Қазақстаннның банк жүйесінің дамуы және ондағы мәселелер мен оларды шешу жолдары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
I Банк жүйесінің қалыптасуы және дамуы
1.1 ҚР Банктердің пайда болуы және банк жүйесінің дамуы ... ... ... ... ... ... 5
II Қазақстан Республикасының банк жүйесінің дамуын талдау және жетілдіру жолдары
2.1 Қазақстан Ұлттық Банкі . Мемлекеттің Орталық Банк ... ... ... ... ... ... ... ..8
2.2 Коммерциялық банктердің операциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.3 Банк секторының қаржылық тұрақтылығын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
III Қазақстан Республикасындағы банк жүйесіндегі мәселелер
3.1 Қазақстанның бүгінгі қаржы және банк секторы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
Кез келген мемлекеттің экономикасында ірі кәсіпорындар, шағын және орта кәсіпкерлікпен қатар мемлекеттің дамуының негізі – банк жүйесінің қалыпты жұмыс істеуі екенін әлемдік практика көрсетуде.
Нарық экономикасы, шаруашылық жүйесі интеграциялану кезеңінде қаражат құрау мен оны пайдалану үрдісі әртүрлі экономикалық тұлғалар арасындағы әр-қилы қарым-қатынастарға сәйкес дамиды. Ондай тұлғалар – халықтың өзі, одан кейінгісі: мемлекет және банк, басқа қаржылық делдалдар.
Банктің мазмұны мен атқарылымы оның экономикадағы маңызын көрсетеді. Банктің маңызы оған жүктелген міндеттермен айқындалады. Банкке жүктелген міндеттер мыналарды қамтамасыз етеді:
- өндірістің үздіксіздігін және оны жеделдетуін қамтамасыз етуге керекті, бос ақша капиталды, ресурстарды шоғырландыру;
- ақша айналымын тәртіпке келтіріп, оны рационализациялау болып табылады.
Банк - өзінің жарғысы бар, толық шаруашылық есеп және өзін өзі қаржыландыру негізінде қызмет жасайтын заңды тұлға. Ол ақша қаражатын тарту, орналастыру және басқа банктік операциялар жүргізетін мекеме.
Уақытша бос ақша ресурстарды шоғырландыру атқарымынан, бір жағынан банк уақытша бос ақша ресурстарын жинаушы, екінші жағынан, оларды басқа уақытша қосымша қаражатқа мұқтаж шаруашылық жүргізуші субъектілерге беруші.
Банктердің ақша қаражатын шоғырландыру, кейіннен оларды қайта бөлу, өндіріс пен айналымның үздіксіздігін қамтамасыз етіп қана қоймай, бүкіл ұдайы өндірістің үдерісін жеделдетеді.
Банк ісінің ерте сатысының өзінде банктер ақша қаржысын сақтауды, оларды ішкі және сыртқы экономикалық айналымдардан сауда операцияларына сәйкес аударуды қамтамасыз еткен және олар елдің ақша белгісін, екінші елдің валютасына айырбастаушы болып көрінген. Одан бері банк ісінің техологиясы айтарлықтай өзгерген.
Қазіргі кезеңде нарықтық типпен дамыған елдердің барлығында дерлік екі деңгейлі банк жүйесі құрылып, белсенді түрде одан әрі өрістеуде.
Қазақстан Республикасында «Қазақстан Респубикасы банктер және банк қызметі туралы» республика Президентінің 1995 жылғы 31 тамыздағы заң күші бар жарлығында «Қазақстанның екі деңгейлі банк жүйесі бар бірінші деңгейдегі мемлекеттің Ұлттық банкі, ал басқа банктердің барлығы екінші деңгейлі яғни коммерциялық банктер» делінген.
Банк және тауарлы - ақшалай қарым-қатынастардың даму тарихы тұрғыдан қатарлас жүреді және өзара тығыз байланыста болады. Банктік шаруашылық өмірдің орталығы барлық эконмиканың негізгі түйіні болып табылады.
1. Зиябеков Б. «Қазақстандағы банк жүйесінің дамуы», б.13-47 /Алматы, 2003/
2. " Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі туралы" заң күші бар Жарлығы [режим доступа]: http://www.nationalbank.kz/cont/import/word/docimport37732.doc.html
3. 1 наурыз 2006 жылы Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Қазақстан халқына арнаған өзінің езекті Жолдауы /Егемен Қазақстан, 2004-№279-280, 16 қараша/, б.25
4. Қазақстан Ұлттық Банкі сайты [режим доступа]: http://www.nationalbank.kz/stat/temp/statistic.xls
5. Журнал «Учет и Аудит Казахстана» /№9, 2009/, б.15-25.
6. Қазақстан Республикасының Президентінің «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы» заң күші бар Жарлығы [режим доступа]: www.afn.kz/cont/publish362164_8156.pdf
7. Жүнісов Б., МәмбетовҰ., Байжомартов Ү. «Нарықтық экономика негіздері» , б.198-202. / Алматы «Экономика»-2000ж /
8. Көшенова Б.А. «Ақша, Несие, Банктер, Валюта қатынастары», б.205 / Алматы «Экономика»-2000ж /
9. Мәдешев Б. «Нарықтық экономика теориясына кіріспе», б.133-134 / Алматы «Экономика»-1998ж /
10. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие», б.127-128 /Алматы-2000 ж/
11. Экономикалық талдау орталығы «Ракурс», Макроэкономические заметки № 1.2 (28 сәу, 2009ж) [режим доступа]: http://www.cear.kz/index.cfm?uid=AED66A73-C29A-EB54-28A188621B069E52&docid=1
12. Қазақстан Республикасының Қаржы Министрлігінің сайты [режим доступа]: http://www.minfin.kz/index.php?uin=1146042421&chapter=1242637825&lang=kaz
13. Мақыш С.Б. «Банк ісі», б.326-328 /Алматы «ИздатМаркет-2007»/
14. Ежемесячный финансовый журнал «Банки Казахстана» /6 (144), 2009), б.21-27
15. Қазақстан Ұлттық Банкі сайты [режим доступа]: http://www.nationalbank.kz/cont/publish682364_415.pdf
16. Қазақстан Республикасының Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі сайты [режим доступа]: http://eng.minplan.kz/kz/press/486/25650/
17. Қазақстан Ұлттық Банкі сайты [режим доступа]: http://www.nationalbank.kz/cont/publish288339_8323.pdf
        
        ЖОСПАР
Кіріспе ……………………………………………………..............…...……….....3
I Банк жүйесінің қалыптасуы және дамуы
1.1 ҚР Банктердің пайда болуы және банк ... ... 5
II ... ... банк ... ... талдау және жетілдіру
жолдары
2.1 Қазақстан Ұлттық ...... ... ... ... Банк ... ... ... Қазақстан Республикасындағы банк жүйесіндегі мәселелер
3.1 ... ... ... және ... ... І Р І С П ... ... мемлекеттің экономикасында ірі кәсіпорындар, шағын және
орта ... ... ... дамуының негізі – банк жүйесінің
қалыпты жұмыс істеуі екенін ... ... ... ... ... ... интеграциялану кезеңінде қаражат
құрау мен оны пайдалану үрдісі әртүрлі экономикалық тұлғалар арасындағы ... ... ... ... ... ... – халықтың өзі, одан
кейінгісі: мемлекет және банк, басқа қаржылық делдалдар.
Банктің мазмұны мен ... оның ... ... ... маңызы оған жүктелген міндеттермен айқындалады. ... ... ... қамтамасыз етеді:
- өндірістің үздіксіздігін және оны жеделдетуін қамтамасыз етуге керекті,
бос ақша капиталды, ресурстарды шоғырландыру;
- ақша ... ... ... оны ... ... табылады.
Банк - өзінің жарғысы бар, толық шаруашылық есеп және өзін ... ... ... ... заңды тұлға. Ол ақша қаражатын
тарту, орналастыру және басқа банктік операциялар жүргізетін мекеме.
Уақытша бос ақша ресурстарды ... ... бір ... ... бос ақша ... жинаушы, екінші жағынан, оларды басқа уақытша
қосымша қаражатқа мұқтаж шаруашылық ... ... ... ақша қаражатын шоғырландыру, кейіннен оларды қайта бөлу,
өндіріс пен айналымның үздіксіздігін қамтамасыз етіп қана ... ... ... ... ... ... ерте сатысының өзінде банктер ақша ... ... ішкі және ... ... айналымдардан сауда операцияларына
сәйкес аударуды қамтамасыз еткен және олар ... ақша ... ... валютасына айырбастаушы болып көрінген. Одан бері банк ісінің
техологиясы айтарлықтай ... ... ... типпен дамыған елдердің барлығында дерлік
екі деңгейлі банк жүйесі құрылып, белсенді түрде одан әрі өрістеуде.
Қазақстан Республикасында ... ... ... және ... ... республика Президентінің 1995 жылғы 31 тамыздағы заң күші
бар ... ... екі ... банк жүйесі бар бірінші
деңгейдегі мемлекеттің Ұлттық банкі, ал ... ... ... ... яғни ... банктер» делінген.
Банк және тауарлы - ақшалай қарым-қатынастардың даму тарихы тұрғыдан
қатарлас жүреді және өзара тығыз ... ... ... шаруашылық
өмірдің орталығы барлық эконмиканың негізгі түйіні болып табылады.
Соңғы жылдары Қазақстан ... ... ... ... ҚР ... ... ... сипатталады. Бұл
белгілер ұлттық валютаның әрекет етуімен ... және ол ... тыс ... ... ... қағаздар нарығының төмен
деңгейіндегі өтімділігімен сипатталуда.
Қазақстан Республикасы Үкіметі ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін бірқатар шараларды
қолдануда. Бірақ, ... ... ... ... мәнді түрде Үкіметпен, Қаржы Министрлігімен, Ұлттық Банкпен
және басқа да ... ... ... ... шараларға
тікелей тәуелді.
Курстық жұмыстың мақсаты - банк ісінің және банк ... шығу ... ... бере отырып, Қазақстаннның банк жүйесінің
дамуына және ондағы ... мен ... шешу ... ... болып
табылады.
Жұмыстың міндеттері болып:
Қазақстанның банк жүйесі мен банк жүйесінің даму тарихына тоқталу;
Орталық ... ... мен ... ... ... ... мен қызметтерін қарастыру.
Курстық жұмыс үш бөлімнен: бірінші бөлімде банк жүйесінің ... ... банк ... даму ... мен банк ... ... мен
қызметтері, ал екінші бөлімде Қазақстан ... банк ... ... және жетілдіру жолдары, онда: Ұлттық банк және оның
қызметтерін талдау, коммерциялық банк және оның ... ... ... ... ... ... ... жасалынды да, үшінші бөлімде
Қазақстан Республикасындағы бүгінгі қаржы және банк ... және ... ... ... және ... ... әдебиеттерден тұрады.
I Банк жүйесінің қалыптасуы және дамуы
1.1 ҚР Банктердің пайда болуы және банк жүйесінің дамуы
Банк итальян сөзiнен Bank – ... ... ... ... ... орны” дегендi бiлдiредi. Бұл айырбас орыны тауарлармен ... ... ... ... ... мен ... ... әртүрлі монеталарымен жасалған. Ол уақытта монеталардың
біртұтас жүйесі болмағандықтан, ... ... ... ... ... ... кездескен. Банктер пайда болар алдын ақша ... ... ... ... ... ... ... елдің ақшаларын айырбастуға маманданып отырған. Уақыт өте келе,
айырбастаушылар бұл ... ... ... ақша ... ... ... алу үшін ... бастады. Сөйтіп, айырбастаушылар
біртіндеп, банкирлерге айналды[1, б. 13-14].
Қазақстанда банктердің дамуына келетін болсақ, Қазақстанда банк
жүйесінің ... ... ... ... 1 - ... банк ... қалыптасу және даму кезеңдері[1, б.
46-47].
|1930 жылға дейінгі|1930-1987 |1988-1990 жылдар |1991 жылдан ... ... ... ... ... екі |
| |бір ... |маманданған банктер |деңгейі банк |
| ... ... ... ... ... Мемлекеттік |1.КСРО Мембанкі|1.Банк жүйесін қайта|Егемен Қазақстанда|
|банкі және ... ... ... КСРО ... банк ... ... ... |Мем-банкі және |жүйесінің ... ... ... ... |құрылуы. Екі |
| ... ... ... КСРО ... банк |
| ... |Өнеркәсіп құрылыс |жүйесі Ұлттық банк|
| ... ... КСРО ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... үй | |
| ... ... |әлеуметтік банкі. | |
| |3. КСРО ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | |2. ... | |
| | ... және | |
| | ... | |
| | ... ... | |
| | ... | ... ... ... және банк қызметі туралы» республика
Президентінің Жарлығында 1995 жылғы 31 ... заң күші ... ... екі ... банк жүйесі бар» делінген. Ұлттық
банк – мемлекеттің ... ... ол банк ... ... ... ... ... банктердің барлығы банк жүйесінің ... ... ... делінген[6].
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында нарықтық банк жүйесінде әр
түрлі меншік формасындағы ... мен ... ... ... ... ... банк – үкімет қаулысымен құрылған екінші деңгейлі ... ... ... ... ... банк – ... тікелей және портфельдік инвестиция
тартумен шұғылданатын екінші деңгейлі банк.
Шетелдер қатысушы банк - орналастырылған акцияларының ... ... банк - ... шарт ... ... ... ... тұрған, құрылтайшылары Қазақстан Республикасының Үкiметi
(немесе ол уәкiлдiк берген мемлекеттiк орган) мен сол ... ... ... ... ... ... ... банк.
Банктік емес несие қаржы мекемелері Ұлттық банктің лицензиясы
негізінде кейбір банктік операция жүргізуге құқы бар ... емес ... Банк - осы ... сәйкес банк қызметiн жүзеге асыруға құқылы
коммерциялық ұйым болып табылатын заңды тұлға.  ... ... ...... ... сондай-ақ халыққа
тікелей және жан жақты кешенді қызмет көрсететін банктер. Бұл олардың
басқа ... ... ... ... Ал банктік емес несие
мекемелерінің банктерден өзгешелігі олар тек кейбір банктік ... және ... ... ... ... шұғылданады. Коммерциялық
банктердің негізгі мақсаты неғұрлым ... ... ... ... қоры оның ... ... ... банктік
опреациялар жүргізудің негізгі көзі болып саналады. Алғашқыда ... ... ... ... сату есебінен, немесе
құрылтайшылардың жарнасы есебінен қалыптасады. Банктің ... ... ... алған акцияларына тек ақша төлеуге міндетті. Жабық
акционерлік қоғам түріндегі банктің ... ... оның ... ... алған және басқа да тартылған қаражатты қолдануға болмайды. Банктің
акциясы алғашқы нарықта барлық құрылтайыларға бірдей құнмен, яғни акцияның
көрсетілген құнымен ... ... ... ... оның ... ... жарғылық қорының елу процентін ... ... ... ... ... ал ... өткен кезеңнен бастап бір
жыл ішінде түгел төлеуі ... ... ... бос ақша ... ... ... және оны ... капиталына
айналдыру;
кәсiпорындарға мемлекетке жеке тұлғаға несие беру, бағалы қағазбен операция
жүргiзу;
ақша айналымын реттеу;
айналымға несие ... ... ... кеңес беру;
эмиссиялық қызмет атқару[10, б.127-128].
II Қазақстан Республикасының банк жүйесінің ... ... және ... Қазақстан Ұлттық Банкі – Мемлекеттің Орталық Банк
Ұлттық ... ... банк ... жоғары (бірінші)
деңгейіндегі банк, өз қызметін Қазақстан Республикасы Президентінің 1995
жылғы 30 ... ... ... Ұлттық банкі туралы» Заң
күші бар Жарлығы бойынша жүргізеді және осы ... сай ... ... ... ... Ұлттық банк өз қызметінде Қазақстан Республикасының
Конституциясын және басқа заңдарды, ... ... мен ... ... банк - ... ... ... балансы бар, өзіне тікелей
бағынатын төменгі бөлімшелері мен ... тіке ... ... құрылым, іс-әрекетін толық шаруашылық есеп ... Әр ... ... ... баж ... және ... салығын төлеуден
босатылады. Ол республиканың кез келген жерінде және одан тыс ... ... және ... ... ... ... бар. Өз жұмысын
үкіметпен келісіп, үнемі кеңесіп жүргізеді. Үкімет Ұлттық ... ... ... ... дәл сол ... егер ... ... бір
жауапкершілік алмаса, Ұлттық банк те үкіметтің міндеттемелері бойынша жауап
бермейді. Үкіметтің өкілдік және атқарушы ... ... банк ... құрылымдық бөлімшелерінің заңды ... ... ... ... ... қызметтерi:
ежелден қалыптасқан мемлекеттiк өкiлi ретiнде заңды түрде банкнота шығару;
орталық банктiң ақша ... ... ... ол ... ақша ... әсер ету жолымен реттеу, яғни үкiметтiң экономикалық саясаттың
құрамдас элементi;
орталық банктiң сыртқы экономикалық қызметi. ... ... ... және ... ... ... ... табылады.
орталық банктiң банк iсi қызметi - негiзгi клиентi коммерциялық банкер ... ... ... ... банк үкiмет банк iсi қызметi. Ол әрi кассирi, ... ... ... ... басқару деп – орталық банктiң зайымдарын
орналастыру және конверсия операциясын жүргiзу.
Орталық ... ... екi ... ... ... - ол осы қаражатты орналастыру операциялары.
Пассив - ол ... ... ақша ... тартып банктер ресурстарын
құру операциялары.
Орталық банктiң мiндетi - ол Ұлттық ақша өлшемiнiң ... ... ... банк жүйесiнiң тиiмдiлiгiмен сенiмдiлiгiмен қамтамасыз
ету[13, ... ... ... ... Банктің қаржы нарығындағы операцияларының
қорытындысы, негізінен Ұлттық Банктің қайта қаржыландыру операцияларын
жүргізу есебінен өтімділіктің ... ... Бұл ... ... ... сəуірде байқалды, ал мамыр-маусымда өтімділікті алу Ұлттық Банк
операцияларының ... ... ... - Ұлттық Банктің ішкі нарықтағы операцияларының ... ... ... ... ... ету жөніндегі шараларды
өткізу шеңберінде Ұлттық Банк 2009 жылғы ... өз ... ... ставкаларды бірте-бірте төмендетуді жалғастырды. 2009 жылғы ... ... ... ... ... ... ... 9,0%-ға дейін,
2009 жылғы 10 маусымнан бастап – 8,5%-ға дейін ... ... ... ... ... ... 4,75% -дан 4,5%-ға жəне 4,25%-
ға дейін төмендеді. Қаржы нарығындағы өтімділікпен жағдайдың тұрақтануы
ақша нарығында ставкалардың ... ... ... ... ... ... - маусымда орта есеппен ставкалар деңгейі Ұлттық Банк
ставкалары дəлізінің ... ... ... ... 2009 ... ... 30 күндік банкаралық ставкалар бойынша орташа алынған ставка 4,56%
деңгейінде қалыптасты. Мерзімі 7 ... ... РЕПО ... орташа алынған ставка 3,65% болды.
2009 жылғы 2-тоқсанда банктердің Ұлттық Банктегі ... ... ... шетел валютасындағы қалдықтарының төмендеуі
байқалды. 2009 жылғы сəуір - мамырда шетел валютасындағы ... ... ... ... алайда маусымда олардың көлемі бірте-бірте
төмендей бастады. Ұлттық валютадағы ... ... ... кезең бойында бірте-бірте төмендеу үрдісін көрсетті, бұл банкаралық
нарықты белсендендіруге ... ... ... көлемінің
өсуі) байланысты.
2 сурет - Банктердің Ұлттық Банктегі ... ... ... ... валюта нарығындағы жағдай сауда-саттық көлемінің біршама
тұрақтылығымен жəне жалпы төмендеуімен ерекшеленді. 2009 ... ... Қор ... ... сегментіндегі жəне банкаралық валюта
нарығындағы сауда-саттықтардың ... ... 2008 ... ... ... азайып, 15,5 млрд АҚШ долларын құрады (40,5 млрд. АҚШ
долл.).
Қазақстан Қор биржасындағы долларлық позициядағы ... ... ... 2009 ... ... ... 3,3 төмендеді жəне
6,2 млрд. АҚШ долл. құрады (Қазақстан Қор биржасындағы ... ... 82%-ын ... Биржадан тыс валюта
нарығындағы операциялардың көлемі 2009 жылғы ... ... ... ... төмендеді жəне 9,3 млрд. АҚШ долл. құрады.
3 ... - Ішкі ... ... ... ... АҚШ долл[17].
2009 жылғы 2-тоқсанның қорытындысы бойынша Ұлттық Банк биржадан ... ... ... ... сатып алушы ретінде басым болды. Ұлттық
Банктің Қазақстан Қор ... ... ең аз ... бұл ... ... (-)0,1% құрады (2009 жылғы 1-тоқсанда ол (-)37,5% тең
болды). Тұтастай алғанда, 2009 жылғы 2-тоқсанда Ұлттық Банк ішкі ... ... ... ... ... ... басым болды.
2009 жылғы 1-тоқсанда ... ең ... ... талаптар
нормативтерінің төмендеуі банктердің ... ... ... ... ... 2009 ... ... орташа есеппен резервтік
активтер резервтеудің қажетті ... 3,6 есе асып ... ... - Ең ... ... ... нормативінің орындалуы, млрд.
теңге[15].
2009 жылғы 2-тоқсанда банктердің ... ... ... ... ... сұраныс өсті. Алайда Ұлттық Банк бұл сұранысты толық
көлемде қанағаттандырған жоқ. Бұл Ұлттық Банктің қысқа мерзімді ... ... ... ... Қаржы министрлігінің қазынашылық
міндеттемелеріне қайта бағыттау бойынша бастамасымен ... ... ... ... ... Банктің бастамасын қолдаған жоқ,
осыған байланысты ... ... орта жəне ұзақ ... ... ... ... 2009 жылғы сəуір-маусымда қысқа мерзімді ноталар 2009
жылғы ... ... 350 ... ... ... 14,9%-ға көп
шығарылды, бұл мемлекеттік бағалы қағаздардың осы түрлеріне ... ... ... ... ... 28 күн ... мерзімдерімен шығарылды. Орналастырылатын
ноталар бойынша орташа алынған ... 2009 ... ... ... ... ... ... дейін төмендеді.
2009 жылғы маусымның аяғында айналыстағы қысқа мерзімді ... 145,0 ... ... ... бұл 2009 ... наурыздың аяғындағы
көлемнен 24,2% -ға аз жəне 2008 жылғы маусымының ... ... ... ... ... 2-тоқсанда өткен тоқсанмен жəне 2008 жылғы тиісті кезеңнің
көрсеткіштерімен салыстырғанда банктердің Ұлттық Банктегі ... ... ... ... Ең ... ... ... мамыр-
маусымға тиесілі болды. Тұтастай алғанда, 2009 жылғы сəуір-маусымда ... ... ... депозиттер тартылды, бұл 2009 жылғы 1-тоқсандағы
көлемнен 5,4 көп жəне 2008 ... 2- ... ... 1,9 есе көп.
Депозиттерді тарту мерзімі 7 күнді құрады, сыйақының орташа ставкасы 4,48%
деңгейінде қалыптасты.
5 ... - ... Банк ... ... ... ... көлемі жəне
ставкалары (кезең ішінде)[12].
Банктерден депозиттер тарту көлемінің өсуі 2009 ... ... ... олар ... өтелмеген міндеттемелері көлемінің 2009 ... ... 2,7 есе 409,5 ... теңгеге дейін жəне 2008
жылғы ... ... 1,9 есе ... қоса ... ... - ... ... банктерден тартқан депозиттер бойынша өтелмеген
міндеттемелерінің ... ... ... ... ... ... ... Банк айықтырылған операцияларды
жүргізуден басқа банк секторына кері РЕПО ... ... ... ... заемдарын беруді жалғастырды. Кері РЕПО ... ... 2009 ... ... 1343,4 ... ... ... сурет - Ұлттық Банктің қайта қаржыландыру операцияларының көлемі, млрд.
теңге (кезең ішінде)[17].
2009 жылғы маусымның аяғында кері РЕПО ... ... ... ... 406,3 ... ... құрады[4].
8 сурет - Ұлттық Банктің қайта қаржыландыру операциялары бойынша өтелмеген
міндеттемелерінің көлемі, млрд. ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер өз қызметінде 1995 жылы
30 наурызында «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі» және 1995 жылы ... ... ... ... ... ... және банктік
қызмет туралы» Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Республикасының банктерді құрудың, қайта ұйымдастырудың
және таратудың ... ... ... ... ... банктік жүйенің екінші деңгейін білдіреді. Олар
банктік ресурстарды шоғырландыра отырып, заңды және жеке ... ... ... ... мен ... ... ... асырады.
Қазіргі тұрақтандырылған экономиканың жетілдіруі үшін коммерциялық
банктер халыққа көптеген операцияларды ... ... ... ... банктері ақша айналымы мен несие қатынастарын ұйымдастыруымен ғана
шұғылданып қоймай, сонымен ... ... ... ... ... ... қағаздарды сатып ... ... ... ... ал ... ... ... келісімдер
және мүлікті басқару операцияларын жүргізеді[9, б.133-134].
Қазіргі ... ... ... және ... ... Бұл екі ... операция бір бірліктің екі қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... операцияның болуы
мүмкін емес, ал активті операциясыз пассивтік операцияның мәні де ... ... ... ... ... ... күмәнсіз, бір
мақсатты көздейді – табыстың өсуі және шығынның кемуі.
Қазақстан Республикасының 31.08.1995ж. № 2444 ... ... және ... ... ... ... 30 бабы
бойынша қызмет көрсету – бұл «банктік операцияларды жүзеге асыру, ... ... ... ... да ... ... Бұл ... сонымен
қатар, банктік операцияларды жекелеген түрлерін ... ... ... ... ... ... барлық құқықтық жағынан қамтылған
кең көлемде операциялар ... ... ... банктің
операцияларын 3 топқа бөліп қарастырамыз[8, б.205].
Кесте 2 - Коммерциялық банк операцияларының негізгі құрылымы[10, б.137]
|қызмет көрсету ... ... ... бос ... ... ... ... ... ... ақша ... ... ... көздерден ақша қаражаттарын тарту. |
|Пассивті ... ... ... ... |
|операциялар |
|(қаражаттарды|
|орналастыру) |
|банктердің өз шотына және пайдасына ... ... ... және ... |
|қажеттіліктері бойынша жүргізілетін ... ... ... ... |
| ... қажеттіліктері бойынша және ... ... ... (таза банктік |
|қызмет көрсетулер) ... ... ... ... ... № 2444 ... ... және банктік қызмет туралы» Заңының 30 бабы
бойынша қызмет көрсету – бұл ... ... ... ... сондай-ақ
бап бойынша көрсетілген басқа да банктік операциялар». Бұл ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың
ерекшеліктері көрініс тапқан.
Аталған заңға сәйкес коммерциялық банктер келесі операцияларды
орындауға ... және жеке ... ... негізде депозиттерін қабылдау, банктік
шоттарын ашу және жүргізу;
банктердің және банктік операциялардың жекелеген ... ... ... ... ... ашу және жүргізу;
заңды және жеке тұлғалардың металдық шоттарын ашу және жүргізу;
кассалық операциялар: банкнота мен монетаны ... ... ... ... ... ... ... және сақтау;
банкнота мен монеталарды және бағалы қағаздарды инкассациялау және жөнелту;
аударым операциялары: заңды және жеке тұлғалардың ... ... ... орындау;
есепке алу операциялары: заңды және жеке тұлғалардың вексельдерін және ... ... ... алу (дисконт);
қарыздық операциялар: ақы төлеу, мерзімін белгілеу және ... ... ... ... беру;
заңды және жеке тұлғалардың, оның ... ... ... олардың банктік шоттары бойынша есеп айырысу
операциялары операцияларын жүргізу;
клирингтік операциялар: төлемдерді жинау, тексеру және ... ... ... ... ... алу операцияларын жүргізу және ... таза ... ... операциялар: тез іске асатын бағалы қағаздар мен жылжитын
мүліктерді кепілге алып, ... ... ... беру;
коммерциялық мәмілелерді қаржыландыру, ... сату ... ... ... өз ... ... ... (чектерді,
вексельдерді, аккредитивтерді, депозиттік сертификаттарды, акцияларды ... де ... ... ... ... сатып алу, сату және сақтандыру, ... ... ... жүргізу;
ақшалай нысанда орындауды қарастыратын үшінші тұлғалар үшін кепілдеме және
өзге де міндетемелерді беру;
инвестицияланатын ... ... ... оларды иемденушілердің
тапсырмалары бойынша ... ... ... ... ... ... нарығында басқа да кәсіби қызмет түрлерін
жүзеге ... ... ... ... ... ... Бұл банктік
операциялар бойынша қызметтерді көрсету, клиенттердің ... ... ... ... ... ... ... экономиканың жетілдіруі үшін коммерциялық
банктер халыққа көптеген ... ... ... ... ... банктері ақша айналымы мен несие қатынастарын ұйымдастыруымен ғана
шұғылданып қоймай, сонымен ... ... ... ... ... ... ... сатып алу-сату, қаржылық
операциялардың барлық түрлері, ал кейбір ... ... ... ... басқару операцияларын жүргізеді.
Депозиттік операциялар активті және пассивті болып бөлінеді. Активті
депозитттік операциялар – банктің уақытша бос ақша ... ... және өзге ... ... ... ... Олар банктің өтімді активтері ретінде, яғни ... аз ... ... Активтік депозиттер банктің өнімді
қаражаттарына жатады.
Пассивтік операциялар – бұл ... ... бос ақша ... бір уақытқа және пайыз төлеу шарты ... ... ... Бұл ... ... тартылған депозиттер пассив жағының
көп бөлігін алады және банктік ресурстарын қалыптастырудың ... ... ... ... ... депозиттердің және депозиттік
емес ресурстар шоттарының әр ... ... Бұл ... ... ... банк қызметтеріне деген клиенттер топтарының сұранысын
қанағаттандыруға және олардың қаражаттары мен уақытша бос ... ... ... ... жағдай жасайды.
Экономикалық мазмұнына қарай депозиттерді мынадай топтарға бөледі:
- Талап етілетін депозиттер;
- Мерзімді ... ... ... ... ... ... ... және жинақ сертификаттары)
депозиттер.
Қазақстандық көптеген коммерциялық банктерде ... ... ... тартылған қаражаттар құрылымында өте ... ... Бұл өте ... ресурс болғанымен банктерде оларды ұзақ мерзімге
орналастыруға байланысты қиындықтар ... ... ... ... ұзақ мерзімді активтерге айналдыруда депозитттік базаны
сандық талдау әдісі қолданылады. ... ... ... ... ... ... ... ресурстық базаның өсімін көрсететін қаражаттардың
(талап етілетін депозиттердің) ... ... Оны ... ... формуламен есептейді:
Ша = (Қс-Қб)/Т,
(1)
мұндағы:
Ша - қаражаттың ... ... - ... ... ... қалдығы;
Қб - мерзім басындағы қаражат түсімдері;
Т – ... ... ... ... ... ... Талап етілетін ... ... орта ... ... ... ... сол ... тартылған
қаражаттарды мерзімді активтерге айналдыру мерзімін мынадай формуламен
анықтауға болады:
М = Қо +К/А,
(2)
мұндағы:
М – орташа ... ... - ... ішіндегі орташа қаражат қалдығы;
К – қарастырылатын мерзім ішіндегі ... ...... ... алынатын немесе аударылатын қаражаттар сомасы.
талап етілетін депозиттердің азаймайтын (тұрақты) ... ... ... ... ... болатын қаражаттардың бір бөлігі:
Ақ = Қо/Т,
(3)
мұндағы:
Ақ – ... ... ... – мерзімі ішіндегі орташа қаражат қалдығы;
Т – ... ... ... ... ... ... қалдық|Айналым |Шығатын қалдық ... ... ... |Актив/Пассив |
|50000 |200000 |400000 |250000 ... ... = (Қс – Қб) / Т = ... = 50%;
М = Қо * К/А = 150000 *360 / 200000 = 270 ... = Қо / Т = 150000 / 400000 = 37,5 ... ... ... ... ... ... тенденциясы
байқалады және банкке үнемі 100000 теңгеде талап етілетін ... ... ... ... болса, онда оның 37 500 теңгедегі ... 9 ... (270 күн) ... ... ... әкелетін активтерге орналастыру
мүмкіндік туатыны ... ... ... келесідей тәсілді пайдалана отырып, өзгертуге
немесе жетілдіруге болады. Алдымен белгілі бір ... ... бір ... ... ... ... ... қажет. Мысалы,
1 ай
Х1 = қаражаттар түсімі – кетуі / депозиттердің жалпы сомасы =
(300000 – 200000)/ 1000000 = ... ай X2 = (400000 - 150000) / 1000000 = ... ай X3 = (600000 – 450000) / 1000000 = ... ... ... тұрақты бөлігінің үлесін (Т) мына
формуламен есептейміз:
,
(4)
мұндағы:
Т – мерзім ішіндегі қаражат ... - ... ... бір айға шоғырланатын депозиттердің тұрақты бөлігі.
[13, б.156-164].
Портфельдік (қаржылық) инвестициялар, ... ... ... ... және ... компаниялардың шығарған
акцияларына, облигацияларына немесе өзге де бағалы қағаздарына жұмсаған
қаражаттар.
Портфельдік инвестицияны жүзеге асыру барысында ... ... ... ... табыс алады және ... ... ... инвестицияны уақытша бос ақша қаражаты бар банктер,
инвсетициялық ... және ... ... ... ... ... жасайтын) инвестициялар – материалдық өндіріске
материалдық-заттай қызмет ... ұзақ ... ... салу немесе
басқаша айтқанда, жұмыс ... ... ... ... құру және
техникалық жағынан қайта қаруландыруға, жаңа кәсіпорындар салуға жұмсалған
инвестициялар. Бұл жерде инвестор-кәсіпорын өзінің капиталын, соның ... ... ... ... ... жұмыс жасайды.
Материалдық емес активтерге салынған инвестициялар – кәсіпорынға,
жобаларға және қандай да бір істі бастауға ... ... ... ... және ... да ... өнімдер нысанындағы
ақшалай емес инвестициялар.
Банктердің ... ... бұл ... ... ... операцияларын сипаттайды.
Коммерциялық банктердің бағалы қағаздармен жасалатын ... үш ... ... ... ... ... операциялары;
Инвестор ретіндегі операциялары;
Делдал ретіндегі операциялары.
Акцияларды шығару арқылы банктер акционерлік қоғам ретінде құрылып,
оның жарғылық ... ... ... мен ... ... бантер қосымша қаражаттар тартады. Банктің ... ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Бұл
жерді банктер табыс алу мақсатында өзге эмитеттердің ... ... ... Әрине қаражат салуда мынадай факторларды ескереді:
- тәуекел деңгейі;
- өтімділік деңгейі;
- табыстылық.
Тәуекел – бұл қор ... ... ... бағалы
қағаздардың нарықтық кұндарының төмендеу қаупін сипаттайды. ... ... ... ... ... және ... деп екіге
бөлінеді. Тәуекелсіз ... ... тек қана ... ... ... болады. Қалған бағалы қағаздардың барлығы тәуекелді
бағалы қағаздарға жатады.
Мемлкеттің бағалы қағаздары – ... ... ... ... ішкі ... ... немесе борыштық бағалы қағаздарды
білдіреді.
ҚР да мемлекеттің бағалы қағаздарын мынадай мемлекеттік ұйымдар мен
мекемелер ... ҚР ... ... ҚР Қаржы министрлігінің айналысқа шығаратын қазынашылық
міндеттемелері;
ә) Қазақстан Ұлттық банкінің бағалы ... ... ... ... қысқа мерзімді нотасы;
Ұлттық банктің арнайы валюталық нотасы;
б) Муниципалдық бағалы қағаздар – ... ... ... ... әр ... ... қаржыландыру мақсатында шағаратын бағалы қағаздар.
Бүгінгі таңда Қазақстандағы екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... басым бөлігі мемлкеттің бағалы
қағаздарға жұмсалып ... ... ... ... мұндай бағалы қағаздарға
салған активтер: біріншіден, өтімді, яғни банк ондағы қаражатты тез арада
қолма-қол ақшаға айналдыра ... ... ... ... ... төмен
болғанымен тәуекел немесе жоқ десе де болады. Мемлекеттің бағалы ... 3 ... ... ... мұндай бағалы қағаздар алғашқы нарықта ... ... ... ... ... ... ... құны
бойынша өтеледі.
Дисконтты мемлекеттің бағалы қағаздарының жылдық тиімді табысы шегерім
(дисконт) мөлшеріне байланысты және оны ... ... ... - ... бір ... қағаздардың атаулы құны;
Р – сатудың орташа өлшенген дисконтталған құны;
Т – ... ... ... бір жыл ... айналымы.
Купондық, яғни номиналдық құнына пайызбен бейнеленген табыс ... ... ... ... ... жылына 2-4 ретке дейін төленеді.
Аралас, яғни купон және дисконт түрінде қатар табыс әкелетін бағалы ... ... ... ... екі ... дисконт түріндегі және
купон мөлшерлемесі түріндегі табыстардан құралады.
Мысалы, облигацияның ағымдағы ... 100 ... ... ... ... ... ағымдағы табысын төмендегідей түрде есептеуге болады:
Купон/баға * 100 = 10/100*100 = ... ... ... өсіп, 150 теңгені құраса, онда ағымдағы табыс:
10/150*100 = 6,66%
Демек, ... да бір ... ... ... алу ... банк ... эмитеттің қызметіне байланысты туындайтын және оған қатыссыз
болатын тәуекелеге баратыны сөзсіз. Мұндай тәуекелді екі ... ... ... яғни ... ... ... байланыссыз нарықтағы
өзгерістерге тиесілі экономикалық факторларға негізделген тәуекел. Мұндай
тәуекел ... ... ... ... ... атанды.
Жүйелік емес, яғни эмитенттердің қызметіне негізделген ... ... ... қоржынды әртараптандыру арқылы немесе өзге
эмитенттердің бағалы ... ... салу ... қалыпқа келтіруге
болады.
Тәуекелді алдын алу үшін ... қор ... ... ... ... ... талдау эмитенттің табысын, сату көлемін, активі мен
пассивін, меншікті капиталға қатысты ... және ... ... ... баға ... ... Талдау көзіне эмитенттің
пайда немесе зиян тралы есебі, балансы және өзге ... ... ... ... ... ... деген сұраныс пен
ұсынысты, олармен жасалған операциялар және бағамын бағалауды сипаттайды.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... операциялар жүргізуде операциялар жүргізуде бағалы қағаздардың
рейтингіне мән беруге тиіс[7, б.198-202].
Кесте 3 - Ашық ... ... ... бойынша несиелік тәуекел
рейтингі[14].
Көптеген банктер осы рейнтингтегі жоғары инвестициялық ... ... ... ішінде ААА рейтингінене ВВВ рейтингіне дейін Moody`s
Servise бағаны бойынша, немесе Ааа ... Ввв ... ... & Poor`s Corporation бағаны бойынша сатып алуды дұрыс санайды.
Банк қаржаттарының бір ... ... емес ... ... ... емес ... қағаздарға корпоративтік бағалы
қағаздарды жатқызамыз.
Корпоративтік бағалы қағаздарды корпорациялар, акционрелік қоғамдар,
жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер және өзге ... мен ... ... бағалы қағаздарға мыналар жатады: акциялар;
облигациялар; ... ... ... және ... ... Банк секторының қаржылық тұрақтылығына талдау
Әлемдік қаржы-экономикалық ... ... ... ... ... ... оның аса ірі сегменті - банк
секторының дамуына әлі де өзінің жағымсыз ықпалын тигізуде.
Банк ... ... ... ... ... ... ... 2,2%-
ға ұлғайды да, 01.07.2009ж. 12 149,6 млрд. теңге болды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кезеңде
1,9%-ға ұлғайып, 01.07.2009ж. жиынтық активтердің 52,9%-ын құрады.
Екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... жылдың
басынан бастап 10,6%-ға ұлғайды да, ... 10 220,9 ... ... Бұл ... банктердің шетел валютасында берілген кредиттері қаралып
отырған кезеңде 28,8%-ға ұлғайып, 01.01.2009ж. ... ... ... ... ... 60,8%-ын құрады.
Банктердің кредиттік портфелі сапасының төмендеуі қазіргі уақытта
негізгі ... бірі ... ... ... ... ... бастап
банктердің кредиттік портфелінің құрылымындағы ... ... ... ... жағдай бойынша 31,7%-ға дейін төмендеді, ал
үмітсіз кредиттердің ... ... ... дейін ұлғайды.
Сонымен қатар, жұмыс істемейтін кредиттер есепті кезеңде 4,2 есе
01.07.2009ж. 3 149,3 млрд. ... ... ... ал ... ... үлесі 01.01.2009ж. 8,1%-ға қарсы 30,8% болды.
Банк секторындағы резервтеу деңгейі кредиттер сапасының төмендеуіне
қарай ... ... ... ... ... қалыптастырылған
провизиялардың сомасы ағымдағы жылдың басынан бастап 3,1 есе ұлғайып,
01.01.2009ж. ... ... ... 3 128,1 ... теңгені немесе
екінші деңгейдегі банктердің несие портфелінің 30,6%-ын ... ... ... орнын қалыптастырылған провизиялармен толтыру
коэффициенті 99,3% болды.
Капиталдың қажетті деңгейінің болмауына байланысты ... ... ... қабілеті төмендегендіктен, «АльянсБанкі» АҚ және «БТАБанкі» АҚ
ағымдағы жылдың екінші тоқсанында сыртқы міндеттемелер бойынша ... ... және ... ... ... ... ... оның нәтижелері бойынша осы ... ... ... ... ... ... деп ... Осыны ескерсек, 2
банкті алып тастаған кезде 35 екінші деңгейдегі банктердің несие портфелі
бойынша ... ... ... ... 14,4%, ал провизиялардың
деңгейі - 15,7% болды. Жұмыс істемейтін кредиттердің орнын қалыптастырылған
провизиялардың ... ... ... 108,9% ... нарығын және Қаржы Ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі
тұрақты түрде банк ... ... ... банк ... ... біріктірілген индексі негізінде (ҚТБИ) мониторинг
жүргізеді. ... осы ... ... ... ... ... тән ... көрсететін индикаторлардың кешені негізінде
бағалауға ... ... ... ... ... сәйкес
әзірлеген болатын.
Жалпы алғанда, ағымдағы жылдың басында индекстің мәні 2,60 ... ... банк ... ... шамадан тыс жоғары деңгейлі тәуекелдері бар
қанағаттанарлық ретінде сипаттады. Алайда, жалпы ... ... ... ішкі ... ... ... ... сондай-ақ ағымдағы жылдың екінші тоқсанында 2 банктің сыртқы
міндеттемелері ... ... ... ... тұратыны және сыртқы
міндеттемелерін одан әрі қайта құрылымдайтыны жөнінде ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, ҚТБИ
көрсеткіші 2009 жылғы бірінші жарты жылдықта 01.07.2009ж. қарай ... ... ... және банк ... ... ... ... ретінде бағалауға мүмкіндік береді. Банк секторының тұрақтылығын
талдау ... ... ... мәніне капиталдандыру (4,00), несие
портфелінің сапасы (4,00), қызмет тиімділігі (4,00) индекстері ең ... ... отыр және ... ... ... бұл ... ... сапасының үдемелі төмендеуімен және резервтеу деңгейінің
жоғарылауымен байланысты, ендеше, бұл жайт ағымдағы жағдайларда белсенді
операциялардың ... ... ... ... рентабельдігінің
деңгейіне өз әсерін тигізеді.
9 сурет - Банк жүйесі тәуекелдерінің картасы[5].
2-ден 2,5-ке дейінгі ауқымдағы индекс мәні ... ... ... ... табылатынын ескерсек, «АльянсБанкі» АҚ-ны және «БТАБанкі» АҚ-
ны есепке алмағанда, банк жүйесінің қаржылық ... ... ... ... болып отырғанын атап өткен жөн, бұл жайт ... ... ... және ... тең ... индексінің бірдей
мәнімен қамтамасыз етіліп отыр. Аталған екі банкті қоспағанда, нарықтық
тәуекел ... ... де ... ... ... ... болуда - 2,20, ал
басқа индекстер қанағаттанарлық деңгейде болуда: несие портфелі ... - 3,29, ... ... индексі 3,40.
Сонымен бірге, қазіргі уақытта сыртқы міндеттемелерін ... ... ... ... «АльянсБанкі» АҚ-ны және «БТАБанкі» АҚ-
ны есепке ... осы ... мәні ... ... ... бастап 2,52-
ден 2,65-ке дейін ұлғайды, бұл банк жүйесінің жағдайын 01.07.2009ж. жағдай
бойынша қанағаттанарлық (шамадан тыс ... ... ... ... ... ... береді.
10 сурет - Банк жүйесі тәуекелдерінің картасы және ... ... ... ... банк ... ... ... ретінде
капитал жеткіліктілігін, өтімділіктің жоғары деңгейін және қалыпты нарықтық
тәуекелдерді атап өтуге болады. Ал кредиттік тәуекелдің ... ... ... ... ... ... әлсіз жақтары болып табылады[5].
Дағдарыс жағдайы кезеңінде банктің жоғары ... ... ... ... және ... ... ... ықпал етуі мүмкін
проблемалардың ықтимал дерек көздерін анықтау үшін банктердің тұрақты түрде
стресс-тестілеу ... ... ... ... Стресс
жағдайларының сценарийлері ішкі және сыртқы ... ... ... олардың біріншісі сыртқы ... ... ... ал ... - ... ... тәуекелдерге ұшырағыш
болуына байланысты жинақ ақшаның ықтимал құнсыздануы туралы ... ... ... ... ... жағдайларда өтімділік жеткіліксіздігі
проблемасын шешетін нақты шаралардың болуын ... ету ... ... ... Тосын жағдайларда қайта қаржыландыру
жоспарының бекітілуі ... ол ... ... өз міндеттемелерінің
бір бөлігін немесе барлығын уақтылы және тиімді бағамен қаржыландыра білу
қабілеті елеулі төмендеген жағдайда ... ден қою үшін ... ... ... ... ... ... болатын, банктің иелігінде
бар әлеуетті қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы болады.
Қаржы ұйымдарына қатысты ертерек ден қою ... ... ... ... қаржы ұйымдарының қаржылық жағдайының нашарлауына
ықпал ... ... және ... ... ... ... қаралды. Атап
айтқанда, екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... істемейтін заемдардың үлесі сияқты
көрсеткіштер бойынша сезімталдығы ... ... ... ... ... уәкілетті органның Анықталған кемшіліктерді жою жөніндегі іс-шаралар
жоспарын бірлесіп қарау рәсіміне қойылатын ... ... ... ... ... ... банктер қызметінің қаржылық
және реттеуіш көрсеткіштеріне ... ... ... баға ... сондай-ақ
уәкілетті органмен келісілген, оларды жою ... ... ... ... нарығын және Қаржы Ұйымдарын реттеу мен ... ... ... ... жағдайын шешу және банктер депозиторларының
мүдделерін қорғау жөніндегі өкілеттіктерді кеңейтті. Агенттіктің проблемалы
банктердегі активтерді сатып ... және ... ... операциясын жүргізу мәселесі заңнамалық тұрғыда реттелген. Елбасы
14.07.2009ж. қол қойған «Қазақстан Республикасының ... ... ақша ... мен ... ... ... ... есебі
мен қаржылық есептілігі, банк қызметі және ... ... ... ... туралы Қазақстан Республикасының заңнамасын жетілдіру
мәселелері бойынша өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... тиісті заңнамалық база құрылды. Осы Заңды іске
асыру үшін ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы банк жүйесіндегі мәселелер
3.1 Қазақстанның бүгінгі қаржы және банк ... жылы ... ... ... ... әлемнің көптеген
мемлекеттерінде өз әсерін тигізіп отырғаны анық. Соған орай ... ... ... ... ... қалу ... іс ... жасап жатыр.
Біздің Үкімет те қаржы тұрақтылығын қорғау үшін банктерге қолдау жасауда.
Альянс Банк, БТА ... ... ... және Казкомерцбанк Үкіметтің қолдауына
ие боды.
Екінші ... ... ... ... ... ... жылғы қаңтар соңына 7385,7 млрд. теңгені құрап, өткен жылғы ... ... 2,0% ... Ұзақ ... ... ... 80,1%, шетелдік валютадағы кредиттер 44,7% құрды. Банк ... ... 5256,3 ... ... ... бұл 2008 ... тиісті
кезеңге қарағанда 34,1% артық. Халық депозиттері 3,2% ... 1480,8 ... ... ... Халық банкі» АҚ және «Казкомерцбанктерінің»
несиелік саясатындағы ең басты артықшылықтардың бірі ... ... ... секторлар жобаларын қаржыландыру болып табылады. Мәселен,
2008 жылдың 1 қазанындағы банк жүйесінің активтерінің үлесі -34,8 ... -36,9 ... жеке ... ... -41,6 ... ... ... депозиттерінде 42,6 пайызды құрайды. 2007 жылы бұл екі
банк өз ... мен ... ... ... қор ... атты белгі банктер блып саналатындықтан көп нәрседен ... ... ... ... қол ... ... ... ұлттық әл
ауқат қоры «Халық банк», «Казкомға» акционерлік капиталдың 25 ... жай ... ... ... өз ... ... ... басқару тетіктері бақылауда тұр. Қаржы жүйесіндегі
тұрақтылықты сақтау үшін Ұлттық қордан 10 ... АҚШ ... ... ... ... ... және банк секторы ТМД мемлекеттері арасында
мойындалып отырған, барынша бәсекеге қабілетті саласы.
ТМД және Шығыс Еуропа елдері арасында жан басына шаққандағы ... ... ... ... ... Қазақстанның ішіндегі банктер арасында
үлкен бәсекелестік бар.
Тұрақсыздыққа қарамастан қазақстандық банктер өздерінің сыртқы ... ... ... ... ... жылы ... жиынтық
активтері 31,7% артып, 2008 жылдың 1-қаңтарында 11683,4 ... ... Банк ... ... ... клиенттерге берілген займ
көлемінің артуы (48%) ықпал етті. Ағымдағы жыл болжамдарына келсек - ... ... тұр. ... беру ... ... Қорландыру құны артты,
бұрынғыдай ... және ұзақ ... ... ақша жоқ. ... ашқарақтық саясаты ендігі ... ... ... несие қоржыны құрылымында 2008 жылдың ... және ... ... ... ... ... несие үлесі кеміді.
Бұл жерде үмітсіз несие үлесінің артуын (1,5%-дан 1,9%-ға ... ... атап ... ... ... ... мүлік)
тартымдылығын жоюымен байланыстырылады. Тұрғын үй нарығы да, құрылыс ... ... ... тұр ... ... баға ... жатыр),
халықтың аталған секторға қаржы құюға ықыласы жоқ екені ... ... ... ақша ... ... динамикасы
(айналыстағы қолма-қол ақшаны қоспағанда) барынша сенімді, бірақ бұл ретте
баяулаған өсу ... ... ... - Ақша ... ... ... ... тиісті айға %-
бен)[14].
Ақша базасы 2009 ... ... ... 2333,8 ... ... ... ... 2-тоқсанда ақша базасының кеңеюі 4,3%-ды құрады. Тар ақша базасы
2009 жылғы 2-тоқсанда 7,9%-ға 1900,0 млрд. ... ... ... ... ... 2008 маусыммен салыстырғанда ақша базасы 33,1%-ға кеңейді.
Бұл кеңею негізінен «Самұрық-Қазына» ҰƏҚ-ның жекелеген банктердің ... ... ... ... ақшаны аударумен қамтамасыз
етілді.
Ұлттық Банктің таза халықаралық резервтері 2009 ... ... ... ... салыстырғанда 12,3%-ға 18,5 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... ішкі валюта нарығында сату бойынша
операциялар, Үкіметтің сыртқы борышына қызмет көрсету жəне банктердің ... ... ... ... ... ... валюталық қорлар қысқарды. Бұл төмендеу Ұлттық қордың активтерін қайта
айырбастаумен жəне Үкіметтің Ұлттық Банктегі шоттарына валютаның түсуімен,
сондай-ақ алтындағы ... ... ... ... ... ... 2008 ... маусыммен салыстырғанда Ұлттық Банктің
таза ішкі активтері қаржы ұйымдарына ... ... ... ... өсуі жəне ... ... ... мерзімді ноталар бойынша
міндеттемелердің қысқаруы нəтижесінде ұлғайды [14].
2009 жылғы ... тар ақша ... 2008 ... ... ... кеңейді.
Кесте 4 - Ұлттық Банк активтерінің жəне пассивтерінің өзгеру динамикасы
(өткен ... ... ... %)[4].
2009 жылғы 2-тоқсанда ақша массасы 1,5%-ға 6786,3 ... ... ... 2009 ... маусымда 2008 жылғы маусыммен салыстырғанда оның ... ... таза ішкі жəне ... активтерінің өсуі нəтижесінде 30,6%-ды
құрады.
Кесте 5 - Ақша ... ... ... ... ... ... %)[4].
Банк жүйесінің таза сыртқы активтері құрылымында 2009 жылғы маусымда 2008
жылғы маусыммен салыстырғанда ... ... таза ... резервтерінің
төмендеуі аясында банктердің таза сыртқы активтері өсті. Банктердің таза
сыртқы активтерінің өсуі 2009 ... ... ... теңгенің
құнсыздануы нəтижесінде олардың көлемін ... ... жəне сол ... ... ... ... міндеттемелерінің төмендеуі есебінен
болды[11].
Банк жүйесінің ішкі активтерінің өсуі экономикаға кредиттеу көлемінің
өсуімен қамтамасыз етілді, ал Үкіметке таза ... жəне банк ... да таза ішкі ... қысқарды.
Ақша массасының негізгі құрамдас бөліктерінің динамикасын талдау
резиденттердің банк ... ... ... ... өсу ... ... қарқынды өсуін көрсетті. Нəтижесінде
ақша массасы құрылымындағы резиденттер депозиттерінің ... 2008 ... ... 2009 ... маусымның қорытындысы бойынша 87,9%-ға
дейін ұлғайды. Ақша ... ақша ... өсу ... ақша ... ... қарқынды өсуі нəтижесінде 2008 жылғы
маусымдағы 2,96-дан 2009 жылғы маусымда 2,91 дейін ... ... ... ... ... жинақтауына байланысты резервтеу
коэффициентінің көтерілуі, сондай-ақ айналыстағы қолма-қол ақшаның өсуімен
салыстырғанда депозиттер ... ... ... ... байланысты
қолма-қол ақшаны таңдау коэффициентінің төмендеуі себепші болды.
12 ... - Ақша ... жəне оның ... бөліктерінің
динамикасы[14].
2009 жылғы 2-тоқсанда айналыстағы қолма-қол ақша көлемі 14,1%-ға өсіп,
818,7 млрд. теңге ... ... ... ... жалақы бойынша нетто-
берудің, жеке жəне заңды тұлғаларға заемдарды ... өсуі ... Бұл ... ... ... нетто-түсімдердің өсуі айналыстағы
қолма-қол ақша көлемінің өсуін ішінара бейтараптандырды.
2009 жылғы маусымда ... ... ақша 2008 ... ... 6,4%-ға ұлғайды. Бұл қолма-қол ақшаның өсуін
қамтамасыз ететін факторлардың ықпалы (жалақының жəне зейнетақының өсуі),
олардың ... ... ... ... ... ... қолма-қол шетел валютасын сату көлемінің ... ... ... ... ... жəне ... сатудан түсімдер жəне басқалар) басым болғандығын көрсетеді.
2009 жылғы ... 2008 ... ... ... ... ... ... беру 5,7%-ға 2433,9 млрд. теңгеге дейін,
банктердің кассаларына ...... 2257,4 ... ... ... ... банктердің кассаларынан нетто-беру 176,5 млрд. теңгені құрады.
2009 жылғы маусымның аяғында резиденттердің депозиттері 5967,5 млрд.
теңгеге ... 2009 ... ... олар ... төмендеді. Заңды
тұлғалардың депозиттері 0,5%-ға азайды, жеке тұлғалардың депозиттері 1,2%-
ға өсті. Резиденттердің депозиттік ұйымдардағы депозиттерінің ... ... жылы ... ... жылдың тиісті айымен салыстырғанда 34,8%-ға өсті.
Бұл ретте жеке тұлғалардың депозиттерімен ... ... ... қарқындап өсуі байқалды. Оған қоса, шетел валютасындағы
депозиттердің өсуі теңгенің құнсыздану ... ... ... валютадағы депозиттердің өсу қарқынынан асты[12].
Кесте 6 - Резиденттер депозиттерінің өзгеру динамикасы (өткен жылғы тиісті
кезеңге %)[4].
Жеке тұлғалардың депозиттері ... ... ... қарқыны халықтың
ақша кірістері өсуінің баяулауымен, қаражатты қолма-қол шетел валютасына
аударуымен түсіндіріледі. Оған ... ... ... ... ... ... қолдауы олардың аударылатын депозиттері
көлемінің өсуіне əкелді. Оған ... ... күту ... ... ... ... ... валютасындағы депозиттерге көшті.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... ... шаралары шеңберінде Қазақстанның
депозиттерге ... беру қоры 2009 ... 16 ... ... шетел
валютасындағы депозиттер бойынша сыйақыны 10%-дан 8%-ға дейін төмендетті,
ал ... ... ... ... ... 13,5% ... ... жылғы 2-тоқсанда осы шара депозиттік нарыққа тікелей ... ... ... валютадағы салымдар өсті жəне ... ... ... ... 2009 ... 2-тоқсанда жеке тұлғалардың ұлттық
валютадағы салымдары 12,7%-ға ұлғайды жəне ... ... ... ... ... ... емес ... тұлғалардың теңгедегі мерзімдік
депозиттері бойынша орташа алынған сыйақы ставкасы 4,1%-ды (2008 ... – 5,1%), ал жеке ... ... бойынша – 10,6%-ды
(11,7%) құрады.
2009 жылғы 2-тоқсанда экономикаға кредиттер 0,4%-ға 8109,2 млрд.
теңгеге дейін ... Бұл ... ... ... ... азайды, заңды
тұлғаларға – 0,8%-ға өсті.
2009 жылғы маусымда экономикаға кредиттер 2008 жылғы маусымдағы жағдай
бойынша олардың көлемінен ... ... ... ... ... ... орташа алынған ставка 2009
жылғы маусымда 2008 жылғы маусымдағымен ... ... ... ... Ставкалар өлшемдерінің төмендеуі барлық ... ... ... ... да, сол сияқты кредиттеу мерзімдеріне қатысты ... Бұл ... ... ... ... жаңа заемдар беруі,
сол сияқты қолдағы берешекті қайта қаржыландыруы арқылы қаражатты бөлуімен
байланысты. Жеке ... ... ... ... орташа алынған
ставка 2009 жылғы маусымда 2008 ... ... ... ... ... ... бұл ... ставкалардың өсуі (22,9%-дан 30,4%-ға
дейін) ұлттық валютада берілген тек ... ... ... ... ... - ... кредиттер жəне олар бойынша сыйақы ставкаларының
динамикасы[16].
Кредиттер құрылымында берешектің негізгі ... ... ... ... ... жаңа ... жəне ... жаңартуға, сондай-ақ
басқа да мақсаттарға, негізінен, бұрын берілген кредиттерді ... ... ... ... қамтамасыз етілді. Тұтыну
мақсаттарына, сондай-ақ азаматтарға тұрғын үй салу мен сатып алуға берілген
кредиттер айтарлықтай ... ... ... ... ... бойынша
елеулі берешек саудаға, құрылысқа, өндірістік емес салаға жəне ... ... ... ... ... 2009 ... маусымда 2008 жылғы
маусыммен салыстырғанда ... ... Бұл ... ... ... ... ... өсу 7,0% болар еді.
2009 жылғы 2-тоқсанда шетел валютасындағы ... ... ... ... кредиттердің өсуінен асып ... оған ... ... кредиттік борышты қайта бағалау себепші болды.
14 сурет - ... ... ... кредиттер динамикасы (өткен жылғы
тиісті кезеңге %)[16].
2009 жылғы маусым аяғында заңды тұлғаларға кредиттеу жалпы ... жəне ұзақ ... ... ... 76,4%-ды құрады (2008 жылғы
маусымда – 72,3%).
2009 жылғы ... 2008 ... ... ... жеке ... көлемі 4,3%-ға төмендеді. Бұл ретте құнсыздану ... ... ... бойынша 11,6%-ды құраған болар еді. Халыққа
кредиттер құрылымында ұлттық валютадағы ... ... ал ... ... көрсетті. 2009 жылғы маусымда 2008 жылғы маусыммен
салыстырғанда халыққа ұлттық ... ... ... ... ... ... шетел валютасындағы кредиттер теңгенің құнсыздануынан кейін қайта
бағалау нəтижесінде 5,7%-ға көтерілді.
15 сурет - ... ... ... ... ... жылғы тиісті
кезеңге, %-бен)[16].
2009 жылғы 2-тоқсанда банктер активтерінің монетарлық шолуға ... ... ... 14,5 ... теңгеге дейін төмендеді. Банктердің
активтері жылдық көрсетуде 2009 жылғы ... 2008 ... ... ... ал құнсыздану əсерін ескермегенде тиісінше – 3,5%-
ға өсті.
2009 жылғы ... ... ... ... ... активтердің
жалпы көлемінің 25,5% иеленді немесе 24,5 ... АҚШ ... ... 2009
жылғы наурызбен салыстырғанда олар 6,4%-ға қысқарды, 2008 ... ... ... ... ... құрылымындағы 2009 жылғы маусымда резидент еместерге
берілген кредиттер 55,3%-ға (2008 ... ... - ... ... орналастырылған депозиттер - 23,4%-ға (2008 ... ... ... резидент еместердің бағалы қағаздары – 6,4%-ға (2008 жылғы
маусымда - 11,1%-ға) жетті.
2009 ... ... ішкі ... үлесіне 74,5% немесе 10,8 трлн.
теңге тиесілі болды, оның ішінде ұлттық валютадағы ішкі активтер 54,8 ... 5,9 ... ... ... ... – 45,2% ... 4,9 трлн.
теңгені құрады (18сурет). 2009 жылғы наурыз-маусымда ішкі ... ... оның ... ... ... ... 0,2%-ға өсті, шетел
валютасындағы активтер ... ... ... ... осы
көрсеткіштердің өсуі 11,9%, (-)0,5% жəне ... ал ... ... ... -2,3%, (-)0,5% жəне ... жетті[15]
16 сурет - Банктер активтерінің құрылымы, %[15]
2009 жылғы маусымда 2008 ... ... ... ... ... күрт нашарлады. Үмітсіз кредиттердің үлесі стандарттық
кредиттер үлесінің (60,0%-дан 53,8%-ға ... жəне ... ... ... ... ... қысқаруы кезінде 1,7%-дан 16,5%-ға
дейін ұлғайды. Оған ... ... ... ... ... сапасы
төмен активтер жағына активтердің ауысуы байқалды: 1 санат үлесінің бір
уақытта ... ... ... ... ... 5 ... үлесі (1,2%-
дан 6,1% дейін) өсті. Бұл банктер ... ... ... əрі ... ... ... көрсетеді.
2009 жылғы 2-тоқсанда банктердің монетарлық шолуға сəйкес ... ... ... ... ... жəне маусымның аяғында
11,3 трлн. теңгені құрады. Банктердің ... ... ... ... ... 2008 жылғы маусыммен салыстырғанда) 11,2%-ға өсті, ал
құнсыздану əсерін ескермегенде 3,0%-ға төмендейтін еді .
17 ... - ... ... динамикасы, млрд. теңге[15].
Банктердің резидент еместер ... ... 2009 ... 2008 ... ... салыстырғанда 6,4%-ға, 32,2 млрд. ... ... ... ... ... ... ... еместер
алдындағы міндеттемелері 26,0%-ға қысқарды. 2009 жылғы маусымның аяғында
олар банктердің міндеттемелері көлемінің 43,0% ... ... емес ... ... құрылымында
2009 жылғы маусымда резидент еместерден ... ... 2008 ... ... ... дейін, резидент еместердің депозиттері бойынша
міндеттемелер – 2,5%-ға дейін төмендеді (2008 ... ... - ... ... ... ... ... – 3,9%-дан 9,1%-ға дейін
өсті.
2009 жылғы наурыз-маусым үшін ... ... ... ... 6,4 ... ... дейін, оның ішінде ұлттық валютадағы міндеттемелер
6,1%-ға 3,8 ... ... ... ұлғайды, шетел валютасындағы міндеттемелер
5,3%-ға 2,7 трлн. теңгеге дейін ... ... ... ... өсуі ... 10,6% жəне ... ал құнсыздану əсерін
ескермегенде, тиісінше 21,2%-ды, 10,6% жəне 45,5%-ды құрады.
2009 ... ... ... резиденттер алдындағы міндеттемелер
құрылымында мемлекеттік қаржылық емес ұйымдардың аударылған жəне ...... ... (2008 маусымда – 16,5%) өсті, бұл мемлекеттің
дағдарысқа қарсы бағдарламаны іске асыру шеңберінде «Самұрық-Қазына» ... ... ... ... ... емес ... емес
ұйымдардың депозиттеріне тиесілі үлес осы кезеңде 33,4%-дан 27,8%-ға дейін,
ал үй шаруашылығының үлесі – ... ... ... төмендеді.
Қазақстанның банк жүйесі үшін 2009 ... ... ... ... ... ... екі банкі өз міндеттемелері бойынша
дефолтқа жол ... ... ... ... ... ... активтерінің мөлшері олардың міндеттемелерінің ... ... ... ... бойынша түзетілген активтердің
мөлшері 2-тоқсанда банктердің ... аз ... ... ... ... ... ... есептелген меншік капиталы
теріс болды. Үшіншіден, «БТА Банк» жəне ... ... ... осы ... ... көп ... міндеттемелерді қайта құрылымдау жоспарын
əзірлеп жатыр. Қазақстанның банк жүйесінің бұдан əрі дамуы көбіне ... ... іске ... қаншалықты табысты болатындығына байланысты[17].
ҚОРЫТЫНДЫ
Нарықтық экономика ерекшеліктері банктік емес мекемелермен ... көп ... банк ... ... ... және делдалдық
қызметінің формалары мен түрлері бойынша көп түрлілігінің, Орталық (бірінші
деңгей) және ... ... ... ... арасындағы функцияларды заң
жүзінде бөлудің қажеттілігін тудырады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... әрі ... банк) Қазақстан
Республикасының орталық банкі болып ... және ... ... ... жоғары деңгейін құрайды.
Банк ісінің әлемдік тәжірибесі көрсетіп ... ... ... ... ішінен елдің бүкіл несиелік жүйесін басқаруда басты
роль атқаратын орталық банктер бөлініп шығатын болды. Ал ... ... ... ... кең ... ... байланысты. Банктердің
банк функцияларын, ақша – ... ... ... ... ... банктер коммерциялық банктердің, яғни екінші деңгейлі ... ... ... мен ... экономикалық ықпал ету құқығы
несиелік мекемелер міндетті түрде қолдануы тиіс ... ... ... ... ... несиелік саясат жүргізуде және өз клиенттеріне
толығымен дербес әртүрлі ... ... ... ... ... емес ... құрылмаған
жағдайда кез келген елдің несие жүйесі аяқталмай қалады. ... ... ... ... мен өзгеріп отырған нарықтық экономика талаптарын
толық қанағаттандыру бұл институттардың құрылуын талап етеді, ал олар ... ... ... ... ... ... және
сезімтал ете түседі.
Мемлекет, экономикаға жетекшілік жасай отырып, Ұлттық банк ... ақша – ... ... ... Бұл принцип айналыстағы ақша
массасының ... ... ... ... ... ішкі және сырқы
тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін, ақша-несие ... ... ... ... ... және оны ... экономикаға интеграциялау саласында
республика мүдделерін қорғау үшін ... ... ... ... ... ... банкінің
жұмысын ұйымдастырудың әр түрлі құқықтық формалары бар:
оның капиталының қалыптасуы 100% мемлекеттің қаражаты есебінен ... ... ... ... тиесілі (немесе мемлекеттің қатысуынсыз)
акционерлік қоғам;
бірлестік типтес ұйым (мемлекеттің қатысуымен немесе қатысуынсыз);
Орталық банкінің қызметін бірігіп ... ... ... ... орталық банктердің капиталына мемлекет қатыспайды, олардың
капиталы Федералды резервтік жүйенің (ФРЖ) мүше ... ... ... ... ... банк ... орган болып табылады. Мемлекет – жарғылық
қордың ... ... ... қор – ... ... ... ... да құндылықтардан тұрады, ал айналым ...... ... қаражаттарынан тұрады. Ұлттық банк резервтік және басқа қорлар ... қор ... ... ... ол ... ... ... және осы қорға байланысты ... ... ... бойынша шығындарды жабуға арналады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің негізгі міндеті – ... ... ... ішкі және ... ... ... болып табылады.
Коммерциялық банктердің басқа қаржы институттарынан айырмашылығы және
ерекше бір қабілеті ол ақшаны ... мен ... ... ... Бұл ... деп, тек ... – қол ақшалар ғана емес, сондай-ақ талап етуге дейінгі
салымдар түсіндіріледі. Банктердің ақша жасау ... ... үшін ... Ол тиімді несие жүйесін іске ... ... ... ... ... ... Банк несиелерінің жетіспеушілігі және өте жоғары
пайыз мөлшерлемесі тұсында ... ... ... ... ... осы ... іс – тәжірибелер тиімсіз, себебі бір жағынан,
мынадай ірі ақша сомасы белгісіз уақытқа қозғалыссыз жататын ... ... ... ... ... емес.
Елбасының 50 бәсекеге қабілетті елдің қатарына кіру туралы ... ... үшін ... банк ... ... ... ұлттық
банк жүйесінің бәсекеге қабілетін дамыту бағдарламасын» жасап, қабылдауын
талап етеді. Ол бағдарлама Үкімет, ҚР Ұлттық банк, ҚР ... ... ... ... ... мен бақылау агенттігі және банк қауымдастығының
ортақ мәселелерді шешуде бәсекеге қабілетті ... ... ... ... тиіс.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы президентінің тапсырмасына сәйкес
Дағдарыстан кейінгі кезеңде қаржы секторын дамытудың негізгі бағыттары
бойынша ... ... ... ... ... қарсы циклдік
қадағалауға өту Қазақстанның қаржы және банк секторын реттеу мен қадағалау
жүйесін одан әрі ... ... ... ... ... әзірлеу жұмыстарын Қазақстан республикасы Ұлттық Банкінің,
Агенттіктің, Қазақстан қаржыгерлері ... ... мен өзге ... ... кіретін Жұмыс тобы жүргізеді. Осы құжат дағдарыстан
кейінгі кезеңде елдің ... ... ... ... ... оның ... ... жүйесіне сенімін одан әрі нығайтуға және қазақстандық
қаржылық ұйымдардың әр түрлі ... ... ... ... бірқатар шаралардан тұрады деп көзделуде.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Зиябеков Б. «Қазақстандағы банк жүйесінің ... б.13-47 ... " ... ... ... ... ... заң күші бар Жарлығы
[режим ... 1 ... 2006 жылы ... ... ... ... Қазақстан
халқына ... ... ... ... ... ... 16 ... б.25
4. Қазақстан Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... и ... Казахстана» /№9, 2009/, б.15-25.
6. Қазақстан Республикасының Президентінің «Қазақстан Республикасындағы
банктер және банктік ... ... заң күші бар ... ... www.afn.kz/cont/publish362164_8156.pdf
7. Жүнісов Б., МәмбетовҰ., Байжомартов Ү. ... ... , ... / ... ... /
8. ... Б.А. «Ақша, Несие, Банктер, Валюта қатынастары», б.205 ... ... /
9. ... Б. ... ... ... ... б.133-134
/ Алматы «Экономика»-1998ж /
10. Мақыш С.Б. ... ... және ... ... ... ж/
11. Экономикалық талдау орталығы «Ракурс», Макроэкономические заметки ... (28 сәу, 2009ж) ... ... ... ... Қаржы Министрлігінің сайты [режим доступа]:
http://www.minfin.kz/index.php?uin=1146042421&chapter=1242637825&lang=k
az
13. Мақыш С.Б. «Банк ісі», б.326-328 /Алматы «ИздатМаркет-2007»/
14. ... ... ... ... Казахстана» /6 (144), 2009), б.21-
27
15. Қазақстан ... ... ... ... ... ... Республикасының Экономика және бюджеттік жоспарлау
министрлігі ... ... ... ... ... ... сайты [режим ... ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі есімдік және олардың атқаратын қызметтері24 бет
Дипломатиялық хаттамалар36 бет
Макро-, микро-және ультрамикроэлементтер6 бет
Әлеуметтік психологиялық тренингтерді ұйымдастыру принциптері8 бет
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
Адольф Дистервегтің педагогикалық қызметі мен теориясы8 бет
Алгоритм және оның қасиеттері109 бет
Байқоңыр ғарыш айлағы құрылғалы 49 жыл болды10 бет
Бизнес этикасының ерекшелігі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь