Ағашты өңдеу, әшекейлеу өнері

1. Кіріспе
2.1 Ағашты өңдеу, әшекейлеу өнерінің даму тарихы ... ... ... ... ... 3 бет
2.2 Ағаштарды қолөнерде пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 13 бет
2.3 Ағаштың негізгі қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 15 бет
2.4 Ағаштың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18 бет
2.5 Мүсін түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 24 бет
2.6 Ағаш мүсінің ою ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29 бет
2.7 Мектептегі ағаш ою жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Ағаш - табиғатта өте жие кездесетін өсімдіктердің бірі болғандықтан, адам өміріне тигізетін пайдасы көп, алар орны бөлек. Сондықтан болар, біз ағашты күнделікті өмірімізде жие пайдаланамыз. Атап айтқанда ағашсыз құрылыс өз жұмысын бастамайды, жиѕаз фабрикалары үстел, орындық, камод, шкаф жасай алмайды, күнделікті тұрмыста қолданатын ыдыс-аяқтың көбі осы ағаштан жасалады. Басқа шикізаттарға қарағанда әртүрлі мүліктер жасауға да өте қолайлы,тез өңделетінжұмсақ,жас күнінде былқылдақ,июге,тоқуға,ойып шабуға келгенде теңдесі жоқ материал. Ағаш өңдеу өнерінде шеберлер көп құрал-саймандарды қажет етпеген. Темірара, балта, шаппа шот, бұрғы секілді негізгі қарапайым құралдарды пайдаланған.
Қазақстанның алқапты аймақтарында, сулы, кең байтақ далаларында жасыл орман-тоғайлар өте көп кездеседі. Биік зәулім бәйтеректер, сымбатты сұлу ақ қайыңдар, былқылдаған талдар,теңдесі жоқ жуан қарағайлар мен емен, үйеңкі бәрі далаға ерекше сән беріп тұрады. Бірі қатты,екіншісі жұмсақ болып келетін бұлардан жасалатын зат-мүлікке сәйкес таңдалып отырған. Ағаштың осы жақсы табиғи ерекше қасиеттерін пайдалана отырып, шеберлер күнделікті тұрмысқа қажетін өтеуге қолданылатын дүние-мүліктер жасап халықтың мәдени қорын байыта түскен. Ағаштан түйін түйген шеберлердің қолынан ыдыс-аяқ, ағаш төсек, жүк-аяқ, киіз үйдің сүйегі, арба, шарбақ және т.б. заттар шыққан.
Халық шеберлері, ұсталары, ағаштан тек үй шаруашылығына қажетті бұйымдар ғана жасап қоймай, оларды әшекейлеуді, безендіруді, мәнерлеп оюды, көркемдеп қашауды, шабуды және ағаш бетіне нақышты өрнектер салуды шебер игерді. Өнердің бұл түрімен ата –бабамыз сонау сақтар дәуірінен бастап айналысқан.
        
        Мазмұны
1. Кіріспе
2.1 Ағашты өңдеу, әшекейлеу өнерінің даму ... ... ... ... 13 ... ... ... 15 ... ... 18 ... ... 24 ... Ағаш ... 29 ... ... ағаш ... ... ... ... даму ... Ағаш ... өте жие ... ... бірі ... адам ... ... көп, алар орны бөлек. Сондықтан болар, біз ағашты
күнделікті өмірімізде жие ... Атап ... ... ... ... ... жиѕаз фабрикалары үстел, орындық, камод, шкаф жасай
алмайды, күнделікті тұрмыста ... ... көбі осы ... ... ... қарағанда әртүрлі мүліктер жасауға да өте
қолайлы,тез өңделетінжұмсақ,жас күнінде былқылдақ,июге,тоқуға,ойып шабуға
келгенде ... жоқ ... Ағаш ... ... шеберлер көп құрал-
саймандарды қажет етпеген. Темірара, ... ... шот, ... ... қарапайым құралдарды пайдаланған.
Қазақстанның алқапты аймақтарында, сулы, кең байтақ далаларында жасыл орман-
тоғайлар өте көп кездеседі. Биік зәулім ... ... сұлу ... ... талдар,теңдесі жоқ жуан қарағайлар мен емен, үйеңкі
бәрі далаға ерекше сән беріп тұрады. Бірі ... ... ... ... жасалатын зат-мүлікке сәйкес таңдалып отырған. Ағаштың осы
жақсы табиғи ерекше қасиеттерін пайдалана отырып, шеберлер ... ... ... ... дүние-мүліктер жасап халықтың мәдени
қорын байыта түскен. Ағаштан ... ... ... ... ыдыс-аяқ,
ағаш төсек, жүк-аяқ, киіз үйдің ... ... ... және т.б. ... ... ұсталары, ағаштан тек үй шаруашылығына қажетті бұйымдар
ғана жасап қоймай, ... ... ... ... оюды,
көркемдеп қашауды, шабуды және ағаш бетіне нақышты өрнектер салуды шебер
игерді. Өнердің бұл ... ата ... ... ... дәуірінен бастап
айналысқан.
Ағашты қолымызға таяқ қылып ұстаған күннен бастап, көптеген ... ... ... ... ... түрінде, қиынды кесіндісінде
өте әдемі ... ... ... бар ... ... жетті. Осы қасиеттерін
жұмыс барысында қашап кескенде, бояғанда ағаш ... ... ... ... ... қайың, терек секілді ... ... ... оның ішінде қызыл қайыңды жақсы табиғи көркем
суреттері үшін жиѕаздар, үй ... ... ... ... ... ... ердің қастарын қашап, шапса, діңінен ыдыс-аяқ жасаған
және оларды әсем оюлап, ... ... Ал ... ... ... ... ... алмұрт ағаштарын кеңінен қолөнер ... ... ... ... ... үшін алма мен ... ал ... аспаптарын жасауға тал, қарағай, алма, арша
ағаштарын таңдады. Терек, қарағай, ... емен ... ағаш ... ... ... ... ... пайдаланды. Археологтарымыз
темірден жасаған дүниелермен қатар ... ... ... ... ... қорымынан тапты. Осы заттардың беттерінде
қойдың, бұланның, бұғының және қасқырдың бейнелері ... ... ... беті алтынның жұқа қабаттарымен қапталып, әсем
оюлармен әшекейленген екен. ... ... көбі ... ... ал кейбіреулері өте қарапайым халық қиялынан туған бейне ... ... ... жерінде кездескен осы заттардың біздің дәуірімізге дейінгі ІІ-ІІІ
ғ. жасалғандығы анықталды. ағаштан жаслған оюлар өзімізге белгілі ... ... ... ... ... ... Қазақстанның
қай жерінде болмасын бұл оюлар кеңінен тараған, жие ... және ... ... өнердің дамуына маңызы зор демекпіз.
Жапырақты ұсақ өрнекпен безендірілген ағаш-аяқ Іле өзенінің маңындағы
тас ... ... ... ... ... оюлармен безендірілгені
байқалады. Археологиялық қазбалар мен көне жазба ескерткіштеріне ... ... ... мен ... ... ... бағалап, оны айтарлықтай
дамытқанын аңғарамыз. Өткен дәуір мен қазіргі кезеңде салыстыра ... ... ... аясы ... ... ... ... әдістері
күрделеніпжетіле түскеніне кейбір зерттеушілер мен ... мен ... ... ... графикалық
жұмыстарынан оқып көз ... ... ... болған суретші
В.Н.Белослюдов үй тұрмысында пайдаланылған көптеген заттардың суретін ... ... аса ... ... төсек, жүк-аяқ, қобди,
қабатты сөрелерден аңғарып қазақ ағаш өңдеу өнерінің өрісінің ... ... ... ... ... жерінде ағаш өңдеу өнерінің көне
заманнан келе жатқанын бұйым түрлерінен, ... ... ... ... ... үй, ер-тоқым, ағаш төсек,жүк-аяқ,кебеже және ыдыс-аяқ
түрлері жатады. Солардың кейбіреулеріне қысқаша тоқталып өтейік.
Киіз үй
Киіз үй ... ... ... көне заманнан келе жатқан
қолөнерінің бір ... ... ... арасында кең тараған мүлік. Киіз
үйлер алты, сегіз, он екі, он сегіз,кейде одан да көп ... ... Олар ... ... ... ... зерттеушілеріміздің
айтып жазып кеткен еңбектері бар.
Киіз үйді көшпелі өмірге бейім, ағаш пен ... ... тез ... әрі ... болғандықтан ата-бабаларымыз мыңдаған ... ... Киіз ... ... ... ... ... ағаштардан жасалынып,
негізгі үш бөлікке бөлінеді- шаңырақ, уық, кереге.
Шаңырақ-деп дөңгелек білеу ағаштан жасалған тор көзді ... ... киіз ... нақ ... ... пен ... ... байланыстырып тұратын иінді ағаш.
Уықтың саны, ... ... ... ... ... және киіз ... қанатына сәйкес өзгеріп отырады.
Кереге- үйдің қанат санын білдіретін тор, не жел ... етіп ... ... ... ... бірі. Уыққа қарағанда керегенің жасалу
жолдары күрделі, көптеген ... ... ... ... Киіз ... ... шеберлерді “үйші” деп атайды. Кереге мен уықты ... ... қара және ... ... қайыңды пайдаланған. Қатты желде
мықты болу үшін ... ... ... киіз үйді жақсы қайыңдардан
жасатқан. Киіз үйдің сүйегін жасауға арнаулы құрал-саймандар тез, ... ... ... ... ... ырғақ пайдаланған. Жоңғы, ырғық,
-қисық ағаштарды түзету, июге қолданылатын ... ... ... ... ... өріп,күмістеп
нақыштап безендірумен айналысты. Ер-тоқым құрайтын ... ... ... ... ... …р ... ... жасап халықтың бағасы мен
алғысына бөленген шебер ұсталары,зергерлері болған.
Көшпелі ... ... ерте ... бастап ер-тұрман жабдықтарын
өздерінің күнделікті өмірлерінде,салт-дәстүрлерінде атқа мініп мал бағып
жүруге, аң аулауға, ... ... ... ... ... ... және өз ... жайларын сыртқы шапқыншылықтардан қорғауға қолайлы
болу үшін әр түрлі етіп ... ... ... кең ... ... ... ... бар.Ер-
тқұрмандардың түрлері мен аттары ... ... ... ... ... ... ... Ер-
тұрманның қасының түріне, оларға қолданылған ою-өрнекке, сүйекпен күміс,
алтын мен ... ... ... және ... ... тұрмыс дәрежесіне қарай балалар,әйелдер,еркектер және белгілі
тайпа,рулар ерлері деп бірнеше топқа бөлінеді. Сонымен қатар ер-тұрманның
ауырлығына, ... ... ... ... арналған
ерлердің түрлері жасалады.…демі жеңіл,көрікті көркем ерлер бәйгелер мен қыз
қууға қолайлы болып шеберлер қолынан ... ... ... ... арасында ең көп тараған ерлердің бірі,ол
бірнеше бөліктен құралады. Қайыңның безінен,түбірінен екі қас ... екі ... мен бел ... ... ... ... ... …р
бөлік өзара ағаш немесе мыс түтікше тәріздес шегелер ... ... ... ... қасы мен ... қасы ... олардың беттері терімен қапталып,күміспен немесе алтынмен
әшекейленеді.
Қазақ үй мүліктерінің түрлері
Халықтың мәдени өмірінің бұрынғы ... ... ... ... ... тұра ... ... күнделікті үй-тұрмысынакеректі үй
жиѕаздарын, ыдыс-аяқтарын ағаштан жасап алып отырды. Арнаулы ... ... ... арасынан шыққан шеберлер ұсталар әр отау, әр
шаңырақтың қажетін өтеп, ... ... ... етіп ... ... ... ... өміріне бейімделген, ықшамды, ынғайлы,
жеңіл болды. Ағаштан жасалған үй ... ... ... ағаш
жастық, жүкаяқ, кебеже, әбдре, сандық, жағылан және ... ... ... ... ... киізүйдің ішін әдемілеп, көрік беріп
сәндеп, үйге ерекше мағаналы әсер береді. Жиѕаздардың ... ... жері бар, ... ... ... ... қолайлы болады. Соған орай
олардың сыртқы формалары да әр қилы ... ... ... ... ... ... сүйекпен, терімен, не күміспен көмкеріліп
көркемделеді. Оларға ... ... ... ... гүл ... салынып әшекейленеді. Көпшілік ою-өрнектер рельефті, бедерлі
болып келсе, ал ... әр ... ... ... төсек-оның алатын орны, атқаратын қызметі, адамның ... ... зор. Ағаш ... ... ... ... формалармен жасалғаның мұражайлардан, ғалымдардың деректерінен
білеміз. ... ... ... ... ... сүйекпен бедерленіп ойылған, солай қымбат материалдармен көмкеріп
істеу әр шаңырақтың әлеуметтік жағдайына байланысты. Кедей, жай шаруалар
қарапайым ... ... ... ... ... әшекейлеріне, нақыштарына
қарай төсектерді-сырлы төсек, күмістелінген төсек, сүйектелген төсек. ... ... ... ... ... ... адам тұрмысында әр мақсатта пайдаланады. …шекейлерін айтпаған
күннің өзінде, олардың сыртқы істелу ... өзі ... ... Ағаш төсектің бастары тұтас қайыңнаң ... ... ... немесе екі басы жеке ... ... жеке ... тік
орналастырылған түрлері болады, төсек бастары тұтас ... ... ... ... ... арасы жалпақ тақтайлармен қосылған, екі ... ... ... ... ... қосылып істелген түрлері бар. Бұндай
ғасырлар бойы адам тұрмысында қолданылып сынаудан өткен төсектердің ... аяғы ... ... ұйықтау, демалу кездерінде қан айналу процесін
ретке келтіруге қолайлы болып, адам ... дем ... ... ... ... жіңішке жолақтармен әшекейленіп
ойылып, кейбіреулері түсті бояулармен ... ... ... қапталған.
Оюлардың ішінде көптеп кездесетіні “қошқар мүйіз” және ... ... ... осы оюлардың барлығы симметриялық композиция арқылы
орналастырылып, шеттерінде жиек, ашық ... ... ... ... ғасырлар бойы дәстүрлі түрде сақталып, ұрпақтан-ұрпаққа мұра
ретіңде жалғасып өсіп өркендеп ... ... келе ... ... ... ... Қазақстан
жерлерінде кеңінен тараған жастық ағаш қыз ... ... бір ... ол ... ... ... жастықтың сырғып
кетпеуін, жастықтың биік болуына жағдай жасайды. Жастық ағаш тек ... ... қана ... ішкі ... жасталатың жағы да сырланып,
не ойылып әшекейленеді. Көбінесе, өсімдік ... ... не ... ... ... ... тек бір ... түрлері де
кездеседі, олардың биіктігі 60см, ұзындығы 90см болады.
Кебеже-ескі мұралардың бірі, ас, азық-түлік сақтауға арналған. ... ... ... ... ... ... ... сыртын сырлап, көзге түсетін жақтарын көркемдеп, әсемдеп жасаған
бұйым. Оны көбінесе ауқатты адамдар шеберлерден сатып алып жатады. ... ... ... ... ... ... шақырып, ақысын алды-ала
келісіп, кебеженің ... ... ... ... ... ... ... қақпақтарының дәл ортасына қошқар мүйіз оюларын, оның
айналасына қисық, сыңар ... ою ... ... ... мұражайлардан көруге болады. Кебеже әр үйдің ... ... ... әл-ауқаттытөмен тұратын адамдар қымбат бағаға сатып
ала алмаған, содықтан шеберлер қарапайым түрін жасап, арзан бағаға ... төрт ... ... ... Төрт ... қазыққа төрт қабырғасы түбі
мен үстінгі қақпағы бекітіледі. Жақтау қазықтарының ... ... ... не ... ... ... көптегенжерлерінде көрпе-жастықтың, сандық т.б.
үй ішіндегі бұйымдарды жиыстырып солардың астына қойылатын зат. ... ... оның ... ... ... байланысты жасалады.
Көбіне,ұзындығы 100-120 см, биіктігі 35-45 см шамасында болады. Жасалу,
өңделу әдістері, тәсілдері кебежеге ... ... ... ... –үй ... жиѕаз бұйымдарды, киім-кешектерді, түрлі маталарды
және ұсақ-түйек заттарды сақтауға арналған төрт ... ... ... зат. ... та ... ... ... заттар өте кең
тараған бұйым. Оның негізгі бөлігіағаштан жасалып, сырты былғаымен,сүйекпен
әрленіп,кейде күмістеліп,әсем ... ... ... ... бедерленіп не сырланып, болмаса, сүйекпен жапсырылып орналасады.
Олардың көлемі иесінің әл-ауқатына байланысты болады. ... ... ... ұзындығы 95-100 см, биіктігі 50-55 см, кейде одан кіші
не үлкендері де болуы мүмкін.
…бдіре-сандықтың бір түрі. Сүйек ... ... ... ... не ... қапталып, жұқа күміс жолақтар жүргізіледі. ... ... ... ... ... не төрт ... ... ... ... ... ... түсті
бұлдардың құрақтарын оюлап, біріктіріп тіккен құрақ қаппен қаптайды.
Қақпағын ... ... ... ... ... ... әбдіре мен сандықтан кіші, қалындық-қыздардың
жасауына қосатын, қыз балалардың сақина, білезік, ... ... ... ... ... ... ... Бұл сандықтың беттері
дежоғарыда айтылған заттар ... ... гүл ... өрнектермен
көкемделеді. Болмаса, сүйекпен қапталған түлеріде кездеседі. Құпия қылып
орнатылып, қақпақтары күміс не жез ... ... ... ... ... ... ... бұйымдар, жиѕаздар, ыдыс-аяқ, ... ... ... т.б. ... ... ... ... жасап
шығару үшін, оның өсу процесінен бастап, оны ... ... ... және де ... механикалық негіздерімен қоса, оның табиғи
биологиялық процестерін білу қажет.
Ағаштың құрлысы: ағаш басқа өсімдіктер секілді ... ... ... ... мен ... және жер ... діңі мен бұтақтардан
тұрады.
Түбір-тамырдың жалғасы, ағашты құлатпай тік ұстап тұру үшін және ... ... ... ... ... қоректік заттар,көмірқышқыл газын
беру қызметін атқарады.
Ағаштың діңі - ... ең ... ... ... ағаш ... ... процестерінде пайдаланылады. Ағаштың жоғарғы жіңішкебасын
бөлікке ... ... жуан ... жуық бөлігін екінші бөлікке жатқызады.
Ағаш бұтақтары ағаштың ең жоғарғы ... ... ... ішкі ... ... білу үшін оны ... ... қарағанда ғана түсініп толық мағұлымат алуға болады.
Ағаштың өзегі әрқашанда ағаш дінінің орталығында орналасып, түрі
қоңырлау ... ... өзі бос ... ... ...... ең сыртқы қабаты ағашты ауырулардан,
шаңтозаңнан, ауада кездесетін басқа да өзгеріс әсерлерден сақтап, ... өзі ... ... төз және тің ... олар ... ... өтіп газдар алмасады.
Ағаштың сүрегі, ағаш діңінің көлденең негізгі ... ... ағаш ... ... өсу ... байланысты, сүрек әр түрлі клеткалардан тұрады.
Ағаштың діңінің көлденең кесіндісінен оның жылдық сақиналарын ... ... ... ... ... орналасқан, олар арқылы жасын
анықтауға оңтүстік пен ... ... ... ... орталық
бөлігінің бояуына, түсіне қарап, егер қоңырқай болса онда ядролық деп, ал
қалған сыртқы ақшылдау ... ... деп ... ... текті ағаштарға қарағай, шырша, жөке, шаған, қарағаш, терек және
тал жатады.
Ядросыз ағаштардың ... ... ... ... ... қандыағаш,
үйеңкі ағаштары жатады. …бден піскен ағаш діңінің, кесіндісінің ... және ... ... ылғалды су аз болады. Сонымен қатар, ағаштың
өсіп жетілгенін анықтау ... ... ... ... , ... жылдық
сақинасын жақсы білу қажет. Сонда бұндай ағаштың өңдеу процестеріне дайын
екенін білеміз.
Ағаштың негізгі қасиеттері
Ағашта да ... ... ... ... секілді физикалық,
механикалық қасиеттер жақсы дамиды. Ағаштың негізгі физикалық қасиеттеріне
мыналар жатады: түр-түсі, ылғалдылығы, ... ... ... ... суреті, жұмсақтығы.
Түр-түсі-ағаштың ең жақсы физикалық ... бірі ... ... ... шеберлер мебель, ыдыс-аяқ және т.б. заттар жасағанда
ескеріп ... ... түрі оның ... және ... ... жасына байланысты өзгеріп отырады. Жас ағаш әрқашанда ақшыл
болады. …р ... ... жеке дара ... өзіне тән иісі болып,
табиғатта ... ... ... қызыл, қара түрлерге дейін кездеседі.
Көктерек, қайың, жөке ақ болса, ... емен ... ... түсті келеді. Осы
ағаштардың өздерін бояулар, ... ... ... түстерге өзгертуіне
толық ... ... ... ... ... ... таза ... көрінеді. Бұл құбылыс таза ысқыланып жасалған ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері ағаштың негізгі
тегі мен қаттылығына да ... ... ... ... ... өте әдемі және жылтыр болады, лак басқа да жылтырататын заттар
ағаштың осы айтылған қасиеттерін ... ... ... ... бұл ... оны ... ұзынынан
кескеннен кейін кептіріп, тазалап, ысқылап, май жаққан кездерде өте ... оған бір ... ... мән береді. Бұл сүректің бәрі, жылдық
сақиналардың сәл көлбеу ... ... ... ... ... ... сақиналары бірдей болмай қисық жасалған заттың өң-түсін
өрнек оюсыз-ақ ерекше ... ... ... ... кесінділерінің табиғи сүректері өте
қарапайым, ал жай ... ... ... ... күрделі және қайталанбас
таңбалармен берілгендігін байқаймыз.
Ылғалдылық қасиеті-ағаштарды ойып, кесіп үйге, үй ... ... ... ... ... ескеріледі. Жаңа кесілген жас ағашта
ылғал көп болады, толық кепкенше пайдаға аспайды. …бден шегіне жетіп ... ... тек ... ... ... ... ылғалдылығына байланысты бірнеше топқа бөлінеді: далада ... ... ... ... ... ағаш. Мектеп шеберханасында
жұмыс істеу үшін жұмысына ... ... үшін жаз ... ... ашық ... астында көлеңкесі бар жел жан-жағынан соғатындай
етіп, көлеңке шатыр жасап ағаштарды ... ... ... ... соның
өзінде ағашта 12-18 процент ... ... ... ... ... ... өзінде ылғалдылығы тез азаймайды. Жаңа кескен емен
ағашында 50-70 процент ылғалдық болса, бұл 6 ... ... 43 ... ... ... 39 ... 18 ... кейін 25-27 процентке жетеді.
Ыдыс-аяқ, ер-тұрман, мебель, үй-жиѕаздарын жасауға арналған ағаштарды
кептіргенде, жарылып кетпес үшін көлденең басына балшық ... ... ... ... не ... желімдеп қойған жөн. Тез кебетін ағаштарға шамшат,
қайың, алма, орташа кебетіндерге шырша, балқарағай жатады.
Ағаштың ісінуі-су, ылғал тиген ... ... ... оның ісінуі
болады. Ағаштарды дұрыс сақтамағандықтан, дұрыс кептірмегендіктен олардың
бойындағы ылғал әр түрлі ... ... ... ... ... тез ... ал жылудан қашығырақ жағы кейінірек кебеді, ... ... ... ... іске ... ... қалады. Тез кепкенде, не су тигенде
ағаштар ... ... және ішкі ... ... ... ... әдемі болып шығуы осыған байланысты және кейін ... ... ... ... ... олар ... әсер ... әр
түрлі күштерге қарсы тұра алады. Ағаштың негізгі механикалық қасиеттеріне
мыналар ... ... ... ... морт ... ... деп, оның ... механикалық күштерге қарсы тұра алып, бұзылмай
өзінің пішіні мен түрін сақтауын айтады. ... ... не ... да
күштердің әсерінен ортасынан қаққа айырылуы, болмаса, жаңқаға айналуы-
беріктіктің белгісі.
Ағаштың ... ... ... ... ... тығыз
байланысты, бір-бірінен ажыратып бөліп қарау өте ... не ... ... ... пен беріктік өзара тығыз байланысты. Ағаш неғұрлым ... ... ... беріктене түседі. Қаттылық пен беріктік үш топқа
бөлінеді.
1. Жұмсақ ағаштартардың ... ... аз (540 кг/м3 ). ... ... көктерек, тал, қара терек, балқарағай, жөке.
2. Беріктігі, қаттылығы орташа ағаштар (550-740кг/м3).Олар балқарағай,
қайың, шегіршін, алмұрт, шаған, ... ... Өте ... ... ағаштар (750 кг/м3). Олар аққарағай, акация, самшит,
қызыл граб.
Ағаштан басқа да ... ... ... ... ... ... морт сынуы сияқты. Бұл қасиеттер шілікке, талға, қайыңға,
терекке ... ... ... көптеген ағаштардың түрлері өсіп-өнеді,
оларды құрылыста, ауыл шаруашылығында ... ... ... және ... ... кәсіпшілігінде кеңінненпайдаланады.
Ағаштар қылқан жапырақты және жапырақты болып екіге бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... Бұлардың
жылдық сақиналарыжақсы көрінеді. ... ... ... ... ... ... қоры көп, ... жеңіл, қолайлы.
Қарағай - өте әдемі, биік, зәулім ағаш. Діңі ... ... ... ... ... сары ... ... Діңі көбінесе
ұзын, түзу болып келеді. Жастай кесілген күйіндегі діңінің түрі ... ... ... ... ... ... ... пайдаланып,
шеберлер әртүрлі тұрмысқа қажет бұйымдар жасайды. Құрылыста есік, ... еден ... ... ... жабуғакелгенде оған тең келетін бірде
бір ағаш жоқ. Өзі басқа ... ... ... оңай ... ... ... – сымбатты, қысы-жазы жап-жасыл болып тұратын қылқан ... ... да ... ... ... жеңіл, ақшыл ағаш. Бұл қарағайға
қарағанда жеңіл, ақ, жылдық сақиналары жіңішке. Шырша ағашын ... ... ... ... – көп өмір ... ... қатарына жатады. ғарағай мен
шыршаға қарағанда биік, діңі қызыл қоңырқай түсті, жылдық сақиналары анық,
айқын ... Бұл ... ... ... ... ... бәрінде
қолданылады. Сонымен қатар токарьлық жұмыстарда кеңінен падаланылады.
Майқарағай – сыртқы түр-пішіні, жеңілдік,жұмыстық қасиеттері ... ... ... ... ... ... екені аңғарылады.
Беріктігі нашар, тез жырылып, кепкен ... ... ... ... аз қолданылады.
Самырсын – берік, мықты, қылқан жапырақтары да, бұтақтары да қалың ... Діңі ... ... ... ... ... жоғалтпайды, жылдық
сақинасы айқын көрінеді, жақсы кесіліп ойылады. Қолөнерде және ... ... ... ... ... ... ... көп, қолданылатын салалары біршама. Оларға
жататын ағаштар: емен, шаған, қайың, көктерек, қаратерек, шамшат, үйеңкі.
Қайың - ... ... ақ, ... сұлу ... Қайыңның қабығы оған ерекше
қайталанбастай түр беріп, оның ақшыл қабығын көгілдір не қызғылт түстерге
бояп, қарар көзге жеңіл, ... етіп ... ... діңі ... ... ... ... Су тисе, майысып бастапқы формасын өзгертеді. Қайың жақсы
кесіледі, ойылады, жасалған бұйымдар ысқыланып, тез жылтырайды. Ерте кезде
шеберлер осы ... ... ... киіз үй ... ыдыс-аяқтар
жасағ ан.
Емен - өте жуан, биік, түбірі мықты өсетін ағаштардың қатарына жатады.
Оның бұтақтары мен ... ... ... алып тұрады. Емен ... ... ... ... жоқ ағаш. Тез шіри ... ... ... ... әдемі болады. Көлденең кесіндісінен жылдық
сақиналары айқын көрініп, сәндік береді.
Емен қатты болғандықтан оны кесу, ... ... ... ... ... ... кеме жасауға және
т.б. өнеркәсіптерде, өндіріс орындарында пайдаланылады.
Шаған - бұтақтары үлкен, ақшыл жапырақты, биік ... ... ... сопақша ақшыл жапырақтардан құралған ағаш. Діңі тез кебе қоймайды,
қатты, ... ... ... түсті ағаш. Кейде оның қабықсыз діңін
еменнен шатыстырып аласыз. Меннен айырмашылығы шағанның дросы ... ... емен ... ... жалпақтау болып келеді. Өңдеуге қолайсыз,
қатты. Жиѕаз және құрылыс материалдарын жасауға көп қолданады.
Қаратерек - ... ... ... қара ... қабықты, бұтақтары
діңінің ең жоғарғы тұсында ... Діңі ... ... ақ ... тез
сынады. Кептіру кезінде жарылып иілмейді, өңдеуге қолайлы. ... ... ... ... ... ... ... кептіріп, балаларға алғашқы жұмыстар үйретуге тиімді.
Көктерек - қаратеректі бір түрі, бір-бірінен айырмашылығы тек, ... ... ... қабығы ақшыл көк болып келеді. Діңі
жұмсақ, жеңіл, тез кесіліп ойылады.
“Скульптура”(латынша scuіptura) сөзі ... ... ... ... ... ... ақшыл көк түсті. Түрлі заттар
істелген ... ... бұл ... бояп та ... болады. Мүсін немесе
терең рельефті заттар мен бұйымдар ою процесінде қолайлы.
Тал-бұтақтары жан-жаққа ... кең ... ... майысқақ жуандығы
орташа ағаш. Діңінің сүрегі ақ, жұмсақ, жеңіл, қатты күшке ... ... ... кездерде көп қысқармайды, жарылмайды, жылдық сақиналары
жақсы дамыған ағаштың бірі. Киіз ... ... ... ... тоқығанда
көп қолданады. Тоқыуға, июге төзімді, мектепте себет, кішкене шарбақ
тоқуларыңа болады. Иіп, уық, ... ... ... ... ... бұрауға,
майыстыруға төзімді ағаш. Материалдардан фигураларды қашап жасауды, шекуді
(мүсін жасауды) білдірген. Кейіннен пішіндеу арқылы жасалған ... ... ... ... ... бейнелеу өнерінің біз қарастырған ... ... сол, ... ... ... ... аумақтық
форма.Мұның өзі оны жасаған кезде ағаш, металл, тас сияқты ұзақ сақталатын
материалдарды пайдалануға мүмкіндік береді.
Түрлері халықтары мен ... ... ... ... ... дейін жетті. Скульптура “жұмыр” (оны барлық жағынан қарауға болады)
және ... ... ... Жұмыр скульптурада адамды бейнелей отырып
скульптура тек маскамен, яғни бетпен, ... ... ... қала ... немесе иықтары бар кеудеге дейінгі бюсті мүсіндей алады. Оның ... ... сан қилы ... ... болады. Адамды беліне дейін бейнелеу
жартылай фигура, ал бүкіл бойымен бейнелеу статуя (мүсін) деп аталады.
Сазбалшық-табиғаттың өзі ... ең ... ... ... үшін сазбалшықтың аса құнды сапасы-оның иілімділігі,яғни жұмыста
серпімді созылғыштығы және оған ... ... ... ... алу ... Өте аз ... құм ... сазбалшықтар майлы, ал көп
құм араласқан сазбалшықтар жұтаң сазбалшықтар деп аталады. Жұтаң сазбалшық
пішіндеу үшін мүлдем жарамсыз, олар ... әрі ... ... Мүсін жасайтын
сазбалшықтың сапасын жақсарту үшін оны жел өтінді және ... ... ... ... ... де ашық аспан астында бірнеше ай қойып қояды. ... мен ... ... ... ... нәзік құрылымға ие болады да
иілімді бола түседі. Мүсін жасайтынсазбалшықтың ... ... ... оның
мүмкіндігінше ұзақ кебетіндігі,ал кепкенде мүмкіндігінше аз шөгетіндігі
(яғни көлемі жағынан кішіреймейтіндігі) ... ... ... ... ... ... ... мұның өзі оның құрамында бояғыш минералдардың,
мысалы, темір ... ... ... және ... ... Бояу түсі ақ, ... бурыл, қара және жасыл болуы мүмкін. Мүсін
жасау жұмыстары үшін бәрінен де сұр-жасыл ... ... өңді ... және сұрғылт-ақшыл “күміс” сазбалшық ... ... Ең ... сазбалшықтар Ленинград түбіндегі Пулконо шоқыларында және
Москва обылысының Гжели және ... ... ... үшін ... ... дайындайды. Бұлай
дайындаудың алуан әдістері бар, тегінде ең ... және ... ... ... А.Голубкина ұсынған болатын.
Құрғақ сазбалшықты мықты ағаш жәшікке төгеді де сазбалшық судың бетіне
кішкентай аралдар сияқты шығып тұратындай етіп су ... Оны ... ... ... ... ... яғни ... қол іздері қалатындай етіп
ұстау керек. Сонда жәшіктегі сазбалшық түрлі тығыздықта – ең ... ... ... тығыздықта болады, сөйтіп түрлі формаларды жасау ... ... ... ... ... ... қолы өзі іздеп
табады.
Кейде мүсіншіге кеппейтін сазбалшық қажет болады. Мұндай кезде оны ... ... 2-3 ... ... кальций қосқан сумен езеді. Хлорлы кальций
суды ауадан өз ... ... ... ... ... ... Бұл
әдістің нашар жері сол, хлорлы кальций қолдың терісіне зиянды әсер етеді.
Үлкен скульптураларды сазбалшықтардан пішіндейді. ... ... ... ... ететін шағын формалы скульптураларды жасау кезінде
әдетте сазбалшықтың ... ... ... Бұл ... көп мәрте
жұмысқа пайдалануға болатын кеппейтін жасанды масса.
Металл. Металдар мен олардың ... ... ... ... және нәзік мүсінделген форманы жасауға мүмкіндік
береді. Мұндай металдармен мен қортпаларға қола, ... ... және ... ... мыс пен ... ... Ең ... және бірегей
скульптуралық материалдардың бірі-қола ерекше орын алады, одан ... бері ... мен ... сан қилы ... бар ең ... және
өрнекті композициялар жасалып келеді. Уақыт, ... ... ... рим императоры Марк Аврелийдің атты статуясы ... ... ... ... жеткізді.
Россияда да қоладан құю өте ертеден мәлім болған, ... ... пен ... ... арналған заттарды жасаудың биік
деңгейі осыны айғақтайды. Статуарлық, скульптуралық құйманың бастамасы тек
І Петр ... ... ... ... орыс скульптуралық шығармалары
пайда болған кезде салынды. Мүсінші Э. Фальконе ... І ... ... жылдары құйылуы статуарлық қола құйманың дамуындағы
кезең болды. Мұнда ертілген балауыз ... ... ... неғұрлым
жетілдірілген технологиясы қолданылған еді. Құюдан басқа, скульптурада
металды ... ...... ... ... ... қағу ... мәлім. Бұл техника “торентика” деген атпен тіпті эллинизм уақытында-ақ (
б. з. б. ІV ғасырдан б. з. І ... кең ... Ол ... ... ыдыс,
діни заттар осылай безендірілген, аумақтық статуялар да осылайша жасалған.
Россияда бас штабының арқасындағы скульптуралық топ пен ... ХІХ ... ... ... ... В. ... мен С. Пименов жасаған Александр театрындағы екі ... ... иари ... екі ... арба ... ... скульптураның атақты шығармалары қаңылтыр мыстан соғылған.
ХІХғасырдың екінші жартысында бұл техника біртіндеп екінші ... Оның ... рет ... ... соет ... болды және “Жұмысшы
және колхозшы әйел” атты атақты скульптуралық ... ... В. ... ... В.И. ... ... ... авторы С.Меркуров сияқты
мүсіншілердің есімімен байланысты.
Қаңылтыр материалдан өзінің моделі жағынан құйма скульптуралардан кем
түспейтін нағыз жұмыр ... ... жас ... үшін қиын ... ... жол бар-пішіп, қиып алынып аздап қана металл қаңылтырды ... ... В. ... осындай жолды таңдап алды. Түрлі қаңылтр
металды-мысты, қаңылтыр темірді, алюминиді пішіп, қиып алып оны ... ... ол ... ... ... аңдардың тұтас зоопаркін
жасап, олардағы ең тән нәрселерді ашып көрсетіп ... ... ... ... ... ... сол ... металды қиып алады. Әрбір аң үшін
лайықты металл таңдап алынады. Мысалы: ақ аюды қара ... ... ... ... ... өте ... ... ашық декорациялық образ
пластикалық жағынан нанымды әрі хайуанаттар әлемінін осы өкілінің сипатты
белгілерін сақтап қалуы үшін бұл ... ... таба білу ... ... ... ... ... неғұрлым кең көркемдік мүмкіндіктер
ашады. Бұл ... ... ... ... мен ... ... ... етеді, бірақ оның есесіне өте ... ... ... ... яғни ... барельефтерді қаңылтыр металдан соғып жасау
өнердің алуан түрлі әрі көне ... ... ол ... ... ... ... ақ
өте жоғары дәрежеге жетті. Қазіргі совет суретшілері бұл ... ... ... ... ... алғандақаңылтыр металл бетімен шеку процесі
принципі жағынан өте қарапайым: металдың жұқа ... ... ... ... да, оның үстінен ... ... ... жұқа ... ... мен сипаты жағынан әртүрлі ойықтар пайда
болады. Чеканды ауыстыра және оның үстінен ұра отырып, суретші ... ... ... ... және ... ... ... жұмыс жасау үшін сүйек және мүйіз
сияқты материалдар өте жарамды әрі (әсіресе ... ... ... ... ... болады. Мұндай скульптура үшін әдетте піл сүйегі
деп аталатын пілдің немесе ... азу ... ... соң – ... ... азу тістері жәнекашалоттың (кит тұқымдас ірі теңіз жануары)
тістері ең жақсы материалдар деп саналады. ... ... ... тәрізді
сиыр сүйегі – жілікті жақсы әрі кеңінен ... ... Ол ... және ... ... ... майдан тазартылған болуға
тиіс. Бұл сүйек ... сан қилы ... ... ... оңай ... ... ... композициясының бір ерекшелігін мегзейді; ол
сірә, әшекейлі немесе, жұрт айтқандай ... ... Ұсақ ... ... ... мөлшерде кесіп алып, оған ойластырылған суретті түсіреді.
Ол өшіп қалмас үшін, оның үстіне мөлдір лак ... соң сан қилы ... ...... ... ... майда егеулермен кеседі.
Осыдан кейін ең ақырғы әшекейлеу клепик деп ... ... ұсақ ... ... ... жұмыстағы тамаша көмекші – тіс дәрігері қолданатын бұрғы машина
сияқты бормашина. Оны ... алу қиын ... Бұл үшін ... 2-3 ... ... 50 тағы кішкентай электор моторы және тік ұштығы бар
иілгіш ... ... тіс ... ... алуан түрлі борлар(асыл бұрғылар)
мен фрездер(көп жүзді кескіш аспаптар) қосылады.
Дайындалып біткен бұйымды терімен ... ... ... ... ... ... ... жылтыратады.
Мүйіз үшін де осы жұмыс әдістері қолданылады. Бірақ мүйізбен ... ... – ол ... ... ... Басқа маңызды ерекшеліктері:
мүйіздің айқын байқалатын қабаттық құрлымы бар, ... ... ... түстілікке ие. Түрлі жерлерде ол алтын түстес те, қара да, ... ... бола ... Бұл осы ... ... ... ... кескін
береді.
Осы бастанқы скульптуралық материалдардың айқын ... ... ... ... және ... ... ... мұнда декорациялық мотивтер, ертегілік сюжеттер, сондай-ақ шартты
жалпылама, тым нақтылаусыз берілген бейнелермейлінше лайық.
Ағаш скульптура. Ою. ... ... ... ... оның ... ағаштан скульптуралық шығармаларды жасау
процесі пішіндеуге қарама-қарсы. Онда ... ... өсіп ... мұнда
материал,керісінше алынады, қашалады. Ағаш - әуесқой суретшілерге табуға
мейлінше оңай скульптураға арналған ... ... ағаш ... ... замандарда, классикалық грек
мүсіндеуінен көп бұрын пайда болған. Көз жетпейтін ормандары бар ... ... ... ... ... материалы болды. Ағаш скульптура
және ағаш ою сәулеткерлікпен де, алуан түрлі тұмыстық заттарды – ... ... ... де ... болады. Иван Грозный кезінен
бастапбізде ростралық ағаш ... яғни ... ... ... ... Ростралық фигураларды жасауға ... ХІХ ... ... ... ... Н.Пименов,
П.Клодт сияқты аса көрнекті мүсіншілері қатысты. Ағаш статуялар тіпті
фонтандарға қойылды.
Ағаш скульптура ХХ ... ... жаңа өріс ... ... өзі советтік
ағаш скульптураның дамуына үлкен ықпал жасаған С.Коненков, А.Голубкина, В.
Ватагин, С. Эрая сияқты ... ... ... Ою техникасы мен
тәсілдері баяғы замандардан біздің кезімізге ... ... ... ... ... ... үшін ... диаметр мен ұзындықтағы, кейде тік
емес, түрлі бұлтықтары, тіпті бұтақтары да ... олар ойды ... ... ... ... кеспей қалдырады) цилиндірлі кесінділер
пайданылады. Скульптуралық ... – бір ... ... ... бір
аумақтан екінші аумаққабіртіндеп өту – бұл материалдың өз ... ... ... өзі ... ... ... формасын, оның
композициясы мен ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін қандай мотивтер мейлінше лайықты? Олар
әдетте тіп-тік, ... ... ... ... ... ... адам ... жасау өзінен өзі сұранып тұрады. Тек өте жалпақ,
ауқымды кесінділер, ... ... ... ... ... ... ... жарамды.
Ағаштың алуан түрлі тектері, сан алуан ... ... те ... ... ... қаттыдан мүлдем бртектеске дейін бола бере
ді. Самшат, қызыл қайың, қызыл тал ... ... ... қатты ағаш
тектері. Олардың ағашы өте тығыз әрі қабатты емес дерлік. ... ... ... ... да ... ағаш ... жатады. Емен, шырша,
самырсын, қарағай-біршама жұмсақ, бірақ олардың ағашы ... ... ... қатты қабаттар жұмсақ қабаттармен алмасып
отырады. Ою кезінде кезектесіп ... ... ... бұлай
ауысуы бір қабаттарда жұмсақ ... ал ... ... ... ... ... ... Мүсіншінің, әсіресе жаңа
бастаған мүсіншінің жұмыс істеуі үшін ең ... ... ... ... ... ... ... және тал болып табылады: олар жұмсақ,
құрылымы мен түсі бір тектес, аққа ... және өң ... ... қабылдайды.
Тастан айырмашылығы ағаштың тағы бір ... ... бар: ... ... бағыттарда талғаусыз бірдей емес, оның белгілі ... ... бір ... мен ... бар. ... ... ... қабаттардың әдеттен тыс қызықты ... ... ... осы бір ... ... мен ... жақсы мүсінші өз
творчествасында міндетті түрде ескереді: оның шығармасы табиғи ... ... ... ... ... бір өз ... тауып тұрғандай болады, ол
оның жылдық қабаттарының өрнектері ... ... ... ... үшін ағаш әзірлеу – ұзақ шаруа. Ірік – ... жоқ ... ... ағашта сәл мейлінше аз кездк кесіп алады. Бөрененің ұштарында
жалпақтығы 25см сақиналар ғана қалдыра ... ... ... ... ... қою майлы бояумен бояйды. Осылайша дайындалған ағашты
кептіру үшін үй ішінде бір жыл қойып қояды. Осылай әзірлеу ғана оны ... ... ... жұмыс істеуіне арналған аспаптар: ... ... ... ... түрлі жартылай шеңберлі, бұрышты және ... ... ... ірі ... қолтоқпақ. Ең кішкентай
қашауларды бұрауыштардың жиынтығынан жасап алуға болады.
Мен өз бұйымымды ... ... ... ... материалды тандап
алдым. Жетекшім қызыл тал (верьба) ... ... ... ол ... ... ... бір түрі. Расында қызыл тал ағашы оюға да, ... ... әрі ... ... ... ... соң ... келбетін анықтап
алу үшін бірнеше ... ... ... ... ... ... алдым .Осы мүсінді таңдап алудағы мақсатым табиғаттың жанды
иелерінің бірі бұғы ... ... ... ... ... бұғы ... кербезде, шат-шадыман күйімен қараған адамды
өзіне тарта түскендей.
Табиғат- ... ... Оның әр ... ... ... ... да өмір сүруге құқылы. Ал адамдар мен табиғат арасында үндестік
орын алмаса, экологиялық ... әкеп ... ... ... да ... ортамызды көзіміздің қарашығындай сақтап, жанды бірақ тілсіз
иелерін аялай ... ... ... Бұғы ... ... ... мен ... – қуатты адамға сыйлап, қаншалықты қатыгез тас жүректің өзін жұмсартып
мейірім мен шапағатқа ... ... ... сыртқы қабығын алып
кептіруге тастадым. Бұл мүсінді ою үшін қажетті құралдар дайындадым, олар
мыналар:

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Біржан Сал- тарихи этнографиялық тұлға5 бет
Кесте және көркемдік тігу13 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет
Іздеу есептерінің шешілімі. Іздеу: қайтару арқылы теріп алу жайлы8 бет
Іздеу есептерінің шешілімі. іздеу: қайтару арқылы теріп алу туралы ақпарат6 бет
Ағаш бұйымдары және оның қасиеттері мен ерекшеліктері, құрылыстағы орны10 бет
Ағаш саңырауқұлақтары15 бет
Ағаш құрылыс материалдары6 бет
Бейнелеу өнері үйірме жұмыстарында ағаштан ұлтық қолөнер арқылы оқытудың әдістемесі40 бет
Гүлді өсімдік ауырулары11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь