Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару: қалыптасу жобалары

ЖОСПАР

Кіріспе.

I.ТАРАУ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ
1.1 Жергілікті басқарудың теориялық негіздері: түсінігі және мәні.
1.2 Қазақстандағы мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті басқару негіздері
1.3 Жергілікті басқаруды мемлекеттік реттеу

II ТАРАУ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖӘНЕ ЖЕТЕЛДЕГІ ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ АНАЛИЗІ

2.1 Жергілікті басқарудың дамуының шетелдік тәжірибелері
2.2 Республикадағы жергілікті өзін.өзі басқаруды құру тәжірибелері.

III ТАРАУ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖЕГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

3.1 Қазақстандағы жергілікті басқару механизмі
3.2 Қазақстан Республикасының жергілікті басқару жүйесін жетілдіру жолдары: жоспарлар мен жобалар.

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі.
КІРІСПЕ

Бүгінде Республикамызда жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін жетілдіру біздің саяси бағытымыздың өзекті тұғырнамасына айналып, бұл орайда оны қайта құрудың әлемдік үлгілері мен үрдістерін саралау мен сараптау жұмыстары дәйектілікпен жүргізіліп отырғаны да тегін емес.
Көптеген дамушы елдердің тәжірибелері көрсетіп отырғандай, жергілікті өзін-өзі басқарудың тұғырнамасын іске асыру кез келген құқықтық мемлекеттегі демократиялық режимнің қажетті құрылымы болып табылады. Өзінің институттарымен жергілікті өмірдің демократиялық ұйымының дерлік барлық жағын қамти отырып, жергілікті өзін-өзі басқару мемлекеттік биліктің көптеген қызметтерін орталықсыздандырудың ұтымды әдістерімен жергілікті өмірдің бүкіл мәселелері бойынша шешімдер қабылдауды аумақтық қоғамдастықтарға көшіруге мүмкіндік береді, осы арқылы азаматтардың белсенділігін көтермелейді және осы сияқты шешімдерге олардың нақты қатыстылығын қамтамасыз етеді.
Қазіргі уақытта Қазақстан жегілікті өзін-өзі басқару жүйесін құру сатысына қадам басты, сондықтан шетелдік тәжірибелерді талдау мен жинақтауға және солардың негізінде өз еліміздің жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастыру негізгі мәселелердің бірі болып табылады. Мынаны атап өту қажет: жегілікті өзін-өзі басқарудың үлгілері арасындағы өзгешелік біртіндеп жойылып келеді, дәстүрлі үлгілерден ауысатын таңдаулы үлгілер мен өздерінің жаңалықтарын енгізетін әралуан жүйелер пайда болуда.
Қазақстанның да өз ерекшеліктері бар, оларды жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін жүзеге асыру кезінде ескеру қажет.
Зерттеу пәнінің актуалдығы. Қазақстан Республикасындағы экономикалық реформалардың басым бағыттарының бірі мемлекеттік басқаруды орталықсыздандырылу және жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастыру болып табылады. Мемлекеттік басқарудың орталықсыздандырылуы мен жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің дамуымен барлық экономикалық жүйенің қызмет етуі, елдің экономикалық жағдайы байланысты. Осыған байланысты Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсүлтан Әбішұлы Назарбаев өзінің жыл сайынғы «Қазақстан-2030» жолдауында: «Министерства ішіндегі орталықсыздандыру, орталықтан аймақтарға және мемлекеттен жеке секторларға орталықсыздандыру» қажеттігі жайында атап өткен. [2]
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алған жылдары орын алған мемлекеттік басқаруды айрықша орталықсыздандыру өз міндетін атқарды деуге болады. Бірақ экономикалық тұрақтылыққа жетуге байланысты қазіргі кезде мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту мәселелері белсенді қарастырылуда.
Республика кең аумаққа ие, осыған байланысты ел аймақтары әртүрлі экономикалық потенциалға ие, бұл олардағы табиғи байлықтардың орналасуымен, климат жағдайымен, тағы басқа да жағдайларға байланысты. Сонымен қатар, аймақтардың демографиялық, этикалық және тарихи ерекшеліктері бойынша бөлінеді. Жоғарыда аталған мемлекеттік факторларды ескере отырып, орталықтандырылған стандарттар арқылы әсер ету механизмімен басқарыла отырып, барлық аймақтардың қажеттіліктерін қанағаттандыра алмайды. Мемлекеттік басқару деңгейлерінің арасындағы өкілеттілікті бөліп көрсету қажеттілігі осыған байланысты.
Бүгінгі күні жүргізіліп отырған мемлекеттік жергілікті басқару ауыл деңгейіндегі, әкімдер институты – жеткілікті тиімді емес, себебі олар жоғары тұрған әкімдер мен үкіметке тәуелділігі жоғары. Берілген басқару органдары дербес бюджетке ие емес, сондықтан экономикалық дербестікке ие болып табылмайды. Олардың басқарушыларын тағайындау жүйесі әкімдерінің «уақытшалық» психологиясын қалыптастырды, осыған байланысты олардың қызметтері негізінен экономикалық мақсаттылық пен халық қажеттіліктерін қанағаттандыру емес, жоғарғы тұрған органдардың тапсырмаларын орындауға бағытталған. Бұндай жағдайдан шығудың бір жолы болып жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін енгізу болып табылады.
Мемлекеттік басқарудың тиімді жүйесіне деген жаңа талаптар мемлекеттің басқару жағдайын зерттеу және сонымен қатар Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік басқару жүйесінің, сонымен қатар жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің ғылыми негізделген моделін жасау қажеттілігімен байланысты.
Мемлекеттік басқару жүйесінің дамуы және жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері бірқатар ТМД елдерінің ғалымдарының еңбектерінде көрініс тапқан. Атап өтсек, А.С.Автономов, Г.Алимурзаев, Е.Г.Анимица, И.А.Василенко, Т.Г.Морозова, А.Н.Швецов, т.б.
Сонымен қатар, мемлекеттік басқару және жергілікті өзін-өзі басқару мәселелері Қазақстандық ғалым-экономистердің де зерттеу обьектілеріне айналған. Олардың қатарына Я.А.Аубакиров, Ш.С.Ахметова, У.Б.Баймураторв, М.Б.Кенжегузин, К.Е.Кубаев, Н.К.Мамыров, К.С.Мухтарова, К.К.Шарипбаев және тағы басқаларын атап өтуге болады.
Мақсаты және міндеттері. Бітіру жұмысының негізгі мақсаты болып Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің дамуы және мемлекеттік басқаруды орталықсыздандырудың ғылыми-практиалық және теориялық-методологиялық аспектілерін зерттеу болып табылады.
Белгіленген мақсатқа байланысты келесідей міндеттер қойылды:
- қазіргі жағдайдағы мемлекеттік басқару мен жергілікті өзін-өзі басқару орыны және мұндағы пайда болып отырған мәселелер
- мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін енгізіу
- Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің тенденциялары мен перспективаларын анықтау
- мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының тиімді қарым-қатынасы әдістерін анықтау болып табылад
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Конституция РК. 30 августа 1995г.
2. Казахстан – 2030. Послания Президента страны народу Казахстана.-Алматы:Білім,1998г.
3. Закон РК о местном государственном управлении,2000г.
4. Закон об административно-территориальной структуре Казахстана.
5. Проект закона «О местном самоуправлении».
6. Қазақстан Республикасы аудандарының облыстық маңызы бар қалалары әкімдері сайлауын өткізу ережесі, 2006ж.
7. Алматы қаласының 2002-2010 ж даму бағдарламасы
8. Анимица Е.Г., Тертышный А.Т. Основы месного самоуправления, Москва, 2000
9. Кубаев К.Е., Местное самоуправление, Алматы университеті, 2003
10. М.Б.Кенжегузин, С.А.Абдуллаев, «Децентрализация государственного управления», Алматы-2003
11. Нургалиев К.Р. Экономика Казахстана, Алматы, 1997г.
12. Региональная экономика, под ред Морозовой, Москва 1998г,
13. Пикулькин А.В. Система государственного управления,2000,399
14. Швецов А. Потребности муниципальных образований в финансовых средствах и бюджетно-налоговые возможности их удовлетворения//РЭЖ 2001,№7.
15. Децентрализация власти – глобальный шаг в развитий страны//Юридическая газета, №8,2000г.
16. Исмагамбетов Т. Выборы акимов и месное самооуправление//Континент.№11,2000г.
17. Иманқұлов М.Заң-тәртіп-АПК.//Алматы Ақшамы, 30 наурыз, 2006ж.
18. Кемел М.Жергілікті өзін-өзі басқару, бүгін және ертең.//Егемен Қазақстан,16 наурыз,2005ж.
19. Мырзатаев Н. ҚР ауыл, округ әкімдерін тағайындау мен сайлаудың өзекті мәселелері//Заң, №3,2005ж.
20. Танкиева А. Жергілікті басқару//Қаржы-Қаражат,№3,2004ж.
21. А.Төлеуханқызы. Басқарудың тиімділігі мен мөлдірлігін арттыру - өмір талабы.//Егемен Қазақстан, 9 маусым, 2006ж.
22. Е.Смаил. Саяси реформалар: нақты істер уақыты.//Егемен Қазақстан, 9 маусым, 2006ж.
23. Ж.Самратов. Халықтың билікке тәуелділігін азайту – демократияның басты қағидаты.//Егемен Қазақстан, 16 маусым, 2006ж.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
«Экономика» кафедрасы
Диплом жұмысы
Тақырыбы: «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ:
ҚАЛЫПТАСУ ЖОБАЛАРЫ»
СЫН ПІКІР
Бітіру жұмысы Қазақстан ... ... күні ... бірі ... ... жергілікті өзін-өзі басқару саласындағы
негізгі және өзекті мәселелерді зерттеп, шешу ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару: ... ... ... ... бұл ... ... жергілікті өзін-өзі
басқаруға анықтама беріліп, жалпы алғанда оның қоғам дамуындағы орны ... ... кең ... ... жергілікті өзін-өзі басқарудың
шет елдік тәжірибелері, ондағы орын ... ... ... ... ... бұндай тәжірибелердің Қазақстандағы қолдану мүмкіндіктері қарастырылады.
Сонымен қатар жергілікті ... ... ... ... ... ... жасалады. Елдегі жергілікті өзін-өзі басқаруды
құру тәжірибелеріне тоқталған. Қазақстан ... ... ... алып ... ... ... мен жергілікті өзін-өзі
басқару мәселелері, оның ... ... ... мен ... ... ... ... сөйлемдердің құрылымы жағынан стилистикалық ... ... ... толық, жоспар бойынша жан-жақты ... ... ... ... мәні ... ... осы саладағы барлық
мәселелер қамтылған.
Рецензия
Жұмыста Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық
маңызы, орталықсыздандыру мен ... ... ... ондағы
мемлекеттің ролі қарастырылған. Жұмыста жергілікті ... ... ... ... ... жергілікті басқарудың
Қазақстандағы құру тәжірибелері қарастырылады. Елдегі жергілікті өзін-өзі
басқару ... оның ... және ... ... мен жобалар
қарастырылған.
Жұмыста кейбір сөйлемдердің құрылымы жағынан стилистикалық қателіктер
кездеседі.
Бітіру ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі
басқарудың мәселелері жайлы барлық мәселелер қамтылған деп айтуға болады.
ЖОСПАР
Кіріспе.
I-ТАРАУ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ... ... ... ... Жергілікті басқарудың теориялық негіздері: түсінігі және мәні.
1.2 Қазақстандағы мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және ... ... ... ... ... реттеу
II ТАРАУ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖӘНЕ ЖЕТЕЛДЕГІ ЖЕРГІЛІКТІ ... ... ... ... ... ... ... Республикадағы жергілікті өзін-өзі басқаруды құру тәжірибелері.
III ТАРАУ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ... ... ... ... ... Қазақстандағы жергілікті басқару механизмі
3.2 Қазақстан Республикасының жергілікті басқару жүйесін жетілдіру ... мен ... ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру
біздің саяси бағытымыздың өзекті ... ... бұл ... ... ... ... ... мен үрдістерін саралау мен сараптау
жұмыстары дәйектілікпен ... ... да ... ... ... елдердің тәжірибелері көрсетіп отырғандай, ... ... ... іске асыру кез келген ... ... ... ... ... ... табылады. Өзінің
институттарымен жергілікті өмірдің демократиялық ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару мемлекеттік биліктің
көптеген қызметтерін орталықсыздандырудың ... ... ... ... мәселелері бойынша шешімдер қабылдауды ... ... ... ... осы ... ... көтермелейді және осы сияқты шешімдерге олардың нақты
қатыстылығын қамтамасыз етеді.
Қазіргі ... ... ... ... ... жүйесін құру
сатысына қадам басты, сондықтан ... ... ... ... және ... негізінде өз еліміздің жергілікті өзін-өзі басқару
жүйесін қалыптастыру негізгі мәселелердің бірі болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... арасындағы өзгешелік
біртіндеп жойылып келеді, дәстүрлі үлгілерден ауысатын таңдаулы үлгілер мен
өздерінің жаңалықтарын енгізетін әралуан жүйелер пайда болуда.
Қазақстанның да өз ... бар, ... ... ... ... ... ... кезінде ескеру қажет.
Зерттеу пәнінің актуалдығы. ... ... ... ... бағыттарының бірі ... ... және ... ... басқару жүйесін қалыптастыру
болып табылады. ... ... ... мен ... ... ... ... барлық экономикалық жүйенің қызмет
етуі, елдің ... ... ... ... ... ... Президенті Нұрсүлтан Әбішұлы Назарбаев өзінің жыл ... ... ... ... ... аймақтарға және мемлекеттен жеке секторларға орталықсыздандыру»
қажеттігі жайында атап өткен. [2]
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алған ... орын ... ... ... ... өз міндетін атқарды деуге
болады. Бірақ ... ... ... байланысты қазіргі кезде
мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқаруды
дамыту мәселелері белсенді қарастырылуда.
Республика кең ... ие, ... ... ел ... әртүрлі
экономикалық потенциалға ие, бұл олардағы табиғи ... ... ... тағы ... да ... ... Сонымен қатар,
аймақтардың демографиялық, этикалық және тарихи ... ... ... ... ... ... ... отырып,
орталықтандырылған стандарттар арқылы әсер ету ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыра алмайды.
Мемлекеттік басқару ... ... ... ... көрсету
қажеттілігі осыған байланысты.
Бүгінгі күні жүргізіліп отырған мемлекеттік жергілікті ... ... ... ...... тиімді емес, себебі олар
жоғары тұрған әкімдер мен үкіметке тәуелділігі ... ... ... ... ... ие емес, сондықтан экономикалық дербестікке ... ... ... ... ... ... ... психологиясын қалыптастырды, осыған байланысты олардың
қызметтері негізінен экономикалық мақсаттылық пен ... ... ... ... ... ... тапсырмаларын орындауға
бағытталған. Бұндай жағдайдан шығудың бір жолы болып жергілікті ... ... ... ... ... басқарудың тиімді жүйесіне деген жаңа талаптар мемлекеттің
басқару жағдайын зерттеу және ... ... ... ... ... жүйесінің, сонымен қатар жергілікті ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Мемлекеттік басқару жүйесінің дамуы және жергілікті өзін-өзі басқару
мәселелері бірқатар ТМД ... ... ... ... ... өтсек, А.С.Автономов, Г.Алимурзаев, Е.Г.Анимица, И.А.Василенко,
Т.Г.Морозова, А.Н.Швецов, т.б.
Сонымен ... ... ... және жергілікті өзін-өзі басқару
мәселелері Қазақстандық ғалым-экономистердің де зерттеу ... ... ... ... ... ... ... Н.К.Мамыров, К.С.Мухтарова, К.К.Шарипбаев және
тағы басқаларын атап өтуге болады.
Мақсаты және міндеттері. Бітіру жұмысының ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесінің дамуы
және мемлекеттік басқаруды орталықсыздандырудың ғылыми-практиалық және
теориялық-методологиялық аспектілерін ... ... ... мақсатқа байланысты келесідей міндеттер қойылды:
- қазіргі жағдайдағы мемлекеттік басқару мен ... ... ... және ... ... ... отырған мәселелер
- мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру және жергілікті өзін-өзі басқару
жүйесін енгізіу
- Қазақстан ... ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының тиімді
қарым-қатынасы ... ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ
1. Жергілікті басқарудың теориялық негіздері: түсінігі және мәні
Біздің қоғамымыздағы экономикалық реформалардың қазіргі ... ... ... ... ... ... табылады.
Экономикалық тұрғыдан қарастырғанда, жергілікті өзін-өзі басқару
сферасындағы қайта ... ең ... ... ... сәйкес
келетін, әлемде территориалды қоғамдастықтарды дамытудың бірден-бір ... ... ... жақсы өмір сүру деңгейін қамтамасыз ететін
тиімді аймақтық ... құру ... ... ...... ... ... органдарының
мемлекеттік істердің маңызды бөліктерін регламенттеу мүмкіндігі және
олардың заң ... өз ... мен ... ... үшін ... басқару – бұл қандай да бірқоғамдық ұйымның автономдық қызмет
етуі, бұл берілген ұйымның мүшелері ... ... мен ... етіледі.
Жергілікті өзін-өзі басқару мемлекетте 3 негізгі мақсатты орындау үшін
қызмет етеді: мемлекеттік ... ... ... ... мәнге ие мәселелерді шешудегі демократиялық бағдарларын дамыту
және жергілікті істерді жүргізуде тиімділігін жоғарылату. Осыған ... ... ... конституциялық құрылымының негізі, халықтың
жергілікті мәнге ие сұрақтарды шешуге қатысу хұқы және ... ... деп ... болады.
Жоғарыда айтқандарды ескере отырып, жергілікті өзін-өзі басқару – ... ... ... ие ... шешу үшін ... ... және бұл жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
дербестігі мен ... ... ... ... пен ... ... және мемлекеттік мүдделер сәйкестігі негізінде жүзеге
асырылады.
Жергілікті өзін-өзі басқару – жергілікті істерді сол ... ... ... шешу құқығы. Бұл конституциялық құрылымның негізгі
бөлігінің бірі болып табылады.
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... бұл ... ... назар аударғандардың бірі француздық мемлекеттік қызметкер, тарихшы
және ... ... ... ... ... ... деген
еңбегінде ол: «Қоғамдық институттардың тәуелсіздікті қалыптастыру үшін
ойнайтын ролі ғылым үшін ... ... ... роль ... Олар ... ... ... ашады және осы дербестікті пайдалануға үйретеді.
Қоғамдық институттарсыз ұлт еркін үкімет құруы мүмкін, ... та ... ... ... ... деп ... ... өзін-өзі басқару теорияларын қалыптастыруға герман заң мектебі
үлкен үлес қосты. Алғашында неміс ғалымдары жергілікті, қоғамдық жергілікті
өзін-өзі басқару мәні мен ... ... ... ... ... (қауымдастықтың табиғи құқықтары теориясы) алға шығарылды, оның
негізін француз және бельгиялық құқықтан алған болатын.
Бұл ... ... ... өз ... ... ... еркіндік хұқы сияқты табиғи сипатқа ие, немесе, ... ... ... ... және ... ... ... еркіндігін
сыйлауы керек.
Еркін қауымдастық теориясы жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... алға ... ... өзін-өзі басқару органдарын қоғам мүшелерінің сайлауы
- қауымдастықпен жүргізілетін істердің өзіндік жұмыстар және мемлекетпен
берілген істерге бөлінуі
- ... ... ...... өз ... ... істерден ерекшеленетін өз істерін басқару
- жергілікті өзін-өзі басқару органдары – мемлекеттік емес, ... ... ... қауымдастықтың жеке концепциясына араласуға құқы
жоқ. Олар тек қауымдастықтың өз компетенциясына шегінен шығып ... ... соң, ... ... теориясының орнына өзін-өзі басқарудың қоғамдық
теориясы келді. Ол да алдыңғы теориялар сияқты мемлекет пен қоғамдастықты
қарама-қарсы қоюдан ... ... және ... ... ... ... ... еркіндікті мойындау қағидасынан шығады. Өзін-өзі
басқару, бұл теорияға сәйкес, жергілікті шаруашылық істерін жүргізу.
Постсоветтік ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуын реттеуді қарастырсақ.
Жергілікті өзін-өзі басқаруда орталықсыздандырылған биліктердің болуын
негіздейтін жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттің
пролетариат диктатурасының тәжірибелік міндеттеріне сай келмеуі, себебі ол
табиғаты ... ... ... ... табылады.
Жергілікті жерлерде билікті ұйымдастыру ... ... ... Кеңестік жүйедегі бүтіндік принципі қойылды. Жергілікті
кеңестер және ... ... ... ... ... және
басқарудың жергілікті органдары ретінде ... ... және ... ... аппараттың құрылымдық бірлігі ... 1936 ж. ... ... соң, өкілетті звеноның одақтың
республикалық жүйелері жалпы, тең және тікелей құпия сайлау ... ... ... ... бәрі де ... ... мемлекеттік құқық теориясы жергілікті Кеңестердің құқықтарын ... ... ... ... ... және өмірде жүзеге асырылуын
қамтамасыз ететін жаңа ... ... ... ... ... ... ең көп санды мемлекеттік билік органдары болып табылды.
Олардың саны ... ... ... жеке ... ... аппараттарына ие болды, ол
Кеңес депутаттарынан құрылды және солардың басшылығымен жұмыс істеді. Бірақ
Кеңестер «жұмыс істеуші корпарациялар» сапасына ие ... ... ... ... ... ... ... еді.
А.Черботаев өзінің «Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі
қалыптастыру проблемалары» ... ... ... ... ... ... қалыптасуына саяси ... ... ... ... ... институттарының дамуы СССР өмір
сүрген ... ... ... 1991 жылы 15 ... «ҚР ... ... Кеңестерді және жергілікті өзін-өзі басқару туралы» заң
қабылданған. Осы заңға ... ... ... ... ... ... қала және ... деңгейде халық билігі түрінде жүзеге асырылды.
Айта кететіні, ол кез үшін бұл жайт ... ... ... және ... дамытылған жүйесі болды. Бірақ оның бірқатар
кемшіліктері болды.» Мұнда ... ... ... белгілі дәрежедегі дамуға ие болған жоқ. Бұл негізінен қызмет ету
үшін қаржылық-эконмикалық негізінің жоқтығымен байланысты болды, ... ... ... ... ... жүзеге асырылды.
Жергілікті қоғамдастықтардың өкілетті органдары – мәслихаттар - өзіндік
материалды-қаржылық қаражаттарға ие болмады және ... ... ... ... ... ... ... болды.
1996 жылы жеке үйлер мен үй топтарының деңгейінде пәтер иелерінің
кооперативтері құрылды және ... ... ... Олар тек ... ... және кейбір жағдайларда олардың қызметін тиімді деуге болады.
Қазіргі кезде республикадағы өзін-өзі басқаруды құру ... ... ... ... тапқан. Заңның қабылдануы ең алдымен
аймақтық экономиканың қалыптасуына бағытталған. 1998 жылы 8 ... ... ... мен ... ... ... ... басқарудың қалыптасуын қамтамасыз етудегі келесі этап болып табылады.
Қазақстан Республикасының «Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... анықтамалар беріледі.
Жергілікті өзін-өзі басқару – халықтың өздігінен ұйымдасу жүйесі (ауылдық
және қалалық ... ол ... ... ... қаржы
ресурстары және жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... мәні бар сұрақтарды өздері және өз жауапкершіліктерімен ... ... ... ... ... ... мәні бар ... – халықтың осы заңмен ... және ... ... ... өмір ... ... жайындағы сұрақтар.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары – осы ... ... ... мәні бар сұрақтарды шешуге өкілеттілік беретін
жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... басқарудың өкілетті органдары – қалалық және ауылдық
қоғамдастықтардың территорияларында әсер ететін, заңдық күші бар, тікелей
таңдау жолымен сайланған және ... ... ... және оның ... қабылдайтын жергілікті өзін-өзі басқарудың сайлау органы.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың атқарушы органы – ... ... ... ... ... шегінде және шарттар мен жергілікті
қоғамдастық территориясында басқару қызметтерін жүзеге асыратын жергілікті
өзін-өзі басқару органы ... ... ... ... ... ... ... – халық топтары өмір
сүріп ... ... әсер ... ... ... басқарудың өкілі
және орындаушы органның және халық билігінің басқа да формаларының
актілері.
Жергілікті ... ... ...... ... басқарудың
ұйымдастырушылық қызметтерін орындаушы, таңдап алынған ... ... ... ... ... ... Республикасы азаматтары ауылдық және қалалық қоғамдасытқтарда
келесі жолдармен жергілікті өзін-өзі басқаруды жүзеге асыру ... ... ... ... басқару органдарын сайлау арқылы
- халыққа сұрау жүргізу арқылы бастаманы жүзеге асыру
- халықтың құқықтық бастамащылықты жүзеге асыру арқылы
- осы ... ... ... ... ... ... және орындауға қатысу арқылы. [5]
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... билік еті құқына ие болады. ҚР ... ... ... ... ... ... қоя алмайды. Осыған байланысты халықаралық келісімдер Қазақстан
Республикасымен ратификацияланған, оның заңдары алдында артықшылықтарға ие
және сөзсіз ... ... ... ... атап өтер ... ауылдық өзін-өзі
басқару органдарына келсілер жатады: өкілетті орган - өзін-өзі басқарудың
ауылдық кеңесі; атқарушы орган – ... ... ... ... ... ... ... – жергілікті өзін-өзі басқарудың
көщелік, кварталдық, үйлік ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару мүшелерінің жиындары, жергілікті халыққа
сұрау жүргізу арқылы және ... да ... ... қатысуы.
Ал қалалық өзін-өзі басқару органдарына келсілер жатады: өкілетті орган
– қалалық өзін-өзі басқару кеңесі; өкілетті ...... ... ... қалалық өзін-өзі басқарудың атқарушы органы – қала мэрі;
аудандық өзін-өзі басқарудың атқарушы органы – аудан ... ... ... ...... ... ... жергілікті өзін-өзі
басқару комитеттері.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мүшелерін ... және ... ... ... ... қоғамдық тең жағдайда және тікелей
сайлау құқы негізінде жергілікті халық қоғамдастығының ... ... ... ... ... Оның мүшелерін сайлау тәртібі ҚР «Сайлау туралы»
заңымен, жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... ... болсақ, олардың өкілеттіліктері келесі жағдайда тоқтатылады, яғни
халықтың сұрауы бойынша, егер сайлауға онда ... ... ... ... ... азы ... ... жергілікті
өкілетті органының іс-әрекетінің ҚР Заңдары мен ... ... ... ... ... әкімшіліктің немесе мәслихаттың
шешімдері арқылы тоқтатылуы ... ... ... ... ... және ... ... диалектикасы көрсетіп отырғандай, рыноктық қарым-қатынастар
жүйесіндегі әлеуметтік-экономикалық жүйе ... ... ... ... ... басқару түрінде де орталықтандыру мен орталықсыздандырудың
рационалды бірлігіне негізделеді. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... және
өздігінен реттелетін жүйе асты мен элементтерден тұратын ұйым ... мен ... ... ... ... ие, ол
басқарудың орталықтандыру және ... ... ... ... ... Республикасының жеке территорияларының әлеуметтік-экономикалық
дамуының біртексіздігі, оның экономикасының күрделі аймақтық құрылымы және
жүргізіліп жатқан макроэкономикалық саясаттың табыстылығы оның ... іске ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Оның даму
мүмкіндігі макроэкономикалық тұрақтылық пен ... ... ... ... Бұл ... тек ... ғана
емес, басқа да ТМД елдерінде, сонымен қатар Орталық және ... ... ... жатқан экономикалық, әлеуметтік, институционалдық және
қоғамдық қайта құрулардың құрамдас бөліктерінің бірі ... ... есте ... ... ... ... ... өте
күрделі және сондықтан ұзаққа созылатын перманетті ... ... ... ... Оның ... ... белгілі бір шарттардың болуын,
тек қана экономикалық емес, сонымен қатар құқықтық, мәдени, саяси, ... ... ... ... және саясат жүргізілуінің алғышарттары
болуын қажет етеді. Мемлекеттік басқаруда оны ... ... егер оның ... концепциясы ғылыми негізделмесе
күтілген нәтиже бермейді және басқарудың жерлердегі тиімділігін жоғарылату
жағдайын қамтамасыз етпейді.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... зерттелуін және әлемдік тәжірибеде
қарастырылатын модельдер мен концепциялардың ел ... ... ... ... ... ... орталықсыздандырылуының әлемдік тәжірибесін зерттеу
маңыздылығы бұл ... ... ... көптүрлілігімен анықталады
және ол келесідей ... ... ... әрбір елдің
территориялдық-географиялық және демографиялық спецификасы, ... ... ... даму ... ... ... ... ерекшеліктері, қазіргі басқарудың
жүйесі және бұл жүйе деңгейлері ... ... ... ... қоғамның демократияландырылуының деңгейі, ... және ... ... және ... ... мен міндеттерінің болуы, мәдени және ұлттық мәдениет және тағы
басқалар.
Мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру ... ... ... тек оның ... мен ... ... ... мен
ғана көрініс таппайды, сонымен бірге бұл процестің өту этапы, ... ... Бұл ... ... ... ... ... контондар,
мысалы АҚШ-тағы немесе Швейцариядағы конфедерациялар нәтижесінде пайда
болған басқару жүйелері және орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... Дамушы елдер үшін, соның ішінде
бұрынғы постсоветтік елдер үшін қазіргі кездерге дейін ... ... ... ... ... билікті құру болды, себебі бұл елдердің
ең басты мақсаты тәуелсіздіктерін алғаннан кейін елдің бірлігін және ... ... ... және ... ... ... ... моделі келесі себептер бойынша тиімсіздігін көрсетті:
- мемлекеттік, аймақтық және ... ... ... ... жергілікті ресурстарды тиімді және рационалды пайдалануды қамтамасыз ету
қиын немесе мүлде мүмкін емес
- мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге қабілетті немесе
жергілікті спецификаны ескермей ... ... ... ... ған
қабілетті болады
- жергілікті органдардың билігі дербес және қаржылай ... ... ... үшін ... ... ... ... мүмкіндігінен айырады.
Басқарудың орталықтандырылған моделінен орталықсыздандырылуына өтуі
жүйелі және этап ... ғана ... ... Мұнда әрбір даму этапында
елдің әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық-саяси укладының нақты ... ... ... ... ... Осыған да байланысты басқарудың
бұрынғы және жалғасушы ... ... бар ... ... болып табылады.
Экономика мен қоғам басқаруының локальді шешімінің көпғасырлы дәстүріне
ие елдердің бірі Швеция. Мұнда XIXғ. өзінде-ақ (1862 жыл) ... ... ... ... заң ... ... реформалар жүргізілген
болатын. Аймақтық деңгейде ластингтер институты, ал жергілікті ... ... ... ие ... ... енгізілді. Бұл инситтуттар
өткен уақыттар ... ... ... ұшыраған, нәтижесінде
жергілікті басқаруға мемлекеттік саяси жүйе статусы берілді. Қазіргі кезде
Швецияда 4 ... 289 ... бар. ... пен ... ... ... де ... өткен сайын өзгереді. Мысалы, мемлекеттік
жергілікті басқару ведомстваларына ақырындап полиция, жол шаруашылығы,
жұмыспен ... ету ... ... жағынан, комунналар компетенциясына
мектептік білім беру, оқытушыларды жалдау қызметтері ... Егер ... ... ... ...... сақтауды ұйымдастыру
болса, соңғы уақыттарда олардың жауапкершілік сферасына аймақтық даму
жоспарын дайындау, ... ... ... ... ... ... бөлу қызметтері қосылды.
Швециядағы ластингтер мен комунналар қызметі мемлекеттік заң және басқа
да нормативті ... ... Айта ... ... XXғ. Жылдарында
комунналар қызметіндегі мемлекет тарапынан артық шектеулерді жою мне
бұларды ... ... ... ... 1991 жылы ... заң ... ... тигізді, оған сәйкес комунналар мен ... ... ... ... ... ие болды. Нәтижесінде Швециядағы
жергілікті өзін-өзі ... ... және әр ... мен ... ... ... ... секторлық,
территориялық және функционалды. Мұнда ең көп таралған түрі ... ... ... онда ... ... негізінде ұйымдасады, ал
олардың әрқайсысы белгілі ... ... ... ... ... ... аудандарына жауап беретін аудандық
комитеттер болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... ол тек 20 комуннада ғана әрекет етеді. ... ... мен ... ... ... бойынша
мардымсыз эффектімен түсіндіріледі.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың функционалдық ... ... ... ... ... ... ... қағидасына негізделеді. Бұндай
басқаруда тұрақты комитеттер, оның ... ... ... ... және ... ... ... мен өкілеттіліктерінің
рационалды бөлінуі орын алады.
Осылайша, басқаруды орталықсыздандырудың шведтік моделі ... ... ... ... ... ... Филиппиндегі процесінің тарихы тереңде жатыр, бірақ
өз ... ол ... ... ... ... ... пен ... қабылдағаннан кейін ие болды. Бұл ... одан ... бола ... үшін 1990 жылы елде арнайы стратегия қабылданды. ... ... етіп ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару Кодексін пилотты негізде 14 ... ... ... ... органдарының мүмкіндіктерін дамыту
- трансферт-гранттар түріндегі ынталандырушы жүйелерді енгізу, т.б.
Осы стратегияға байланысты провинция, муниципалитеттер, ... ... ... ... ... ...... әлеуметтік қорғау, қоршаған ортаны қорғау қызметтері берілді. ... ... ... ... ... 40 пайызға дейін өсті, ал жергілікті
билік органдары салық салу көлемі бойынша көп өкілеттіліктерге ие болды.
Ал өтпелі экономикалы ... ... ... ... өтіп ... мұнда түрлі теориялардың дамуын қаржылық және әлеуметтік қамтамасыз
ету механизмі толықтай жасалған деп айтуға ... ... ... ... он ... экономикалық дамудың
рыноктық жолы және қоғамдағы ... ... ... ... ... ... егемендігінің алғашқы
жылдарында мемлекеттілікті нығайтуға, халықаралық аренада позицияларды
анықтау және ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі жағдайда, егемендіктің ... ... ... және ... ... ... бірі
болып жергілікті және мемлекеттік, жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін
реформалау, яғни ... ... ... ... ... және ... өзін-өзі басқару сұрақтарын
қарастырмас бұрын мемлекеттік басқарудың түсінігі, оның ... ... ... ... ... ... экономикада рыноктық еркіндік, бәсекелестік пен
демократиялық тәртіптің болуымен қатар, ... ... де ... ... ... байланысты мемлекеттік басқару рыноктық механизмнің тиімді
жұмыс істеуін қамтамасыз ету керек, одан өзге әлеуметтік, экологиялық ... ... ... ... ... ... реттеу мен елдің
мемлекеттілігі мен әлемдік масштабтағы ... ... ... ... басқару – мемлекеттің оның органдар ... және ... ... ... ... ... адамдардың санасы мен мінез-
құлқына, іс-әрекетіне ұйымдастырушылық реттеушілік әсер ету ... ... ... ... ... маман Г.В.Атаманчук ... ... ... ... ... – бұл ... билік
күшіне сүйене отырып, оның тәртіпке келтіру, сақтау және ... және ... әсер ... ... ... басқарудың 3 құрамдас бөлігін қамтиды:
- өзінің жүзеге асыруында ол билікке – мәжбүрлеуге қабілетті қоғамның
ұйымдастырылушылық күшіне ... өз ... ... ... ... оның ... ... құбылыстарын, байланыстарын басқаруды реттейді
- жүйелік әсер етеді, себебі екі күрделі құрылымның – мемлекетті басқару
аппараты мен қоғамның жалпы ... ... үшін ... ... қызмет
етуін біріктіреді.
Қазіргі кездегі мамандардың ойынша, мемлекеттік басқару және мемлекеттік-
әкімшілік биліктің 3 сферасымен: заң шығарушылық, атқарушылық және соттық
сфераларымен байланысты.
Келтірілген ... ... ... ... ... өзін-
өзі басқарудың ролі туралы ... ... ... ... ... ... ... болады: мемлекеттік басқару
шаруашылық субъектілеріне жергілікті басқару, өз кезгінде жергілікті өзін-
өзі басқару деңгейінде ... ... қоса ... ... ... ... басқару, реттеу және қадағалау
қызметтерін жүзеге асыруды білдіреді.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуын зерттейтін ғылыми
дисциплинаны құрайды.
Тәжірибе жүзінде мемлекеттік басқару ... ... ... жүзеге асыруында және оның мүдделерін қамтамасыз етуінен көрініс
табады. Мұнда ұйымдастырушылық, жоспарлау, бағдарлау, талдау, ... ... ... ... орындалады және ынталандыру, мәжбүрлеу, жазалау сияқты
әдістер қолданылады.
1.3 Жергілікті басқаруды мемлекеттік реттеу
Жергілікті өзін-өзі басқаруды қаржылық-экономикалық қаматмасыз ... ... ... ... ... ... ... керек:
- мемлекеттік меншіктің обьектілерінің муниципалды ... ... ... ... ... басқару органдарына олардың жеке мемлекеттік
өкілеттіктері орындауы үшін заңмен белгіленген ... және ... ... ... ... ... минималды әлеуметтік стандарттарды жасау және тағайындау
- республикалық бюджет пен ... ... ... ... реттеу
- минималды бюджеттік қамтамасыз ету нормативті негізінде минималды
жергілікті бюджеттің ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқарудың қаржылық дербестігін қамтамасыз ету
- мемлекеттік билік органдары қабылдаған ... ... ... ... өзін-өзін басқарудың қосымша шығындарының орнын
толтыру
- жергілікті міндеттерді орныдауда ... ... және ... арқылы қатысу
Мемлекеттік басқару адамдардың ... ... ... және ... ... ... ... тиіс. Жоғарғы иерархиялық құрылымның басқарушылық ... ... ... ... ... ... ... Басқарушылық
әсерге жауап беру кері байланыс бойынша түсетін ақпараттармен анықталады.
Мұндағы ... ... ... ... ... ... жүйесі
мен ондағы лауазымдық тұлғалар қарастырылса, обьекті – қоғамдық процестер,
адамдар, шаруашылық субъектілері болып табылады.
Мемлекеттік басқарудың келесідей ... атап ... ... орталықтандыру мен орталықсыздандырудың оптималды қатынасы,
конкурстық таңдау, басқарудың кадрларын даярлау, динамикалық тепе-теңділік,
қабылданған ... ... ... ... ақпараттарының
сенімділігі мен уақыттылығы, ақпараттардың басқару функцияларына сай ... ... және кері ... кешенділік, иерархиялылық
пен бөлінушілік, басқарудың ескі ұйымдастыру формаларынан ... ... ... ... ... бұл ... жүйесі біздің
ойымызша, отандық мемлекеттік басқарудың мемлекеттік трансформацяланып
жатқан жағдайында ... ... ... ... оның ... , ... мен нығаюы кезінде жүзеге
асырылады. Қызметтер мақсаты қоғам алдына қойылған мәселелерге байланысты.
Ішкі функциялары: экономикалық, саяси, әлеуметтік, экологиялық, салық ... ... ... ... ... мен ... сақтау мен
заңдылық пен тәртіпті ... ету. ... ... ... ... елдің қорғанысы, басқа мемлекеттермен ... т.б. ... ... ... ... ресурстармен
қамтамасыз етіледі: материалдық, қаржыдық, ақпараттық және нақты ... ... да ... ... жоғарғы билік бұтақтарына төменгілердің тәуелділігі байқалады.
Бұл әсіресе облыс пен аудан деңгейінде ерекше көзге түседі.
Мемлекеттік билік органдарының ... мен ... ... ... ... «Мемлекеттің басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіліктерді
бөлу және ... ... одан әрі ... ... ... ... ұйымдастыру саласында ... атап ... ... ... ... ... ... жүйесінде мемлекеттің қызметтерін
жүйелелі мен жақсарту әрі толық аяқталған жоқ. Мұнда мемлекеттік қызмет пен
оның органдарының компетенциясын ... ... ... ... ... түседі және заңға қайшы ретсіздіктер орын ... ... ... ... ... ... жеке
экономика сфералары және қоғам өмірін ... мен ... ... ... Бірақ тек мемлекетке тән емес ... әлі ... ... іске ... отыр.
- орталық және жергілікті мемлекеттік басқару деңгейлері ... мен ... ... анық ... ... ... қызметтер сақталып отыр.
Тәжірибе жүзінде мемлекеттік ... ... жеке ... беру орын ... Бұл ... ... және олардың қызмет
етуін қаржылық қамтамасыз етпейді.
Жеке бақылау – қадағалау қызметі (лицензиялау, аттестация) астанадан
жүзеге ... бұл ... ... ... ... ... және ол
іскерлік белсенділік пен кәсіпкерлік бастамашылықты белсендіруге кедергі
келтіреді.
Жергілікті мемлекеттік басқарудың территориалды деңгейде ... ... ... ... ... ... ... және өкілеттіліктерді, сонымен қатар территориалды даму
бойынша бірқатар ... шешу ... ... ... ... беру процесін жалғастыру қажеттілігі туып отыр. Осыған
байланысты, соңғы жылдар тәжірибесі ... ... ... ... ... тиімділігі де орын алуы мүмкін.
- мемлекттік басқару ... ... ... жалпы сипатқа
анықталған және нақты регламенттелмеген. ... ... ... ... ... ... және ... сипатқа ие
емес, іс жүзінде облыс ... ... ... және ... сипат алады.
Бүгінгі күні жергілікті органдардың билігінің функционалдық қызметі
региондарда әр ... және оның ... ... басшысынн
әр ауысқаны сайын жиі өзгерістерге ұшырайды.
Кейбір аудандарда облыстық отралықтар деңгейіндегі жеке қалалық звенолық
басқармалар облыстықпен ... ... ... ... ... орган ретінде қызмет етеді.
Жергілікті мемелекеттік басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіліктер мен
қызметтердің нақты бөлінбеуі шығындардың қай ... ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару органдары тек халыққа
көрсетілетін қызметті қамтамасыз етуге жауап беріп қана қоймай, ... ... ... қызметтерін де атқарады, ал олардың
бюджеттері транзитті шоттарға айналады. Осыған байланысты, төменгі бюджет
органдарына ... ... ... қаржылық қамтамасыз етусіз
беруге көшу қажеттігі туындайды.
Шығындарды жүзеге асыруда жеткілікті жоспарлау мен дербестіктің болмауы
аудандық (қалалық) ... ... ... ... ... ... қызметтрдің сапасына әсер етеді.
- комуналды меншіктерді жергілікті мен ... ... ... бөлу ... ... таппаған.
Комуналдық меншікті иелену жергілікті органдар үшін негізгі мәселе болып
табылады. Бүгінгі күні комуналды меншікті облыстық, ... және ... ... бөлу жоқ. ... ... жеке меншік, бюджет сияқты мемлекеттік
басқарудың барлық деңгейлері үшін ... ... ... ... қызметтердің жерлерде жүзеге асуы тиімділігі көбіне мүліктің
әлеуметтік инфраструктура обьектілері бойынша бөлінуі сипатына байланысты.
- биліктің ауылдық, поселоктық, қалалық,қалалық мәні бар ... ... ... басқарудың толыққанды толыққанды институттары
мен механизмдері жоқ.
Қазақстан Республикасының ауылдық жерлерінде 6,5 млн. адам өмір сүреді,
бірақ бұл деңгейде белгілі бір ... ... орын ...... ... ... әкімшілік-территориалдық бірлік әкімдері
шаруашылық және экономикалық сфераларда шешім қабылдау ... ... ... ... ... ... ... бюджеттерінің табыс
бөлігінің түсімдерінің жеткілікті деңгейін дербес ... ... ие бола ... отыр. Бұл әсіресе ауылдық жерлерде тереңдеуде.
Осы жерде, мемлекеттік басқарудың орталықсыздандыру ... ... ... толыққанды мемлекеттік билік институттарын құру қажеттілігі
орын алуда.
- бюджет аралық қатынастардың қазіргі ... орта ... ... болмауымен, табыстарды бөлуде нақты және түсінікті
қағидалардың жоқтығымен ерекшеленеді.
Аймақтар арасындағы ... ... ... ... ... дамуының тереу диференциациясына әкеледі, бұл
аймақтардың бюджеттік қамтамасыз етілуінің ... ... ... етеді.
- жергілікті атқарушы органдардың қарыз алуды жүзеге асырудың жеткіліксіз
тиімділігі.
1999 жылдың ... ... ... қаражаттарының
шектелмегендігі жағдайында бюджеттегі заң бойынша жергілікті бюджеттердің
тепе-теңсізігін реттеу мақсатында жергілікті ... ... ... ... дамыту мен көтеруі үшін қарыз алу мүмкіндігі
берілген болатын.
Бұған сәйкес, ... ... ... ... ... ... қарыздарымен салыстырғанда марапаттаудың жоғары деңгейімне және
аз уақытқа алынады. ... ... ... ... ... ... ... жеңілдіктер беру, арнай трансферттер белгілеу, қарыздың
реконструкциясын жүргізуге өтініш білдіреді.
II ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... Жергілікті басқарудың дамуының шетелдік тәжірибелері
Бүгінгі күні Қазақстандағы демократиялық бастаулардың дамуы үшін халықтың
территориалды қоғамдастықтары үлкен мәнге ие ... ... ... ... ... қоғамдастықтары бір-бірімен араласады, әрекеттеседі, өмір
сүру қабілеттігі, өзіні-өзі басқару және басқару ... ... ... ... ... поселок, ауылдарда тұрады.
Нақ осы территориалды қоғамдастықтар шегінде адамдардың ... өз ... ... ... ... ... аяқталады. Сондықтан жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі
ерекшелігі боп жергілікті ... ... ... ... ... ... ... шегінде халықтың
жергілікті мүдделері ғаламдық, ведомствалық мүдделермен ұштасып отырады.
Адамдардың территориалды қоғамдастықтарға бір нәрсе өндіру үшін, бірдеме
сату және тұтынуы ... ... ... ... ... ... адамның,
тіпті болмағанда көптеген адамдардың ұстанымдары, мотивтері, ұмтылыстары,
тілектерін ескеру негізінде жүзеге асырылады. Территориалды ... ... ... ... адамның мүдделерінің қоғамдастық
мүдделерімен ... ... ... моральды-этикалық
құндылықтар табылады.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың өзіне тән жолын Ресей де жүріп өтті. Қазір
Ресей Федерациясында 14 мыңға жуық ... ... ... ... ... ... басқарудың жергілікті заңдық негізі жасалған.
Оның субъектілерін реттейтін ... ... акті ... «Ресей
Федерациясындағы жергілікті өзін-өзі басқаруды ұйымдастырудың жалпы
қағидалары туралы» ... заң ... жылы ... бұл ... бірінші пунктінде қарастырылғандый,
«Ресей Федерациясындағы жергілікті ...... ... ... және кепілдендіріледі, және халықтың
мүдделері, олардың ... және ... да ... ... ... мәні бар ... шешудегі тікелей тұрғындар немесе жергілікті
өзін-өзі басқару органдары арқылы жүзеге асырылатын халықтың қызметі».
12 статьяда жазылғандай, «Ресей ... ... ... ... және ... ... өзін-өзі басқару өз
өкілеттіліктері шегінде дербес әрекет етеді. Жергілікті өзін-өзі басқару
азаматтардың ... ... және ... да ... ... ... ... өзін-өзі басқару тарихи және басқа да жергілікті ... ... ... ... ... заңда жергілікті өзін-өзі басқаруға анықтама беріледі. Сонымен
қатар, Ресей Федерациясының заңдарында жергілікті өзін-өзі ... ... да ... ... ... ... ... және Санкт-
Петербургтің заңдарында жергілікті өзін-өзі басқаруға өзгеше ... ... ... ... заңдарда қалалық және ауылдық өзін-
өзі басқаруды ... үшін ... ... ... ... ... болуы (латын тілінде «munisipium»: «munis»
- ауырлық, «capio» - аламын, қабылдаймын) Ежелгі Римнің ... ... ... ... ... құқығына ие болғанқалалар осылай
аталған.
Ресей Федерациясының 1993 ... ... 12 ... ... ... ... ... басқару мойындалады және
кепілдендіріледі. Жергілікті ... ... өз ... ... ... 2 ... ... қалыптасқан: жергілікті мемлекеттік
басқару және жерлік,қалалық өһзін-өзі басқару.
90-шы жылдардың басынан бастап өзін-өзі ... жаңа түрі ... ... түрі қалыптаса бастады. Бұлардың барлығы да жергілікті
өзін-өзі басқарудың біртұтас жүйесін сипаттайды. Бірақ РФ Конституциясцнда
қарама-қайшылықтар бар, ... ... ... басқару органдары
мемлекеттік билік органдарының жүйесіне кірмейді» делінген.
Мемлекеттік билік пен ... ... ... ... ... ... мэрлері мен губернаторларының арасындағы шиеленістік
байланыстан көрінеді. Мұндай барлық деңгейлерінің өкілеттіктерінің күрделі
жүйесінің байланысы жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... әкімшілік-территориялық деңгей өздерінен жоғары
тұрғандардан ... көп ... және аз ... ... тырысады.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі мәселесі – істің ... жағы ... ... ... бюджетаралық қатынастар
дұрыс ұйымдастырылмаған , ... ... және ... ... ... және ... істеу мүмкін емес, себебі бәрібір сенің
тапқан ақшаңды тартып алады. Басқа жағынан, дотациялық терртиториялар ... ... ... ... бәрібір әруақытта өздеріне тиесілі
трансферттерге ие болады. Бұл негізгі мәселе.
1997 жылы ... ... ... ... ... ... ... Федералды Заң қабылданды. Бұл заң актінде жергілікті
қаржы, жергілікті бюджет, жергілікті бюджетті қалыптастырудағы жергілікті
органдардың ... ... ... ... ... ... ... негізін қалыптастырудың негізгі
құралы болып олардың жергілікті бюджетті дербес қалыптастыру, толықтыру,
тағайындау және орындау, сондай-ақ оның орындалуын ... ... ... ... ... облыс және қала басщылығы өз қалаулары бойынша
пайыз ставкалары мен жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... үлесі жетпейді;
жергілікті жерлерден жиналатын салықтың жоғары бюджетке аударымдары талап
етіледі.
Бұған Шарипбаев келесідей ... ... ... ... де, ... жергілікті өзін-өзі басқару идеясына бергілен адамдардың ... ... ... ... білікті мамандарының болуы да - егер
бұл институт мемлекеттің мәні бар ... ... ... ... ... ... ... кепіл бола алмайды».
Жергілікті өзін-өзі басқарудың Беларусь Республикасындағы тәжірибесін де
қарастырып ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдары
мемлекеттік ... ... ... ... ... Зерттеулерге
сәйкес, Беларусь Республикасының жергілікті ... ... ... ... айналысады:
- территориялардың жарғыларын қабылдау
- жергілікті заң актілерін шығарумен
- бюджетпен
- жергілікті салықтарды жинау және жоғары ... ... ... ... ... келтіру
- жергілікті белгілер (символ) мен марапаттарды тағайындау
- жергілікті референдумдар өткізу
Қырғызстанда да ... ... ... ... ... ... ... қаласында 2001 жылы жергілікті өзін-өзі ... ... мен ... қаласының жергілікті өзін-өзі басқаруына қолдау
көрсету концепциясы жасалды және ол ... ... ... Оның ... ... және мақсатты түрде жергілікті өзін-өзі
басқаруды одан әрі реформалау жүзеге асырылуда, әрекет етуші ... ... мен ... қала ... ... ... ... өзін-өзі басқаруда дамыту бойынша ... – бұл ... ... мен ... ... ... жасаған бағдарламасы
болып табылады. Олар соныме қатар келесідей мәселелерді шешумен айналысады:
- қызметкерлердің мамандықтарын жоғарылату, жергілікті өзін-өзі ... ... ... шешуде қолдау көрсету, басқару
құрылымын тиімді ету, резервтік кадрлар ... ... ... ... ... басқарудың тиімді жүйесін қалыптастыру, қалалық
басқаруды жақсарту, басқару сапасын жоғарылату, бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаларына рұқсат беру, қалалық қызметтермен біріге ... ... ... ... ... позицияларды қалыптастыру, әлеуметтік
шиеленістерді төмендету. Бірақ, зерттеушілердің пікірінше, Қырғызстандағы
жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... бар, ... ... ... тұрмысының деңгейін ... ... ... ... беделін төмендетеді.
Қырғызстан Республикасының тәжірибесінен шығатын қорытынды – жергілікті
өзін-өзі басқаруды дамыту үшін құқықтық және ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... елдің экономикалық жағдайы жоғары
болуы керек, себебі, мықты мемлекеттің «артықшылықтары» жергілікті өзін-өзі
басқарудың ... ... ... мүмкін емес. [9]
Батыс елдері тәжірибелерінде жергілікті өзін-өзі ... 3 ... ... ... ... тип (АҚШ, Ұлыбритания, Канада, Австралия, Жаңа
Зеландия, т.б)
- француздық тип ... ... ... ... Бельгия,
Испания, Латын Америкасы, Таяу Шығыстың бірқатар елдері)
- аралас тип ... ... ... органдардың терең автономиясы мен және олардан
жоғары ... ... ... ... ... ... ... Бұдан басқа англосаксондық модельге өкілетті
орталық органдардың орнында ... ... ... қорғаудың жоқтығы тән. Бұл елдерде (ең алдымен АҚШ-та) өкілетті
органдармен қатар халықпен бірнеше лауазымдық тұлғалар ... ... ... өкілеттіліктерге жергілікті өкілетті органдарының иелері
ие болады. Олар жеке ... ... мен ... ... роль ... ... ... органдар қызметіне бақылау жасау ... ... ... ... министирлік, сонымен қатар сот арқылы.
Француздық немесе континенталдық жергілікті өзін-өзі басқару типі ... ... ... ... органдардың үстінен әкімшілік
бақылаудың дамыған жүйесімен ерекшеленеді. Бұл тип ... ... ... мұнда әртүрлі директивалар мен ақпараттар жоғарыдан ... яғни ... ... мұнда орталық биліктен жергілікті
жерлердегі агенттік ұйымдар жүйесі белсенді жұмыс істейді. Орталық биліктің
қолында процедуралар, ... мен ... ... ... бар ... уақытша тоқтату, орнын толтыру, пікір шеттету, жіберу), олар тек
бір мақсатты көздейді - өздеріне жергілікті қоғамдастық қызметті ... ... ... ... ... ... аудандардың шет аймақтар (провинциялар), коммуналар мен
басқа да ... ... ... ... ... бақылау
жүргізу құқығынан көрініс табады.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың франциялық модель ... ... тек заң мен ... ұйым ... ... тек
әкімшіліктік-территориялық бірлікте ғана құрылуы мүмкін. Биліктің ... ... ... ... ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқарудың сайлау органдарымен қатар
тағайындалған шенеуніктер (префекттер, ... және ... ... ... Франциядағы 80-жылдардағы басқарудағы
реформалар нәтижесінде аймақтық деңгейде басқару өкілеттіліктері күшейтілді
және жергілікті ... ... ... бірқатар
кеңейтілді, олардың жеке істерін ... ... ... ... ... органдардың әртүрлі деңгейлері арасындағы бағыныштылық
дәрежесі төмендетілді. 1983 ... 7 ... ... ... ... ... істерді қоспағанда бірде бір территориалды коллектив біріне-
бірі қамқоршы бола алмайды: аймақтық ... пен ... ... ... ... денсаулық сақтау, білім беру, транспортта,
т.б. сонымен қатар орталықтың ... ... ... ... әкімшілік бақылау бірқатар жеңілдетілді.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың бірқатар елдерде (ГФР, Жапония, Австралия)
англосаксондық және француздық модельге ... бұл ... ... түрі ... ... ... береді. ГФР-да жергілікті басқарудың
территориялық органдары біртекті мемлекеттің орталықсыздандырылған бөлшегі
болып ... ... ... қадағалау жергілікті өзін-өзі басқарудың
конституциясына және федералды, жер заңдарына сәйкестігін ... ... ... ... мемлекет өз өкілеттіктерінің бір бөлігін
жергілікті өзін-өзі басқару органдарына делигерлейді. ... ... жеке ... ... ... ... ... субъекті болып
табылмайды: общиналар мен аудандар оларға жүктелген ... ... ... ... институты ретінде немесе мемлекеттік ... ... ... ... бұйрығына сәйкес мемлекет атынан
орындайды. ... ... ... ... ... ... бүгінде Оталық, Шығыс Еуропа мен ТМД ... ... ... ... елдердегі жағдай басқаша, мұнда дамыған демократиялардан алынған
англосаксондық немесе француздық өзін-өзі басқару моделі тек ... ие ... ... ... ... ретінде көрініс табады. Көптеген
елдерде ... ... ... ... мүмкін, мұндай ... ... ... ... ... ... модель аталған 3 модельден тіптен өзгеше, ол басқа ... ие. Ол ... ... және ... да социализм бағытын
ұстанған елдерге тән болған, сонымен ... ол ... ол ... ... ... ... дамушы елдерге де тән болды. Қазіргі
кезде бұл ... ... ... ... ... әлі де өздерін социалистік
елміз деп санайтын аздаған ... ... ... ҚХР, Куба сияқты
мемлекеттерде сақталып отыр.
Жоғарыда қарастырылып ... ... ... ... 3 типі
арасындағы әр елдің ... ... және ... ... ... сонымен қатар саяси режимге, құқықтық жүйенің
жағдайына байланысты маңызды ... ... ... олар
бірқатар жалпы сипатқа ие болады. Жергілікті өзін-өзі басқарудың әртүрлі
басқару модельдерінің қызмет етуі қазіргі ... ... ... көптеген ұқсас қағидалар негізінде ... ... ... атап ... ... ... ... жүйесіндегі жергілікті органдар ролі мен
орнын ... ... ... ... механизмінің құрамдас бөлігі
екендігіне басымдық беріледі. Бұл елдердің ... ... ... ... ... ... мен жергілікті органдардың іс-
әрекетін сипаттау үшін әдетте олардың барлық басқа мемлекеттік органдардан
бөлектенуін – ... ... ... көрсетеді. Жаңашыл шетел ғалымдары,
ереже бойынша, жергілікті өзін-өзі басқаруды жерлердегі ... ... ... ... ... ретінде
трактаттайды. Осылайша дат ғалымдарының ойынша, жергілікті өзін-өзі басқару
органдары реттелмейтін «мемлекет ішіндегі мемлекет» ... ... ... жүйесіндегі салыстырмалы түрде үлкен тәуелсіздікке ие
жергілікті саяси бірліктер болып табылады. Фин ... ... ... басқарудың мемлекеттік ұйыммен байланысын көрсете отырып, сонымен ... ... ... ... ... ... ... түсінуі
керектігі жайында біртекті пікір жоқ екендігін атап өтеді. ... ... ... коммуналар өз территориясын басқаруда мемлекет сияқты
тәуелсіз құқыққа ие болмайды. Басқаларының ойынша коммуна мен ... ... және ... ... емес, жергілікті өзін-өзі басқарудың
екіжақты сипаты (тек ... ... ... және ... ... ... қызметтерді орындау) муниципалды басқарудың дамуы
дуализмдік теориясында көрініс тапты.
Әлеуметтік қызмет ету ... ... ... басымдық жергілікті
өзін-өзі басқару органдарының өзінің басты қызметтерінің ... ... Ол ... ... ... бойынша территория
тұрғындарынан мүдделерін қорғау, ұсыныс және ... ... ету. ... ... ... – бұл құрылым, оның мақсаты –
күш көрсету, қысым жасау емес, ... ... ... ... ... ... және саяси өкілеттіктері ереже бойынша
басқарудың одан да дәрежелерінен бастау алады. Мысалы; АҚШ-та ... ... ... ... ... органдарын құқықтық және
саяси құқығы мен міндеттері конституция мен штат ... ... ... ... ... ... әкімшілік үшін біртекті
«ойын ережесін» орнатады, жергілікті органдардың құрылуы мен қызмет етуінің
негізгі ... ... ... ... ... құқықтық
реттеуді негізінен федерация субъектілеріне ... ... ... штат ... ... мен бағыныштылығы
сонау 1868 жылы құрылған болатын. Жергілікті органдардың қызметі туралы жай
барлық федерацияның суъектілерінің ... ... ... ... ... органдары жергілікті мәні бар мәселерді шешуде
кең автономияға ие болады. Гомруль қағидасы муниципалды органдардың штаттың
араласуына ... ... ... ... ... және ... ... бар өзін-өзі басқару хартиясына өздері түзетулер
енгізуді білдіреді.
Мексика болса бұған қарама-қарсы мысал болып ... АҚШ, ГФР және ... ... ... ерешелігі, жалпы өзін-өзі басқару мұнда
федерация субъектілерін сатып алуға айырбасталмайды, ... ... ... ... ... өзін-өзі басқаруды конституциялық реттеу көлемі бойынша
да бірдей емес. Мысалы 1958 жылы ... ... ... ... болып комунналар, департаменттер табылады» деп
қана ... ал ... 1978 ... ... ... ... ... жеке бөлім бар, оның ішінде жергілікті
өзін-өзі басқару туралы да айтылған.
ГФР негізгі заңында 1949 жылы өзін-өзі басқаруға ... ... ... ... «общиналарға заң шегінде өз жауапкершілігімен жергілікті
қоғамдастықтың ... ісін ... ... ... ... Община одақтары
сонымен қатар өздерінің заңдық компетенциясы шегінде заң ... ... ... ие ... ... ... ... конституциялық жағдайлар ағымдағы заңда да
нақтыланады, өз ... ГФР ... ... ... ... ... ... бойынша заңдық компетенцияға сәйкес, өзін-
өзі басқарушы ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Ірі қалалар үлкен автономияға ие және соған ... ... ... үлкен
қалалар мен поселоктармен салыстырғанда көп ... ие ... ... ірі ... ... ... өз қаулылары мен соған
сәйкес арнайы заңдарға ие.
Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... өкілетті
органдар табылады. Олар белгілі бір ... ... ие, бұл ... ... ... ... және ... халыққа
өкілеттілік қызметін жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Бұл қызмет еркін,
тікелей және жарыстық сайлаулар ... ... ... ... 11 бөлімі жергілікті коллективтерге арналған. Бұл
конституциялық ұйымға ... оған ... ... ... ... ... жергілікті сайлаушылардың ауылдағы,
қаладағы және аймақтағы ұйымдары жергілікті істерді басқаруға ... ... ... жергілікті істерді басқарудағы сайлаушылар
общинасына байланысты тәуелсіз және демократиялық басқару болып табылады.
Еуропалық хартияда жергілікті өзін-өзі басқару туралы бұның ... мен ... ... ... істердің маңызды бөлігін іске
асыру және онымен басқару құпия, ерікті, тең дәрежеде, тікелей және ... ... беру ... ... ... мүшелерімен, кеңестермен немесе
жиындармен жүзеге асырылады.
«Қызмет көрсету» концепциясын жүзеге асыру Батыс Еуропа ... және ... ... ... ... ... орын алуына әкелді. Бұл икемсіз иерархиялық құрылымдарды
жоюға, ... жеке ... ... мен ведомстваларға
беруге (оның ішінде қаржы мәселесіне байланысты да) әсер етті. әлеуметтік-
экономикалық мақсаттарға жету ... ... ... ... ... ... яғни мұнда биліктің
азаматпен қарым-қатынасы орын ... және ... ... ... ... елдерінде орын алып отырған
өзгерістер орталықтадырылған бұйрықтық ... ... ... Ең ... ... ... органдарының саяси сипаты
таратылды және басқарудың жаңа демократиялық түрлері тағайындалды. Сонымен
қатар мұндағы өтпелі ... әлі де ... жоқ, ... ... ... ерекшеліктерді есекере отырып өзін-өзі ... ... ... қиын ... әлі де ... тауып отыр.
Шетелдерде жергілікті өзін-өзі басқарудың құрылымы қалыптасқан әкімшілік-
административті, территориалдық бөлінуіне сәйкес ... Олар ... ... биліктің компетенциясына жатқызылса, федералды
мемлекеттерде көбінесе ... ... ... ... ... неғұрлым мәнді болса, берілген
мәселені шешумен биліктің соғұрлым деңгейі айналысады.
Кейбір елдер ... ... 2 ... ... ... ... 3 ... (Италия, Испания, Португалия, Польша,
Румыния, Латвия), 4 ... ... және ... ... 5 ... ... ... Бірқатар халық саны аз ұсақ аралдық мемлекеттерде ... ... ол ... ... ... де ... ... төменгі деңгейін жекелеген халық қоныстанған қала,
село құрастырады. Төменгі бірлік ретінде, сонымен ... ... ... пункттер мен қалалық аудандар ... ... ... тіптен кварталдар болуы мүмкін. ӘТД-ң орталық буынын жоғары
тұрған ... ... ... ... мен облыстар, Жапониядағы
префектуралар, Франциядағы конондар құрауы мүмкін. Бірақ та ӘТБ-ң ... мен ... ... өзін-өзі басқару қағидалары таралмайды
және кез ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқарудың сыртқы ... ... мәні ... ... ... ... ... және дербесірек болу эволюциясы орын ... Ең ұсақ ӘТБ ... ... ... саны ... 40 мыңға жетеді). Комунналар қалалық
және ауылдық болуы ... Оның ... ... органы 6 жылға сайланатын
муниципалды кеңес болып ... ... ... орындаушы органы
болып мэр-үкімет агенті немесе сайланған ... ... Ол ... ... және мемлекеттік аппараттың жеке бөліктерінің
қызметін бақылаушы болып табылады.
Мысалы, Г.Т.Телебаев ... ... үшін ... ... тиімді болып табылады. Комунналар жедел ... ие ... ұсақ ... ... ... өз ... ... әлеуметтік-экономикалық мәселелердің маңызды бір бөлігін ... одан да ... ... үшін ... босатуға мүмкіндігі бар.
Ұлыбританиядағы жергілікті өзін-өзі басқарудың территориялық негізі –
графтық ... ... Оның ... ... ол ірі ... ... ... Графтықтарға заң жүзінде жергілікті билік
органдарының барлық ... ... ... ... ... ... екінші дәрежелі қызметтерді атқару өкілеттілігіне ие болады. Үлкен
Лондон территориясы 60 муниципалды аудандарға бөлінген.
Жалпы өзін-өзі басқарудың ГФР-дағы негізгі ... ... ... яғни ... мен ... ... ... барлығы община
территориясына бөлінеді), ауылдық аймақтар. ... ... ... ... және ... мен ... ... (100000 тұрғыннан аса
халқы бар) кіреді. Олар аудандарға ... ... Осы ... территориялық
құрылымдар ұйымдық рәсімделген құқықтық негізде дербес басқару субъектілері
болып табылады. Общиналар ... ... де ... мұндай жағдайда
олар мемлекеттік басқарудың азаматтарға жақындатылған орталықтары ... ... ... ... ... пайда болатын
немесе оған тікелей қатысы бар ... ... шешу ... ... ... басқаруға шек қоятын көптеген заң актілері бар. өзін-өзі
басқару мемлекеттің юридикалық ... ... ... Берілег жағдайда
бұл функцияны аумақтық басқару сияқты мемлекеттік инстанция орындайды. Ол
жер министерствалары мен аудандық әкімшілік ... ... ... қалалар
мен аудан орталықтары арасындағы аралық орын алады және мемлекеттік
басқарудың ... ... ... ... ... қатар федерациялар
мен жерлер общиналарға өз компетенцияларына кіретін мемлекеттік басқарудың
кейбір міндеттеріне қайта сенім білдіреді. Тапсырыс бойынша басқару ... ... өз ... ... ... тәртіпті қамтамасыз
етуі бойынша міндеттері мекемелерімен қатар ... ... ... ... ... бойынша негізгі басымдыққа ие болады. Соңғы жылдары
басқарудың аудандар ... және ... ... ... ... ... Олар ... серіктестік және координация қызметін өз
мойнына алады.
АҚШ-та барлық ел үшін ... ... ... ... ... әкішілік-территориялық бірліктерге бөлу қағидалары орын алмайды.
Әрбір штат өзінің жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастырады.
АҚШ-та федералды ... және ... штат ... ... саны 50) 82 000 ... басқару органдары бар. АҚШ-тағы
жергілікті ... ... ... функцияларды жүзеге асыруға өкілетті
органдарға (графтықтар, муниципалиттер және ... және ... ... орындау үшін құрылатын арнайы бір мәні бар ... ... ... ... ... болып
графтықтар табылады. Олардың көбі колониальды кезеңде пайда болған.
Француздық ... ... ... ... ... ... орын
алып отыр. Осыған сәйкес, жергілікті органдар заңмен ... ... ... ... асыруға құқылы болып табылады. ... ... ... мен ... ... заң бойынша
мемлекеттік органдарға берілмеген бос қалған кеңістікпн ... ... ... ... шетелдерде ең алдымен қаржылық-
экономикалық қызмет, оның ішінде жергілікті бюджетті ... ... ... шаруашылықты реттеу, территорияның экономикалық
дамуына қолдау көрсету кіреді. Бұл ... ... ... ... және ... ... оның өмір ... етуімен байланысты сфералар кіреді. Жергілікті органдар қоғамдық
тәртіпі сақтауда жауапты ... ... Олар ... ... күштеріне
бұйрық бере отырып, қоғамдық орындардағы тәртіп ережелерін белгілейді ... ... ... ... елдер заңдарында жергілікті органдардың
өкілеттіліктері міндетті және ... ... ... бөлінеді.
Міндеттілерге жалпы мемлекеттік мәнге ие және міндетті түрде орындалуы тиіс
өкілеттіліктер жатады. Олардың құрамына ... ... ... ... және ... ... ету, транспорт және денсаулық сақтау, білім
беру, т.б.
Факультативті өкілеттіліктер ереже бойынша, нақты қаржылық ... ... ... өз ... ... ... ... Олар
әдетте әлеуметтік және мәдени қызметтермен байланысты болады. Оларды атап
өтсек, қоғамдық ... ... ... мен ... үшін ... және т.б. ... ... органдар айналаны қорғау ісі бойынша да кең құқыққа ие болып
табылады. Олар ... ... ... ... бақылау
ұйымдастырады. Нормативтерді бұзған жағдайда ... ... ... ... ... болады. Берілген өкілеттіліктер негізінде
жергілікті биліктер автономды әрекет етеді және кейде ... ... ... ... жұмыс нәтижесі туралы есеп ... ... ... ... ... ... қабылдау құқына ие.
Мысалы мэрлер аймақ басшылығының немесе штат ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда жергілікті органдар алым
және салық туралы шешім қабылдайды, ... ... ... ... ... ... ... органдарға бақылау жүргізу унитарлы
мемлекеттерде орталық үкімет пен ережелер ... бір ... ... арқылы жүзеге асырылады. Франция мен Италияда, мысалв,
мұндай ... ішкі ... ... қасында, ал Ұлыбританияда
қоршаған ортаны қоғау ісі бойынша министрлігіне, ...... ... ... ... ... кіреді. Федералды
мемлекеттерде жергілікті органдардың іс-әрекеті ... ... ... ... ... уақытта көптеген дамыған елдерде, оның
ішінде Батыс ... ... ... ... және ... ... ... реформалау процесі өз жалғасын тауып отыр. Бірқатар
үкіметтер мемлекеттік деңгейді ... ... ... ... ... ... органдарға көптеген мәселелерді шешуге автономды билік
беріледі. ... ... ... территориалды коллективтердің
ісіне араласуды күшейтіп отыр.
Жергілікті ... ... ... ... ... елдерінде 2 түрлі
органдарды қамтиды:
- ... ... ... ол әкімшіл-территориалдық бірлікке сәйкес
халықпен сайланады;
- орындаушы немесе атқарушы орган, олар көбіне өкілетті ... ... және ... басқаруды жүзеге асыратын органдар.
Жергілікті өзін-өзі басқару азаматтардың міндетті түрде ... ... ... Олар ... жергілікті саяси және
әлеуметтік ұйымдар мүшесі ретінде, тағайындалған лауазым ... ... ... жиын ... ... өзін-өзі басқаруға
мүмкіндіктері бар.
Батыс елдерінің мысалдары көрсеткендей, ... ... мен ... орын ... ... ... ... норма ретінде бағаланады.
Мысалы, Германияда консерваторлар мемлекет ... ... ... ... ... жол ... талабын ұстанып отыр. Сонымен
қатар консерваторлар федералды аймақтардың муниципалды ұйымдастықтарға ... бір ... ... сол ... олар ... ... алуына жол беруді талап етуде.
2.2 Республикадағы жергілікті өзін-өзі басқаруды құру тәжірибелері
Билікті оқыту негіздері XIX және XX ... дами ... ... ... қарама-қайшылықтарға қарамастан, жергілікті өзін-өзі
басқарудың даму кезеңінің барлығында да ... мен ... ... қауым» көзқарасында ұштасады және олардың ойынша, ұлттар ... ... ... ... ... халық билігінің қауымдық
институттарынсыз бұл жүзеге асырылмайды.
Мемлекеттің және хұқықтың даму шегінде біздің ... ... ... ... ... ... ... трансформацияланды және
белгілі Еуропалық Хартиялар түрінде жүзеге асырылды.
Бірақ қазіргі кезде жергілікті өзін-өзі басқаруды түсіну оңай емес ... ... ... ... мен ... ... болды.
Көзқарастардың айырмашылықтары келесідей: жергілікті өзін-өзі ... ... ... бір ... ғана ... ... ма; жергілікті
өзін-өзі басқару мемлекеттік ... ... ... ... ие;
жергілікті өзін-өзі басқару екіжақты мемлекеттік-қоғамдық ... ... ... даму ... ... ... әрқайсысы осы жолдардың
біреуімен жүрген.
Біздің мемлекетіміздің дамуы мен заңдарына ... және ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқаруды
ұйымдастыру концепциясы келесідей ... ... ... басқару мемлекеттік басқару жүйесіне кірмейді, жергілікті ... ... ... өзі ... және ... ... қатар ҚР
мемлекеттік саясатына сәйкес заңдары негізінде жұмыс істейді. [17]
Жергілікті ... ... ... ... ... ... сай мемлекеттік емес және шаруашылық сипатқа ие болады. Осы
концептуалдық тәсілдемелер біздің бұған әрі ... ... ... экономикалық моделін жасау бойынша тәжірибелер әзірлеудің ... ... ... ... ... ... ... билігін
жүзеге асыруға мүмкіндік береді және ... ... және ... ... қадағалау және қаржылық базаның меншіктік,
мүліктік негізінде жергілікті мәні бар ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдары мемлекеттің ... жеке ... ... ие ... ... ... ... дамыту – қоғамда демократияны дамыту мен
жергілікті мамандардың жалпы біліктілігін дамыту, басқарудағы иерархиялық
баспалдақтарды жою, бюрократияны жою және ... ... ... ... ... тежеп отырған парақор шенеуніктердің негізін
жоғалту. Бұл жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... ... ... негізгі құрамдас
бөлігі екендігін Конституциялық мойындауға қарамастан, көптеген сұрақтар
аяғына дейін қарастырылып, нормативті ... ... ... ... даму ... негізгі мәселе
басқару мен өзін-өзі басқарудың арақатынасы болып табылады. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... сәйкестігін қадағалау құқығын сақтап қалады. Мұндағы айта
кететін жайт, мұндағы жергілікті ... ... ... ... қадағалауымен жергілікті мәселелерді шешудің
мемлекеттік қызметін ... Бұл ... ... ... сипаты.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың бұлардан басқа негізгі қызметі ... ... ... ... ... ... ... (немесе муниципалды шаруашылық) иемденеді. «Шаруашылық» - бұл
анықталған қызмет сипатымен, белгілі бір ... және ... ... ... ... ... ... Осы жерден
жергілікті өзін-өзі басқарудың аталған қызметі – ... ... ... ... қызметі шығады. Сәйкесінше, жергілікті
шаруашылық аралас сипатқа ие. Жергілікті шаруашылықты жүргізу үшін ... ... ... ... үшін жергілікті қоғамдастық өзін-өзі басқару
органдарын құрады. Бұдан шығатыны – жергілікті шаруашылық – бұл мекемелер
және ... ... олар ... ... мүлік немесе өзіндік
материалды-қаржылық, еңбек ресурстары негізінде өз шаруашылық қызметін
жүзеге ... ... ... ... ... ... жергілікті
халыққа коммуналды қызметтер және басқа да ... ... ... ... ... ... тұтады. Жергілікті өзін-өзі басқаруда
мүлікті, билікті еңбекті және басқаруды жинақтаушы – ... өзі ... ... Бұл жүйеде барлық субъектілер – жеке
немесе коммуналды жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... да өз ... шегінде тең болып табылады. Осыған сәйкес
жағдайда біз шаруашылық өзін-өзі ... ... ... мұнда
шаруашылық, мысалы мемлекеттік мекемелермен ... ... ... ... ие ... ... басқа, «шаруашылық өзін-өзі басқару» қызмет ... ... ... ие ... ... ... ... қызметі өздерінің субъектілерінің
қажеттілігі мен олардың сұранысына ... ... ... да ... ... ие ... ... Бұған сәйкес, ол ... ... ... өз шаруашылық қызметін ұйымдастыруы
мүмкін. Мұндай ұйымның үлескерлері (құрылтайшылары) ... ... ... ... ... алады, мұндағы құқықтық негіз ретінде тұрғын
үйге, жайлы үйлер салуғаға меншік хұқығы ... ... ... ... өзін-өзі басқарудың ұйымдастырушылық –экономикалық механизмін
жасаудағы құқықтық негіз ретінде ... ... ... тұрғын үй қатынастары туралы» заңы қызмет етуі мүмкін.
Қарастырылып отырған жергілікті ... ... ... ... ... байланысты құрылады. Мұнда территория жергілікті
өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... ... обьективті шарт болып табылады.
Әлемдік тәжірибеде территорияларда корпоративтерден әкімшіліктік-
территориалдық сипатқа ... ... өмір ... орын ... және ... ... өзін-өзі басқаруды халық қоныстанған пункттер ... ... ... байқалады. Біздің елімізде ауылдар ... өте ... ... ... ... ... бұндай ұйымдастыру қағидасы тиімсіз және қолдануға икемді. Бұл
сонымен қатар ... ... ... ... ... құруға
ықпал етеді. Бірақ мұнда халық орналасқан орталықтың тұрғындар санын ескеру
қажет.
Өздігінен басқарылатын жүйелер ... ... ... ... ... 2 ... ... Егер де олардың негізін
өндірістік, профессионалды ... ... ... ... ... ... байланысты ұйымдасқан немесе ... ... ... ... ... ... онда өзін-өзі басқаруды корпоративті жүйесі туралы сөз болып отыр.
Корпоративті басқару жүйесіне кәсіподақ мысал бола алады. Егер де ... ... ... ... қоғамы болса, яғни ... ... және әсер ету ... байланысқан, бір
шаруашылық территориясында өмір сүру нәтижесінде қалыптасқан, ... және ... даму ... ... жиыны» болып табылса,
онда өзін-өзі басқарудың мұндай бірлігі территориалды сипатқа ие болады
(мысалы, қала, село).
Өзін-өзі басқарудың бұл екі типі ... ... ... ... ... ие болып табылады.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың құқықтық ... ... 89 ... ... «Қазақстан Республикасында
жергілікті мәні бар сұрақтарды халықтың дербес шешуін қамтамасыз ... ... ... ... ... Бұл қоғамды
демократизацияландыру жолында үлкен ... ... ... және ... ... ... басқарудың негізгі жағдайлары мен механихмін
құру мақсатындағы жұмыстардың одан әрі ... ... ... ... ... ... ҚР ... үй қатынастары туралы», «ҚР жергілікті өзін-
өзі ... ... «ҚР ... кооперациясы туралы» және тағы басқа
заңдарында бекітілген құқықтық нормалар ықпал етті.
Бұдан басқа, зерттеулердің ... ... ... ... ... (АҚШ, ... ... Австралия, Жаңа Зеландия);
француздық немесе континентальдық типін (Франция, Италия, Бельгия, Испания
және Латын Америкасының, Таяу ... ... ... және аралас типі
тән (ГФР, Жапония және тағы басқа елдер) басқа елдердің тәжірибелері мұқият
зерттелген. Бірақ олардың ешқайсысы ... ... ... ... ... дайын рецепттер бермейді. Осыны және елдің унитарлығын ескере отырып
біз ... ... ... жеке ... жүйесін қарастыруға
талпыныс жасадық.
Қазақстандағы жергілікті ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезге дейін
нормативтік базасы жоқ.
Жергілікті өзін-өзі басқару жеткілікті экономикалық дербестікке ... ... ... ... ие, ... жеке ... құрылымдардан ерекшеліктерге ие болады және ... ... ... ... ... ... ... болашақтағы
және компактті өмір сүруші халықтың мүддесін ... ... ... басқарудың мемлекеттік сипаты ең алдымен Қазақстанда
ҚР ... ... ... ... ... және ... деңгейінде мойындалғандығымен ... Ол ... ... ... ... ... және ... мүддесіне сай мемлекеттің кепілдігімен және қадағалауымен жұмыс
істейді, ... да ... ... ... ... ... ... сәйкес құрылады және қызмет етеді.
Жергілікті жерлерде мемлекеттік саясатты жергілікті өзін-өзі ... ... ... ҚР ... ... 2 ... ... өзін-өзі басқару халықтың сайлауы жолымен жүзеге ... және ... ... ... ... ҚР ... өзін-өзі
басқарудың негізінде келесі қағидаларды атап өтуге болады:
- Жергілікті өзін-өзі басқару ... және ... мәні ... ... өз компетенциясы шегінде салыстырмалы дербестікке ие,
сонымен қатар өз территориясында ... ... ... ие және бұл ... ... ие болады. Бұл қағиданы
жүзеге асыру үшін жергілікті өзін-өзі басқару қоғамдық қатынастардың
халықтың аумақтық ... ... ... ... мәселелерді шешуге байланысты біртұтас жүйесін ... ... ... ... ... ... территориалды тип. Бұл
Қазақстанның поселоктері мен ауылдарындағы адамдардың жиынының тарихи
қалыптасқан әдет-ғұрыптарын және құндылықтарын ескереді.
- Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... желісімен қамтылғандықтан, жергілікті өзін-өзі басқару
конституциялық тәртіптің негізінің бірі ... ... және мәні ... ... ... ... ... негізін құрайтын
принцип болып табылады.
- Жергілікті өзін-өзі басқару институттарын құру мемлекеттіліктің одан әрі
дамуының ... ... Ол ... қатар қоғамның өздігінен жоғары
ұйымдасуының азаматтық қоғамының құрылуының әлеуметтік негезінің ... және ... ... ... ... ... ... тиімділігін жоғарылатудың негізі болып табылады. Бұл үшін мұнда
мемлекет пен оның аумақтық ... ... ... мен ... ... ... және ... басқару
құрылымдарының, ал ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... жасалған.
- Жергілікті өзін-өзі басқару институты барлық елді оны ... ... ... ... ... инфраструктураның жүйесінің құрылуының
базасы болады және дамушы мемлекеттік саясаттың нақты ... ... ... ... ... ... жүйесін құрудың негізгі проблемасының бірі
мемлекеттік билік пен жергілікті өзін-өзі басқарудың бөлінуі ... бір ... ... органикалық үйлесімі механизмін іздестіру
болып табылады.
Мұндайдың жоқ болуы, жергілікті өзін-өзі ... ... ... ол ... ... ... жалғасы болып табылады.
Бұл үшін мемлекеттік минималды шығындар заң ... ... ... ... Мемлекттік билік пен жергілікті өзін-өзі басқару қызметтерін нақты бөліп
көрсету
- Заңның жоғары тұруы
- Мемлекет минималды шығындар мен анықталған әрбір ... өз ... ... ... орындауы
Бұл қағиданың, яғни мемлекеттік билік пен жергілікті өзін-өзі басқару
арасындағы қызметтердің заң жүзінде ... ... ...... ... ... ... араласпаудың кепілі
болып мемлекеттің өзінің болуы табылады. Сондықтан жергілікті өзін-өзі
басқару институты мемлекеттің ... ... ... ... ... Бұл норманы варианттардың бірі ретінде электораттың территория халқы
өкілетті сайлап алынған билік орындары мен ... ... ... жүйесі арқылы жүзеге асыру мүмкіндігі бар.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі қызметтері:
- жергілікті қоғамдастықтың кодексін жасау және ... ... ... шекарасы мен территория құрамын белгілеу
- ҚР Үкіметімен жергілікті қоғамдастықтың меншігіне берілген ... ... ... ... басқару органдарын анықтау, ... ... мен ... ... ... заңға сәйкес мүлік және қаржы туралы қабылданған ережелер негізінде
жергілікті өзін-өзі басқаруды жүргізу
- жергілікті өзін-өзі ... ... ... мен шығындары
тәртібін қабылдау
- жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен лауазымды қызметкерлерін заңға
сәйкес сайлау ережелерін қабылдау
- ауыл немесе ... ... ... ... ... органдарына,
басқа жергілікті органдарға және шаруашылық субъектілерге көрсету және
қорғау
- жергілікті қоғамдастық территориясында ... беру ... ... және әлеуметтік-мәдени сферасын қолдау және дамуына ықпал
ету
- жергілікті қоғамдастық ... ... ету және ... ... ұйымдастыру: парктер, көшелер, су қоймалары, демалыс
орындары және тағы ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
- коммуналды қызмет пен бірінші қажеттілікті товарлармен қамтамасыз етуді
ұйымдастыру
- жергілікті қоғамдастық ... ... ... ... қоғамдастық территориясында кәсіпкерліктің дамуына және заңды
және экономикалық кеңес ... ... ... ету
- жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖЕГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ
ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
3.1 Қазақстандағы жергілікті басқару механизмі
Жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі ... ... ... ... туралы» заңында анық көрсетілмеген, 2001жылғы
23 қаңтардағы «Қазақстан ... ... ... ... ... сәйкес комуналды меншік және жергілікті мемлекеттік
басқарудың ... ... ... табылады.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық негізін ... ... және оның ... ... жеке ... құрайды.
Жергілікті өзін-өзі экономикалық механизмінің мақсаты – үй шаруашылығы
мен территориалардағы ... ... мен ... қажеттілік
тауарларымен жеке жанұя экономикалық жағдайын есепке ала ... ... ... емес ... қамтамасыз етуі болып табылады.
Өзін-өзі тауарлар мен қызметтер ... ... үй ... ... ... ... ... Бұлар қоғамдық бастамаларда
жұмыс істейтін товарлар мен қызметтер түрі бойынша Кеңеспен ... ... ... және ... ... ... ... Комиссия өтінімдерді Кеңеске ұсынады, ол ... ... ... ... ... Олар ... жұмыс көлемдері
үй шаруашылығы кооператив иелерінің оның құрылымдық бөлімшелері үшін жұмыс
түрлері ... ... ... ... және ... ... ... шұжық, т.б) өндірістік артельдер үшін бағдарламалар болып табылады.
Жұмыс көлемдері нақты уақытқа ... (жыл, ... ай, ... және ... ... ... тауарлар мен қызметтерді өткізу «модельдің»
жылжуына байланысты 2 вариант арқылы жүзеге асырылады.
1-модель. Шерудің ... ...... сауда орталығы арқылы
(копторг).
2-модель. Несиелік серіктестік арқылы және кооперативті сауда орталығы.
Өндірістік артельдер (құрылысшылар дайындаушылар және т.б.) ... (нан ... ... ... және т.б.) ... ... есебі
статусымен жұмыс істейді немесе ... ... ... ... ... ... Шаруашылық субьектілерінің жергілікті өзін-өзі
басқаруға кеткен шығындар олардың қызмет етуіндегі ережелер мен ... ... ... ... қоғамдастық бюджеті есебінен жүзеге
асырылады.
Сонымен, жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық құрылымы 3 ... ... және ... биліктің 3 деңгейлі иерархиясынан
тұрады. Бірінші блок Жамият және Кеңеспен іске асырылатын қажеттіліктердің
көлемінің құрылуы; екінші блок үй ... ... ... және ... ... ... тауарлары мен коммуналдық қызметтерді
ұсынудың шаруашылық блогы; үшінші блок – ... ... ... және ... ... ... ... билікке жергілікті қоғамдастық Жиыны ие
болады, ол үй шаруашылығы басшыларынан тұрады. Кеңес ... ... және ... қызметті жүзеге асырады, сонымен қатар Жамият
КСДХ-мен бірігіп, орындаушы-шаруашылық қызметті іске ... ... ... қаржылық механизміне келсек, бұл - өмірді
қамтамасыз ету, тұрып жатқан территория шегінде коммуналды қызметтер мен
тауарларды ... мен ... ... пайда болатын үй шаруашылығы (халық)
мен қоғамдастық субъектілері арасындағы қаржылық ... ... ... қаржылық қатынастың қатысушылары; қоғамдастық
мүшелері, үй ... ... ... ... ... ... және оның жеке жұмысшылары, жергілікті қоғамдастық
бюджеті және ... ... ... ... ... ... ... қаржылық көздері болып халықтың ерікті салым
түрлеріндегі жергілікті алымдар, шаруашылық субъектілерінің ... ... ... тиесілі мүлікті арендаға беруден
түсетін табыстар, ... және жеке ... ... ... ... қолдауға байланысты әртүрлі бюджет ... ... ... ... ... – жауапкершілік. Негізінен ... ... ... ... ... ... ... себебі олардан салық
жинап қызмет көрсетеді. Сонымен қатар ... ... ... ... ... алады, сондықтан олардың алдында тікелей жауапты
болуы керек. Жауапкершілік ақпаратты талап етеді. Ақпаратпен ... ... ... ... ... жүйелеріне сүйенеді.
Ақпараттың екі бағыты бар: бақылау және басқару. Басқару қойылған
мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ...
қорларды мақсаты бойынша пайдалану.
Қаржылық жүйелер басқарудың мүмкіншілігіне және олардың ... ... ... ... ... ... ... олар қайнар көз бен қорларды пайдалану туралы ... ғана ... ... ... ... жайында ақпаратты беру керек. Қаржылық есеп
жүйесімен құрылатын ақпаратты жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... арттыру қажет. Қолда бар ... ... ... басқаруға кіреді. Оның негізгі екі ... ... ... ... және ... проблемасын шешіп жақсарту.
Ақпараттың мақсаты – қадағалау, яғни қорларды мақсаты бойынша пайдалануын
қадағалау. бұл жергілікті ... ... ала ... ... ететін
мемлекеттерді ынталанырувы мүмкін. Бірақ көбінде қаржылық бақылау жүйелері
жергілікті биліктің құралы ... ... және ... ... ... мен ... үшін ... (меншікті қорларды, гранттарды, несиелерді)
белгілеуі және мақсаты бойынша пайдалану кепілдігін қамтамасыз ету.
Жақсы және ақпараттанған қаржылық бақылау және ... ... ... ... үшін ... ... ... Шын мәнінде бұл жүйелер
ақпаратпен ғана ... етіп қана ... ... ... ол ... басқару үшін қажетті болып есептеледі. Бұл жүйелер қоғам қызметін
айқындатады және жауапкершілікті ... Мұны ... ... үшін ... жетерлік және мерзімді болуы керек.
Ақпарат жарияланып қана қоймай, жеңіл формада, халық түсінетіндей болуы
керек. Бұл ... әр ... ... ... мүдделер бойынша барлық
топтар жән т.б. жергілікті ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді қабылдау және талқылауға
қатысуға дайын болады, жалпы түсінікті ілгерілеуді жасауда ... ... ... ... мемлекеттік орталықсыздандыру моделін келесі суретпен көрсетіп
өтуге болады.
Сурет-1.[10]
Жергілікті қоғамдастықтың ... ... ... ... қалған,
әлсіз дамыған үй шаруашылықтарын қолдау, шаруашылық және ... ... ... ... ... қызмет етуіне нормалар,
ережелер, жағдайлар жасау, ... ... ету, ... ... мен ... ... мемлекеттік басқару органдарының
тапсырмаларын орындау және өзін-өзі ... ... ... әрбір үй шаруашылығының бюджеті жүйенің құрамдас бөлігі болып
табылады. Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... және оны келесілердің есебінен ... ... ... ... жұмысқа қабілетті халқына жұмыс орындарын
ұйымдастыруы; КСДХ-ң құрылтайшыларының (үй ... ... бір ... ... көп балалы жанұялар мен экономикасы әлсіз үй
шаруашылықтарына бірінші қажеттілікке ие тауарларға бағаны ... ... ... ... жеңілдіктер орнату.
Үй шаруашылығының экономикалық дамуына және жергілікті қоғамдастықтың
бюджетінің нығаюына байланысты «жиналыстың» шешімі бойынша үй ... ... үй сату ... жеке ... дамуына (жөндеу
жұмыстарына) несиелер беріледі.
Бұл жергілікті өзін-өзі ... ... ... мен ... сай, ... ... ... өзін-өзі басқару
органдарының ... беру ... ... ... ... ... негізін «ҚР жергілікті өзін-өзі
басқару туралы» заң ... ... ... ... табыстары
құрайды. [3]
Жоғарыда айтылғандар ҚР Шет елдерден айырмашылығы, Қазақстанда жергілікті
өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... табылмайды.
Бұндай жағдайда жергілікті өзін-өзі басқару институттарының құрылуы мен
олардың тиімді ... ... ... әсер ... ... өзін-өзі
басқару органдарының қаржылары негізінен жергілікті бюджеттен ... ... ... басқару органдары жүогізуі біріншілердің ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының
тиімді қызмет етуі үшін олардың қаржылық ... жою ... Ол ... компетенциясына жергілікті бюджетті пайдалану құқығын беру
жергілікті өзін-өзі басқаруды ұйымдастырудың ... ... ... болады.
Ол келесідей сипат алады:
|Мемлекеттік басқарудың органдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... атқарушы органдар |
| |
| |
| ... және ... ... ... |Селолық, қалалық кеңес |Жамият ... | | ... | | ... ... басқару ... ... ... ... сәйкес, тек жергілікті ... ... ... ... қоғамдастық ассоциациясы). Ал аймақ және
қалалық мәнге ие аудан орталықтары ... ... және ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқарудың аймақтық органдары жұмыс істейді.
Мұндағы мемлекеттік басқарудың түрі келесідей болуы мүмкін: ... ... ... ... ... тең ... олар территориялық
органдар мен ведомствалардың қызметін ... ... ... ... қадағалаіу жүргізеді.
Қазіргі кезде мемлекеттік басқарудың қатаң вертикалдығы жағдайында және
жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... (аудан деңгейінде) ешқандай өкілеттіліктерге ие емес.
Жергілікті ассоциациялар көмекші сипатқа ие және олар ... ... ... әсер ... Олар жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының қатысушыларынан құрылуым мүмкін.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... біртұтас мемлекеттік саясат жүргізеді. Мысалы, жергілікті
өзін-өзі басқару бюджетін қалыптастыруда мемлекттік ... ... ... ... ... ... ... орталықсыздандыру процесін
реттеп отыратын арнайы орган құру қажет. Бірқатар шет ... ... ... ... ... ... ... бойынша министрліктер жұмыс істейді. Біздің елде жергілікті өзін-
өзі ... және ... ... ... ... ... ... кезде Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджет шегінде
толықтай теңестіру ... ... ... ... мен ... ... көлемі бюджеттік жүйенің вертикалды ... ... ... ... ... ... ... тәуелділік деңгейін көрсетеді.
Шығындардағы субвенция үлесі жоғары болған ... ... ... ... және ... ... ... шектеледі.
Республикалық бюджеттен бөлінген субвенциялар:
|облыстардың атауы |2003ж. |2004ж. |2005ж. ... |3928 |4153 |4391 ... |5891 |6055 |8298 ... ... |275 | | ... |2286 |3158 |4866 ... Қазақстан |335 |254 | ... | | |841 ... ... |2971 |3192 |3732 ... ... |5959 |7902 |12115 ... |3169 |2403 |1262 ... |24814 |27118 |35504 ... ... ... ... ... ... ... жергілікті
органдардың жергілікті бюджет табыстарын көбейтуге тырыспайтындығын
көрсетеді.
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі 2 ... ... ... оған ... ... ... келеді және
жергілікті звено – жергілікті бюджет.
Шетелдерді ... ... ... 4 негізгі бөліктерден құралады:
салалық, субвенция, салықтық емес түсімдер және қарыздар.
Қазақстанның жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... орындалу |Барлығына пайыз ретінде|
|Салықтық ... |266 161 |75,6 ... |73 118 |20,8 ... емес |12 388 |3,6 ... | | ... |351 867 |100 ... ... ... ... ... көріп отырғанымыздай жергілікті бюджеттің құрылымдарында ... ... ... – олар ¾ ... ... одан кейінгі орын
1/5 – субвенция түріндегі трансферттерге берілсе, салықтық емес ... ... - 3,6 ... | | |
| | | |
| ... жалпы ішкі өнімдері|Шығындар үлесі |
| | | |
| | | |
| |Әр ... ... ... |
| ... ЖҚҚ | |
| ... | |
| ... | |
| ... бар ... ... ... |
| |қалалар ... ... ... | | |
| ... ... ... |
| ... |муниципалды ... |
| | ... ... |
| | | | |
| | | | ... ... ... ... жүйенің моделі[9]
Жергілікті өзін-өзі басқарудың жүйесін құру арқылы Қазақстанда 3 деңгейлі
бюджет жүйесін енгізуді ұсынамыз. Бұл жалпы қоғамның қаржылық ... ... ... ... даму ... ... таңда Алматы қаласы Қазақстанда ғана ... ... ... ірі ... бірі ... табылады.
Қала территориясында 170 ірі орта өнеркәсіптік кәсіпорындар бар. Алматы
бүгіннің өзінде теледидар, ... және ... ... нан және ... ... асырады. Қала кәсіпорындарымен жіп, маталар, шай, кіржуғыш
машиналар, электрлі счетчиктер, жүк ... ... ... ... киімдер, маргаринді өнімдер, коньяк пен темекі өнімдері, 10 және одан
да көп жолаушылар тасымалдайтын автомабильдердің мәнді көлемі ... АҚ, ... ... БК, ... ... АҚ, ... - ... сияқты ірі кәсіпорын және құрылысы аяқталмаған ... ... ... кешені,, құрылысқа дайындығы 50 пайыз және одан да жоғары
пайызды құрайтын тұрғын үйлердің құрамы (10 мың ... ... ... тартымдылық берді.
Алматы күшті құрылыс кешеніне, темір жол, автомабиль және ... ірі ... ие ... отыр. Қала шетел партнерлері мен
біріккен өндірістің, белсенді сыртқы экономикалық қызметтің бар ... ... ірі ... ... ғылыми, мәдени – білім орталық,
республикалық мәні бар қала мәртебесіне ие, ... ... ... 1/5 ... ... ... экономикасында кейбір тұрақтанулар, сонымен қатар ... ... және ... ... ... ... бойынша
шаралар кешенін қабылдау бюджетке ... ... мен ... ... ... өсуі қала маңызын жоғарылатуда. Қала 2003 ... ... 148,8 ... ... ... және ... емес
түсімдер жинағын әкелді. Бұл көрсеткіш 2002 жылмен салыстырғанда ... көп ... ... ... 10,6 пайызға орындалды, оның ... ... – 14,1 ... ... ... – 3,9 пайызға.
Өнеркәсіптік секторлар өндіріс көлемін көбейтудің жаңа ... 2003 ... ... ... алдыңғы жылмен салыстырғанда
өнімділігі 10,6 пайыз құрады, ал 2001 жылы ... ... ... ... ... қатысуға тарту ... ... жуық ... ... шарт ... болатын. Осы жылы қала
кәсіпорындарымен 3 жаңа өнім өндірісі жасалынды: ... АҚ ... ... ... ... ... АҚ ... өнімдер, темір жол, жол үстін бекіту детальдарын жасауды
қолға алғанын айтуға болады.
Төлеу қабілеттілігі жоқ кәсіпорындарды қалпына ... үшін ... ... ... ... ... 125 ... өткізілді.
Бюджетке қарыздың 454 млн.теңгесі сөндірілді.
Мемлекеттік меншікті жекешелендіру және қайта құру облысында басымдықты
бағыт адресті сату мен ... ... ... өз ... ... беру арқылы шағын бизнесті қолдау болып табылады. 2004 жылы
мемлекеттік ... ... ... 520 млн. ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындар ... ... және ... сақтау салаларында, әлеуметтік салаларды
сақталған.
Кәсіпкерлерге жекешелендірушілік көмек түрінде үстіміздегі жылы 85 ... және ... ... 546 жер ... ... тауарлар мен
қыметтердің өндірісін дамытуға пәтерлерді қайта жабдықтауға 148 ... ... ... ... және ... да ... заңды
қызмет көрсету үшін кәсіпкерлерге жағдай туғызу есебінен көлеңкелі
айналымдағы ... ... ... ... ... ... 1998 ... бюджетке төлемдер 4,5 есе көбейді.
Аймақта жыл сайын еңбекке жарамды халықтың жұмыссыз жүрген ... ... ... ... ... асырылады.
Квота және мемлекеттік тапсырыс есебінен 1,5 мыңнан көп ... ... ... 6 мыңнан көп адам жұмысқа орналастырылды.
Жоғарыда айтылып өткендей, Алматы қаласының экономикалық ... қала ... ... ... ... ... істеуде. Әкімшіліктің
құрамында осындай мәселелерді шешу үшін ... болу ... ... Президентінің 2003 жылғы 10- ақпан №1019
Жарлығымен Алматы қалалсының ... ... ... ... даму
бағдарламасы бекітілді. Бағдарлама Республикалық маңызы бар қаланың жаңа
көрінісін құруға және оның ... ... ... және ... ... ... ... ретінде бекітуге негізделген.
Алматы қаласының әкімшілігі ... екі рет ... ... нәтижесін
Қазақстан Республикасы Президентінің әкімшілігіне және ... ... асуы ... ... ... отыруы керек.
Бағдарламаны дайындаушылар Қазақстан Республикасының экономика және
бюджетті жоспарлау министрлігі және ... ... ... ... ... асыру үшін республикалық, жергілікті бюджетінен
және тұрғындардың қаржылары, экономикалық ұйымдарының гранттары, шетелдік
және ... ... ... ... қаражаттарға
қажеттілік , бюджеттік қажеттіліктерді қосқанда 711 млрд. теңгені құрайды.
Оның ... 470 ... ... ... қаражаттар.
Жыл сайынғы кейбір салаларға деген қаржылық қажеттілік:
- айналма жолдарды салу – 10-12 млрд.теңге
- метрополитен құрылысы – 12-15 ... ... ... беру және денсаулық сақтау обьектілеріне – 3,5 ... өзен ... ... ... ... ... ... – 5 млрд. теңге
- энергетикалық обьектілерді салу, кеңейту және жөндеу – 10-15 млрд. теңге
Бағдарламаның жүзеге асуы қаланың ... ... ... ... ... ... максималды қолдануға мүмкіндік беруі тиіс және
осының негізінде халықтың өмір деңгейін, сапасын ... ... етуі ... ... халықтың жалпы өмір сүру деңгейі көтеріледі. Жоспарланып
отырған кезең аяғында қала саны 1млн 178 мың адам ... оның ... ... ... ... ... құрайды. Табиғи өсім ... ... ... айлық жалақы 9 жылда 60-70 пайызға өсіп, 30-35 мыңға жетеді
деп күтілуде.
Алматы ... ... ... көлемін 2005 жылы 200 млрд. теңгеге, ал
2010 жылы – 250 ... ... ... ... ... ... ... толықтырудың негізгі көзі болып
табылады. Бұл оның табыстылы бөлігінің 20 ... ... ... ... ... ... ... қаланың иелігінде, яғни
жергілікті бюджетінде барлық жиналған салықтардың 20-25 ... ... 2004 жылы ... бюджетке Алматы қаласынан 129 млрд. ... ... мен ... ... келесідей:өнеркәсіп – 11,3
пайыз;құрылыс – 6,7 пайыз;сауда – 11,8 пайыз.
Бюджетке ... ... ... ... ... яғни ... ... үлесі көбейіп, сәйкесінше сауда – делдалдық қызметтерден
салықтардың ... ... ... ... салықтық жүйе өте күшті орталықтандырылғандығымен
ерекшеленеді. Биліктің жергілікті ... ... ... ... құқықтары жеткіліксіз, бұл ... мен ... ... ... кері әсерін тигізуде. Мысалы, нарықтарда тауарды
жүзеге асыру құқығына салық салуды ҚР ... ... ... ... ... ... ... аймақтық дамудың инициативасын дамытуға
мүмкіндік жасамайды, себебі тапсырыстардың жеке көздерін ... ... Бір ... ... ... үлесті шығынына
негізделген бюджеттік алым тәжірибесі аймақтық ... ... ... даму ... ... отырып, экономикалық салық
төлеушілерді атап өтсек: тамақ өнеркәсібі, ақпараттық технология, ... ... ... ... ... ... пен ... жинауды өсіруде аймақтарды ынталандыру мақсатында
биліктің жергілікті органдарының өкілеттілігін кеңейту керек. ... ... ... ... ... ... өздерінің жергілікті
бюджеттерінің табыс бөлігін қалыптастыруға мүмкіндік беру қажет. Алматы
қаласының ... ... ... ... ... отырып,
жиналған салықтардың 30 пайыздан кем емес бөлігі қалуы тиіс.
3.2 Қазақстан Республикасының жергілікті басқару жүйесін жетілдіру жолдары:
жоспарлар мен жобалар
Жергілікті өзін-өзі ... үшін ... ... ... мен енгізуге
талай рет ұмтылыс жасалды. Еліміздің ... ... ... ... ... ... ... басқару туралы заң бірнеші рет
ұсынылды, алайда ... ... оны ... ... сай ... жылы «Жергілікті өзін өзі басқару туралы» заң әзірленді, бірақ ... Екі жыл ... соң, яғни 1999 жылы ... ... өзін-өзі басқару туралы» заңы да нақ ... ... ... тап ... 2000 жылы осы заңның жаңа нұсқасы,
сондай-ақ Парламеттің депутаттар тобы әзірлеген баламалы ... ... ол да ... ... Бұл жоспарларды іске асырудың әртүрлі
деңгейлері арасындағы өкілеттіліктерді ... ... және ... ... ... ... ... дамымауы кедергі жасалды.
«Жергілікті өзін-өзі басқару туралы» заңның әлі күнге ... ... ... ... бұл жағдайда арнайы тұжырымдаманың жоқтығына
байланысты туындап отырған жай деп айтуға болады.
Бір кездері Үкімет Парламентке мемлекеттік басқаруды ... ... ал ... ... ... ... деңгейден төмен бүкіл
ауылдық аймақтарды міндетті түрде қамтитын заң ... ... ... ... басқару мен өзін-өзі басқару – екеуі екі бөлек,
екеуі бірін бірі ... ... ... ... Және ... өзін-өзі басқару азаматтардың міндеті емес, құқы деп
көрсетілген. Сондықтан оған ... ... ... жоқ. Бұл – ... ... ... басқаруды тек ауылдарда ғана жүзеге ... ... ... ... ... болар еді. Өйткені, Ата Заңымызда
«Қазақстан Республикасында жергілікті ... бар ... ... өзі шешуін қаматамасыз ететін жергілікті халықтың өзін-өзі
басқаруы танылады» деп айқын көрсетілген. ... ... бұл заң ... ... Парламентке жаңа заң жобасын ұсынды. Онда да ... әкім мен ... ... ... ... әрекеттеседі деген
сауал алдан шықты. Мемлекеттік билік пен өзін-өзі басқарудың конституциялық
негізі, атқаратын қызметі, ... ... ... ... осы екі ... ... ... тұстары да жеткілікті
болатынын қаперден шығаруға болмайды. Сондықтан бұл жобаны да ... ... ... Біздің ойымызша, біз жергілікті өзін-өзі басқару
туралы жаңа заңды қабылдауға ... ... Әрі ... ... ... ... қабылдау жөнінде нақты тапсырмасы да бар. Соңғы жылдары биліктің
орталық және өңірлік деңгейлері арасындағы функциялар мен ... ... ... ... ... ... Бұл жергілікті өзін-өзі
басқаруға қажетті алғышарттардың тууына негіз қалап отыр.
Бүгінгі таңда жүйені өмірге ... үшін аса ... ... ...
соңғы уақыт ішінде мемлекеттік билік органдары жүйесінде өкілеттіліктерді
шектеумен байланысты мәселелердің айтарлықтай ... ... ... ... ... реформасын кезең-кезеңмен ... ... ... өзін-өзі басқару реформаларын жүзеге асыруға
мүмкіншілік беретін алғышарттардың бірі болып табылады.
Қазіргі уақытта арнайы құрылған ... ... ... ... өзін-өзі басқару туралы» заң жобасын әзірледі,
ол Ұлттық комиссия отырысында ... ... және ... ... оны мақұлданды.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың арнайы сайлау органдарын – Кеңестерді құру
көзделуде, олардың ... ... ... ... сайлайтын
болады.
Кеңесті Төраға басқарады, оны Кеңестің не ... ... ... Оның ...... және ... қоғамдастық
қабылдаған шешімдерді орындау.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... шешуді беру қарастырылып отыр. Әдеттегісіндей, нақ
осындай ... ... аса ... және биліктің жоғары сатыларында
жүгіпінді болмай ... ... ... ететін мәселелер. Атап айтқанда,
Кеңестер елді мекендерді абаттандыру мен ... ... ... көшелерді
жарықтандыру, олардың санитарлық тазалығын қамтамасыз ету мәселелерін ... да ... ... бар ... шешетін болады.
«Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі басқару туралы» заңның
жобасы әзірленіп, қабылданған жағдайда оны одан әрі үзеге ... ... ... кезекті мәселеге, қажеттілікке айналады.
Осымен байланысты Үкіметтің іс-қимылдары жоспарына ... ... ... ... жылдарға әзірленген Қазақстан Республикасында
жергілікті өзін-өзі басқаруды қолдаудың ... ... ... тағы бір ... ... болды.
Жергілікті басқару органдары – бұл мемлекеттік құрылымдары қызметін
ешқандай да қайталамайтын дербес басқару ... ... ... ... бұл ... ... ... міндеті – жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының дербестігіне кепілдік беру.
2005 жылдан бастап аудандық деңгейдегі ауыл-селолар және кенттер, ... ... мен ... ... әкім аппараты құрылды. Оларға заңды
тұлғалар мәртебесі беріліп, ... ... ... ... ... ... бекітілді.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің құрылуына орай жұмыс тобының
мүшелері ... ... ... бар ... ... ... ... жөніндегі жұмыстар жүргізілуде.
Өткен жылы сонымен қатар, жекелеген аудандар әкімдерін ... ... ... Елдің төрт аудандарында әкімдердің
байқап көру сайлауы болды, оларды мәслихаттың депутаттары сайлады. Тұтастай
алғанда оң ... ... ... күні ... ... билік органдарын, сайлау комиссияларын, қатардағы сайлушыларды
қатты ... ... Сөз жоқ, бұл ... ақпарат құралдарының тигізер
ықпалы да зор ... ... ... сайлаушыларға ұсынылатын кандидат
туралы толық және шынайы ақпарат берілгендігі қажет. Олардың ... ... ... ... әсіресе болашақ қызмет кезеңіне
арналған бағдарламасының мазмұндық, өміршеңдік маңызына сайлаушылардың ... ... ... бойынша, облыс әкімі кем дегенде екі ... ... ... ал ... ... солардың бірін
таңдауы керек. Өздері тұратын өңірдің ... ... ... ... ... ... өкілдік. Бұл олардың өкілдігін арттыра түседі.
Десек те, осы құрылымның беделі мен маңызын арттыруда бұдан өзге де ... ... ... ... ... өкілеттілігін арттыру керек
деген пікірлер де айтылып жүр. Сол секілді жергілікті ... ... да ... белсенділігін арттыру керек деген сөздер жиі айтылады.
Және ... ... ... ... ... осы ... аясында оған еш ... ... ... ... ... ... ... көбейту. Одан ешкім зардап шекпейді
және де ол ... ... ... ... ... ... ... алмайды. Ал депутаттар саны ... ... ... ... ... Сөйтіп, халықтың оларға өздерін толғандыратын
мәселелерін айтып, көмек ... ... ... ... ... арттыру керек. Аудандық бюджетті бекіту мен бақылаудың құқығы
толық ... ... ... белсенділігі де, жауапкершілігі де,
салмағы да артар еді. Мұндай ... ... ... олармен санасып, жеке-
дара билігін шектер еді. Мәслихаттарға жергілікті жерлердегі кейбір түйінді
мәселелерді шешу ... ... ... ... төмендемейді. Қазір
жергілікті жерлерде кәсіпкерлікпен айналысқысы келген ... адам ... ... алу үшін ... ... немесе астанаға баруына тура келеді. Ал
осындай мәселелерді мәселелерді жергілікті жерлерде шешілсе, халыққа тиімді
болар еді. ... ... ... ... ... ... өзгерістер енгізілді. Осы шараларды ... ... қосу ... ... ... жұмыстар әлі де халықтың көңілінен шықпай отыр. Ал
мәслихаттарға аталған мәселелерді шешу ... ... ... жасалған нақты қадам болып табылар еді. Мұндағы негізгі мақсат –
халықтың билікке тәуелділігін азайту, яғни адам құқын қорғау, оған ... ... жол ... ... табылады.
Жергілікті өзін-өзі басқару заңына сәйкс сайланған билік пен өкіметтік
билік органдары арасындағы қатынаста олар ... ... ... Бірақ заң олардың билік шегін нақты ажыратып беруі керек. Мәселен,
жергілікті жерді дамытудың бас жоспары болады. Мемлекетік ... ... ... асырылуын бақыласа, сайланбалы билік органдары өз аумақтарындағы оның
жүргізілуіне бақылау жасауы қажет.
Еліміз осы маңызды үрдістердің бастау алар ... ... ... ... мен ... ... 30 ... үстіміздегі жылы
аталған санаттағы әкімдердің сайлаулары өткізілетін болады. Бұл ... ... ... ... ... ... да ... министрлігі ұсынған жоба бойынша жергілікті өзін-өзі басқару ең
төмен деңгейде – ауыл-село, кенттерде жүргізілмек. Бүгінгі күні 7262 ... 167 кент ... ... ... 2336 елді ... ауыл ... ... ойымызша, жергілікті өзін-өзі басқаруды әкімдері жоқ, ... ... ... бастау керек. Бірақ оны құру не құрмауы
азаматтардың өз еркінде екенін де ... ... ... ... ... ... ... білуі абзал.
Заң жобасында жергілікті өзін-өзі басқару тек ауылдарда ғана ... да ... ... ... да ... ... ... ынталы топтар жасақталып, олар сол жердегі еңбекке жарамды
18 жасқа толған ... 50 ... ... жинайды. Сосын оны әділет
органдарында тіркеуден өткізген соң, Орталық сайлау комиссиясы ҚР «Сайлау
туралы» Заңына ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік
комиссияның 6 маусымда Елбасы Н.Назарбаев төрағалық еткен отырысында осы
мәселе талқыға салынған ... ... ... сайлауы жайлы алғашқы идея 1996 ... ... ... ұсынылған болатын.
Негізгі заң жобасы әзірленді. Мемкомиссия жергілікті өзін-өзі ... ... ... деген тұжырымға келді. Бұл ... ... ... ... ... ... құру
бастамашылығының ресімдері барынша жеңілдетілді. Атап айтқанда, Мемкомиссия
жергілікті өзін-өзі басқару органын – ... құру үшін ... бір ... ... жиынын ұйымдастыру қажет деген тұжырымға келді.
Байқап көру аясында, ал ол 2-3 жыл ... ... ... ... ... қайталаушылыққа ұрынбау үшін өзін-өзі басқаруды
әкімдері жоқ аудандарда енгізуді бастау ... ... ... ... ... 49 ... мен 10 қаласында сайлау өткізу
жоспарланып отыр, мұның өзі осы деңгейдегі ... ... ... шамамен үштен бірін құрайды.
Бұл мәселеде қазақстандық билік саяси прогресс танытып отыр. ... ... ... жөнінде айқын стандарттар жоқ. Халықаралық
нормаларға сәйкес басты мәселе – атқарушы биліктің сайлау ... ... ... ету ... ... ... қатар
Қазақстанмен көршілес елдерде әрқилы тәжірибелер бар – ... ... ... ... ... бас ... іс ... оларды
тағайындауға қайта оралды. [20]
Жаңа заң жобасында бұрынғы ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізу шекаралары айқындалған. Жергілікті
өзін-өзі басқару осы шаруашылық жүргізумен айналысады.
Бұл құрылым қандай көздерден қаржыландырылады деген ... ең ... ... ... ... министрлігі ұсынған жобада қаржыландырудың
бірнеші көздері бар:
- мемлекеттік бюджеттен бөлінетін ... ... ... ... өз еріктерімен төлеген төлемдер
- ақылы қызмет көрсету түрлерінен түсетін қаражат
- жергілікті қауымдық мүлік
- Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен түсетін қаражаттың көлемі 8 млрд.
теңгеден асады. Оны арнайы ... ... өзге ... ... ... ... ... жұмсауға болмайды. Ал
басқа көрсетіліп отырған көздерден түседі деп болжамдалған қаражат көздері
мүлдем ... ... ... ... де ... Сондықтан бұл
проблеманы шешуде әлі де біраз істердің атқарылуы қажет.
Тұтастай алғанда, ... ... ... ... ... ... ... сайлауларын өткізу осы бағыттағы жұмыстардың түбегейлі ... де ... ... жатқан өрісті шаралар – бұл Қазақстанның
саяси жүйесін жетілдіру бастауларына қарай жасалған алғашқы қадам.
ҚОРЫТЫНДЫ
Н.Назарбаев Мемлекеттік комиссияның ... ... ... ... ... болашағын ойлай отырып, әуелі экономиканы өркендетуге
барынша күш ... осы 15 ... ... өз ... ... ... Алдымен
халықтың әл-ауқатын жақсартып, мемлекеттің мәртебесін жетілдіру, ... ... жүзі ... ... ... беделін сақтау бізге
оңай соққан жоқ. Бүгінге дейін қаншама заңдар ... Осы ... ... толайым табыстарға қол жеткізіп отырмыз.
Сондықтан да егер ... ... ... ол түбегейлі өзгеріске
ұшырамауы керек. Өйткені өткен сайлауда еліміздің түгелдей дерлігі бүгінгі
жүргізіліп ... ... ... ... ... ... ... отырғанымыз абзал». Ал халық билігі, яғни демократияны одан ... ... көзі ... ... ... ... асыру
екендігін айтып өту керек. Жергілікті өзін-өзі басқару – ... ... ... ... деп кездейсоқ айтылмаса керек.
Соңғы жылдары мемелекеттік ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару
институтын қайта жандандыру қажеттілігі туралы ... орын ... ... ұйымдастырылуынсыз жоғарғы стандарттар, азаматтық
қоғамдастықты қалыптастыру және ... ... ... ету ... емес.
Бүгінгі күндегі Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқарудың даму этапы
күрделі әлеуметтік-экономикалық және саяси ... ... ... ... ... мен анықсыздығын, республикадағы көптеген
процестердің анықсыздығын білдіреді.
Қазақстандағы демократиялық бастамаларды ... үшін ... ... үлкен орын ... ... ... ... ... ... ... басқарудың
дамыған және ТМД елдеріндегі дамуын қарастыруының да мәні ... ... ... ... зерттеу нәтижесінде берілген
басқару жүйесі еркін ... ... ... ... ... ... деп айтуға болады.
Ағылшын-саксон үлгісінде жергілікті органдар оларға ... ... ... ... ... дербес құрылымдар ретінде
қарастырылады. Муниципалдық ... ... ... ... тікелей бағыныштылығы болатын жергілікті ... ... ... ... ... басқарудың континенталдық немесе француз ... ... ... мемлекеттік басқаруды және өзін-өзі басқаруды
ұштастыруға негізделген. Франциядағы өзін-өзі басқарудың ерекшелігі мынада:
белгілі бір аумақтың бір мезгілде мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... басқарудың аралас үлгісінің ерекшелігі континенталдық және
ағылшын-саксон үлгілерін ұштастыру ... ... ... Германияда
муниципалды басқарудың бірыңғай жүйесі жоқ: әрбір жердің үкіметі әрбір қала
(қауым) үшін өзін-өзі басқарудың үлгісін ұсынады.
Мынаны атап ... ... ... өзін-өзі басқарудың үлгілері
арасындағы өзгешелік біртіндеп жойылып келеді. Дәстүрлі үлгілерден ауысатын
таңдаулы үлгілер мен өздерінің жаңалықтарын ... ... ... ... да ерекшеліктері бар, оларды жергілікті өзін-өзі басқару
жүйесін жүзеге ... ... ... ... ... ... ... РК. 30 августа 1995г.
2. Казахстан – 2030. Послания Президента страны народу Казахстана.-
Алматы:Білім,1998г.
3. Закон РК о местном государственном ... ... об ... структуре Казахстана.
5. Проект закона «О местном самоуправлении».
6. Қазақстан Республикасы аудандарының облыстық маңызы бар қалалары
әкімдері сайлауын өткізу ... ... ... ... ... ж даму ... Анимица Е.Г., Тертышный А.Т. Основы месного самоуправления, Москва,
2000
9. Кубаев К.Е., Местное самоуправление, Алматы университеті, ... ... ... «Децентрализация государственного
управления», Алматы-2003
11. Нургалиев К.Р. Экономика Казахстана, Алматы, 1997г.
12. Региональная экономика, под ред Морозовой, Москва 1998г,
13. Пикулькин А.В. ... ... ... Швецов А. Потребности муниципальных образований в финансовых
средствах и бюджетно-налоговые возможности их удовлетворения//РЭЖ
2001,№7.
15. ... ...... шаг в ... ... №8,2000г.
16. Исмагамбетов Т. Выборы акимов и месное
самооуправление//Континент.№11,2000г.
17. Иманқұлов М.Заң-тәртіп-АПК.//Алматы Ақшамы, 30 наурыз, 2006ж.
18. Кемел М.Жергілікті өзін-өзі басқару, бүгін және ... ... ... Н. ҚР ... ... әкімдерін тағайындау мен сайлаудың
өзекті мәселелері//Заң, №3,2005ж.
20. Танкиева А. Жергілікті басқару//Қаржы-Қаражат,№3,2004ж.
21. А.Төлеуханқызы. Басқарудың тиімділігі мен мөлдірлігін ... ... ... ... 9 маусым, 2006ж.
22. Е.Смаил. Саяси реформалар: нақты істер уақыты.//Егемен Қазақстан, 9
маусым, 2006ж.
23. Ж.Самратов. Халықтың билікке тәуелділігін азайту – демократияның
басты ... ... 16 ... ... ... ... ... БАСҚАРУ МЕХАНИЗМДЕРІ
БЮДЖЕТТІК ТЕҢДЕСТІРУ
ШЫҒЫСТЫҚ ӨКІЛЕТТІЛІКТЕРДІ БӨЛУ
САЛЫҚТЫҚ ӨКІЛЕТТІЛІКТЕРДІ БӨЛУ
БЮДЖЕТТІК ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛГЕНДІК ДЕҢГЕЙІ
ТАБЫСТЫҚ МҮМКІНДІК
ШЫҒЫСТЫҚ ҚАЖЕТТІЛІК
ҚАРЖЫЛАНДЫРУ КӨЗДЕРІ
ДЕЛЕГЕРЛЕНГЕН БЮДЖЕТ
ӨЗІНДІК БЮДЖЕТ
ҚАРЖЫЛЫҚ БАСҚАРУ МЕХАНИЗМДЕРІ
БЮДЖЕТТІК ТЕҢДЕСТІРУ
ШЫҒЫСТЫҚ ӨКІЛЕТТІЛІКТЕРДІ БӨЛУ
САЛЫҚТЫҚ ... ... ... ... ... ... ҚАЖЕТТІЛІК
ӨЗІНДІК БЮДЖЕТ

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Кәсіпорын капиталы30 бет
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Сөйлеу әрекеті онтогенезі: лексикалық мағынаның шығуы мен дамуы162 бет
Қазақстан Республикасындағы сайлау технологияларының даму ерекшеліктері117 бет
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының қалыптасуы,және қызмет атқару механизмдері48 бет
Қазақстан Республикасынның үкіметі, оның қызметтері мен өкілеттілігі54 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстандағы кеңестік мәдениет ошақтарының қалыптасуы78 бет
Қылмыстық құқық туралы67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь