Ұйымның табыстарының есебі мен аудиті


КІРІСПЕ 3

1 ҰЙЫМ ҚЫЗМЕТІНІҢ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ТАБЫСТАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
1.1 Табыс түсінігі және экономикалық мәні 6
1.2 «ДПО Алматы» ЖШС қызметінің сипаттамасы 13
1.3 Ұйымның есеп саясаты . табыстар есебін ұйымдастырудың негізі 22

2 ҰЙЫМДАҒЫ ТАБЫСТАР ЕСЕБІНІҢ ЖҮРГІЗІЛУІ
2.1 Негізгі табыстар есебі 31
2.2 Басқа да табыстар есебі 38
2.3 «ДПО Алматы» ЖШС.нің табыстарының есебі 44

3 ТАБЫСТАР ЕСЕБІНІҢ АУДИТІ
3.1 Табыстар есебі аудитінің ұйымдастырылуы 51
3.2 Табыстар есебі аудитінің әдістемесі 57


ҚОРЫТЫНДЫ 64
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ КӨЗДЕРІ 66
Еліміздің жағдайын жақсарту, эконикамызды одан ары көтеру мемлекеттік тұрғыдан бақылауға алынған мәселер күн тәртібінде бірінші кезекке қойылып отыр.
Қоғамымыздың даму кезеңдерінің қай сатыларында болмасын дамудың объективті экономикалық заңдылықтарын анықтау және ол заңдылықтарды пайдалану шараларын дұрыс белгілеу үшін есеп жұмыстарын, әсіресе бухгалтерлік есеп жұмыстарын дұрыс ұйымдастырудың маңызы зор.
Еліміздің егемендік алып, өз алдына ел болғанына да біраз уақыт өтті. Осы жылдардың аралығында көптеген өзгерістер орын алды. Кеңестер Одағы тұсында жоспарлы экономика жолымен дамып келген шаруашылықтарды нарықтық жолға көшіруге тура келді. Осыған сәйкес ұйымдардағы бухгалтерлік есеп пен аудит жұмысына өзгерістер енгізу, қайта құру, әдістерін ұйымның ерекшеліктеріне сай халықаралық стандарттардың талабына сәйкес жүргізу керектігі анық байқалды.
Соған орай 2007 жылы ақпанда “Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік жөнінде” Қазақстан Республикасының Заңы күшіне енді. Сондай-ақ бухгалтерлік есеп жүргізу халықаралық стандарттарға барынша жақындастырылуда және де Бас шоттар жоспарының орнына Типтік шоттар жоспары енгізілді. Жеке кәсіпкерлік өкілдері үшін есеп жүйесінің жаңа тәртібі Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары бойынша және соған сәйкес Типтік шоттар жоспары түрінде 2008 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа ұсынылған болатын.
Нарықтық экономикаға көшу ұйымның тиімділігін, ҒТП-тің жетістіктерін ендіру арқылы өнімнің (жұмыс, қызмет) бәсекелестігін, өндірісті басқарудың тиімділігін арттыруын және пайдаланбаған резервтерді қолдануын талап етеді.
Бірақ осындай мақсаттарды жүзеге асыру үшін ақшалай немесе басқадай түрде табыс келіп түсуі керек.
Егер ұйымдар табыс таппаса, экономиканың күйреуіне әкелетіндігі белгілі. Өйткені, табыс арқылы мемлекеттің бюджеті өсіп отырады; капиталдың айналымы өседі; өндіріс ұлғаяды; құрылтайшылар мен жұмысшылардың әлеуметтік және материалдық қажеттіліктері қанағаттандырылады; төлем қабілеттілік жоғарлайды.
Табыс - бүкіл ұйымның өндірістік-шаруашылық қызметін сипаттайтын яғни ұйымның экономикалық даму негізін құрайтын қаржылық нәтиже. Табыстың өсуі - ұйым қызметін өзін қаржыландыру негізін қалап, өндірісті ұлғайту негізін қалап, өндірісті ұлғайту негізін қалыптастырады.
Табыс табу басқару жұмыстарының тиімділігіне, өндірісті нақты ұйымдастыруға, ресурстарды үнемдеу саясатының жүргізілуіне одан ары тәуелді бола бастады.
Табыс - өндірістің тиімділігін шығарылған өнімнің көлемі мен сапасын, еңбек өнімділігі жағдайын, өзіндік құн деңгейін толық көрсететін көрсеткіш болып есептеледі.
1. «Аудиттің теориясы» Сатмурзаев А.А. Укашев Б.Е., Алматы-Ұлағат
2. «Аудит негіздері» Абленов Д.О. Алматы-2005, Экономика
3. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә., Жұмағалиева Ж.Ғ. «Аудит». Алматы 2006 ж.
4. «Бухгалтерлік есеп негіздері» Кеулімжаев К.К. Алматы-2006
5. «Бухгалтерлік есеп» Баймуханова Алматы- 2005
6. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М., «Аудит»: оқу құралы.- Алматы: Қазақ Университеті, 2004ж
7. Дюсембаев К.Ш. и др. «Аудит и анализ финансовой отчетности». Алматы: «Каржыкаражат», 1998. -512.
8. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж. Г «Кәсiпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы 2001ж.
9. Дюсембаев К.Ш., «Аудит и анализ в системе управления финансами» Алматы 2000г.,
10. Кеулiмжаев Қ.Қ., Әжiбаев З.М. т.б. «Қаржылық есеп». Алматы 2001г.
11. Кеулімжаев К.К., Кудайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері. Алматы, 2006
12. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп» Родостовец В.К, Габдуллин Т.Ғ. Родостовец В.В. Шмидт О.И.., Қазақстан-орталық аудиті тәуелсіз аудиторлық компаниясы. Алматы - 2003
13. Назарова В.Л. «Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп»: Оқулық, Алматы: Экономика, 2005ж
14. Палий В.Ф. Международные стандарты финансовой отчетности.Москва,2005г.
15. Рахимбекова Р.М., «Финансовый учет на предприятии»: Учебник. Алматы: Экономика,2005.
16. Қазақстан Республикасының Атазаңы. Алматы, 2004
17. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. Алматы, 2007
18. Қазақстан Республикасы. 28.02.2007 жыл №234 III «Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептілік туралы» Заңы.
19. Қазақстан Республикасы. 22.05.2006 жылғы «Аудиторлық қызмет туралы». Заңы (20.02. 2009жылғы өзгерістер мен қосымшаларды қоса алғанда)
20. Бухгалтерлiк есептiң Типтiк шоттар жоспары. Алматы, 2007ж.
21. Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары №2. Алматы, 2007 ж.
22. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары.
23. Қазақстан республикасының салық Кодексі, 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енген.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

Экономика және бизнес факультеті

Есеп және аудит кафедрасы

Диплом жұмысы

ҰЙЫМНЫҢ ТАБЫСТАРЫНЫҢ ЕСЕБІ МЕН АУДИТІ

Орындаған,
3 курс студенті
Узбекова А.

Ғылыми жетекші,
аға оқытушы
Тойлыбек Т. Г.

Норма бақылаушы
Оңдаш А. О.

Қорғауға жіберілді

Кафедра меңгерушісі,
э.ғ.к., PhD докторы
Товма Н. А.

Алматы, 2010

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ
3

1 ҰЙЫМ ҚЫЗМЕТІНІҢ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ТАБЫСТАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
1.1 Табыс түсінігі және экономикалық мәні
6
1.2 ДПО Алматы ЖШС қызметінің сипаттамасы
13
1.3 Ұйымның есеп саясаты - табыстар есебін ұйымдастырудың негізі
22

2 ҰЙЫМДАҒЫ ТАБЫСТАР ЕСЕБІНІҢ ЖҮРГІЗІЛУІ
2.1 Негізгі табыстар есебі
31
2.2 Басқа да табыстар есебі
38
2.3 ДПО Алматы ЖШС-нің табыстарының есебі
44

3 ТАБЫСТАР ЕСЕБІНІҢ АУДИТІ
3.1 Табыстар есебі аудитінің ұйымдастырылуы
51
3.2 Табыстар есебі аудитінің әдістемесі
57

ҚОРЫТЫНДЫ
64
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ КӨЗДЕРІ
66

КІРІСПЕ

Еліміздің жағдайын жақсарту, эконикамызды одан ары көтеру мемлекеттік
тұрғыдан бақылауға алынған мәселер күн тәртібінде бірінші кезекке қойылып
отыр.
Қоғамымыздың даму кезеңдерінің қай сатыларында болмасын дамудың
объективті экономикалық заңдылықтарын анықтау және ол заңдылықтарды
пайдалану шараларын дұрыс белгілеу үшін есеп жұмыстарын, әсіресе
бухгалтерлік есеп жұмыстарын дұрыс ұйымдастырудың маңызы зор.
Еліміздің егемендік алып, өз алдына ел болғанына да біраз уақыт өтті.
Осы жылдардың аралығында көптеген өзгерістер орын алды. Кеңестер Одағы
тұсында жоспарлы экономика жолымен дамып келген шаруашылықтарды нарықтық
жолға көшіруге тура келді. Осыған сәйкес ұйымдардағы бухгалтерлік есеп пен
аудит жұмысына өзгерістер енгізу, қайта құру, әдістерін ұйымның
ерекшеліктеріне сай халықаралық стандарттардың талабына сәйкес жүргізу
керектігі анық байқалды.
Соған орай 2007 жылы ақпанда “Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік
жөнінде” Қазақстан Республикасының Заңы күшіне енді. Сондай-ақ
бухгалтерлік есеп жүргізу халықаралық стандарттарға барынша
жақындастырылуда және де Бас шоттар жоспарының орнына Типтік шоттар жоспары
енгізілді. Жеке кәсіпкерлік өкілдері үшін есеп жүйесінің жаңа тәртібі
Ұлттық қаржылық есептілік стандарттары бойынша және соған сәйкес Типтік
шоттар жоспары түрінде 2008 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа ұсынылған
болатын.
Нарықтық экономикаға көшу ұйымның тиімділігін, ҒТП-тің жетістіктерін
ендіру арқылы өнімнің (жұмыс, қызмет) бәсекелестігін, өндірісті басқарудың
тиімділігін арттыруын және пайдаланбаған резервтерді қолдануын талап етеді.
Бірақ осындай мақсаттарды жүзеге асыру үшін ақшалай немесе басқадай
түрде табыс келіп түсуі керек.
Егер ұйымдар табыс таппаса, экономиканың күйреуіне әкелетіндігі
белгілі. Өйткені, табыс арқылы мемлекеттің бюджеті өсіп отырады; капиталдың
айналымы өседі; өндіріс ұлғаяды; құрылтайшылар мен жұмысшылардың әлеуметтік
және материалдық қажеттіліктері қанағаттандырылады; төлем қабілеттілік
жоғарлайды.
Табыс - бүкіл ұйымның өндірістік-шаруашылық қызметін сипаттайтын яғни
ұйымның экономикалық даму негізін құрайтын қаржылық нәтиже. Табыстың өсуі -
ұйым қызметін өзін қаржыландыру негізін қалап, өндірісті ұлғайту негізін
қалап, өндірісті ұлғайту негізін қалыптастырады.
Табыс табу басқару жұмыстарының тиімділігіне, өндірісті нақты
ұйымдастыруға, ресурстарды үнемдеу саясатының жүргізілуіне одан ары тәуелді
бола бастады.
Табыс - өндірістің тиімділігін шығарылған өнімнің көлемі мен сапасын,
еңбек өнімділігі жағдайын, өзіндік құн деңгейін толық көрсететін көрсеткіш
болып есептеледі.
Табыстың өсуі есебінен бюджет алдында, банктер және тағы басқа
ұйымдардың алдындағы ұйым өзінің міндеттерін орындайды. Осының негізінде
табыс ұйымның өндірістік және қаржылық қызметін бағалауда өте маңызды болып
келеді.
Табыстардың шығындарға қарағанда артуы ұйымның қойған мақсаттарына
жетудегі және қызметінің тиімділігін арттырудағы талпынысын көрсетеді.
Ұйымдар құрылған кезде өздерінің алдарына ең жоғары дәрежедегі табыс табу
мақсатын қояды. Бұл кәсіпорынның негізгі өндірістік және әлеуметтік
дамуының көзі болып табылады. Бұл принцип өнімді өндірудегі шығындардың
ақталуын және кәсіпорынның өндірістік-техникалық базасының кеңеюіне
негізделеді. Бұл әр кәсіпорын өзінің ағымдағы және күрделі шығындарын
өзінің меншікті қаржы көздерінен жабатындығын білдіреді. Табыс есебінен,
сондай-ақ кәсіпорынның бюджет алдындағы, банктер мен басқа да кәсіпорындар,
ұйымдар алдындағы міндеттемелері орындалады.
Сонымен табыс кәсіорынның өндірістік және қаржылық қызметін
бағалаудағы негізгі көрсеткіші болып табылады. Ол оның іскерлік
белсенділігі мен қаржылық тұрақтылығын сипаттайды. Табыс бойынша
авансталған қаржылардың қайтарымдылық деңгейі мен осы кәсіпорынның
активтеріне салынған салымдардың табыстылығы анықталынады.
Мемлекеттің экономикасы нарық қарынастарына негізделіп құрылған
жағдайда табыстың мағынасы көп аспектілі түрде күшейе түседі. Ұйымның
акционерлік, жалдық, жеке және тағы басқа меншік түрі қаржылық
тәуелсіздікті алғаннан кейін, бюджетке салықты және тағы басқа міндетті
төлемдерді төлегеннен кейін қалған табысты қандай мақсаттарға және қандай
көлемде жұмсау жөнінде шешімді өзі шешуге құқылы. Қазіргі жағдайларда табыс
тұтынуға емес, ұйымның экономикалық өсімі мен бәсекелестікті қамтамасыз
ететін инвестициялық, инновациялық мақсаттарға жұмсалады.
Нарықтық экономика жағдайында қаржылық нәтиже - табыстың рөлі ол
атқаратын қызметтермен анықталады. Сондықтан да диплом жұмысын жазу үшін
таңдалынып алынған. Ұйымның табыстарының есебі мен талдауы тақырыбы
бүгінгі таңдағы өзекті тақырыптардың бірі болып табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты ұйымның қызметінің нәтижесі ретінде
қалыптастын табыстары есебі және талдауын теориялық тұрғыдан зерттеп, осы
тақырып бойынша маңызды сұрақтарын зерделеп және өз ұсыныстарымды келтіру
болып табылады.
Жұмысты жазудағы міндеттерге келесілер жатады:
- Өнімдерді сатудан және қызмет көрсетуден алынатын табыстар есебін
қарастыру;
- Қаржыландырудан түсетін және басқа да табыстардың есебін ашып
көрсету;
- Табыстар есебінің тылық көрсеткіштерін талдап, табыстылықты
арттыратын факторларды анықтау және олдары іс жүзінде қолдану
нәтижелерін зерттеу.
- ДПО Алматы ЖШС-і мысалында табыстар есебінің ұйымдастырылуын
қарастыру;
- ДПО Алматы ЖШС-і бойынша Пайда және зиян жөніндегі есептілікті
құрастыру мен оны аудиторлық тексерудің ақпарат көзі ретінде
қарастыру;
- Табыстар есебінің аудиторлық тексеруін ұйымдастыру мен тексеруді
жүргізу әдістемесін қарастыру.
Ұйымның табыстарының есебі мен аудиті тақырыбында диплом жұмысын
орындау үшін осы тақырыпқа қатысы бар барлық заңнамалық актілер,
нормативтік-құқықтық нұсқаулар, отандық және шет елдік экономисттер мен
ғалымдардың оқулықтары, оқу құралдары мен баспасөз материалдары қолданылды.

Диплом жұмысы құрылысы бойынша кіріспеден, үш негізгі бөлімдерден,
қорытынды, қолданылған әдебиеттер тізімі мен қосымша беттерден құралады.
Жұмыс жалпы көлемі 67 бетте орындалған, оның ішінде 14 кесте, 4 сурет бар.

1 ҰЙЫМ ҚЫЗМЕТІНІҢ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ТАБЫСТАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
1.1 Табыс түсінігі және экономикалық мәні

Табыс дегенеміз - ұйымның әдеттегі қызметінің нәтижесінде жеке
меншік капиталдың жеке меншіктердің есебінен капиталдың өсуін айтамыз.
Нарықтық қатынастар жағдайында кез-келген кәсіпорынның басты мақсаты -
табыс алу. Табыс түрлі маңызда қолданылатын көп мағыналы ұғым. Сөздің кең
мағынасында ақшалай құнына ие болуды кез-келген ақша қаражаттарының түсімі
немесе материалдық құндылықты алуды көрсетеді. Кәсіпорынның табысы оның
активтерінің артуы немес капитал меншігінің көбеюіне әкелетін
міндеттемелердің кемуі. Табыс ұғымы жалпы мемлекетте ұлттық табыс,
кәсіпорындарда жалпы табыс, таза табыс, ал жеке тұлғаларда халықтың
ақшалай табысы, жеке табыс болып қолданылады. Кәсіпорынның жалпы табысына
тауарларды сату және қызмет көрсетуден түсетін ақшалай түсім, атқарылған
қызметтен, мүліктік бағалылықтарды сатудан, несие берілгендегі алынатын
тиісті проценттер және басқа да ақшалай және материалдық түсімдер
жатады.[15]
Жиі қолданылатын таза табыс ұғымы жалпы табыс және материалдық
ресурстардың шығындары арасындағы айырмашылығы болып саналады. Экономикалық
теорияда табыс деп тұрақты және нарықтық субъектілердің қарамағына заңды
түрде тікелей түсетін ақша сомаларын айтады. Табыс алудың шарты – бұл
қоғамның пайдалы қызметі. Бұл сұраныстың қажетіне жататын тауарларды
шығару. Мына төмендегі табыстардың түрлерін ажыратуға болады:[14]
1. Жалпы табыс – бұл тауарлардың белгілі мөлшерін сатудан түскен
ақшалай сомасы. Ол тауар бағасын тауар мөлшеріне көбейтуге тең.
2. Орта табыс – жалпы табысты өнім өдшемінің мөлшеріне бөлу арқылы
анықталатын табыс.
3. Шекті (маржиналды) табыс – бұл өнім өлшемін сатуды көбейту арқылы
жалпы табыстың үстелуі.
Шекті табыс шығарған әрбір қосымша өнім өлшемінің өтемділігін
бағалауға мүмкіндік береді. Және де өзіндік құнмен ұштаса отырып,
кәсіпорынды ұлғайту мүмкіндігіне құндық бағдарлар қызмет етеді.
Бухгалтерлік есеп жүйесінде Пайда және зиян жөніндегі есептілік
негізінде табыстар жөніндегі келесідей ақпаратты алуға болады:
- өнімдер (жұмыстар, қызметтерді) сатудан алынған табыс;
- жиынтық табыс;
- негізгі қызметтен алынған табыс;
- негізгі емес қызметтен алынған табыс;
- салық салуға дейінгі әдеттегі қызметтен алынған табыс;
- салық салынғаннан кейінгі әдеттегі қызметтен алынған табыс;
- төтенше оқиғалардан алынған табыс;
- таза табыс.
Өнімдер (жұмыстар, қызметтерді) сатудан алынған табыс қосылған құн
салығын, акциз құнын, басқа да міндетті төлемдер және салықтарды,
қайтарылған тауарлар құнын, сату көлемі мен сауда бағасынан жасалынған
жеңілдіктерді алып тастап көрсетіледі.Осы бап бойынша ұйымның негізгі
қызметінен алған табыстарының сомасы көрсетіледі. Негізгі қызметтен
алынатын табыс сомалары тауарлық-материалдық құндылықтарды сату арқылы
алынған, ұтыс түріндегі, пайыз, дивиденд, қалам ақы, рента түрінде алынатын
табыстарды қамтиды. Оның мөлшері №11 журнал-ордер мәліметтері арқылы
анықталады. [4]
Бүгінгі күні кәсіпорындар сатудан алынатын түсім сомасын есептеу
қағидасына сәйкес анықтайтын болғандықтан, сатып алушыдан төлем сомасының
келіп түсуін күтпестен, сату мерзімі деп тауарларды тиеп-жөнелту, өнімді
өткізу және банкке төлем құжаттарын ұсыну мерзімі танылады. Тауарларды сату
қорлар айналысының соңғы кезеңі саналады. Оның мөлшері бойынша қаржылық-
шаруашылық қызмет нәтижелері, айналымдылық және рентабелділік көрсеткіштері
анықталады.
Негізгі қызметтен алынған табыс сомасы жиынтық табыс сомасынан жалпы
және әкімшілік шығындарды, пайыздар мен сату шығындарын шегеру арқылы
анықталады.
Негізгі емес қызметтен алынған табыс сомалары өнімді өндіру және сату
операцияларына тәуелді емес. Ол келесідей табыс түрлерін қамтиды:
- материалды емес активтерді сатудан алынған табыстар;
- негізгі құралдарды сатудан алынған табыстар;
- бағалы қағаздарды сатудан алынған табыстар;
- акциялар бойынша дивидендтер және пайыз түріндегі табыстар;
- бағамдық айырма түріндегі табыстар;
- үкіметтің атқару ұйымдарының субсидиялары.
Осы негізгі және негізгі емес қызмет түрлерінен алынған табыстар
қосындысын жиынтық табыс деп атаймыз.
Табыстардың соңғы көрсеткіші - таза табыс. Ол әдеттегі қызметтен
алынған табыстар мен төтенше оқиғалардан алынған табыстардың жиынтық сомасы
болып табылады. Таза табыс сомасы 5610 Жиынтық пайда (зиян) шотының
дебеттік және кредиттік айналымдарын салыстыру арқылы анықталады.
Нарықтық қатынастарға көшу өндірістік шығындарды есепке алуды
ұйымдастыруда озық әдіс тәсілдерді қолдануды талап етеді. Маржиналды
табысты екі жақты қарастыруға болады:[12]
1. Маржиналды табыс сатудан алынған табыс пен өзгермелі шығындар
арасындағы айырма ретінде анықталады.
2. Маржиналды табысты негізгі қызметтен алынған табыстар мен тұрақты
шығындар қосынды ретінде қарауға болады.
Табыс бухгалтерлік есептілікте мойындалып, қаржылық есептілікте
есептеу қағидасына сүйеніп көрсетіледі.
Басқа да табысқа басқа баптар бейнелейтін ұйымның жұмыс істеу
кезіндегі табыстың анықтамасына сәйкес табыстар кіреді.
Кез келген стандарттың басты мақсаты – өнім бойынша мойындаудың
бірыңғай түрі және қаржылық есеп беру көрсеткішінің негізгі бағасын табыс,
шығыс және қаржы қозғалысын бухгалтерлік баланстың жекелеген баптары
бойынша көрсетіліп, қаржылық есеп беру құрылымы бойынша талаптарын
айқындау. Нағыз стандарттың мақсаты табыс есебінің тәртібін айқындаудан
тұрады. Табысты есептеуде басты мәселе оны мойындау сәтін айқындаудан
тұрады. Қаржылық көрсеткіштердің құрылысы бойынша ең маңызды табыстың
бағасы және оны мойындау болып табылады. Мойындау дегеніміз – компанияның
қаржылық нәтижесін айқындауда тапқан табыс есеп беруде кірісі мен шығысына
негіздеп кіргізу. Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарты Табыс 18
табыс деп мойындап және соған сәйкес есеп беруде кіріс пен шығысқа
сәйкестеліп, негізделген сәтті айқындау мақсатымен құрылған. Оның екінші
міндеті, сөз жоқ, кіріс пен шығыс туралы есеп беруге жататын тапқан
табыстың анық бағасы. Қаржылық есеп берудің Табыс 18 халықаралық
стандарты ішкі пайдаланушылардың қызығушылығын ескере отырып, тапқан
табысты мойындаудың шартын айқындау. [22]
ХҚЕС 18 Табыс стандарты бойынша түсім сомасын танудың келесідей
критерилері көрсетілген:
1. Түсім сомасын сенімді бағалау мүмкін болған жағдайда.
2. Мәміленің іске асуымен байланысты экономикалық пайданың алынуы
ықтимал болса.
3. Мәміле кезеңдерінің белгілі-бір есепті мерзімге қатысты
аяқталғандығын сенімді бағалау мүмкін болса.
4. Мәміленің жүзеге асырылуына, аяқталуына қажетті жұмсалған
шығындарды сенімді бағалау мүмкін болса.
Әділ құн дегеніміз – активке айырбастауға болатын немесе бұдан жақсы
хабардар тәуелсіз жақпен бұл операцияны тезірек аяқтағысы келетін
міндеттемені жабатын немесе активке айырбастауға болатын қаржы.
Баға табыс алынған эквивалент бойынша немесе алуға тиіс деп күтіліп
отырған ақша қаржысының эквиваленттері немесе басқа да соның орнын
толтыратын басқа бұл істен жақсы хабардар және жақсы дайындығы бар тәуелсіз
жақтың келісімі бойынша бағаланады. Ақшалай емес басқа да айырбастаулардан
түскен табыс сол айырбастап алған тауар мен оған көрсетілген қызметтің әділ
құнымен бағаланады.
Тауарды сатудан түскен табыс табыс және шығыс туралы есеп беруде
көрсетіледі, тек қана төмендегі мойындаудың шарттарын қанағаттандырғанда
ғана:
- өндіріс сатып алушыға тауардың жеке меншіктілігімен байланысты
айтарлықтай тәуекелге баруға итермелесе; өндіріс тауардың жекеменшілігіне
құқығына қатысы жоқ, сатылған товарды бақылауға қатыспаса;
- табыстың ақшасы сенімді түрде бағаланса;
- операциямен байланысты келген немесе болады деп күтілген шығын
сенімді түрде бағаланса.
Халықаралық стандартта қаржылық есеп беруде заңдық форманың үстінен
қарайтын экономикалық мазмұндағы үстемдік принціпі бар екенін ескере
отырып, табысты мойындаудың шартын келісіп алу керек.
Операцияның немесе келісімнің экономикалық мазмұндағы үстемдігі бар
болғандықтан және олардың заңдық формасы жасалған операциялар мен
келісімдердің экономикалық мазмұндағы көзқарасы тұрғысынан стандарттағы
көрсету шартын мойындауды талап етеді.
Табысты мойындаудың бірінші шарты – сатып алушының тауарға
меншіліктілігімен байланысты айтарлықтай тәуекелге баруы және тиімділігі.
Экономикалық мазмұндағы көзқарас тұрғысынан сатылған тауарлар
тауардағы экономикалық тиімділік сатып алушының атына көшірілгенде
мойындалады. Соған сәйкес бақылауға байланысты тәуекелге бару да сатып
алушыға ауысады.
Бірінші талап бойынша тауарды сатудағы меншіктілік құқығы заңды
түрдегі формасының экономикалық мазмұны айқындалады. Экономикалық
мазмұндағы көзқарас бойынша, тауар сатылады деп мынадай жағдайда
мойындалады, егер актив сатушының активінен сатып алушының активіне ауысса,
яғни активте бекітілген экономикалық тиімділікті пайдалану құқығы сатушыдан
сатып алушыға ауысқан жағдайда. Бұл құқық Табыс 18 активтерге
кірістірілген экономикалық тиімділікті басқарудағы бақылау сияқты
анықталған. Ал бұл тапқан табыстың екінші критериі болып танылады.
Өндіріс – сатушы бұл активтерді басқаруға араласпай және сатылған
активтерді сатушы бақыламаса, тауарлар сатылды деп танылады.
Активтің анықтамасын еске түсірейік. Халықаралық стандарт бойынша,
актив дегеніміз – өнеркәсіптің бақылауындағы өткен уақыттағы жасалған
келісімдердің нәтижесінде болашақта экономикалық түсім күтіп отырған
ресурстар. Соған сәйкес сатушының өндірісі сатып алушының өндірісіне
өткізіп берген активтер заң жүзінде ғана емес, экономикалық мазмұндағы да
сатылған тауарлар деп танылады.
Тауар сатып алушының өндірісінің активті болып танысу үшін, сатушының
бақылауындағы келешекте сатушыға экономикалық тиімді болудан қалып, сатып
алушының бақылауындағы экономикалық ресурс болу керек. Соған сәйкес активке
кірістірілген бүкіл экономикалық пайда және соған сәйкес тәуекелге бару,
меншіктік құқығынан сатып алушыға ауысады. Активке кірістірілген
экономикалық пайда өндіріске түсу мүмкіндігі болу керек.
Бұл – табысты мойындаудың негізгі талаптарының бірі.
Бұл дегеніміз, ондай жағдайда тауарды сатудан түскен табыс деп
танылады, егер сатушыға айтарлықтай меншіктілік құқығына байланысты,
тәуекелге бару мен табыс берілген болса.
Егер өндіріс меншіктілікке байланысты, тәуекелге бару қауіпі
сақталса, одан түскен табыс табыс деп танылмайды.
Мынаған көңіл бөліңіз, егер өндіріс меншіктілікке байланысты, елеусіз
ғана тәуекелге баратын жағдайда болса, сату операциясы жүрген болып шығады
да, табыс та табыс деп танылады. Мысалы, жеке заттарды сататын дүкен,
тауардың кейбір бөліктерінің сатушыға қайтарылу мүмкіндігі болса да,
қайтарылған тауар саны аз болғандықтан, тауарды жіберген уақыттан бастап,
табыс деп танылады. Егер өндіріс, жасаған келісім бойынша, экономикалық
пайда көрсе, табыс бар деп танылады. Бір келісім бойынша түскен табыс пен
келген шығын бір мезгілде танылады. Қызмет көрсетуден түскен табыс бағасы
есеп беретін күнгі операцияның аяқталу кезеңін анықтау жолымен танылуға
тиіс.
Төмендегідей шарттарды орындағанда ғана операция қорытындысы сенімді
түрде бағаланады:
- Табыстың ақшасы сенімді түрде бағалану мүмкін болған жағдайда;
- Операциямен байланысты өндіріс орны экономикалық пайда көру мүмкіндігі
болғанда;
- Операцияның аяқталу кезеңі есеп беретін күнгесенімді түрде бағаланса;
- Сатудың аяқталуы үшін қажет болған сату опрециясы кезінде болған
шығындар сенімді түрде бағаланса.
Табысқа сонымен қатар ұйымның әдеттегі дайын өнімдерді сатудан
түсетін (тауар, қызмет көрсетуден) пайда кіреді. Дайын өнімдерді сатудан
түсетін табыс дегеніміз ( тауар, жұмыс, қызмет көрсету) - акционерлердің
үлесі есебінен капиталдың өсуін яғни ұйымның жұмыс істеп тұрған кездегі
экономикалық тиімділіктен түскен пайда.
Типтік шоттар жоспарының Табыстар бөлімі табыстарды есепке алу үшін
қажет. Бұл бөлім келесі бөлімдерден тұрады.[20]
6000 - сатылған өнім мен көрсетілген қызметтен түскен табыс;
6100 – қаржыландырудан алынатын табыстар;
6200 - тағы басқа табыстар;
6300 – тоқтатылған қызметпен байланысты табыстар;
6400- үлестік қатысу әдісі бойынша есепке алынатын табыстар.
Есепті кезең соңында бұл бөлім шоттары 5610 есепті кезең пайдасы
немесе зияны атты шотымен жабылады.
Халықаралық бухгалтерлік стандарттарға сәйкес Табыс - капиталдың
ұлғаюына алып келетін, активтердиң өсуіне немесе міндеттемелердін азаюы
түріндегі есепті кезең ішіндегі экономикалық пайданың ұлғаюы. Субъектінің
негізгі немесе негізгі емес қызметтен алынған табыс оның біріккен табысын
құрайды.
Табыс келесілерден пайда болады:
• тауарлы- материалдық қордың сатылуы;
• Қызметтерді көрсету;
• Субъектіге қатысты пайыз, роялти, дивиденд алып келетін активтерді
қолдануға беру.
Тауарды сатудан, қызмет көрсетуден табыс субъектілер арасындағы
келісімшарттағы сату бағасы бойынша анықталады. Табыс халықаралық
стандарттарға сәйкес 2 түрге бөлінеді: қарапайым және басқа да табыстар.
Қызметтің қарапайым түрлерінен түскен табысқа өнім мен тауарды сатудан
түскен ақша және жұмыстың орындалуы мен қызмет көрсетуден түскен ақша
жатады.
Ұйымдарда, қызмет көрсетуіне уақытша пайдалануға берілген төлемақы (
уақытша иелік ету және пайдалану) осы қызмет түрінен ( жалға беру ақысы)
түсетін ақша жатады.
Ұйымдардың қызметіне басқа ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу және
осы қызметке байланысты түскен ақша кіреді.
Ұйымның уақытша пайдалану үшін төленген төлемақы, патенттің
өнертапқыштығының, өндірісті үлгілер және меншіктің басқа түрлерінен,
басқа мекемелердің жарғылық капиталына қатысқанда, бұл ұйымның қызметіне
қатысы жоқ болса, операциялық кіріске жатады.
Бұдан түскен ақша бухгалтерлік есепке кіреді егер ақшалай түсетін
қаржы дебиторлық қарыздың көлеміндей болса.
Егер түскен қаржы түсуге тиіс қаржының бір бөлігі ғана болса, онда
бухгалтерлердің есебіне дебиторлық қарыз ретінде кіреді (қарыздың
жабылмаған бір бөлігі ретінде).
Түсуге тиісті қаржының көлемі және дебиторлық қарыздың көлемі ұйым
мен сатып алушының (тапсырыс берушінің) немесе ұйым белсенділерін
пайдалану арасындағы келісім-шартпен анықталады. Егер бағасы келісім-
шартта қаралмаған болса, онда түскен қаржы дебиторлық қарыздың бағасын
әдетте ұйым салыстырмалы жағдайларда аналогтық өнімдер ( тауар, қызмет
көрсету, жұмыс) бойынша немесе аналогтық белсенділердің уақытша
пайдаланғанын көрсету арқылы анықталады.
Тауар мен өнімді сату кезеңінде коммерциялық кредит жағдайында қызмет
көрсетілсе, түрі одан түскен қаржы бухгалтерлік есепке толық дебиторлық
қарыз ретінде кіреді. Келісімшарттарға сәйкес ақша құралдармен өтелмейтін
табыстар көлемі мен дебиторлық қарыздар бухгалтерлік есепте ұйыммен
қабылданған немесе қабылданатын тауарлардың (құндылықтардың) құны бойынша
бағаланады. Ұйым қабылданған немесе қабылдануға тиіс тауар құнын
салыстырмалы жағдайда ұқсас тауарлар (құндылықтар) бағасына сәйкес
анықталады. Ұйым қабылданған тауарлардың (құндылықтардың) құнын анықтай
алмаған жағдайда, табыс көлемі мен дебиторлық қарыз көлемі ұйымға берілуі
тиіс немесе берілген тауар, өнім құнымен бағаланады.
Келісім-шартқа сәйкес міндеттемелер өзгергенде табыс көлемі мен
дебиторлық қарыз ұйым мен қабылдануы тиіс актив құны бойынша түзетіледі.
Салыстырмалы жағдайда ұйыммен қабылдануы тиіс актив құны ұқсас
активтердің құнын анықтау кезінде қолданатын баға бойынша анықталады.
Барлық түскен табыстар және дебиторлық қарыздар ұйым ұсынған барлық
жеңілдіктерді ескере отырып бағаланады.
Бухгалтерлік есеп ережелеріне сәйкес күмәнді талаптар қорлары пайда
болуынан табыс көлемі өзгерілмейді.
• Операциондық табыстар келесілер болып келеді. Ұйымның активтерін
уақытша қолданудан түскен табыстар.
• Өнертапқышқа берілетін патенттерінен, өндірістік үлгілер мен т.б.
интеллектуалдық меншік түрлерінен пайда болатын құқық үшін төлемдер.
• Тағы басқа ұйымдардың жарғылық капиталына қатысуынан түскен табыстар
(бағалы қағаздар бойынша пайыздар тағы басқа табыстар) (5- бөлімге
сәйкес),
• Ұйымның ортақ қызметі нәтижесінде түскен табыстар (жай серіктестік
келісімі бойынша),
• Ұйымның ақша- қаражаттарын қолдану үшін алынған пайыздар және банк
шотында жатқан ұйымның ақша қаражаттарын банк ұстаған үшін банкпен
берілген пайыздар.
Сатудан тыс табыстар
• келісімшартты бұзған үшін салынатын айыппұлдар, өсімпұлдар;
• қайтарымсыз берілген активтер ( сыйға тарту шарты бойынша);
• ұйымға келтірілген заладарды өтеу үшін түскен табыстар;
• есепті кезең ішінде анықталған өткен жылдар табысы ;
• арыздану уақыты өтіп кеткен кредиторлық және депоненттік қарыздар
сомасы;
• курстық айырмалар;
• активті қайта бағалау сомасы;
• тағы басқа табыстар.
Төтенше жағдайлардағы түскен табыстарға- шаруашылық қызметтегі
апаттық жағдайлар нәтижесінде пайда болатын табыстар жатады. (өрт,
ұлтсыздану, апаттық жағдайлар) сақтандыру табысы, енді қолдануға келмейтін,
есептен шығаруға тиісті материалдық құндылықтар.
Негізгі құралдар және тағы басқа активтерді сатудан түскен табыстар,
(тауарды сатудан түскен табыс сомасын басқа жарғылық капиталда қатысуынан
түскен табыс сомасы мен ақша қаражаттарды уақытша қолдануға бергеннен
түсен табысты есептемегенде) берілген стандарттың 6 бөліміне сәйкес
қарастырылады.
Келісімшарт шарттарын бұзған үшін төленуге тиіс айыппұлдар, өсімпұлдар
және тағы басқа ұйым залалын өтейтін табыстар көлемі бухгалтерлік есепте
сот шешімі бойынша немесе қарыз деп танылған сома бойынша анықталады.
Өтеусіз келіп түскен активтер бухгалтерлі есепте нарықтық баға бойынша
көрсетіледі. Өтеусіз еліп түскен активтің нарықтық құнын бухгалтерлік
есепке қабылданғандағы активтің бұл түріне берілген баға бойынша
анықталады. Бухгалтерлік есепке қабылданған уақытында баға бойынша ақпарат
талдаудан өтізіліп, құжат түрінде бекітілуі қажет.
Арыздану уақыты өтіп еткен кредиторлық қарыз ұйым табысының құрамына
ұйымның бухгалтерлік есетілігінде көрсетілген сома бойынша кірістіріледі.
Активті қайта бағалау сомасы активті қайта бағалау ережелеріне сәйкес
анықталады. Басқа табыстар ұйымның Пайда және зиян жөніндегі
есептілігінде көрсетіледі.

1.2 ДПО Алматы ЖШС қызметінің сипаттамасы

ДПО Алматы жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Қазақстан
Республикасы заңнамасы бойынша заңды тұлға болып табылады.
Қоғамның толық атауы мемлекеттік тілде: ДПО Алматы жауапкершілігі
шектеулі серіктестігі.
ДПО Алматы жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 2 маусым 2000 жылы
Алматы қаласының Қазақстан Республикасының Әділет министрлігіне қарасты
юстиция басқармасында (мемлекеттік тіркеу туралы куәлігі №3279601-1910-ТОО)
тіркелуі бойынша құрылды.
Серіктестік қызметінің негізгі мақсаты заңды тұлғалар мен халыққа
тұтынатын тауарларды алып-сату арқылы кіріс табу болып табылады. Аталған
мақсаттарына жету үшін Серіктестік жалпы тұтынылатын тауарларды сату және
Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасымен тыйым салынбаған кез
келген түрлерін атқару. Лицензия алынуы керек қызмет түрін атқару үшін
Серіктестік Қазақстан Республикасының заңнамасымен белгіленген тәртіпте
лицензия алуға міндетті.[16]
Серіктестіктің орналасқан жері: 4880099, Қазақстан Республикасы,
Алматы қаласы, Иссыкская көшесі, 56-а үйі. Серіктестіктің қызмет атқару
мерзімі оның Қазақстан Республикасының уәкілетті мемлекеттік органында
мемлекеттік тіркеуден өткен кезінен бастап есептеледі және уақыт бойынша
шектелмеген. Серіктестіктің қатысушылары: 1) Узбеков Кумисбек Рустембекович
- Қазақстан Республикасының азаматы, 23.07.1976 жылы Талдықорған обл.
туылған, жеке куәлік №000058007, Қазақстан Республикасының ІІМ 21.11.2005
ж. берілген, СТН 600718624714, ДПО Алматы жауапкершілігі шектеулі
серіктестікгінің негізгі тұтынушылары деңгейі орташадан жоғары жеке
тұлғалар болып табылады.
Серіктестіктің алдына қойған негізгі міндеті: максималды табыс алу, ол
үшін кәсіпорын өзінің қызметін көрсету жұмыстарын ұлғайтады және қызмет
көрсету сервисін жетілдіреді, содан оның қаржылық жағдайы бір қалыпты тұр.
Серіктестік Қазақстан Республикасының заңнамасында көрсетілгендей
рұқсат етілген қызмет көрсету түрлерімен айналысатын кіші бизнес субъектісі
болып табылады.[17]
Серіктестіктің заңды мәртебесі:
1. Серіктестік Қазақстан Республикасының Әділет Министрлігінің
органдарымен мемлекеттік кезінен бастап заңды тұлғаның құқықтарын
иеленеді. Серіктестік өз қызметін Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексіне, Қазақстан Республикасының 22.04.1998 ж. Жауапкершілігі
шектеулі және қосымша жауапкершілікті серіктестіктер туралы Заңына
және серіктестіктің жарғысына сәйкес атқарады.
2. Серіктестік өз жарғысымен және қатысушылардың жалпы жиналысының
шешімдерінің Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасының шегінде
құқықтарға ие, қызметін атқару үшін қажетті рәміздері (банктік шоттары,
соның ішінде валюталық шоттары, мөрі, мөртаңбалары, бланктері, таура
белгілері, т.б.) бар.
3. Серіктестік коммерциялық ұйым болып табылады, қызметінің
мақсаттырна жету үшін өз атынан мәмілелер жасауға, мүліктік және жеке
мүліктік емес құқықтарды иеленуге, міндеттерді қабылдауға, соттарда арыз
беруші ретінде әрекет етуге құқылы.
4. Серіктестік Қазақстан республикасынң аумағында және одан тыс
жерелерде филиалдар мен өкілдіктерді құруға, басқа заңды тұлғалармен
бірлестіктерге (одақтарға) кіруге, сондай-ақ басқа заңды тұлғалардың
қатысушысы болуға құқылы.
5. Серіктестік өз міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі Қазақстан
Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес өтеп алынуы мүмкін барлық
мүлкімен жауап береді. Мемлекет пен оның органдары Серіктестіктің
міндеттемелері бойынша жауап бермейді, Серіктестік те Мемлекеттің
міндеттемелері бойынша жауап бермейді. Серіктестік өз қатысушыларының оның
міндеттемелері бойынша жауап бермейді. Серіктестіктің қатысушылары оның
міндеттемелері бойынша жауап бермейді және өздерінің енгізген салымдарының
құны шегінде Серіктестіктің қызметіне байланысты шығындар тәукелін
көтереді. Жарғылық капиталрға салымын толық енгізбеген серіктестіктің
қатысушылары әр бір қатысушының енгізілмеген салым бөлігінің құны шегінде
оның міндеттемелері бойынша ортақ жауапкертшілік көтереді.
Серіктестік қатысушыларының құқықтары мен міндеттері:
Серіктестік қатысушылары міндетті:
1. Серіктестіктің жарғысымен, құрылтай шартымен және Қазақстан
Рсепубликасының заңнамасымен белгіленген тәртіпте Серіктестіктің
істерін басқаруға қатысуға,
2. Серіктестіктің басқарушы органдарын сайлауға, тағайындауға, кері
шақырып алуға және с айлануға;
3. Серіктестіктің қызметі туралы ақпарат алуға, бухгалтерлік және басқа
құжатнамамаен танысуға;
4. Қатысушыларының Жалпы жиналысының құзыретіне сәйкес оған жарғымен және
Қазақстан Рсепубликасының заңнамасымен қарастырылған тәртіпте
Серіктестіктің қызмет мәселелері жөнінде ұсыныстар жасауға;
5. Қазақстан Республикасының заңнамасына және қатысушыларының Жалпы
жиналысының шешіміне сәйкес Серіктестіктің жарғылық капиталындағы
үлесіне сәйкес Серіктестіктің қызметінен кіріс алуға;
6. Серіктестіктің жарғылық капиталындағы өзіне тиесілі үлесті (үлесінің
бір бөлігін) сатуға немесе басқаша шеттетуге (соның ішінде кепілге
алуға);
7. Серіктестік тараған жағдайда несие берушілермен есеп айырысқаннан
кейін қалған мүліктің құнын немесе Серіктестіктің барлық
қатысушыларының келісімі бойынша осы мүліктің бірбөліні заттай алуға;
8. Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған тәртіпте үлесін
шеттету арқылы Серіктестікке қатысуын тоқтатуға.
Серіктестік қатысушылары міндетті:
1. Серіктестіктің құрылтай шартымен және жарғымен қарастырылған тәртіпте,
мөлшерлерде және мерзімдерде Серіктесстіктің жарғылық капиталына
салымдар енгізуге;
2. Серіктестіктің құрылтай құжаттарының талаптарын сақтауға;
3. құрылтайшартының талаптары мен Серіктестіктің жоғарғы басқару
органдарының шешімдерін орындауға;
4. Серіктестіктің жарғысымен және құрылтай шартымен белгіленген
тәртіпте Серіктестіктің қызметне қатысуға, оның ішінде
Серіктестіктің коммерциялық жобаларын жүзеге асыру шегінде өзіне
қабылдаған міндеттемелерді орындауға;
5. Серіктестік коммерциялық құпия деп жарияланған мәліметтерді
таратпауға;
6. Серіктестікке шығын әкелуі ықтимал қызметтен бас тартуға.
Серіктестіктің қатысушылары Қазақстан Республикасының заңнамасымен,
құрылтай құжаттырмен және қатысушылардың Жалпы жиналысының шешімдерімен
қарастырылған басқа да құқықтарға ие болып, міндеттерді көтеруі мүмкін.
Серіктестіктің мүлкі құрылтайшылардың (қатысушылардың) енгізген
алғашқы салымдарының, қосымша жарналардың, Серіктестіктің кәсіпкерлік және
шаруашылық қызметтен алынған кірістердің есебінен, сондай- ақ Қазақстан
республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған басқа көздерден құралады.
Серіктестік негізгі қорлардан, айналымдағы қаражаттардан, басқа да
құндылықтардын құралған мүлкіне Қазақстан Республикасының заңнамасымен
қарастырылған тәртіпте иелік ету, пайдалану және өкімдік ету құқығын жүзеге
асырады. Серіктесітктің мүлкі оның жеке басында есепке алынады.
Серіктестіктің қызметін қамтамассыз ету үшін қатысушылардың ақшалай
салымдарының есебінен Серіктестіктің жарғылық капиталы құралады. Жарғылық
капиталдың алғашқы мөлшерін қатысушылар толық көлемде құрады.
Серіктестіктің мемлекеттік тіркелуі кезінде жарғылық капитал толығымен
құралады. Серіктестіктің жарғылық капиталы барлық қатысушылардың қосымша
пропорционал салымдар енгізу арқылы, Серіктестіктің жеке меншік
қаражаттарының есебінен, барлық қалған қатысушылардың келісімі болған
жағдайда бір немесе бірнеше қатысушының қосымша салым енгізу арқылы,
Серіктестіктің құрамын жаңа қатысушыларды қабылдау арқылы ұлғайтылады.
Серіктестіктің жарғылық капиталы Серіктестік қатысушыларының салымдарының
мөлшерін пропорционал азайту арқылы немесе жекелеген қатысушылардың
үлестерін толығымен немесе бір бөлігін өтеу арқылы азайтылады.
Қатысушылардың Жалпы жинадлысы жарғылық капиталды азайту туралы шешім
қабылдаған күннен бастап екі ай ішінде Серіктестік жарғылық капиталының
азайғандығы туралы хабарламаны барлық несие берушілеріне жіберуге немесе
серіктестіктер туралы мәліметтер жарияланатын ресми басылымда сәйкес
хабарландыру беруге міндетті. Серіктестіктің жарғылық капиталы мемлекеттік
тіркелген кездегі заңнамамен белгіленген ең аз мөлшерден төмен азайтуға жол
берілмейді. Серіктетстік қатысушыларының жарғылық капиталдағы үлестері
және Серіктестіктің мүлік құнындағы сәйкес үлестері (мүліктегі үлесі)
Серіктестіктің жарғылық капиталындағы салымдарына пропорционал болады және
бүтіннің бір бөлігі немесе пайыз түрінде беріледі. Серіктестік қатысушысы
Серіктестіктің мүлкіндегі үлесін немесе оның бір бөлігін Серіктестіктің
басқа қатысушыларына немесе үшінші тұлғаларға сатуға немес басқа жолмен
беруге құқылы. Серіктестіктің қатысушысы өз үлесін Серіктестіктің бас
қатысушылардың алдындағы міндеттемесінің қамтамасыз етілуі ретінде кепілге
салу құқылы. Осындай мәмілелерді жасау үшін Серіктестіктің немесе басқа
қатысушылардың келісімі талап етілмейді. Серіктестіктің қатысушылары үшінші
тұлғалар алдындағы қоладныстағы заңнамамен қарастырылған тәртіпте
қатысушының үлесін немесе оның бір бөлігін артықшылықпен сатып алу құқығын
пайдаланады. Серіктестіктің қатысушысының үшінші тұлғалар алдындағы
міндеттемесінің қаматамасыз етілуі ретінде үлесін (оның бір бөлігін)
үшінші тұлғаларға қолданыстағы заңнамаға сәйкес шеттетуіне немесе үлесті
(үлестің бір бөлігін) кепілге салуына жол беріледі. Кез келген негіз
бойынша үлеске деген құқықты жоғалту қатысушысының Серіктестіктен шығуына
алып келеді. Қолданыстағы занамамен белгіленген тәртіпте үлесті иелену
иеленушінің Серіктестік қатысушыларының құрамына кіруін білдіреді.
ДПО Алматы жауапкершілігі шектеулі серіктестікгінің бухгалтериясы
бухгалтерлік есебінің келесі бөлімшелерінен құралады: негізгі құралдар және
тауарлық материалдық құндылықтардың есебі; еңбекақы бойынша қызметкрелермен
есеп айырысу есебі; ақша қаражатының есебі (кассалық опрециялар есебі және
есеп айырысу шотындағы ақша және валюталық шотындағы ақша операцияларының
есебі); әлеуметтік сферасы бойынша операциялар есебі, дайын өнімнің есебі,
сатып алушылар мен тапсырысшылармен есеп айырысудың есебі.
Есеп саясатын қалыптастыру кезінде ұйымның мүліктік тәуелсіздігі және
үздікссіз қызметі болуы қажет,сонымен қатар таңдалған есеп саясатын алдағы
уақытта ұстануы қажет. Есеп саясатын жасау кезінде ұйым басшысы мен бас
бухгалтері Ұйымның есеп саясатыатты Ережесіне негізделуі қажет.
Ұйымның қаржылық-шаруашылық қызметіне сипаттама беру мақсатындағы
негізгі құрал қаржылық талдау жасау болып табылады. Қаржылық талдау –
қаржылық ақпарат көрсеткіштерінің динамикасын және тәуелділігін зерттеу
негізінде, шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайын ретроспективті
(болған және өтіп кеткен) және перспективті (болашақта болатын) бағалау
әдісі болып табылады. [8]
ДПО Алматы ЖШС-ның қаржылық қорытынды есептілігін талдауына
келейік. Ең біріншіден, қаржылық есептілік баланстың көлденең және тігінен
талдауын жасайық. Ол үшін келесі кестені құрастырамыз.
Кесте 1
ДПО Алматы ЖШС-ның бухгалтерлік баланстың көлденең талдауы:
(мың теңге есебінде)
Баланс бөлімдері мен баптары 2009 2008 Ауытқу Өсу
(+-) қарқыны, %
1 2 3 4 5
АКТИВТЕР
ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР:
Тауарлы-материалдық қорлар, 976 686 1 599 663-622 977-38,94
нетто
Сауда дебиторлық берешек, нетто280 818 31 026 249 792 805,11
Берілген аванстар және басқа да466 896 1 248 840-781 944-62,61
дебиторлық берешек, нетто
Ақша қаражаттары және олардың 351 161 80 871 270 290 334,22
эквиваленттері
 ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР ЖИЫНЫ:2 075 561 2 960 400-884 839-29,89
ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР:
Негізгі құралдар, нетто 3 599 674 3 169 312430 362 13,58
Материалды емес активтер, нетто26 167 30 860 -4 693 -15,21
Ұзақ мерзімді активтер үшін 58 980 146 242 -87 262 -59,67
берілген аванстар
Басқа да ұзақ мерзімді активтер178232 151 992 26 240 17,26
 ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР ЖИЫНЫ: 3 863 053 3 498 406364 647 10,42
БАЛАНС 5 938 614 6 458 806-520 192-8,05
ПАССИВТЕР
ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕР:
Қысқа мерзімді қарыздар және 3 110 337 578 286 2 532 437,86
ұзақ мерзімді қарыздың ағымдағы 051
бөлігі
Байланыс жақтан алынған аванс 110 857 -110 857-100
Сауда кредиторлық берешек 679 963 2 848 421-2 168 -76,13
458
Басқа да ағымдағы міндеттемелер391 455 2 518 882-2 127 -84,46
және есептелген шығындар 427
Төленуге тиісті салықтар және 84 993 22 520 62 473 277,41
бюджеттен тыс қорлардың
алдындағы қарыздар
 ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕР 4 266 748 6 079 544-1 812 -29,82
ЖИЫНЫ: 796
ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕР:
Кейінге қалдырылған салықтық - 19 035 -19 035 -100
міндеттемелер
Ұзақ мерзімді қарыздар 1 531 139 5 168 436-3 637 -70,37
297
Байланыс жақтан алынған - 367 815 -367 815-100
аванстар
 ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕР 1 531 139 5 555 286-4 024 -72,44
ЖИЫНЫ: 147
МЕНШІК КАПИТАЛ:
Жарғылық капитал 300 800 300 800 0 0
Қосымша төленген капитал 5 256 995 293 986 4 963 1688,17
009
Жинақталған дефицит (5 417 (5 770 353 742 -6,13
068) 810)
 МЕНШІКТІ КАПИТАЛ ЖИЫНЫ: 140 727 (5 5 316 102,72
176 024) 751
БАЛАНС 5 938 614 6 458 806-520 192-8,05

*ДПО Алматы ЖШС-ның бухгалтерлік балансы негізінде құрастырылды

Көлденең таладу мәліметтеріне қарап, мынаны байқауға болады: 2009
жылдың соңында 2008 жылмен салыстырғанда баланс валютасы 520 192 мың
теңгеге немесе 8.05 %-ға қысқарды. Мұндай өзгеріс ұйымның мүліктік
потенциалының төмендегенін көрсетеді. Өзгеріс негізгі құралдардың 430 362
мың теңгеге (немесе 13%) көбеюінен, материалды емес активтердің 4 693
(немесе 15%) азаюынан, берілген аванстардың 87 262 мың теңгеге (немесе
60%) азаюынан және ағымдағы активтердің 884 839 мың теңгеге немесе 29,89%
азаюынан туындады. Ал пассивтегі өзгеріске қарағанда, меншік капитал
5 316 751 мың теңгеге немесе 102,72%-ға көбейді, ал қарыздық капитал
керісінше азайды: ұзақ мерзімді міндеттемелер – 4 024 147 мың теңгеге, ал
ағымдағы міндеттемелер – 1 812 796 мың теңгеге.
Ендігі кезекте бухгалтерлік баланс негізінде тігінен, яғни құрылымдық
талдау жасаймыз.
Кесте 2
ДПО Алматы ЖШС-ның бухгалтерлік баланстың тігінен талдауы:
(мың теңге есебінде)
Баланс бөлімдері мен 2009 жыл 2008 жыл Құрылымның
баптары өзгеруі
Сомасы, мыңҮлесі, Сомасы, мыңҮлесі
теңге % теңге , %
1 2 3 4 5 6
АКТИВТЕР
ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР:
Тауарлы-материалдық қорлар,976 686 16,45 1 599 663 24,77-8,32
нетто
Сауда дебиторлық берешек, 280 818 4,73 31 026 0,48 4,25
нетто
Берілген аванстар және 466 896 7,86 1 248 840 19,34-11,47
басқа да дебиторлық
берешек, нетто
Ақша қаражаттары және 351 161 5,91 80 871 1,25 4,66
олардың эквиваленттері
 ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР 2 075 561 34,95 2 960 400 45,84-10,88
ЖИЫНЫ:
ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР:
Негізгі құралдар, нетто 3 599 674 60,61 3 169 312 49,0711,55
Материалды емес активтер, 26 167 0,44 30 860 0,48 -0,04
нетто
Ұзақ мерзімді активтер үшін58 980 0,99 146 242 2,26 -1,27
берілген аванстар
Басқа да ұзақ мерзімді 178232 3,00 151 992 2,35 0,65
активтер
 ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР 3 863 053 65,05 3 498 406 54,1610,88
ЖИЫНЫ:
БАЛАНС 5 938 614 6 458 806
ПАССИВТЕР
ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ
МІНДЕТТЕМЕЛЕР:
Қысқа мерзімді қарыздар 3 110 337 52,37 578 286 8,96 43,41
және ұзақ мерзімді қарыздың
ағымдағы бөлігі
Байланыс жақтан алынған - - 110 857 1,72 -1,72
аванс
Сауда кредиторлық берешек 679 963 11,45 2 848 421 44,10-32,65
Басқа да ағымдағы 391 455 6,59 2 518 882 39,00-32,41
міндеттемелер және
есептелген шығындар
Төленуге тиісті салықтар 84 993 1,43 22 520 0,35 1,08
және бюджеттен тыс
қорлардың алдындағы
қарыздар
 ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ 4 266 748 71,85 6 079 544 94,13-22,28
МІНДЕТТЕМЕЛЕР ЖИЫНЫ:

2-ші кестенің жалғасы
1 2 3 4 5 6
ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ
МІНДЕТТЕМЕЛЕР:
Кейінге қалдырылған - 19 035 0,29
салықтық міндеттемелер
Ұзақ мерзімді қарыздар 1 531 139 25,78 5 168 436 80,02 0,29
Байланыс жақтан алынған - 367 815 5,69 80,02
аванстар
 ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ 1 531 139 25,78 5 555 286 86,01 5,69
МІНДЕТТЕМЕЛЕР ЖИЫНЫ:
МЕНШІК КАПИТАЛ: 86,01
Жарғылық капитал 300 800 5,07 300 800 4,66 0,41
Қосымша төленген капитал 5 256 995 88,52 293 986 4,55 83,97
Жинақталған дефицит (5 417 068)-91,22 (5 770 -89,35-1,87
810)
 МЕНШІКТІ КАПИТАЛ ЖИЫНЫ: 140 727 2,37 (5 -80,1482,51
176 024)
БАЛАНС 5 938 614 100 6 458 806 100 -

*ДПО Алматы ЖШС-ның бухгалтерлік балансы негізінде құрастырылды
ДПО Алматы ЖШС-ның баланс активінің құрылымында 2009 жылдың соңында
ең көп үлесін 60,61% негізгі құралдар алды және өткен кезеңмен
салыстығанда 11,55% -ға жоғары. Ағымдағы активтердің үлесі 34,95%, соның
ішінде тауарлы-материалдық қорлар 16,45% құрайды. Ағымдағы активтер 2007
жылмен салыстырғанда 10,88%-ға азайды. Мұндай өзгеріске тауарлы-материалдық
қорлардың 8,32%-ға төмендеуі, сауда дебиторлық берешектің 4,25 %-ға өсуі
және ақша қаражаттардың 4,66%-ға өсуі әсер етті.
Пассивтер құрылымы компания қаражатының қаржыландыру көзінің жағдайын
көрсетеді. Пассивтер құрылымында меншік капитал 2,37% құрайды және өткен
кезеңмен салыстырғанда 82,51%-ға жоғары. Ұзақ мерзімді міндеттемелердің
үлесі 25,78%-ды құрайды және 2008 ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ұйымның меншікті капиталының есебі, талдауы және аудиті
Ұйымның қаржылық нәтижелерінің есебі, аудиті және талдауы
Бюджет табыстарының есебі
Ақша қаражаттары есебі мен аудиті
Ақшалардың есебі мен ішкі аудиті
Негізгі құралдардың есебі мен аудиті
Ұйымның кредиторлық борыштарының есебі
Ипотекалық операциялардың есебі мен аудиті
Дебиторлық берешектің есебі мен аудиті
: резидент еместердің табыстарының салық есебі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь