ... ... ... жазбаша қорытынды жасап несиелеу бөлімшесіне
жіберіледі. Кепілдікке қозғалмайтын ... ... ... ... басқа да
мүлікті алу жағдайында несиелеу бөлімшесі мүліктің бағалау құнын бекіту
үшін қозғалмайтын мүлік ... ... ... ... ... кәсіпорынды жұмысқа тартады. Бағалау
нәтижесі бойынша маман (кәсіпорын эксперті) эксперттік ... ... ... ... ... ... бойынша кепілдікке бағалы
қағаздарды алу мүмкіндігін және бағалауды ... ... ... ... ... нәтижесі бойынша эксперттік қорытынды жасалап, ... ... ... ... ... ... қағаздармен акциялар
сертификатының көшірмесін және ... ... ... ... ... бойынша бөлімге береді.
Тексеру нәтижесі бойынша қорытынды несиелеу бөлімшесіне беріледі.
Қортынды келесі мазмұнды ақпараттан тұруы керек:
• Кепілді ретінде ... ... ... мүмкіндігі туралы
қорытынды;
• Несие берудің мүмкін болатын ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігін жұмыс орнынан
табыс туралы анықтама және ... ... ... ... ... ... ... несиеден басқасын, ол бойынша қарыз алушының
төлем ... ... ... ... ... болуы керек:
• Анықтама берген ұйымның толық аталуы, оның пошталық мекен ... және ... ... Сол ... ... ... ... істеу ұзақтығы;
• Қарыз алушының қазіргі лауазымы (кім болып істейді);
• соңғы алты айдағы орташа айлық табысы;
• соңғы алты айдағы орташа ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушы жұмыс істейтін ұйым, мекеме, кәсіпорынның
әкімшілігі береді (1 ... Оны ... ... ... ... өткізеді.
Анықтама келесі жағдайларда берілмейді:
• жұмыскер несесе қызметкер сол кәсіпорында (ұйымда, ... ... кем ... ... ... парағы немесе басқа да атқарушы құжаттар бойынша жалақының,
зейнетақының, стипендияның 50% ұсталатын болса;
• әр ... ... ... ... ... ... ... мен бас бухгалтердің қолы қойылады және
мөрмен ... ... ... бас бухгалтердің фамилиялары
толығымен көрсетіледі. Анықтама бір түсті сиямен
42
толтырылады, түзетуге жол ... ... ... ... ... алу үшін ... ... бекітілген тәртібін
бұзғаны үшін персоналды жауапкершілік ... ... ... ... ... ... мен ... кәсіпорынның реквизиті, есеп
айырысу ... ... ... ... ... ... әкеледі. Қарыз
алушының, оның кепілшісінің табысын қарастыруда несие беру ... ... ... шешім қабылдау үшін келесілер ескерілуі керек.
• Негізгі ... орны ... ... алатын табысы;
• Кәсіпкерлік қызметтен түсетін табыс және басқа да табыс ... ... ... қалауы бойынша Қарыз алушының жұмыс
орнынан алатын табысымен қатар, жан ұяның жиынтық ... ... ... ... есептеуде анықтама мен анкетада көрсетілген барлық
міндетті төлемдер табыстан шегеріледі (табыс салығы, жарналар, ... ... ... ... ... ... жабу және ... төлеу,
берілген кепілдіктер бойынша міндеттемелер соммасы, мерзімі ... ... ... жабу ... және ... Осы ... ... бойынша орташа айлық төлемінің 50 % мөлшерінде алынады.
Несие ... беру ... ... ... сай таңгемен қолма-қол ақша
түрінде де, ... ... да ... жолмен беріледі:
• қарыз алушының шотына талап етілген дейінгі салым бойынша енгізу;
• қарыз алушының пластикалық карточкасының шотына енгізу;
• сауда және басқа да ... ... ... ... ... ... шетелдік валютамен беру тек қолма-қолсыз ақша талап етілгенге
дейінгі ... ... ... ... ... Қарыз алушының
пластикалық карточкасы шотына енгізу арқылы жүргізіледі, ол несие ... ... ... ... ... бойынша шот нөмері немесе пластикалық
карточка ... ... және шот ... ... ... ... ... банктерде ашылған шотқа енгізу жолымен несие
берілмейді. Құрылысқа немесе қозғалмайтын мүлік объектілерін жаңғыртуға
несие беру ... шот ... ... ... ... ... екі ... ағымда екі немесе одан көп бөліктермен жүзеге асады.
Несиенің бірінші ... ... ... ... ... % - 50 % ... анықтауы ұсынылады. Әрбір келесі сомма Қарыз алушының
алдыңғыны қолданғаны туралы есеп берген соң беріледі. Екі жыл ... ... беру ... ... сомма нақты берілген
43
соммаға дейін азаяды. Несиені қолма-қол ақшамен немесе ұйым шоттарын төлеу
жолымен, ... ... ... ... ... ... алушы несиенің бірінші бөлігін несие келісімі уақытынан 1 ай ағымында
алуы керек. Қарыз алушы бір ай ағымында келмесе банк ... бір ... ... қызметкері мәліметтер базасындағы ақпаратқа түзетулер жасайды.
Егер несие ... ... ... бірінші бөлігін талап етілгенге
дейінгі салым бойынша шотқа немесе қарыз ... ... ... ... ... ... инспекторы келесі жұмыс күнінен
кешіктірмей бухгалтерияға қарыз ... ... ... несиенің бөлігін
енгізу туралы өкілетті тұлғаның қолы қойылған өкім ... ... ... ... данасы және жедел міндеттеме тіркеледі.
Өкімге қарыз алушының толық ... ... ... нөмері, салым
бойынша шот нөмері немесе пластикалық карточка шотының нөмері және ... банк ... ... сома көрсетіледі.
Бухгалтер келісіммен жедел міндеттеменің дұрыс рәсімделуін тексереді,
шарттағы ... ... ... ... ... мен мәліметтерді
келісіммен, жедел міндеттемемен салыстырады; тұлғаның жеке шот ... ... ... ... ... ... тәртіппен
орындағаннан кейін бухгалтер жүргізілген операция туралы жедел міндеттемеге
белгі қойып, ... ... мен ... ... ... ... Бухгалтер жедел міндеттеменің көшірмесін өзінде қалдырады. Ары
қарай несие инспекторы бөлім басқарушысы (немесе басқа өкілетті ... ... ... ... бар ... дайындап, несие құжаттарының
бірінші даналарын (несие келісімі, несиені жабу ... ... ... келісімдері, сақтандыру полисі) кассалық операциялар бөліміне
жібереді.
Егер ... ... ... ... онда ... ... ... алушының құжаты бойынша өзі екені туралы куәланады;
• өтініштің дұрыс толтырылуын, өкілетті ... ... ... мәліметтерін өтініштегі мәліметтермен тексереді;
• несие құжаттарының дұрыс рәсімделуін, ондағы қолдар мен ... ... ... ... ... ... ... толтырады, ол бухгалтерияға және кассалық операциялар бөліміне
беріледі.
Жедел міндеттеме мен өтініштің көшірмелері ... ... ... ісіне
тіркеледі.
Несиені жабу және пайызды төлеу тәртібі
Несиені жабу бірдей бөліктермен несие келісімі ... ... ... бірінші күнінен бастап жүргізіледі. Соңғы төлем келісімде ... ... ... ... ... ... ... өз күшінде болған кезең аралығында
табысы төмендеуі мүмкін болған ... ... ... ... ... ... ... несиенің басым бөлігі келісімнің бастапқы кезеңінде
жабылатындығы қарастырылады. Бұл жерде төлем ... ... ... ... ... қабілетті жас кезеңінде несие бойынша максималды төлем сомасы
пайызбен қоса белгілі ... ... ... ... ... ... ... несие бойынша бір реткі төлем
сомасы пайыз бойынша соманы қосқанда белгілі көлемнен аспауы керек.
Құрылыс немесе ... ... ... ... несие бойынша
қарыз алушының тілегіне орай, оған несиені сөндіруге мерзімін ... ... ... ... 2 жылдан артық емес.
Пайызды төлеу мерзімі ұзартылмайды. ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын жабуға құқылы.
Несиенің бөлігін мерзімінен бұрын жабу ... ... ... ... сомасына негізгі қарызды сөндіру бойынша келесі төлем
мерзіміне дейін ай сайынғы пайызды төлеуге міндетті.
Бағалы қағаздар ... ... ... бойынша қарыз алушы несиені
сөндіруді және есептелген пайызды төлеуді бір ... ... ... ... ... ... ... несиені немесе оның бөлігін
мерзімінен ... ... ... ... ... кепілдікке алынған бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... толық
жабылып, ақырғы есеп айырысу ... ... ... ... ... қағаздарды қарыз алушыға қарыз жабылған күннің ертеңгі
күннен кешіктірмей, ... ... ... ... бойынша
қайтарады.
Егер бекітілген мерзімде қарыз алушы несиені жаппаса, мекеме несие
келісімнің күші ... ... ... ... қағаздар кепілдігі
келісімі бойынша несие бойынша қарыз сомасы мен ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды өткізуден қалған
қаражаттар негізгі қарызбен пайыз ... ... ... алушыға
қайтарылады.
Несие бойынша қарызды жабу, пайызды төлеу тұрақсыздық айыбы ... ... ... ... ... кассасы арқылы, ... ... ... ... бойынша шоттардан аудару,
жалақыдан, зейнетақыдан ұстап қалу және т.б.
• шетелдік ...... ... ... ... аудару.
Шетелдік валютамен несиені төлеу несие берілген ... ... ... ... АҚ-НЫҢ НЕСИЕЛІК ҚЫЗМЕТІН
ҚАРЖЫЛЫҚ ТАЛДАУ
2.1 «Каспий банк» АҚ - ның жалпы қаржылық жағдайы
Активтер
мың 2006 ж. ... ... 2007 ж. 239 180 220 ... ж. ... ... 2006 ж. 187 798 608 137 298 ... 2007 ж. 207 212 967 176 972 ... ж. 223 932 710 229 907 ... ... 2006 ж. 16 098 101 12 909 ... 2007 ж. 31 358 853 18 510 ... ж. 31 879 703 ... ... ... 2008 ... ... қаржылық есеп-қисаптың
халықаралық стандарттары бойынша есептелген банк активтері 255 812 413 ... ... ... ... ... ... шегеріп тастағанда
клиенттерге берілген қарыздар көлемі 2006 жылы ... мың ... жылы ... мың ... ал 2008 жылы 183 514 092 мың теңгені, ал
басқа да активтер көлемі 2008 жылы 72 298 321 мың ... ... ... - Банк ... ... ... ... барлық активтер жиыны бойынша 2006 жылмен
салыстырғанда 2008 жылы банк 51 915 704 мың ... ... ... ... ... ... ... 2008 жылы 15 781 602 мың теңгеге дейін артты.
2006 жылғы 4-тоқсандағы жағдай бойынша негізгі қаржы ... ... ... ... ал 2007 жылы ... мың ... ... Бұл
көрсеткіш 2008 жылы 9 922 628 мың теңгеге ... ... яғни 2008 жылы ... ... ... ... қаржының көлемі 11 923 628 мың теңге.
Сонымен қатар, банктің міндеттемелер жиынтығы 2008 жылы ... ... ... 2007 жылы ... ... көлемі 16 719 743 мың
теңгеге аз болған. Ал 2006 жылы бұл көрсеткіштің ... 36 134 110 ... аз ... яғни ... ... осы жылы ... мың
теңгені құраған.
2006-2008 жылдардағы 3-тоқсандағы жағдай бойынша пайда мен ... ... ... жүргізер болсақ,
пайыздық кіріс 2006 жылы 17 658 185 мың теңгені құраған, 2007 ... ... мың ... аз ... ... мың ... ал
2008 жылмен салыстырғанда 8 637 606 мың теңгеге ... ... ... ... 2006 жылы ... мың ... ... 2007 жылы
жылмен салыстырғанда ... ... ... ал 2008 ... 3 692 407 мың теңгеге көп болды (4 419 013 мың теңге).
таза кіріс көлемі 2006 жылы 2 901 470 мың ... ... 2007 ... мың ... 2008 жылы 105 858 мың ... ... ... 2007 жылы
3 909 698 мың теңгеге көп болып, 2008 жылы 2 795 612 мың ... аз ... ... - ... мен ... көлемі
47
2008 жылғы 4-тоқсандағы жағдай бойынша капитал жиынтығы 31 879 703 мың
теңгені құрады.
- жарғылық капитал – 17 772 890 мың теңге, ... ... ... 55%-
н;
- эмиссиялық кірісі – 797 259 мың теңге, барлық капитал жиынының
2%-н;
- алып қойылған ... – 544 426 мың ... ... ... жиынының 2%-
н;
- резервтік капитал – 4 384 136 мың теңге, барлық ... ... ... ...... мың ... ... капитал жиынының
6%-н;
- кезеңдегі таза кіріс – 7 402 944 мың теңге, барлық капитал жиынының
22%-н құрайды.
3 сурет - ... ... ... АҚ ... ... ... несие қызметін ұйымдастыру
«Каспий Банк» АҚ несиелік операцияларының ... ... ... ... талдау жүргізелік. Бөлімнің таза активтері 2008 жылы
4-тоқсандағы жағдай бойынша – 255 812 413 мың ... ... ... ... ... – 4 010 273 мың теңгеге өскен ... ... ... 227 554 528 мың теңге бөлімшенің жұмыс ... яғни ... ... басындағы активтер жиынының 87,58% құраған.
2008 жылы ішінде жұмыс ... ... ... ... болған: Клиенттерге берілген қарыз үлесі есепті кезеңнің аяғында
2 617 590 мың теңге (186 131 682-183 514 092) ... Бос ... ... ... ... ... ... үлесі жылдың
басындағы 48%-н жылдық аяғында 51 %-ға дейін өскен. Жалпы ... ... ... ... ... ... жылы – 84754 теңге құраған,
соның ішінде мерзімі өткен қарыз 253 мың теңге құрады.
01.01.2008 жылы ... ... ... ... орташа өлшеген ставка –
34,9% құраған, соның ішінде заңды тұлғалардың ссудалық ... ... ... жеке ... ссудалық қарызы бойынша 1- 26,9 %.
Ссудалар сандық жіктеуге және олардың өсу ... ... ... ... - ... ... ... статусы бойынша
несие портфелінің заңдық аспектідегі құрылымы
|Жыл ... ... ... ... |
| | ... | ... |20 |21 |59 ... |22 |22 |56 ... |33 |30 |37 ... ... Банк ... ... ... жж. ... негізінде |
|автор құрастырған ... ... - 2008 ... несиелеу объектілері бойынша берілген ссудалар
туралы есеп
|Ссудалар типі ... ... саны ... |1 |2 ... үй ... алу ... |420 ... ... |19 |1340 ... |33% |1760 ... ... емес |30 | ... | | ... ... ... |63% | ... |37 |16 ... |100% |3536 ... ... Банк ... ... 2008 ж. ... ... автор |
|құрастырған ... ... ... ... ... ... бірдей үлеспен
берілген несиелер. Ссудалық қарыздың жалпы көлеміндегі ең үлкен шекті
салмақ 1.01.05 ... ... ... ... – 65% , 1.01.2007
жылы тұрғындардың ссудалық қарызының үлесі – 20%, 2008 жылы - 30%, ... ... ... ... беру күрт ... ... динамикасында тұрғындар несиесінің үлесі біртіндеп
өскен. Абсолютті мәнде 2007 жылы басында тұрғындардың несиелік қарызы 76600
мың теңге құраған, 2008 жылдың ... – 78200 мың ... ... 2008 ... ... ... 6300 мың ... өскен. Сөйтсе де тұрғындарды
несиелеудің өсуі аса жоғары емес, өйткені банктің бос ... ... 48-51% ... жылы ... ... ... ... жағымды сәт
ссудалық қарыздың қарыз ... ... ... ... ... сауда құрылымын қарастыралық.
50
5 кесте - Қатысты шамадағы (%) ссудалар ... ... ... ... |
| ... |
| ... |
| | ... ... ... |
| | | ... |қажеттер|
| | | |е |а ... |- ге ... |6 |14 |14,5 |5 |0 |70,3 ... |21 |20 |5 |3,5 |0 |50,5 ... |24 |27 |5 |3 |0 |41 ... ... Банк ... ... ... жж. ... негізінде |
|автор құрастырған |
6 ... - ... ... ... ... (мың теңге)
|Жыл- |Ұзақ |Қысқа мерзімді ссудалар ... ... |
| ... |
| | ... ... ... |
| | | ... ... | | |е |а ... |ге ... |4596 |10724 |3600 |3830 |0 |53850 ... |16422 |15640 |3910 |2737 |0 ... |20280 |22815 |42250 |2535 |0 |34645 ... ... Банк ... туралы 2006-2008 жж. есептері» негізінде |
|автор құрастырған ... жылы ... ... ... талдай отырып, ссудалардың басым
бөлігін кейінгі қалдыруға ... ... ... несиелер
құрайтынын көреміз, білімге берілетін несие тұрғындар тарапынан ... Оның ... ... шарттарын қарастыру ... ұзақ ... ... ... ... ... ссудалар өсуі
байқалады. Бұл сатып алу қабілетінің ... ... ... тұрақтануы мен өсуіне байланысты.
Бағалы қағаздар кепілдігіне берілетін ... ... ... ... ... ... қағаздарға қатаң талап қойылуына
байланысты.
Ссудалық ... жабу ... ... келесідей өзгерістер
болған: қысқа мерзімді несиелердің үлесі (1 жылға дейінгі) барлық ... жыл ... 79%, жыл ... 76% ... мерзімді несиелердің үлесі жыл басындағы 21% жыл аяғында 24% өскен,
абсолютті шамада ұзақ ... ... ... 1,24 есе ... ... бойынша портфель айналымдылығы мен құрылымына
талдау жүргізелік.
2008 жылдың портфельдегі несие ... ... ... - 2008 жыл ... портфелінің айналымдылығы
|Қарыз |Өтелген |Бір күнде ... ... ... |мың ... ... ... жылдық|айналымдылығы |
|типтері | ... ... ... |
| | |мың ... |мың теңге | ... ... |1498 |973 |237,32 |4,10 ... үй |222 |0,61 |201 |329,51 ... алу үшін| | | | ... ... |2,86 |591 |206,64 ... ... |233 |0,64 |181 |282,81 ... | | | | ... | | | | ... ... |1,28 |276 |215,63 ... |1967 |5,39 |1249 |231,73 ... ... Банк ... ... 2008 ж. есептері» негізінде автор |
|құрастырған ... ... ... ... ... орташа хронологиялық формуласы
бойынша есептелген.
Кестедегі мәліметтер 2008 жылдың несие ... ... ... ... ... ... болмайтын мұқтаждық несиесін
құрағанын көрсетеді: олар 2008 жылы ... ... ... 53 % ... 53,1 % осы ... ... ... 77,9 % орташа
жылдық қарыз соммасының қалдығы. Мұндай қорытынды ... ... ... ... онда жеке тұлғалардың,
52
жеке кәсіпкерлердің және ... ... ... ... ... Оның ... несие портфелінің құрылымы мәліметтері
абсолютті ... ... және ... көрсеткіші есепке
алынбаған. Жеке тұлғаларға ... беру ... ... ... ... ... айналымдылықпен сипатталға (6,9 ай). Бұл шама басқа
несие түрлерінің айналымдылық көрсеткіштерінен екі есе жоғары.
2008 жыл ... ... ... беру ... кесте - 2008 жыл портфелдегі тұрғындар несиесінің айналымдылығы
|Қарыз ... |Бір ... ... ... ... |мың ... ... |орташа жылдық|айналымдылығы |
|типтері | ... ... ... |
| | |мың ... |мың теңге | ... ... |11609 |31,8 |2192 |68,93 ... үй |774,97 |775,61 |225,285 |29,05 ... алу ... | | | ... ... |2,87 |182 |63,41 ... ... |471,17 |470,49 |90,55 |19,24 ... | | | | ... | | | | ... ... |31,29 |414 |13,23 ... |1095,0 |1094,06 |70,05 |6,4 ... ... Банк қызметі туралы 2008 ж. есептері» негізінде автор ... ... ... отырғанымыздай 2008 жыл жабылған (сөндірілген) қарыз
соммасы және сәйкесінше орташа бір күндік жабу ( сөндіру) ... ... 7,5 есе ... ... ... ... ... қалдығы 2,5 есеге
ғана өскен, ал ... ... (140) 80 ... ... түлға – қарыз алушыларымен жағдайдан жабу (рост погашения –
сөндірілген) темпінің ... ... жабу ... ... қарыздың
орташа жылдық қалдығын және айналымдылықтың жинақтау ... ... ... портфель көрсеткіштеріне сәйкестігін көреміз. Жеке
тұлғаларға берілген несие ... ... ... ... күрт ... және
несиенің айналымдылығының мерзімдерінің қысқарғаны көрінеді.
Несие портфелін талдауды қорытындылай келе, несие портфелінің негізін
ссуданың ... ... тең ... ... ... ... тұлғаларға берілген несиелердің айналымдылығы басқа қарыз алушылар
категорияларына берілген ... ... ... ... динамикасында тұрғындар несиенің үлесі біртіндеп өсіп келеді. Бұл
тұрғындардың төлем қабілеттілігі ... ... ... алу
қабілетінің өсуіне байланысты. Бірақта тұрғындарды ... өсуі ... ... ... бос ... ... ... 48-50% құрайды.
Динамикада қайтарылмаған ссудалардың шекті салмағы 2007-2008 жылы ... -ға ... ... Банк»-тің бос несие ресурстары 51% . Банктің
несие саясатының потенциалы зор ... ... ... ... ... ... ... негізін несиенің
барлық түрлері тең үлесте құрайды. Жеке тұлғаларға несие беру 2007-2008
жылдардың ... өсу ... ол ... ... ... ... байланысты және айта кететін жәйт ... ... ... ... ... бос ... үлесі 48-51%
аралығында тербеледі. ... ... ... ... ... төленген
пайыз жоба ерекшелігіне байланысты анықталатын жабу ... ... ... ... ... қоғамының несие
қоржынын бағалау
Банкпен берілетін несиелер түрлі критерийлер бойынша ... ... ... ... ... ... ... субъектілер,
қамтамасыз ету түрі, пайыздық мөлшерлеме.
Банк несиесі қарыз алушының несие бойынша ... ... ... ... ... алушының банкпен қарым-қатынасына, несие
тарихына, несиені қамтамасыз ету және оның ... пен ... ... келесі топқа бөлінеді:
Стандартты - бұл қайтару мерзімінің келмеуі және сапасының ... ... ... ... категориясында қайтарылмау нышаны болмайды.
Субстандартты - негізгі қарызды немесе сыйақыны (мүддені) 30 күнге
дейін қайтару бойынша төлемнің ... ... ... ... несие
мерзімінің ұзартылуы бір реттен көп болмайды.
54
Қанағаттанарлықсыз-негізгі қарызды немесе сыйақыны (мүддені) 30 күннен
60 ... ... ... бойынша төлемнің кешіктірілуі ... ... ... ... ... бір ... көп бола ... - негізгі қарызды немесе сыйақыны (мүддені) 60 күннен 90 күнге
дейін қайтару бойынша төлемнің кешіктірілуі кезіндегі несие.
Үмітсіз - ... ... ... сыйақыны (мүддені) 90 күннен астам
дейін қайтару бойынша төлемнің кешіктірілуі кезіндегі несие.
Несие ... ... ... ... ... 9 ... ... болады.
9 кесте - Несие сапасы бойынша "Каспий Банкі" АҚ несие
қоржынын ... ... | | | ... ... |2006 жыл |2007 жыл |2008 жыл | ... | | | | |
| | | | ... |2007-2008 |
| ... ... ... 2006 ... 2008 ... дейін несие қоржыны
сапасының жақсарылуы байқалады. Субстандартты несиенің ... ... ... несие ресурстарының жалпы көлемінің өсуін көрсетіп отыр, яғни 2007
жылды 2006 жылмен салыстырғанда 25 174 292 мың. ... ... ... және 2008 ... 2007 ... ... 14 446 291 ... немесе 1,2 есеге өсті. Сонымен қатар, 2007 жылы үмітсіз ... ... ... 2008 жылдың 1 қантарының жағдайы бойынша олар ... өз ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Жыл
сайын 2006-2008 жылдар аралығында стандартты несиелеудің көбеюі ... ... ... ... ... ... 2.4суретте көрсетілген
55
4 сурет - Несие сапасы бойынша несие қоржынын ... ... ... бір мақсаттарға беріледі. "Каспий Банкі"
Акционерлік Қоғамында ... ... ... ... ... ... берілген. Мақсатты пайдалану бойынша несие қоржынын
бағалау 10 кестеде көрсетілген.
10 кесте - Мақсатты пайдалану бойынша ... ... ... ... | | | | ... |2006 жыл |2007 жыл |2008 жыл ... ... | | | | |
| | | | ... |2007-2008 |
| ... үш ... ... ... ... ... несие өсті. 2007
жылды 2006 жылмен салыстырғанда тұтынушылық несие 3 ... мың. ... ... 6,8 ... ал 2008 жылды 2007 жылмен ... 001 227,85 мың. ... ... ... ... ... заңды тұлғаларға берілген. Себебі, олардың
құрылу спецификасы қолда бар есеп берудің, ... ... ... ... ең ... табыс алу ... ... ... ... ... мен ... ... тұрақтылығын
бақылауға мүмкіншілік береді. Мақсатты пайдалану ... ... ... 5 ... ... ... - ... пайдалану бойынша несие қоржынын жіктеу
Банк қарызын қамтамасыз ету сипаты бойынша: қамтамасыз ... ... ... ... бөлінеді. Қамтамасыз ету-қарыз алушымен қарызды
өтемеу тәуекелінен банктің соңғы сақталу тізбесі мен ... ... ... ... ету құралы ретінде кепілдікті, кепілгерлікті немесе
кепілді ... және ... ... ... ... Бағалау сыйақы
сомасымен қоса берілетін несие сомасынан 130 пайыз құруы ... ... ... қарызды және ол бойынша сыйақыны (мүддені) төлемеу жағдайында,
банк осы кепілдікті өткізу және өзінің ... ... ... алу ... ... ету ... ... несие қоржынын талдау 11 кестеде
көрсетілген.
11 кесте - Қамтамасыз ету ... ... ... талдау
мың. теңге
|Қамтамасыз | | | ... ... түрі |2006 жыл |2007 жыл ... | |
| | | | ... ... |
| ... ... ... ... ... басымдылығы жоғары.
Оның үлес салмағы берілген несие сомасының 1/3 ... ... ... ... басымдылығы болып табылады. Несие ресурстарының көбін тауарлы-
материалдық босалқы ... ... ... қажет. Тауарлы-
материалдық құндылықтар сапасының критерийлері болып мыналар табылады:
өткізу ... ... ... ... ... ... ұзақ ... Тауарлы-материалдық
құндылықтардың үлесі 2008 жылы 20 186 550,12 мың. теңге құрады. Бұл 2007
жылмен ... 43,2 ... ... 6 864 298,04 мың. ... ... етілмеген несие 2008 жылы 1 468 112,74 мың теңге ... ... ... банк ... ... ... қаражатқа
деген қажеттілігінің болуы жағдайында беріледі. Қамтамасыз ету сипаты
бойынша несие ... ... 6 ... ... ... - Қамтамасыз ету сипаты бойынша несие қоржынын жіктеу
"Каспий ... ... ... ... ... пайыздық
мөлшерлемелер бар. Пайыздық мөлшерлеме бойынша банк қарыздары 2 түрлі
болады: бекітілген пайыздық ... ... және ... ... қарызы. "Каспий Банкі" Акционерлік Қоғамында бекітілген пайыз
мөлшерлемесін қолданады, яғни бүкіл несиелеу ... бойы ... ... ... ... 8 ... ... 10 пайызға дейін
тұтынушылық несиеге беріледі. Жылдық 8 ... ... 10 ... ... және орта ... ... беріледі. Ал жылдық 16 пайыз және одан
жоғары - қысқа мерзімді несиелерге беріледі.
Пайыздық мөлшерлеме бойынша ... ... ... 12 кестеде
көрсетілген.
58
12 кесте - Пайыздық мөлшерлеме бойынша ... ... ... ... |2006 жыл |2007 жыл |2008 жыл ... |
|мөлшер-лемес| | | | ... | | | | |
| | | | ... ... |
| ... ... Акционерлік Қоғамында бірыңғай пайыздық мөлшерлеме
болмағандықтан, ол ... ... әр ... ... үшін жеке ... ... ... берілетін несиенің мерзімі мен сомасына
байланысты белгіленеді. 2007 жылы 2006 жылға қарағанда ... 8 ... 10 ... дейін берілген несиелер көбейді. Бұл тұтынушылық ... ... ... ... 16 ... 20 ... ... несиелердің үлесі жоғары. Пайыздық мөлшерлеме ... ... ... 7 ... ... ... - ... мөлшерлеме бойынша несие қоржынының
жіктелуі
59
Аса табысты болып, қысқа мерзімді несиелер табылады. Себебі, олар қысқа
мерзімге ... де, ол ... ... ... алу және ... қайтару тез арада жүргізіледі.
Мерзімі бойынша несие қоржынын бағалау 13 кестеде көрсетілген.
13 кесте - ... ... ... қоржынын жіктеу
мың. теңге
|Мерзім |2006 жыл |2007жыл |2008 жыл ... |
| | | | ... ... |
| ... ... үлкен бөлігі қысқа мерзімді несиеге келеді. Олардың
2008 жылы үлес салмағы 148829928,61 мың. ... ... Бұл 2007 ... 1,5 ... немесе 16618908,23 мың. теңгеге ... Бұл ... ... ... әсерін тигізеді. Себебі, қысқа мерзімді несиелер
1 жылға дейін беріледі, демек, сомалар үлкен болмауы тиіс. Бірақ
олардың көлемі ұзақ ... және орта ... ... ... ... тез, ... банк ... ұлғаяды. Орта мерзімді
несиелердің үлесі жыл ... ... Бұл банк ... бар ... ... орта ... ... 1 жылдан 3 жылға дейін беріледі,
демек, ол бойынша негізгі қарызды және сыйақыны (мүддені) төлеу мерзімі ... 3 ... ... ... Ұзақ ... ... 2007 және ... үлес салмағы артты. Негізі бұл ауыл ... мен ... ... ... ... ... ... ұзақ
уақытты қажет етеді. Қолдану мерзімі бойынша несие қоржынын ... ... ... ... - ... ... ... несие қоржынын жіктеу
"Каспий Банкі" Акционерлік Қоғамының несие саясатында ескертілген
экономика ... ... ... ... беру ... ... ... мұндай несие аз, қысқа мерзімді талап ... және ... ... ... ... ... несие қоржынын ... 14 ... ... - ... ... бойынша несиені жіктеу
мың. теңге
|Экономика | | | ... ... |2006 жыл |2007 жыл |2008 жыл | |
| | | | ... |2007-2008 |
| ... ... ... ... ... ... ... несие
ресурстарының айналымдылығы несиелеу саласында банктің қалыпты жұмысын
жеткілікті түрде қамтамасыз етеді. Өзінің айналым ... ... ... ... ең көп ... ... ... болып табылады. Себебі,
2008 жылда берілген қарыз үлесі, олардың жалпы сомасынан 42 575 269,34 ... ... Бұл 2007 ... салыстырғанда 1,2 есеге немесе 3 689 675,11
мың теңгеге өсті. Өндіру өнеркәсібі 2008 жылдағы үлесі 35 051 191,57 ... ... Бұл 2007 ... ... 1,1 ... өсті. 2006 жылдан
2008 ... ауыл ... ... ... 2008 жылда, оның үлесі
43 859 867,99 ... ... Жеке ... ... ... ... 10
276 789,15 мың тенге құрады. Бұл 2007 жылмен салыстырғанда 1,1 есеге немесе
6895433,13 мың тенгеге ... ... ... ... ... ... 9 суретте көрсетілген.
9 сурет - Экономика секторы бойынша несие қоржынын жіктеу
Банктердің барлығы сияқты "Каспий ... ... ... ... мен ... ... ... Субъект бойынша несие
қоржынын бағалау 15 кестеде көрсетілген.
15 кесте - Субъект бойынша несиені жіктеу
мың. теңге
|Субъектілер |2006 жыл |2007 жыл |2008 жыл ... |
| | | | ... ... |
| ... ... көбі ... тұлғаларға келеді, яғни ЖШС- і. Олар 89
пайызды құрайды. Ал ЖАҚ мен жеке ... ... ... ... жыл бойы ЖАҚ кему ... байқалды. 2008 жылы жеке
кәсіпкерлердің өсуі шамалы. 2006 жылы және 2007жылы олардың үлесі ... және олар 2,4 ... ... ... ... ... қоржынын жіктеу 10
суретте көрсетілген.
10 сурет - Субъект бойынша ... ... ... ... ... Қоғамның несие қоржынын талдаудан мынадай
тұжырымға келуге ... ... ... ... ... ... келе жатыр,
яғни берілген несие сомаларының өсуі ... ... бұл банк ... ... ... одан да көп беруінде қосымша ресурстардың пайда
болуына септігін тигізеді.
Банк ... ... ... жақсы және жұмыстары сәтті жүруде.
Жалпы бұл банк үшін аса ... ... ... ... бар ... ... анықтау
үшін коэффициенттер негізінде банк активтерін талдау қажет.
Жоғарыда айтылғандай, ... ... ... ірі көзі және
активтердің ірі бабы болып табылады. Бірақ ... ... ... мен ... үшін ең үлкен көзінің бірі. Несиелеу стандарттарын
жұмсарту кезінде, тиімсіз несие тексерісінен ... ... ... ... ... ... себебі. Несие қоржынын тиімді басқару,
тәуекелді ... және ... ... пайдалылығына мүмкіндік
туғызады.
«Каспий Банкі» Акционерлік Қоғамының несие қоржынына талдау жасағанда,
аздаған жетіспеушілікті көруге болады:
1. Күмәнді несиенің ... ... ... ... ... ... олар келесі жылда өтелді. Бұл
несие қызметкерінің мінсіз емес жұмыс істеуін көрсетеді. ... ... өтеу ... талдау сапасыз жүргізілген.
Клиенттер санын көбейту ... ... бұл банк ... ... ... ... жалпы банк өтімділігін басқаруға көмектеседі.
63
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАНКТІК
НЕСИЕНІҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ
ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Әлемдік қаржы дағдарысының
Қазақстан банк ... ... қоры ... ... бағдарламаның басты операторы
ретінде қаржы жүйесін тұрақтандыру, тұрғын үй нарығындағы мәселелерді шешу,
шағын және орта ... ... мен ... ... ... ... іске асыру мақсатындағы шараларды атқара бастады.
Бірінші бағыт бойынша, яғни, қаржы жүйесін тұрақтандыру мақсатында жүйе
құраушы төрт банкке мемлекеттен 476 ... ... ... ... ... ... БТА банкке 212 млрд. теңге, Қазкоммерцбанкке – 120 ... ... ... – 120 ... теңге және Альянс банкке 24 млрд теңге берілді.
БТА банкке бөлінген қаржы осы ... 75,1 ... ... ... ... ... бөлінген қаржының 36 млрд, теңгесі банктің
25 пайыздық акциясын алуға жұмсалады. Ал ҰӘҚ пен банк ... ... ... ... ... 84 ... теңгені банк нақты секторды несиелеуге
жібереді. Халық ... ... 120 ... ... 60 млрд. теңгесі банктің
25 пайыздық акциясын сатып алуға, қалған 60 ... ... ... ... ... бағытталмақ. Ал төртінші банк – Альянс банкті
қолдау үшін мемлекеттен ... ... 24 ... ... ... ... ... екінші бағыты бойынша, яғни шағын және
орта бизнесті қолдау үшін банктерге «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры арқылы
120 млрд. теңге ... ... Бұл ... 14 ... күні ... ... ... қол қойылған келісім бойынша бөлінді. Қазкоммерцбанкке –
16 млрд. теңге, Халық банкіне – 11,7 млрд. теңге, БТА ... – 22 ... ... ... – 18 млрд. теңге, АТФ банк пен ЦентрКредитБанктің
әрқайсысына – 10 ... ... ... ... – 6 ... ... банкке – 3 млрд. теңге, Цеснабанкке – 3 млрд. теңге, Нұрбанкке –
8 млрд. теңге, ... ... – 3 ... ... ... ... ... 6 млрд. теңге бөлінсе, бұған қоса «Даму»
қорына 3 млрд. теңге берілді.
Аталмыш банктер ... және орта ... 12,5 ... ... ... жыл мерзімге несиелейді. Бір несие алушыға тиесілі лимит – 750 ... ... 70 ... ... ... ... ... қаржыландыруға, қалған 30
пайызы жаңа жобаларды несиелеуге арналмақ. Бұған қоса, банктерге ... ... 30 ... ауыл ... және азық ... ... өңдеуге
арналған жобаларды қаржыландыруға жіберілуі тиіс.
64
Осылайша, «Самұрық-Қазына» қорының дағдарысқа қарсы бағдарлама ... және орта ... ... ... ... ... ... құйылып,
кәсіпкерлердің оған қол жеткізуіне жағдай жасалынды. Ендігі кезекте қордың
банктермен арадағы ... ... олар ... несиенің ауқымымен
қатар несиені алған тұлға жайлы нақты ақпарат беруге міндетті. ... ... ... ... жатқанын бақылап отырған жұмыс тобы ... ... ... ... ... қарсы бағдарлама
аясында бөлініп жатқан соманың нақты ... және орта ... ... ... үшін ... қарсы бағдарламаның үшінші бағыты – тұрғын үй рыногындағы
жағдайды ... ... екі ... ... ... Оның ... мен Алматы қалаларындағы және Алматыға жақын орналасқан ... ... ... ... ... отыр. Құрылысы тоқтап ... ... ... мен сол ... ... ... несиелеу
арқылы жүзеге асырылатын болады.
Келесі бағыт бойынша «Самұрық-Қазына» ... ... ... үйді ... қоры ... Ол ... жылжымайтын мүлік қоры» АҚ болып
аталмақ. Оның мақсаты, құрылыс салушылардан тұрғын үйді сатып алу ... мен ... ... ... ... ... ... Осы
мақсатқа жұмсалатын 240 млрд. теңге қаржы қазір ... ... ... есеп-шотында тұр.
Тұрғын үй рыногын қолдаудағы тағы бір ... ... ол ... ... сатып алғанжәне өздеріне дейін пайдаланылған үйлерді сатып
алушыларға бұған дейін берілген ипотекалық несиені қайта қаржыландыру. ... үшін ... 120 ... ... бөлінді.
Қордың ендігі атқаратын міндеті, банктердің бөлінген қаржыны игеру
барысын қадағалап, бақылап отыру.
1929-1933 жж. Ұлы ... ... ең ауыр ... ... ... шарпып, оның салдарын еңсеруге әлемнің бүкіл ... зор ... ... ... ... ... рет ... және
дамушы елдердің үкіметтері ... ... ... ... ... кейінгі тарихының 60 жылында қалыптасқан ... ... ... үшін ... ... әрекет етуге ұмтылуда.
Бұл дағдарыстың орасандығы мен сандаған қиындықтары, ... одан әрі ... оның ... ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі пікірсайысты әлдеқайда өзекті етіп отыр.
Жаһандық экономиканы сауықтырудың неше түрлі ұсыныстары. Олардың көпшілігі
қазіргі ... ... ... ... ... ... ... сипатта болып отыр. Алайда Н.Ә. Назарбаев атап өткендей, бұл
дағдарыстың әлем тарихында теңдесі жоқ, ... да «оны ... ... және ... ... ескі догмалар мен стереотиптерді қайта
қарастыратын ... ... ... осы жолғы дағдарысты еңсерумен шешілмейтіні айқын болып отыр,
дағдарыс тереңде жатыр және ұзақ ... бері ... ... ... ... байланысты туындаған. «Қазір осындайлық қуатты әлемдік
катаклизмді туындатқан жүйенің терең ақаулықтарын анықтауға, ең бастысы ... ... жою ... ... ... маңыздырақ».
Алайда, сылбыр жүретін қандай да бір үдерістерден бас ... ... және ... ... ... ... ... жүйесін
жөндеу жөніндегі біздің бүкіл күш-жігеріміз косметикалық сипатта ... ... етіп ... ... бермейді және ауқымды да сойқан
дағдарыстардың қайталануынан сақтандырмайды.
Әлемдік қоғамдастық алаңдап отырған ... ... ... – бұл ... ... ... экономикада жетекші әлемдік резервтік валюта болуын
жалғастырып отырған ... ... ... әлемнің барлық ұлттық
банктерінің алтын-валюта ... 60 ... ... және жеке ... ... ... ... инвестициялық,
зейнетақылық, сақтандыру қорлары резервтерінің 30 пайыздайы ... ... ... есеп ... ... 40 ... жүргізіледі. Энергия тасымалдаушылардың еуропалық рыногына 100 млрд
доллардан астамға ... ... ... жеке меншік капиталдың
инвестициялық портфельдер көлемінің 40 пайыздайы доллармен шоғырланған.
Әлемнің шамамен 25 ... ... ... ... ... ... да ... резервтік қана емес, сонымен бірге
жалпыәлемдік валюта рөлін де – факто ... ... ... ... долларландырудың келеңсіз факторлары
осы жолғы дағдарыстың барысында айрықша көрінді. Жаһандану жағдайында ... ұзақ ... бері ... ... ақша бірлігінің рөлін әлемдік
резервтік валюта, жалпыға ортақ балама ретінде сақтауға ... пен ... ... ...... ... юань, рубльдің арасындағы қарама-
қайшылыққа соқтырады. Валюта ... ... ... жаңа ... ... ... ... еңбек өнімділігіндегі
бәсекелестіктің көрінісі болып табылады.
Жаһандық валютаның нарықтық тетіктері әлсірей түсіп, ... өсе ... ... ... ... ... шамасы жетпей қалды.
Бақылаусыз капиталдар – ... ... және ... ... ... ... ... 10 мыңнан астам хедж-қорлар бар, олардың жинақталған
активтері 1,5 трлн. Доллардан асып ... ал күн ... ... 6 ... Долларға жуықтайды. Бұл АҚШ ІЖӨ-сінің
жартысына тең. Standart & Poor`s ... ... ... ... ... ... мәліметтердің қолжетімсіздігі, қызметтерінің
мөлдір болмауы салдарынан ... ... ... ... ... бұл ... институттары дамушы рыноктар облигациялары сауда-
саттығы көлемінің 45 пайызын, проблемалық қарыздардың 47 пайызын бақылап
отыр. ... ... ... ... ... – несиелік деривативтер сауда-
саттығы көлемінің 55 пайызы хедж қорлардың үлесіне келеді.
Сыртқы және ішкі доллар қарама-қайшылыққа үсті. Ішкі ... ...... ол ...... ... – мұнай (араб, ресейлік, қазақстандық және ... ... ... ... ... долларлардың жәрдем есебінен өмір сүріп күш жинақтауда.
Сыртқы долларлардың инфляциялық әлеуеті ішкі ... ... ... АҚШ ... өскелең тапшылығын жабу үшін долларды
басып шығару, қазына облигацияларын ... ... ... ... ... факторы болып табылады және инфляция қарқынын арттырады.
Америка үкіметі күніне 2 млрд. доллардан сатып ала ... ... ... ... ... инфляцияны төмендетуге тырысуда, ... ... ... ... қазір ол 10,7 трлн. Доллардан асып түсті.
Қарыз алудың 53 пайыздан астамы ... ... ... келеді.
Кейбір мәліметтер бойынша 2008 жылғы желтоқсанның ... ... 651 ... ... 585 млрд. АҚШ-тың мемлекеттік облигациялары болған. ҚХР
алдындағы берешек жылына 25 пайызға өсіп отыр.
Н.Ә. Назарбаев ұсыныстарының мәні ... ... жаңа ... ... ... ... ... көшіру керек. Қазіргі дағдарыс
ерен қадамдарға итермелейді. Ахуалдың одан әрі ... және ... ... ... ... ... кезекте АҚШ-ты қажетті
қадамдарға итермелеуі мүмкін, деп санайды мамандар.
Давос форумының ... ... ... ... ... қоры ... ... ол әлем елдері үшін қаржы реттеушісіне
айналып, жаһандық кредитор Халықаралық есеп ... ... ... ... ... қатысушысы, экспортқа бағдарланған ел
болып табылатын Қазақстан мұндай ауытқуларға барынша
сергек. Әлемде ІЖӨ көлемі ... 55-ші ... ... ... ... 9-шы орынды, аграрлық өнімдер шығару бойынша 17-ші орынды алатын,
аса маңызды энергия ресурстарының аса ірі ... ... ... ... болып табылатын Қазақстан планетамыздағы
өмірді абаттандыру жөніндегі аса маңызды шешімдердің қабылдауына белсенді
қатысуы ... Әлем ... ... ... ... қабылданатын және
әзірленген шешімдер Қазақстанның өмірлік ... ... ... Н.Ә. ... ... жаһандық экономиканы дамытудың жаңа
тетіктерін іздеу жөнінде жұмсалып жатқан күш-жігердің арнасында ... ... ... ... ... қарқыны туралы мәселеде – біртіндеп
немесе түбегейлі жаңару жолы туралы мәселеде Н.Ә. Назарбаев ... ... Бұл ... ... ... ... шешпейінше,
проблеманы уақыт тұрғысынан сәл кейінге ... ... ... ... ... ... Сондықтан да Елбасы ... ... ... ... ... кілтін пайдалана отырып
жасалатын жаһандық кілтті баршаның бірлесіп бұрағаны жөн.
3.2. Банктік несиенің өзекті мәселелерін шешудегі
мемлекеттің араласу саясаты
2008 жыл ... банк ... ... ... ... ... аспектілерді, соңғы кездегі тенденцияларға қарасақ, ... ... ... банк ... өсу ... ... ... құлдырауы; Қазақстан банктерінің кірісінің төмендеуі.
Бұл жерде бірінші ондықтағы Қазақстан банктерінің динамикалық қуаттары
көрсетіледі және де бүкіл ... банк ... 92,4 ... ... ... ... қарасақ, қазір Қазақстандық банк системасы нашар
хәлде өтуде. Көп ... ... ... ... келуі банктердің дамуының
төмендеуіне ықпал етті. 31,6 пайыздан 2007 жылы 2,3 ... ... 11 ... төмендеген. Оның үстіне алдыңғы жарты жылдықпен салыстырғанда, 2008
жылдың желтоқсан айының ... ... ... (қос) ... 1,8 ... кесте - Қазақстан банктерінің активтер динамикасы
млн. теңге
| | | | | ... ... ... ... ... ... ... Банк |1 824 994 |2 648 603 |2 939 690 |2 950 959 ... |2 269 194 |2 714 259 |2 603 225 |2 366 241 ... Банк |977 040 |1 567 245 |1 700 086 |1 748 673 ... Банк |924 834 |1 192 070 |1 089 623 |1 015 477 ... |1 047 197 |989 598 |1 046 741 |950 697 ... |570 952 |880 898 |900 466 |943 657 ... |199 404 |325 928 |311 919 |293 706 ... bank |196 351 |257 422 |255 080 |238 363 ... Банк |151 637 |183 797 |231 649 |253 655 ... |205 521 |204 040 |224 368 |287 046 ... ... |8 874 640 |11 684 628 |12 173 497 |11 952 595 ... | | | | ... ... (қос) |94,3% |93,8% |92,8% |92,4% ... ... | | | | ... ... АФН ... ... ... көп ... ... сырттан
арзан ресурстар алуға мүмкіндіктері ... ... бес банк ... ... ... көп ... ... ие болған, кейбір
аналитиктердің көзқарасы бойынша, көп ... ... ... өтей ... қиын ... қалуы ықтимал деген. Дегенмен айтар
болсақ, қазіргі тұрақсыз жағдайда, халықаралық нарықта ... ... өтеу үшін ... ... ... қол ... ... қарыздар жоғары деңгейде көрініп тұр. Десек те, ... қос ... 10 ... төмендесе, қазіргі Қазақстан банктерінің
бетке ұстар ... бірі ... ... ... ... өтеу үшін және де ... ұстап қалу үшін ең тиімді әрекет.
2009 жылы Қазақстан банктері сыртқы міндеттемелеріне 10 млрд. АҚШ $
төлеуі ... ... ... қаржыландыру бағдарламасы 2007 жылдың аяғы 2008 жылдың басты
сұрағы болса, қазіргі қиындықтың басы Қазақстан банктерінің актив сапасы.
Жалпы банктік системасы ... 2008 жылы 11 ... ... ... 2,6 есеге көбейді.
69
17 кесте - Активтер мен нақты міндеттемелердің сапасының өзгерісінің
бірнеше көрсеткіштер динамикасы, %
| ... ... ... | ... атауы |активтер және |және нақты |Провизия |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... ... төмендеуі коммерциялық банктердің дүниежүзілік
дағдарыс қарсаңында несие берулеріне байланысты. Көптеген банктер несие
алушыларға ... ... ... ... өйткені шет елден келген
қаржыны жоғары және сапалы түрде өнімдеп, ... өсу, ... ... асырды. Бірақ, дағдарысқа байланысты банктер артық несиелік
либерализмдері үшін ... ... ... кірісі
Қазақстан банктерінің кірісі, мақлұматтар бойынша таза ... ... 2008 ... 1-ші ... жылдығында банктік системада
таза кіріс 2 есе төмендеді.
18 кесте - Таза кіріс өзгерісінің динамикасы
млн. теңге
|Банктер атауы ... ... ... ... Банк |48 683 |16 119 |17 351 ... |46 302 |2 822 |11 714 ... Банк |32 727 |9 896 |16 132 ... Банк |37 218 |10 847 |4 476 ... |6 052 |- 4 461 |- 27 159 ... |13 791 |5 112 |6 205 ... |8 070 |2 902 |-2 182 ... bank |5 815 |2 454 |2 764 ... Банк |2 521 |865 |1 100 ... |3 030 |- 5 282 |- 4 924 ... ... |216 720 |68 013 |33 817 ... | | | ... көзі: АФН ... ... ... 2008 жылы 1-ші ... ... ... 10 ... ішінде 2 банк ең төменгі көрсеткіштер көрсеткен, олар: Нұрбанк (-
5,3 млрд. теңге) және АТФ Банк (- 4,5 ... ... 2008 ... ... ... ... ... қосылды. Ең бастысы –
ссудалық қарыздың реклассификациясында. Осы ... ... ... ... ... ... әсер ... өтсек, жеке меншік капитал мен активтік кіріс көрсеткіштері 2008
жылы 11 айдың ішінде ерекше төмендеуі байқалады.
19 ... - ... ... ... ... %
| |ROA |ROE ... ... | | |
| ... Банк |2,2 |1,2 |0,7 |17,0 |7,8 |4,6 ... |1,9 |1,7 |0,5 |18,9 |17,1 |5,5 ... Банк |2,6 |1,2 |1,1 |25,7 |12,7 |11,2 ... Банк |3,5 |1,9 |0,4 |31,0 |13,4 |3,1 ... |0,6 |-0,9 |-3,1 |8,6 |-10,2 |-38,9 ... |1,9 |1,1 |0,7 |25,1 |14,0 |9,0 ... |3,1 |1,8 |-0,8 |19,8 |10,5 |-4,5 ... bank |2,6 |1,9 |1,2 |22,7 |15,9 |9,8 ... Банк |1,5 |0,8 |0,5 |13,2 |7,7 |5,4 ... |1,5 |-4,9 |-2,2 |9,6 |-27,7 |-14,0 ... |2,1 |1,1 |0,3 |18,8 |9,2 |2,6 ... ... | | | | | | ... көзі: АФН ... ... ... 2 негізгі факторға қатысты: активтердің
сапасының төмендеп кетпеуіне және резервтерді қалыптастыруға ... ... ... ... ... қарсы шаралар
Дүниежүзілік дағдарыс Қазақстанның қаржы саласының төмендеп кетуіне
қысым көрсетеді. Банктер сыртқы қарыздарын қаржыландыру үшін сыртқы ... ... және ... ... пайдалану керек. Қорыта келгенде
аталып кеткен іс шаралар іс жүзінде ... ... таба ... ... ... ... бірден-бір шара Қазақстандағы шетел
инвесторларының Қазақстанның дағдарысын қайта ... ... ... баруы, позитивті факторлардың бірі болып табылады.
72
Қорытынды
Банк табысының негізгі көзі - несие ... ... ... ... банк ... ... көзі бола отырып, активтерді орналастыру
кезінде тәуекел көзі болады. ... ... ... мен ... банк ... құрылымы мен сапасына байланысты ... ... ... ... ... ... тәуелсіз сараптама және қабылданған стандарттар мен банктің несие
саясаты мақсатынан ауытқу ... ... ... Банкі" Акционерлік Қоғамының несие қоржынының берілгендері
бойынша жүргізілген ... ... 2008 жылы ... ... қарыздары 183 514 092 мың теңгені құрайды. Несие ... ... - ... ... ... табылады. Олардың соңғы күнге ... 888 мың ... ... 87,9 ... ... 2007 ... ... пайда болуы, қалайда несие қоржынына ... ... ... 2008 жылы олар өтелді. Несиелерді ... ... ... ... ... ең тиімді болып отыр, оның үлес салмағы барлық берілген
несиелер сомасының 1/3 бөлігін құрайды.
Несие мөлшерлемесі ... ... ... сәйкес, сомасы мен мерзіміне
байланысты белгіленеді. Басқа банктердегі сияқты «Каспий Банкі» АҚ ... ... ... Олардың басым бөлігі қысқа мерзімді. Сауда саласы
өзінің айналым ... ... ... ... ... ... жүргізілетін қарыз операцияларының сапасына байланысты оның
қаржылық сәттілігінің тәуелділігін бағалай отырып, несие ... ... ... мен ... ... азайту жұмысы үздіксіз жүргізілуі
керек деген қорытынды жасауға болады.
Дипломдық жұмысты қорытындылай отырып, несиелік ... ... ... ... және мақсатын, оларды жүргізудің
әдістері және құралдары, ... ... ... ... ... мен ... анықтайтынын айта кеткен жөн. Несиелік саясат
банктің қызметінің жалпы стратегиясына сәйкес оның ... ... ... ... ... регламенттейтін болашақта қажет
құжаттар жүйесін дайындау шарттарын дайындауды құрайды. Несиелік саясат:
• инструкциялды емес ... ... ... ... ... ... несиелеудің мақсаттарын нақты және екі ұштысыз анықтау;
• нақты ... ... ... ... ... оны ... методикалық қамсыздандыруды білдіретін стандарттар
және инструкциялардан тұратын құжаттармен нығайтылуы керек.
73
Несиелік саясат қызметтің ... ... ... диверсификациялау және несиелік қызмет кәсіби ... үшін ... ... ... ... және оны ... тәртібі болмай, банктің барлық қызметкерлері басшылыққа алатын
несиелеудің бірыңғай шарттарын тәжірибеге енгізу мүмкін ... ... ... ... ... ... және оны жүргізудің шарттары барлық
несиелік процесс құралатын негізді құрайды. ... ... және ... ... және нормативтерді дайындау жауапкершілігін
директорлар кеңесінде арнайы ... ... ... ... комитетке
беру қажет.
Банктің тұрақты қаржылық жағдайына несие саясатының ... ... ... ... шығындардың қысқартылуы, жаңа технологияларды
егізуді тездету әсер етеді.
Несиелік үрдістің ... мен ... ... ... ... ... ең ... элементі болғандықтан,
дипломдық жұмыстың мазмұны дұрыс құрылған ... ... ... ... ... ... бірге, ... ... ішкі және ... ... ... ... ету арқылы
банктік қарыздарды басқаруына сипаттама береді. "Каспий Банкі" Акционерлік
Қоғамының саясаты келесі негізгі ... ... ... ... ... ... ... банк капиталын максималды тиімділікпен пайдалану;
- клиентпен ұзақ мерзімді және тиімді қатынастарды орнату;
- несие қоржыны сапасын төмендетуді болдырмау.
Несие ... ... банк ... ... талаптарындағы нұсқаулы -
құқықтық базаның және қарыз алушылардың ... ... ... ... ... болады. Біздің көзқарасымыз бойынша, несие
ресурстарын пайдалану мақсаттарын ... ... банк үшін ... ... және оны ... тәуекелін төмендетуге мүмкіншілік
береді.
Біздің экономикалық және құқықтық ортаның тұрақсыз жағдайында банктер
клиенттердің қаражатын сақтай отырып, ... ... ... ... ... дипломдық жұмыста айтылған нақты ұсыныстарды пайдалану, біздің
көзқарасымыз бойынша банктің негізгі ... ... ... ол ... ... ... ... негізін көрсететін, қоғамдағы
сенімді институтардың бірі болып табылады.
Қорытындылай келе, банк осы дипломдық жұмыста әзірленген ... ... іске ... ... ... С.Б. ... Банк ісі. Алматы, 2007 ж.
2. Н.Н. Хамитов Банк ісі. Алматы, Экономика 2006 ... С.Б. ... Ақша ... және ... ... ... Р.О. Смағұлова, Қ.Ә. Мәдіханова, Ә.Қ. ... Ж.Ш. ... ақша ... және ... ... Экономика 2008ж.
5. Ғ.С. Сейітқасымов Ақша, кредит, банктер. Алматы, Экономика ... С.Б. ... ... банктер операциялары. Алматы, 2006ж.
7. Банковское дело. Под.ред. д.э.н., проф. О.И.Лаврушина
8. Банковское дело. Под ред. д.э.н. Белоглазовой Г.Н., ... ... ... А.И ... ... (Росс. и зарубежный опыт) М.:
2002
10. Стратегия развития коммерческого банка Под ред. ... ... ... ... ... словарь М.:2002
12. Едронова В.Н., Хасанова С.Ю. Классификация банковских ... ... ... ... и ... 2003, № 1
13. Замурзев А.С. Кредит и ссуда: терминологический анализ. Классификация
и определение формы. ... ... 2003, № ... ... ... ... / Гл.ред.О.И.Лаврушин.-Москва,
1995. – С.215-217
15. О.И. Лаврушин. Деньги, кредит, банки. М. ... и ... В.И. ... ... кредит, банки. Минск: Мисанта, 2003ж. 128 б.
17. Колесников В.И., Кроливецкая Л.П. Банковское дело. –М., ... «ҚР ... банк ... Заңы 21.03.2007ж.
19. «ҚР банктер және банктік қызмет туралы» Заңы ... ... заң ... ... ... 6 ... ... РЦБК №2 2009ж.
23. www.afn.kz
24. www.kaspibank.kz
75
-----------------------

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің активті операцияларын басқару әдістері және несиелік саясатын талдау37 бет
Коммерциялық банктерде несиелік процестерді ұйымдастыру60 бет
Коммерциялық банктегі ақша қаражаттары71 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
«Жасыл» құрылыс дамуының болашағы65 бет
«Каспиймұнайқұрылыс» АҚ – ның қысқаша тарихы22 бет
«Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау21 бет
«Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде»4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь