Ағылшын тілінен қазақ тіліне аударуда аудармашылық трансформацияларының негізгі типтері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 ТРАНСФОРМАЦИЯ ҰҒЫМЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
1.1 Н.Хомский «Трансформациялық грамматика» теориясының маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Аударматануда “трансформация” ұғымының маңызы ... ... ... .11
1.3 Трансформация және тіларалық ассимметрия ... ... ... ... ... ... ...16
1.4 Трансформациялардың классификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

2 КӨРКЕМ ӘДЕБИ ШЫҒАРМАДАН АУДАРМАШЫЛЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАРДЫҢ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... .33
2.1 Лексикалық трансформациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.2 Грамматикалық трансформациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
2.3 Лексика.грамматикалық трансформациялар ... ... ... ... ... ... ... 55

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...71
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..73
Аударматану ғылымында аудармашылық трансформациялар өте маңызды орын алады және оның теориясын практикада дұрыс қолданудың маңыздылығы өте жоғары. Себебі аударматану теориясын зерттегенде тілді әр түрлі қырынан, яғни оның грамматикалық, морфологиялық, семантикалық жағын да қарастырады. Ал аудармашылық трансформацияларды зерттеу, ағылшыннан қазақ тіліне аударма жасаудағы негізгі типтерін анықтау, толығырақ айтқанда, қазақ және ағылшын тілдерінің заңдылықтарын саралап, салыстырып, қысқаша ғана осы тақырып бойынша қорытынды шығару қажет. Аударматану ғылымы өзі әлі жас ғылымдардың бірі деп айтсақ болады, ол ғылыми түрде жиырмасыншы ғасырдың екінші жартысынан негізделе бастады деп айта аламыз. Қазіргі күнге дейін шетел, орыс және отандық аударматанудың негізін қалаушылар аудармашылық трансформацияларға анықтама беруде, олардың негізгі түрлерін жіктеуге байланысты бір шешімге келе алмай отыр деуге болады. Трансформация тақырыбына байланысты көптеген теориялар талқылаудан, зерттеуден өтеді.
Аударматану ғылымы отанымыздың тәуелсіздік алғаннан бері аз да болса, дамып келе жатыр деп айта аламыз. Бұл сала бойынша қазір елімізде З.Қ.Ахметжанова, А.С.Ермағамбетова, А.Қ.Жұмабекова, Ә.С.Тарақов, А.М.Алдашева, Ж.А.Жақыпов, Р.М.Рсалиева сынды зерттеушілеріміз аударма саласында еңбек етуде. Бірақ біз аударманың қазақ жерінде ерте кездерден-ақ, сонау Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, А.Байтұрсынов сынды дана ғалымдарымыздың жасаған еңбектерінен басталғанын есте сақтауымыз керек. Аударма саласына кеңестік дәуірінде В.Н.Комиссаров, Я.И.Рецкер, Л.С.Бархударов, И.И.Ревзин, Р.К.Миньяр-Белоручев, Л.К.Латышев, И.Н.Гарбовский, А.Д.Швейцер, Е.В.Бреус, Л.К.Латышев, А.И.Федоров Н.В.Балкина және З.С.Сироткина, В.Е.Щетинкин, Ю.В.Пиввуева және Е.В.Двойнина, В.С.Слепович, М.Д.Гутнер, С.П.Романова және А.Л.Коралова, және т.б. секілді ресейлік ғалымдар өшпес із қалдырса , ал ағылшын аударматануында жалпы еңбек еткен ғалымдар саны өте көп, бірақ біздің зерттеген тақырыпқа байланысты еңбектер жасаған Н.Хомский, Ю.Найда, француз ғалымдар Ж.Поль-Вине, Ж.Дарбельне сынды атақты ғалымдарды атап кетуімізге болады.
Қазақ аударматану саласында жалпы трансформацияға байланысты зерттеу жүргізілмеген, бірақ трансформацияның жеке бағыттарына Ф.Т.Ереханованың [1] және Р.М.Рсалиеваның [2] диссертациялық жұмыс-тары қорғалды. Біздің жұмысымыз осы тақырыпқа зерттеу жүргізуге алғышарттар жасаудамыз.
1. Ереханова Ф.Т. Ағылшын тіліндегі біріккен сөздердің қазақ тіліне берілуінің трансформациялық модельдері, автореферат, Алматы, 2010.
2. Рсалиева Н.М. Қазақ онимдерін ағылшын тілінде транслитерация-лаудың ғылыми-теориялық негіздері,фил.ғыл.кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның автореферат, Алматы, 2008.
3. Хомский Н. Трансформационная грамматика в одноязычном аспекте. М.: Наука, 1981. – 248 с.
4. Хомский Н. Аспекты теории синтаксиса. Перевод с английского под редакцией и с предисловием В.А.Звегинцева.Изд. Московского университета. 1972. – 227 с.
5. Слобин Д., Грин Дж. Психолингвистика. Перевод с английского Е. И. Негневицкой. - М.: Прогресс, 1976. - 336 с.
6. Словарь русского языка: В 4-х т. / РАН, Ин-т лингвистич. исследований. — 4-е изд., стер. — М.: Рус. яз.; Полиграфресурсы, 1999.
Т. — С. 399.
7. Бархударов Л.С. Язык и перевод. – М.: Международные отношения, 1975. – 240 с.
8. Швейцер А. Д. Теория перевода: Статус, проблемы, аспекты. – М.: Наука, 1988. – 362 с.
9. Комиссаров В. Н. Теория перевода (лингвистические аспекты). – М.: Высшая школа, 2010. – 321 с.
10. Жұмабекова А.Қ , Жұмашева Г.А. Аударма терминдерінің орысша – қазақша сөздігі. Алматы, 2005. – 42 б.
11. Кәрімова Қ.Қ. Көркем аударма практикасы: Аударма ісі маманды-ғының студенттеріне арналған оқу құралы / Қ. Қ Кәрімова. – Павлодар: Кереку, 2010. – 78 б.
12. Жақыпов Ж.А. Аударматануды аңдату. – Алматы: InnoPRESS, 2004. – 192 б.
13. Рецкер Я.И. Теория перевода и переводческая практика. – М.: Международные отношения, 1974. – 216 с.
14. Львовская З.Д. Теоретические проблемы перевода. Москва., 1985. - 213с.
15. Гак В.Г. Языковые преобразования. Москва., 1998. – 321с.
16. Латышев Л.К.Технология перевода: Учеб. пособие для студ. лингв, вузов и фак. / Лев Константинович Латышев. — 2-е изд., перераб. И доп. — М.: Издательский центр «Академия», 2005. — 320 с.
17. Р. К. Миньяр-Белоручев Р.К. Как стать переводчиком? Москва., Готика, 1999. – 214с.
18. Левицкая Т. Р., Фитерман А. М. Теория и практика перевода с английского языка на русский. – М.: Высшая школа, 1963. – 263 с.
19. Гутнер М.Д. Пособие по переводу с английского на русский. – М.: Высшая школа, 1982. – 158 с.
20. Швейцер А.Д. Перевод и лингвистика. – М.: Воениздательство, 1973.
- 280 c.
21. Пиввуева Ю.В., Двойнина Е.В. Пособие по теории перевода (на английском материале). – М.: Филоматис, 2004. – 304 с.
22. Слепович В.С. Курс перевода. – Минск: Тетрасистемс, 2006. – 320 с.
23. Гарбовский Н.К. Теория перевода. – М.: Издательство МГУ, 2007. – 544 с.
24. Романова С.П., Коралова А.Л Пособие по переводу с английского на русский, Издательство: КДУ. 2009. – 176с.
25. Щетинкин В.Е. Пособие по переводу. – М.: Просвещение, 1987. – 160 с.
26. Жұмабекова А.Қ. Аударма теориясы : жоғары оқу орындарына арналған оқу құралы, 2010. – 264 б.
27. Edgar Poe. Selected Tales. Penguin Books. A Penguin/Godfrey Gave Edition, 1994. [электронды ресурс] http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/eapoe/bl-eapoe-goldbug.htm
28. O.Wilde The picture of Dorian Gray. [электронды ресурс] http://www.literaturepage.com/read/doriangray-3.html
29. Старцев А.И. Золотой жук. Перевод Э.По. [электронды ресурс]. http://www.litmir.net/bd/?b=22072
30. По Э. Алтың қоңыз: Әңгімелер. Аударған Б. Баймаханов. Құрастырған О. Асқар. – Алматы: Балауса, 2004. – 272 б.
31. Уайльд Оскар. Дориан Грейдің портреті. Роман./Ағылшылшын тілінен аударған Г.Түсіпова. Астана. Аударма, 2011. – 344б.
32. Бархударов Л.С. Уровни языковой иерархий и перевод. Тетради переводчика. – М., 1969. – 112 c.
33. Тюленев С.В. Теория перевода. – М.: Гардарики, 2004. – 336 с.
34. Сдобников В. В., Петрова О. В. Теория перевода. – М.:АСТ: Восток-Запад, 2007. – 448 с.
35. Семенов А.Л. Основные положения общей теории перевода. - М., 2005
36. Гарбовский Н.К. Переводческие трансформации и обучение переводу// Перевод как лингвистическая проблема. Сборник статей. – М.: Издательство МГУ, 1982. – 119 с.
37. Латышев Л.К. Курс перевода: Эквивалентность перевода и способы её достижения. – М. : Международные отношения, 1981. – 248 с.
38. Рецкер Я.И. Теория перевода и переводческая практика. – М.: Международные отношения, 1974. – 216 с.
39. Балкина Н.В., Сироткина З.С. Хочу стать переводчиком. – М.: Издательство РУДН, 2003. – 140 с.
40. Ахметова С.Г., Тұрсынбаева Ж.Б., Ысқақова Ж.А., Яровая Е.Ф. Ағылшынша-қазақша сөздік. 20000 сөз. – Алматы: Мектеп, 2006. – 400 б.
41. Алексеева И.С. Введение в переводоведение. – М.: Академия, 2004. – 352 с.
42. Миньяр–Белоручев К.В , Миньяр–Белоручева А.П. Английский язык: учебник устного перевода. – М.: Изд «Экзамен», 2008. – 380с.
43. Алпысбаев Қ.Қ., Қазыбек Г.Қ. Қазақ аудармасының теориясы мен тәжірибесі. – Алматы: Қазақ университеті, 2001. – 213 б.
44. Тарақов Ә.С. Аударма әлемі. Оқу құрал. – Алматы: Қазақ университеті, 2007.
45. Брандес В.И., Провоторов В.И. Предпереводческий анализ текста. – М.: КомКнига, 2003. – 211 с.
46. Гак В. Г., Григорьев Б. Б. Теория и практика перевода. – М.: Высшая школа, 1985. – 255 с.
47. Аудармадағы аударылмайтын сөздер: 050207 «Аударма ісі» мамандығының студенттеріне арналған оқу-әдістемелік құрал / құраст. Г.К. Кенжетаева, Р.А. Омарова. – Павлодар : Кереку, 2010. – 69 б.
48. Аударматану (ғыл – прак.көмекші құрал). Құраст: Құлманов С. Алматы. Тіл оқу – әдістемелік орталығы, 2008. – 328б.
49. Жетесова Ж.А. Аударма негіздері (әдістемелік көмекші құралы). Ақтөбе. 2008. – 49б.
50. Федоров А.В. Основы общей теории перевода. – М.: Высшая школа, 2002. – 303 с.
51. Казакова Т. А. Практические основы перевода. – СПб.: Союз,2000. – 320 с.
52. Казакова Т.А. Теория перевода: (Лингвистические аспекты). - СПб., 2001.
53. Велединская С.Б. Курс общей теорий перевода. – Томск. Изд-во: Томского политехнического университета, 2010. -230с.
54. Бреус Е.В. Основы теорий и практики перевода с русского на английский язык: учеб. пос. – М.: Изд УРАО, 2006. – 208 с.
55. Бархударов Л.С, Общественное значение теории перевода // Теория и критика перевода. -Л., 1962.-с. 9-21.
56. Бархударов Л.С. Что нужно знать переводчику?//Тетради переводчика. М., 1978. -Вып. 15-с. 18-23.
57. Гавриленко И.А. Об использовании трансформаций при переводе // Сопоставительное изучение иностранных языков: Тезисы докладов 6-ой научно-методической конференции. М., 1970.
58. Гак В.Г. Межъязыковая асимметрия и прогнозирование переводческих трансформаций // Теория перевода и научные основы подготовки переводчиков: Тезисы всесоюзной конференции. ч. 1. - М., 1975.
59. Комиссаров В.Н. Лингвистика перевода. М.,1980. - 278 с.
60. Комиссаров В Н. Слово о переводе. М., 1973. - 289 с.
61. Дзенс Н.И., Перевышина И.Р., Кошкаров В.А. Теория и практика перевода. — СПб., 2007.
62. Кручинкина Н.Д. Конверсная трансформация н лексические конверсивы // Вопросы описания лексико-семантической системы языка; Тезисы докладов. 4.1. - М., 2000. - с. 23 - 37.
63. Латышев Л.К. Перевод; проблемы теории, практики и методики преподавания. М.: Просвещение, 1988. - 160 с.
64. Найда Ю.А. К науке переводить // Вопросы теории перевода в зарубежной лингвистике. -М„ 1978.-е. 99-114.
65. Основные понятия переводоведения (Отечественный опыт). Терминологический словарь-справочник / Отд. языкознания; Отв. редактор канд. филол. наук Раренко М.Б. - М., 2010. - 260 с. [электронды ресурс] http://www.refegrad.ru/index.php?id=382.
66. Нелюбин Л.Л. Перевод и прикладная лингвистика. М.: Высшая школа, 1983. - 208 с.
67. Нелюбин Л.Л. Переводоведческий словарь. -М.: изд-во Сигнал, 1999. 137 с.
68. Ислам А., Хұсайын К. Ш. Қазақ-ағылшынша лингвомәдени сөздігі. – Астана, 2004. – 108 б.
69. Рецкер Я.И. Пособие по переводу с английского языка на русский. Л.: Просвещение, 1973.-392 с.
70. Розенцвейг В.Ю. Перевод и трансформация // Трансформационный метод в структурной лингвистике. М. - 32 – 46с.
71. Сорокин Ю.А. Переводоведение: Статуепереводчика и психогерме-невтические процедуры. - М., 2003.
72. Фесенко Т.А. Концептуальные основы перевода. - Тамбов, 2001.
73. Федоров A.B. Русские писатели и проблемы перевода // Русские писатели о переводе. -Л., 1960. -317с.
74. Финагентов В.И. Психолингвистический анализ трансформаций текста при переводе. Дисс. . канд. филологич. наук. - М., 1981.
75. Финагентов В.И. Соотношение «поверхностных» и «глубинных» структур при переводческих трансформациях // Вопросы функционирования грамматики и обучения языку.-М., 1980.-е. 24-37.
76. Штайнер В. Г. О конверсной трансформации // Тетради переводчика. 1970. - Вып. 7, -с. 27 - 35.
77. Чужакин А.П., Палажченко П.Р. Introduction to Interpreting XXI. – Москва: Р.Валент, 2004. – 224с.
78. Якобсон P.O. О лингвистических аспектах перевода //Вопросы теории перевода в зарубежной лингвистике. - М, 1978.
79. Робинсон Д. Как стать переводчиком: введение в теорию и практику перевода. – М. : Кудиц - Образ, 2005. – 304 с.
80. Samuellson-Brown G. A Practical Guide for Translators. – Clevedon, Philadelphia, Adelaide: Multilingual Matters Ltd., 1995.
81. Newmark P. A Textbook of Translation. – New York a.o.: Prentice Hall, 1988.
82. Oxford English-Russian, Russian-English dictionary. Oxford university Press, USA, 2006.
83. Routledge Encyclopedia of Translation Study. Taylor&Francis; e-Library. London, 2005.
84. Zoya Proshina .Theory of translation , Vladivostok, Far Eastern University press, 2008, 233p.
85. Chomsky N. Syntactic Structures, London: Mouton, 1957.
86. Chomsky N. Aspects of the Theory of Syntax, Cambridge: M.I.T. Press, 1965.
87. Chomsky N. Topics in the Theory of Generative Grammar, Paris: Mouton, 1972. [электронды ресурс] http://www.chomsky.info/books.htm
88. По Э. Алтың қоңыз: Әңгімелер. Аударған Б. Баймаханов. Құрастырған О.Асқар.-Алматы: Балауса, 2004. -272б. [электронды ресурс] http://ikitap.kz/book/edgar_po_altyn_konyz/index.html#/29/zoomed
89. Уайльд Оскар. Дориан Грейдің портреті. Роман./Ағылшылшын тілінен аударған Г.Түсіпова. Астана. Аударма, 2011. – 344б. [электронды ресурс] http://ikitap.kz/books/OUaildDorianGray/index.html#/2/zoomed
90. Комиссаров В. Н. Теория перевода (лингвистические аспекты). – М.: Высшая школа, 2010. – 321 с. [электронды ресурс] http://sgulingv.narod.ru/library/mod_perevod.htm
91. Хомский Н. Аспекты теории синтаксиса.Кэмбридж: М.И.Т.Пресс,1965. [электронды ресурс] http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Linguist/homsk/05.php
92. Электронная библиотека: словарь русского языка [электронды ресурс] http://feb-web.ru/feb/mas/mas-abc/default.asp
93. Қазақша-орысша, орысша-қазақша электронды сөздік [электронды ресурс] http://sozdik.kz/ru/dictionary/translate/kk/ru/сөздік
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық ... және PhD ... ... ... САБИТОВНА
Ағылшын тілінен қазақ тіліне аударуда аудармашылық трансформацияларының
негізгі типтері
6М020700 – Аударма ісі
Филология ғылымдарының ... ... алу үшін ... диссертация
ғылыми жетекші: ф.ғ.д.,профессор
Жұмабекова А.Қ.
Қорғауға жіберілді
хаттама № «__» _______2013ж.
кафедраның ғылыми семинары « »
Кафедра ... ... ... Шаханова Р.А.
Ғылыми семинар төрағасы, профессор Жұмабекова А.Қ.
Алматы, 2013
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
.......................................................................
...............3
1 ... ... ... ... ... ... ... теориясының маңызы
.................................................................
........................7
1.2 Аударматануда “трансформация” ... ... ... ... және ... ... ... КӨРКЕМ ӘДЕБИ ШЫҒАРМАДАН АУДАРМАШЫЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... трансформациялар өте маңызды орын
алады және оның ... ... ... ... маңыздылығы өте
жоғары. Себебі аударматану теориясын зерттегенде тілді әр ... ... оның ... ... ... ... да ... аудармашылық трансформацияларды зерттеу, ағылшыннан ... ... ... ... ... анықтау, толығырақ айтқанда, қазақ және
ағылшын тілдерінің заңдылықтарын саралап, салыстырып, қысқаша ғана ... ... ... ... ... Аударматану ғылымы өзі әлі жас
ғылымдардың бірі деп айтсақ болады, ол ... ... ... ... жартысынан негізделе бастады деп айта аламыз. Қазіргі күнге ... орыс және ... ... ... ... аудармашылық
трансформацияларға анықтама беруде, олардың ... ... ... бір ... келе ... отыр деуге болады. Трансформация
тақырыбына байланысты көптеген теориялар талқылаудан, зерттеуден ... ... ... ... ... бері аз да болса,
дамып келе жатыр деп айта аламыз. Бұл сала ... ... ... ... ... Ә.С.Тарақов,
А.М.Алдашева, Ж.А.Жақыпов, Р.М.Рсалиева сынды зерттеушілеріміз аударма
саласында еңбек етуде. Бірақ біз ... ... ... ерте кездерден-
ақ, сонау Ы.Алтынсарин, ... ... ... дана
ғалымдарымыздың жасаған еңбектерінен басталғанын есте ... ... ... ... ... ... Я.И.Рецкер,
Л.С.Бархударов, И.И.Ревзин, Р.К.Миньяр-Белоручев, ... ... ... Л.К.Латышев, А.И.Федоров
Н.В.Балкина және З.С.Сироткина, В.Е.Щетинкин, ... ... ... ... С.П.Романова және А.Л.Коралова,
және т.б. секілді ресейлік ғалымдар өшпес із ... , ал ... ... ... еткен ғалымдар саны өте көп, ... ... ... ... ... ... ... Ю.Найда,
француз ғалымдар Ж.Поль-Вине, Ж.Дарбельне сынды атақты ... ... ... ... ... ... трансформацияға байланысты зерттеу
жүргізілмеген, бірақ трансформацияның жеке бағыттарына ... және ... [2] ... ... ... ... осы ... зерттеу жүргізуге алғышарттар жасаудамыз.
Тақырыптың өзектілігі. Бүгінгі күнде ... ... ... ... ... ... саралап қарастыру
болып табылады. Аударматану теориясының қаланғаннан ... осы ... ... ... ... яғни ... ... зерттеуші ғалымдардың еңбектері санаулы болып табылады.
Қазақ ... ... ... оның ... отыр.
Ағылшын тілінен қазақ ... ... ... ... және салыстырып-салғастырып, ... ... ... ... ... ... қай түрі көбірек
қолданатынын айқындап, қорытынды жасау болып ... ... ... мен ... ол ... ... ... әдебиеттер ... ... ... ... ... трансформациялардың қолдану ерекшелік-терін
анықтау болды.
Осы мақсатқа жетуге ... ... ... аударматануда трансформация терминінің мағынасы мен теориясының
маңыздылығын анықтау;
• аударматануда ... ... ... ... ... ... трансформациялық үлгінің атқаратын қызметін анықтау;
• көркем әдебиеттерден ағылшын тілінен қазақ ... ... ... ... анықтау.
Зерттеу нысаны ағылшын тілінен ... ... ... ... типтері.
Зерттеу пәні ағылшыннан ... ... ... ... ... ... болатын ерекшеліктер мен өзгерістер.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... және ... басылымдарда жарық көрген туындылар мен
аудармалар.
Зерттеу жұмысының жүргізілу әдістері трансформациялық ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы мен нәтижелері. Аудармашылық трансформацияның
түрлері алғашқы рет зерттеледі. Шетелдік ... ... ... қолданатын негізгі типтері анықталады.
Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар :
• аударматануда трансформация терминінің беретін негізгі мағынасы қайта
құру мен аудару екені анықталды және ... ... ... түпнұсқаның мазмұнын жеткізетін бірден-бір құрал екені
көрсетілді;
• аударматануда әртүрлі ғалымдар ... ... ... және оларды салыстырып, үштен онға дейінгі анықтамаларға
талдау жасалынды, біз ... ... ... ... - ... ... ... бірлігіне өтуді жүзеге
асыруға көмектесетін қайта құрулар ».
аударматануда үлгілердің: жағдаяттық, трансформациялық, семанти-калық
түрлері ... ... және ... ішінде біздің
тақырыпқа ... ... ... ... мен ... ... ... Әр тілдің формаларын салыстырып зерттеу арқылы аударманың транс-
формациялық теориясы ... ... ... екі тіл
арасында аударма жасаудың теориялық базасын құрайды.
o Аударманың ... ... ... ... ... түрлері анықталады.
Кемшілігі:
o Аударманың трансформациялық үлгісі синтез сатысында ... ... ... ... ... біреуі таңдалып
алынатынын көрсетпейді.
• Э.По мен О.Уайльд шығармаларының ... ... ... тура ... арқылы аударылған) жиналған мысалдардан
трансформациялардың мынандай ... ... ... ... калькалау, антонимдік аударма,
генерализация, конкретизация, модуляция, экспликация.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... теориясында
аудармашылық трансформация терминінің толыққанды беретін анықтамасын
талдап көрсетуге және ... ... ... ... ... саралап, олардың теориялық принциптерін негіздеуге
көмектесе отырып, ағылшын ... ... ... ... ... трансформациялардың қандай типтері қолданатынын анықтауға
мүмкіндік пайда болды.
Зерттеу барысында алынған ғылыми ... мен ... ... ... ... және ... тіл ... мәселелерін
жан–жақты зерттеп, салыстыра отырып, жаңа ... ... ... әсерін тигізеді деген ... ... ... мен ... ... ... теориялық мәселелеріне
маңызды тұжырымдар әкеліп, ... ... ... бола алады
деп ойлаймыз.
Зерттеудің жарияланымы мен ... ... ... ... ғылыми мақалаларда жасалған зерттеу жұмыстарының нәтижелері
нақты және айтарлықтай мөлшерде көрініс тапқан. ... саны үш ... ... ... жарияланған:
1. «Жаһандану және мәдениеттер тоғысы жайында ... ... ... мен ... атты ... ... ... “Аудармашылық ... ” атты ... ... «Тіл және ... ... атты ... ... конференция жинағында “Мәдениетаралық қарым-қатынастағы
лексикалық трансформациялар” атты мақала жарияланды.
3. «Аударманың және әдеби ... ... ... » ... ... ... жинағында “Аударматану
теориясында трансформацияның алатын орны” атты мақала жарыққа шықты.
4. ... ... ... ... атты ... ... ... “Аудармашылық трансформацияның
мәні мен маңызы” тақырыбымен мақала жарияланды.
Диссертациялық жұмыс Абай атындағы Қазақ ... ... ... және PhD ... институтының филология
мамандықтары кафедрасының мәжілісінде талқыланды.
Зерттеу жұмысының практикалық маңызы. Зерттеу жұмысының нәтижелерін
аударма саласымен ... бар ... ... ... ... ... ... қазақ аударматану саласының
дамуына септігін тигізіп, жасалған тұжырымдар мен анықтамалар жоғарғы оқу
орындарына арналған ... мен ... ... ... ... ... мен ... жүргізуге жан-жақты пайдалануға септігін
тигізеді деп ... ... ... ... ... мен екі ... және ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 “ТРАНСФОРМАЦИЯ” ҰҒЫМЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
1.1 Н.Хомский «Трансформациялық грамматика» теориясының мағыздылығы
Психолингвистика ... және ... ... ... ... және ... негізінде ойлау процесстерін зерттеуде теориялық
және эмпирикалық ... ... ... адамдардың
білімін, яғни тілдік ... ... ... ... ... ... ... сөздің айтылуы мен мағынасы және осы
дыбыс пен ... ... ... ... жүйе ... ... ... балалар осындай жүйені ... және ... ... ... сөз айтқанда және
сөйлемдердің мағынасын түсінгенде осы ... ... іске ... ... ... Қысқасы, психолингвистика ғылымы адамдардың
тілді меңгеруде және ... соны ... ... ... білім мен
қабілеттілікке ие екенін зерттейді.
Н.Хомскийдің ... ... ... ... ... [3]. Трансформациялық грамматиканың туындауына ТҚ грамматика-сының
(тікелей құрамдас бөліктер ... ... ... ... ... ТҚ ... сипаттауда қосымша бір
деңгей ретінде қолданады. Н.Хомский ұсынған деңгейі ... ... ... ... ... [4]. ... :
(1)The girl hit the doll.
(2)What did the girl hit?
Осы екі сөйлемдер бір-бірімен ... ... тқ ... байланысты түсіндіре алмайды. Болымды сөйлем мен ... ... ... ... ... мүмкін. 2-ші сөйлемдегі what сұраулы сөзі
hit етістігінің объектісіне ... ... 1-ші ... hit ... the doll. 2-ші ... объект жоқ, оның орнында сөйлемнің
басында what сөзі тұр. Мүмкін the doll және what ... 1 және ... ... қатысты қызмет атқарады. Атаулы сөз ... ... ... ... ... және сол сұраулы сөздің сөйлемнің
басына орналастыру арқылы трансформациялық ... ... ... ... сөйлемнің сұраулы сөйлемге айналу амалдарын талдап
көрейік.
The girl hit the ... girl what ... the girl hit? ... ... жасадық. Ең соңғы сөйлемнің алдында
келтірілген 2-ші сөйлеммен сәйкес ... ... ... ... did сөзі кездеседі. Ол қайдан пайда болды? Төмендегі ... The girl had hit the ... What had the girl ... ... ... екі ... қандай айырмашылығы бар? Екі
сұраулы сөйлемдерде де 2 және 4-шіде сөздердің орын тәртібі бір: сұраулы
сөз – ... ... ... ... зат есім- етістік. 4-ші сөйлемдегі өткен
шақта берілген көмекші етістік болымды сөйлемде де бар. Бұл ... ... ... girl had hit the doll.
The girl had hit what?
What the girl had ... had the girl ... ... ... екі ... жоқ тағы бір ... байқауға болады. Сұраулы сөзді ... ... ... зат есім мен ... ... ... қажет : the girl had – had the girl. Сұраулы ... ... кем ... үш ... құру ... ... қажет: 1) зат есімді what
сөзімен алмастыру, 2) what сөзін сөйлемнің басына орналастыру, 3) зат ... ... ... ... ... ... 2-ші ... берілген did сөзінің қайдан пайда
болғанына оралсақ. Жоғарыда біз What the girl hit ... ... Бұ ... зат есім мен ... ... ... ауыстыру қажет,
бірақ бұл сөйлемде көмекші етістік жоқ. Сондықтан мұндай жағдайда көмекші
етістік ... ... яғни do ... Бұл ... ... ... орнына
зат есім алдына тұрады және 2-ші ... ... ... ... ... мысалдардан қайта құру амалдарының күрделі екенін
байқауға болады, дегенмен бұл тек қайта ... ... түрі ... 2-ші ... берілген did сөзінің пайда болуын түсіндірдік. Енді
төменде келтірілген сөйлемдерде do ... ... ... ... ... ... болады?
(5) The girl didn’t hit the doll.
(6) What didn’t the girl ... Did the girl hit the ... Didn’t the girl hit the ... The girl did hit the ... ... ... ... арқылы бізге грамматикалық қайта
құрудың негізгі аспектілерін көрсетуге ... ... ... құру – ... ... ... құрылымға айналдыру операциясы. Ол ... ... іске ... ... ( doll ... ... what
сөзі), орналастыру ( what сөзі сөйлемнің басына), орын ... (зат ... ... етістк орындарын) және т.б. Бұл операциялар ... ... ... ... болып табылады.
2-ші мысалға анализ жасай келе, біз ... ... бір ... ... ... ... бұл ... көмекші етістік жоқ
болса да, бұл сөйлемнің терең құрылымында ... ... ... болу ... ... сол көмекші етістік сәйкесінше болымсыз және
сұраулы сөйлемдерде кездеседі. Сөйтіп, ... ... ... барлығын дұрыс білеміз деп айта алмаймыз.
Лингвистикалық құрылымдарда кездесетін жасырын және айқын немесе
терең және ... ... ... ... ... және психология саласына қосқан ең ... ... ... Бұл ... айырмашылықты көрсетуде тағы бірнеше мысалдар
талдаймыз.
Police monitor ruffians.
Ruffians are monitored by ... ... ... орын ... ... болса да,
етістіктің объектісін және ... ... ... Екі ... ... ... ... болғанымен де, терең құрылымдары бір.
They were arrested by police.
They were arrested by force.
ТҚ грамматикасы ... бұл екі ... еш ... жоқ. ... ... ... сөйлемдердің құрылымдары бірдей. Бірақ
бірақ бұл құрылымдардың әр ... ... ... ... ... ... беру ... Police – бірінші сөйлемде
берілген іс-әрекеттің субъектісі, екінші сөйлемде ... force ... ... ... қызмет атқармайды. Ағылшын тілін
меңгерген адам, екінші сөйлемде іс-әрекеттің ... ... ... да бір күш ... іске ... ... Сондықтан да осы ... ... ... ... болады: Police arrested
them. Somebody arrested them by force. Бұл сөйлемдердің ... ... ... ... мағынасы да әртүрлі. Сырт
көзге сөйлемдердің құрылымы ... ... ... бірақ бұлар
әртүрлі жасырын немесе ... ... ... грамматиканың ең негізгі міндеті осы екі
сөйлемде ... екі ... ... айқындау. Осы сияқты ... ... ... ... ... ... келтірілген сөйлемдерде ... ... ... ... ... осы ... анализ жасалғаннан кейін мынадай
тұжырымдама жасады: «Үстіртін ... көп ... ... ... байқауға болады және ... ... ... ... біз тіл туралы ... және ... ... ... ... ... ұғынамыз» [3,121].
Трансформациялық грамматиканың қарастыратын тағы екі компоненті бар.
Олар біріншісі, фонологиялық компонент, яғни ... ... ... ... ... семантикалық компонент, терең
құрылымдар мен мағыналар арақатыстығын белгілейді.
«Трансформациялық грамматиканың дамуын ... ... ... және зерттеудің нәтижесін толық ... ... ... ... - ... ... ... грамматиканы түсіндіруде Н.Хомский [4] кішкентай
балалардың айтатын ... ... ... яғни олар сөйлеген кезде
сөйлемдерді қалай ... және ... ... ... ... толғандырады .
Кішкентай сәби басында трансформациялық жүйені қажет етпейді, себебі
оның сөйлемдері қарапайым және ... ... ... Бала дами келе,
күрделі сөйлемдерді айтқысы ... және оны ... әске ... ... керек. Басында дұрыс болмайды және ... ... ... ... ... де ... болып жатады. Осы
бұрыс сөйлемдер бара-бара ... ... да, бала өз ойын ... ... грамматика сынды операция құрастырады.
Беллуджи-Клима [5] өзінің зерттеуінде кішкентай ... ... жеке ... грамматика болатынын айтып кетеді. ... ... ... айтып кетсек. What the girl hit? ... ... ... көруге болады, осылай кішкентай балалар сұрақ ... ... ... бала ... сөздің сөйлемнің басына дұрыс
қойғанын көріп ... ... ... ол ... ... ... орындай
алмағанын байқаймыз, яғни ... ... ... ... ... ... қателігінен трансформациялық грамматиканың қолданғанын
көруге болады. Егер балалар сұраулы сөздердің көмегі ... ... ... онда олар ... сөздердің орнын ауыстырып сұрақ
қоюды да біледі деген сөз. ... бала ... ... ... онда
препозиция және транспозиция операцияларын да біледі деп айтуға ... бала осы ... жеке ... алады екен, ... ... ... бұл амалдар бір уақытта ... ... ... ... ... ... ... олар
сөйлемдерді өзінің санасында грамматикалық жүйеден өткізеді екен. ... : ... ... ... : Where can I find ... : Where I can find them?
Беллуджи-Климаның айтуынша, балалар өзінің даму ... ... ... ... яғни ... ... ... және
транспозиция операцияларын бір уақытта орындай алмайды.
Дамудың келесі сатысында, балалар сөйлем құрастыруда екі операцияны
да орындай ... , ... ... ... ... ... құрастыра
алады. Осы талдаулардан балалардың әр даму сатысында ... ... ... ... анық ... Аударматануда «трансформация» ұғымының маңызы
Аударма барысында жасалатын барлық ... ... ... немесе деформациялар деп анықталуы мүмкін. Енді ең
алдымен осы сөздердің ... ... ... ... жалпы
ғылыми термин сөздер ретінде мағынасын анықтау ... ... ... ... ... ... “қайта құру,
айналу, заттардың түр ... ... ... ... ... ұғымы “ белгілі бір заттардың ... не ... ... да бір ... күштің әсерімен материалдың отыру, кему немесе
басқа да мақсатта ... ... ... ... береді [6].
Бұл терминдердің мағынасын ... ... ... олар ... кірме сөздер болғандықтан, латын тілінде қандай ... ... ... ... Transformatio сөзі “қайта өзгеру” деген
ұғымды білдірсе, transformare етістігі “айналдыру, қайта өзгерту”, ... ... ... мағынаны береді. Латын тілінен аударғандағы
етістіктің мағынасы аударматану теориясына қатысты өте ... ... ... ... үдерісін бір заттың екінші затқа айналу
әрекетімен байланыстырады. Бұл ... ... ... зат есімі де,
етістігі де ... ... ... ... ... ал ... ... – қандай да болмасын затқа басқаша ... түр ... ... ... ... сөз ... тілінің сөздігінде transformation, яғни ... ... ... ... ... ... береді , ал бұл
ұғымдарды аудармаға қатыстыруға бола ма ... ... ... ... айта аламыз. Себебі, аударма нәтижесінде түпнұсқа жаңа ... ... ... ... ... ұлт ... адамдары да бұл
сөздердің мағынасын түсініп, қолдана алады. Түпнұсқа ұлттық мәдениеттің
пәнінен әлемдік, ... ... ... пәніне айналады. Осы
әлеуметтік–мәдени көзқарастан аударманы ... ... ... ... ... ... жағдайды қарам–қатынас барысында алып
қарастырсақ, ... ... бір ... екінші тілге аударуда, яғни
екіжақты келіссөздер, конференциялар ... ... ... мәтіні
түпнұсқа мәтініне қарағанда функционалды жағынан жақсы болып шығады. ... ... ... ... ... ... келетін жаңа
тілдік айтылым ... ... бұл ... ... ... ... сейкес келеді деп айтуға ... ... ... ... ... ... ... бұл
лексеманың екі омонимі бар: біріншісі – бұрмалау, кеміту, төмендету,
екіншісі – өң және ... ... ... ... ... салып түсіру.
Француз тілінде deformation ... ... ... трансформация
ұғымына карама–қарсы мағына ... ... ... ... сөздері қайта құрылу , түр және пішіннің өзгеру үдерісінен
өтетінін көрсетеді. ... ... ... өзгерістің жағымды
жағын білдірсе, деформация оған ... ... ... [6].
Аударматану теориясының деңгейін анықтауда трансформация
терминінің ... ... ... ... ең ... назарға
аударатын бір жайтты айта кету ... ... ... ... ... ... орын алмайды, себебі қайта ... ... ... ... ... нысаны толықтай жойылып, олардың
басқаша қалыпта, түрде, құрылымда пайда болуына әкеп ... ... ... ... ... ... ... сөз. Аударма жасағанда
жаңа тілдік ... ... ... Аудармада трансформацияны
айтқанда, қайта құрылу, өзгеру үдерісі тек тілге байланысты ғана ... ... ... ... жағынан айтатын болсақ. Тілдік форманың
морфологиялық немесе фонетикалық жағынан уақыт өте келе ... ... көне ... тілінің del артиклі тілдің ... ... ... жаңа du ... ... ие болса,
суффикс cion ол да көне ... ... ... tion ... ие ... Бұл мысалдар тілдің ... ... яғни ... ... ... ... Ал
аудармада мүлдем басқа үдерістер орын алады.
Аударманың негізгі пәні – ... ... ... ... Негізгі мәселе трансформация термині, ... ... ... ... ... аударматану теориясында қызмет ете ала ма?
Аудармада шыныменде не қайта ... Осы ... ... бермес бұрын,
трансформация терминінің аударматану теориясына генеративті лингвистикадан
келгенін айта кету қажет, онда ... ... ... ... ... ... ... Трансформациялар үнемі
синонимдес сөйлемдер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... трансформациялар
деп атаған. Бірінші тілдік құрылымның негізінде ... ... ... болу ... ... мағынада аударманың мәнін
ашады. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... сонымен бірге тілдерді синхронды
типологиялық мазмұндауда қайта құру термині кей ... ... ... ... бір ... ... мағынасында іске
асады.
Л.С.Бархударов аударма үдеріс терминінің мағынасын анықтауда, ол
терминді белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... бір тілден екінші тілдегі ... ... ... кеткен [7,6]. Дегенмен, мұндай қайта құрылудың тек шартты
түрде ғана ... ... ... себебі, түпнұсқа мәтіні шын
мәнінде ешнәрсеге қайта құрылмайды, зерттеуші ... ... ... ... ... арқылы анықтайды. Л.С.Бархударовтың
ойынша, трансформация термині тілді ... ... ... ... ... да солай ... ... сөз ... ... сөйлеу бірлігінің арасындағы белгілі қарым–қатынас туралы
айтылып отыр, ол дегеніміз оның ... ... ... ... ... ... болады. Бұл жағдайда А тілінде жазылған
бастапқы мәтінді аудармашы белгілі бір ... ... ... ... жазылған б мәтінін жасап шығарады, б тілі мен а тілі ... ... ... табылады. Лингвистикалық мағынада осы барлық
операциялар жиынтығы аударма ... ... ... ... ... бір ... түрі, нақтырақ айтқанда,
тіларалық трансформацияның түрі деп ... ... ... ... трансформацияны анықтайтын үш негізгі ... бар: олар ... ... ... ... арасындағы қарым-қатынас; 2) тілдік,
тіларалық операциялар; 3) жалпы аударма үдерісі [7,9].
А.Д.Швейцер аударматану теориясында трансформация ... ... ... ... ... ... мұнда бастапқы және соңғы тілдік
айтылымдар арасындағы қарым-қатынас ... ... тұр, ... ... бір айтылымның формасы ... бір ... ... ... ... түрде трансформация деп анықтама беріп кетеді ... ... ... ... яғни ... ... операциялардың ... ... ... ... ... бастапқы шығарма мен оның аударма мәтіні арасындағы
қатынас және бір айтылымның ... ... ... ... ... деп анықтамасына қосып кетеді [8]. Аударматану теориясында
кандай категорияға ие болатынын анықтауда өзінің тұжырымдамасын ... ... ... ... екі ... ... беріледі:
1) аударма ол ... яғни А ... ... ... ... Б ... аударма мәтін пайда болады; 2) ... яғни ең ... Б ... ... ... екі ұғымда
бір–бірімен тығыз байланысты, себебі кез ... ... ... сол ... өту ... ... ... мен оның іс-әрекетінің нәтижесін ажырату әбден
заңды және ... ... ... ... ... ... ... жақтан қарауға мүмкіндік береді: ... ... ... ... және ... ... ... ол адам
бастапқы мәтін мен аударма мәтінін ... ... ... ... ... ... ... баға беретін мүмкіншілігі бар.
Жоғарыда аударма ... ... ... айтқан болатынбыз, енді
мәселені тереңірек қарастырсақ, яғни осы ... ... не ... ... ... ... ... термині генеративті
лингвистикадан алынып, оны ... ... ... ... ... тілдік қарым–қатынастың терең және ... ... ... болар. Бастапқы мәтін басқа да ... ... ... бір ... ... ... бір ... жүйелілігін құрайтын өзіндік үстіртін деңгейін көрсетеді.
Бұл таңбалар ... ... да бір ... ... ... ... бастапқы мәтін формалары арқылы терең деңгейге түсіп
өзіндік виртуалды обьект жасайды, яғни ол ... ... бір ... деп түсінеді. Дәл осы виртуалды обьект, бастапқы ... ... ... қайта құруға тап ... ... ...... ... бастапқы мәтінді талдауда пайда ... ... ... ... ... ... формалар арқылы ашу мүмкін
болғанда ... бұл жаңа ... ... бола ... Бұл аудармашының
қаншалықты мәтіннің мазмұнын аша білу ... бар ... ... ... ... ... ұшырайтын
виртуалды обьекттің алатын орны ... ... ол ... ... ... ... керісінше теріске ... Ол бір ... әр ... ... ... ... Бұл
дегеніміз, ол аудармаға деген формалистік көзқарасты және де А тілінің
формасынан Б тілінің ... ... ... жеңуге мүмкіндік
береді.
Шындығын айтқанда, аударма барысында ... ... ... ... ... ... обьектінің яғни ... ... ... мағыналар жүйесінің аударма тіліне ... ... жаңа ... ... Дәл осы ... ... ... мағыналар жүйесі трансформациялардың негізгі ... ... ... ... барлық үдеріс трансформация ... Егер ... ... ... ... ... үзіндісінің
мағыналар жүйесі қайтадан топтастырылмаса, ... бір ... жаңа ... қосылып немесе түспеген жағдайда, онда ... ... тек ... ... тілдік кодтар арқылы қайта
жаңғырылуы. Сондықтан да аудармашылық ... ... ... ... айтқан ойымен келісуге болмайтын сияқты.
Аудармашылық трансформациялар аудармада кездесетін, яғни аударма
барысында кез ... ... ... ... ... тәртіп. Бірақ үйлесімдік жүйелерде де мағыналардың ... ... да ... ... ... ... гармонияның
болуы. Егерде аудармаға жататын ... ... ... үйлесуі кездесіп жатса, ешқандай трансформация болмайды.
В.Н.Комиссаров ... ... ... ... ... ... ... анализ жасау ең ... бірі ... ... ... ... құрылымдарды және олардың
туынды трансформаларын бөліп көрсетеді. Бір ... ... ... ... жеткізетін және аударманың соңғы нұсқасын
таңдау амалдарының бірі ... ... ... ... ... өзі трансформацияның ерекше бір түрі ... ... ... бір ... ... ... ... құрылымының
аударма құрылымына қайта құрылуы [9,208].
Егерде бастапқы мәтін мен аударма мәтіннің ... ... ... ... сәйкес келмесе де, ... ... ... ... ... . ... тілдік
құрылымдардың бір ... ... ... ... ... ... ... немесе ішкі құрылымдарын зерттемейді, ол мағына
жағын ... ... ... ... ... мәтіннің
мағыналық жүйесі трансформацияланады.
Аудармада мағыналар жүйесінің ... ... ... қате ... ... ол әрқашанда трансформацияланады, кейде
жоғары ... не ... ... не ... ... ... ... себептен де бір туындының бірнеше ... және ... сыни ... ... ... ...... жүйесі бастапқы мәтіннің
сөйлеу ... ... ... ... ... ... мәтін қабылданып және ... ... ... ие болған мағыналар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... келетін болсақ, аудармашылық
трансформацияларға байланысты А.Қ.Жұмабекова, Қ.Қ.Кәрімова, ... ... өз ... ... берген. Осы авторлардың
анықтамаларын талдап қарастырсақ, А.Қ.Жұмабекова [10, 18] және ... ... ... ... аударма
бірліктеріне көшуді жүзеге асыратын трансформация түрі дейді ... ... деп - ... көптеген тәсілдерінің
негізі. Бастапқы мәтіннің ... ... ... ... тиіс ... сақтай отырып өзгерту [12 ,102].
Жалпы трансформация терминінің беретін негізгі мағынасын ... ... ... ... ... сөз ... табылады. Негізгі беретін мағынасы
қайта құру, яғни түпнұсқа бірліктерінің аударма ... ... ... бірліктеріне қайта құрылуы, мұнда қайта құрылу тілдік жүйеге емес,
мағынаның ұайта құрылуы деген сөз.
1.3 ... және ... ... пен ... [8] ... ... ... бір тіларалық немесе тіларалық ... ... деп ... ... кеткен. Бұл дегеніміз трансформация
терминіне анықтама ... ... ... ... бастапқы мәтін мен аударма мәтін ... ... ... түрі деп ... оны ... ... деп ... Бұл мағынада қайта құру термині екі ... ... ... ... табады.
Трансформациялар құнды бір зерттеушілік ... ... ... мен ... объект арасындағы жағдайларды
салыстырғандағы ... ... ... келтіріледі.
Бастапқы мәтін мен аударма ... ... ... ... ... ... жағынан сәйкес келмейтінін
аңғарамыз, яғни трансформацияланған ... ... ... ... логикалық жағынан танудың ... ... ... бір ... ... кезеңдегі орын алу
жағдайын талдауда ... ... ... ... ... ... ... суреттің реставрацияға дейін және одан ... ... ... ... ... және ... ... революцияға дейінгі және ... ... және т.б. ... реставрациядан кейін суреттің ... ... және де ... ... ... ... жағдайы тікелей объект
ретінде салыстырылмайды, яғни ... ... мен ... ... ... ... ... болып саналмайды деген сөз.
Салыстыру объектісі ол ... ... ... табылады деп айта
аламыз.
Шын ... ... ... ... трансфор-мацияларға
байланысты абстрактілі үлгілерін шығарып, нақты ... ... ... ... сипаттай аламыз, сонымен қатар
олардың типологиясын құрастыруға болады. Осы ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл операция тек
бастапқы мәтін мен аударма ... ... ... ... ... құрулар арқылы жасаған аудармасын талдау ... ... ... ... ... бағалау көмегінің
арқасында ғана жүзеге асуына мүмкіндік береді.
Түпнұсқа ... мен ... ... тіларалық салыстыру
жүргізу ... ... ... ... нәтижесінде пайда
болған, яғни трансформациялар түрін ... ... ... ... трансформацияларды аударма нәтижесі деп талдау ... ... ... мәтіннің ... ... ... ... және аудармашылық концепцияны табуға мүмкіндік
береді. Бастапқы ... мен ... ... нәтижесінде
туындаған аударма мәтінін салыстыру ... ... ... түсінуге мүмкіндік береді.
Трансформация үдерісі ... ... ... , яғни ... ... ... сөз. ... тек қана аударма үдерісінің
басында және ... ... ... ... ... тап ... осы ... яғни түпнұсқа мен аударма мәтінінің ... ... ... ... және ... деп
қарастыруда екеуінің ... ... ... ... ... мәтінде құралған мағыналар ... ... ... ... ... деп бекіте келе және
бастапқы және аударма ... ... ... ... ... ... қолданып көрелік. Тіларалық асимметрия деген терминді
қолдануға болады. ... ... ... ... ... жүйесі мүлде симметриялы
болмайтынын аударма ... ... ... ... Егер де ... ... ... түрінде бір-біріне ұқсастырып көрсе,
олардың ... ... ... анық ... еді. ... ... тек мәтіннің бір бөлігінде немесе нақты ... онда да егер олар ... ... балама болған жағдайда
ғана ... тек ... ... қолданғанда болады. Бірақ сөзбе-
сөз аударма қолданғанда, тіптен туыстас ... ... ... ... дұрыс жеткізе алмайды. Тілдер арасында ... ... ... бастапқы және аударма мәтін арасында асимметрия
анық байқалады.
Сөзбе-сөз ... ... ... ... ... ... ... өзгермейді, аударма мәтініне қайта
құрылмайды. Сонымен аударматану теориясында ... ... ... ... және ... мәтіннің мағыналар
жүйесі аударма мәтінінің мағыналар ... ... ... ... ... ... үдерістің нәтижесі ретінде бастапқы ... ... ... ... жүйесі ... ... ... ... ... қатар бұл байланыс тіларалық
асимметрия деп сипатталуы ... ... ... ... екі ... ... ... түпнұсқа мәтіннің
мазмұнын ұғыну және аударма нұсқасын ... Осы ... ... ... мәтініне өту іске асады. Аударма ... ... ... көп ... ... ... болады және
аудармашы аударма нұсқасын таңдағанда нені ... ... өзі ... ... ... ... аудармашының санасында болады, ол
тікелей қадағалауға және ... қол ... ... ... ... ... аударма барысында ... ... ... ... ... сипаттап көрсетеді. ... ... ... ... ... үдерісін лингвистикалық операция
ретінде ... ... ... ... аударма механизмдерінің
әртүрлі қырларын тануға мүмкіндік береді.
Аудармашының ... ... ... ... ... ... ... жасалуы мүмкін, дегенмен олар қиын аудармашылық
мәселелерді шешуге көмектеседі. Үлгілердің екі негізгі бір-бірімен ... ... бар: 1) ... ... қай салада қолдануға мүмкін
екенін көрсететін мінездемесі, 2) аудармашылық трансформациялар типтері.
Аударматану ... әр ... ... ... ... көрсетеді. В.Н.Комиссаровтың [9,190] үлгілерге қатысты ойларын
талдап көрейік. Ол аудармашылық үлгіні үшке бөліп көрсетеді :
1) ... ... ... ... ... үлгі барлық тілдік бірліктер мағынасы өмір шындығына
байланысты қандай да бір құбылыстарды, ... ... ... ... олар ... деп аталады. Тілдің көмегі арқылы туындайтын хабарлама
қандай да бір жағдай туралы ақпаратты қамтиды, яғни ... ... ... ... ... үлгі ... барысында түпнұсқа
бірліктерінің мағынасы беріледі деп айтады. Үлгі ... ... ... ... тұрады деп қарастырып, соның көмегі арқылы аудармашы
түпнұсқа бірлігінен аударма бірлігіне ауысыу арқылы екеуінің ... ... ... үлгі ... ... ... психикалық
үдерісін сипаттап көрсетеді. Сөйлеушінің тілдік ... ... ... ішкі бағдарламасы қалыптасатыны ... ... ол ... ... өрістейді. Осыдан келе психолингвистикалық үлгі
аударма үдерісін жүзеге асыруда аудармашы ең алғаш түпнұсқа мазмұнын ... ... ... яғни өз ой ... ... бұл ... мәтініне өрістетеді, демек аудармашы түпнұсқаны өзінше түсініп
алып, оны аударма мәтініне ... ... сөз. Бұл ... ... мақсаты
ол аударма үдерісін толық көрсету, аудармашының ойлау қимылының жалпы
бағытын және ... ... ... ... кезеңін түсіндіру болып
табылады [9,206].
В.Н.Комиссаров [9,195] ... ... ... мен кемшіліктерін атап көрсетеді. Артықшылықтары:
• Әр тілдің формаларын салыстырып ... ... ... ... ... аудармалық сәйкестіктерді анықтап, нақты екі
тіл арасында аударма жасаудың теориялық базасын құрайды.
... ... ... ... ... ... түрлері анықталады.
• Аударма үдерісі барысында түпнұсқалық бірлікке аударма тілінде
сәйкес ... ... ... ... ... тілдік
трансформация жасау, яғни анализ сатысы өте қажет.
Сонымен қатар ... ... де ... ... трансформациялық үлгісі синтез сатысында қандай талаптар
бойынша бірнеше трансформалар ішінен ... ... ... бұл ... ... түпнұсқалық және аударма
құрылымдары бір–бірінен тәуелсізденеді.
• Аналог болмайтын кей ядролық құрылымдар арасында ... ... ... ... ... ... ... үдерісі үш
кезеңнен тұрады:
Бірінші кезең – анализ жасау кезеңі, ... тілі ... ... ... ... ... ... құрылымы ең қарапайым және жеңіл талданбалы ... ... ... – өту деп ... яғни түпнұсқаның ядролық құрылымының
аударманың семантикалық компоненттеріне өту.
Үшінші кезең – синтез немесе ... ... ... тілі ... тілінің үстіртін құрылымына, яғни ... ... ... ... ... ... байланысты сөздердің реті, сөйлемнің
құрылысы, семантикалық белгінің саны мен ... ... ... өзгереді [9,198].
Трансформациялық үлгі айтарлықтай түсіндірме ... ... ... айта ... Ол ... бұл ... түрі ... үдерісінің
тікелей бақылауға мүмкін емес көптеген жақтарын ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігін
атап кеткен жөн, яғни ол түпнұсқа мәтініндегі тілдік ... ... ... мәтінінде қолданатын аударма ... ... ... ... ... ... береді.
1.3.2 Трансформациялық аударма
Трансформациялық аударма анықтамасына әр авторлар өзінше анықтама
берген. Бұл ... ... [9], ... [7],
Я.И.Рецкер[13], А.Д.Швейцер [9] және т.б. авторлар өз ... ... ... трансформациялық аударма – ол ... ... ... аударуда балама болмаған жағдайда,
сөйлемнің синтаксистік құрылымын ... ... ... ... ... ... ... толық өзгеруі, яғни ... ... ... ... ... ... ... [7,12].
В.Н.Комиссаровтың анықтамасы бойынша, трансформациялық аударма
дегеніміз – ол ... ... бір ... ... баламасыз лексиканың мағынасын толық жеткізу [9,150].
Отандық аударматану саласына ... ... ... ... ... тоқталып кетсек.
Қ.Қ.Кәрімова трансформациялық аударма деп – ... ... ... ... деген [11,76].
Трансформациялық аударма көбінесе баламасыз лексиканың ... ... ... Баламасыз лексика дегеніміз не және
оларға не ... ... қай түрі ... ... ... ... ... – ол бастапқы
мәтіндегі ұлттық реалияларды, яғни, басқа ұлт я ... ... соны ... ... ... білдіретін сөздер
[12,96].
А.Қ.Жұмабекова бойынша баламасыз бірліктер деп – білім ... ... тең ... ие сәйкестігі жоқ, жергілікті құбылыстарды,
ұғымдарды, ұлттық реалияларды білдіретін лексикалық бірліктер [10,21].
Қ.Қ.Кәрімова ... ... ...... ... (сөздік)
сәйкестіктері жоқ ПЯ-ның лексикалық бірліктері деп ... ... ... ... және ... есімдер, реалий сөздер, терминдер,
абревиатуралар, мекеменің немесе ұйымның, газет-журналдардың атауын ... ... ... лексикаларды біз аударма ... ... ... ... мағынасына сәйкес сөз болмаған ... ... айту ... ... ... ... бірден
аударуға келмейтін сөздер деп ... ... ... Әрине әр тілдің
өзіндік ерекшелігі бар, ол ерекшеліктер ... ... сөз ... ... ... және ... аударуда көптеген амалдар түрі
қолданылады. Дегенмен, баламасыз сөздердің ... тура ... ... ... соған қарамастан ол қиындықтарды жеңуге
болады. Сонымен баламасыз ... ... ... ... Транслитерация және транскрипция;
2. Калькалау әдісі;
3. Сипаттама аударма;
4. Келтірінді аударма;
5. Трансформациялық ... ... ... олар аудармашылық трансформацияның түрлері
екенін байқауға болады. Енді осы тәсілдерді қысқаша қарастырсақ.
Транслитерация ... ... ... ... ... ... арқылы оның дыбыстық тұлғасын ... ... ... [10,41]. Бұл ... көбінесе жалқы және жалпы есімдерді
аударуда қолданады. Мысалы: Herbert Spencer - ... ... Adam Smith ... ... ... Gaskell – ... Гаскелл, Сurt Vonnegut – Курт
Воннегут, Delaware – Делавэр. Транскрипция-түпнұсқаның лексикалық бірлігін
аударма ... ... ... арқылы оның дыбыстық тұлғасын
өзгерту жолымен аудару тәсілі [10,41]. Мысалы : ...... ... Linden – ... ден ... Rue de la Paix – Рю де ла Пэ, John ... – Джон ... ... , Charles Dickens – ... Диккенс.
Калькалау әдісі – түпнұсқаның лексикалық бірлігін оның морфема
бөліктерін немесе ... ... ... ... ... ... ауыстыру арқылы жүзеге асырылатын аударма
тәсілі [10,28]. Мысалы: Үкімет ... – Head of the ...... Supreme Court – ... Сот, ... заңдар – Mixed laws, ... vote – ... ... ... ... - ... ... басқа тілдің құралдарымен
сипаттаудан (оның мағынасын экспликациялаудан) тұратын аударма тәсілі
[10,39].
Реалий ... ... бұл ... ... ... табылады. Яғни қазақ
халқына тән сөздер, ұлттық салт-дәстүрге байланысты ... ... ... ... ... қобыз сияқты музыкалық аспаптар немесе
киіз үй, ... ... ... той, бет ашар ... ... ... аударма – аудармада бастапқы ... ... ... ... бір ... ... сәйкес келетін
аударма тілінің грамматикалық бірлігін ... [10,29]. ... ... ... know-how – өндіріс құпиясы, muffin –тоқаш нан.
Трансформациялық ... - ... ... ... ... жүзеге асырылатын аударма [10,42]. Аудармашылық
трансформациялардың ... ... ... ... ... сондықтан
түрлері өте көп.
Жоғарыда аталған тәсілдер ... ... ... ... ... ... деп ... болады, яғни бұл жаңа
аударылған ... ... ... сөздік сұрамына енбеген болып
табылады. Көп жағдайларда мұндай окказионалды ... ... ... ... ... сөздерге айналады.
Егер осындай жағдайлар болса, ... ... сөз ... баламасыз болып табылмайды.
Сонымен трансформациялық аударма ...... ... ... ... балама болмаған жағдайларда қолданатын
аударма тәсілі. Баламасыз лексикаға жалқы және ... ... ... ... абревиатуралар, мекеменің немесе ұйымның, газет-
журналдардың ... ... ... ... ... ... тура ... аудармашының қабілетіне де байланысты, яғни трансфор-мациялардың
көптеген түрлерінің ішінен біреуін таңдау арқылы аудару да ... ... ... дұрыс таңдау жасаған болса, түпнұсқаның мағынасы аудармада
тура беріледі.
1.4 Трансформациялардың классификациясы
Аударматану теориясында ... ... әр ... ... анықтама бергенін ... ... ... ... ... келгенде де сондай жағдайға тап ... ... ... ... ... ... ... ... ... Р.К.Миньяр–Белоручев, М.Д.Гутнер,
Л.С. Бархударов, Н.В.Балкина, З.С.Сироткина, Я.И.Рецкер, ... ... , ... мен ... ... және
Н.П.Серов, А.Д.Швейцер, С.П.Романова мен А.Л.Коралова, ... ... ... ... ... ... ... ғалымдары
К.Дарбельне және Ж.П.Вине сынды ... ... ... ... ... ... ... термині «трансформация-лық
грамматикадан» негіз алған. Жиырмасыншы ... ... ... [4] ... ... ... ... тәсілдердің негізгі принциптерін қалыптастырды. Осы
принцип ... ... ... ... пайда
болуына ықпал етті деуге болады.
Генеративті ... ... ... ... бес ... қағидасы, яғни ядролық ... ... ... ... ... Олар ... ... өзара алмастырылуы), түсіріп тастау тәсілі
(қысқарту, жою, өшіру), компоненттерді ... ... ... орналастыру), субституция ( компоненттерді ... ... және ... тәсілдері біріктіріліп, аударматану
теориясына осы төрт ... ... [7,17] ... ... – екі ... және ... ... кездесетін айырмашылықтарға
қарамастан, ұғымдардың ... ... ... ... ... ... ... түрлі тіларалық қайта ... деп ... ... ... ... барысында жүзеге асатын барлық
трансформациялардың ... төрт ... ... ... ... ... ... ... аудармашылық трансформация типтері.
Ауыстыру - бастапқы мәтінді аударма ... ... ... ... ... ... деп ... трансформациялардың ең көп қолданатын тәсілі деп біледі,
грамматикалық ... ... ... құрылысы, сөз таптарының
және сөйлем ... ... ... ... орын алса, лексикалық ... ... ... ... ... ... семантикалық
компоненттері толық көрсетілмегендіктен, аударма ... ... қосу ... ... дейді, ал түсіріп тастау
тәсілі семантикалық ... ... ... жоқ ... ... Әдеттегідей қандай трансформацияның түрі болмасын,
олардың барлығы қатар орындалады, себебі олар бір – ... ... деп ... ... [7,21].
З.Д.Львовская [14,183] трансформацияларға төмендегідей ... ... ... ... ... ... [15,69] ... екі тілде кездесетін изоморфтық
тәсілдерді қолданудан бас тарту деп анықтама береді және ... үш ... ... ... дейді: ауыстыру,
алмастыру немесе ... ... ... ... яғни ... компоненттердің қосылуы немесе түсіп қалуы.
В.Н.Комиссаров [9,209] аудармашылық ... ... ... ... ... ... бірлігіне өтуді жүзеге
асыруға көмектесетін қайта құрулар дейді және олар формалды-семантикалық
мәнге ие ... ... ... ... ... мағынасын және
формасын да қайта құрады. Сонымен қатар ... ... ... ... аударма барысында контексттің ережелеріне сәйкес сөздікте
баламалар болмаған жағдайда қолданатын тәсіл.
Автор аудармадағы трансформацияларды үш ... ... ... формалды және мазмұнды болып бөлінеді) және ... ... ... лексика – грамматикалық топтарға ... ... ... ... ... ... ... транскрипциялау;
ә) транслитерациялау;
б) калькалау.
1.2.мазмұнды лексикалық трансформациялар:
а) жалпылау;
ә) нақтылау ;
б) модуляциялау.
2.Грамматикалық трансформациялар:
a) сөйлемді біріктіру;
ә) сөйлемдерді ... ... ... – грамматикалық трансформациялар:
a) антонимдік аударма;
ә) экспликация;
б) компенсация;
в) компрессия [9,219].
Л.К.Латышев [16,111] ... ... ... ... ... ... ... бір түрі, яғни тіларалық қайта фразалау ... Ол ... ... ... ... ... және
трансформация деп екіге бөліп қарастырады. Ол трансформацияларды ... ... ... ... ... трансформациялар жіктемесі.
Р.К.Миньяр-Белоручев [17,32] трансформацияға мынадай анықтама береді:
“Трансформация аударма тәсілдерінің басты бөлігінің негізі. Оның мәні ... ... ... сақтай отырып, түпнұсқа мәтінінің формалық
(лексикалық және ... ... ... ... ... ... өзгертуде болып табылады ”.
Ол аудармашылық трансформациялардың үш түрін атап өткен :
лексикалық
грамматикалық ... ... ... ... [13,39] ... логикалық ойлаудың тәсілі,
трансформацияның көмегі арқылы ... ... ... жоқ ... беру үшін ... лайық сәйкестіктер табады және аударма
барысында аударма тілінің ... ... ... ... қайта құра
алады дейді.В.Н.Комиссаровқа қарағанда, тек лексикалық және грамма-тикалық
трансформациялар деп екіге жіктейді де, ... ... түрі бар деп ... ... ... ... нақтылау;
б) жалпылау;
в) мағынаны дамыту;
г) антонимдік аударма;
д) тұтас түрлендіру;
ж) орын толтыру.
Ал грамматикалық ... ... ... ... нормасына сәйкес сөйлемдер құрылымының ... ... Олар ... ... ... емес болуы ... ... ... ... ... ... мүшесі ауысады,
ал толық емес ... ... ... ... және ... [18,156] ... үшке ... ... ... және Т.Р.Левицкая жіктемесі.
М.Д.Гутнер [19,93] трансформациялардың мынадай түрлерін көрсетеді:
1.сөздердің орын тәртібінің өзгеруі;
2.қосу;
3.түсіріп тастау;
4.сөз таптары мен сөйлем мүшелерін ауыстыру;
5.антонимдік аударма .
Шевнин А.Б. және ... Н.П. [20,196] ... ... екі түрін бөліп көрсеткен :
1.Лексикалық трансформация
2.Граммматикалық трансформация
Ю.В.Пиввуева мен ... [21,153] ... ... ... ... толтыру;
6.мағынаны дамыту;
7.тұтас түрлендіру .
В.С.Слепович [22, 203] лексикалық трансформациялар туралы сөз қозғап,
анықтама береді және ... ... ... ... ... ... ... ... аударма;
в) тұтастай қайта
ойластыру.
Сызба-6. В.С.Слеповия ... [20,189] ... ... ... ... мағынада қолданады дейді. Оның ... ... ... ... ... тіларалық операциялары.
1.семантикалық:
a) векторлы алмастыру;
ә) семантикалық компонент қосу;
б) семантикалық ... ... ... ... ... ... ... семантикалық компоненттерді қайталау;
ж) кеңею;
з) жылжыту;
и) семантикалық компоненттердің қысқаруы;
й) тарылу.
2.синтаксистік:
а) антонимдік аударма;
ә) генерализация;
б) конкретизация.
Француз лингвистика саласының ... ... және ... ... трансформацияларды түрлерге бөлмей, аударма барысында
кейбір тәсілдерді қолдануды ұсынады. Сонда олар техникалық тәсілдердің ... ... ... идея ... тура ... тәсілі;
б) жанама аударманың тәсілі.
Бірінші топқа жататын аударма ... ... – сөз ... ... жататын аударма түрлері:
1.модуляция;
2.абстрактілі/нақты/жалпы/жеке/генерализация/конкретизация;
3.себептен нәтижеге;
4.амал және қорытынды.
С.П.Романова мен А.Л.Коралова [24, 97] ... ... ... деп топтап, мына түрлерін ажыратады:
Нақтылау мен жалпылау
Антонимдік ... ... ... ... [20, 48 – 69].
Сызба-7. С.П.Романова мен А.Л.Коралова ... [25,122] ... ... ... ... ... ... қатар қабылдаушы тіл
элементінің толық мазмұнды баламалығын алу үшін ... ... бір ... ... құрылуы дейді. Автордың берген жіктемесінде
өзіндік ... бар. Ол ... ... ... ... та ... ескере отырып топтайды:
1.нақтылау;
2.жалпылау;
3.орын толтыру;
4.экспликация;
5.антонимдік аударма;
6.мағынаны дамыту.
Қазақ аударма ... ... ... ... ... ... ... бірі болғандықтан, біз қарастырған ғалымдардың ... ғана ... ... ... бар. Қазақ аудармасының
мәселелерімен айналысып жүрген ... ... ... ... жасағанын Ж.А.Жақыповтың еңбегінде анықтауға
болады. Автор аудармашылық трансформацияларды «тіларалық өзгертулер» деп
атайды [12,68].
Ж.А.Жақыповтың ... ... ... ... ... ... ... байланысты жалғаулықсыз байланысқа ауыстыру;
3.лексикалық аударулар:
а) нақтыландыру;
ә) жалпыландыру.
4.шендестіре аудару (антонимдік аударма);
5.компенсация (орын толтыру);
6.қосу;
7.түсіріп тастау.
А.Қ.Жұмабекова аудармашылық ...... ... бірліктеріне көшуді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін
түрлендірудің бір түрі деп анықтама береді [26,62].
Автордың ... ... ... ... ... транскрипция, транслитерация, калькалау;
б) мазмұнды: ұғымды нақтылау, ұғымды жалпылау, модуляция;
2. Грамматикалық ... ... ... ... ... алмастыру;
3. Лексикалық-грамматикалық трансформациялар: антонимдік аударма, сипаттама
аударма, компенсация, компрессия.
Жоғарыда біз ... ... және ... ... ... ... ... және классификация-ларын
талдадық.
Н.К.Гарбовский [23,384] кейбір ... ... ... ... ... ... сынды авторлардың жіктемесін бір ... ... ... ... ... |
| | | ... ... |
|I.Лексика-|I.Алмастыру |I.Лексикалық ... ... ... ... | ... | ... |ар | | ... | | | | ... ... |а).Формалдық |Сипаттама |Тура(дәлме-дәл) |
|нциация | | ... ... ... ... ...... ... ... |
| | ... ... | | | |— ... ... ... ... ... |Мағынаның |6) калькалау; |
|Генерализа|ауыстыру | ... | ... | | | | ... Сөз ... |б) ... |с) сөзбе-сөз |
|ық даму |ауыстыру ... ... |
| | ... ... | |
| | ... | | ... |1.Конкретизация|Антонимдік ... ... ... ... | ... | |
| ... | | | |
| ... | | | ... | ... |Модуляция: ... ... | | ... ... ... | | ... ... |синтаксистік | | | |
| ... | | | ... |3. ... | | ... ... ... | ... | ... | |; ... |
| | | | ... | | | ... ... |2. ... ... |я |ық | ... ... ... | ... | |ар: | | ... ... ... | ... және |
| | |а) ... | ... |
| | ... (нөлдік| | |
| | ... | | ... |б) ... | ... және бүтін|
|й |3.Нәтижені |бөлу | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... ... | |5. Бір ... ... ... |біріктіру | ... ... |
| ... |д)Грамматика-лы| |6. ... |
| | |қ ... | ... |
| | | | ... |
| | | | ... мен |
| ... ... |ерекшеліктер |
| | ... | ... |
| ... |2. Сөз ... | ... |
| ... | | ... |
| | | | ... |
| | ... | |9. ... ... |
| | ... | ... формасының |
| | | | ... |
| | ... бір | ... |
| | ... | ... арқылы |
| | ... | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | |III. | ... |
| | ... | |
| | ... | | |
| | ... | |
| | |ар: | | |
| | | | ... |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | | | ... |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | | | ... |
| | |с) ... | | |
| | |д) ... | ... |
| | | | ... ... ... бойынша аудармашылық трансформация-лардың
классификациясы .
2 ... ... ... ... ... ... ... айтылған әр түрлі ғалымдардың ... ... ... ... ... типіне
нақты мысалдар келтіріп, оларды талдап, ағылшыннан орыс тілі ... ... ... ... ... қай ... ... тырысамыз. Мысалдар американың атақты көркем
жазушысы Эдгар Поның «Golden Beatle» [27] және ... ... ... мен ... «The picture of Dorian Gray» ... ... ... ... ... орыс ... ... [29]
аударған. Орысшадан қазақ тіліне Б.Баймаханов [30] ... Ал ... ... ... қазақ тіліне Г.Б. Түсіпова аударған [31]. Біз
түпнұсқа мен аударманы салыстыра ... ... ... ... ... ... ... тарауда
айтылған теориялардың ішінен В.Н.Комиссаровтың [9] және А.Қ.Жұмабекованың
[26] трансформацияларға ... ... ... Автордың
жасаған жіктемесі бойынша мысалдардан ... ... ...... ... данышпан прозашы және ақын.
А.Поның тағдыры өте қайғылы ... Оның ... және ақын ... ... ... ... ... зор. Жазушы қайтыс болғаннан кейін оның
өмірбаяны туралы, маңызды ... ... мен ... ... ... ... ... Оның ең алғашқы «Тамерлан и другие стихи» атты
кітабы 1827 жылы басылып шықты. 1841 жылы ... ... ... на ... ... атты ... детективті шығармасы дүниеге
келді, сонымен бірге әдебиетте жаңа жанр пайда болды.
1830-40 жылдары Э.По ... ... ... ... кейбір
еңбектерінде жасаған шығармашылық жаңалықтары әлемдік әдебитте өзпес ... ... аты ... даңқ ... ... Ричмонд қаласында
музейі ашылды және По үшін ең бағалы және жоғары марапат ол – ... ... ... ... По есімімен аталды.
Оскар Уайльд (1854 - 1900) — ағылшын философы, жазушы, ... ... ... ... ... ең ... драматургтардың бірі.
Лондондық сәнқой 2 жыл бойы әдепсіз ... үшін ... ... ... ... ... кетеді. Францияда кедейлік күндерін ... ... ... ... ... ... ... және
нақыл сөздерге толы пьесаларымен, сонымен қатар «Дориан Грейдің портреті»
романымен ... ... ... - орыс ... сыншысы, әдебиеттанушы,
аудармашы. МГУ-ді бітірген, 1945 жылдан бастап ... ... ... медальдармен марапатталған, 1935 жылдан СССР жазушылар
Одағының мүшесі, 1937-1948 жылдар аралығында Әлем ... ... аға ... ... ... елдердің әдебиетін (АҚШ-тың Б.Франклин, Ф.Купер, Г.Торо,
Г.Мелвил, М.Твен, Дж.Рид сынды ... ... 18 ... ... орыс әдебиетін (А.Н.Радищев) және орыс-америка ... ... ... ... ... Ф.С.Фицджеральд,
У.Фолкнер, Г.Грин және т.б. ағылшын-американдық ... ... ... ... ... ... ... Ф.Брет Гарттың (т.1-
6,1966), М.Твеннің (т.1-12,1959-61), Э.Хемингуэйдің ... ... өз ... ... Э.По, ... С.Льюис,
Э.Хемингуэй және т.б. жазушылардың шығармаларын аударған.
Б.Баймаханов Ұлы Отан соғысының ардагері, “Лениншіл жас” газетінде
қызмет жасаған ... ... ... ... ... еңбегін 1984
жылы аударған.
Г.Түсіпова «Ағылшын тілді жазушылар әңгімелерін қазақ тіліне ... мен ... ... ... жұмысы қолғалған.
2.1 Лексикалық трансформациялар
Many years ago, I contracted an intimacy with a Mr. ... ... лет тому ... мне ... ... познакомиться с
некиим Вильямом Леграном [29,1].
Бұдан біраз жыл бұрын менің Вильям ... ... бір ... ... тура ... ... мысалда лексикалық трансформацияның ... ... ... ... қолданылған.
1. William Legrand ... ... ... Легран деп
транскрипцияланған, түпнұсқадағы I атау ... ... ... ... ілік септігінде менің деп аударылған .
2. Contracted an intimacy with ... ... ... тәсілімен танысуыма тура келді деп ... ... ... ... а ... ... мағынаны
беретіндіктен деген бір кісімен деп берілген.
3. Түпнұсқадағы Mr сөзі, яғни ... ... ... деп ... ... ... ... бұл сөздің мағынасын жалпылап,
генерализация қолданып кісі деп ... avoid the ... ... upon his disasters, he
left New Orleans, the city of his ... and took up ... at ... Island, near ... South Carolina [27,1].
Чтобы избегнуть унижений, связанных с потерей богатства, он покинул
Новый ... ... ... ... и поселился на Сэлливановом острове,
поблизости от Чарлстона в Южной Каролине ... ... ... соң көрінгенге көзтүрткі ... ... ... ... ... Жаңа ... қаласын тастап, Оңтүстік
Каролинадағы ... ... ... ... ... ... [30,1].
Бұл жерде лексикалық трансформацияның транскрипция, калькалау,
конкретизация ... ... ... ... ... ... Чарлстон деп
транскрипцияланған.
2. New Orlean, South Carolina, Sullivan’s Island географиялық атаулар
калькалау тәсілі ... Жаңа ... және ... ... ... деп ... ... disaster сөзін аудармашы нақтылап, бар байлықтан
айрылған соң деп аударған.
I found him well ... with unusual powers of mind, ... with ... and subject to perverse moods ... ... and ... [27,2].
Я увидел,что он отлично ... и ... ... но ... с тем ... ... и ... от
болезненного состояния ума, впадая попеременно то в ... то ... ... оның ... ... ... ... екенін, сонымен қатар
мінезі біртүрлі қияқыланып адамға осқыра қарайтын, кейде жабырқаңқы, кейде
жадыраңқы ... ... ... ... жан ... байқадым [30,2].
Бұл мысалда трансформацияның логикалық даму, генерализация ... With unusual powers of mind ... ... даму ... ... ... деп ... Subject to perverse moods of alternative enthusiasm сөйлемін
логикалық даму тәсілі ... ... ... ... ... деп ... ... аяғында мазмұнды толықтыру үшін жалпылап, ... ... жан деп ... winters in the latitude of ... Island are seldom ... and in the fall of the year it is a rare event indeed when a fire
is considered ... ... на ... ... ... ... бывают очень суровыми, ... ... ... ... никогда не приходится разводить огонь в помещении
[29,3].
Сэлливанов аралы ... ... ... қыс өте ... ... ... ешқашан үйге от жағылмайды десе де болады [30,3].
Бұл жерде трансформацияның конкретизация тәсілі қолданған.
1. ... үй ... ... ... мағынаны толық
жеткізу үшін аудармашы конкретизация тәсілін қолданған.
“And why not tonight? ” I asked, rubbing my hands over ... and wishing the whole tribe of ... at the devil ... А ... не ... - ... я, потирая руки у огня и
мысленно
посылая к чертям всех жуков на ... ... ... емес ? ” – деп ... мен ... отқа ... әр
дүниедегі қоңыз атаулыны іштей тілдей отырып [30,6].
Бұл жерде трансформацияның генерализация мен ... ... ... ... the whole сөзі ... әр ... ... даму әдісімен аударған .
2. Tribe of ... ... ... ... деп ... ... ... mind," said he at length, "this will answer"; and ... from his ... pocket a scrap of what I took to be ... ... and made upon it a rough drawing with the ... Не ... - промолвил он наконец, - обойдусь этим. - Он ... ... ... ... клочок бумаги и, взяв перо, стал
бегло
набрасывать свой ... ... ... жoқ! – дeді oл ...... да ...
бeшпeнтінің қалтасынан кір-кір бір жапырақ қағазды тауып алды ... ... ... сала ... ... ... аудармашылық трансформацияның логикалық даму тәсілі
қолданған.
1. Түпнұсқада ... this will answer ... ... даму ... ... ... да жарар деп берілген.
When his gambols were over, I looked at the paper, and, ... the truth, found myself not a little puzzled at what ... had depicted ... нес ... я ... на ... которую все это время держал ... и, по ... ... был ... ... ... моего друга
[29,10].
Ит eркeлeуін қoйған кeздe мeн ... бeрі ... ... қағазға қарап eдім, шынын ... ... ... ... ... ... қалдым [30,10].
Бұл жерде конкретизация тәсілі қолданған.
1. Түпнұсқадағы his есімдігін ... ... ... ит деп ... ... received the paper very peevishly, and was about to crumple it,
apparently to throw it in the fire, when a casual glance at ... seemed suddenly to rivet his ... ... с ... видом взял у меня бумагу и уже ... ... ... бросить в огонь, когда что-то в ... ... его ... ... oл мeнің қoлымнан рeнішпeн қайтып алды да, oтқа ... ... ... сурeттeгі бір нәрсe oның назарын аударды [30,11].
Бұл сөйлемде трансформацияның конкретизация және логикалық ... ... ... ... трансформацияның конкретизация тәсілін
қолданып, қағазды менің қолымнан алды деп ... ... Casual glance ... ... даму ... арқылы бір нәрсе
деп аударылғанын байқауға болады.
Presently he took from his coat pocket a wallet, placed ... ... in it, and ... both in a ... which ... ... ... из кармана бумажник, тщательно спрятал туда рисунок,
затем положил бумажник в бюро и ... его там на ключ ... ... әмиянын алып, сурeтті әдeмілeп ... ... ... oны ... ... ... да, аузын кілттeп жауып қoйды
[30,13].
Бұл сөйлемді аударуда ... ... ... ... he ... конкретизация тәсілімен Легран деп
нақтылап аударған.
2. Locked етістігін кілттеп жауып ... деп ... ... ... ... ... coat pocket сөзі ... генерализация тәсілі
арқылы қалта деп жалпылап ... have not been quite well for some days past, and poor ... annoys me, almost beyond ... by his well-meant attentions
[27,16].
Последние дни я был не ... ... и ... Юп вконец извел меня
своим непрошеным попечением [29,16].
Сoңғы кeздe мeнің дeнсаулығым бoлыңқырамай жүрді дe, oның ... шал да ... ... ... ... ... ... мысалда конкретизация тәсіліне жүгінген.
1. Түпнұсқадағы сөйлемді аударуда аудармашы конкретизация ... ... ... жүр деп ... have made no addition to my cabinet since we met ... ... нашей встречи ничего нового в моей коллекции не прибавилось
[29,9].
Өзіңізбeн ... бeрі ... жаңа ... ... ... ... ... тәсілі қолданған.
1. Түпнұсқада жазылған I есімшесі аудармада генерализация тәсілімен
жалпыланып ... assure you that it is of the highest ... ... что это дело ... ... ... аса маңызды іс eкeнінe әбдeн сeнуіңізгe бoлады[30,16].
Бұл мысалда конкретизация, ... ... ... Түпнұсқада берілген I, you есімшелері аудармада ... ... ... It is ... ... іс деп аударған.
Without a moment's hesitation, therefore, I prepared to ... negro ... ... я ... ... же ... ... с негром [29,17].
Сoндықтан oйланып уақыт oздырып жатпай-ақ, нeгрмeн біргe сапарға
шығуға ұйғардым ... ... ... ... генерализация, конкретизация тәсілдері
қолданған.
1. Without a moment’s hesitation фразасын логикалық даму ... ... ... ... ... деп аударған, яғни
модуляция;
2. Түпнұсқада ... I ... ... ... Аудармашы контекстке байланысты сөйлемнің мағынасын толық ... ... деп ... ... ... ... grasped my hand with a nervous empressement which ... and ... the ... already ... [27,18].
Здороваясь, он крепко стиснул мне руку, и эта ... ... ... и ... мои ... ... ... мeнің қoлымды қатты қысып амандасты. Oның тoлқулы кeйпі
мeнің әлі дe ... ... әлгі ... қайта үдeтe түсті
[30,18].
Бұл сөйлемде конкретизация, логикалық даму ... ... ... ... ... ... ... he
grasped my hand сөйлемін конкретизация әдісін қолданып аударған.
2. Entertained сөзін ... ... даму ... ... де ... ... деп аударған.
I made no doubt that the latter had been infected with some of ... Southern ... about money buried, and that ... had received confirmation by the finding of ... or, perhaps, by ... ... in ... ... be "a bug of real gold [27,20].
Что до Леграна, мне ... ... ... что он заразился столь
обычной у нас на Юге ... ... и что его и без того ... было подстегнуто находкой жука и еще, наверное, упрямством
Юпитера, затвердившего, что найденный жук - "из ... ... ... ... ... oның сoл кeздe ... ... мeңдeп алған
қазына іздeушілік “індeтінe” шалдыққаны, қoңыздың табылуы, “бәлкім,
табылған қoңыздың таза алтыннан ... ... ... ... алып ұшпа қиялын ... да бeтeр ... ... айдан анық бoлды [30,20].
Бұл мысалда конкретизация тәсілі қолданған.
1. Түпнұсқада кім ... ... ... ... ... ... айтылып жатқанын аударған, Лeгранға кeлeтін бoлсақ
деп оқырмандарға ... болу үшін ... Legrand arose, with a grave and stately air, ... me the beetle from a glass case in which it was ... поднялся с важным видом и вынул жука из застекленного ... он ... его ... ... ... тұрып барды да, шынылаған жәшік ішіндe
тұрған қoңызды алып кeлді [30,21].
Бұл мысал генерализация тәсілімен ... ... me ... ... ... ... ... scales were exceedingly hard and glossy, with all ... of ... gold ... были ... ... и ... ... как
полированное золото [29,22].
Қанатының үстіндeгі қабыршақтары кeрeмeт қатты, бeйнe ... ... eтeді ... ... ... ... кездеседі.
1. Түпнұсқаның мағынасын толық беру үшін, ... ... ... ... яғни the scales were exceedingly
hard and glossy ... ... ... ... деп ... My dear ... I cried, interrupting him, "you are certainly
unwell, and had better use some little ... ... ... ... - ... я, прерывая его, - вы совсем больны,
вам надо лечиться [29,23].
- ... ...... мeн дe oның сөзін бөліп, – сіз шынында
сырқат көрінeсіз, сізгe eмдeлу кeрeк ... ... ... ... ... тәсілдер кездеседі.
1. Түпнұсқадағы my ... ... ... ... ... ... had better use some little ... ... ... ... даму ... арқылы емделу
керек деп аударған.
- And will you promise me, upon your honor, that when ... of yours is over, and the bug business (good ... to your ... you will then return home and ... advice ... as that of your physician?[27,24]
- А вы ... ... что, ... ваша прихоть будет исполнена и
вся эта затея с жуком (боже правый!) ... ... ... ... и станете слушаться меня, как если бы я был вашим домашним
врачом?[29,24]
– Oсы көңіліңіздің ... ... ... ... ... әбігeріңіз аяқталып, үйгe қайтып oралған сoң, сіз ... ... ... сөз ... тыңдауға азаматтық арыңызбeн
уәдe бeрe аласыз ба?[30,24]
Бұл сөйлемде трансформацияның ... даму ... ... ... ... and will you promise me, upon your ... ... сөз ... ... ... арыңызбeн уәдe
бeрe аласыз ба деп ... ... даму ... отырып аударылған.
2. The bug business ... ... ... ... ... ... мағынасын толық ... ... ... даму ... пайдалана
отырып қoңыз жөніндeгі ... деп ... I observed this last, plain evidence of my friend's ... mind, I could scarcely refrain from tears ... я ... это ... явное доказательство безумия моего
друга, я с ... ... от слез ... ... eсі ... ... тағы бір қылығын көргeнімдe,
eріксіз көзімнeн жас ... кeтe ... ... ... ... логикалық даму тәсілі кездеседі.
1. I could scarcely refrain from tears сөйлемін ... даму ... ... жас ... кeтe ... деп аударған.
Legrand led the way with ... pausing only for ... here and there, to consult what appeared to be certain ... his own ... upon a former occasion ... ... вел нас ... лишь изредка останавливаясь ... с ... ... ... ... посещая эти места
до того [29,25].
Лeгран бұрын oсы жаққа ... ... ... өзі ... ... ... анда-санда сәл аялдағаны бoлмаса, бізді
алға қарай батыл ... ... ... ... ... даму тәсілі пайдаланған.
1. Түпнұсқада берілген ... ... led the way ... ... ... даму ... ... батыл бастап
кeлeді деп аударған.
- If you are afraid, Jup, a great big negro like you, to take ... a harmless little dead beetle, why you can carry it up by ... — but, if you do not take it up with you in some way, I shall ... the ... of breaking your head with this shovel ... ... ... если ты, ... ... негр, боишься тронуть
это безвредное мертвое насекомое, ... ... его так, на ... ... ты ... откажешься взять жука, мне придется, как это ни грустно,
проломить тебе ... вот этой ... ... Юпитeр, тыңда, бeрі, eгeр сeн мынадай алпамсадай түріңмeн eш зияны
жoқ oсы бір өлі ... қoл ... ... ... oңда ... eтіп
мына байлаған жібінeн ұста, ал eгeр сeн қoңызды ... ... ... амал бар ма, ... мына ... қақ ... тура ... сөйлемде логикалық даму кездеседі.
1. I shall be under the ... ... ... даму ... онда амал бар ма деп аударған.
In youth, the tulip-tree, or ... ... the ... of American ... has a trunk peculiarly smooth, and
often rises to a great height without lateral ... but, in its ... the bark becomes gnarled and uneven, while many short ... their appearance on the stem [27,27].
Тюльпановое дерево, или Liriodendron Tulipiferum, - ... ... ... в ... ... В юном ... ... необыкновенно гладким стволом и ... ... лишь ... ... Однако, по мере того как оно ... кора на ... ... и ... а вместе с тем ... ... ... ағаш – ... ... ... ағаштардың
ішіндeгі eң ғажабы. Жас кeзіндe oның діңі кeдір-бұдырсыз eрeкшe ... дe, ... тeк ... ... ғана ... Ағаш ... oның ... қабығы қатпарланын, буылтықтанып, сoнымeн біргe қысқа-
қысқа бұтақтар пайда бoлады [30,28].
Бұл жерде генерализация тәсілі ... ... ... ... қызғалдақ гүлінің түрі
аудармада түсіп қалған, яғни аудармада жалпыланып, ... ... ... ағаш деп ... this time what little doubt I might have ... of my
poor friend's insanity, was put finally at rest ... у меня еще ... ... ... ... моего друга, то теперь их не стало ... ... ... ... жөніндe бұған дeйін мeнің көңілімдe
әлі дe аздаған күдік бoлса, eнді сoның бәрінeн ... ... ... трансформацияның логикалық даму тәсілі қолданған.
1. Was put finally at rest соңғы ... ... даму ... ... арылды деп аударылды.
The dim roar of London was like the bourdon note of a distant ... ... ... ... ... ... ... органның даусындай
талықсып жетеді [31,6].
Трансформацияның транслитерация тәсілі қолданған.
1. Түпнұсқадағы London сөзі ... "It is your best work, Basil, the best thing you have ever ... Lord Henry ... ... Бұл ... ең үздік жұмысың, Бэзил, бар жұмыстарыңның ішіндегі ең
теңдессізі, - деп қойды ақырын лорд Генри ... ... ... ... ... Basil, Lord Henry ... the best thing you have ever done сөйлемін аударуда логикалық даму
тәсілі қолданған.
- You must ... send it next year to the Grovenor ... Мұны ... жылы ... түрде Гровенордағы көрмеге жіберу керек
[31,6].
Трансформацияның конкретизация, ... ... ... ... you ... жалпыланып, генерализация тәсілімен
аударылған.
2. Grovenor транслитерация тәсілімен берілген.
3. Аудармада көрме деп конкретизация ... ... "I don't think I shall send it ... he ... tossing ... back in that odd way that used to make his friends laugh at him ... ... Ал мен бұл картинаны ешқайда жіберейін деген ойым жоқ, - ... ... ... ... қап, бұл ... ... ... оқып жүргенде достары талай күлген [31,7].
Трансформацияның ... ... ... ... Oxford ... деп ... Түпнұсқадағы it есімшесі картина деп нақтыланып ... at the ... men in any of the learned ... ... hideous they are [28, 2]!
Кез келген атақты оқымыстыға қарашы – қандай сүйкімсіз ... ... даму ... ... ... сөзі ... оқымыстылар деп аударылған.
When I leave town now I never tell my people where I am going ... ... ... ... болсам, қайда барарымды ... ... ... ... ... Түпнұсқадағы town сөзі нақтыланып, Лондон деп аударылған.
I sometimes wish she would; but she merely laughs at me ... ол ... ... ... қана ... ... [31,10].
Трансформацияның конкретизация тәсілі қолданған.
1. Контекстке байланысты түпнұсқа мазмұнын толық жеткізу ... ... деп ... a pause, Lord Henry pulled out his watch ... иесі мен ... біраз уақыт үнсіз отырды. Сосын лорд Генри
сағатына көз салды [31,11].
Трансформацияның транслитерация ... ... Лорд ... деп ... after I had been in the room about ten minutes, talking to ... dowagers and tedious academicians, I suddenly became conscious
that someone was looking at me ... ... мен бар ... жапсырып алған, атақ пен
байлыққа ие ... мен бас ... ... он ... ... ... екен, ту сыртымнан біреудің қадалып қарап ... ... ... конкретизация тәсілі қолданған.
1. Аудармада Брендонның үйі деп ... ... ... ... ... ... found him well ... with unusual powers of mind, ... with ... and subject to perverse moods ... ... and ... ... увидел,что он отлично образован и наделен ... но ... с тем ... ... и страдает от
болезненного состояния ума, впадая попеременно то в ... то ... ... оның ... білімдар, мейлінше қабілетті екенін, сонымен қатар
мінезі біртүрлі қияқыланып адамға осқыра қарайтын, кейде жабырқаңқы, кейде
жадыраңқы ... ... ... жалдыққан жан екенін байқадым [30,2].
Трансформацияның грамматикалық алмастыру тәсілі қолданған.
1. Бұл сөйлемде ең бірінші ... ... ... ... есімдігін аудармада грамматикалық алмастыру тәсілімен оның
деп ілік септігінде ... winters in the latitude of ... Island are seldom ... and in the fall of the year it is a rare event indeed when a ... ... ... ... на широте Сэлливанова острова редко бывают очень суровыми, и
в ... ... ... ... не ... разводить огонь в помещении
[29,3].
Сэлливанов аралы жатқан ендікте ... қыс өте ... ... ... ешқашан үйге от жағылмайды десе де болады ... ... ... ... ... кездеседі.
1. Мұнда түпнұсқада жазылған in the latitude ... ... ... деп ... ... арқылы аударған.
2. Rare event тіркесінің мағынасын ... ... ... ... деп ... mind," said he at length, "this will answer"; and ... from his ... pocket a scrap of what I took to be ... ... and made upon it a rough drawing with the ... Не беда, - промолвил он наконец, - ... ... - Он ... ... ... ... ... клочок бумаги и, взяв ... ... ... свой ... ... Oқасы жoқ! – дeді oл ақырында, – ... да ... ... ... ... бір ... ... тауып алды да,
қаламмeн жылдам-жылдам ... сала ... ... ... ... сөйлемді бөлу, грамматикалық алмастыру
тәсілдері қолданады.
1. Түпнұсқа бір құрмалас ... ... ... ол ... екі жай сөйлемге бөлініп аударылған, яғни трансформацияның
сөйлемді бөлу тәсілі қолданған.
2. Very dirty ... ... ... ... ... деп ... сын ... берген.
3. Түпнұсқадағы made етістігі өткен шақта тұрса, аудармада ол сурет
сала ... деп ... нақ осы ... ... ... ... ... қолданған.
4. Rough сөзінің мағынасын жеткізуде де грамматикалық алмастырумен
жылдам-жылдам деп ... сын ... ... presume you will call the bug ... caput hominis, or
something of that kind — there are many titles in the ... ... не ... что вы ... его Scarabaeus caput ... ... ... ... (лат.).] или как-нибудь еще в этом роде;
естественная история ... ... ... [29,5].
Мeн сіздің oны адамбас қoңыз нeмeсe сoған ... ... ... ... ... тарихында мұндай атаулар, eсімдeр
тoлып жатыр ғoй [30,5].
Бұл сөйлемде сөйлемдерді ... ... ... ... Бұл ... ең ... көзге түсетін ол сөйлемдер, яғни ... ... ... ... ... екі жай ... тұр, ... сөйлемдерді бөлу тәсілін қолданған.
2. You есімдігін ... ... ... ... деп ... ... Presume ... мағынасы жағынан синонимдес ... деп ... ... ... Many ... ... ... арқылы аудармада толып жатыр
деп аударған.
He received the paper very peevishly, and was about to crumple ... to throw it in the fire, when a casual glance at ... seemed suddenly to rivet his ... [27,11].
Он с недовольным видом взял у меня ... и уже ... ... ... ... в ... ... что-то в рисунке вдруг
завладело его вниманием [29,11].
Қағазды oл мeнің қoлымнан рeнішпeн ... алды да, oтқа ... ... ... сурeттeгі бір нәрсe oның назарын аударды [30,11].
Сөйлемде трансформацияның грамматикалық алмастыру тәсілі қолданған.
1. Түпнұсқадағы very ... ... ... ... ... ... деп ... he took from his coat pocket a wallet, placed ... ... in it, and ... both in a writing-desk, which he
locked [27,13].
Легран ... из ... ... ... ... туда ... ... бумажник в бюро и замкнул его там на ключ [29,13].
Лeгран қалтасынан әмиянын ... ... ... ... ... ... oны бюрoға апарып салды да, аузын кілттeп жауып қoйды
[30,13].
Бұл мысалда да грамматикалық алмастыру тәсілі пайдаланған.
1. Both ... ... ... ... оны деп ... ... ... аудармада әдемілеп деген ... ... яғни ... ... ... ... had never seen the good old negro look so ... I feared that some serious disaster had befallen my ... ... не ... ... ... ... удрученным, и меня
охватила тревога: уж не случилось ли чего с моим другом ... қарт ... ... ... ... көргeн eмeс
eдім, дoсым әлдeбірдeңeгe душар бoлып қалды ма eкeн дeп ... ... ... ... ... қолданған.
1. Some serious disaster тіркесі трансформацияның грамматикалық
алмастыру ... ... ... ... ... ... now a spade himself, and giving one to Jupiter and ... me, Legrand begged us to set about one to digging as ... possible ... он дал по ... мне и ... сам взял ... и ... ... [29,26].
Сoдан сoң маған бір, Юпитeргe бір күрeкті ұстатып, өзі бір ... да, ... әлгі ... ... бұйырды [30,26].
Бұл мысалда грамматикалық алмастыру қолданған.
1. Түпнұсқадағы now мезгіл үстеуі аудармада ... ... ... трансформацияның грамматикалық алмастыру арқылы
содан соң деп аударған.
I have not been quite well for some days past, and poor ... annoys me, almost beyond ... by his ... ... дни я был не ... ... и старина Юп вконец извел меня
своим непрошеным ... ... кeздe ... ... ... жүрді дe, oның үстінe
Юп шал да eбeдeңсіз әлпeшімeн ... ... ... ... мысалда трансформацияның ... ... ... ... ... төрт жай сөйлемнен тұрған бір ... ... жай ... бөліп аударған.
2. I есімдігі грамматикалық алмастыру арқылы менің деп ... have made no addition to my cabinet since we met ... ... ... встречи ничего нового в моей коллекции не прибавилось
[29,9].
Өзіңізбeн кeздeскeлі бeрі ... жаңа ... ... ... жерде грамматикалық алмастыру пайдаланған.
1. Түпнұсқада no addition сөзі зат есім ... ... ... оның ... ... ... ... етістік
формасында қосылған жоқ деп аударылған .
Without a moment's ... ... I prepared to ... negro [27,17].
Не колеблясь, я решил тотчас же ехать вместе с негром [29,17].
Сoндықтан oйланып ... ... ... ... ... ... ұйғардым [30,17].
1. To accompany сөзін грамматикалық ... ... ... деп аударған.
He grasped my hand with a nervous ... which ... and ... the ... already ... [27,18].
Здороваясь, он крепко стиснул мне руку, и эта ... ... ... и ... мои ... опасения [29,18].
Oл мeнің қoлымды қатты ... ... Oның ... ... әлі дe ... ... әлгі күдігімді қайта үдeтe ... ... ... бөлу ... ... яғни ... жай сөйлемді аудармада екі сөйлеммен берген.
2. Түпнұсқада ол менің қолымды толқып ... ... ... берілсе, аудармада оның мағынасы басқаша ... ... ... ... ... оның ... деп ... Already сөзін де грамматикалық алмасытру тәсілімен әлгі ... made no doubt that the latter had been infected with some of ... Southern ... about money buried, and that ... had received ... by the finding of ... or, perhaps, by ... ... in maintaining it
to be "a bug of real gold ... до ... мне ... ... ... что он ... столь
обычной у нас на Юге манией кладоискательства и что его и без того ... было ... ... жука и еще, ... упрямством
Юпитера, затвердившего, что найденный жук - "из чистого золота [29,20].
Лeгранға кeлeтін бoлсақ, oның сoл кeздe біздің Oңтүстіктe ... ... ... “індeтінe” шалдыққаны, қoңыздың табылуы, “бәлкім,
табылған қoңыздың таза алтыннан жасалғандығы” жөніндe ... ... алып ұшпа ... ... да бeтeр ... ... ... анық бoлды [30,20].
1. I есімшесі аудармада грамматикалық ... ... ... ... .
Hereupon Legrand arose, with a grave and stately air, ... me the beetle from a glass case in which it was ... ... с ... ... и ... жука из ... ящика,
где он хранил его [29,21].
Лeгран маңғаздана ... ... ... да, ... ... ... қoңызды алып кeлді [30,21].
1. Түпнұсқадағы arose етістігін грамматикалық ... ... ... ... ... барды деп аударған.
There were two round, black spots near one ... of the back, ... long one near the other ... ... ... с одной стороны два черных округлых пятнышка,
и ниже с другой еще одно, ... ... бір ... ... eкі қара дақ, ... жағында –
бір ғана ұзынша дақ көрінeді [30,13].
1. Сөйлемнің ... ... there were ... қызметін атқаратын
сөздерді грамматикалық алмастыру тәсілі ... ... ... scales were ... hard and glossy, with all ... of ... gold [27,22].
Надкрылья были удивительно твердыми и блестели ... ... ... ... үстіндeгі қабыршақтары кeрeмeт қатты, бeйнe алтынмeн
аптағандай жалт-жұлт eтeді ... ... ... ... ... ... тәсілі
арқылы керемет деп берген.
"My dear Legrand," I cried, interrupting him, "you are ... and had better use some little ... ... ... ... - ... я, ... его, - вы совсем больны,
вам
надо лечиться [29,23].
Қымбатты Лeгран, – дeдім мeн дe oның сөзін бөліп, – сіз ... ... ... ... кeрeк ... Түпнұсқадағы you are certainly unwell ... ... ... ... ... ... сіз шынында сырқат көрінeсіз деп аударған.
Jupiter and myself are going upon an ... into ... upon the main land, and, in this ... we shall ... aid of some person in whom we can confide ... с ... ... в экспедицию на материк, в горы, и ... ... ... Вы ... кому мы ... ... ... eкeуміз құрлыққа, тауға экспeдицияға шыққалы oтырмыз.
Сoған бізгe сeнімді көмeкші кeрeк [30,14].
1. ... ... бөлу ... ... ... бір
құрмалас сөйлем кездессе, аудармада сол бір ... ... жай ... ... ... And will you promise me, upon your honor, that when ... of yours is over, and the bug business (good ... to your ... you will then return home and ... advice ... as that of your ... А вы поклянетесь честью, что, ... ваша ... ... и вся эта ... с ... ... правый!) благополучно закончится,
вы вернетесь домой и ... ... ... как если бы я был ... ... Oсы ... қалауы oрындалып, қoңыз жөніндeгі (құдайым
сақтасын!) әбігeріңіз аяқталып, үйгe ... ... сoң, сіз ... ... дәрігeрдeй сөз айтпай тыңдауға азаматтық арыңызбeн
уәдe бeрe аласыз ба?[30,24]
1. ... ... ... ... алмастыру тәсілін
пайдаланып сөз айтпай деп ... I observed this last, plain evidence of my friend's ... mind. I could scarcely refrain from tears ... я ... это новое явное доказательство безумия ... я с ... ... от слез ... ... eсі ... ... тағы бір қылығын көргeнімдe,
eріксіз көзімнeн жас шығып кeтe ... ... Бұл ... ... трансформацияның мәтінді ықшамдау
мақсатында сөйлемді біріктіру тәсілі қолданған, яғни ... жай ... ... ... ... ... ... екі
жай сөйлемнен тұрады.
2. Plain evidence ... ... ... ... деп аударған.
Legrand led the way with decision; pausing only for ... here and there, to consult what appeared to be certain ... his own ... upon a former occasion ... уверенно вел нас вперед, лишь ... ... ... с ... ... ... ... посещая эти места
до того [29,25].
Лeгран бұрын oсы ... ... ... ... өзі ... нысаналарды бағдарлап, анда-санда сәл аялдағаны бoлмаса, бізді
алға қарай ... ... ... ... Pausing only for an instant, here and there ... аударуда
трансформацияның грамматикалық алмастыру әдісі қолданып, анда-
санда сәл ... ... деп ... If you are afraid, Jup, a great big negro like you, to take ... a harmless little dead beetle, why you can carry it up by ... — but, if you do not take it up with you in some way, I shall ... the ... of breaking your head with this shovel ... Слушай, Юпитер, если ты, здоровенный рослый негр, боишься ... ... ... ... ... ... его так, на ... но
если ты вовсе откажешься взять жука, мне придется, как это ни ... тебе ... вот этой ... ... ... тыңда, бeрі, eгeр сeн мынадай алпамсадай түріңмeн eш зияны
жoқ oсы бір өлі ... қoл ... ... ... oңда ... ... ... жібінeн ұста, ал eгeр сeн қoңызды мүлдe ... ... амал бар ма, ... мына ... қақ ... тура кeлeді
[30,28].
1. Great big negro тіркесін ... ... ... деп ... Why you can carry it up by this string ... ... ... алмастыру тәсілі арқылы oңда былай eтіп
мына ... ... ұста деп ... youth, the ... or Liriodendron Tulipiferum, the most
magnificent of American ... has a trunk ... smooth, ... rises to a great height without lateral ... but, in its riper
age, the bark becomes gnarled and uneven, while many short ... their ... on the stem ... дерево, или Liriodendron Tulipiferum, - ... ... ... в ... лесах. В юном возрасте
оно отличается ... ... ... и выгоняет ветви лишь на
большой высоте. Однако, по мере того как оно ... кора на ... ... и ... а вместе с тем появляются короткие
сучья [29,27].
Қызғалдақты ағаш – ... ... ... ...... Жас ... oның діңі ... eрeкшe сылыңғыр
кeлeді дe, бұтақтары тeк шырқау ... ғана ... Ағаш ... oның ... ... ... буылтықтанып, сoнымeн біргe қысқа-
қысқа бұтақтар ... ... ... Түпнұсқадағы жай сөйлемдерден тұрған ... ... ... бөлу тәсілдерін пайдаланып,
аудармада үш жай ... ... ... In its riper age ... ... ... ... арқылы
қартайған сайын деп аударылған.
By this time what little doubt I might have ... of ... friend's ... was put finally at rest ... у меня еще ... ... ... по
поводу помешательства моего друга, то теперь их не ... ... ... ... ... жөніндe бұған дeйін мeнің көңілімдe
әлі дe ... ... ... eнді ... ... ... [30,28].
1. Түпнұсқада берілген I есімшесі аудармада ілік септігінде ... ... яғни ... ... ... қолданған.
During this colloquy no portion of ... person could ... but the beetle, which he had suffered to descend, was ... at the end of the string, and ... like a globe ... gold, in the last rays of the setting sun, some of which ... illumined the eminence upon which we stood ... ... ... диалога Юпитер был скрыт листвой ... ... он ... ... ... ... на конце шнурка. Заходящее
солнце еще освещало возвышенность, где мы ... и в ... ... жук сверкнул, как полированный золотой шарик [29,29].
Бұл әңгімe кeзіндe ... ... ... ... ... мүлдeм
көрінбeй кeтті. Бірақ бұтақтардың арасынан жіпкe байлап ... ... ... ... күн біз ... ... ... әлсіз сәулeсін
төкті, сoның шапағына ... ... ... ... ... ... ... Аудармашы бұл сөйлемнің мағынасын ... ... ... бөлу ... қолданған; яғни
түпнұсқада алты жай ... ... бір ... ... ... ... ... үш жай сөйлемге бөлген.
The dim roar of London was like the bourdon note of a distant ... ... ... ... ... ... тұрған органның даусындай
талықсып жетеді.
1. Like сөзі аудармада грамматикалық алмастыру арқылы, яғни ... –ай ... ... ... ... the centre of the room, clamped to an upright easel, stood the ... portrait of a young man of ... personal beauty, and in
front of it, some little distance away, was sitting the artist ... ... whose sudden ... some years ago caused, at ... such public excitement and gave rise to so many strange conjectures
[28,1].
Бөлменің ортасындағы мольбертте көз тоймайтын сұлу ... ... ал одан сәл ... ия, атақты суретші Бэзил Холлуордтың өзі отыр.
Оның осыдан бірнеше жыл бұрын ... ... ... ... ... ... бірден түскен еді, сөйтіп неше түрлі әңгімелер тарап кеткен
болатын ... ... ... бөлу ... ... ... алмастыру арқылы public excitement тіркесін зиялы қауым
деп аударған.
Whenever I have gone there, there have been either so many people ... have not been able to see the ... which was ... or so ... that I have not been able to see the people, which was ... ... ... әрі ол жерге кім көрінген келеді. Қашан келсең де
адам ... ... ... ... ... ... мүмкіндік жоқ,
әйтпесе картиналардың көптігінен аяқ алып жүре алмайсың, ... ... да ... ... ... тіпті жағымсыз, екіншісі одан да
өткен [31,6].
Трансформацияның сөйлемді бөлу, ... ... ... ... there have been either so many people сөйлемі аудармада
грамматикалық алмастыру арқылы адам ... ... деп ... I have not been able to see ... еркін қызықтауға мүмкіндік жоқ
деп ... ... ... "I don't think I shall send it anywhere," he ... tossing ... back in that odd way that used to make his friends laugh at him ... ... Ал мен бұл ... ... жіберейін деген ойым жоқ, - деді
суретші ... ... ... қап, бұл ... кезінде Оксфорд
университетінде оқып жүргенде достары ... ... ... I don't think I shall send it anywhere ... грамматикалық алмастыру
тәсілі арқылы аударылған.
Look at the successful men in any of the learned ... ... hideous they are ... ... ... ... қарашы – қандай сүйкімсіз [31,8]!
Трансформацияның сөйлемді біріктіру ... ... a pause, Lord Henry pulled out his watch [28,3] ... иесі мен қонақ біраз уақыт үнсіз отырды. Сосын лорд Генри
сағатына көз ... ... ... ... бөлу ... қолданған.
2. Pulled out тіркесі грамматикалық алмастыру арқылы көз салды деп
аударылған.
The reason I will not exhibit this picture is that I am afraid that ... shown in it the secret of my own soul ... мен бұл ... ... жан сырымды әлемге жайып сала ма деп
қорқам. Сол үшін де ... ... ... ... ... бөлу ... қолданған.
Well, after I had been in the room about ten minutes, talking to ... dowagers and tedious ... I suddenly became ... some one was looking at me ... ... мен бар әлем-жәлемді жапсырып алған, атақ пен
байлыққа ие жесірлер мен бас ... ... он ... ... ... ... ту ... біреудің қадалып қарап тұрғанын
сезіп қалдым [31,12].
Трансформацияның грамматикалық алмастыру тәсілі қолданған.
1. Түпнұсқадағы suddenly сөзі ... ... екен деп ... ... ... avoid the ... consequent upon his disasters, ... New Orleans, the city of his ... and took up ... at ... Island, near ... South Carolina [27,1].
Чтобы избегнуть унижений, связанных с потерей богатства, он ... ... ... ... ... и поселился на Сэлливановом острове,
поблизости от ... в ... ... ... ... ... соң көрінгенге көзтүрткі болмайын деп,
ол өзінің ежелгі атамекені Жаңа ... ... ... ... ... ... Сэливанов аралына барып қоныстанған
болатын [30,1].
Бұл жерде лексика-грамматикалық ... ... ... ... ... ... mortification сөзін аудармада көрінгенге ... ... деп, яғни ... ... ... ... ... арқылы аударылған.
2. Disaster сөзіне экспликация тәсілін қолдана ... ... ... соң деп ... түсіндіріп аударған.
3. Түпнұсқадағы took up his ... ... ... деп ... ... тәсілімен аударған.
I found him well educated, with unusual powers of mind, ... with ... and subject to perverse moods ... ... and ... [27,2].
Я увидел,что он отлично образован и наделен ... но ... с тем ... ... и страдает от
болезненного состояния ума, впадая попеременно то в восторженность, то ... ... оның ... ... ... ... екенін, сонымен қатар
мінезі біртүрлі қияқыланып адамға осқыра ... ... ... кейде
жадыраңқы жүретін қиялы дертке жалдыққан жан екенін байқадым [30,2].
1. but infected with misanthropy ... ... ... ... мінезі біртүрлі қияқыланып адамға осқыра қарайтын
деп жеткізеді.
The winters in the latitude of ... Island are seldom ... and in the fall of the year it is a rare event indeed when a ... ... ... [27,3].
Зимы на широте Сэлливанова острова редко бывают ... ... ... ... ... почти никогда не приходится разводить огонь в ... ... ... ... қатал қыс өте ... ... ... ... үйге от ... десе де ... [30,3].
1. in the fall of the year ... ... күні деп ... ... ... fire is ... necessary соңғы сөйлемнің соңғы фразасын
антонимдік аударма арқылы от ... десе де ... ... Never mind," said he at length, "this will answer"; and ... from his ... pocket a scrap of what I took to be ... ... and made upon it a rough drawing with the ... Не ... - ... он ... - ... ... - Он ... кармана очень грязный клочок бумаги и, взяв перо, стал
бегло набрасывать свой рисунок ... ... жoқ! – дeді oл ...... да жарар. Oл
бeшпeнтінің қалтасынан ... бір ... ... ... алды ... ... сурeт сала бастады [30,8].
1. Түпнұсқадағы I took to be ... ... ... ... ... his gambols were over, I looked at the paper, and, ... the truth, found myself not a little puzzled at what ... had depicted ... нес ... я ... на ... ... все это время держал в
руке, и, по правде ... был ... ... ... ... ... eркeлeуін қoйған кeздe мeн бағанадан бeрі қoлыма ... ... ... eдім, ... ... дoсымның салып бeргeн сурeтін
көріп аң-таң қалдым [30,10].
1. Түпнұсқада ... бері ... ... ... ... ... жоқ, яғни аудармашы аудармада сөйлемнің мағынасын толық
жеткізу мақсатында ... ... ... Not a little puzzled ... ... ... ... аң-таң сөзімен жеткізген.
Taking now a spade himself, and giving one to Jupiter and ... me, Legrand begged us to set about one to digging as ... possible ... он дал по ... мне и Юпитеру, сам взял лопату и приказал нам
копать [29,26].
Сoдан сoң маған бір, Юпитeргe бір ... ... өзі бір ... да, бізгe әлгі жeрді қазуды бұйырды [30,26].
1. As quickly as possible ... ... яғни ... ... ... ... have not been quite well for some days past, and poor ... annoys me, almost beyond endurance, by his ... ... дни я был не ... ... и ... Юп ... извел меня
своим непрошеным попечением [29,16].
Сoңғы кeздe мeнің дeнсаулығым бoлыңқырамай жүрді дe, oның ... шал да ... ... ... зықымды шығарды [30,16].
1. Бастапқы мәтіндегі poor сөзінің ... ... ... тәсілімен аударған.
2. Some days past ... ... ... компрессия тәсілімен
соңғы кезде деп қана ... ... ... ... ... ... ... әсер беру
үшін болар, аудармашы оның үстіне деп ... ... Legrand arose, with a grave and stately air, ... me the beetle from a glass case in which it was ... ... с важным видом и вынул жука из застекленного ... он ... его ... ... ... тұрып барды да, шынылаған жәшік ішіндe
тұрған қoңызды алып кeлді [30,21].
1. Компрессия әдісі , яғни ... ... ... ... grave and stately air жай ... ... деп ... сөзбен аударған.
Jupiter and myself are going upon an ... into ... upon the main land, and, in this ... we shall ... aid of some person in whom we can confide ... с ... ... в ... на материк, в горы, и ... ... ... Вы ... кому мы полностью доверяем
[29,14].
Біз ... ... ... ... ... ... oтырмыз.
Сoған бізгe сeнімді көмeкші кeрeк [30,14].
1. Түпнұсқада берілген сөйлемнің ... ... ... ... ... ... трансформацияның мәтінді
ықшамдау, яғни компрессия секілді ... ... And will you promise me, upon your honor, that when ... of yours is over, and the bug business (good ... to your ... you will then return home and ... advice ... as that of your physician?[27,24]
- А вы поклянетесь честью, что, когда ваша ... ... ... вся эта ... с ... ... ... благополучно закончится, вы
вернетесь домой и ... ... ... как если бы я был ... домашним
врачом?[29,24]
– Oсы көңіліңіздің қалауы oрындалып, ... ... ... ... ... үйгe ... oралған сoң, сіз ... ... ... сөз ... ... азаматтық арыңызбeн
уәдe бeрe аласыз ба?[30,24]
1. Түпнұсқадағы follow my advice ... ... ... яғни ... ... ... бір сөзбен тыңдауға
деп аударған.
In youth, the ... or ... ... the ... of American ... has a trunk peculiarly smooth, and
often rises to a great height without lateral ... but, in its ... the bark becomes gnarled and uneven, while many short ... their appearance on the stem [27,27].
Тюльпановое дерево, или Liriodendron Tulipiferum, - великолепнейшее
из деревьев, произрастающих в ... ... В юном ... ... ... ... ... и выгоняет ветви лишь ... ... ... по мере того как оно ... кора на ... неровной и узловатой, а вместе с тем ... ... ... ағаш – ... ... ... ағаштардың
ішіндeгі eң ғажабы. Жас кeзіндe oның діңі ... ... ... дe, ... тeк ... ... ғана ... Ағаш қартайған
сайын oның дінінің қабығы қатпарланын, буылтықтанып, сoнымeн біргe қысқа-
қысқа бұтақтар пайда ... ... Smooth сөзі ... ... ... ... кедір-
бұдырсыз деп аударылған.
The dim roar of London was like the bourdon note of a distant ... ... ... ... ... ... ... органның даусындай
талықсып жетеді.
Трансформацияның компенсация тәсілі қолданған.
1. Түпнұсқа мазмұнын толық жеткізу мақсатында аудармада ... ... ... the centre of the room, clamped to an upright easel, stood the full-
length portrait of a young man of ... personal beauty, and ... of it, some little distance away, was sitting the artist ... Hallward, whose sudden disappearance some years ago caused, at the
time, such public excitement and gave rise to so many strange ... ... ... көз тоймайтын сұлу жігіттің портреті
тұр, ал одан сәл әріректе, ия, атақты суретші Бэзил Холлуордтың өзі ... ... ... жыл ... ... ... ... Лондонның зиялы
қауымы назарына бірден түскен еді, сөйтіп неше түрлі ... ... ... ... ... тәсілі қолданған.
1. Түпнұсқадағы clamped to an upright easel тіркесін жай ғана ықшамдап
мольбертте деп аударған және the full-length, in front of ... ... I have gone there, there have been either so many people ... have not been able to see the ... which was dreadful, or so many
pictures that I have not been able to see the people, which was ... ... ... әрі ол ... кім көрінген келеді. Қашан келсең де
адам құжынап жүреді, тіпті картиналарды ... ... ... ... картиналардың көптігінен аяқ алып жүре алмайсың, адамдарға да
қарауға да мұршаң келмейді. ... ... ... ... одан ... ... ... тәсілі қолданып, түпнұсқаның мазмұны
аудармада толыққанды берілген.
Look at the successful men in any of the learned ... ... hideous they are ... ... атақты оқымыстыға қарашы – қандай сүйкімсіз [31,8]!
Трансформацияның компрессия тәсілі қолданған.
- Oh, I can't explain ... ... ... екен ... ... ... ... қолданған.
After a pause, Lord Henry pulled out his watch [28,3].
Үй иесі мен қонақ біраз уақыт үнсіз ... ... лорд ... көз ... ... ... тәсілі қолданған.
1. After a pause сөйлемі үй иесі мен қонақ біраз уақыт үнсіз отырды
деп компенсация тәсілімен ... after I had been in the room about ten minutes, talking to ... dowagers and tedious ... I suddenly became ... some one was looking at me ... ... мен бар ... жапсырып алған, атақ пен
байлыққа ие жесірлер мен бас ... ... он ... ... ... ... ту ... біреудің қадалып қарап тұрғанын
сезіп қалдым [31,12].
Трансформацияның компенсация тәсілі қолданған.
|Ағылшын ... ... ... ... | ... ... ... | ... |(А.Старцев). |(Б.Баймаханов). | ... | | | ... years ... лет тому ... ... жыл |Түпнұсқада |
|ago, I ... мне ... ... |беріл-ген Mr сөзі|
|contracted an ... ... ... Легран |орыс тіліне ... with ... с ... бір кісімен|аударылмай, түсіп|
|a Mr. William |неким Вильямом ... ... ... ... [29,1]. ... тура ... |
| | ... [30,1]. |аудару тәсілі |
| | | ... ... |
| | | ... деп те |
| | | ... ... |
| | | ... еді. ... avoid the ... ... |Бар байлықтан |Түпнұсқадағы to |
|mortification |унижений, ... соң |avoid the ... ... с |көрінгенге ... ... his ... ... ... upon |
|disasters, he |богатства, он |болмайын деп, ол |his ... ... New ... Новый |өзінің ежелгі ... орыс ... the ... ... ... Жаңа |тіліне тікелей |
|city of his ... ... ... қаласын |аудармамен ... ... на ... ... ... ... took up his|Сэлливановом ... ... ... |
|residence at |острове, ... ... ... ... от ... ... Бұл |
|Island, near |Чарлстона в Южной|Сэливанов аралына|тәсілді қолдану ... ... [29,1]. ... ... ... ... ... Carolina| ... [30,1]. ... ... | | ... ... | | ... ... |
|I found him |Я увидел,что он |Мен оның тамаша ... ... ... ... ... |
|with unusual |и наделен ... ... ... орыс және ... of |недюжинными ... ... ... тіліндегі |
|mind, but |способностями, ... ... ... ... with |вместе с тем |қияқыланып адамға |сақтал-ған. ... ... ... қарайтын, |Сонымен қатар |
|and subject |мизантропией и |кейде жабырқаңқы, |қазақ ... ... perverse ... от ... ... ... |
|moods of ... ... ... ... ... ... ума, ... жалдыққан |әсер басым |
|enthusiasm and |впадая |жан ... ... ... ... то ... [30,2]. | ... ... | | |
| |то в ... | | |
| |[29,2]. | | ... winters ... на ... ... ... |Түпнұсқадағы |
|in the latitude|Сэлливанова |жатқан ендікте ... ... ... Sullivan’s |острова редко |қатал қыс өте ... де ... ... are ... ... ... ... күні|аударылған, өз |
|seldom very |суровыми, и в ... ... ... сөз, ой ... and in ... ... |үйге от ... ... fall of ... ... не ... десе | ... it is a ... |де ... [30,3].| ... event ... ... в| | ... when a ... [29,3].| | ... is | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... why not |- А ... не ... ... емес ... ... ” I |сегодня? - |” – деп сұрадым ... ... rubbing ... я, |мен ... отқа ... |
|my hands over |потирая руки у |қақтап, әр ... ... ... blaze, ... и ... ... ... |сақталған, яғни |
|and wishing |посылая к чертям |атаулыны іштей |wishing the ... whole ... ... на ... ... |whole tribe of ... scarabaei at|свете [29,6]. |[30,6]. ... at the ... devil | | |devil ... ... | | ... ... mind," |- Не ... - |– Oқасы жoқ! – |Түпнұсқа жай ... he at ... он |дeді oл ... ... "this |наконец, - |ақырында, – мынау ... ... answer"; ... ... -|да ...... |
|and he drew |Он ... из ... ... ... his ... ... ... болу |
|waistcoat |очень грязный |кір-кір бір ... ... a ... ... ... ... |Түпнұсқадағы to |
|scrap of what|и, взяв перо, |тауып алды да, |be very dirty |
|I took to be ... ... ... ... rough ... dirty |набрасывать свой |жылдам-жылдам |drawing сын ... and ... [29,8]. ... сала ... ... upon it | ... [30,8]. ... |
|a rough | | ... ... with | | ... деп ... pen | | |бұл ... ... ... | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... his ... пес ... я|Ит eркeлeуін |Түпнұсқадағы |
|gambols were |взглянул на ... кeздe |gambols сөзі ... I ... ... |мeн бағанадан |тіліне пес утих |
|at the paper,|все это время |бeрі ... ... |деп қана ... to speak ... в ... |oтырған қағазға |аударылса, ... truth, |и, по ... ... eдім, ... ит ... myself |сказать, был |айтсам, дoсымның |ерке-леуін қойған|
|not a little ... ... ... ... ... деп тура ... at ... моего |сурeтін көріп |аударыл-ған және ... my ... [29,10]. ... қалдым |түпнұс-қада |
|had depicted | ... ... бері ... | | ... ... |
| | | ... қағаз |
| | | ... ... ... | | ... ... |
| | | ... қосу |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... | | ... Дегенмен |
| | | ... ... |
| | | ... |
|He received the|Он с ...... ... ... |
|paper very |недовольным ... ... ... ... and ... взял у ... алды да, |басы артық ой |
|was about to ... ... и |oтқа ... ... ... it, |уже ... ... умаждай | ... to ... ... | ... it in ... ... в|сурeттeгі бір | ... fire, when ... ... ... oның ... |
|a casual ... в ... |аударды [30,11]. | ... at ... ... | | ... seemed |его ... | | ... to ... | | ... his | | | ... | | | ... | | | ... he ... ... из ... ... |
|took from his|кармана бумажник,|қалтасынан |автор идеясы екі ... pocket a ... ... ... ... ... |
|wallet, placed |туда рисунок, |сурeтті әдeмілeп |өзгеріссіз ... paper ... ... ... ... Аударма|
|carefully in |бумажник в бюро и|ішінe ... oны ... ... |
|it, and ... его там ... ... | ... both |на ключ [29,13]. ... да, ... | ... a | ... ... | ... | ... [30,13]. | ... he locked| | | ... | | | |
|I have not ... дни я ... кeздe ... ... quite |был не совсем |мeнің дeнсаулығым|берілген ... for ... и ... ... |
|days past, and|старина Юп |дe, oның ... ... сөзі ... old Jup |вконец извел меня|Юп шал да ... ... ... me, ... непрошеным |eбeдeңсіз |сөзбе-сөз аударма|
|almost beyond |попечением ... ... ... ... by ... ... шығарды |непрошенное |
|his well-meant | ... ... деп ... | | ... ... | | ... тура |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... деп |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... | | ... |
| | | ... тура |
| | | ... |
|I have made no |Со ... ... ... |Түпнұсқа мазмұны |
|addition to my ... ... ... бeрі ... және анық ... since ... в моей |кoллeкцияма жаңа |аударылған. |
|we met [27,9]. |коллекции не ... ... ... |
| ... |жoқ [30,9]. ... ... |
| |[29,9]. | |сөз ... |
| | | ... |
|I assure you ... что ... аса ... мазмұны |
|that it is of|дело великой |іс eкeнінe ... ... және ... highest ... ... ... ... | ... | ... | | | ... a |Не ... я ... ... ... |решил тотчас же |уақыт ... ... without ... |ехать вместе с |жатпай-ақ, нeгрмeн|a moment's ... I ... [29,17]. ... ... ... ... to | ... ұйғардым |сөйлемі орысшаға |
|accompany the | ... |не ... деп ... [27,17]. | | ... |
| | | ... ... | | ... ... |
| | | ... деп |
| | | ... Бұл |
| | | ... ... | | ... ... |
| | | |да, ... ... | | ... ... |
| | | ... тұр. ... grasped ... он |Oл мeнің қoлымды|Күрделі сөйлемді |
|hand with a ... ... ... ... |жай ... ... |мне руку, и ... Oның ... Бұл ... |нервическая |тoлқулы кeйпі |түпнұсқадағы ойға|
|which alarmed ... ... ... әлі дe ... ... ... and ... и |тарқай қoймаған |тұрған жоқ ... ... мои ... күдігімді |сияқты, себебі |
|the suspicions|недавние опасения|қайта үдeтe ... ... ... ... ... [30,18]. |тура берілген. |
|entertained | | | ... | | | |
|I made no ... до ... ... кeлeтін |Түпнұсқадағы |
|that the latter|мне стало теперь|бoлсақ, oның сoл |коммуникациялық ... been ... что он ... ... ... жағдай |
|infected with |заразился столь |Oңтүстіктe мeңдeп |аудармалардың екі|
|some of the |обычной у нас на ... ... ... да |
|innumerable |Юге манией |іздeушілік ... ... ... ... ... |а и что его и без|шалдыққаны, ... ... ... money ... ... |қoңыздың табылуы, |аударылған, ... and ... было ... ... ... ... |
|that his |подстегнуто |қoңыздың таза ... ... had ... жука и ... |екеніне көз ... |еще, ... ... ... ... ... |жөніндe Юпитeрдің | ... the ... ... oның | ... of ... ... ұшпа ... | ... ... ... ... да | ... perhaps, by|- "из ... |бeтeр жeліктіріп| ... ... [29,20]. ... ... | ... in | ... анық бoлды| ... | ... | ... to be "a | | | ... of real | | | ... [27,20]. | | | ... ... ... ... ... |
|Legrand arose,|важным видом и |маңғаздана ... ... a grave ... жука из ... ... ... ... |
|and stately |застекленного ... да, ... орыс ... and ... где он |шынылаған жәшік |тілді нұсқамен |
|brought me ... его ... ... ... сәйкес деп |
|beetle from a |[29,21]. |қoңызды алып ... ... ... case in| ... [30,21]. ... тілді |
|which it was | | ... ... | | ... ... ... | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... scales ... были ... |Түпнұсқадағы |
|were ... ... |glossy сөзі сын ... ... и ... |есім ретінде ... and ... ... ... ... екі ... with |действительно ... ... ... да ... the |как ... ... және |
|appearance of ... [29,22]. ... eтeді ... етеді |
|burnished gold | ... |деп ... ... | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... қолданған |
| | | |деп ... |
| | | ... ... |
| | | ... ойы |
| | | ... ... |
|- My dear |- Дорогой Легран,|- Қымбатты Лeгран,|Түпнұсқадағы you |
|Legrand," I |- ... я, |– ... мeн дe |are ... ... |прерывая его, - |oның сөзін бөліп, |unwell, and had ... |вы ... ... сіз шынында |better use some ... "you are |вам надо ... ... |little |
|certainly ... ... ... кeрeк|precautions |
|unwell, and | ... ... екі ... better | | ... да ... some | | ... әрі ... |
|little | | ... Бұл ... | | ... ... | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
|- And will |- А вы |– Oсы ... ... promise |поклянетесь ... ... ... |
|me, upon your |честью, что, |қoңыз жөніндeгі |әсері орыс және ... that ... ваша ... ... тілді |
|when this |прихоть будет ... ... ... of ... и вся ... |сақталған. |
|yours is |эта ... с ... үйгe ... ... and the |(боже правый!) |қайтып oралған |сөздердің барлығы|
|bug business ... |сoң, сіз мeні ... ... God!) ... вы |өзіңізді eмдeйтін |Автордың негізгі ... to ... ... и|дәрігeрдeй сөз |идеясы дұрыс |
|your ... ... ... ... |
|satisfaction, |меня, как если бы|азаматтық | ... will then|я был ... ... уәдe | ... home ... ... |бeрe ... ба | ... follow my|[29,24]? |[30,24]? | ... | | | ... as | | | ... of your | | | ... | | | ... | | | ... I ... я заметил|Мeн дoсымның eсі |Түпнұсқа |
|observed this |это ... ... ... ... ... plain ... ... тағы |айтқысы келген |
|evidence of my |безумия моего |бір ... |ойы тура ... ... я с ... ... ... of |удержался от слез|eріксіз көзімнeн |Артық сөз ... I could ... |жас ... кeтe ... ... ... | ... [30,25]. ... ... from | | | ... [27,25]. | | | ... led ... ... |Лeгран бұрын oсы |Түпнұсқа мазмұны |
|the way with |вел нас ... ... ... |тура аударылған |
|decision; |лишь изредка ... ... ... ... only ... и |бeлгілeп кeткeн |жеңіл қабылдауға |
|for an ... с ... ... ... here ... |бағдарлап, ... ... there, to ... ... сәл | ... what ... ... ... ... to be ... эти ... | ... |до того [29,25]. ... ... ... ... of | ... ... | ... own | ... | ... | | | ... a former | | | ... | | | ... | | | |
|- If you are |- ... ... ... тыңда, |Түпнұсқа және екі|
|afraid, Jup, a |если ты, ... eгeр сeн ... ... ... big negro|здоровенный |мынадай ... ... you, to ... ... ...... |жағынан сәйкес |
|take hold of a |боишься тронуть |жoқ oсы бір өлі |деп айта ... ... |это ... ... қoл |бар-лық сөздер ... dead ... ... ... ... why ... ... oңда былай|Аударма сәтті |
|you can ... его так, |eтіп мына ... ... up by this |на ... но ... ұста, ал | ... — but, ... ты ... |eгeр сeн ... | ... you do not ... ... ... ... | ... it up ... мне ... oнда амал | ... in some ... как |бар ма, ... | ... I shall |это ни ... ... | ... under the ... тебе |қақ ... тура | ... of |голову вот этой |кeлeді [30,26]. | ... your ... [29,26]. | | ... with this | | | ... [27,26].| | | ... youth, the ... ... ағаш ... ... or ... или |– ... |берілген |
|Liriodendron ... ... ... |
|Tulipiferum, |Tulipiferum, - ... ... ... most ... ...... орыс |
|magnificent of|из деревьев, ... Жас ... ... ... ... oның діңі |сол күйінде |
|foresters, has |американских |кeдір-бұдырсыз ... ал ... |
|a trunk ... В юном ... ... ... тіптен|
|peculiarly |возрасте оно ... дe, ... ... ... and ... ... тeк |аудармашының |
|often rises to |необыкновенно |шырқау басына ... ... |
|a great height ... ... ... шығады. Ағаш|жеткізуде дұрыс |
|without lateral|и ... ... ... |шешім деп |
|branches; but, |лишь на большой |oның дінінің ... ... its riper ... Однако, |қабығы ... одан ... the bark |по мере того ... ... еш ... ... |оно ... ... ... ... жоқ.|
|gnarled and |кора на стволе |сoнымeн біргe ... ... ... while ... ... ... ... |
|many short |неровной и ... ... | ... make ... а |бoлады [30,28]. | ... ... с тем | | ... on |появляются | | ... stem ... ... | | ... ... | | ... this time ... у меня |Eгeр ... ... және екі|
|what little |еще оставались |ақылы ауысқаны |аударма ... I might ... ... ... ... ... ... по |дeйін мeнің ... ... ... of |поводу ... әлі ... ... ... poor ... ... ... |сәйкес келеді. |
|friend's ... ... то ... eнді ... |Аударма сәтті |
|insanity, was |теперь их не ... ... ... ... finally at ... [29,28]. ... | ... [27,28]. | | | |
|I presume you|Я не ... |Мeн ... oны ... ... call ... вы ... |адамбас қoңыз |беріл-ген caput |
|bug ... ... ... сoған ұқсас|hominis сөздері |
|caput hominis,|caput hominis |бірдeңe дeп ... ... ... something |[Жук; здесь: ... ... сол ... that kind ... ... |күйінде |
|— there are ... ... ... тарихында |қалдыры-лып, |
|many titles in|или как-нибудь |мұндай атаулар, ... ... ... Natural |еще в этом ... ... тoлып |берілген, қазақ |
|Histories |естественная |жатыр ғoй [30,5]. ... ... ... ... ... | ... |
| ... | ... ... | ... |
| |[29,5]. | ... ... |
| | | ... |
| | | ... да, |
| | | ... ойға еш |
| | | ... |
| | | ... |
|I had never |Я ... не ... қарт ... ... the ... старого |нeгрдің мұндайлық|негіз-гі идеясы |
|old negro ... ... ... ... да |
|look so ... ... eмeс ... ... and|и меня ... ... дoсым |берілуіне |
|I feared ... уж не ... ... ... some ... ли чего|душар бoлып қалды |жете мән берген. |
|serious |с моим ... |ма eкeн дeп ... | ... had |[29,9]. ... [30,9]. | ... my | | | ... [27,9]. | | | ... now a ... он дал по ... сoң ... ... as |
|spade himself,|лопате мне и |бір, ... бір |quickly as ... giving ... сам ... ұстатып, |possible тіркесі |
|one to |лопату и приказал|өзі бір күрeкті ... және ... ... and |нам ... |алды да, бізгe ... ... to me, ... ... ... ... |да ... |
|Legrand begged| ... [30,26]. ... ... ... to set | | ... ... ... one to | | ... ... as | | ... ... as | | ... ... ... | | ... |
|[27,26]. | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... | | ... ... |
| | | ... ... were two |На ... |Арқасының бір |Түпнұсқаның ... black ... с ... ... ... near one |одной стороны |eкі қара дақ, ... ... ... of |два ... ... ...... Аударма|
|the back, and a|округлых |бір ғана ұзынша ... ... one near ... и ... ... | ... other |с другой еще ... | ... ... ... | | |
| ... | | ... and |Мы с ... |Біз ... ... ... ... are |собираемся в ... ... ... |
|going upon |экспедицию на |тауға ... ... ... ... в горы, |экспeдицияға |аударма арқы-лы ... the |и нам ... ... ... ... деп ... upon |верный помощник. |Сoған бізгe ... ... ... main |Вы ... көмeкші |қазақ нұсқасы ... and, in ... мы ... [30,14]. ... ... ... ... | ... да, ... ... we |доверяем [29,14].| ... ұтып тұр ... need the| | |деп айта ... ... of some | | | ... | | | ... whom we | | | ... confide | | | ... | | | ... this |Во ... ... |Бұл ... ... және екі|
|colloquy no |диалога Юпитер |кeзіндe ағаштың |нұсқа бір-бірімен|
|portion of |был ... ... ... ... сәйкес |
|Jupiter's |листвой ... ... ... ... Дегенмен|
|person could be|Но жук,которого |мүлдeм көрінбeй |қазақ тіліндегі ... but the |он ... ... ... ... |аудармада ... which ... ... ... ... бояу ... had |на ... шнурка. |арасынан жіпкe |ұтып тұр деуге ... to ... ... |байлап салбыратып |болады. ... was |еще ... ... ... | ... visible ... |көрінeді. Батар | ... the end ... мы ... ... біз ... | ... string, and|в ... его|жoтаға ақырғы | ... ... жук ... ... | |
|a globe of ... как ... ... | ... ... ... | ... the last ... ... |шағылысқан қoңыз | ... of the ... ... | ... sun, | ... ... ... of which| ... ... ... faintly | ... | ... the | | | ... upon | | | ... we stood| | | ... | | | ... ... тілді шығармалардың талдауы.
|Ағылшын тілінде |Қазақ тілінде аудармасы| ... ... | ... dim roar of |Лондонның құмыққан ... ... ... was like the |шуылы мұнда алыста |мағынасы дұрыс ... note of a ... ... ... ... ... was |
|distant organ [28,1].|даусындай талықсып |етістігі қазақшаға |
| ... [31,6]. ... ... деп |
| | ... ... |
| | ... әсер беру |
| | ... аудармашының |
| | ... ... ... | ... ... |
|- "It is your best |- Бұл ... ең ... ... best сөзі ... Basil, the ... Бэзил, бар |теңдессізі деп ... you have ever ... ... |берілген, бұл аудармаға|
|done," said Lord |ең теңдессізі, - деп |экспрессивтік бояу ... ... ... ... лорд ... тұр. ... |
|[28,1]. |[31,6]. ... ... |
|- You must ... Мұны келесі жылы |Түпнұсқа мазмұны тура |
|send it next year to |міндетті түрде ... анық ... ... Grovenor [28,1]. ... ... |аудармашы тарапынан сөз|
| ... ... [31,6]. ... ... |
|- "I don't think I |- Ал мен бұл ... ... ... |
|shall send it ... ... ... беру үшін ... he |деген ойым жоқ, - деді |аударма-шы барлық ... tossing ... ... ... ... ... back in that odd|шалқалақтай сілкіп қап,|және сөйлемнің |
|way that used to ... ... ... |эмоциялық мәні |
|his friends laugh at ... ... ... at Oxford ... ... ... | |
| ... күлген [31,7]. | ... at the |Кез ... ... ... екі ... men in ... ... – |аудармада бір сөйлеммен|
|of the learned |қандай ... ... ... ... How |[31,8]! ... ... ... hideous | |де, ... ... are [28,2]! | ... |
|When I leave town ... ... ... people |
|I never tell my ... ... ... ... аудармада түсіп |
|people where I am |барарымды ешкімге ... оған ... [28,2]. ... [31,9]. ... ... |
| | ... |
|I sometimes wish she |Бірақ ол менің ... I ... but she ... ... ... wish she |
|laughs at me [28,3]. |отыра береді [31,10]. |would ... |
| | ... ... | ... мәтіннің |
| | ... ... |
| | ... ... | ... ... ... a pause, Lord |Үй иесі мен ... ... after a |
|Henry pulled out his |уақыт үнсіз отырды. |pause тіркесін ... [28,3]. ... лорд ... |аудармашы бір сөйлеммен|
| ... көз ... |үй иесі мен ... біраз|
| ... ... ... ... деп |
| | ... ... |
| | ... түсінікті |
| | ... үшін ... |
| | ... жүгінген болар,|
| | ... еш зиян |
| | ... ... жоқ. ... after I had ... ... мен |Түпнұсқадағы talking |
|been in the room |бар әлем-жәлемді ... ... ... ten minutes, ... ... атақ ... етістікпен |
|talking to huge |пен байлыққа ие ... dowagers ... мен бас ... деп ... was ... tedious |ауыртар академиктермен |looking at me тіркесі ... I |он ... |ту ... ... ... became ... қарап тұрғанын |
|conscious that ... ... ... ту |сезіп қалдым деп ... was looking ... ... ... ... ... me [28,4]. |қадалып қарап тұрғанын |байқай-тынымыз, қазақ |
| ... ... [31,12]. ... ... ... |
| | |бай ... ... |
| | ... ... ... | |еш ... шекпеген. |
|In the centre of the |Бөлменің ортасындағы |Түпнұсқаның негізгі ... clamped to an ... көз ... беруде |
|upright easel, stood |тоймайтын сұлу жігіттің|аудармашы ... ... ... ... тұр, ал одан ... ... сәтті|
|portrait of a young |сәл әріректе, ия, |аударма жасаған. ... of ... ... ... Бэзил |Құрмалас сөйлемді жай |
|personal beauty, and ... өзі ... ... ... ... front of it, some |Оның осыдан бірнеше жыл|аудару арқылы |
|little distance ... ... ... ... |
|was sitting the ... ... ... ... ... жеткізуді|
|artist himself, Basil|қауымы назарына бірден |көздеген. ... whose ... еді, ... ... ... ... ... ... тарап | ... years ago ... ... [31,6]. | ... at the time, | | ... public | | ... and gave | | ... to so many | | ... ... | | ... | | ... I have gone |Тым ... ... әрі ... ... |
|there, there have |ол жерге кім көрінген ... ... ... either so many |келеді. Қашан келсең де|қосқан, тым үлкен |
|people that I have ... ... ... ... әрі ол жерге |
|not been able to see |тіпті картиналарды |кім көрінген ... ... ... which ... қызықтауға |деген сөйлем артық. |
|was ... or so ... жоқ, ... ... ... |
|many pictures that I ... ... ... ... not been able ... аяқ алып |да ... ... сөйлем |
|see the people, which|жүре алмайсың, ... жоқ. ... worse [28,1]. ... да ... да|Аудармашы еркіндікке |
| ... ... ... өз ... |
| ... ... ... сөздерді көп |
| ... ... ... ... |
| |да ... [31,6]. ... ... |
| | ... ... reason I will ... мен бұл |Түпнұсқа идеясы ... this picture ... ... жан сырымды|толық-қанды берілген, |
|is that I am afraid |әлемге жайып сала ма |артық ... жоқ, ... I have shown in |деп ... Сол үшін ... нұсқа. |
|it the secret of my ... ... ... ... soul [28,3]. |[31,11]. | |
|- Oh, I can't ... ... ... ... oh одағай |
|[28,2]. ... [31,9]. ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ма |
| | |еді. ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... тілінен қазақ тіліне аударуда ... ... ... атты ... жұмысымыздың
қорытындысын шығаруда, алға қойылған міндеттерге ... ... ... ... мағынасын әр ... ... . Ең ... беретін мағынасы ол қайта құру,
аудару. Аударма барысында ... ... ... ... құруға
ұшырамайды, яғни бұл жерде аударма мәтіні аударма тілінің көмегі арқылы
қайта ... және ... ... анықтамасын саралап, трансформация
ол түпнұсқа мазмұнын аударма ... ... ... ... бір ... ... екінші тілдік құрылымға ауысуды
қамтамасыз ... ... бір түрі ... анықтадық. Демек,
бұл берілген анықтамалар мағынасы жағынан бір–біріне ... ... ... Трансформациялардың атқаратын қызметі біреу, ... ... ... ... ... ол аударма мәтініне
қатысты ... ... ... ол түпнұсқа мазмұнын толық жеткізу
және аударма ... ... ... амал-тәсілдерді,
трансформацияларды қолданды және осы операцияларды орындауда ... ... ... ... ... табады. Аудармашылық
трансформациялардың түрлері көп, яғни көптеген ғалымдар әр түрлі жіктеме
жасаған. ... ... ... ... емес, сапасын
аудармада дұрыс қолдана ... ... ... трансформацияларға зерттеу жүргізген шетел
аударматанушы Н.Хомский болып табылады. Н.Хомскийдің «Aspects of the ... Syntax» атты ... ... ... ... Оның ... әрі қарай ... ... ... А.Д.Швейцер, Н.К.Гарбовский, В.В.Сдобников, О.В.Петрова,
С.В.Тюленев, В.Н.Комиссаров және т.б. аударманың трансформациялық үлгісін
жасауда ... ... аса ... орын алады. Оған қоса
Л.С.Бархударов, М.Д.Гутнер, ... ... ... ... ... ... ... Я.И.Рецкер,В.Е.Щетинкин,Н.В.Балкина және З.С.Сироткина сынды
ғалымдардың , ал Отандық аударматану саласының ... ... ... ... және т.б. ... ... ... Олардың аударма үдерісінде аудармашылық
трансформация жасаудың маңызы мен ерекшеліктеріне, жасалуына ... мен ... ... ... ... аудармашылық
трансформацияның ... ... атап ... ... ... ... қарастырып, олардың берген жіктемелеріндегі ұқсастықтар
мен айырмашылықтарды талдадық. В.Н.Комиссаровтың ... ... ... ... сол ... ... топтастырдық.
Аудармашылық трансформацияларды жіктеуде ғалымдар бір тоқтамға келген
жоқ. Зерттеу жұмысымызда барлық ... ... ... ... ... грамматикалық деп бөліп көрсетеді, ал
Л.С.Бархударов трансформацияларды орын алмастыру, ауыстыру, қосу, ... деп ... ... ... ... ... деп ... оларды сипаттама аударма, ұғымдардың нақтылануы,
ұғымдардың ... және т.б. деп ... ... ... ... аударма теориясының ажырамас
бөлігі деп айтуымызға болады. Кез келген аудармашы жазбаша ... ... ... ... ... ... мәжбүрленеді.
Түпнұсқа мәтініндегі бір сөздің мағынасы немесе баламасы аударма тілінде
болмаған ... ... ... ... жағдайларда аудармашы
трансформацияларды ұтымды пайдалана ... ... ... ... ... теориялық жіктемелер бойынша анықтадық. Әр
тәсілдің қолданыс ерекшелігіне ... ... ... ... ... ... О.Уайльдтың
«Дориан Грейдің портреті» және ... ... ... ... ... ... шығармасы ағылшын тілінен қазақшаға жанама аудармамен
аударылған, яғни орыс тілі көмегімен. ... ... ... қазақ
тіліне тікелей аударылған.
Трансформациялардың транслитерация, транскрипция, конкретизация,
генерализация, ... ... ... калькалау, сөйлемдерді
бөлу мен біріктіру және т.б. түрлерін анықтауда еш қиындық болмады десек
болады. Бұл ... ... ... ... ... деңгейіндегі
контексті шеңберінен ауытқымаған.
Осындай ерекше сипатқа ие трансформацияларды талдап, ... ... ... яғни ... ойы мен ... ... аудармаға қол жеткізу үшін үлкен рөл атқаратынына көз жеткіздік.
Теориялық тұрғыда дәйектелген ғылыми негіздемелер де, ... ... ... көркем аудармадан мысалдар да айғақтап береді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. ... Ф.Т. ... ... біріккен сөздердің қазақ тіліне
берілуінің трансформациялық модельдері, автореферат, Алматы, ... ... Н.М. ... ... ... тілінде транслитерация-лаудың
ғылыми-теориялық негіздері,фил.ғыл.кандидаты ғылыми дәрежесін алу
үшін дайындалған диссертацияның автореферат, Алматы, 2008.
3. Хомский Н. ... ... в ... ... ... 1981. – 248 с.
4. Хомский Н. Аспекты теории синтаксиса. Перевод с ... ... и с ... ... Московского
университета. 1972. – 227 с.
5. Слобин Д., Грин Дж. Психолингвистика. Перевод с ... Е. ... - М.: ... 1976. - 336 ... ... русского языка: В 4-х т. / РАН, Ин-т лингвистич. исследований.
— 4-е изд., ... — М.: Рус. яз.; ... ... — С. ... ... Л.С. Язык и перевод. – М.: ... ... – 240 ... ... А. Д. ... перевода: Статус, проблемы, аспекты. – М.: Наука,
1988. – 362 с.
9. Комиссаров В. Н. ... ... ... ...... ... 2010. – 321 ... Жұмабекова А.Қ , Жұмашева Г.А. Аударма терминдерінің орысша – қазақша
сөздігі. Алматы, 2005. – 42 ... ... Қ.Қ. ... ... ... Аударма ісі маманды-ғының
студенттеріне арналған оқу құралы / Қ. Қ ...... 2010. – 78 ... ... Ж.А. Аударматануды аңдату. – Алматы: InnoPRESS, 2004. – 192
б.
13. Рецкер Я.И. Теория перевода и ... ...... отношения, 1974. – 216 с.
14. Львовская З.Д. Теоретические проблемы ... ... 1985. ... Гак В.Г. ... ... Москва., 1998. – 321с.
16. Латышев Л.К.Технология перевода: ... ... для ... ... вузов
и фак. / Лев Константинович Латышев. — 2-е изд., перераб. И доп. — М.:
Издательский центр «Академия», 2005. — 320 ... Р. К. ... Р.К. Как ... переводчиком? Москва., Готика,
1999. – 214с.
18. Левицкая Т. Р., ... А. М. ... и ... перевода с
английского языка на русский. – М.: Высшая школа, 1963. – 263 ... ... М.Д. ... по переводу с английского на ...... ... 1982. – 158 с.
20. Швейцер А.Д. ... и ... – М.: ... 1973.
- 280 c.
21. Пиввуева Ю.В., ... Е.В. ... по ... ... ... ... – М.: ... 2004. – 304 с.
22. Слепович В.С. Курс ...... ... 2006. – 320 ... ... Н.К. ... ... – М.: Издательство МГУ, 2007. – 544
с.
24. Романова С.П., Коралова А.Л ... по ... с ... ... Издательство: КДУ. 2009. – 176с.
25. Щетинкин В.Е. Пособие по ... – М.: ... 1987. – 160 ... ... А.Қ. ... ... : жоғары оқу орындарына арналған оқу
құралы, 2010. – 264 б.
27. Edgar Poe. Selected Tales. Penguin Books. A ... ... 1994. ... ... O.Wilde The picture of Dorian Gray. ... ... ... А.И. Золотой жук. Перевод Э.По. [электронды ресурс].
http://www.litmir.net/bd/?b=22072
30. По Э. ... ... ... Аударған Б. Баймаханов. Құрастырған О.
Асқар. – Алматы: Балауса, 2004. – 272 ... ... ... ... Грейдің портреті. Роман./Ағылшылшын тілінен
аударған Г.Түсіпова. Астана. Аударма, 2011. – 344б.
32. Бархударов Л.С. ... ... ... и ... ... – М., 1969. – 112 ... Тюленев С.В. Теория перевода. – М.: Гардарики, 2004. – 336 с.
34. Сдобников В. В., ... О. В. ... ... – М.:АСТ: Восток-
Запад, 2007. – 448 с.
35. Семенов А.Л. Основные положения общей теории перевода. - М., ... ... Н.К. ... ... и ... ... как лингвистическая проблема. Сборник статей. – ... МГУ, 1982. – 119 ... ... Л.К. Курс перевода: Эквивалентность перевода и способы её
достижения. – М. : Международные отношения, 1981. – 248 ... ... Я.И. ... перевода и переводческая практика. – М.:
Международные отношения, 1974. – 216 ... ... Н.В., ... З.С. Хочу ... ...... РУДН, 2003. – 140 с.
40. Ахметова С.Г., Тұрсынбаева Ж.Б., Ысқақова Ж.А., Яровая Е.Ф. ... ... 20000 сөз. – ... ... 2006. – 400 б.
41. Алексеева И.С. ... в ... – М.: ... 2004. ... ... ... К.В , ... А.П. Английский язык:
учебник устного перевода. – М.: Изд «Экзамен», 2008. – 380с.
43. ... Қ.Қ., ... Г.Қ. ... аудармасының теориясы мен
тәжірибесі. – Алматы: Қазақ ... 2001. – 213 ... ... Ә.С. Аударма әлемі. Оқу құрал. – Алматы: Қазақ университеті,
2007.
45. Брандес В.И., Провоторов В.И. Предпереводческий анализ ...... 2003. – 211 ... Гак В. Г., ... Б. Б. ... и ... перевода. – М.: Высшая
школа, 1985. – 255 с.
47. Аудармадағы ... ... 050207 ... ісі»
мамандығының студенттеріне арналған оқу-әдістемелік ... / ... ... Р.А. ... – Павлодар : Кереку, 2010. – 69 ... ... (ғыл – ... құрал). Құраст: Құлманов С.
Алматы. Тіл оқу – ... ...... ... Ж.А. ... ... (әдістемелік көмекші құралы). Ақтөбе.
2008. – 49б.
50. Федоров А.В. Основы общей теории перевода. – М.: ... ... ... 303 ... ... Т. А. Практические основы перевода. – СПб.: ...... ... Т.А. ... ... (Лингвистические аспекты). - СПб.,
2001.
53. Велединская С.Б. Курс ... ... ...... ... ... ... 2010. -230с.
54. Бреус Е.В. Основы теорий и практики перевода с русского на английский
язык: ... пос. – М.: Изд ... 2006. – 208 ... Бархударов Л.С, Общественное значение теории перевода // Теория и
критика перевода. -Л., ... ... ... Л.С. Что ... ... ... переводчика.
М., 1978. -Вып. 15-с. 18-23.
57. ... И.А. Об ... ... при ... ... ... иностранных языков: Тезисы докладов 6-ой
научно-методической конференции. М., 1970.
58. Гак В.Г. ... ... и ... ... // ... ... и ... основы подготовки
переводчиков: Тезисы всесоюзной конференции. ч. 1. - М., 1975.
59. Комиссаров В.Н. Лингвистика ... ... - 278 ... ... В Н. Слово о переводе. М., 1973. - 289 ... ... Н.И., ... И.Р., Кошкаров В.А. Теория и практика
перевода. — СПб., 2007.
62. Кручинкина Н.Д. Конверсная трансформация н ... ... ... ... ... ... языка; Тезисы докладов.
4.1. - М., 2000. - с. 23 - 37.
63. Латышев Л.К. Перевод; проблемы ... ... и ... М.: ... 1988. - 160 ... Найда Ю.А. К науке переводить // Вопросы теории перевода в ... -М„ ... ... ... ... ... ... опыт).
Терминологический словарь-справочник / Отд. языкознания; Отв. редактор
канд. филол. наук Раренко М.Б. - М., 2010. - 260 с. ... ... ... Л.Л. ... и ... ... М.: Высшая школа,
1983. - 208 с.
67. Нелюбин Л.Л. Переводоведческий словарь. -М.: изд-во ... 1999. ... ... А., Хұсайын К. Ш. Қазақ-ағылшынша лингвомәдени сөздігі. –
Астана, 2004. – 108 б.
69. Рецкер Я.И. ... по ... с ... ... на русский. Л.:
Просвещение, 1973.-392 с.
70. Розенцвейг В.Ю. Перевод и трансформация // Трансформационный метод ... ... М. - 32 – ... ... Ю.А. ... ... и ... процедуры. - М., 2003.
72. Фесенко Т.А. Концептуальные основы перевода. - Тамбов, 2001.
73. Федоров A.B. ... ... и ... ... // ... ... ... -Л., 1960. -317с.
74. Финагентов В.И. Психолингвистический анализ ... ... ... Дисс. . канд. филологич. наук. - М., 1981.
75. Финагентов В.И. Соотношение «поверхностных» и «глубинных» ... ... ... // ... функционирования
грамматики и обучения языку.-М., 1980.-е. ... ... В. Г. О ... ... // ... ... - Вып. 7, -с. 27 - ... Чужакин А.П., Палажченко П.Р. Introduction to Interpreting XXI. ... ... 2004. – ... ... P.O. О ... аспектах перевода //Вопросы теории
перевода в зарубежной ... - М, ... ... Д. Как ... ... введение в теорию и практику
перевода. – М. : Кудиц - Образ, 2005. – 304 с.
80. ... G. A ... Guide for ... – Clevedon,
Philadelphia, Adelaide: Multilingual Matters Ltd., 1995.
81. Newmark P. A Textbook of Translation. – New York a.o.: ... ... Oxford ... ... ... Oxford university
Press, USA, 2006.
83. Routledge Encyclopedia of ... Study. ... ... London, ... Zoya Proshina .Theory of translation , ... Far ... press, 2008, ... Chomsky N. ... ... London: Mouton, ... Chomsky N. Aspects of the Theory of Syntax, Cambridge: M.I.T. Press,
1965.
87. Chomsky N. Topics in the Theory of ... Grammar, Paris: ... ... ресурс] http://www.chomsky.info/books.htm
88. По Э. Алтың қоңыз: Әңгімелер. Аударған Б. Баймаханов. Құрастырған
О.Асқар.-Алматы: Балауса, 2004. -272б. [электронды ресурс]
http://ikitap.kz/book/edgar_po_altyn_konyz/index.html#/29/zoomed
89. ... ... ... ... ... ... тілінен
аударған Г.Түсіпова. Астана. Аударма, 2011. – 344б. [электронды
ресурс] http://ikitap.kz/books/OUaildDorianGray/index.html#/2/zoomed
90. Комиссаров В. Н. Теория ... ... ...... ... 2010. – 321 ... ... Хомский Н. Аспекты теории синтаксиса.Кэмбридж: М.И.Т.Пресс,1965.
[электронды ресурс]
http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Linguist/homsk/05.php
92. Электронная библиотека: словарь русского языка ... ... ... ... электронды сөздік [электронды ресурс]
http://sozdik.kz/ru/dictionary/translate/kk/ru/сөздік
-----------------------
Бір сөйлемді екі немесе одан да көп ... және ... ... ... алмастырылуы
Жалпы типтегі алмастыру
Конкретиза-ция
Трансформация
Генерализа-ция
Антонимдік алмастыру
Компенса-ция
Үстіртін синтаксистік қатынас пен терең арақатынас экспликациясымен
(сипаттамасы) байланысты ауыстырулар

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұзафар Әлімбаевтің халық ауыз әдебиетін аудару тәжірибесі мен сапасы45 бет
Ғалым Ахмедовтың аудармашылық тәжірибесі49 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Жазбаша аударманың ережелері20 бет
Неологизмдер және оларды аударудың теориялық негіздері19 бет
Аударманың грамматикалық және лексикалық мәні және қоғамдық рөлі22 бет
Ресми іс қағаздарды аударудағы лексикалық және грамматикалық трансформация19 бет
Түпнұсқа тілі мен аударма тілінің грамматикалық және лексикалық мәні және қоғамдағы рөлі18 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Autocad графикалық редакторы, оның ерекшеліктері мен артықшылықтары. графикалық редактордың сипаттамасы, меню типтері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь