Нарықтық экономика жағдайындағы коммерциялық банктердің несиелік саясатын жетілдіру жолдары

Кіріспе 3
I . бөлім. Нарықтық экономика жағдайындағы коммерциялық
банктердің несиелік саясатын жетілдіру жолдары.
1.1. Несиелік саясатты қалыптастырудың эдістемелік
негіздері 7.
1.2. Коммерциялық банктердің несиелік саясатының халықаралық
тәжірибесі жэне оны Қазақстанда қолдану мүмкіндігі 20.
II . бөлім. Қазақстан Республикасында несиелік рыноктың қазіргі
жағдайын жэне банктің депозиттік саясатын талдау.
2.1. Қазақстан Республикасындағы несие рыногының қазіргі кездегі жағдайы жэне банктердің несиелік саясатын жүзеге асыру бағыттары 43
2.2. Оңтүстік Қазақстан облысындағы депозиттер мен салымдар рыногының қазіргі кездегі жағдайы және банктердің несиелік саясатын жүзеге асыру бағыттары (2003.2005) 70
III . бөлім. Коммерциялық банктердің несиелік саясатын
қалыптастыру мен жүзеге асырудың болашақтағы бағыттары.
3.1. Банктің несиелік портфелін қалыптастырудағы тэуекелділік жэне оны басқару 74
3.2. Коммерциялық банктің несиелік саясатын қалыптастырудың
эдістері мен механизмдерін одан әрі жетілдіру жолдары 77
Қорытынды 85
Пайдаланаған эдебиеттердің тізімі 89
Нарықтық экономикасы жағдайындағы Қазақстан Республикасының банк тер жүйесінде Үлттық экономиканың басқа секторларымен салыстырғанда елеулі өзгерістер болып жатқаны баршаға мәлім. Бүгінгі таңда нарықтық экономика жолына баяғыда түсіп, зор жетістіктерге жеткен өркениетті елдертэжірибесін үйрене отырып, банк жүйесін халықаралық стандарттарға көшіру ел экономикасы үшін маңызды болып табылады.
Банк жүйесін реформалау қажеттілігі Қазақстанның эволюциялық дамуының сапалы, жаңа деңгейге жетуінің қажеттілігінен туындап отыр. Нарықтық экономикаға көшкен жылдар аралығында Қазақстан Республикасының банк жүйесі реформалаудың үзақ та, қиын кезеңін бастан кешірді. Бүл кезде еліміздің банк жүйесінде тек сандық емес, сонымен бірге сапалы өзгерістер болды деп айтуға болады. Қазақстан Республикасының тэуелсіздік алуының он жылдығына арналған салтанатты жиналыста ел президенті Н. Назарбаев банк жүйесін реформалау нэтижесі бойынша: "Еліміздің банк жүйесі түбегейлі де сапалы өзгерістерге үшырады" деп. мақтанышпен атап өткен болатын [1;5 бет].
Қазақстанда банк жүйесін реформалау ісі ең алдымен коммерциялық банктерді қүрудан басталды. Тек Қазақстанда емес, сонымен бірге бүкіл КСРО аумағындағы бірінші болып қүрылған банк, Оңтүстік Қазақстан і облысында орналаскан Союз кооперативтік банкі болатын. Банк операцияларын жүргізу қүқығын беретін лицензиясын ол 1988 жылдың 24 тамызында алды. Бірақ, аталмыш банктің қызметі небэрі 7 жылға ғана созылып, қызметіндегі айтулы елеулі кемшіліктері үшін 1995 жылдың 24 тамызында банк операцияларын жүргізу үшін берілген лицензиясы қайтарылып алынды. Қазақстан аумағында 1988 жылдың 19 қырқүйегінде

қүрылған екінші коммерциялық банкке Алматы Орталық кооперативтік банкі жатады. Қазіргі кезде аталмыш банк "Центр кредит" ААК болып, банк қызметі нарығында өз қызметін тиімді атқаруда.
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (жалпы бөлім)
2. "Қазақстан Республикасының Банктер жэне банк қызметтері туралы" заң (өзгерістер мен толықтыруларды қоса) 31 тамыз 1995
3. "Қазақстан Республикасының ¥лттық Банкі белгілеген пруденциалдық нормативтер туралы ережесі" № 213 3 шілде 2002
4. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің "Екінші деңгейдегі
банктердің меншікті капиталы және жарғылық капиталы" туралы бекіткен қаулысы
№190, 2маусым2001
5. ЖАҚ "Жеке тұлғалардың салымдарын кепілдеу (сақтандыру) қорындағы" өзгерістер 01.08.2003 жылға қатысты
6. Банковское дело/ Под ред. Г.С. Сейткасимова. - Алматы: Қаржы жэне қаражат, 2003
7. Банковское дело: Справ. Пособие/ М.Ю. Бабичев, Ю.А. Бабичева, О.В. Трохова и др; Под ред. Ю.А. Бабичевой. - М: Экономика, 1994.
8. Банковское дело/ Под ред. В.И. Колесникова, Л.П. Кроливецкой. - М "Финансы и Статистика", 2000г
9. Банковское дело: Учебник / Под ред. Лаврушина О.И. - М: "Финансы и статистика", 2001
10. Роуз С. Питер. «Банковский менеджмент»-М:»Дело Лтд», 1995-76.
11. Банковский портфель - 2/ отв ред. Коробов Ю.И , Рубин Ю.Б., Солдаткин В.И. - М: "Сомитэк"; 2004

12. Коттер Р, Рид. Э, Гилл Э, Смит Р. Коммерческие банки. - М: Космополис, 1997
13. Коммерческие банки / В.М. Усоскин. - М: Экономика, 2002

14. Кидуэлл Д.С, Петерсон Р.Л, Блэкуэлл Д.У. Финансовые институты, рынки, деньги. - Санкт-Петербург: 2002г.
15. Марченко Г.А. Банковский сектор Казахстана: состояние и перспективы развития. // Банки Казахстана. № 10, 2003
16. АҚ "Халық банктің" жылдық есеп беруі 2006 жыл.
17. АҚ "Халық банктің" Талдықорған аймақтық бөлімшесінің жылдық есеп
беруі 2006 жыл.
18. АҚ "Халық банктің" депозиттік саясаты 2002 - 2006 жылдар

19. АҚ "Халық банктің" депозиттік операциялар жөніндегі ішкі нұсқаулары
2005, 2006, 2007 жылдар
20. 2007 жылға Қазақстан Республикасы ¥лттық Банктің жылдық есеп беруі. - Алматы
21. 2007 - ші жылға Қазақстан Республикасы Ұлттық Банктің статистикалык бюллетені. - Алматы, 2001ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ОРТА-АЗИЯЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика факультеті Қаржы жэне есеп кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҮМЫС
Тақырыбы: «Нарықтық экономика жағдайындағы коммерциялық банктердің
несиелік саясатын ... ... 4 курс ... ... «Қаржы» мамандығы
студенті
Ғылыми жетекшісі: Аға оқытушы:
Баймуратова Г.К.
Қорғауға жіберілді: «Қаржы жэне банк ісі» кафедрасының меңгерушісі:
« » 2008 ... - 2008 ... 3
I - ... ... ... ... ... несиелік саясатын жетілдіру жолдары.
1.1. Несиелік саясатты қалыптастырудың эдістемелік
негіздері 7.
1.2. Коммерциялық банктердің несиелік ... ... жэне оны ... ... ... 20.
II - бөлім. Қазақстан Республикасында несиелік рыноктың қазіргі
жағдайын жэне банктің депозиттік саясатын ... ... ... ... ... ... кездегі жағдайы жэне
банктердің несиелік саясатын жүзеге асыру бағыттары ... ... ... ... ... мен ... ... қазіргі
кездегі жағдайы және банктердің несиелік саясатын жүзеге асыру бағыттары
(2003-2005) ... - ... ... ... ... ... мен ... асырудың болашақтағы бағыттары.
1. Банктің несиелік портфелін қалыптастырудағы тэуекелділік жэне оны
басқару 74
2. Коммерциялық банктің несиелік саясатын қалыптастырудың
эдістері мен ... одан әрі ... ... ... ... ... ... 89
Кіріспе
Нарықтық экономикасы жағдайындағы Қазақстан Республикасының банк тер
жүйесінде Үлттық экономиканың басқа секторларымен салыстырғанда елеулі
өзгерістер болып ... ... ... ... ... ... экономика
жолына баяғыда түсіп, зор жетістіктерге жеткен өркениетті елдертэжірибесін
үйрене отырып, банк жүйесін халықаралық стандарттарға көшіру ел
экономикасы үшін ... ... ... ... ... қажеттілігі Қазақстанның эволюциялық дамуының
сапалы, жаңа деңгейге жетуінің қажеттілігінен ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының банк жүйесі
реформалаудың үзақ та, қиын кезеңін бастан ... Бүл ... ... жүйесінде тек сандық емес, сонымен бірге сапалы өзгерістер болды деп
айтуға болады. Қазақстан Республикасының тэуелсіздік алуының он ... ... ... ел ... Н. Назарбаев банк жүйесін
реформалау нэтижесі бойынша: "Еліміздің банк ... ... де ... ... деп. ... атап ... болатын [1;5 бет].
Қазақстанда банк жүйесін реформалау ісі ең алдымен коммерциялық
банктерді қүрудан басталды. Тек Қазақстанда ... ... ... бүкіл КСРО
аумағындағы бірінші болып қүрылған банк, Оңтүстік Қазақстан і облысында
орналаскан Союз кооперативтік банкі болатын. Банк операцияларын жүргізу
қүқығын беретін лицензиясын ол 1988 ... 24 ... ... ... ... ... ... 7 жылға ғана созылып, қызметіндегі айтулы
елеулі кемшіліктері үшін 1995 жылдың 24 тамызында банк операцияларын
жүргізу үшін берілген лицензиясы қайтарылып ... ... ... ... 19 ... екінші коммерциялық банкке Алматы Орталық кооперативтік банкі
жатады. Қазіргі ... ... банк ... ... ААК ... банк ... өз қызметін тиімді атқаруда.
Қазақстанда банк жүйесін қалыптасқан алғашқы кезеңдерінде сауатты,
кәсіпкерлік деңгейі жоғары, білікті мамандарын болмауы, банк ... ... ... ... ... ... ... асыруда көптеген қателіктер жіберіп, банктердің жабылып
қалуына тікелей себебін тигізді.
Реформаның қүқықтық қамтамасыз етілуі жэне банк ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында 1997 жылдың наурыз аййында "Заң
күші бар Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... 1998 жылдың 28 сэуірінде "Қазақстан
Республикасында вексель айналысы туралы"; 1997 жылдың 11 шілдесінде ... ... ... ... ... кейбір заң
актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" бірқатар заңдары
қабылданды.
Қазақстан Республикасының банк жүйесінің түрақтылығы, көбіне екінші
деңгейлі банктердің түрақтылығымен байланысты болып келеді. ... ... ... қоса, төлемсіздік дағдарысы мен банктерге деген
сенімсіздік көптеген банктердің ... ... ... ... ... ... қойды, ал оған төтеп бере алмаған банктер
банкроттықа үшырады. Ел экономикасында бірлескен және шет ел ... ... ... ... бэсекелестікті одан эрі күшейтіп
жібереді. Нэтижесінде, банктердің несие ресурстарының ... ... ... ... көлемі өсті. Жалпы дағдарыс
жағдайында коммерциялық банктер тэуекелдің жоғары деңгейімен бетпе-бет
кездесіп, оған төтеп бере алмаған банктер жабылып қалып жатты. Сондықтан
да біз ... ... ... ... ... банк ... ... мэселелері Қазақстанның банк жүйесінің даму мен қалыптасуына
байланысты сүрақтарды зерттеудің жаңа ... ... ... мен ... ... ... банк қызметіндегі несиелік
саясатты қалыптастыру мэселелерін ашып көрсету үшін, біз элемдік
тэжірибеге алкен көңіл ... ... жэне ... көмегі арқылы Қазақстан
Республикасында қолдануға тиімді де пайдалы эдістерін қарастырып, несиелік
саясатты қалыптастырудағы тэуекелден "қорғану" үшін ... ... ... Осы кешегі күнге дейін отандық банктер үшін банктерді
тарату саласындағы бастр проблема заң ... ... ... ... ... өзінің өзектілігін жоғалтпай, бүл проблема өзінің орынын басқа
проблемаға береді - ол ел экономикасына екінші деңгейлі банктердің
несиелік саясатын жүргізудің ... он ... ... одан ... ... Сонымен, коммерциялық банктердің қызмет аясы
кеңейген сайын, банк қызметіндегі несиелік портфельні басқару тэуекелі де
үлғая бермек. Бірақ,
, отандық коммерциялық банктер элемдік ... ... ... ... ... ... ... Алайда олардың саны өсіп
барады, ал бүл проблема ... банк ... үшін жаңа ... ... да ... ... саясатын жүргізу эдістері бойынша қандай
да бір тереңдетілген зерттеулержүргізілген жоқ. Осы орайда банктердің
несиелік саясатын қалыптастыру саласындағы зерттеулер Қазақстанның ... ... ... ... ... бірі болып отыр. Барлық
аталған проблемалар жэне себептер осы диплом жүмысының тақырыбыы таңдауға.
Оның мақсаттары
, мен ... ... ... ... ... ... Жүмыстың мақсаты болып банктің несиелік саясаты
саласындағы элемдік тэжірибені оқып білу жэне оның жергілікті жағдайға
бейімделуі болып табылады.
Қойылған мақсат жүмыстың келесі ... ... ... ... ... ... теориялық сұрақтары
оқып білу, олардың құрылымынанықтау, банктің "несиелік саясаты"
түсінігінің мазмүнын нақтылау жэне анықтама беру;
* Ел ... ... ... саясатын қалыптастыру
барысында талдау жасап, оның себептері мен салдарын ... ... ... ... ... қалыптастыру жэне
! отандық банктер үшін несиелік саясатты жүргізудегі практикалық
үсыныстарды өңдеп шығару.
Жүмыстьщ пэні және ... ... пэні ... ... ... ... қүралдары жэне эдістерімен байланысты теориялық жэне
практикалық сүрақтар саналады. Жүмыстың обьектісі ... ... ... ... ... ... ... қүрылымы. Жүмыс кіріспеден, негізгі үш бөлімнен жэне
қорытындылардан түрады. Соңында қолданылған эдебиеттер тізімі мен
қосымшалар келтірілген.
1-бөлім. Нарықтық экономика жағдайындағы ... ... ... ... ... Несиелік саясатты қалыптастырудың әдістемелік негіздері.
Қазіргі кездегі отандық банк тэжірибесінде "Несиелік саясат"
үғымының жалпыға бірдей, ... ... ... ... ... ... ... бүл термин анықталмаған. Жоғары оқу
орындарының "Ақша, несие, ... ... ісі" ... мен ... ... ... ... мүлде кездеспейді.
Саясат дегеніміз не? Саясат эдетте қоғамдық қызмет деген үғымды
білдіреді. Қоғамдық қатынастардың аясына қарай экономикалық мэдени,
элеуметтік, техникалық саясат деп оның сан ... ... ... ... ... ... ... қызметінде кездесетін саясаттарының
бір ғана бөлігі деп айтуға болады. "Банковская система России" атты
кітапта банктің "несиелік саясаты" деген үғымға ғана ... ... [8; 56 ... банктің банк саясатына арналған арнайы басылымында:
"... банк ... ... ... ... отыратын күнделікті қызметтерін
қамтиды жэне осы сүрақтар бойынша туындайтын ... ... мен ... ... ... ... ... отырып
қалыптасады" делінген [1; 6 бет].
Банк саясатына, соның ішінде несиелік саясатқа қатысты ... ... біз ... ... кездегі тэжірибесі мен
шет елдік тэжірибеде осы үғымның қандай да ... ... да ... ... көз ... Осы орайда, алдымен несиелік
саясаттың мәнін анықтап алудың қажеттілігі і туындайды.
Біздің ойымызша, несиелік саясатты ең ... ... ... ... ... ... қаржы, баға, сыйақы, салық жэне
, басқа сол сияқты экономикалық ... ... ... ... ... оның элементтерінен айрықша, өзіне ғана тэн арнайы
белгілерімен ерекшеленді.
Осыған орай ... ... ... ... несиелік саясатын
жасауда, оның өзіне тән ерекше белгілерін ескере отырып қүруы қажеттігі
болып табылады.
Банктің несиелік жэне депозиттік ... түп ... бір ... ... және депозиттік саясатты жүргізу барысында тек бір ғана
мақсат алға тартылады, ол - сенімділік пен ... ... ... банктің табыс деңгейін мүмкіндігінше ең жоғары деңгейіне ... ... ... ... жадай, банктің өтімділігі болып
табылады.
Міне сондықтан да, банктің несиелік ... кең ... ... ... ... ... ... керек, кері жағдайда банк
қызметіндегі басымдылықтарды негіздеу проблемасын шешу мэселесі ... ... яғни ... ... пен ... саясаттың бір-біріне
қарағандағы маңыздылығы.
, Жалпы, банктің саясаты, жалпылама түсінік ретінде, несиелік
саясат, депозиттік саясат, клиенттерге ... ... ... ... ... валюталық саясат жэне саясаттардың жиынтығы
ретінде қарастырылады [3; 15 ... банк ... ... бөлігі бола отырып, несиелік
саясат жеке дара қарастырылмай, оның қүрамды бөліктерімен тығыз ... ... ... ... ... коммерциялық банктің
несиелік саясатына қатысты екі түсінік қалыптасқан. Біріншіден,
макроэкономикалық деңгейдегі ... ... ... ... ... ... талқыланады. Екіншіден, макроэкономикалық деңгейдегі
несиелік саясат нақты бір банктің депозиттерді басқару саласындағы ,
саясаты деп қарастырылады.
Қандай қоғамдық саяси қурылымда болғанына қарамастан, ... ... ... ... экономикалық шешімдерін
сапалы болуына үмтылады. Мунда, маңызды орынды банктер мен олардың
жүргізіп отыратын несиелік саясаты қоғамның эр түрлі ... ... ... жүргізілуі тиіс.
Шындығында, егер де коммерциялық банк жеке клиенттерге қызмет
көрсету операцияларын дамытуға талпынатын болса, онда өзінің несиелік
саясатын қалыптастырып, оны ... ... ... ... түрде тек
өзінің ғана емес, сонымен бірге бірінші кезекте ... ... ... ... кез келген үғымның "пайда болу көзі" мен оның
"сипатын" бөліп қарастырады. Өзінің сипаты бойынша банктің несиелік
саясаты адамзаттың ой-өрісінің нэтижесі ... ... ... ал пайда болу көзіне қарай - обьективті ... ... ... көзқарасты банктің несиелік саясатын қалыптастыру і барысында
күрделі қүбылыс ретінде зерделей отырып, келесі деңгейлерге қарастырған
жөн:
теорія жэне ... ... - жэне ... ... жэне ... ... ... мэнін депозиттерді тарту мен оларды тиімді
басқару саласындағы банктің саясаты деп ... ... ... ... - бүл клиенттер мен басқа да салымшалардың уақытынша бос
қаржыларын тартудағы стратегиясы мен тактикасы болып табылады. Несиелік
саясаттың мақсаты-қажет ... ... ... болу ... ... бос ... тарту арқылы
қанағаттандыру болып табылады. Осыған байланысты банктің табыс табу
мүмкіндіктерінің ауқымы кеңейеді, алайда бүл депозиттерді ... ... ... ... ... [4;297-304 бет].
Жүмыстың кіріспесінде айтып өткеніміздей, коммерциялық банктердің
несиелік саясатын қалыптастыру мэселелеріне елдегі болып жатқан
экономикалық жағдайға байланысты қазақстандық жэне ресейлік ... ... ... ... ... болатын, соған
қарамастан коммерциялық банктер өз қызметін тиімді жүргізу қажеттігін
айқын сезіп отырды. Экономикасы дамыған батыс елдердің ... ... ... көп ... ... атап айтқанда, "Несиелік
ақшалары" реттеу мәселелері кеңінен тараған [16;4бет].
Депозиттік ... ... ... бірі ... ... ол шын ... ... халықтың, кэсіпорындар мен үйымдардың банк
жүйесінің қатысуымен оның басқа клиенттеріне ... ... ... ... ... уақытша бос қаржыларын тарту бүгінгі күннің көкейтесті
мэселелерінің бірі болып табылады. Экономиканың өсуін і көбіне ... ... ... ... ... ... - ... мақсатында аталмыш қаржыларды тарту болып табылады. Ал,
банктердің сенімді ресурстық базасы бола түрмай, ... ... ... өз ... дамуына мүмкіндіктері жоқ. Атап айтатын болсақ,
ресурстардың шектеулі болуы кезінде, ... ... ... ... ... ... алмайды. Сондықтан да банктердің оңтайлы да тиімді несиелік
саясатын қалыптастыру ... ... ... ... күттірмес
проблемаларының қатарына
қосылып, жақын арада өз шешімін табуды талап етеді. Оның кейбір бағыттары
диплом жүмысының үшінші ... ... ... ... ... ... ... саясаты
көбіне банктің өзінің мүдделеріне қарай ойысып отыр, бү_л жағдай
банктердің "пассивтерге күресінің" нэтижесіне эсерін тигізбей қоймайды.
Несиеліқ саясаттаң мэнін ашып көрсету ... оның ... ... ... ... алып қарағанда, несиелік
саясатының түрлі элементтерінен өзгеше етіп көрсететін арнайы, тек өзіне
ғана тэн қызметтері. Жалпы қызметтеріне: коммерциялық, ... ... ... ... ... ... ... банктің несиелік
саясаты банкте қоғамдағы уақытша бос қаржыларды
і шоғырландырып, олардың тиімді пайдалануын ... ... ... ... ... ... ... алу мүмкіндігін клиенттің ақшасын жаратып
банкке салып,сыйақы алу мүмкіндігі клиенттің ақшасын жаратып ... ... Ал ... ... алу ... ақша қаражатына
деген уакытша қажеттілікті қанағаттандырып отырады, есесіне банкке сыйақы
төлеу қажеттілігі банктің алдындағы қарызын мүмкіндігінше тез арада ... Банк үшін ... ... ... ... ... ... арзан ресурстарды тартып, оларды өзіне
табысын ең жоғары
і деңгейін қамтамасыз ету мақсатында жайғастырудан көрінеді.
Бақылау қызметінде ... ... ... ... ... жэне
оларды мақсатты бағытта пайдалану процессін бақылап отыруға мүмкіндік
береді [17;3 бет].
Ал енді несиелік саясаттың ерекше, ... ғана тэн ... ... онда ... ... тек бір ғана, бірақ өте маңызды
қызметті атқарады, ол - несиелік процессті оңтайлы ету ... ... ... банк ... ... жетуіне бағытталған.
Несиелік саясаттың рөлі банктің ресурстары шоғырландырып, оларды
инвестициялау, несиелік процессті дамыту мен оның тиімділігін арттыру
барысында банк қызметінің басым бағыттарын одан эрі ... ... ... ... несиелік саясаттың сүрақтары кеңес
үкіметінің кезеніндегі экономикалық эдебиеттерінде қарастырылған
болғандықтан, біз коммерциялық банктің несиелік саясатының рөліне көбірек
көңіл ... жөн деп ... ... ... ... банктің клиеиттермен өзара қарым-
қатынасын зерттеу мэселелеріне негізделеді жэне оның даму мен одан эрі
жетілуіне бағытталады. Депозит банктің ... ... ... ... бола ... оның тиімділігі мен ' оңтайлылығының өлшеуіші болып
табылады. Банктер несиелік саясатты ең алдымен банк пен клиент арасындағы
өзара ... ... ... ... ... үйымдастыруға
бағыттап жасайды. Несиелік саясатты жасау барысында банк қоғам мен
мемлекеттің банк жүйесінің даму деңгейін ескергені ... ... ... да ... ... жүрген көзқарастан,
біріншіден, банк пен қарьғз алушының тұрғысынан алып қарағандағы несиелік
саясаттың макро- жэне микродеңғейде зерттелуімен ерекшеленеді.
Коммерциялық банктің несиелік саясатының мақсаттары мен ... ... оны ... ... ... көрейік.
Коммерциялық банктің несиелік саясатың мақсаттары мен негізгі қағидалары
жэне оны анықтайтын факторлар банктің ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен негізгі қағидалары
банктің өзінің мақсаттары мен қағидаларында үйлес табуы ... ... ... ... ... ... бағыттарының
бірі болып табылады. Банктің саясаты, эдетте банктің дамуындағы жобалар
мен даму жоспарлары түрінде жасалынады.
Банктің алдына қойған ... ... ... ... деп ... С.И. Ожеговтың "Словарь русского языка" деген энциклопедиясында:
"мақсат" - бүл нені ... ... ... неге ... ... ... ... делінген [4; 256 бет].
Ал осы орайда К. ... ... деп ... - ... заң ретінде
адамның іс-эрекетінің тәсілдері мен сипатын анықтайды" [25;306 бет].
Жалпы, мақсатты философиялық түрғыдан ... ... ... ... ... қарастыруды көздейді. Сондықтан банктің мақсаттарын оның
дамуындағы сандық жэне сапалық сипаттамалары анықтайды. Оларға қол жеткізу
деңгейін бағалау банк саясатының рөлі ! ... ... ... береді.
Банк саясатын қалыптастырудағы негізгі кезең мақсаттарды анықтап, оны
жүзеге асару мақсатында тиісті қүралдарды ... ... білу ... ... банк үшін өзінің мақсаттары айқын болуы маңызды.
Макроэкономикалық деңгейдегі коммерциялық банктердің ¥лттық Банк пен
бірге отырып қол жеткізуге тиіс ... банк ... мен ... ... қолдау болып табылады.
Коммерциялық банктің жалпы мақсаты, оның саясатының , табыстылығы,
рентабельдігі, өтімдігі, тәуекел ... ... ... ... қол ... ... несиелік саясатын оның жалпы саясатының қүрамды бөлігі
ретінде қарастыра отырып, біз несиелік саясатының мақсаттарының ... ... ... ... ... ... банк
саясатының мақсаттарымен үйлестіріп жасалынатынына көз жеткіземіз. Банктің
стратегиялық мақсаттары ... ... ... ... ... арқылы табыс табуды көздейді. Осыдан,
несиелік саясаттың мақсаты сырттан тартатын қаржыларды өз пайдасына
шоғырландыру арқылы банктің өтімдлікке деген мұқтаждықтарын қамтамасыз
етуге бағытталады.
Сонымен, ... ... ... ... сан алуан болуы мүмкін,
бірақ оларды қызметтің стратегиялық бағыттары мен жалпы аяққы мақсаттардан
бөлек қарастыру қажет. Банктің дамуындағы жеке мақсаттарға сүйене ... ... ... ... болады. Бұ_л аяққы мақсат белгілі бір
өлшемдер арқылы өлшеніп отыруы ... Ол ... ... ... ... ... қойылған мақсатты сандық өлшеммен өлшеуге болмайтын болса,
онда ол уақыт өлшемімен өлшенуі тиіс.
Ыақты бір ... ... ... оның ... ... ... мен сенімділігін қамтамасыз ету мақсатында банк і
операцияларын үйымдастыру мен жүзеге асару шараларынан көрінеді.
Банктің стратегиясын оны жүзеге асырудың мақсаты мен ... ... ал ... ... ... ... бір эдістер мен
тэсілдердің жиынтығы деп белгілеуге болады. Стратегия мен тактика бір-
бірімен тығыз байланыста болады. Тактика ... іс ... ... ... ... ... ... Сондықтан, банктің стратегиялық
мақсаттары мен ағымдағы міндеттердің үйлесуі коммерциялық банктерге өз
қызметіндегі келеңсіз жағдайларын ... ... ... мүмкіндік береді
[13; 15 бет].
Қазіргі кезде, коммерциялық банктер өзінің стратегиясын қалыптастыру
барысында келесі жағдайларды ... ... ... ... ... Қазақстандық банк тер үшін клиентке қарап стратегиясын
қалыптастыру маңызды болып ... ... ... ... ... ... ... өзінің дамуындағы басым бағыттарын анықтап, оған талдау жүргізіп
отырғаны дүрыс.
Капитал. Банк түрақты дамып, өзінің капиталы мен активтерін арттыру
максатында тэуелдің ... де ... ... ... ... даму стратегиясында тиімді жэне оңтайлы
стратегиясын жасаудағы қабілеті. Қазақстанда банктердің саны күрт өсіп
отырған кезеңдерде банкті біліктілікті мамандар емес, әр түрлі ... ... ... ... ... ... басқарып
отырды. Қажетті білім деңгейінің болмауы, менеджмент деңгейінің төмендегі
жаңадан ашылған банктер мен ... ... банк ... ... ... отара алмады.
Сонымен, банктің несиелік саясатының көздеген мақсатына жетуі банктің
стратегиясы мен тактикасының қаншалықты дүрыс жасалғандығына байланысты
болып ... ... ... ... ... ... рыноктың нақты
коньюктурасын ескермей, тереңдетілген маркетингтік зерттеулер жүргізбей өз
қызметтерін жүзеге асырып отырады.
Жоғарыда айтылған жағдайларды қорыта келіп, банктің несиелік
саясатының ... ... ... қамтуы тиіс деп ойлаймыз: тэуекел
деңгейін төменгі шегіне жеткізу мақсатында мақсатты рыноктарды ... ... ... ... ... ... депозитке тарту,
депозит портфелін тиімді басқару арқылы табыстың ең жоғары деңгейін
қамтамасыз ету.
Мүндағы айта кететін тағы бір жайт, бүл барлық коммерциялық банктер
үшін ... ... ... болмайтындығы. Әрбір нақты банк өзінің
несиелік саясатын түрлі ... ... ... отырып қалыптастырады.
Несиелік саясатты жасау барысында банктер өздерінің қызметіне тікелей
эсерін ... ... ... талдау жасайды. Солардың ішінен
барлық банктерге бірдей эсер ететін макроэкономикалық факторларды бөліп
көрсетуге болады.
Банктің саясатын жалпы алғанда жэне оның несиелік ... ... ... экономика жағдайында олар екі факторлар түріне байланысты
болып келеді. ... ... ... ... ... ' ... ... болады. Олардың ішіндегі маңыздыларына төменгі
факторларды жатқызуға болады:
- ел ... ... ... инфляция деңгейі Жалпы Ішкі
Өнімнің өсу қарқыны, бюджет тапшылығы;
Қазақстан Республикасы ¥лттық Банкінің және қаржы министрлігінің
ақша-несие саясатының эсері;
Орталық банктің мемлекеттік органдардан ... ... ... ... , - ... ... ... деңгейі, мәдени-
тұрмыстық жағдайы;
Банктің қызметіндегі аймақтық ерекшелік;
Бэсеке деңгейі;
Банк қызметі мен өнімдерінің баға деңгейі; Екінші топ факторларының
банктің ішкі саясатының анықтайтың ... ... Атап ... ... ... ... түрлері мен ауқымы; банк мамандарының
біліктілік деңгейі, тэжірибесі жэне іскерлік ' қабілеті;
банк ... ... ... ... ... ... ... принциптері дэл бүгінгі күнге
дейін арнайы зерттеудің обьектісі болмаған.
Несиелік ... ... ... ... ... ... яғни ... терең игерген сайын, банктің қызметінің тиімділігі
өтімділік жэне табыстылық түрғысына алғанда оңтайлы болып отырады.
"Современный руський ... ... ... ... ... -
негід, бастама) - қандайда болмасын теорияның, ілімнің,
ғылымның негізгі, бастапқы жағдайы" - деп түсініктеме ... ... ... ... ... - бүл несиелік саясатты
қалыптастырудағы жэне оны жүзеге асырудағы негізгі, бастапқы ... ... ... ... ... саясатырың принциптерін
жалпы жэне арнайы, өзіне ғана тэн принциптері деп ... ... ... ... ... ... жалпы принциптеріне - орталық
банктің макроэкономикалық деңгейде жүрғізіи отыратын ' мемлекеттік
саясатына ортақ коммерциялық банктің несиелік саясатының принциптерін
жатқызамыз. Олардың ішіндегі ... ... ... ... ... ... және ... бірге несиелік саясаттың
элементтерінің бірегейлігі мен үздіксіз байланысы.
Коммерциялық банктің несиелік саясатының өзіне ғана тэн
принциптеріне: банктің қызметінің табыстылығы, пайдалылығы жэне ... ... пен ... ... ... жалпы банктің несиелік саясатының негізгі принциптері
келесідей кестеден керініс табады [7; 67 бет].
1-кесте
Банктің несиелік саясатының принциптері.
|Банктің несиелік ... ... |
|1 |2 ... принциптері ... тэн ... ... ... тұрғыдан негізделуі |Табыстылық, пайдалылық ... ... ... сенімділік |
|Тиімділігі | ... ... ... | ... мен ... ... | ... ... ... принциптерді сақтау банктің несиелік
саясатының тиімділігін арттырудың алғышарты болып табылады.
Сонымен, несиелік саясаттың принциптері мен мақсаттарын, оған тікелей
жэне жанама ... эсер ... ... ... ескере отырып жасағанда
ғана несиелік саясат тиімді және оңтайлы болады деп саналады. Ал ... де ... ... ... ... ... асару үшін
көптеген факторларды ескере отырып терең талдау жүмыстарын жүргізіп отыру
маңызды шарт болып табылады.
Жалпы, жоғарыда айтылған ... ... ... несиелік
саясатының тиімділігін арттырудың алғышарты болып табылады.
Сонымен, несиелік саясаттың принциптері мен мақсаттарын, оған ... ... ... эсер ететін факторлар жиынтығын ескере отырып жасағанда
ғана несиелік саясат тиімді жөне оңтайлы болады деп
саналады. Ал банктің ... де ... ... ... ... ... ... мен гүлденуіне оң эсерін тигізері сөзсіз.
Жоғарыда тілге тиек етілген жағдайлар банктің тиімді несиелік саясатын
жасаудағы жалпы көзқарастарды біріктіруге ... ... ... іс
жүзінде несиелік саясатты қалыптастырып, ... ... үшін ... ... ... терең талдау жүмыстарын жүргізіп отыру маңызды
шарт ... ... ... банктердің несиелік саясатынын халықаралық
тәжірибесі және оны Қазақстанда қолдану мүмкіндігі
Елімізде ... ... ... қызметтерінің жаңа
механизмін қалыптастыру өркениетті елдерде кеңінен дамыған ... ... ... бойы ... ... ... ... келтіруді талап етеді. Сондықтан да шаруашылық жүргізудің әр түрлі
жағдайына бейімділігі мен тиімділігін ... ... эрі ... ... үзақ тарихи таңдаудың жемісі болып ... ... ... ... ... шет елдік тэжірибелерді
зерттеудің маңызы зор. Алайда, батыстың экономикалық теориялары ... ... ... қазақстандық коммерциялық банктердің
қажеттілігін ... ... ете ... яғни ... ... өз ... шет елдік тәжірибені автоматты түрде көшіріп, өзіне
бейімдей алмайды. Олар Қазақстан экономикасында тек экономикалық қайта
қүру ... ... ... өзіне ғана тэн ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік шаруашылықтың айтарлықтай
ерекшеліктерінің бірі - халықаралық экономикалық қатынастардың ... ... ... болып отыр. Ел Президенті Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына
жолдауында осы орайда былай делінген: ... ... болу үшін ... ... ... ... ... қатарлы халықаралық тэжірибе енгізілуі тиіс. Ол - инфляция мен
бюджет тапшылығының төмен ... ... ... ... ... жоғары болуын көздейді. Бүл рецепт Жапонияда, Кореяда,
Индонезияда, Тайвань мен Чилиде іске ... ... да іске ... біз элемдік экономикада эр түрлі халықаралық ... ... ... тамырын терең тарта бастағанның ... ... ... Бүл
қүбылыс үлттық экономиканың мейлінше ... ... ... ... ... ... арқылы нығайтып, дами бастағанынан
байқалады.
Әрине, аталған қүбылыс оңайлықпен жүріп жатқан жоқ. Бүл ... да ... ... ... ... элемдік
экономикада кең қанат ... ... өзі ... ... ... пен үлттық ... ... ... ... ... ... ... үлттық
экономиканың мейлінше ашықтығы, дамудың жаңа, ... ... ...... бэрі ... ... диалектикасы болып табылады.
Қазіргі кезеңде адамзат элемін "ақ, ... деп ... ... атты ... ... қоса ... ... де келмеске
кетті. Біздің заманымыз өзара байланысты, экономикалық ... ... ... ... біртүтас өлем. Сондықтан еліміздің ойдағыдай
өркендеп, гүлденуі үшін ел экономикасының халықаралық банктермен ... ... ... ... ... ... үкіметі түсында халықаралық
экономикалық қатынастардың субъектісі бола алған жоқ. Сыртқы экономикалық
байланыстардың субъектісі болуына оған ешкім мүмкіндік те ... жоқ ... ... ... ... ел ретінде қалыптасуы барысында
халықаралық банктермен ... үлт ... үшін ... ... қолға алып, зерттеу көкейтесті мэселеге айналып отыр.
Еліміздің халықаралық банктермен байланыстарын орнықтырып, дамытудың
қазіргі кезеңі сол қатынастардың нысандары мен ... ... ... ... Бүл, ... ... ... күбылыс. Дегенмен, қазақстандық банктердің дүниежүзілік қаржы-
несие қатынастарына ... ... ... ... банктердің шарапаттарын пайдалануына кедергі боларлық
себептері де жоқ ... Сол ... бірі ... ... ... бай ... ... элемдік рыноктағы олардың маңызын,
ерекшеліктерін талдайтын зерттеулердің ... ... орта ... ... ... ... бойынша біздің елде қалыптасып, орныққан шаруашылық ... ... ... екендігі мэлім. Соңғы уақытқа дейін
орын алып келген халықаралық банктерге ... ... ... ... ... экономикалық
, жүйелерде өзінің шарасыздығын, тіпті кейбір сәттерде ... ... жүр. ... өзі ... ... ... ... бірлескен
іс-қимылдарды атқаруды күрделілендіреді, тіпті заяға кетіреді.
Сондықтан да, біз элемдік ... ... ... ... ... қүрылымын жөне жүзеге ... ... ... олардың дамуындағы негізгі тенденциялары ... ... бірі ... осы ... ... зерттеп
отырмыз. Бүл банктердің жүргізіп отырған саясаты, ... ... ... осы ... ... ... жаңа, бүгінгі күн
, талаптарына сай бағьғгы болып табылады.
Талдау мен зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ашып көрсету үшін, біз элемдік
экономика тэжірибесіне үлкен көңіл аударып отырмыз және ... ... ... ... ... маңызын қарастырып,
Республиканың халықаралық банктермен байланысын ... ... ... күнге дейін ел экономикасы үшін сыртқы экономикалық ... ... ... болып саналып келді. Бүгінде
өзінің өзектілігін жоғалтпай, бүл проблема өзінің орынын ... ... - ол ел ... шет ... банктердің несиелік саясатының
маңызы, оны отандық коммерциялық банктер қызметіне бейімдеп, іс жүзінде
қолдану проблемасы.
! ... ... ... ... аясы ... ... қызметінің ғаламдану аясы да үлғая ... ... ... ... жүргізуде елеулі жетістіктерге жетті жэне сол ... ... ... ... ... қолдану, отандық коммерциялық
банктердің несиелік операцияларын дамытудың алғышарты болып табылады.
Банк пен клиенттер арасында өзара пайдасы бар қатынастарды ... ... ... ... кіруінің кепілі болып табылады.
Салымшылар санын ... ... банк ... мүдделері мен
' талаптарын тыңғылықты зерттеп отыруы тиіс. Клиенттердің өзі де ... ... ... ... ... ... клиенттердің шексіз
сеніміне ие болған банктердің ... ... ... ... ... ... ... елеулі жетістіктерге қол ... ... ... отандық коммерциялық банктердің айқын жағдайын ... ... ете ... ... Сондықтан Қазақстандық
банктердің нақты жағдайын ашып ... ... ... ... ... қажет ақ. Олар банк қызметінің
! барысын ... тек есеп ... ... ... сонымен бірге
қалыптасқан жағдайды алғашқы мәлімет көздеріне қарап ... ... еді. ... тэжірибе Германияда, Францияда, Люксембургте, ... ... ... ... елдерде қалыптасқан. Осыған байланысты 1996
жылы Халықаралық Валюта Қоры (ХВҚ) белгілі бір ... ... ... ... жариялап отырудың стандарттарын белгіледі.
Депозиттердің өсуі аяқ астынан пайда болатын ... ... ... ... ең ... ... уақытша бос қаржыларды
шоғырландыруға, өз қаржыларын банкке инвестициялауға ... ... ... ... ... саясатына байланысты болып
келеді. Осы орайда, банктер салымшыларға жеңілдік беру туралы ереже
, жасап, оларға ... ... ... ... ... ... ... жолдарын қарастыруы қажет. Ал эзірге отандық банктердің
несиелік саясаты өкінішке орай банктің өзінің мүдделерін ... ... ... ... ... ... көптеғен эдістерін
қолданып отырады. ... кей ... банк ... ... ... сомасы
бар қарыз алушылардың ссудалары бойынша барынша төмен сыйақы ставкасын
белгілеп отыру арқылы ынталандырса, кей ... ... өте ірі ... ... ... ... көрсету
, төлемін төмендетіп, кейде оны төлеуден мүлде босатып отырады. Қалыпты
қаржы жағдайы бар, банк ... өз ... ... ... ... аталған жолдармен ынталандыру зерттеушілердің ойынша
біздің жағдайда да толығымен қолдау таба алар еді.
Біздің ... осы күні ... ... ... ... ... сыйақы стакаларына аса көп назар аударылмай келді. Халықтық
Банкінің түрғын халықтың жинақтарын тартудағы монополиялық ... ... ... жүйесі проценттік
і саясаттың дамуына тосқауыл болып келді.
Қазақстандағы нарықтық шаруашылықтың қалыптасуы мен банк жүйесінің
реформалануы проценттік саясаттың сипатына толығымен ... ... ... ... ... ... анықтай бастады.
Қазақстан Республикасының Орталық Банкінің сыйақы ставкалары арқылы
реттеп отыру қабілеті әлемдегі жалпы тенденциялар ағымына ... ... ... ... деңгейінің өзі шет елдегі ставкалармен
ешбір салыстыруға келмейді. Мысалы, 1995 ж. желтоқсан айында Германияның
Бундесбанкі бір ... ... ... рет ... ... қысқа мерзімді ... ... ... Бүл шара ... да ... мемлекеттердің
орталық банктерінің проценттік стакаларды төмендетуіне эсерін тигізді.
Германиядағы ... және ... ... 3 % жөне 5% ... жэне ең ... ... деңгейге төмендеді. Үлыбританияда
базалық проценттік ставкалар төмендетілген ьсүннің ертеңіне Швейцарияда ... 1.5 %), ... (3.5 тен 3 %), ... (3.25 тен 2.75 %),
Австрияда (3.5 тен 3%), Данияда (4.75 тен 4.25 %), ... (7 тен ... ... ... ... Ал ... Орталық Банкі
1995 ж. қьгркүйегінде
, есептік стаканы 0.5 % деңгейіне ... ... ... айтуына
қарағанда, мүндай шаралар қаржы сферасының түрақтылығын нығайтады, бірақ
үкімет ... ... ... ... мэжбүрлейді.
Банктік қызмет көрсету рыногына маркетингтік зерттеулер жүргізудің
жэне шет елдік банк тэжірибесін салыстыру нэтижесінде қаржыларды депозитке
тарту ... ... ...... мен ... ... керек деген қорытынды жасалған болатын.
і ... ... ... ... ... еліміздегі
осы салада қалыптасқан жағдайды қарастыру Қазақстандағы салымдар жүйесінің
келесі перспективалы ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс:
* талап еткенге дейінгі салымдар, ... ... ... ... ... операциялардың көптеген түрлерін жүзеге асыру қүқын
береді;
* мерзімді ... ... ... ағымдағы шоттарға қарағандағы клиентке
жоғары табыс деңгейін қамтамасыз ететін жэне ... бір ... ... мүмкіндік беретін жинақ салымдары;
- ... ... ... айтылған салымдардың екі
■ түрінің де артықшылықтарын біріктіруге мүмкіндік береді.
Шет елдің банк төжірибесінде соңғы жылдары базалық ... ... ... ... ол пассивті операциялар төңірегінде күрделі
зерттеулердің ... ... ... банк тэжірибесінде
кездеспейді. Американдық зерттеушілер ... ... деп ... қандай да болмасын өзгерісінде ... ... ... ... ... ... ... негізі болып табылады. Бірақ,
банкке деген клиенттің сенімі ... ... ... ... депозиттер
банктен жедел қайтарылып алынады бүл , - іс ... ... ... ... қазақстандық банктерді толғандыратын көкейтесті
мәселелерінің бірі - бүл банк қызметін сақтандыру, банк ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда тек Қазақстанда
емес, сонымен бірге бүкіл бүрынғы одақ қүрамында болған
республикаларда да өзекті ... ... ... ... ... ... ... түрғын халықтың салымдарын
сақтандыру туралы зандар қабылдау бағытында жүмыс жүргізуде.
і Шет мемлекеттердегі түрғын ... ... ... ... ... сөз айта ... жөн деп санаймыз.
Коммерциялық банктердің сенімділігі олардың ... ... бірі ... ... ... ... Ал сол
сенімділікті қамтамасыз етудегі шешуші факторлардың біріне банк жүйесі өте
дамыған елдердің барлығында қолданатын ... ... ... сақтандырудың басты мақсаттары мыналар:
* қоғамның банкке деген сенімін қамтамасыз ету;
* банктің салымшылары мен ... ... ... банк қызметіне бақылау жасауды күшейту.
Депозиттерді сақтандыру жүйесі ең ... ... ... ... ... ... ... мемлекет банктердің жэне басқа да қаржы
институттарының банкроттықа ... ... ... ... ... ... ... береді. АКДІ аумағындағы осы сияқты
қызмет ... ... ... ... институттардың біріне
депозиттерді сақтандырудың федералдық корпорациясы жатады (ДСФК). ... ... ... ... ... ДСФК 1930-1933 жылдар
аралығындағы бірқатар ... ... ... ... ... өз ... ... байқаған соң, 1934 жылы і
күрылған болатын. Қазіргі кездегі ДСФК-ның басты міндеті банк ... ... ... ... етіп ... депозиттерді сақтандыру проблемасы өзектілігін күні
бүгінге дейін жоғалтқан жоқ. ... ... ... несиелік саясат
жүргізу нэтижесінде өз клиенттерінің ... ... ... банктердің саны аз емес. Сондықтан да елімізде депозиттерді
сақтандыру қоры қүрылған болатын.
Еліміздегі банктік ... ... ... ... ... (кесте 2.1): і
2-кесте
Банктік депозиттердің өзгеруі
| ... ... ... ... ... емес ... ... |42,3 |40,0 |73,5 ... ... Оның ішінде: |28224 |46933 |81008 ... ... ... |15780 |22398 |26489 ... депозиттер |12444 |24535 |54519 ... ... ... |19623 |27574 |45096 ... ... ... ... |8601 |19359 |35912 ... саясат мәселесіне қайтып оралатын болсақ, дамыған елдердің
экономикалық әдебиеттерінде ... ... ... ... ақша
проблемеларына көп көңіл бөлінеді. Ақша айналымына тиімді бақылау жасау
жэне басқару үшін айналымдағы ақша ... ... ... ... ... ... қолданылады. Экономикасы дамыған, өркениетті
мемлекеттерде кеңінен тараған жүйеге монетарлық ... ... ... Дәл қазіргі кезде АКДІ-та агрегаттардың 75-ке жуығын
қолданады. Ал біздің елімізде, кешегі ... ... тек ... ... ... ... ... туындап отырды. Бүл көбіне еліміздегі
экономикалық даму бағыттарымен түсіндіріледі.
Сонымен, элемдік тэжірибе көрсетіп ... ... ... ... бос акдіаларын тарту проблемасы бүгінгі күннің өзекті ... ... ... ... - түрғын халықтың уақытша бос қаржыларын
шоғырландыру болып табылады, себебі, түрақты ресурстық ... ... ... дами ... Сондықтан, банктердің оңтайлы несиелік
саясатын қалыптастыру проблемасы шешуін ... ... ... ... ... проблемалардың қатарында болып ... Оны ... ... біз ... ... үшінші бөлімінде қарастырамыз.
2-бөлім. Қазақстан Республикасында несиелік рыноктың қазіргі жағдайын
және ... ... ... ... ... ... ... мен салымдар рыногының
қазіргі кездегі жағдайы және банктердің иесиелік ! саясатын жүзеге асару
бағыттары.
Банктердің несиелік ... кез ... ... депозиттер бойынша
клиенттердің сүранысына тэуелді: маңызы жағынан жоғары болатын
факторлардың бірі банктердің қаражат алу әдістері, депозиттердің
түрлеріне ... ... мен ... ... ... несиелік
шоттарды пайдаланушы клиенттерді тарту болып табылады.
, ... ... ... ... ... ... ие ... тер мерзімді депозит тер болып табылады. Депозиттердің жинақ жэне
мерзімді категорияларының ішінде жоғары табысты жинақ салымдары, эсіресе
ақша нарығының депозиттері. ... ... ... жэне ... ... ... ... табыстылығы төмен депозиттердің
есебінен жоғары қарқынмен өсуде. Сыйақы төленбейтін талап ... ... ... ... Егер банк тер өз ... ... ... жөнінде шешім қабылдайтын болса, онда талап еткенге дейінгі
депозиттерді таңдаған
I болар еді.
Қазақстанның ... ... ... қалыптасуы мен тәуелсіз банк
жүйесінің қүруы барысында еліміздегі екінші деңгейлі банктердің қызметі
заң жүзінде 1993 ... 13 ... ... ... ... жэне банк ... туралы" Заңымен реттеледі [1;5-7 беттер].
Банк жүйесін реформалау ... ... ... ... жаңа деңгейге жетуінің қажеттігінен туындайды. Нарықтық экономикаға
көшкен жылдар аралығында Қазақстан Республикасының банк жүйесі
реформалаудың үзақ та, қиын кезеңін бастан кешірді. Бүл ... ... ... тек ... ...... бірге сапалы өзгерістер болды
деп айтуға болады.
Қазақстан Республикасының банк жүйесін реформалау барысында жаңадан
ашылған ... ... ... өз қызметін көптеген себептерге
байланысты тоқтатуға жэжбүр болды.
Қазақстан Республикасында екінші деңгейлі банктердің қызметі өзге де
дамыған, өркениетті мемлекеттердің тэжірибесін еншілей отырып, ... ... заң ... ... [2; 17 ... ... ... Республикасының аумағында қызмет ететін
екінші деңгейлі банктердің негізгі түрлеріне тоқталып өтелік. Еліміздегі
і
барлық дерлік екінші деңгейлі банктердің орындайтын операцияларына
байланысты эмбебап сипаттағы коммерциялық ... ... ... ... ... заңдарында, банктердің жарғылық қоры
қандай көздерден қүралғанына байланысты оларды: отандық, мемлекетаралық,
еншілес банктерді қоса алғандағы шет елдің капиталдың қатысуымен ... деп ... ... банктерді қүрылтайшыларына байланысты жеке
жэне мемлекеттік деп ажыратады.
Қазақстанда банк жүйесінің қалыптасқан алғашқы кезеңдерінде !
сауатты, кәсіпкерлік деңгейі жоғары, білікті мамандардың болмауы, ... ... ... заңнамалардың толық жетілмеуі банк қызметін
жүзеге асыруда көптеген қателіктер жіберіп, банктердің ... ... ... ... ... банк ... жүргізуге көптеген
лицензиялар беріліп, біразы қайтарылып алынды.
Барлығы, 1995-1998 ж.ж. аралығында 116 лицензия беріліп, 108 лицензия
қайтарылып алынды.
5-кесте
1993-2002 ж.ж. аралығындағы ... ... ... ... |1993-1995 |12.96 |12.97 |
| | | ... ... ... | | ... ... |р. ... | | ... |мен |ұйымд.|
| | | |ры ... ... | | | ... | |
| ... |3 ай |6 ай |15 ай ... |
| ... е| | | ... |дейін | | | |е |
| | | | | ... |
| ... |3 ай |6 ай |12 ай |
| ... е | | | |
| ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... | | | | ... |25 | | | ... |20 |40 | | ... |31 |43 | | ... банк |- |- |- |- ... |20 |45 |- |- ... |15 |47 |47 |- ... ж. ... | | | | ... |15 |45 |- |- ... |37 |45 |- |- ... банк |10 |45 |- |- ... |20 |45 |47 |- ... |20 |25 |30 |- ... |25 |40 |30 |- ... |50 |40 |50 |- ... ж. ... | | | | ... банк |6 |- |- |- ... |15 |- |47 |- ... |24 |- |47 |- ... |25 |- |- |- ... жылы ... ... ... тарту мақсатында
салымдардың көптеген түрлерін үсынды.
1997-1998 жылдардағы несиелік ... ... ... рыногы салымдар жэне депозиттермен толықтырылды. Банктер
і активті жэне пассивті операцияларды жүзеге асыруда. Пассивті
операциялардың көмегімен банктер ресурстарды шоғыпландырып, активті
операциялардың көмегімен банктер ... ... ... ресурстары меншікті жэне сырттан алған ресурстардан
қүралатындығы бізге мэлім. Ал банктің қызметі тиімді болу үшін банк
ресурстарының жалпы қүрылымында депозиттердің үлес ... ... үлес ... ... ... болуы шарт.
Меншікті қаржылар қазірғі кездегі коммерциялық банктердің
ресурстарының басым бөлігін қүрап отыр. Меншікті және сырттан тартан
қаржылардың ара қатынасы 1:10 дейінгі жэне 1:100 ... ... ... ... ... ... ... депозиттері жатады.
Қазақстанның қаржы рыногының дамуын банк жүйесінің депозиттерінің қүрылымы
мысалында қарастыруға болады. Екінші деңгейлі банктердегі салымдарының
көрсеткіші банктің жалпы жағдайын ... ... ... ... ... мен ... ... ақша ағымдарына
байланысты болып келеді. Екінші деңгейлі банктердегі ... ... ... ... мен жеке ... салымдары 1997 ж.
орңында 81.5 млрд.теңгеге жетті. Депозиттер бойынша ... ... ... Республикасының ¥лттық Банктің қайта қаржыландыру
ставкасының өзгерісіне қарай ауытқып отырады.
1997 жылғы депозиттер мен салымдардың қүрылымы келесідей болып
сипатталады. 2007 жылмен салыстырғанда 5.4. ... өсті ... ж. 28.8. ... ... ... ... ішінде шет ел валютасында
-8.4 млрд. тенге болды.
Екінші деңгейлі банктердің пассивтерін талдау барысында біз
банктердің 01.01.2007 ж. сырттан тартан қаржыларының 60 ... ... ... міндеттемелер болып отырғандығын байқаймыз. Мунда, үш айлық
мерзімге тартылған мерзімді депозиттер банктің тартан ... ... ... ... ... ... ... байқау мақсатында
қазақстандық активтерінің мөлшері әр түрлі банктердің баланстарын
қарастырып көрелік [14].
9-кесте.
01.01.2007. жылдағы активтерінің мөлшері әр ... ... ... |Каз ... |АТФ |
| ... ... ... |
| ... ... | |
|1 |2 |32 |4 ... ЕДБ бойынша |28778 |31313 |43188 ... |20409 |20666 |20253 ... |8357 |10641 |22930 ... ... ... бойынша |19285 |20740 |21710 ... |15115 |16190 |13972 ... |4167 |4547 |7736 ... ірі ... |6745 |7655 |15680 ... |4518 |4084 |11055 ... |2520 |4084 |11055 ... және Алматы облысында |1566 |695 |2950 ... ... да ... | | | ... ... ... |1181 |2222 |2848 ... ... ... 01.12.01 ж. Халықтық Банктегі тұрғын
халықтың салымдары 21710 млн. теңге құрап, 2000 жылмен салыстырғанда 1425
млн.тенгеге артық ... ... Бүл ... ... ... салыстырғанда
экономикадағы инфляцияның әсерінен алшақ болып отырды. Ал сонымен бірге,
1987-1999 ж.ж. аралығында несие I реформасын белсенді ... ... ... ... ... ... мен ... көрсеткіштері салыстыруға түрмайды.
Банкке деген түрғын халықгың сенімінің маңызы түрлі ... ... ... ... мен орта ... клиенттер
тэуекелге жасы келген салымшыларға қарағанда басын тігеді. 10 ірі
банктердегі ... ... ... алдағы небары 6745 млн. теңге болса,
20 CM жылға бүл сома 2.5 есе өсіп, 15680 млн. ... ... ... ... ... сыйақы ставкасының маңызы
зор. Мүндағы байланыс өте үлкен: банк неғүрлым сенімді жэне ... ... ... ... ... жэне керісінше, үсақ жэне кішігірім
банктер өте ... ... ... ... ... ... ресурстарды
беру мерзімі мен сыйақы ставкасы арасында да өзара байланыс болады.
Ресурстарды тартудың мерзімі жоғары болған ... олар ... ... ... да ... ... Бүл банктердің клиенттерді
тартып, оларға қолайлы жағдайлар қалыптастырумен түсіндіріледі.
Жеке түлғалардың депозиттері бойынша сыйақы мөлшерлемесі жыл бойына
7.2 %-тен 2001 жылдың ... 8.7 % ... ... ... мекемелерінің желісі мен клиенттерге қызмет
көрсетудің сапасы. Банк филиалдарының шашыраңқы ... ... ... ... ... кететін уақыт, есеп айрысу мен төлем
жасаудың электрондық жүйесімен пайдалану мүмкіндігі, банк қызметі мен ... сан ... ... банкті тандаған кезіндегі маңызы үлкен
факторлардың ... ... 2001 жылы ... банк ... ... млн. ... депозиттер тартты, ол алдыңғы жылмен салыстырғанда 2
есеге өсіп отыр [16; 16 бет].
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... банктер маркетингтік талдауға көбірек көңіл ... ... ... Ол ... ... ... жағдайларды ескеруге
мүмкіндік берер еді:
- банк үшін нақгы ... ... ... ... клиенттердің қажеттіктері;
!
* аимақтың даму перспективалары;
* бэсекелестік деңгейі.
Ал маркетингтік «верттеу нэтижелері банктің несиелік саясатын
қалыптастырудағы ... ... ... береді.
Несие нарығында кез келген банк жоғарғы бэсекелік қабілетке жету
үшін, өздерінің қаржылық ресурстарын жоғарғы тиімділіьшен пайдалану
мүмкіндігін беретін мумкіндіктерін дамытып, ... ... ... ... екі ... жүзеге асыруға болады.
Клиенттерге бэсекелестерге қарағанда несие беру бойынша ең ... ... ... үсыну.
Клиенттерді бэсекелестермен салыстырмалы сервистік қызмет
көрсету шарттары мен өнімдердің несиелік стандартымен клиентерді
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... пайыздар банк табысының негізгі ... бірі ... ... ... ... ... банктің төлем
қаблеттілігімен байланысты жэне тіпті олардың өмірін қауіпке қойуы мүмкін.
Мүның барлығы қаржы нарықтарындағы ... тез ... ... ... ... ... пайыздық саясатпен
үйлестірілген несиелік саясат жүргізілуі керек.
Қазіргі кезде банктердің экономикалық ... көз ... ... ... ... бірнеше көрсетьсіштер қалып
қойуда. Оларды анықтау, топтастыру, талдау, тиімді ... ... ... Әрине деректер ағымының қалыптасқан мониторингісіз
займдық операциялардың нэтижесін болжау мүмкін емес. Есепті ... ... ... ... талдау қызметінің
жүмысының бөлігінің бірі болып табылады. Қазіргі кездегі қызметтің
I'
негізгі кезеңі банктің несиелік саясатының негізгі бағыттарын болжау.
Қазіргі ... ... ... жэне ... ... ... банк ... өтетін экономикалық
і процестер ғана емес оның сыртындағы процестер жөншде де жан жақты
акдаратсыз ... ... ... Мысалыға несиелік портфельдің
тиімділігін ... үшін ... ... көлемінің, несиелік операциялардың табыстылығын жэне
несиелік тэуекелдер көрсеткіштері мен ... ... ... ... және ... салыстырмалы талдауынсыз анықгау мүмкін емес.
Қазақстанның ... ... ірі ... ... ... жүргізу төжірибеге ендірілуде. Бүл
сыйақы і ставкаларының банктің ... ... ... болып
отыр.
Ал, ол келесі себептермен болады: біріншіден, банктік нарық реттелінетін
ставкалар жэне тарифтер режимінде қызмет етеді, жэне де ... ... банк ... ... ... ... өзара қатынасы бір өнімді өзге өніммен
ауыстыруға ықпал етеді. Мүндай көзқарастар банк басқармасы жүргізетін
орталықтанған несиелік саясат пен олардың филиалдарының ... ... ... ... ... ставкалары
бәсекеге қаблетті болуы тиіс. Екінші жағынан эрбір аймақтық нарықтың
өзінің ерекшеліктері бар. Ол нарықтарда тек осы нарықа тән ... мен банк ... мен ... ... бар. ... біздің ойымызша филиал басшылары сыйақы ставкаларын
басқаруы тиіс, жэне де оларға банк басшылығымен несиелік саясатты
жүргізуде икемділік берілуі тиіс. ... ... ... үшін несие
беру жэне ... ету ... ... ... көзқарастарда аймақтық нарықтарды дамытумен
байланысты бірқатар факторлар бар. Олар банктің несиелік саясаттарына
үлкен әсерін тигізеді. Мүндай факторларға жататындар ... ... ... ... ... ... өзінің жэне халықтың
табысы. Мүндай ... ... ... соңғы нэтижесінде бәсекелік
позицияның төмендеуіне ... ... ... ... , ... аймақтық жалпы өнімдерде көрініп , ... мен ... ... ... Ал ... жағдайлар икемді де,
тиімді несиелік саясаттарды жүргізу қажеттілігін туындайды. Онда өзгермелі
ішкі жэне ... ... ... ... ... ... ... банк филиалдарының несиелік саясаттарын диференциациялау қажет. Ол
ресурстарды тарту жэне клиенттерді несиелеу облыстарында қамтуы тиіс.
Ресурстар ... (R) ... ... ретінде аймақтық
нарықтарда қалыптасқан үлттық валютадағы ... ... ... ... бойынша сыйақының орташа ставкасы алынады. Клиенттерді
несиелеуде икемді экономикалық негізделген ... ... ... ... ... ... ... мен бәсекелік қабілетін арттыруда қажетті.
11-кесте.
2007 жылдағы жалпы аймақтық өнімдер.
| ... ... ... |Бір ... |
| ... ... ... ЖАӨ , мың. |
| ... ... ЖАӨ үлес ... |
| |млн. ... ... | |
|1 |2 |5 |4 ... ... |100 |121.5 ... | | | ... |74773.2 |3.2 |87.2 ... ... |4.7 |124.2 ... |Ш45%.6 |4Л |5S.S ... ... |11.4 |288.6 ... казақстан|213484.8 |9.2 |125.6 ... ... |2.0 |44.0 ... қазақстан|122044.5 |5.2 |115.9 ... ... |11.8 |150.8 ... |139969.9 |6.0 |58.8 ... |56450.5 |2.4 |122.6 ... ... |6.1 |247.4 ... |68005.1 |2.9 |91.4 ... ... |5.2 |55.1 ... | | | ... |80319.4 |3.5 |243.3 ... | | | ... ... |15.7 |283.1 ... | | | ... ... ... ... түтыну
бағасының индекстері және жұмысшының орташа номиналдық
жалақы.
| |2002 бір ... ... |
| ... ... | |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... |республикалық | |
| | ... ... | |
|1 |2 |3 |4 ... | | | ... |17918 |100.0 |103.8 ... |11209 |62.6 |103.8 ... |18429 |102.9 |102.5 ... |11833 |66.0 |103.7 ... |35426 |197.7 |107.8 ... | | | ... |16803 |97.7 |105.2 ... |12213 |68.2 |103.2 ... | | | ... |21525 |120.1 |105.1 ... |16973 |94.7 |102.8 ... |14217 |79.3 |103.2 ... |13659 |76.2 |103.3 ... |415112 |231.7 |106.8 ... |17828 |99.5 |101.2 ... | | | ... |12694 |70.8 |105.8 ... | | | ... |12382 |69.1 |102.8 ... |22238 |124.1 |103.5 ... |23254 |129.8 |104.2 ... шегі ... банк ... ... ... ... тару жөне орналастырумен байланысты шығындарды ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Несиелер ... ... ... ... ... ... жерлерде белсенді несиелік саясатты жүргізуге банк басшылығының
шешімі және нақгы қызмет нэтижелеріне тэуелді филиалдардың ... ... ... ... ... жэне ... несиелік саясатты жүргізу.
Сыйақының базалық ставкасын қүруда клиенттерді несиелеудегі ... ... ... ... емес жэне өзге табыстар жэне де
шығындар арасындағы қатынасқа үлкен көңіл бөлу қажет. Бір жағынан, ... өзге ... ... ... ... артуы жэне де банктердің
активті операцияларды жүргізу тэуекелі төмендеп, пайыздық емес жэне ... ... ... ... жүзеге асырады. Екінші жағынан банктік
шығындар пайыздық емес және өзге табыстардан артатын ... ... ... ... ... артады. Мүнда банктің шығынсыз
жүмысын қамтамасыз ету үшін пайыздық емес шығындармен табыстардың ... ... ... ... жабылады. Егер тэжірибеде мүндай
факторларды ескерсек, бэсекелестермен салыстармалы несие нарығының аймақтық
сегменттерінде үтымды жағдайда ... емес ... ... жоғары филиалдар болады.
Ендеше жоғарыда айтылған мәселелерден банк филиалдары үшін ... жэне өзге ... ... емес ... ... нормативтер
белгілеуі тиіс. Біздің ойымызша норматив 1.0 жэне 1.2 аралығында табылуы
тиіс.
Несиелер бойынша рентабельділік шегі филиалдардың бірінші тобына ... ... = Sr+ Р+ R+ Dm, % ... - ... ... ... ... депозиттерді міндетті
резервтеу нормасын ескергендегі, филиалдардың ресурстарды тарту бойынша
нақты сыйақы ставкасы, ... ... 8% ... - ... ... ... бойынша сыйақының орташа
номиналдық ставкасы.
г - Қазақстан Республикасының Үлттық банкінде депозиттерді міндетті
резервтеу нормасы.
Р - ... ... ... ... қүрылған филиал резервтерінің
орташа қалдығының несиелер бойынша жалпы қарыздың ... ... ... міндеттемелерді қайтармау тэуекеліне премия.
Dm - филиалдың орташа активіне пайыздық емес табыстың және ; ... ... ... ... ... ... деңгейі.
Несиелер рентабельділігінің шегі филиалдардың екінші тобы үшін
келесі формуламен есептелінеді:
К2 = Sr+ P+ R,% ... ... тобы ... ... ... рентабельділік
шегі келесі формуламен анықталынады.
(К1,К2,КЗ) көрсеткіштерінің мәнін есептеуде филиал ... ... ... ... ... ... шартты шамамен алынған филиалдардың 1 тобы. 1.1. ... ... 13 ... 13-кесте. Филиалдардың бірінші тобының шартты
шамамен алынған
көрсеткішері
мың теңге
|фили алдар ... ... ... щны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... тэуекелі |Өтімділік ... ... ... жеткіліксіз дамуы |
|Тэуеклдің басқа түрлері |Банктік ... ... ... тэукеледерді түрлі белгілері бойынша жіктеуге болады,
алайда біз осы ... ... ... ... ... ... тек
қаржы тэуекелін ғана қарастырамыз.
Қаржы тэуеклі банктің түрлі себептерден табыс ... ... ... ... ... ықтималдығынан көрінеді.
Қазіргі кездегі қазақстандық банктердің тэуекелді басқару
саласындағы басты проблемалардың бірі пассивті операцияларды басқару
тэуеклі мен несиелік операцияларды ... ... ... ... қүрылымдар бастан кешірген, несиелік келісім шарттар бойынша
қаржыларды жаппай қайтармау, мерзімі ұзартылған ссудалардың көлемінің
мэжбүрлі өсуі, осы қүрылымдардың қаржылай ... лебі іс ... ... талдау проблемасына жаңа түрғыдан келуді талап етті.
Банк тэуеклін басқару деп тиісті ... ең ... ... жэне ... пен ... арасындағы оңтайлы қатынасты
анықтауға бағытталған шараларды айтады.
Банк тэуекелін бірнеше кезеңдерде жүзеге асыру қажет:
* банк қызметін жүзеге ... ... ... ... ... ... анықтау;
* тэукел деңгейін анықтауға көмектесетін ақпарат көздері мен ауқымын
анықтау;
* тәуекелдің пайда ... ... баға ... ... ... анықтау;
* тәуекелді сақтандыру эдісін таңдау немесе жасау;
* банктің тэукелін басқару нэтижесін ... жэне ... ... ... болған жағдайда өзгерістер мен түзетулер еңгізу.
* Банктің Несиелік портфелін басқару жүйесі, банк саясатының жалпы
белгілеріне иек артып отыруы қажет. Депозиттік операциялар ... ... ... ... ... ... портфелін сапасын
бағалауға арналған міндеттерді шешуге бейімделген схема бойынша ... ... ... ... ... жүйесі:
банктің несиелік операцияларына байланысты туындайтын тэуекел
түрлері;
* теңестірілмеген өтімдік тэуекелі, банк ... өз ... ... ... ... пайда болады жэне банк үшін өте
күрделі проблема болып табылады.
* банктің активті операцияларын жүзеге асыруға тікелей эсерін
тигізетін қажетті сомаларды ... ... және ... ... ... ... ... жағдайда туындайтын
алына алмай қалған пайда тэуекелі;
* сыйақылық тәуекел, депозиттер рыногында қолайсыз жағдайлар
нэтижеінде туындайтын тәуекел.
Банктің ақпараттық базасына қойылатын талаптар:
- несиелік ... ... ... ... қатар
құру;
* ресурстарды сомаларды, мерзімдегі жэне клиенттердің тобына қарай
жіктеу;
* депозиттердің түрлері бойынша олардың тұрақты ... ... ... ... ... және ... бағасынесепке алу;
- депозиттердің топтары бойынша орташа бағасын ... ... ... ... ... ... түрлерін
анықтап болған соң, банктің несиелік саясаты пассивті операцияларды
басқарудың эдістерін, тэсілдерін, эдістемелерін ... ... ... бойынша тэуекелді бағалау эдістері.
Коммерциялық банктер несиелік операциялар бойынша ауытқүларды ескеретін
тэуекелдің деңгейіне баға беретін ... ... ... отыруы тиіс. Осы
мақсатта сандық көрсеткіштер қолданылады. Банк ресурстарының сандық бағасын
қүрылымдық талдау нэтижесімен, қаржы көрсеткіштерімен толықтырып,
депозиттің түрақтылығына баға беріп, несиелік операцияларға ... ... беру ... ... ... қамтамасыз ету керек [19;25
бет].
Қазіргі кездегі банктердің несиелік операцияларынан туындайтын тэуекел
түрлеріне баға беру ... ... ... ... ... рентабельділігін қамтамасыз етіп отыратын қүрылымдық талдау эдістері
мен қаржы көрсеткіштері жатады.
Банктің несиелік операциялары бойынша тэуекелді сақтандыру эдістеріне
кіруі қажет:
* ... ... ... түрде сақтандыру;
* салымшалардың салымдарын ерікті түрде сақтандыру;
* салымшалардың салымдарын аралас ... ... ... ... ... турлерін
сараптауды ақша ағымдарына талдау жасау эдісін қолдана отырып жүргізген
жөн. ... ақша ... ... ... ... мақсаты тек ағымдағы
ақша ағымдарын қарастыру емес, сонымен бірге болашақтағы клиенттің
шотындағы жэне банктің өзіндегі қаржылардың жағдайына болжам жасап отыру
болып ... ... ... ... ... ... мен ... одан әрі жетілдіру
жолдары.
Сонымен банктер бүгінде сырттан қаржыларды тартып, оларды өзінің
ресурстары ретінде қолдануға бағытталған несиелік саясат жүргізіп отыруы
тиіс. Олар ... ... ... өз ... сақтауға ынталандыра
бліп, салымшылардың мүдделеріне иек артуы тиіс
- Салымшылардың ынталандырушы ең ... ... ... ... төленетін, инфляцияның деңгейінен жоғары болып келетін сыйақы
мөлшері болып табылады. Сонымен бірге, кез- келген ... ... ... келесі жағдайларды ескере отырып, қалыптастыруы керек: біріншіден,
уақытша бос қаржыларды мүмкіндігінше ... ... ... ... ... коммерциялық қызметін қамтамасыз ететін деңгейде пайда алу;
үшіншіден салымшыларды ... ... ... ... кепілдіігн
қамтамасыз ету. Осы қойылған міндететрді қамтамасыз ету үшін бірқатар
шараларды жүзеге асыру қажет.
Коммерциялық банктің сыйақылық ... ... ... бірқатар
жағдайларды ескерген жөн: біріншіден, салымшылар өз салымдары мен
жинақтарын ... үзақ ... және ... ... ... үшін ынталандыру
қажет; екіншіден, теңгенің қүнын күн санап төлем қабілетінң төмендеуін жэне
тиісінше түрғын халықтың салымдарға индекстің көмегімен есепке ала ... мен ... ... ... ... банктің сыйақылық саясатын жетілдіру барысында, түрғын халықтың
табыс деңгейінің өсіп, жіктеліп отырғандығын ... ... ... ... банктің оңтайлы несиелік саясатын
қалыптастыру барысында қолдау табуға тиісті негізгі ... ... ...... бойынша белгіленген сыйақы деңгейі
банкте
салымдарды сақтау мерзімінен үйлесім табуы тиіс. Мүндай үйлесімді
белгілеудің басты мақсаты - ... ... үзақ ... ... ету болып табылады.
* Сыйақы деңгейі банк қызметінің рентабельділігін қамтамасыз ету жэне
банк қызметінде сыйақымен байланысты тэуекелдің ... ... ... Мемлекеттің әлеуметтік-экономикалык саясатының жаңа кезіндегі түрғын
халықтың белгілі бір топтарына жеңілдіктер беріліп
отырады. Бү_л шара, салымдар ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Сондықтан да, банктің сыйақылық
саясатын қалыптастыру барысында осы принциптерді кешенді ... ... ... ... деп ... ... ... саясатын жүзеге асырудағы
шешуші жағдай бү_л сырттан тартылып, банктің өзінде шоғырландырылған
ресурстарын тиімді пайдалану болып табылады. Салымшалар мен клиенттерден
ақылық негізінде қаржыларды ... ... ... ... ... ... ... мүндай қаржылар мүмкін I болатын
шығындардан сақтандырылып қоюы тиіс. Бүл ресурстарды пайдаланудағы қосымша
ынталандыру көзі болып табылады. Себебі, банк ... ... ала ... ... үшін ... ... оларды қайтарып
қана қоймай, өзіне табыс алып келетіндей етіп оларды ... ... ... ... ... ... оңтайлы ету проблемасы соңғы жылдары
өзекті мэселеге айналып отыр, өйткені көптеген банктерде капиталдың
ресурстық бөлігі мерзімдері бойынша ... ... ... ... ... Бұл ... коммерциялық банктерге ерекше қауіп алып келеді. Бүл
жағдайларда банк несие ресурстарын бөліп-тарату жэне пайдалану тэуекел
деңгейінің төмен деңгейінде табыстың ең ... ... ... ... ... ... саясаты салымшалардың екі
! категориясына - заңды жэне жеке түлғаларға бағытталып қүрылуы тьиіс.
Мүнда банк клиенттердің әр тобының ... ... ... пен оның ... ... өзара тиімді қарымқатынас
несиелік саясатты жүзеге асырудың іргетасы болып саналады. Салымшалардың
санын арттыру үшін, банк олардың мүдделері мен талаптарын ескергені жөн.
Сонымен бірге, банк ... ... ... ... ... ... де есепке алу керек. Несие саясатын жүргізу
барысында банктердің басым көпшілігі ссуда беру кезіндегі өкілеттіктер
жүйесін ... ... ... ... несиелік саясатқа қатысты алғанда да қалыптасуы тиіс.
Банк пен клиент өзара бір-біріне мүдделі эріптестік қатынас қалыптастырып
отыруы тиіс жэне де ... өз ... ... ... ... ... кеңейтіп, табысының деңгейін арттыруға мүмкіндік
беріп отырған дүрыс болар еді. Осыған байланысты, депозиттерді тарту ... жеке ... ... ... арқылы оларға тиісті сомада
қажет болған жағдайда несие беріп отыру банктің несиелік саясатының тиімді
бағыттарының бірі болып табылар еді.
' - ... ... одан әрі ... банк ... ... ... саясат қалыптастыру барысында банк
маркетингінің тэсілдерін жетік меңгеріп, оны іс жүзінде қолдана білу болып
табылады. Қазақстандық коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... негізіне маркетингті қолданбайды
жэне оған көңіл болмейді. Ал дэл кэзіргі кезде банктің жетістіктерге
жетуінің алғышарттарының бірі маркетінгтің
көмегімен банктің түрақты бэсекелестік ... ... ... Сондықтан да банк маркетингінің негідерін банк тәжірибесіне
енгізу арқылы банктің қалыпты қызметін қамтамасыз етіп, бэсекелік
қабілетін арттырудағы маңызы зор.
Осы айтылған мәселелерден ... ... ... ... ... банктер баланс өтімділігінің шарттарын сақтап келесі
үсыныстарды ескеріп отырғаны абзал:
Несиелік ресурстар мерзімі мен сомасы бойынша активті операциялармен
үйлесіп отыруы ... ... банк ... ... ... ... ... ету мақсатында жүргізуі тиіс;
Депозиттер арасында мерзімді депозиттерге қаржы ... ... ... ... ... ... ... көрсету мен жеңілдіктер беру арқылы
і ...
салымдардың саны мен ... ... үшш ... операциялардың
ауқымын кеңейткен жөн;
Банкте ақша қаржыларының түсуі мен жайғатырылуына бақылау жасап
отыратын арнайы жүйе қалыптастыру керек.
Қазіргі кездегі қазақстандық жэне шет елдік банк ... ... ... ... ... ... ... нысандарын қолдаған дүрыс болатындығын байқадық. Ол
несиелік саясатты қүжат түрінде болу керектігін дәлелдейді.
Отандық коммерциялық банктер үшін зерттеушілердің ойынша, шет ... ... ... ... барлық бағыттарын қамтитын бір ғана
қүжат түрімен шектелмей, ... ... ... ... деп ... синтетикалық қүжат жасағаны дүрыс болар еді. Бүл
«басшылық» қазіргі кездегі қазақстандық коммерциялық банктердің оңтайлы
несиелік саясатын
қалыптастыру үшін маңызды ... ... ... берер еді
[23;22бет].
«Несиелік саясатты қалыптастыруға арналған басшылық» екі негізгі
қүжатты қамти алады:
* несиелік саясат;
* ресурстарды тарту ... ... « ... саясатты қалыптастыруға арналған
басшылығының» қалыптастырылуы және бекіту тэртібін сүрет түрінде бейнелеуге
болады.
Сонымен, несиелік саясаттың функционалдық нысандарына банктегі
несиелік процессті оңтайлы етудегі ... ... мен ... ... ... ... жатқызуға болар еді.
Сонымен, диплом жүмысын жазу нэтижелерін қорыта келе біз төмендегідей
түжырымдар жасай аламыз:
* ... ... ... ... ... ... ... сясаттың
теориялық түрғыдан негізделген моделі жатуы тиіс. Ол банктің ресурстық
базасына талдау жүргізуден алынған мэліметтерге сүйене отырып жасалуы
тиіс.
* Қазақстандық коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... ... стратегиясы»
алынуы тиіс. Ал насиелік процесстегі үйымдастырудағы практитка банктің
өзі жасаған ішкі ережелерінде қарастырылуы тиіс.
* ... ... ... ... банктердің табысының қүрамы
операциялар мен қызмет көрсетулерден түсетін табыстардың келесі
түрлерінен қүралады.
* 17-кесте.
Қазақстандық коммерциялық банктердің табысының құрамы
|Базалық банк өнімдері |Парабанктік өнімдері ... емес ... |
|1 |2 |3 ... ... ... |Сақтандыру ... ... ... ... |
| ... | ... мен есеп ... |Факторинг ... | | ... да ... түрлері|Төлемдердің электрондық|Сатып алу - сату |
| ... ... ... ... ... шет ... коммерциялық банктер комиссиондық
төлемлердің табыс көлеміндегі үлесіне көп көңіл бөледі. Соңғы жылдары табыс
көлеміндегі комиссиондық толемдердің үлесінің арттуы ! тенденциясы ... ... ... ол 30-40 пайыз қүрап отыр. Көптеген елдердің
коммерциялық банктері бу_л деңгейге жетуді өзінің қызметіндегі
перспективалы мақсаттардың қатарына қойып отыр. Ал қазақстандық банктерде
бү_л ... ... үлес ... небәрі 3-5 пайыз деңгейінде
қалыптасқан. Бүл отандық коммерциялық банктер қызметінің болашақта
жетілдіруді талап ететін бағыттарының бірі болып отыр. Отандық банктер
төмендегі эдістемені ... ... ... төлемдердің табыс
деңгейіндегі үлесін арттыруына болар елі:
Банк тарапынан клиенттерге банктік үсыныс жасау эдістемесі Банктің базалық
қызметі немесе операциясы Пакеттік үсыныс = ... өнім + ... ... үсыныс = базалық өнім + парабанктік өнім + банктік емес ... ... ... ... ... тарту үшін осындай
көзқарасты қазақстандық банктер қолданғаны дұрыс болар еді деп пайымдауға
болады.
Қорытынды.
Экономиканың дамуындағы ... ... ... ресурстарын
қалыптастыру проблемасы банктер үшін бірінші кезектегі мэселе болып
табылады. ... ... ... ... жиынтығының көлеміне
байланысты болып келеді. Мүндай жағдай банктердің арасындағы ресурстарды
тартуға деген бэсекесін ... ... ... үшін ... ... оңтайлы ету сүрақтары
маңызды болып отыр. Банктің ағымдағы өтімділігін камтамасыз ету міндет
болып табылады. Банктердің ... ... ... ... ... ... тиіс. Мүндағы басты ынталандырушы фактор
депозиттер бойынша инфляция деңгейінен төмен болып ... ... ... ... ... Несиелік саясаттың басты міндеті банк пен ... ... ... ... ... мақсаты клиентке сыйақы молшерін төлей отырып,
оған қызметтердің бірнеше түрлерін көрсету жэне қажет болған ... ... ... ... уақытша бос қаржыларды тарту арқылы
қанағаттандыру болып ... ... ... ... ... халықтың
мүдделерін қорғай отырып, олардың қаржыларын біліктілікпен қолдана білуі
тиіс. Сондықтан да біз бугінгі таңдағы әлемдік тэжірибеде қалаптасқан ... ... ... ... ... оқып ... алған білімді еліміздің банк жүйесінің практикасында ... ... ... ... қалыптастыру барысында банк екі
маңызды міндеттерді шешуі тиіс:
- Банк өзіне ... ... ... ... қайдан алуына болады?
- Клиенттері сүраныс білдіретін ... ... ... жетіклікті болатын депозиттерге банк мекесі қалай
кепілдік бере алады?
Қойылған сүрақтардың шешімін табу оңай ... ... ... ... саясаттын қалыптастыру барысында банктер өзге де отандық банктер
мен шет елдік банктердің осы ... ... ... ... ... саясатын қалыптастыруы тиіс, өйткені банктің несиелік саясатының
мақсаттары төмендегі шарттарды қамтуы тиіс деп ойлаймыз: тэуекел деңгейін
төменгі шегінде ... ... ... ... ... ... ... талдау жасау; қаржыларды депозитке тарту, ... ... ... ... ... ең ... ... қамтамасыз
ету.
Мүндағы айта кетеін тағы бір жайт, бүл барлық коммерциялық банктер
үшін бірдей, ортақ саясатытң ... Әр бір ... банк ... ... ... ... ескере отырып қалыптастырыл ады.
Несиелік саясатттың принциптері мен мақсаттары, оған тікелей
жэне ... ... эсер ... факторлар жиынтығын ескере отыррып,
, жасағанда ғана несиелік саясат тиімді жэне де оңтайлы несиелік саясатты
банктің өзінің, ... ... мен ... оң әсер тигізері
сәзсіз.
Жоғарыда тілге тиек жағдайлар банктің ... ... ... ... ... біріктіруге мүмкіндік береді. Алайда іс
жүзінде неиелік саясатты қалыптастырып, жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... жүмыстарын дүргізіп отыру маңызды
шарт болып табылады.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... өзінің ресурстары ретінде қолдануға бағыталған несиелік саясат ... ... Олар ... ... ... өз ... ... біліп, салымшылардың ... иек ... ... ... ең ... фактор, эрине депозиттер бойынша
төленетін, инфляцияның деңгейінен жоғары болып келетін сыйақы мөлшері
болып ... ... ... банктердің несиелік саясатытң жүзеге
асырудағы шешуші ... бұл ... ... ... ... ... тиімді пайдалану болып табылады. Банк ен оынң
клиенттерінің арасындағы өзар ... ... ... ... саясатты
жүхеге асырудың іргетасы болып саналады. Салымшылардың санын арттыру үшін,
банк олардың мүдделерімен талаптарын ескерген жөн.
Коммерциялық ... ... аясы ... ... банк
қызметіндегі несителік портфелді басқару тэуекелі де ... ... ... ... элемдік тэжерибеде белгілі барлық тэуекелдің
түрлерімен кездесті деуге болмайды. ... ... саны өсіп ... ал
бүл проблема отандық банк жүйесі үшін жаңа болып табылады, сондықтан да
банктердің несиелік ... ... ... ... ... да бір
тереңдетілген зерттеулер жүргізіілген жоқ. Осы ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдерді зерттеу
Қазақстанның банк жүйесін реформалау
кезеңіндегі өзекті проблемалардың бірі болып отыр [24;4 ... ... жэне шет ... банк ... зерттеу нэтижесінде
депозиттерді тарту барысында несиелік ... ... ... ... ... байқадық. Ол несиелік саясатты
қүжат түрінде болу керектігін дәлелдейді.
Отандық коммерциялық банкте үшін ... ... шет ... ... ... саясаттың барлық бағытарын қамтитын бір ғана
қүжат түрімен шектелмей, ... ... ... ... деп ... синтетикалық қжат
1 жасағаны дұрыс болар еді. Бүл ... ... ... ... ... ... несиелік саясатын қалыптастыру үшін маңызды
қүжатар біріктіруге мүмкіндік болар еді.
Сонымен, диплом жұмысын жазу ... ... ... ... ... жасай аламыз:
* Несиелік саясатты негізге ала ... ... ... ... ... моделі жатуы тиіс. Ол банктің
ресурстық баөзасына талдау жүрзіден алынған мэліметтерге сүйене
отырып жасалуы тиіс.
* Қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... стартегиясы» алынуы
тиіс. Ал несиеік процессті үйымдастырудағы тактика банктің өзі
жасаған ішкі ережелерінде қалыптастырылуы ... ... ... ... ... ... ... (жалпы бөлім)
2. "Қазақстан Республикасының Банктер жэне банк ... ... ... мен толықтыруларды қоса) 31 тамыз 1995
3. "Қазақстан Республикасының ¥лттық Банкі белгілеген ... ... ... № 213 3 ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкінің "Екінші деңгейдегі
банктердің меншікті капиталы және жарғылық ... ... ... ... ЖАҚ ... тұлғалардың салымдарын кепілдеу (сақтандыру) қорындағы"
өзгерістер 01.08.2003 жылға қатысты
6. ... ... Под ред. Г.С. ... - ... ... ... 2003
7. Банковское дело: Справ. Пособие/ М.Ю. Бабичев, Ю.А. Бабичева, О.В.
Трохова и др; Под ред. Ю.А. ... - М: ... ... ... ... Под ред. В.И. Колесникова, Л.П. Кроливецкой. - М
"Финансы и Статистика", ... ... ... ... / Под ред. ... О.И. - М: "Финансы и
статистика", 2001
5. Роуз С. ... ... ... Лтд», 1995-76.
10. Банковский портфель - 2/ отв ред. Коробов Ю.И , Рубин Ю.Б., ... - М: ... ... Р, Рид. Э, Гилл Э, Смит Р. ... ... ... ... 1997
13. Коммерческие банки / В.М. Усоскин. - М: ... ... ... Д.С, ... Р.Л, ... Д.У. ... ... рынки,
деньги. - Санкт-Петербург: 2002г.
15. Марченко Г.А. Банковский сектор Казахстана: ... и ... // ... ... № 10, ... АҚ "Халық банктің" жылдық есеп беруі 2006 ... АҚ ... ... Талдықорған аймақтық бөлімшесінің жылдық есеп
беруі 2006 жыл.
18. АҚ "Халық банктің" депозиттік саясаты 2002 - 2006 жылдар
19. АҚ ... ... ... ... ... ішкі
нұсқаулары
2005, 2006, 2007 жылдар
20. 2007 жылға Қазақстан Республикасы ¥лттық ... ... есеп ... ... 2007 - ші ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банктің статистикалык
бюллетені. - Алматы, 2001ж.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Семей жолдары» ЖШС-тың жылдық жиынтық табысы30 бет
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Дислалия және оны түзету жолдары43 бет
Жылдық жиынтық табыс бойынша тәжірибелік есеп30 бет
Кәсіпорын табысын бөлу және пайданы арттыру жолдары51 бет
Манихей жазба ескерткіштеріндегі есім сөз таптарының жасалуы70 бет
Тауарлы-материалды қорларды түгендеу және оларды есеп беруде ашып көрсету31 бет
Қазіргі электр байланысы11 бет
Қазақстан Республикасы егiн шаруашылығын дамытудың экономикалық мазмұны50 бет
Қазақстанның құрлықтағы көлік жолдарының даму инфрақұрылымы. Қазақстан көлік жолдарының халықаралық байланыстарға тигізетін ықпалы37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь