Тұтыну несиесі жайлы мәлімет

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ТҰТЫНУ НЕСИЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ

1.1 Тұтыну несиесі туралы түсінік және оның мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Тұтыну несиесінің түрлері және қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
1.3 Қазақстан Республикасының экономикасындағы тұтыну несиесін беру мәселелері және тұтынушылық несиелеуді дамытудың болашығы ... ... ... ... ... 20

2 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДЕ ТҰТЫНУ НЕСИЕЛЕРІН БЕРУ ТӘРТІБІ

2.1 Коммерциялық банктердің несиелік портфелін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... .28
2.2 АТФ Банктің несиелік порфеліне талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
2.3 «АТФ Банк» АҚ тұтыну несиесін беру процесін ұйымдастыру тәртібі
және несие қабілеттілігін талдаудың әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ЖЕКЕ ТҰЛҒАЛАРДЫ НЕСИЕЛЕУДІҢ ДАМУ БОЛАШАҒЫ


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..70
Президенттің 2011 жыл 28 қаңтар “Болашақтың iргесiн бiрге қалаймыз” Қазақстан халқына Жолдауында: “Қазақстан экономикасын тұрлаулы экономикалық өрлеудің іргетасы ретінде одан әрі жаңарту мен әртараптандыру үшін мемлекет қазынагерлік, банктердің несие жүйесінің қалыптасу саясатының, өндірістің негізгі факторларын тиімді қайта бөлуді мемлекеттік реттеу тетіктерін пайдаланып, жоғары сапалы өнім мен қызметіне деген сұранысты көтермелеп отыруға міндетті” деп баяндады[1].
Қазiргi кезеңде Қазақстан Республикасында несие аясы серпiндi түрде дамып келе жатқан экономикалық секторлардың бiрi. Бұрын қатал түрде реттелетiн Қазақстан Республикасында несие жүйесінің қалыптасуы бүгiн дербес және үлкен банкаралық бәсеке жағдайында халықаралық деңгейде жұмыс iстеп жатыр.
Диплом жұмысының өзектілігі. Біздің еліміздің банктік саласы – жоғары қарқынмен дамып келе жатқан экономикадағы салалардың бірі болып табылады. Банктік жүйе көпфункционалды – ол несие саясатын жүргізеді, тәуекелдерді бағалайды, есеп айырысуларды жүзеге асырады, клиенттерге көптеген дәстүрлі қызметтерді ұсынады. Соның ішінде халыққа тұтыну несиесін және басқада несие түрлерін ұсынады. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында несие алу деген халықтың ойына кіріп-шықпаған болса, қазір керісінше несиесіз жұмыс жасау қиын.
Кез келген жеке тұлға өз табысын көрсете отыра банктен өз қажеттілігін қанағаттандыруға қарыз алады. Сондықтан тұтыну несиесінің дамуы тауарға деген сұранысты арттырып адамның қажеттіліктерін қанағаттандыруда үлкен орын алып отыр. Қазіргі банк секторында тұтыну несиесі үлкен орын алады және экономиканың дамуына үлкен үлес қосып отыр. Міне, осы жағдай маған осы тақырыпты таңдауға септігін тигізіп отыр.
Жалпы несие – ақша сияқты тарихи экономикалық дәреже болып табылады. «Кредит» деген сөз, «қарыз», «несие» деген «kredo»- сенемін деген мағына беретін латынша «kreditum» деген сөзден шығады. Ол экономикалық дәреже ретінде әр түрлі экономикалық қоғамдарда қызмет етеді. Ол тауар өндірісінің пайда болған кезінен бастап қарапайым формаларында: бай және кедей қоғамдарда көрінеді. Несие қатынастары ақша қатынастары сияқты үнемі даму үстінде болады. Алғашқы несие табиғи түрде қоғамның даулетті топтарынан мүліксіз шаруалар мен кәсіпкерлерге тұтыну мұқтаждығы мен қарыздарды өтеу үшін ұсынылған. Тауар-ақша қатынастарының дамуымен несие ақша түріне көшті.
Несиенің объективті қажеттілігі табиғи және ақшалай түрде жүзеге асатын ерекшеліктерден кеңейтілген өндірісті шығарып тастайды. Ол капитал түрлері үнемі ауысып тұратынын ұйғарады, меншіктің ақшалы түрі тауарға, тауарлы меншік өндірістікке, өндірістік тауарлыға және тауарлық қайта түріне аусып тұрады.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы // Егемен Қазақстан, 2011ж 28 қаңтар.
2. «ҚР-ғы банктер мен банктік қызмет туралы ҚР заңы» 31 тамыз 1995 ж.
3. «Екінші деңгейлі банктер үшін пруденциалдық нормативтер бойынша есеп
айырысудың нормативтік мәні мен әдістемесі туралы нұсқаулық» Қазақстан
Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын ретттеу мен кадағалау агенттігі Басқармасының 2005 жылғы 30 қыркүйектегі №358 Қаулысы
4. «Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» ҚР заңы.
5. «АТФ Банкі» АҚ-ның 2010 жылғы жылдық есебі
6.ҚР-ның кейбір заң актілеріне ипотекалық несиелеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ҚР-ның заңы: 2006ж. 3 маусым №427, Егемен Қазақстан 2006ж.
7. Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары»// Алматы 2004.
8. Ғ.С. Сейітқасымов. Ақша, несие, банктер. Алматы 2001 ж.
9. Сеиткасымов Г.С. «Банковское дело: Учебник»// Алматы 2001.
10. Садвакасов К.К. «Коммерческие банки» Управленческий анализ деятельности. Планирование и контроль. – Москва: Ось – 89 , 2002 г.
11. Давлетова М.Т. «Кредитная деятельность банков в Казахстане», Алматы 2001г.
12. Мақыш С.Б., Ілияс А.Ә. Банк ісі. Алматы. Қазақ университеті. 2004ж.
13. Жарковская Е.Ф. «Банковское дело» // Москва, 2005.
14. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің жылдық есебі 2008-2010ж
15. Баймұханова С.Б. «Бухгалтерлік есеп», Алматы 2005.
16.Положение об ипотечном кредитовании физических лиц. 2007г.
17.Процедура проведения оценки залогового имущества и методические рекомендации по определению стоимости объекта залога, 6 май 2000г.
18.«АТФ» АҚ-ның жылдық қаржылық есебі (2008-2009 ж.)
19. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие» Оқулық Алматы: Издатмаркет баспасы, 2000 жыл.
20. Аникеева А.В. Ипотека в РК «Казахстан на пути к новой модели развития: тенденции, потенциал и императивы роста» Алматы: Экономика, 2002г.
21. «Банки Казахстана», №5,2007. Конакбаева А.Г. «Кридитная система РК: современное состояние и проблемы развития».
22. «Банки Казахстана», № 2, 2010
23. Давлетова М.Т. «Кредитная деятельность банков в Казакстане» Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2001 г.
24. Хамитов Н.Н. «Банк ісі» Лекциялар курсы. Алматы: Экономика баспасы 2006 жыл.
25. Исаев А. «Қазақстанның банк секторының күйі қандай» «Айқын» газеті – 2009 жыл.
26. «ҚазҰУ Хабаршысы» №3 (49) 2009ж
27. «Қаржы қаражат» №1 2009
28. Сауытбекова Ә. «Банк жүйесінің өзекті мәселелері» (мақала ) «Дала мен Қала» газеті – 2009ж.
29. Абдильманова Ш.Р. Некоторые аспекты системы кредитования в Казахстане, «Банки Казахстана» №1 2010 ж.
30. Қазақстан Республикасы Қаржылық қадағалау агенттігінің жылдық есеп беруі 2008-2010 ж..
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1 ТҰТЫНУ НЕСИЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ
1.1 Тұтыну несиесі туралы ... және ... ... несиесінің түрлері және қажеттілігі
..................................................10
1.3 Қазақстан Республикасының экономикасындағы тұтыну несиесін беру
мәселелері және ... ... ... ... БАНКТЕРДЕ ТҰТЫНУ НЕСИЕЛЕРІН БЕРУ ТӘРТІБІ
2.1 Коммерциялық банктердің несиелік портфелін
талдау.................................28
2.2 АТФ Банктің несиелік порфеліне
талдау.......................................................38
2.3 «АТФ ... АҚ ... ... беру процесін ұйымдастыру тәртібі
және несие ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ЖЕКЕ ТҰЛҒАЛАРДЫ
НЕСИЕЛЕУДІҢ ДАМУ БОЛАШАҒЫ
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................69
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ..........................................................70
КІРІСПЕ
Президенттің 2011 жыл 28 қаңтар ... ... ... ... ... ... ... экономикасын тұрлаулы
экономикалық өрлеудің іргетасы ретінде одан әрі ... мен ... ... қазынагерлік, банктердің ... ... ... өндірістің негізгі факторларын тиімді қайта бөлуді ... ... ... ... ... өнім мен қызметіне деген
сұранысты көтермелеп отыруға міндетті” деп баяндады[1].
Қазiргi кезеңде Қазақстан Республикасында несие аясы серпiндi ... келе ... ... ... бiрi. Бұрын қатал түрде
реттелетiн Қазақстан Республикасында ... ... ... ... және ... банкаралық бәсеке жағдайында халықаралық деңгейде жұмыс
iстеп ... ... ... ... ... ... саласы –
жоғары қарқынмен дамып келе жатқан ... ... бірі ... ... жүйе ... – ол несие саясатын жүргізеді,
тәуекелдерді бағалайды, есеп ... ... ... ... дәстүрлі қызметтерді ұсынады. Соның ішінде халыққа тұтыну несиесін
және басқада несие ... ... ... ... ... алу ... ... ойына кіріп-шықпаған болса, қазір керісінше
несиесіз жұмыс жасау қиын.
Кез келген жеке ... өз ... ... отыра банктен өз
қажеттілігін қанағаттандыруға қарыз алады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін
қанағаттандыруда үлкен орын алып отыр. Қазіргі банк ... ... ... орын алады және экономиканың дамуына үлкен үлес қосып ... осы ... ... осы тақырыпты таңдауға септігін тигізіп отыр.
Жалпы несие – ақша сияқты тарихи экономикалық ... ... ... ... сөз, ... ... деген «kredo»- сенемін деген
мағына беретін латынша «kreditum» деген сөзден шығады. Ол экономикалық
дәреже ретінде әр ... ... ... ... ... Ол тауар
өндірісінің пайда болған кезінен бастап қарапайым формаларында: бай ... ... ... ... ... ақша ... ... үнемі
даму үстінде болады. Алғашқы несие табиғи түрде қоғамның ... ... ... мен ... ... ... мен
қарыздарды өтеу үшін ұсынылған. Тауар-ақша қатынастарының дамуымен несие
ақша түріне көшті.
Несиенің объективті қажеттілігі ... және ... ... ... ... кеңейтілген өндірісті шығарып тастайды. Ол капитал
түрлері үнемі ауысып тұратынын ұйғарады, меншіктің ... түрі ... ... өндірістікке, өндірістік тауарлыға және тауарлық ... ... ... ... шындыққа айналдыру үшін белгілі бір талаптар
бар. Біріншіден, несие келісімінің ... ... мен ... ... ... міндеттемелердің орындалуын өз
мойнына алуға материалдық жағынан кепілдік беретін дербес заңды субъектілер
болуы керек. Екіншіден, егер несие ... мен ... ... мүдделері бір
жерден шықса, онда бұл жағдайда несие өте қажет болады. Несие ... ... үшін оның ... ... ... ... өзара
қызығушылық танытулар керек. Ф.Энгельс: «Әрбір қоғамның экономика мүддесі,
ең алдымен мүдде ретінде алға шығуы керек» деп ... ... мен ... ... арасында мүдделілік бірдей болған
кезде, бір ... ... ... ... ... екінші жағынан-оны
алуда нестелік қарым-қатынастар туындайды.
Осылайша, экономикалық негізбен (капиталдың бірдей ... ... ... ... ... ... қажеттілігін анықтап және
оның эволюциясын түсіндіріп береді.
Қаражатқа деген қажеттілік пен оның ... ... ... қайшылық шаруашылық жүргізуші субъектілердің қалыпты қызметі үшін
қажет материалдық және қаржылық ресурстарды нақты байланыстыратын несиенің
жәрдемімен ғана ... ... ... ... ... ... несие қатынастарын
жүзеге асыратын капитал айналымы мен ауыспалы ... бір ... ... ... мен қарызға алушының арсында мүдделілік ... ... бір ... ... ... туындайды.
Осылайша экономикалық негіз бен пайда болу талаптарының ... ... ... анықтап және оның эволюциясын түсіндіріп
береді.
Нарықтық экономика дамыған сайын несие түрлері де көбеюде. Соның
ішінде тұтыну ... ... ... негізгі мақсаты-халыққа тұтыну
тауарларын сатуды ынталандыру, халықтың тұрмыс жағдайын жақсарту. Тұтыну
несиесі бөлшек саудамен ... ... ... ... айналымы өскен
сайын, несие көлемі де көбейеді, себебі тауарға деген сұраныс несиеге деген
сұранысты тудырады. Екіншіден, төлем қабілеттілігі бар ... ... Бұл ... ... ... нарық тұтыну тауарлармен қанаққан
сайын нығая түспек. ... ... ... қажеттілігін анықтап және
оның эволюциясын түсіндіріп береді
Несиенің бұл түрі ... және ұзақ ... ... мысалы: автокөліктерді, жиhаздарды ... ... ... ... ... болған сайын, несиенің бұл түріне де сұраныс көбейеді.
Дамыған елдердн несиенің жартысынан көбі автокөлік сатып ... ... ... ... ... қолма қол-ақша арқылы сатып алады.
Тұтыну несиесі тауар формасында және ... ... ... ... ... ... ... тұтыну несиесі өріс алуда. Олар
көбінесе машина және ұзақ мерзімге қолданылатын тауарлар ... ... ... алуға және тағы басқа да мақсаттарға беріледі.
Жалпы тұтыну несиесінің көлемі ... ... ... ... ... ... ... ықпал жасайды.
Дамыған елдерде тұтыну несиесі үлкен роль ... ... ... ... ... ... ... және сатуға
ынталандырады. Тұтыну несиесін көбінесе ... ... ... ... Жеке ... ұзақ ... қолданатын
тауарларды несие арқылы сатып алған ... ... ... біртіндеп өтеуге мүмкіндік алады.
Қазіргі уақытта Қазақстандағы тұтыну ... де, оның бір ... ... ипотекалық несие де дамудың жаңа сатысында.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі – «АТФ Банк» АҚ-ң жеке
тұлғаларға ұзақ ... ... ... ... алу ... ... ... байланысты экономикалық несиелік қатынастарды
ұйымдастыру тәжірибесіне талдау жүргізу.
Тұтыну несиесінің экономикалық мәнін, жеке тұлғалардың тұтыну
несиелерін ... ... ... және тұтыну несиесінің берілу
тәртібімен танысу-жұмыстың мақсаты болып табылады. Осы мақсатты ... ... ... алға тартылады:
- Тұтыну несиелерінің түрлеріне зерттеулер жүргізу;
- Жеке тұлғалардың несиелік қабілетін ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету формаларын талдау;
- Шет елдік тәжірибелерді қарастыру.
Дипломдық жұмысты жазудың әдістемесі ретінде батыс елдерінің,
Ресей Федерациясының, ... ... ... ... ... ... ... тұтыну несиесінін пайдаланудың
құқықтық негізі болып ... ... ... ... заң актілеріне сүйендім.
Диплом жұмысымның құрлымы. Дипломдық жұмыс 68 бет ... ... ... 3 ... ... сонымен қатар
қолданыған 30 әдебиеттер тізімінен, тұрады. Жұмыста 11 ... және ... ... бөлімде тұтыну несиесінің мәні, құрылымы, қағидалары туралы, яғни
банктік несиелеудің теориялық аспектілері. ... ... АҚ ... ... ... несиелендіру қызметін талдау, яғни жеке ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары қарастырылған және қорытынды
жасалған.
1 ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... Тұтыну несиесі туралы түсінік және оның мәні
Несие қатынастарының нақты көрінісін ... ... мен ... Несиенің мазмұны мен түрі диалектикалық ... ... ... ... несиенің мазмұны мен оны қолданылатын
түрін ... ... ... ... және ... ... қатынастарды ұйымдастыру облысындағы ... ... ... ... ... ... ... процесс, яғни банктік
несиелердің берілуі, пайлдаланылуы және ... ... ... ... ... ... ... берілуінің басты
шарттары: несиенің мақсаты және мерзімі, олардың қаражаттар айналымы
шеңберінде ... ... және т.б. ... ... оның экономикалық категория ретінде басқа да
тауарлы-ақшалай ... ... ... ... сипатталады. Қайтарылмайтын несие болмайды. Сондықтан да
қайтарымдылық несиенің ажырамас бөлігі болып ... ... екі ... бар: ... несие және банктік
несие. Бұл екі ... ... ... ... ... қарыз
объектісі, динамикасы,процент мөлшері және ... ету аясы ... ... - ... өндірушінің басқа тауар өндірушіге сатқан
тауары үшін ақша ... ... ... оны ... ... ... ... алғашқы капитал жинақтау кезінде капиталистік несие
жүйесінің негізін ... ... ... ... ... ... түсуін қамтамасыз етеді, сөйтіп тауарлардың сатылуын және барлық
капиталдың қайталама айналысын жеделдетеді. Ол сонымен қатар кәсіпшілер ... да ақша ... ... ... ... ... қолдануда біраз шектеулер бар. Олар:
• бұл несиенің көлемі сатылуға тиіс ... ... ... бұл ... ... ел ... жағдайына байланысты яғни
дағдарыс кезінде ... кері ... ... ... көлемі қысқарады;
• бұл несие тек бір бағытта қозғалыста жүреді: оны тек –өндіріс құрал
жабдықтакрын шыңаратын ... және ... ... ... ... ... ... емес. Мысалы, комбайн зауыты өз өнімін
комбайындарды несиеге алу шаруашылығына сатуына ... ... ... ... коммерциялық несие ретінде өз өнімін
бере алмайды.
Қорыта ... ... ... ... несиеден басты
ерекшелігі - ол тауар түрінде берілетін несие.
Банктік несие – ол ... ... ... ... ... ... ... түрінде берілетін несие.
Коммерциялық несие ... ... ... бір ... ... ... несие тауар түрінде берілсе, ал банктік
несие ақша ... ... ... ... ... ... мен
сатушылар бір біріне тауардың сатылуын қамтамасыз ету үшін береді. Банктік
несие өндірушіден де, сатушыдан да ... ... ... ... коммерциялық несие банктік несие бір-бірінен,
субъектілер, яғни ... ... ... да ... ... ... ... ретінде де, кәсіпкер жүреді. Банктік
несиеде несие беруші-банк, қарыз алушы- кәсіпкер.
Үшіншіден, коммерциялық несиенің ... ... ... ... ... ... ... қолдану өрісі кең. Коммерциялық
несие тек тауар айналысына қызмет корсетсе, банктік несие халықтың барлық
топтарының ... бос ... ... ,оны капиталға айналдырады.
Төртіншіден, бұл екі несиенің динамикасы (өсуі) да біркелкі
емес. Коммерциялық ... ... ... ... айналымының дамуына және
төмендеуіне байланысты өрбіп және ... ... ... ... оған ... пен сұраныс өсіп, дағдарыс кезінде ... ... ... ... сату ... ал қарызды төлеу үшін
банктік несиеге сұраныс кобейді. Өндірістің жанданып ... ... ... көлемі өсіп, өндірістік мақсатқа жұмсау үшін ... ... ... Осыдан банктік несиенің екі жақтылығы туындайды:
қарыз алушы, оны ... ... ... ... үшін пайдаланса, онда
капитал қарызы, ал қарыз ... өтеу үшін ... ... ... онда ақша ... болады. Банктік несиенің мұндай шартты екі
түрге ... ... ... ... пайдалану мақсатына байланысты
болады. Егер қарыздар несиенің кепілдігіне тауар, ... ... ... ... онда қарыздардың банктен ақша қарызын алғаны. Егер
қарыз алушы банктен ... ... ... несие алса, онда
қаоыздаодың капитал несиесін алғаны[7].
Банктік несиені ... кез ... ... ... бір ... ... ақша капиталы оның кез келген келесі
саласына берілуі мүмкін.
Несиенің негізгі екі ... ... және ... ... ... ... ... түрге
бөлінеді: тұтыну, лизинг, ауыл ... ... ... және ... ... бұл, жеке ... тұтыну тауарларын сатып
алу,тұрмыстық қажеттіліктерін өтеу мақсаттарына және ... ... ... ... ... сәйкес берілетін
коммерциялық немесе банктік ... ... ... ... ал ... ... орындары, фирмалар, банктер, мекемелер болуы мүмкін.
Тұтыну несиесі коммерциялық несие формасында (яғни бөлшек сауда орындары
арқылы ... ... ... тауар сату) және банктік несие формасында
(яғни тұтыну ... ... ... ақша ... ұзақ ... ... машиналар,тоңазытқыштар, теледидарлар және т.б.) беріледі.
Несиенің бұл түрінде банк пен ... ... ... да ... ... ... ... бойынша жай және күрделі сыйақы есептеу
фрмулалары қолданылады.
Жай сыйақыны ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерді қанағаттандыру
мақсаттарына тұтыну несиесін береді:
• ұзақ мерзім қолданатын ... ... алу ... ... ... ... ... тоңазытқыш, және басқа да
техникалар сатып алу үшін берілетін тұтыну несиелері. ... ... ... сатушыларға тауардың құнының 70-75%-
ын төлейді. Ал несиеге берілген ... ... ... ... несие сомасы қарыз алушымен несие келісім шартында
көрсетілген график бойынша ... ... ... ... немесе лизингке берілетін құралдарды, тауарларды
жалға алу мақсаттарына берілетін тұтыну несиесі;
• тұрғын үйлерді салуға және сатып ... ... ... ... ... ... ... алынған тауарлардың төлем мерзімін
ұзартуға берілген несиелер, егер бұл жағдай несиелік ... ... ... ... ... ... автокөлік және ұзақ мерзім қолданылатын
тауарларды сатып алу және кәсіпкерлік қызметке байланыссыз және оқу
үшін, емделгелі үшін ... ... ... ... ... ... ... тұтыну несиесі банктік несиесінің бір
түрі, оның объектілері жеке ... ... ... ... яғни ... тұрмыс жағдайының деңгейімен анықталады.
Тұтыну несиесінің негізгі мақсаты - халыққа тұтыну тауарларын
сатуды ынталандыру. Бұл ... түрі ... ... ... ... тауар айналымы өскен сайын, несие көлемі де көбейеді, ... ... ... ... сұранысты тудырады. Бұл ... ... ... ... бұл түрі ... және ұзақ ... пайдаланылатын тауар
өнімдерін сатып алу мақсатында беріледі. Тұтыну тауары қымбаттырақ болған
сайын, несиенің бұл түрі ... ... ... ... мұндай
түріне сұраныс ең алдымен номиналдық жалақының деңгейімен ... ... ... ... жартысынан көбі автакөлік сатып алу
мақсатына беріледі, қалған тауарларды көбінесе қолма- қол ақша арқылы ... ... ... елдер экономикасында үлкен роль
атқаратындықтан, ... ... ... ... ... ... ... бөлуге болады: несиені беру деңгейіндегі
және тауарларды тұтыну деңгейіндегі реттеулер. Несиені беру деңгейіндегі
реттеулер, ... ... ... не қолдап, не тежеп отыруды
көздейді. Яғни, банктердің,қаржы мекемелердің ... ... ... ... сұраныстың азаюы кезіндегі мемлекеттің
саясаты - елдегі іскерлік ... ... Ол үшін ... деген жеңілдіктер, мысалы: қолма қол ... ... ... ... ... ... құнын азайтып, мерзімін ұзарту
шаралары ... ... ақша ... ... ... алдағы айтылған
саясатқа қарама қарсы саясат жүргізіледі, яғни ... ... ... проценттік ставкаларды жоғарылатады.
Дамыған елдерде тұтыну несиесі үлкен роль ... ... ... олардың өндірісін көбейтуді және ... ... ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлер алды.
Жеке ... ұзақ ... ... ... ... ... ... қымбатырақ болғанымен, төленетін соманы біртіндеп өтеуге мүмкіндік
алады. Әр елдегі тұтыну ... даму ... ... ... ... ... әр елде әр түрлі сатыда екенін көре аламыз. Соңғы ... ... ... несиесі банктермен берілетін несиелердің ішінде ең
табысты түрі болып табылады, мысалы, әлемдегі ең пір танымал – « ... ... » ... мыңдаған бөлімшелері бойынша, үнемі өсіп отырған
ресурстарын тұтынушыларға ... ... ... карточкаларының
маркетингісіне, тұрғын үйлерді кепілге ала ... ... ... ... қызмет көрсетулерге) бағыттап отырады, бірақ,
тұтынушыларға бағытталған банктік ... ... және ... ... ... жеке тұлғалар мен жанұялардың қаржылық жағдайы
әртүрлі мүмкін болатын ауруларға, жұмыс орындарын ... ... ... ықтимал. Сондықтан, тұтыну несиесін басқаруды жүзеге асыру мүмкін
жағдайларды есепке ала ... ... ... ... ... ... тұтыну несиесі деп аталады.
Тұтынушылық несиелендіру спектрі деп нені түсінеміз? Іс жүзінде осының бәрі
тұтынушыға ... ... атап ... ... ... ... ... алуға арналған несиелер және тұрмысымызды
жақсартуға қажетті басқа да ... ... ... жеке үй
шаруашылықтарының көлемінде қаржыландыру - бұл ... ... ... ... және т.б. қызметтердің ақысын төлеу. Егер адамдар өздерінің
ішкі, ... ... ... ... ... ... ... жинаған
ақшасын жұмсағысы келмесе, нәтижесінде оларға қаржылай қаражат ... ... ... ... ... беру ... несиелеу объектісі ) анықталады.
Ресейде тұтыну несиесіне халыққа берілетін кез келген несиелерді
соның ішінде ұзақ ... ... ... ... ... ... ... кейінге қалдырылмайтын мақсаттарға берілген несиелерді
жатқызады.
Ал батыстағы банктік тәжірбиеде тұтыну несиелерінің мағынасы
Ресейде ... яғни жеке ... ... ... ... алу ... ... қызметтерге ақы төлеу үшін берілген несиелер.
Тұтыну несиесінің негізгі ерекшеліктеріне келетін болсақ, мүлік
құнының 70-75% ... ... ... ... ... бір уақыт
өткеннен кейін және бірдей бөліктермен өтеледі; ал егер ... ... банк өз ... ... алынған мүлік арқылы қанағаттандыруға құқы
бар[8].
Тұтыну қажеттіліктеріне арналған несиені алу үшін ... ... ... ... ... қажет және онда несиенің түрін, несиенің
соммасын, неиенің қамтамасыз етілуін, несиенің мерзімін көрсетеді. Ал, ... ... ... ... ... зерттейді, яғни табыс
деңгейі мен олардың табыс деңгейін қарастырады. Ол үшін банк қарыз алушының
жалақысы туралы ... және ... да ... ... ... ... етеді. Егер осы мәліметтерді зерттей отырып, несие алушының несиені
өтей ... ... онда ... алушыдан кепіл немесе кепілдемені
талап етеді.
1.2 Тұтыну несиесінің түрлері және қажеттілігі
Тұтыну несиелерінің бірнеше ... бар және ... ... саны ... Тұтыну несиесінің жіктелуінің мынандай нышандары бар:
қарыз алушының ... өтеу ... өтеу ... ... ... пайдалануы, несиелеу объектілері, көлеміне байланысты және тағы
басқа.
Дамыған батыс елдерінде несиелеу объектілеріне ... ...... ... ... ... қағаздарды кепілге
ала отырып берілетін, үйлерді салуға және сатып ... ... ... жөндеуге және оларды газ, су және тағы басқа жүйелерге ... ... деп ... Сонымен қатар, ауылды жерлерде тұратын
азаматтарға жеке шаруашлығындағы жұмыстарды жүргізу үшін, шағын механизация
құралдарын алуға және мал мен үй ... ... ... аула ... несиелер беріледі. Сонымен қатар, бау - ... ... және ... ... ... әртүрлі
мақсаттарына ұзақ мерзімді несиелер, яғни автокөліктер және ұзақ мерзімге
қолданылатын тауарлар сатып алуға, ... ... үй ... ... және тағы ... қажеттіліктерге беріледі.
Тұтыну несиелерінің төмендегідей түрлері бар:
Несиелік мәміленің субъектілеріне байланысты (кредитор мен қарыз
алушы сипаты бойынша ):
• банктік тұтыну ... ... ... мен ... ... несиелер;
• банктік емес типтегі несие мекемелерімен берілетін тұтыну
несиелері
• ( ломбардтар, ... беру ... ... ... ... ... қорлары және т.б.);
• жеке тұлғалармен берілетін, жеке тұтыну ... ... ... ... істейтін кәсіпорындардан, ұйымдардан тікелей
алынған тұтыну несиелері;
Несиелеудің мерзіміне қарай тұтыну ... ... ... қысқа
мерзімді, орта мерзімді, ұзақ мерзімді, талап еткенге дейінгі несиелер.
Отандық банктер ... ... ... пайдаланк
мерзіміне қарай бөлінуі:
• қысқа мерзімді ( 1 жылға дейін )
• орта мерзімді ( 1 жылдан 3 ... ... ... ұзақ ... ( 3 ... ... )
Талап еткенге дейінгі несиелерді онкольдық деп те атайды. ... ... ... банк ... ... бірден өтеуі тиіс, ал банк талап
етпеген жағдайда өзіне қолайлы уақытта өтей ... ... беру ... ... ... және мақсатсыз
(овердравт, кейінге қалдырылмайтын қажеттіліктерге ) деп бөлінеді.
Қарыздардың қамтамасыз ... ... ... етілген
(сақтандырылған немесе кепілмен қамтамасыз етілген ) және қамтамасыз
етілмеген болып бөлінеді. Банк берген несиенің ... ... ... ... ... ... егер несие алушы несиені уақытылы, толығымен
қайтармаған, қайтара алмаған ... ... ... ... ... жағдайының тұрақтылығымен қамтамасыз ету – жалпы
экономика дамуының басты шарты. Банктік ... ... ... ... ... тәуекелділікпен ерекшеленеді. Ал банктердің ең
негізгі қызметтерінің бірі – ... ... ... болғандықтан,
банктер көбіне несиелік тәуекелге ұшырайды[7].
Несиелік тәуекел - қарызгердің ... ... ... ... ... ... өз міндеттемелерін орындамаудың ықтималдығы,
яғни қарыз алушының банктен ... ... ... ... ... ... сыйақысын өз уақытында қайтара алмауына байланысты банктің
зиян шегуіне сипаттайды.
Несиелік тәуекелді басқару - оны минимизациялау ... ... ... ... ... тәуекелді бағалау және талдау. Тәуекелді талдау ақпаратының
бірі сәйкестендіру. Банк әр түрлі ақпараттар алуға қажетті шығындарға
да ... бөле ... ... ... ... ... анықтауы тиіс.
• Тәуекел мөлшерін анықтау. Тәуекелді сәйкестендіру мен тәуекел көлемін
өлшеу әдісі тығыз байланысты. Тәуекел көлемін сандық сипатта ... ... ... ... және ... ... ... көмектеседі.
• Несиелік тәуекелді басқару. Тәуекел мөлшерін және түрін анықтағаннан
кейін оны басқару стратегиясы мен ... ... ... ... ... ... ... болуын ескертуге және банктің
өтімділігі мен табыстылығына әсер ететін ... ... ... ... бағытталуы тиіс. Бақылау болжамданған көрсеткіштерден
тәуекелдің ауытқу себебін табуға және талдауға ... ... және ... ... ... өзгеріп отыратындықтан бақылау
несиелік қатынас кезеңіндегі клиенттің несиелік қабілетінің нашарлауын
және бағасын, ... ... ... тәуекелді басқару екі бағытта жүргізіледі:
• несиелік операция технологиясын басқару;
... ... ... ... ... ... ... саясатты ендіру
негізінде ұсыныстарды дайындау бойынша ұйымдық процесс, яғни банктің берген
әр несиесіне кезеңмен дайындалған ... ... ... ... ... басқару мына көрсеткіштерді басқаруға негізделеді:-
ссудалық портфель сапасы;
• несиелік тәуекелді төмендету;
• тәуекелді алдын ала ... ... мен ... ... ... ... шығындар мөлшерін минимизациялау бойынша
шараларды дайындау және өткізу.
Несиелік тәуекелді кезең бойынша басқару жүйесі:
• тәуекел ... және оның ... ... ... ... ... ... қажетті ақпараттар көлемін және көзін
анықтау;
• тәуекелді өткізу ықтималдығын бағалау әдісін таңдау;
• тәуекелді сақтандыру ... ... және ... ... ... нәтижесін талдау.
Әр жүйе белгілі бір элементтер жиынтығынан тұратындықтан несиелік
тәуекелді басқару жүйесі де белгілі бір элементтен тұрады.
Осы аталған несиелік ... ... ... ... ... клиенттің несиелік қабілеті, несиелендіру процесін және
саясатын анықтау, дұрыс құжаттама ... ... ... ... несиелік бөлім мына шараларды жүргізуі
тиіс:
• тәуекелді мөлшерлеу;
• тәуекел мөлшерін анықтау;
• тәуекелді бақылау;
• мониторинг.
Тәуекелді мөлшерлеу-лимиттер белгілеу, яғни банк жетекшілігінің өз
стратегиясына ... ... ... ... ... ... ... көбіне банктің несиелік саясатында көрсетіледі. Сондықтан несиелік
саясатта несиелік портфель несиелік несиелік саралаудан, ... ... ... ... ... проценттік ставкалардан қалыптасады.
Басқару бақылауының (упрвленческий кантроль) элементі:
• несиелік аудит мамандандырылуы, несиелік шешім қабылдау ... ... ... портфелдің сапалы болуы;
• несиелік ақпараттық басқару жүйесі (НАБЖ) нақты несие ... ... және ... ... сапасын басқару үшін
несиелік бөлім қызметкерлеріне нақты және оперативті ақпаратты беруі
тиіс;
қаражат қозғалысын бақылау, яғни ... ... ... ... ... ... кейін қарыз алушының ақшаны алуы.
Тәуекелге мониторинг кері байланыс арқылы тәуекелді тәуелсіз және
ардайым бақылау мен бағалау. ... ... ... ішкі және ... ... ... есептілігі, қарыз алушының несиелік
қабілеттілігін бағалау және ... ... ... ... ... несиелік қабілеті бұзылған жағдайларды жүргізіледі.
Сурет 1. Несиелік тәуекелді басқару жүйесінің элементтері
Дерек көзі : ... ... №3 (49) ... ... менеджерлер міндеті болып табылады, яғни олар
оперативті басқаруды жүзеге ... ... ... ... ... ... болуы, кадрлардың біліктілігі, осы мақсаттарды жүзеге
асыруда тиімді жұмыс уақытын белгілеу.
Несиелік шарттың негізіне несиенің мақсаты жату ... ... банк ... ... ... етеді.
Банктік несиені:
• меншікті кепілге алу арқылы;
• кепілдеме, кепілдік арқылы
• үшінші ... ... ... шоттары мен талаптарын, келісім
шарттарын банк ... ... беру ... ... ... ... және ... құжаттармен қамтамасыз етуге;
• вексельдермен қамтамасыз етуге;
• өмірді сақтандыру ... ... ... ... ... байланысты:
• бөліп қайтарылатын;
• мерзім соңында толық қайтарылатын болып бөлінеді.
Мерзім соңында толық қайтарылатыын ... ... ... және ол ... ... ... бір ... төленеді. Оған мысал ретінде
ескі және жаңа үй ... ... ... жеке ... жаңа үй ... үшін ... несие[7].
Бөліп қайтарылатын несиелерге: қарызды тұрақты кезеңдер ... (әр ай ... әр ... ... және тағы ... ... ... бойынша өтеу (қарызды өтеу барысындағы бөліктер белгілі ... ... ... ... ... немесе көбейеді)). Бөліп
қайтарылатын несиелер мәмәленің жүзеге асу мерзімінде бөліктеп қарыздың
соммасын ... ... ... ... ... Несиені бұл жолмен
қайтару клиент үшін мерзім соңында бірден қайтаруға қарағанда жеңіл болады.
Банк үшін де бұл жол ... ... ... айналымын тездету арқылы
банк несиелік ресурстарды босату арқылы банктің ... ... ... ... байланысты несиелер:
• несиені беру уақытында берілетін пайыздық несиелер;
• несиені өтеу уақытында берілетін ... ... ... ... ... ... ... бірдей бөліктер арқылы
(әр тоқсан ... ... ... бір рет ... ... ... ... төленетін несиелер;
Қаражаттардың айналымы сипатына байланысты несиелер:
• бір жолғы ... ... ... роллеверлі) болып бөлінеді. Ровольверлі
несиелер тобына негізінен несиелік ... ... ... ...... ... бойынша берілетін несиелер
жатады. Әлемдік тәжірбиеде жеке тұлғалардың талап ... ... ... ... желілер аз тараған, бірақ олар несиелік
карталар ... ... ... ... ... ... ... көп қаражаттарға чек жазып бере алады (чектік
несие), бірақ банкке ... ... үшін ... ... ... ... ретінде АҚШ – тың тәжірбиесін келтіруге болады. АҚШ
банк жүйесінде тұтыну несиесін үш топқа:
... ... ... револьверлі несиелер;
• бөліп қайтарылмайтын несиелер деп бөлеміз.
Бөліп қайтарылатын ... ... ... және ... ... ... ... Әдетте, бұл несие қарыз алушы тауарларды сатып
алу үшін немесе ... ... жабу үшін және әр ай ... ... ... өтеу шартымен беріледі. Несие карточкалары және овердрафт бойынша
берілген несиелерді де шартты түрде осы ... ... ... ... бойынша да белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... – та бөліп қайтарылатын несиелерді өтеу ... 2-5 ... ... Ал ... берілетін соммалар мөлшері үлкен диапозонда
ауытқиды. Мұндай несиелер аз соммаларға берілсе де, несиелеу объектілеріне
автокөліктер, яхталар, ұшақтар және ... да 100 мың ... көп ... ... алуға берілуі мүмкін.
Револьверлі несиелерге қарағанда, бөліп қайтарылатын несиелердің
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... банктік несиенің тікелей және жанама
формасында берілуі мүмкін. Тікелей несиелеу кезінде банк пен ... ... ... шарт ... Ал, ... несиелеу делдал арқылы
жүргізіледі, ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда несиелік шарт қарыз алушы және заңды ... ... да, осы ... ... банктен несие алады. Жанама несиелеудің кең
тарағанына мысал келтірсек, АҚШ-та автокөлік ... ... ... 60%-ы жанама формада беріледі.
Біздің елімізде сауда ұйымдары арқылы халықты несиелеу дамуда.
Сатып алушылар ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа ұзақ мерзімге қолданатын
тауарларды), көбінесе, бөліп ... ... ... ... біз қазіргі уақытта экономикамыздың дамуына әсер ететін
күшті ... бірі ... банк ... атап ... ... ... ... Жалпы олардың мемлекетіміздің өмірінде ойнайтын
ролі және соған қатысты ... ... да ... банк ... оның ... ... банк үшін ... табу
барысында активті операциялар, оның пайдалылығына байланысты, аса ... ... ... ... ... ... байланысты. Бірақ
несиені қайтармау, әсіресе ... ... ... ... банкротқа
ұшыратуы мүмкін. Кез келген банктің қызметінің табыстылығы банктің берген
несиелерінің ... яғни оның ... ... ... ... уақытылы қайтарылмауы ... зиян ... ... та бұл ... түрінен пайда табу барысында банк ... ... ... Ол қиындық – банкінің несие бойынша
баратын тәуекелі болып табылады. Сондықтан да банктер ... ... ... ... ... ... ... тиісті. Осы ретте
проблемалық несие ... ... ... Проблемалық несие дегеніміз несие
келісім - шартында көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты кешіктірілген
қосымша ... ... ... ... ... немесе кепілдемемен
қамтамасыз етілген несиелер бойынша ... ... ... кепілдеме берушінің банк алдындағы міндеттемелері орындалмаған және
несиелерге есептелетін ... ... ...... ... 30 күн ... дейін қайтарылмаған несиелер жатады.
Банкінің өзінің несие ... ... ... проблемалық
несиелерді болдырмауға бағытталған әрекеттері өте маңызды. Банк ... ... ... ... ... ... бақылап отырады.
Оның басты мақсаты – ссуда бойынша ... ... және ... ... және тұрақты төлеуіе қамтамасыз ету. Әрине ... ... ... ... ... өріс алу ... өзінің тәуекелі болады.
Банк бұл тұрғыдан әр түрлі саясат жүргізуі ... ... банк тек ... ... қарыз алушыларға ғана несие беру саясатын ... ... ... ... ол көп ... ... ... алуы
мүмкін. Сонымен бірге егер несиені қайтарумен қиындықтар туса, банк үшін
бұл өте қымбатқа шығып кетеді. ... ен ... ... ... ... ... барлық потенциялды мүмкіндіктерінің
максималды пайдалануы арасындағы балансты сақтауды қамтамасыз ету болып
табылады .
Несиені ... ... ... ... деңгейінің секірмелі өзгергіштігі;
• валюта бағамдарының өзгерісі;
• нақты қызмет ... ... ... және тағы ... ... ... ... пайда болу себептері:
• кәсіпорындармен өз құрал – жабдықтарын тиімді пайдаланбауы;
• құрал – жабдықтарының моральды және физикалық жағынан қатты тозуы;
• басқарушы ... ... ... ... ... ... түрде жалақысы төленбеуінен жоғалтуы және т.б.
Қазіргі нақты фискалдық ... ... және ... жоғары айыппұлдармен сипатталатын салық жүйесі кезеңінде несиені
қайтармау тәуеклі өседі. Бұл ең ... ... ... яғни ... несие бойынша төлеуге дайындап қойған ақша қаражаттары күтпеген
жерден бюджетке алынуы мүмкін. Қазіргі кезде проблемалық ... ... ... үлес ... ... 31,4% ... отыр, бұл көрсеткіш
кейбір банкілерде және ... ... 35%-ға ... ... ... ... менеджментімен стратегиялық жоспарлауға
қарағанда тактикалық және басқарушылық жоспарлауды пайдалану ... ... ... әкеліп соғады. Мысалы, сала бойынша және аймақ
бойынша уақытылы ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық, функционалды және басқару
құрылымдарын уақытылы емес өзгерту.
Қазіргі кезде, ... ... ... банктер
арасындағы бәсекелестік өзінің ең жоғарғы деңгейіне жеткен уақытта, банктер
несие ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуді жетілдіру арқылы клиенттерді тартуда.
Проблемалық несиелерге мыналар жатады:
• Несиелік келісім шартта көрсетілген уақытта ... ... және ... ... берілген несиелер;
• Сақтандыру, кепіл - хат немесе кепілдемемен қамтамасыз етілген
несиелер бойынша ... ... ... ... ... ... банк алдындағы міндеттемелері орындалмағандар;
• Несиелерге есептелетін пайыздың несиелік келісім-шартта көрсетілген
күннен 30 күн өткенге дейін қайтарылмаған ... ... ... қарсы шараларға мыналар жатады:
• Қарыз алушының қызметін қайта құру;
• Несиені қайтару кестесін өзгерту;
• Пайыз (сыйақы) ... ... ... тәжірибеде проблемалық несиелерге несиелердің жіктелу
ережесіне сәйкес стандартты несиеден өзгелері, соның ... ... ... ... жатады.
Біздің елде дамымаған, бірақ шет ел банктерінде ... ... ... ... ... ағымдағы шот бойынша берілетін несиелер ( овердрафт );
• ағымдағы шоттың «несиелік зонасы»;
• есептік ... ... ... және жеке ... ... ... ... ипотекалық несие;
• балалар оқуына және студенттерге берілетін несие;
Бұл несие түрлерінің ... ... ... ... ... шот ... берілетін несиелер Ұлыбритания, Канада,
Германия сияқты бірқатар дамыған ... ... ... ... тек ... ... ғана ие. Ал, АҚШ-та соңғы кезге ... шот ... ... ... ... ... ... Бірақ,
қазіргі заманға байланысты кейбір американдық банктер өз тәжірибесінде бұл
несие түрін қолдануда.
2) Ағымдағы ... ... ... Ұлыбританияның ірі
коммерциялық банктері – клирингтік банктері - өз клиенттеріне ағымдағы шот
бойынша жаңа қызмет ...... алу ... жабу үшін ... ... ... дебиторлық сальдо қалып, бірақ клиент белгілі бір
шектерге дейін онымен қолдана берген жағдайда ғана ... ... ... ... ... Бұл коммерциялық банктермен вексель ұсынушыға
вексель бойынша төлеу мерзімі келгенге дейін және пайыз сомасының ... ... ... ... ... ... ... ұсынған вексель бойынша дисконтталған жалпы
сомманы анықтайды. ... ... ... ... ... сома
мөлшеріндегі вексельдерді сатып алудан бас ... ... ... ... әдетте, тек айналымы 90 күннен ... ... ... ... ... бұл вексельдерді олар Бундес банкте қайта
дисконттауға мүмкіндігі бар.
Есепті несие клиентке белгілі бір артықшылықты ... ... ... негізге ала отырып, төлемді кейінге ... ... ... берілетін несиелерді өте жеңіл және ... ... ... ... ... бар. ... қатар, вексель
берудің қатаңдықтарына байланысты банктер ... ... ... ... бұл несие түрінің артықшылықтарымен қоса кемшіліктері де
бар.
Біріншіден, ... ... ... вексель үшін салық төлеу қажет.
Екіншіден, ... ... ... жоғары, себебі дисконт алдын ала төленуі
тиіс.
4) ... ... және жеке ... ... персоналды
несиелер. Өткен уақытта барлық дерлік коммерциялық банктер жеке ... ... ... ... ... ... ... несиелерінің негізгі
мөлшері төмен және несие ... ... ... ... ... ... ... бұл қызмет түрі рентабельді емес болады.
Бірақ депозиттер және ... ... үшін ... ... өз ... стратегиясын өзгертуге тура келеді. ХХ – ғасырдың
басында АҚШ – тың ірі ... ... бір топ ... ... ішінде
өте белгілі Нью – Йорк банктері: «Сити – корп», «Bank of ... ... ... ... құрған. Екінші дүниежүзілік сағыстан кейін тұтыну
несие секторы банктік нарықтағы ең тез дамыған сегменттердің бірі ... ... ... ... – қол ақша түрінде беру кең етек
жаюда. Себебі, бұл несие алушыға тиімді. Егер, тауарлар үшін төлемдер қолма-
қол ақша ... ... ... ... ... ... алынатын тауарға 5%
жеңілдік береді. Бұл ... ... ... үшін банк ... ... ... несиенің мерзіміне тұрақты пайыз мөлшерін белгілейді.
Ұлыбританияда тұтыну несиесі кез – келген тұтыну тауарын сатып
алуға ... ... үшін ... беріле береді.
Несие беруді рәсімдеу үшін ... ... ... ...... заявка) толтырады. Клиенттің берген мәліметтеріне
сараптама жасалғаннан кейін, банк несие беру немесе бермеу ... ... , ... ... – та ... банктермен берілетін барлық несиелердің 20
пайызы тұтыну несиелері. Сонымен бірге, жалпы АҚШ ... ... ... ... ... банктермен берілетін мөлшері тек 44
пайызды құрайды. Тұтыну ... ... ... ... ... ... ... –25%, несиелік бірлестіктер
–14%, жинақтаушы мекемелер –10%, бөлшек сауда ұйымдары –7%т құрайды.
Бәсекелестікке қарамастан, жоғарыда ... ... ... ... дайындалған және «Тұтыну несиесі туралы» ... іске ... ... ... ... ... ... рөль
атқаратындықтан, мемлекеттік органдар жағынан реттеліп отырады.
Дамыған елдерде тұтыну несиесі үлкен роль атқарады. Ол тауарларға
деген сұранасты, ... ... ... және сатуға ынталандырады.
Тұтыну несиесін көбінесе табысы орташа жұмысшылар мен ... ... ... ұзақ мерзім қолданатын тауарларды несие арқылы сатып алған
тиімсіз, қымбатырақ ... ... ... ... ерекшелігі төленетін
сомалар тауарды сатып алғанда бірден төленбейді.
1.3. Қазақстан Республикасының экономикасындағы ... ... ... және ... ... ... болашағы
Төлемді кешіктіріп беретін несиелер тікелей немесе жанама
банкілік несие нысанын қабылдауы ... ... ... ... берілгенде
банк пен несие алушы алушы арасында ... ... ... ... ... берілгенде банк пен несие ... ... ... ... ... ... ... делдал болып көбіне бөлшек сауда
кәсіпорындары болады. Осы жағдайда несиелік ... ... мен ... жасалып, ары қарай келісілген тәртіпте банктен ссуда алады. Мұның
көп ... ... ... ... қазіргі уақытта
қазақстандықтарға автомобиль сатып алуға ... 70% - дан ... ... ... ... беріледі.
Тікелей және жанама тұтыну несиесі өзінің кемшіліктері мен
артықшылықтарына ие. ... ол ... ... жанамадан
ерекшелейтін–бұл несиелендіру объектісін дәл бағалауға мүмкіндік беретін
несиелендіру ... ... ... Мұның бәрі, әрине
банк пен қарыз алушының арасында несие қатынастарының ... орын ... ... ... ... несиелендіруге байланысты банк
көзқарасы бойынша жағымсыз факторларға ... ... ... тәуекел деңгейінің жоғарылығы. Бұл шешім немен негізделген?
Біріншіден қазіргі несиелендіру тәжірбиесі бірқатар күрделілікке
ие: а) жеке клиенттерлің несие төлей алу ... ... беру ... ... ... б) несие төлей алу мүмкіндігі анализі
әдістемесінің ... сай келе ... в) ... ... тек ... ... ... елдегі макроэкономикалық жағдай да банктің ... ... ... негативті болады.
Біздің елімізде тұтыну несиесінің кең таралуына негізгі кедергі -
бұл не кепілдің болмауы, не клиенттің ... ... ... ... өзінің жалақысы есебінен несиені өтей алатнын дәлелдей алмауы. Банк
кепілді алатынын біле тұра ... бере ... алу ... негізгі мәселе - банкке кепіл. Айтарлықтай
ірі несиені алуға құжат дайындауда, несие ... ... ... ... Кепіл болып үй, автомобиль, асыл ... ... ... ... ... Мұнда мәселе алынатын ... ... ... оның ... бір ... ... ... қалатын болса, ол
барлығын жоғалтады. Егер ол сауда фирмасымен несие ... ол ... 15 - 20% -н ... сай ... ... кепілге алған құндылығын
жоғалтуға тәуекел етеді.
Сондықтан, банктердің тәуекелі несиені қайтармау, несие ... ... ... сай ... ... ... ... болуы.
Сонымен қатар, несиелік тәуекелді реттеудегі мемлекеттің де ... ... ... ... ... өз ... ҚР ... Банкі және
ҚР Қаржы нарығы мен Қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау ... ... ... Ескере кететін жағдай, 2003 жылғы 31 желтоқсандағы ҚР–сы
Президентінің ... 1720 ... ... басқару жүйесін одан әрі
жетілдіру туралы» ... ... ... ... ... Атап
айтқанда ҚР Ұлттық Банкінің реттеу және қадағалау қызметтері жаңа құрылған
Агентікке жүктелінген болатын.
ҚР ... Банк мен ... ... мен қаржы ұйымдарын реттеу және
қадағалау Агенттігі Қазақстандағы екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... ... ... ... реттеу
және қадағалауды жүзеге асырады. Соның ішінде банктердің ... ... мен ... ... себебі бар.
• банктік жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету;
• банктер қызметінің ... ... ету. ... бір ... ... несие сомасын шектеу. Мұндай шектеудің басты
мақсаты–несиенің бір қарыз алушының қолында шоғырланбауын ... және ... ... ... болып табылады;
• жалпы экономикаға әсер етуіне ... ... ... ... ... ... көрсету.
Банкирлердің айтуынша, жеке тұлғалармен операция көлемінің
айтарлықтай өскенде несие ... ... ... Бұл ... ... ... банктердің жеке тұлғалармен жұмысының міндетті
атрибуты болып табылады[7].
Тағы бір мәселе декларацияланбайтын ақша ... ... және ... кейбір компаниялардың қызметкерлеріне «нақты
ақшаның» төленуі. Мәселе көбіне несиені беру ... ... үшін ... ... ... ... құжат керек. Әрине, оның айтуынша айына мың не
екі мың ... алам ... банк ... ... ... Сондықтан
декларацияланбайтын жалақы мәселесі болып, несие нарығында көрінеді.
Шынында Қазақстанда декларацияланбайтын табыс арқылы ... ... ... төте ... бар. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... Бұл не банк пен ... ... ... ... не банкілік саладан тыс жеке құрылымдардың
несиелік ұсыныстары болады. Мұндай несие келісімдеріне беру өте ... олар ... ... ... ешқандай кепілдендірілмейді.
Экономикасы дамыған елдерде ІЖӨ - мен салыстырғанда ... ... мен ... ... ... екенін атап өту қажет.
Мысалы Нидерландыда бұл көлем ІЖӨ-нің өзінен де ... ... ... бұдан
да консервативті елдер де бар, әрі онда тұтынушылық несиелендіру көлемі ІЖӨ
- нің 40% - ын құрайды және бұл ... ... ... ІЖӨ - ... пайыз.
Ресейде тұтыну несиесінің тәжірбиесі ... ... ... ... ... ... келісімі арқылы, олардың
клиенттерін төмендегідей несиелейді. Көлемі 30 мың рубльге дейінгі ( 1000$)
алғашқы төлем–тауар ... 20% , ... - 10%, ... жарты жыл.
Қазақстан банкілерінен ең принципалды ерекшелігі–сатып ... ... алу ... ... ... ... басқа құжаттар (табыс ... ... ... ... ... ... ... тұтыну несиесінің қатаң жағдайларының болуы бізде
несиені қайтару мерзімі шектеулі, кепіл ... ... ... ... ... жоғарылығы, клиент табыстарының бәрінде
банктердің өз ... ... ... ... ... бұл ... үшін заң қақпандарымен айналады. Сондықтан жағдайды
заңды деңгейде өзгерту қажет.
Соңғы жылда дамыған елдердегі ... ... ... ... ІЖӨ-ге шамамен 45%-дан 2010 жылы ІЖӨ-ге 80%-ға өсті.
Тұрғындардың қажеттіліктеріне ... ... ... ... ... береді.(несиелік, пайыздық, валюталық,
рыноктық және ... ... ... ... берілетін ссудалар
(сауда ұйымдарына, кәсіпорындарға, фирмаларға т.б) ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді және ссуданы
мерзімінде және толық қайтарып ... ... ... алады. Клиент
тұрғысынан маңыздысы ол ссуданы керек еткен жағдайда (сауда ұйымында, ... ... ... ... ... ... ... бойынша) ала
алады. Клиент үшін банкке ссуданы беру туралы өтініш беруін керек етпейді.
Тұтыну несиесі көптеген ... ... ... роль
атқарады, сондықтан ол мемлекеттік органдардың тарапынан қатаң реттеуге
ұшырауда. Біздің елімізде ол ... ... ... Шет ... ... екі ... бөліп қарауға болады: беру және пайдалану деңгейінде.
Беру деңгейінде мемлекет не тұтынушыларды несиелеуді қолдайды, не ... және ... ... бұл ... ... ... ... жыл бұрын жағдайы Қазақстандағыдай болған «азия
жолбарыстары» деп аталатын үш ... ... ... ... ... ... 80-ші, 90-шы, 2000-шы жылдары осы елдердің ІЖӨ өте ... ... ... ... 7-8% және оны өсім процесі тұтынушылық
несиелерді кең көлемді пайдаланумен ілесіп ... ... ... осы аймағы, Тайланд, Жапония, Оңтүстік
Корея сияқты елдерді қоса алғанда, ... ... ... ... ... ал 20 жыл ... ол төлем карточкаларының ... ... ... ... ... түріндегі «жауапкершілік тұжырымдамасын» атап өту
қажет. Осы жауапкершілік тұжырымдамасына жеке деректерді басқару ... ... ... – қатынастар кіреді, яғни бұл несие бюросының
қара тізімі деп аталады, бұл ... және ... ... ... да бір ... қайшы әрекеттерді алдын алу тәсілі ... ... ... ... ... борышты қайтарудың нақты
мүмкіндіктеріне сәйкес оңтайлы түрде ... үшін ... ... ... ... несиелендіру экономикалық өсімге ықпал етеді, бірақ
оны түрлі ойыншылар бақылап отыруы тиіс. Банктер және ... Банк ... ... ... ... тиіс ... ережелер қажет,
тұтынушылар қауымдастағамен де өзара әрекеттесу қажет. Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... ... тарификация туралы, келісім – шарттар мен ... ... ... нақты ақпарат пайда болды, сондай – ақ осы
келісім – шарттар мен тұтынушылық несиелендірудің ... ... ... ... ... ... – ақ осы ... – шарттарда жазылатын ережелер
мен қағидалардың тұрғысынан да өзгерістер болды[11].
Көптеген адамдар несиелер қымбат ... ... көп ... деп ... ... несиелендірудегі тарификация тұжырымдамасы
өте күрделі зат. Несиелік өнімдерді тарификациялау барысында негізгі үш
параметр қолданылады: ... ... ... немесе заемдарды
берумен айналысатын банктің профилі, нарықтың өзінің профиліғаламды ... яғни ... орта ... ... ... Біз
тұтыну несиесі нарықтағы қорландыру шарттарымен тікелей байланысты, екенін
түсінуіміз қажет. Мысалы, бұрынғы КСРО ... және ... ... ... таяу уақытқа дейін бір жылдан астам ... ... табу қиын еді. Егер банк ... 12 айға ... мерзімге
қамтамасыз ете алмаса, онда несиелерді екі және одан астам жылға беруге ... ... еді. ... ... ... ... ... бақылау органдарының саясаты және нарықтың ғаламдық шарттары
сияқты базалқ ... ... ... яғни ақы ... ... ... қажет. Нақты бір іспен айналысу индикаторлардың бірі болуы
мүмкін.
Банктің рейтингісі, профилі, ... ... және ... ... ... инвестициялар тұтынушылық
несиелендіруге қомақты әсер ... ... ... пен банк үшін ең басты мәселе, ... оған өмір ... ... ... Тұтыну үшін ең басты ... ... ... ... ... ... мен өнімдерді ... ... өте ... сәт, өйткені ол тұтынушылар үшін ... ... ... ... – ақ банк ... ... ... қызметтерді ұсынк арқылы кеңейтуді қамтамасыз етуге мүмкіндік
береді. Тұтынушылық несиелендіру ... сөз ... оның ... ... несиелендіру елдегі және ғаламдық көлемдегі экономикалық
дамытуды ынталандырудың негізгі факторлардың бірі ... ... ... осы ... ... ... ... тиіс, біз оны жауапкершілікпен
жүзеге асыруымыз тиіс, нақты заңнамалық базаны енгізуіміз тиіс, сондай – ақ
кәсіби түрде мониторингіні жүргізу үшін жаңа ... ... ... тиіс.
Тұрмыстық несиенің дамуы ипотекалық несиемен байланыстырылады.
Тиімді жоба болып акционерлері «Schwabisch bank» және ... ... ... үй ... ... банкін құру болып табылады.
Бірінші банк – Германиянікі, екіншісі – Австриялық./30/
Жоба бойынша еуропалық ... ... ... үй ... ... ... деп жоспарлануда.
Несиелеу кезінде барлық конфликттік жағдайлар сот ... оған ... ... да, несиелендіруші де жүгіне алады. ... банк үшін әр ... ... клиент қарыздарын жабу үшін ссуда
бойынша ... ... ... ... ... ... ... несиелендіру
тәжірбиесі өзінің несиелендіру объектілерін кеңейту, ... ... ... ... ... осының барлығын іс жүзінде асыру
керектігі байқалады. ... ... ... ... ... алу ... банк ссудаларын кең қолдануға мүмкіндік
береді.
Зерттеу көрсеткендей, барлық әлем елдерінде тұтыну ... ... ... ... ... берілетін және коммерциялық несие
формасында тұтыну қызметтерін және банкілік ... ... ... мақсаты – тұрғындарға тауар сатуды қолдау. Бұл ... ... ... байланыста: бір жағынан тауар айналымы ... ... ... ... ... тауарға сұраныс несиеге сұранысты туғызады, екінші
жағынан–тұрғындарды несиелендірудің өсуі төлем мүмкіндігі ... ... ... қазіргі уақытта тауарлар нарығының толықтығы жағдайында
байқалады.
Бұл несие түрін әлтүрлі елдерде салыстыру оның даму деңгейінің
әртүрлілігін ... ... және ... ... ... ... осы ... жалпы ішкі өнімге шаққанда 10%
деңгейінде, ФРГ және Францияда-30%, ал Ұлыбритания мен АҚШ та 60%- ... ... ... ең ... ... ... ... алғанда
пайдаланылады: автомобильдер, электротұрмыстық тауарлар, жиһаз т.б. тауар
қымбат болған сайын, несие жиі қолданылады. Капиталистік ... ... ... ... ... сату ... ... Қалған тауарлар көбіне
нақты ақшаға сатылады.
Дамыған елдердің бір заттарды жеке тұлғаларға сатуда ... ашу ... ... ... Олар ... ... ... бергенде қолданылуы мүмкін.
Банк тұтыну несиесіне белсенді кірісуде. АҚШ және Ұлыбритания
банктері жеке ... ... ... аталатын несие беруді
тәжірибеге айналдыруда. Бұл несиелер тауар сатуды ... ... ... ... түрі ... ... керек.
Біріншіден, «персоналды несие» - бұл жеке тұлғаларға ақшалай
формада берілетін банкілік ссуда;
Екіншіден, бұл ... ... ... ... ... олар ... сатып алынған тауарға кешіктіру, икемді ... ... ... ... ... ... жүйесі қарапайым
және икемді болады, өйткені онда тек банк пен ... ... ғана ... несие тұтыну тауарын сатып алу үшін ... ... жиі жас ... ... ... 5 жыл ішінде өтеуге
алынады. Бұл сома әдетте үш айлық несие алымының айлығымен шектеледі, ... 36 ... ... ... ... ... ережелер біртекті
болды. Бұған кредиттік карточкаларды жаппай пайдалану септігін тигізді.
Мұндай төлем құралдарының көп түрі ... ... ... ... ... 3 және одан да
көп жылда үйді сатып алатын, ... ... ... ... ... ... атап өтейік. Егер ол міндеттеменің бәрін орындаса және жинақтау
мерзімі аяқталған жағдайда ол екінші бөлігін банк ... ... ала ... шарт ... есеп айырысу тек теңгемен жүргізілетіні. Ал ... ... ... ... ... сыйақының 3% айырмашылықтан көп
болмау ... ... егер ... бойынша ... 10% ... онда ... ... 13% табыстылықпен беру қажет.
Сонымен қатар, несиелік тәуекелді реттеудегі мемлекеттің де ролі
маңызды болып табылады. ... ... өз ... ҚР Ұлттық банкі және ҚР
Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын ... және ... ... ... асырады. Ескере кететін жағдай, 2005 жылғы 31 желтоқсанда ҚР Ұлттық
Банкінің реттеу және қадағалау ... жаңа ... ... ... айта ... ... бұл ... мониторинг. Яғни несиелік
мониторинг дегеніміз несиені берген күннен бастап, оны ... ... ... ... ... ... ... үнемі талдап отыруды,
несие сапасының төмендеуі ... ... ... ... бұзылуы
анықталған жағдайларда тиісті шаралар қолданылуды ... ... ... ... ... ... ақпарат көзіне мыналар
жатады:
• банкте жинақталған қарыз ... ... ... ... ... ... ақпараттар;
• өзге көздерден алынатын ақпараттар (жабдықтаушылардан, ... өзге ... ... ... үшінші тұлғалардан және
тағы басқа).
Ақпараттың толығына қарай несиелік мониторинг ... ... ... ... ... – ай ... ... мониторинг есебі түрінде
рәсімделетін, несиені қайтару кестесінің орындалысы шегінде барлық несиелер
бойынша жоспарлы түрде қарыз алушының ... және ... ... жалпы ақпараттарды алу негізінде жүргізілетін тексеру.
Ағымдық несиелік мониторинг әр сайын ... ... ... жасалады. Ағымдық несиелік мониторингтің мақсаты – банктің барлық
берген несиелер ... ... ... алу. ... ... ... ... пайдаланылады және оның көшірмесі шот менеджеріне
беріледі.
Ағымдағы мониторингтің негізгі қадамдарына мыналар ... ... ... ... ақша ... ... бақылау
жасау;
• клиентке ескертулер жасау (несиені төлеу мерзіміне екі үш күн ... ... ... телефон болмаған жағдайда жазбаша түрде).
• клиенттің орналасқан жеріне бару (қарыз алушы ... ... ... оның ... және ... ... және т.б.
Қарызды қайтару күнінде несиені қайтару ... ... ... ... ... және ... төленгендігі тексеріледі.
Егер қарыздың қайтаруын кешіктіру қарыз алушының ... ... ... қаржылай қиындықтарына немесе ұмытшақтығына байланысты
болса, да дабыл қағу ... ... Бұл ... қарыздың кешіктірілуі қарыз
алушының болашақ іскерлігіне кері әсер ... ... ... қарыз алушының тексеріп бару барысында несиені қайтармауымен
байланысты мүмкін болар мәселелердің ... ... ... ... онда ... мониторинг жүргізіліп, оның
нәтижесінде мынадай сұрақтарға жауап ізделінеді:
... ... ... ... ... ... мүмкіндігі;
• алдағы уақыттарда қарызды қайтару кестесін орындау мүмкіндігі.
Тереңдетілген мониторинг–ай сайын ... ... ... ... ... ... ... орындалысының бұзылуына
қарай, жоспардан тыс немесе (кенеттен) немесе қандай да бір алаңдатарлық
белгілердіңтуындауына ... ... ... ... және қаржылық
жағдайы туралы барынша толық ... алу ... ... ... ... ... тәуелді:
• қарыз алушының несиелік рейтингіне;
• қарыз алушының саласының жағдайына.
Несиелік ...... ... ... ... тұрғысынан қарыз алушының несиені өтеу қабілеттілігін бағалауды
білдіреді. Мұндай рейтингті әдетте ... ... ... агенттіктері анықтайды.
Несиелік мониторинг келесі бір түріне несиелік ресурстардың
мақсатты пайдалануын тексеру ... ... ... ... ... ... міндетті түрде жобаның іске асырылатын жеріне барып қарыз
алушының несиелік ресурсты көздеген ... ... ... ... жоба ... несиелік ресурсты игеру кезең – кезеңімен
жүзеге асатын болса, онда жобаның әр кезеңінде игерілген несиелік ... ... оның ... ... ... ... тексеру
жүргізіледі.
Қарыз алушының несиелік ресурстарды ... ... ... ... ... ... қарыз алушының
міндеттемені орындамағаны туралы хабарлама даярлап және оны заң қызметкері
тексеріп куәландырады. Сөйтіп ол ... ... ... ... ... ... комитет ондай несиелер бойынша қарызы туралы нақты
шешім қабылдайды.
Тұтынушылық несиелендіру үй ... ... ... ... ... ... әрине түрлі елдерде бұл борыш құбылып тұрады.
Жапония сияқты елдерді,үй шаруашылығының борышы жалпы борыштың ... ... және ... астамын құрайды, бірақ көрсеткіші өте ... ... ... орташа алғанда үй шаруашылығының жалпы борышының
шамамен 15% ... ... үй ... ... берешегі
ипотекалық келісімдермен берілген, бірақ тұтынушылық ... ... әлі ... ... өте ... ... ... отыр[11].
Екінші деңгейлі Қазақстан банктері тұрғындарды бөлшек несиелеуге
түрлерінің үлкейту керектігін түсінуде. Мысалы, белгілі ... ... ... ... несиелері кең қолданылуда. Дегенмен, ҚР-ң статистика
жөніндегі Агенттігінің мәлімдеуінше тұрғындардың көп ... ... ... ... ... ең ... болып отыр.
2 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДЕ ТҰТЫНУ НЕСИЕЛЕРІН БЕРУ ТӘРТІБІ (АТФ Банк
мысалында)
2.1 Коммерциялық банктердің несиелік портфелін талдау
Банк капиталының Қазақстанға енгізілу ... XIX ... аяқ ... Революцияға дейінгі Қазақстанның көп салалы экономикасында
несиенің әр түрлі формалары дамыған. ... ... ... ... ... ... жүйесінің бір бөлігі ретінде: Мемлекеттік банк
бөлімшелерінен, акционерлік, коммерциялық банктер ... ... ... ... ... банктерінен, ипотекалық несие банктері
немесе ұсақ несие мекемелерінен және жинақ кассаларынан тұрады.
Банк секторының ағымдағы өтімділік ... ... ... ... ... Кестеден көрініп отырғандай ... ... саны 2009 жылы 37 ... 2008 жылы 38 банк ... ... 2009 жылы 5 филиалы азайып, олардың жалпы саны 374 филиалды
құраған. Соған қоса ... ... ... ... ... ... азайып 2009 жылы 2167 бірлік болса, 2010 жылы 1927 бірлікті құраған.
Керісінше банктердің ... ... саны 2010 жылы ... ... бір ... азайып, олардың саны 13 жеткен.
Кесте 1
Қазақстан Республикасының банк секторының құрылымы
|Банк секторының құрлымы ... ... ... ... банктердің саны, оның ішіде: |37 |38 ... ... ... 100% ... бар |1 |1 ... | | ... ... ... филиалдарының саны |379 |374 ... ... ... ... ... |2 167 |1 927 ... | | ... ... банктердің шетелдердегі |14 |13 ... саны | | ... ... резидент емес банктер |31 |32 ... саны | | ... ... салымдарына (депозиттеріне |35 |36 ... ... ... беру ... | | ... ... банктердің саны | | ... ... ... асыруға, лицензиясы бар |10 |11 ... саны | | ... ... ... Республикасы Қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарды |
|реттеу мен қадағалау Агенттігінің ... 2010 ж, ... ... ... бастап екінші деңгейдегі банктер активтері 187,9 млрд.
теңгеге ... ... ... ... ... жəне «кері РЕПО»
операциялары 83,0 млрд. теңгеге немесе ... ... ... 51,7 ... ... ... 1,3% ... банктерінің несиелік портфелінің сапасы экономикалық
белсенділіктің төмендеуіне байланысты экономиканың ... ... ... ... ретінде, банктердің несиелік белсенділіктері негізгі
қозғаушы факторлар ағымдағы шығындар және ішкі ... ... ... ... ... ... ... объективті
несиелік консерватизммен салыстырғанда төмен болып қалады. 2009 ... ... ... ... несиелік портфелінің ұлғайған көлемі
жылдың басынан 9,7%-ға көбейіп 10 138,3 млрд. теңгені құрады. ... ... ... ... ... өсім тек ... ... қарамастан,
осы жылғы өсімнің динамикасына негізгі әсерді қарыз портфеліндегі үлесі
2010 жылы ... 60%-ға ... ... ... ... ... қарыз портфелінің қайта бағалануы. Девальвация әсерінің есебісіз
қарыз портфелінің өзгеруі жүзеге асырылмайды[5].
Республикасының экономикасына ... ... ... ... жылдан жылға бір қарқынмен көбейіп келеді. 2010 жылы берілген
несиелер өткен жылдармен салыстырғанда біршама көп ... ... ... ... ... 2009 жылы ... млн. теңге болса, 2010
жылы 3 956 379 млн. ... ... Оның ... 2009 жылы ... ... ... халқының ұлттық валютасына деген
сенімділігінің азаюы. Және 2010 жылы ұзақ ... ... ... ... ... артуы байқалады.
Ипотекалық ... ... ... ... ... мен ... сектор бойынша
дағдарысқа қарсы шаралардың жүзеге асырылуы, ... ... ... ... ... ... ... белсенділікті
ұстап тұруға көмектесті және борышкерлердің көп бөлігін қайта
қаржыландырумен, әсіресе ... ... мен ... ... етті.
Ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... ... ... бойынша пайыздық өзгеріс
Несиелеу көлемін өзгертудегі банк-агентерінің салымы
Несиелеу көлемін өзгертудегі басқа банктердің салымы
Сурет 2. Ссудалық портфельдің 2008-2010 ж.ж. сегмент ... ... ... ... ... ... нарығын және қаржылық
ұйымдарды реттеу мен қадағалау Агенттігінің деректері 2010 ... ... үй ... мен құрылыс несиелеуі 2009 жылы, ең
алдымен, ... ... ... ... ... ... қатыспайтын банктер, несиелеудің жалпы
көлеміне салынған салымның ... ... ... ... есебіне, қарқыны жөнінен ... ... ... ... мен ... ... ... қарыз портфелін
ұлғайтуға қабілетті болған.
Сонымен қатар, тұтынушы несиелеу ... ... ... ... қатыспайтын банктер тұтынушы несилеудің портфелін
ұлғайтып қана қоймай, сонымен бірге нарықтын бұл сегменттіңдегі ірі ... ... ... төмен бақталастық жағдайында өзінің нарықтық
үлесін ... ... ... ... ... ... ... қабылданған көрсеткіштерден асып түсті. Сыртқы жағдайларды қайта
құру үрдісіндегі банк жүйесінің ... ... ... сапасының
сараптамасы салыстырмалы бір қалыпты несиелік тәуекелдер және ... ... ... ... растайды. Сонымен қатар,
теңге девальвациясының мәселелі активтердің ... ... ... ... ... бағалауға болмайды, өткені халық сияқты,
өнеркәсіптер де ... ... ... ... ақша ... ... ... төменгі сыртқы және ішкі сұраныстар мен экономика
несилеуінің баяулауының нәтижесінде банктерден қаржы ... ... ... ... ... 2010 ... ... айының басындағы
өнеркәсіптердің және халықтың банк жүйесі алдындағы мерзімі өткен берешегі
1,2 трлн. теңгені ... ... ... ... ... ...... теңге, ал жеке тұлғалар – 240,5млрд. тенгені құрады. Кестеге қарасақ,
уақыты өтіп кеткен несиелердің массасы жылдан жылға ... 2008 ... бұл ... өтіп ... несиелер өте үлкен қарқынмен өсіп кетті. 1
жыл ішінде 759 млрд теңгеге өсіп кетті. Қазіргі уақытқа қарасақ ... ... ... ... өте келе өзі ... ... өсіп, жүйелік
мемлекеттік шешілімді талап етеді.
2005 2006 2007 2008 ... ... 3. ... ... ... өтіп ... ... көзі: Ұлттық банк, болжам – Үкімет және ... банк ... ... ... деректері 2010ж.
Кестеден байқағанымыздай, 2009 жылдың ішінде банктердің несие портфелі
құрылымында стандартты несиелер үлесі 42,6 %-дан 42,9 %-ға ... ... ... ... 56,0 %-дан 53,2 %-ға ... азайды, бұл ретте
үмітсіз несиелердің үлесі 1,4 %-дан 3,9 %-ға ... ... ... ... ... ... 2010 жылы 6 511,2 млрд. теңгеге. Ссудалық
портфель сапасының жалпы иенденциясы банктерге тең емес ... ... ... ... ... портфелі сапасының динамикасы
| ... ... ... ... ... ... |Жиынтығ|Негізгі|Жиынтығы|
|атауы/күні |сомасы |ғына |борыш |ына ... |на ... ... ... ... ... ... | |
| | | ... | ... ... ... ... |100 ... |100 |9 638,9|100,0 |
|барлығы | | | | | | ... ... |42,6 ... |42,9 ... ... |4 932,8 |56,0 |4 860,0 |53,2 ... ... ... ... |42,4 ... |27,1 |1 678,8|17,4 |
|2-санатты күмәнді |579,7 |6,6 |404,7 |4,4 |376,3 |3,9 ... ... |395,9 |4,5 ... |17,0 |1 266,4|13,1 |
|4-санатты күмәнді |127,7 |1,4 |193,0 |2,1 |225,5 |2,3 ... ... |99,1 |1,1 |236,8 |2,6 |694,9 |7,2 ... |122,7 |1,4 |359,4 |3,9 ... ... көзі: Ұлттық банктің жылдық есептік көрсеткіші 2010 ж. ... ... 2008 жылы 90 ... астам мерзімі өткен займының үлесі ... ... ... 2009 жылы да ... ... ... ... сақтап қалған. Бұл топ ... не ... ... ... болып табылатын, не сараптау кезеңде ссудалық портфельді
айтарлықтай ұлғайтқан орташа ... ұсақ ... ... ... ... ... ... топта жағдай біртекті болмайды – ... ... ... ... кейбір банктер, басқаларына
қарағанда, төлемдердің ... ... ... ... ... ... бақылауға қабілетті болды. Ірі және ... ... ... ... ... құру ... қаржы институттарына уақытша
қиындықты бастан ... ... ... ... жағдайының одан
арғы қалпына келтірілуін күту кезінде ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.Сонымен бірге, қайта құру үрдісіндегі
банктердегі ссудалық портфель ... ... ... ... ... ... сапасымен борышкелерді тандаудың төмен ... ... ... ... ... ... ... сапасы бұл
банктердегі мәселелі ... ... ... тұлғаларға бұл банкттің
ссудалық портфелінің 62%-дан 82%-ға дейін және жеке тұлғаларды ... ... ... 52%-ға ... ... алып ... ... деңгейдегі банктердің берген несиелері, аймақ кесіндісінде.млн.теңге
|Облыстар |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл ... ... 168 |93 898 |7 644 036 ... | | | ... ... | | | ... |1 158 |891 |70 613 ... |2 857 |2 994 |162 281 ... |388 |560 |81 820 ... |2 379 |1 369 |123 528 ... ... |2 462 |3 561 |225 725 ... |914 |722 |90 207 ... Қазақстан |1 666 |725 |85 527 ... |4 371 |2 490 |230 746 ... |2 816 |2 954 |135 761 ... ... 860 |4 731 |225 208 ... қ-сы |34 192 |66 831 |5 295 220 ... қ-сы |7 786 |1 581 |516 781 ... көзі: Ұлттық банк, болжам – Үкімет және Ұлттық банк жанындағы Ұлттық |
|сараптау орталығы деректері 2010 ж. ... ... ... банктердің облыстар бойынша берген несиелер
бойынша 4-кестеде қарастырайық. Көріп тұрғандай 2009 жылы ... ... ... ... ... ... бойынша 2007 жылы 69 168
млн.теңге берілсе, дағдарыстың ауыр ... ... 2008 жылы 24 ... ... 93 898 млн. ... ... Бұл көрсеткіш 39,1%-ға өскен. Ал 2009
жылы бұл ... 2010 жылы 7 550 138 ... ... ... ... ... ең ... соманы Алматы қаласы алып отыр. 2007
жылы Алматы қаласы несиенің 49,4% алып, 2008-2009 жылдары несиенің ... жылы 2007 ... ... ... ... 79,7%-ға, Ақмола
23,1%-ға, Атырау 52,1%-ға, Батыс Қазақстан 56,49%-ға, Қарағанды 43,1%-ға,
Қызылорда ... ... ... ... ... ... азайған.
Ал 2009 жылы несие берілуі бірнеше еселеп ... ... Бұл ... ... ... ... ... кезінде екінші
деңгейлі банктер тек өз қарыздарын жинап отырса, ал қазір несиені ... ... ҚР- ... ... несиенінің массасы көп қалалар бұл
–Алматы қаласы, Астана қаласы, ... ... ... ... салада 2010 жылғы наурыз айының басындағы мерзімі өткен
берешектің көлемі 511,1 млрд. теңгені ... ... ... ... млрд. теңге, ауылшаруашылғында 80,5 млрд теңге, құрылыс саласында
364,74 млрд. теңге немесе өндірістік ... ... ... ... саласында 2010 жылдың наурыз айының басындағы ... ... 680,6 ... ... ... ... ішінде транспорт және
байланыс кәсіпорындары – 28,6 млрд. ... ... ... – 266,1 ... (39,1%) және қызмет көрсетуші субъектілер 385,9 млрд теңге (56,7%)
көлеміндегі мерзімі өткен берешек жинақтады.
Ақпанда өткізілген ... ... ... ... ... ... ... валютасына сәйкес келмейтін борышкерлердің
қарызын реттеу бойынша қысымды объективті түрде ұлғайты. Несиелендірудің
салалары мен ... ... ... мүмкіндігінің жоғары үлесімен
займдардың өсуімен валюталық несиелер үлесі және борышкерлерің валюталық
ұстанымының ... ... ... ... ... ... сала
сегмент экономикалық қызметінің ... ... ... 03.09 04.09 05.09 06.09 07.09 08.09 ... 11.09 12.09 01.10 ... 4. ... банк ... несие динамикасының сапасы
Дерек көзі: Ұлттық банк, болжам – Үкімет және Ұлттық банк ... ... ... болжамы, www.nationalbank.kz
Жалпы жоғары салалық тәуекелдер мен банктер балансындағы жұмыс
істемейтін несиелер үлесі ... ... ... ... ... ... ... сұранысты жоғары деңгейде сақтап тұратын
несиелердің ... және ... ... кері ... ... келетің болсақ, Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және
қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалау Агенттігінің деректері бойынша 2010
жылдың ... ... ... ... ... ... 33,7%-дан
34,9%-ға дейін өсті. Соған қарамастан 90 күннен асып кеткен несиелер 21,9%-
дан ... ... ... ... ... ... жұмыс
істемейтін несиелерінің үлесі 37% деңгейінде қалды. Бұл БТА банкінің ... ... ... несиелері ақпанда 0,2%-дан 78,2%-ға төмендеді)
үмітсіз займдарының ... ... ... мүмкін.
2010 жылдың алғашқы 2 айының қорытындылары бойынша Қазақстан банктері
2009 жылғы ұқсас кезеңдегі (бұл ... БТА ... ... ... ... ... бастаған еді) 1,7 млрд. долларға тең таза
шығынмен салыстырғанда 449 млн. ... ... ... ... портфелі сапасының индексі 04.2010ж. соңғы айда 0,2 тармаққа
өзгеріп, 4,0 ... Бұл ... ... ... да осы ... ... нашарлады.
Осылайша, тəуекелдің өсу үрдісімен қанағаттанарлық деңгейден критикалық
жағдайға дейін өзгеруі мыналармен негізделеді:
- қалыптастырылған провизиялардың несие портфеліне ... ... ... ... ... 15,2%-ға дейін ұлғайды, бұл провизиялардың
535,2 млрд. теңгеге немесе 1,5 есе өсуіне ... Бұл ... ... ... жəне 4-ші жəне 5-санатты күмəнді займдар
бойынша ұлғайды.
- жұмыс істемейтін ... ... ... ... ... ... істемейтін займдардың несие портфеліне қатынасы – ... ... ... Осы өзгерістер жұмыс істемейтін займдардың 523,7
млрд. теңгеге немесе 1,7 есе өсуімен байланысты .
01.01.2010 ... ... ... 5. ... ... индексі
Дерек көзі: ҚҚА есептік көрсеткіші
Сонымен бірге, займдар бойынша мерзімі өткен берешектің өте құбылмалы
болуына байланысты 2009 ... 1 ... ... несие портфелі сапасының
индексін есептеу кезінде «Займдар бойынша мерзімі ... ... ... ... жəне ... ... орнына «90 күннен асатын мерзімі
өткен берешегі бар ... ... ... ... ... 01.02.2010 01.03.2010 01.04.2010
Несие портфеліне қатысты займдар бойынша қалыптасқан ... ... ... ... ... қатыснасы
Жұмыс істемейтін займдардың жиынтығы активтерге қатынасы
90 күннен асатын ... ... ... бар ... несие
портфеліне қатынасы
үмітсіз займдардың несие портфеліне қатынасы
Сурет 6. Несие портфелі сапасы ... ... ... ҚҚА есептік көрсеткіші 2010 ж.
Несиелік тəуекел индексі 04.2010ж. жағдай бойынша өзгеріссіз деңгейде
сақталып, 3,0 болды. Жалпы алғанда, осы ... ... ... ... ... ... атап өтуге болады.
Сонымен бірге, 01.01.2010ж. салыстырғанда несиетік тəуекелдің мынадай
көрсеткіштерінің ... атап ... ... ... ... берілген займдардың несие портфеліне қатынасы
резидент еместерге ... ... ... 369,3 ... ... ... 18,6%-ға дейін көбейді («БТА Банкі» АҚ ... ... ... ... ... мүлік кепіліне берілген займдардың несие ... ... ... ... ... займдардың 388,5 млрд.теңгеге
немесе 11,3%-ға ұлғаюының есебінен 37,2%-дан 37,4%-ға дейін аздап ... ... 2008 ... ... ... бастап жылжымайтын мүлік кепіліне
берілген займдар «АТФ Банкі» АҚ «БТА ... АҚ ... 628,1 ... ... ұлғайды[11].
- осы кезеңде экономикаға берілген займдар өсімінің (14,0%) ... ... ... өсімінен озып кеткендіктен, құрылыс
секторына берілген займдардың ... ... ... ... ... дейін азайды.
01.01.2010 01.02.2010 ... ... 7. ... ... коэффициенттерінің динамикасы
Дерек көзі: ҚҚА есептік көрсеткіші
Несиелер бойынша ставкалар қандай болатыны әлі белгісіз. Бір ... ... ... мен ... экономикалық белсенділік банктерді
қатаң несиелік саясатты сақтауға мәжбүрлейді. Соның ішінде несиелер бойынша
жоғары ставкалардың сақталуы ... ... 8. ... ... ... ... Ұлттық банк деректері ... Business ... ... ... ... ең төменгі әлеует Қазақстан Республикасының
коммерциялық банктерінің саясатының негізгі бағыты ретінде ... ... ... ... ... және ... өтып кеткен берешектерді орның
толтыру болып келеді.
Өнеркәсіптердің және халықтың банк жүйесі ... ... ... 1,2 ... ... ... соның ішінде заңды тұлғалардың берешегі
– 951 млрд. теңге, ал жеке тұлғалар – ... ... ... ... өте келе өзі ... ... өсіп, жүйелік мемлекеттік
шешілімді талап етеді. Қазіргі таңда ... ... беру ... ... ... Бұл жоба ... нарығындағы ахуалын бірнешеге жақсартатың
еді.
2.2 «АТФ Банк» АҚ - ның ... ... ... жылы ... «АТФ ... ЖАҚ ... уақытта активі, несие қоржыны
және пайда мөлшері бойынша ірі жеке меншік қаржы институты болып ... Банк ... ҚР ... заңнамасына сәйкес, 1995 жылы 12 шілдеде
құрылған Медеу банкінен басталады. 1996 ... ... банк «АТФ ... ... ... ... және банктік операциялар жүргізуге ҚР Ұлттық Банкінің
1996 жылғы 21 қарашадағы №54 лицензиясын алды. Бұл күн АТФ ... ... күні ... есептеледі.1993 жылдың 15 қарашасында қазақстан ... ... ... ... ... ... күннен бастап теңге
заңды төлем құралы болады деп белгіленді.
1993 жылдың 15 қарашасында таңертеңгі сағат 8–де басталды. Айналыстан
950,6 ... ... ... 1961 – 1992 ... ... банкнот
үлгілері алып тасталды. Ұлттық валютаны ... ... ... – қол ... ... ету мәселесі күн тәртібінен алып ... ... ... Көбі ... ақша айналымы қалай қамтамасыз
етілетініне байланысты болды. Ал, АТФ Банк 1997 ... ... ... даму ... мен өсіп ... жеке ... мұқтаждықтарына
жауап бере отырып, «Астана Холдинг» коммерциялық банкімен бірігіп, жаңа
деңгейге ... Осы ... ... АТФ ... ... 22 ... 51
кассалық – есеп айырысу орталығы мен 12 дербес қызмет көрсету орталығын
кіргізетін, өзінің филиалдық ... ... ... ... және ... қатысуда. Осы жылдан бастап банк Ұлттық банк пен елдің Қаржы
министрлігі, ... – ақ ... ...... банк, Еуропа
жаңғыру және даму банкі, Ислам даму банкі, UniCredit Group және Азия ... ... және ... ... бір ... ... бағдарламаларға
қатысты.
Банктің негізгі қызметі дәстүрлі депозиттер қабылдау, теңге мен шетел
валютасында несие беру болып табылады. Банк ... ... ... және ... карточка, инкассация сияқты төлемдерін, сондай –
ақ, бөлшек ... ... ... ... ... қызмет көрсету бойынша
қызметтердің кең спектрін ... ... ... ... елеулі көзі болып табылады. Олар
жалпы қорландыру көлемінің шамамен үштен бір бөлігін құрайды. 2006 жылдың
қорытындысы ... ... ... ... ... бір жарым есеге
өсіп, 303,4 млрд. теңгеге (2,3 млрд. $) ... ... ... ... 652 млн. ... асып түсті. Депозиттік шоттар саны
2006 жылдың өзінде ғана 65,06 мыңнан 73 мыңға дейін артты.
2005 жыл банк ... ... ... бірі ... АТФ Банк ... өзінің көшбасшылығын нығайтты. The Banker журналы ... ... ... ... ... бойынша әлемнің 1000 ірі
банкі тізімінде АТФ Банк 2004 жылғы 718 ... 626 – шы ... ... ... 31 ... қаржылық есеп – ... ... ... ... банк ... 2,4 ... ... (2444
млрд. теңге немесе $19,2 млрд.) теңесті. Ал, осы ... 60% - ын ... ... ... ... 2006 жылы банк 20,563 ... ... мөлшерінде
(154,7 млн.$) пайда тапты. Бұл бір ... ... 51,17 ... Ал, ... ... ... 2006 жылы 87,4 ... теңгеге дейін
(652,1 млн.$) артты. 2008 жылғы 31 ... жай – күйі ... ... қосқанда, 67 мың тұтынушылық несиесіне қызмет ... ... ... ... 641 млн. долларды құрады.
Банк VISA және Europay/MasterCard (Cirrus/Maestro карточкаларын
қосқанда) ... ... ... және ... ... ... және ірі ... және Қазақстанда өз қызметін жүзеге
асыратын халықаралық бірлестіктерге түрлі өнім мен ... ... ... ... ... ... ... сондай – ақ, қысқа мерзімді несилеу мен басқа да жалпы банктік
қызметтерді қосқанда. Банк өз ... ... ... ... ... ... әдетте, корпоративтік клиенттер үшін 18 айға дейінгі
орташа мерзімге несие, сондай – ақ ... ... ... ... ... ... ... Банк Қазақстандағы өзінің негізгі
клиенттері үшін шетелдік банктермен бірлестірілген несиелер ұиымдастырады
және ... мен ... ірі ... ... ... Банк жеке ... үшін тұтынушылық несиенің:жедел несиелеу, кезек
күттірмейтін мұқтаждарды ... ... ... ... ... беру,
ипотекалық несиелеу бағдарламаларын ұсынады.
Ипотекалық несиелек саласында жаңалық ойлап табу қиынырақ. ... ... «Cash & Go» атты ... жаңа бірегей бағдарлама ұсынып отыр.
Бұл бағдарлама көптеген қазақстандықтар үшін тұрғын үй жағдайын
жақсартудың ... ... бола ... Өзінің пәтерін жаңа үйдегі тұрғын үйге
ауыстырғысы келгендер осыуақытқа дейін көптеген ... тап ... ... ... үйден пәтер салып алып, үнемдегісі келсе, әуелі ескі
пәтерді сатып, дан соң барып қана ... ... ... бір ... ... тиіс ... Ал, егер пәтерін сатпаса, банкте ... ... ... ... кім ... ... ... несиені төлеу
ауыртпалығына төтеп беру қиынға ... емес пе. ... ... арналған АТФ Банктің «Cash & Go атты» жаңа бағдарламасы шын
мәнінде қиын жағдайдан жол тауып шығуға мүмкіндік береді.
Біріншіден, енді ескі ... ... ... құрылыстың аяқталуын
күтуге болады. Екіншіден, несиені төлеудің ыңғайлы схемасы арқасында оны
төлеуге шамасы әбден келеді.
Бағдарлманың мәні ... екі ... ...... бар ... ... екіншісі – салынып жатқан үйді кепілге қойып. Әрі ескі пәтер
кепілзат болатын ... ... ... ... ... үйді пайдалануға
тапсырғанға дейін жеңілдетілген кезең ұсынылады. Жаңа тұрғын үй салынып
біткен соң, ... ... ескі ... ... ... жабасыз.
Жылжымайтын мүлік бағасының үнемі артуын ескере отырып, өз тұрғын
үйіңізді бір ... соң ... ... ... банк ... мен пәтердің
нақты бағасы арамындағы айырмашылықты жаңа тұрғын үйді ... ... ... несиені мерзімінен бұрын өтеуге нақты мүмкіншілік болады .
«Cash & Go» атты ... ... жаңа ... үйді бағдарлама
серіктестері - құрылыс компаниялары ұсынады. ... ... ... тұтынушыны қорғайтын қосымша фактор осы, өйткені ... ... ... ... ... сондай – ақ оның салып
жатқан нысандарына сараптама ... ... ... ... көп, ... ... ... жылдың 1 сәуірінен 29 маусымы аралығында АТФ Банкте ... ... ... ... ... ... шот ашу бойынша
жеңілдетілген сыйақы мөлшерлемесін және «Эквайринг» банктік қызметтеріне
төмен тарифтер ... ... ... ... шеңберінде АТФ Банктің тұрақты
клиенттері мен өзге банк ... ... ... тестілеу
негізінде шағын және орта бизнес мұқтаждықтарын терең ... ... ... «Біздің дирижор болыңыз» деген жалпы атаумен АТФ Банктен
шағын және орта бизнесті неиелеудің 9 бағдарламасы ... ... ... ... 10 000 АҚШ ... ... сомада несие беріледі).Бұл
несиелендіру бағдарламасы жеке тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерге арналған.
Несиелендіру ... ... ... ... үшін 3 жылға,
инвестицияға 5 жылға дейінгі уақыт аралығына беріледі.Сыйақы мөлшері жылына
теңгеде де, АҚШ ... да ... ... 19%(36 ай) – ға ... - өсу» бағдарламасы заңды тұлғалар мен жеке ... ... ... мен мақсатына байланысты ... ... ... 10 000 АҚШ ... 200 000 ... дейін. Несиелендіру мерзімі айналым қаражаттарын толықтыру
мақсатында 3 айдан 12 айға ... (17%, 18%, 19% ... ... 12 ... 120 айға дейін (19%, 20%, 21% ... ... - ... бағдарламасы заңды және жеке тұлғалармен,
жеке кәсіпкерлерге арналған.Несие мерзімі 3 жылдан 10 ... ... ... және 1 500 АҚШ ... сомасын 21%, 22% сыйақы мөлшерлемесінде
ала алады, «Ұшқыр несие» бағдарламасында несие табысты растама ай – ... ... ... ... ... ... 5000 АҚШ
долларынан 500 000 АҚШ долларына дейін ... ... ... 36 ... айға дейін, 19% (АҚШ ... 20% ... ... ... «Ең ... атты несиелеу бағдарламалары бойынша
айналым қаражатын немесе инвестицияларды толықтыруға ... ... ... ... ... ... 12 ... 120 айға дейінгі мерзімде
несие алуға болады.Несие бойынша ай сайынғы сомаға негізгі қарыз сомасы мен
сыйақы сомасы кіреді. Сыйақы ... ... ... ... байланысты
есептеледі.Акция шеңберінде құбылмалы сыйақы мөлшерлемесінде пайыздар ... ... ... ... оны бірқалыпты ұлғайта отырып, төмендетілген
сыйақы мөлшерлемесімен есептеледі. Нәтижесінде клиент сыйақы ... сома ... ... ... ... ... ... басқа, аталған акция шеңберінде АТФ Банк өз ... ... ... ... ... және банктік «Эквайринг» қызметтеріне
жеңілдетілген тариф ұсынады.
«Табыс кепілі» ... ... ... ... ... оны
қамсыздандыруға қарыз сомасынан 20% - дан кем емес ... ... ... ... ... Қалған 80%-ын кәсіпкерлер ... ... ШКДҚ ...... Плюс» атты несиелеу бағдарламасы жаңа қарызгерге 100
– ден 5 000 АҚШ ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Оның
басты артықшылығы – несие ресімдеудің жылдамдатылған және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандық фермерлері үшін ... ... ... ... ... ... 80% мемлекеттік
бюджеттен төлеу есебінен, ауылшаруашылығы ... үшін ... ... білдіреді.
Банктің несие портфелі – бұл берілген ссудалардың, нақты критерилер
бойынша жіктелген, құрылымы мен сапасының сипаттамасы.
Осындай ... бірі ... ... және ... тәжірибеде
қолданылатын несие тәуекелінің деңгейі табылады. Сондықтан критериде несие
портфелінің сапасы ... ... ... ... ... мен
бағалау, банк менеджерлеріне , оның ... ... ... ... ... ... портфелін басқарудың бірнеше этаптары
бар:
- жеке алынған ссуданың сапасын бағалау критериін таңдау;
- ... ... ... ... ... ... пайызын
көрсетуімен анықтау;
- банктен берілген әр ссуданы бағалау;
- топтастырылған ссудалар кескінінде несие портфелінің құрылымын
анықтау;
- ... ... ... ... ... динамикадағы несие портфелі құрылымының өзгерісіне әсер ететін
факторларды талдау;
- банк несие ... ... ... резервтік қор сомасын
анықтау;
- несие портфелінің сапасын жақсарту мақсатында шаралар ұйымдастыру.
«АТФ ... АҚ - ның 2010 ... 1 ... жай – күйі ... ... ... 2550,9 ... құрады. Алдыңғы жылмен
салыстырғанда (2151,9 млрд. ... 399 ... (18,54%) ... ... Банк» АҚ – ның несие портфелі
| ... жыл | ... | |
| ... ... % млн. ... үлес, % ... ... |2 486 149 |97,7% |2 399 693 |100% ... | | | | ... РЕПО ... |20,549 |0,8% |34 417 |1,5% ... берілген ссуда | | | | ... ... ... |98,5% |2 434 110 |100% ... ... | | | | ... ... |-140,363 |-5,5% |-289 328 |-12,7% ... ... ... |93,0% |2 144 782 |93,8% ... ... | | | | ... |94 582 |3,7% |109 550 |4,8% ... |90 510 |3,6% |37 570 |1,6% ... мен ... |185 092 |7,3% |147 120 |6,4% ... | | | | ... міндетемелер бойынша |-7 216 |-0,3% |-6 271 |-0,3% ... ... | | | | ... ... ... |177 876 |7,0% |140 849 |6,2% ... ... |2 544 211 |100,0% |2 285 631 |100% ... ... | | | | ... ... «АТФ ... жылдық есептік көрсеткішінен,www.atfbank.kz |
Қазақстандағы ірі және орташа кәсіпорындарға және Қазақстанда ... ... ... ... көрсетеді, саудалық қаржыландыру,
жобалық қаржыландыру, қысқа мерзімге несиелендіру, шағын және орта ... ... ... ... ... ... істеп, қызмет көрсетеді.
Мұнымен бірге банк,тұтыну және ипотекалық несиелендіруді, несиелік карталар
бойынша ... ... ... ... ... дамыту бағдарламасының
төңірегінде жеке кәсіпкерлерді несиелендіруді жүргізе отырып, жеке секторға
да өз қызметін көрсетеді.
Жеке сектордағы ... ... ... құрылыс және жылжымайтын
мүлікті сатып алуға біршіма төмендеді – 15,7% және олардың ... ... 2010 ... ... салыстырғанда 2009 басында 16,3% төменедеген.
Сауда компаниялардың ссудалар көрсеткіштері 19,7% төмендегеннің көрсетеді
және ... ... ... ... 15,2% төмендеп, алдыңғы
жылдармен салыстырғанда 18,4% түсіп кеткен.
Сурет 9. ... ... ... ... портфелінің құрылымы
Дерек көзі: «АТФ Банк»-тің жылдық есептік ... ... ... ... ... ... – 6,9%,
және алдыңғы жылдармен салыстырғанда олардың үлесі 7,6% ... ... үй ... ... 2,5% ... – 2008 жылы 144,1 ... теңге
(брутто) 2007 жылда 140,6 млрд. теңге (брутто), ... ... 5,9%, 2008 ... 5,6% ... 2009 ... ... ... және
инвестициялық секторларда РЕПО-мен қоса, несиелендіру көлемі 8,1% өсті және
138,8 млрд. теңге (брутто) құрады.Тасымалдау ... мен ... ... ... 6,7% кеміді және 2009 жыл аяғына 104,7
млрд. теңгені (брутто) құрады, ал банктің ссудалық портфеллінің ... ... ... 4,3% ... ... өндірісте ссудасы
көрсеткіштеріне ... 2009 ... 31 ... ... басымен
салыстырғанда 78,6 млрд. теңгеге өскен, 2008 жылы 69,1 млрд. теңге (13,7%
өскен), ссудалық портфельдің үлесі 2008 ... соңы мен 2009 ... ... 3,2% артқан[18].
2009 жылдың соңында банктің ссудалық портфелін диверсификациялау келесі
түрлерімен көрсетідген: ссуданың доллармен ... ... ... ал 2008 ... аяғында 57,9%-ды құрады. Теңгемен берілетін ссуданың
көлемі 2009 жылы 2008 мен салыстырғанда 18,6%-ға ... ... ... ... ... Көп жағдайларда ссудаларды беру шарты
бойынша банке ... ... ... ... ұзақ ... талаптарды
жабуға теңге девальвациясы кезіңде құқық береді.
2.3 «АТФ Банк» АҚ ... ... беру ... ұйымдастыру тәртібі
және несие қабілеттілігін талдаудың әдістері
«АТФ Банк» АҚ-ның жеке ... ... ... – кеңес беру және алдын ала біліктілігін көтеру үшін өтініш
беруші келген кезде несиелік маман:
─ қарызда ... ... және ... пайдалануды жоспарлап
отырғандығын, қарыздың сұралған мерзімі мен сомасы, болжанған қамтамасыз
ету;
─ өтініш ... ... ... ... ... ... ұсыну тәртіптері мен шарттарын таныстарады және банктің
қарыз алушыға (кепілгер)талаптарын және қарыз алушыға қажет ... ... ... беруші, кепілгер міндеттемелері, оның статусы,
банктің жалақы жобасына ... және ... мен ... ... ... ... ... дәлелдеу мүмкіндігіне қатысты өтініш беруші
мен ... ... ( ... және ... ... ... оның
алдын ала біліктілігін жүргізу.
2-кезең – құжаттарды қабылдау, яғни өтініш берішінің алдын ... ... оң ... кезде несиелік маман көрсетілген құжаттарды
сұрастырады. Бұл несиелік құжаттарды қабылдау ... ... ... екінші сатысы қажетті құжаттардың ... ... ... Бұл ... құжаттар несие алу үшін стандартты
түрде бекітілген тізім емес.
Кесте 5
Несиелік маман ... ... ... ... ... ... ... жобасына қатысушы емес |
| ... | |
| ... | ... Өтініш беруші ұсынатын құжаттар ... ... ... Жеке бас куәлігінің көшірмесі және оны салыстыру үшін түпнұсқа |
|1.3. Өтініш ... ӘЖК ... ... ету ... ... мүліктік құжаттардың көшірмесі мен |
|түпнұсқасы ... | ... бар мөр мен қол ... расталған соңғы |
| | |6 ... ... ... ... |
| | |қол және ... ... ... беруші ИПС-тен |
| | ... |
| | ... ... ... ... алғаны үшін коммисиялық ақы|
| | ... ... ... көшірмесі |
|6. Негізгі немесе ... ... ету ... ... ақша ... ... ағымдағы шоттан көшірілім ... ... ... ... ... бюродан қарыз алушы туралы ... ... ... ... ... ... ... есеп ... ... алушының келісімі. |
|2. Егер қарыз алушының (кепілгердің) табысын құжаттық ... ... ... ... несиелік маманның толақтыратын құжаты ... ... ... ... туралы ғана анықтама терген |
| |6 айға ... ... ... ... ... |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... | ... ... «АТФ ... ... «Жеке тұлғаларға несие беруді ұйымдастыру |
|ережесі» мәліметтері негізінде жасалған ... ... ... ... ... ... несиелік маман:
1. Қабылданған құжаттардың толық және дұрыс толтырылғандығын тексереді:
1. Өтініш ... ... ... ... Анкетада берілеген мәліметтер нақты тіркелген және өмір сүріп жатқан
орны көрсетілгендігі.
1. Өтініш беруші, кепілгер, кепіл берушінің құқықтық статусын тексеру
жүргізіледі:
1. Жеке бас ... ... ... ... ... ... ... бар екендігін ультрофиолет арқылы
тексереді, құжат көшірмесін оның түпнұсқасымен салыстырады). ... ... жеке бас ... ... тексеріс жүргізген
қызметкердің мәліметтері мен қол таңбасының бейнесі бар “Ультрофиолет
арқылы тексерілді” ... ... ... ... ... мен ... ... жалпы баптарына жасының сәйкес
келуін тексереді.
2. Біреуі өтініш берушіге берілетін одан қабылданған құжаттар тізімдемесін
екі данада құрастырады.
3. Несиелік өтініш есеп журналына несиелік ... ... ... ... және тіркеу нөмері бейнеленеді.
4. Тізімде өтініш берушілердің мәліметтерінің барылығы мен тексеріс
нәтижесі жоба бойынша ... ... ... өтініште белгі
жасайды.
5. Мәліметтер базасы боған жағдайда несиелік ... бар ... ... ... ... Егер ... беруші немесе кепілгер жалақы жобасына қатысушысы болып
табылса, онда несиелік маман Банк ... ... ... ағымдағы
және карт шоттан көшірілім ұсыну туралы электрондық сұрау жасайды.
7. Өтініш беруші немее кепілгердің Банкпен ерекше қатынаста ... ... ... ... ... ... қол ... қоя отырып, анкетаның келесі жағына бақылаушы
қоңырау шалу нәтижесі мен күнін көрсетіп, ... ... ... ... ...... берушінің андеррайтингі, яғни несиелік өтініш
тіркелгеннен ... ... ... қтініш беруші мен кепілгердің
андеррайтингін жүзеге асырады. Демек, олардың несиелік және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері
туралы резюме қарастырады. Резюмеде ұсынылатын сома мен ... ... ...... ... яғни ... ... несиелік пакет құрастыра
отырып, Банк немесе Банк филиалының уәкілетті органына несиелік өтінішті
қарастыруға береді. ... ... жоба ... келесі шешімдердің
бірін қабылдауға құқығы бар:
─ қарызды ұсыну (қарыздың сомасын ... ... және ... ... көрсете отырып);
─ қарызды ұсынудан бас тарту;
─ банк немесе оның филиалының ... ... ... ... не банк филиалдары уәкілетті органның жоба ... ... олар ... ... сол ... ... ... түрінде
тікелей жоба бойынша резюме құжатында бейнелеу жолымен жүргізіледі.
Банк, не оның филиалының уәкілетті органы қарыз ... бас ... ... ... жағдайда несие маманы:
─ өтініш берушінің талабы бойынша өтініш берушіге жазбаша хабарлайды;
─ несиелік өтініш журналында сәйкес келетін белгі ... ... ... ... ... қоспағанда, оның несие алу үшін
ұсынған құжаттарын қайтарады.
Өтініш беруші банктен жоба бойынша оң шешім қабылдағаннан кейін, меншік
қаражаттарымен ол иемденетін ... ... ... ... ... төлем тікелей мүлік сатушыға қолма-қол немесе қолма-қолсыз
нысанда жүргізіледі.
5-кезең – қарыз келісімін рәсімдеу, яғни ... не оның ... ... ... ... қабылдаған жағдайда және заң кеңісшісінің
ескертуін жойған кезде, несие маманы:
─ банктік екі ... үш ... ... екі немесе үш данасын
даярлайды;
─ қарызды өшіру ... ... ... ... ... аударуға ұзақ мерзімді тапсырыстың екі данасын
құрастырады;
─ жеке ... ... ... ... екі данасын немесе
ұсынылған қамтамасыз ету түрлері бойынша екі ... үш ( егер ... ... ... ... ... ... келісімшарттың екі немесе
үш (тіркеуші органында мүлік кепілі туралы келісімшартын тіркеу
қажет болса) дана көшірмесін ... алу үшін ... ... ... ... мақсаты, бағыты, сомасы,
пайдалану мерзімі, өтеудің нақты ... ... ... ... қысқаша сипаттамасы және оны ... ... ... ... ... жазбаша арызбен немесе өтінішпен (3 дана
толтырылады) барады.Сол кезде ол ... ... ... ашу үшін қажет арыз-
мінездеме береді. ... ... ... есеп ... ... ашу ... алу үшін ... алушы оны пайдалану мерзіміне ... ... ... несиеленетін шаралардың жоспарланған шығындары,несие ... ... және ... ... ... есебі бар
техникалық-экономикалық негіздемелері;
─ қарыз алушының қаржылық ... ... ... ... және ... тісімдер қозғалысың есебі бар техникалық-
экономикалық негіздемелері;
─ банк тәжірибесінде қабылданған ... ... ... ... қайтаруды қамтамасыз ету жөніндегі міндеттемелер (жедел
міндеттемелер, кепіл міндеттемелері, кепілдемелер, кепілдікке алу,
сақтандыру куәлігі және басқалар).
Қажет болған ... банк сол ... ... ала ... ... және
қарыз алушының қаржы-экономикалық қызметі туралы аудиторлық ... ... етуі ... ... ... ... туралы ақпарат көздері болып келесілер
табылады:
─ қарыз алушымен келіссөз жүргізу;
─ орындағы инспекция;
─ қарыз алушының анкетасын және қаржы есебін ... ... мен ... ... ... ... ҚР-сы ҰБ-нің несиелік тіркеліміндегі ақпаратты қоса есептегенде
басқа да ... ... ... ... дейін қарыз алушыдан арыз және қажет
құжаттарды алған кезде, банк ... ... ... міндеттемелері
бойынша толық және бекітілген уақытта есепке алынады және жаңа несие алу
алушының ... ... ... қажет. Басқаша айтқанда, кәсіпорынның
несиеге қабілеттілігі, несие алу құқы және мүмкіндігі талданады. Ол алдыңғы
несиелер бойынша есептесу ... ... ... қаржы жағдайы және
қажет болған кезде ақша қаражаттарының әр түрлі көздерін жұмылдыра ... ... 10. ... ... ... ... көзі: Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары. Алматы 2002.
Мына суретте көріп отырғаныңыздай толық несиенің берілу ... ... ... ...... ... ... және
шарттары туралы мәселені шешу алдында анықталатын қарыз ... ... ... ... қарызға алған қаржыны несие шарттарының баптарына
сәйкес қайтаруға қабілеттілігі меннесиелік ... ... ... банк пен ... ... ... несиелеу тұрғысындағы алдағы
қатынастың негізділігін және ... ... ... ... ... ... ... санкцияларды қолдану) [12].
Ал енді жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... кейін, несиелік маман потенциалды өтініш
беруші мен кепілгердің андеррайтингін жүзеге ... ... ... ... мен кепілгердің несиелік және төлем ... ... ... ... ... ... қабілеті маныларды қамтиды:
─ қарыз бойынша ұсынылған қамтамасыз ету түрлерін бағалау;
─ банк және оның ... ... ... жоба ... ... ... немесе гаранттың несиелік тарихын талдау.
Қамтамасыз ету түрлерін бағалау және жоба сараптамасын банк және оның
бөлімшелерінің ... ... ... мерзімін сақтай отырып
жүргізіледі.
Кесте 6
Жоба сараптамасының ... ... ... ... ... үшін мерзімі |
|1 ... ету ... ... ... ... ... күннен бастап,|
| |бағалау |3 ... ... |
|2 |Заң ... ... ... ... ... күннен бастап,|
| | |2 ... ... |
|3 ... ... ... ... алған күннен бастап,|
| | |2 ... ... |
|4 ... ... ... ... ... алған күннен бастап,|
| | |2 ... ... ... ... «АТФ ... ... ... тұлғаларға несие беруді ұйымдастыру |
|ережесі» мәліметтері негізінде жасалған ... ... ... ... ... оның атына бағытталған өтініш
беруді және кепілгер туралы ақпарат негізінде жүргізіледі:
─ несиелік администратор Банк ... ... ... ... ... ... мен ... туралы
ақпараттардың барлығына тексеріс нәтижесі бойынша;
─ тізімде өтініш беруші мен кепілгер ... ... ... бөлімшенің карточка администраторының карточка ... ... мен ... ... ақпараттың барлығын тексеру
нәтижесі бойынша.
Кесте 7
Несиелік маман жобаның сараптамасын жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... мәні |
| ... |құжаттар пакеті | |
|1 ... ... ... ету ... ... |
| |түрлерін ... ... ... |ету ... ... |
| |бағалау ... ... ... ... ... |
| | ... ... |
|2 ... ... |Қамтамасыз ету түрлері |Кепілгермен кепілге |
| ... ... ... ... ... ету ... |
| | ... ... ... |
| | | ... заңды |
| | | ... ... |
|3 ... |1) қарыз алушы, кепілгер |Қарыз алушы, кепіл |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... көшірмесі; |тексеру. Кепіл берушінің|
| ... |2) ... ... жағдайы туралы |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
|4 ... өтініш беруші немесе |Несиелік саясат пен |
| |ері ... ... ... ... ... |
| ... ... құжаттар |саясатының көзқарасы |
| | ... не ... ... бағдарламалар |
| | ... ... |мен ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | |2) ... ... ... ... Банк |
| | ... ... ... ... |
| | |3) ... ... ... |
| | ... ... ... енгізу және |
| | ... ... ... ... |
| | | ... ... ... «АТФ Банкі» АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді ұйымдастыру |
|ережесі» ... ... ... ... ... ... ... мен кепілгер туралы ұсынылған ақпараттар
нәтижесі бойынша несиелік тарихты ... ... ... тарихты
бағалаудың төрт нұсқасы қарастырылған:
─ несиелік тарихтың ... оң ... ... ... ... ... ... несиелік тарих.
Несиелік қабілетті жүргізілген ... ... оң ... ... ... ... LTV ... есептейді.
Төлем қабілетін талдау
Несиелік маман төлем қабілетін талдау өтініш беруші және кепілгердің
орташа айлық табысын және жоба ... О/Д ... ... ... Егер жоба бойынша LTV коэффициенті 60% және одан төмен болып
бағдарламамен басқаша анықталса, онда төлем қабілеті ... ... ... ... ... мәліметтер негізінде бағалауға
жіберіледі. Қарыздың максималды мүмкін сомасын есептеу кезінде Банк ... ... ... және ... ... көзі болып табылады:
─ жалақы түріндегі табыс;
─ егер бағдарламада өзгеше көзделмесе, қосымша табыс ... ... ... мен кепілгердің орташа айлық табысы жалақы және басқа
табыс түріндегі орташа ... ... қосу ... ... Ал ... ... соңғы 3 (үш) табысы/түсімі негізінде анықталмақ.
Орташа айлық табысын есептеу мыналар негізінде жүзеге асырылады:
1) өтініш берушінің ИПС-нан соңғы 6 (алты) айға қол және ... ... ... ... ... табысы анықталады
немесе соңғы 6 (алты) ... ... ... растайтын
құжаттар;
2) Банк бөлімшесі соңғы 6 (алты) айдағы өтініш берушінің карточкалық
немесе ағымдағы шоттарынан көшірілім;
3) банк нысаны бойынша жалақы туралы ... ... ... ... ... басқа табыстары
| |Табыс түрі ... ... |
|1 ... ... үшін |Жалгерлік ақы төлеу тәртібі мерзімі |
| ... ... ... ... ... органында заңды расталған |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... бекітетін құжаттар және |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... |
|2 ... ... ... ... ... шоттан |
| |табыс ... ... ... «АТФ ... ... ... ... несие беруді ұйымдастыру |
|ережесі» мәліметтері негізінде жасалған ... ... «АТФ ... АҚ-ы жеке ... ... ... түрлері
мыналар:
─ автокөлік несиесі;
─ CASH&GO кредиті
─ Револьверлік кредиті;
─ тұтынушылық мақсаттарға берілетін кредит;
─ ипотека ... ... ... ... ... ... ... тауарларға мыналар жатады:
─ жиһаз;
─ сантехника;
─ аудио-видео және тұрмыстық техникалар;
... және ... ... да тұтыну тауарлары.
Мысалға, Қазақстан Республикасында жетекші банк – «АТФ Банкі» ... ... беру ... ... кестеден көруге болады.
Кесте 9
«АТФ Банкі» АҚ-ы тұтыну несиесінің түрлерімен шарттары
| ... ... ... |
| ... ... |
|№ |Несиелеу |Жаңа ... ... ... |
| ... | ... ... сатып алу|
| | | | ... |
|1 ... ... ... ... |10 000 АҚШ |
| | ... 80%-на ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | | | ... |
|2 |Бастапқы жарна|Автомобиль | 3 ... ... | |
| | ... 20% ... шетел | |
| | | ... ... ... |
| | | |20%; | |
| | | |3 ... 5 ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... ... |
| | | ... 30%; | |
| | | |5 ... 10 жылға | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... ... |
| | | ... 50% | |
|3 ... мерзімі |Шетелдік |5 жылға дейін |2 ... ... |
| | ... үшін | | |
| | |7 ... дейін; | | |
|4 ... ... ... |АҚШ доллары немесе |АҚШ доллары немесе|
| | ... ... ... ... |
|5 ... |KZT-16% ... - 17% ... |KZT – 25% / жылдық|
| ... ... 17,9%* ... 19,4%* |37,1%* ... |
| | ... ... |USD – 25% / ... | ... ... |37,1%* ... |
| | ... жылдық |бастап/жылдық | |
| | |16,8%* ... |18,2%* | |
|6 ... ... ... ... шетел ... ... |
| ... ... ... ... немесе |
| | | ... ... ... үй |
| | | |10 ... ТМД-нікі| |
| | | |5 ... ... | |
| | | |сол ... | ... ... «АТФ ... АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді ұйымдастыру |
|ережесі» мәліметтері негізінде жасалған ... ... ... ... ... ... ... қажетті құжаттар
тізімі мынандай:
1) Қарыз алушының анкетасы.
2) Жеке куәлігі (көшірмесі).
3) СТТН (көшірмесі).
4) Соңғы 12 айға бөлініп көрсетілген ... және ... ... ... ... анықтама.
5) Жұмыс стажы туралы жұмыс орнынан анықтама.
6) Отбасы ... ... ... ... растайтын (неке туралы куәлік, жұбайлардың
жеке куәлігі).
8) ... ... ... ... бір ... ... несиеге – ипотекалық несиені жатқызуға болады.
«АТФ Банкінің» ипотекалық несие беру шарттары мынандай:
Кесте 10
«АТФ Банкінің» ипотекалық несие беру ... ... ... ... мүлікті бағалау |
| | ... 20%-на ... |
|2 ... ... ... ... ... |
| | ... 80%-на ... |
|3 ... ... |KZT - 14,5% ... ... |
| | ... |
| | |USD - 13,5%/ ... ... |
| | |14,7%* ... |
|4 ... валютасы: |АҚШ ... ... ... |
|5 ... ... |20 ... дейін. |
|6 ... ету ... ... ... ... ... | ... үй ... ... «АТФ ... АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді ұйымдастыру |
|ережесі» мәліметтері негізінде жасалған ... ... ... қабілітін анықтау техникасы әр банкте әр түрлі
қалыптасқан. Яғни, ... ... ... ... ... әдістеме
жоқ. Сондықтан да «АТФ Банкі» АҚ-ның қолданатын әдістемесімен мысал
келтірейік.
Қарыз ... ... ... қабілетін анықтау үшін мынандай
көрсеткіштер қолдарылады:
Кесте 11
Қарыз алушы жеке ... ... ... бағалау көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... ... ... |
|1 ... ... төлемінің айлық |Несие мөлшері / несиенің мерзімі|
| ... ... | |
|2 ... ... ... |Несие мөлшері * сыйақы |
| ... ... ... ... ... /12 ай |
|3 ... ... және ... ... +СМАТ |
| ... ... ... | |
| ... ... (НҚСАТ) | |
|4 ... ... (ТТ) ... ...... және ... |
| | |да ... |
|5 ... ... қабілеті |НҚАТ / ТТ ... ... 35-45 |
| | ... ... ... тиіс) |
|Дерек көзі: «АТФ Банкі» АҚ-ның «Жеке тұлғаларға несие беруді ұйымдастыру ... ... ... жасалған ... Е.З. ... ... ... 360 000 ... ... тұтыну
несиесін 36 айға, 18% жылдық сыйақы мөлшерлемесінде ... отыр ... ... таза табысы – 18 000 теңгені және кепілге жылжымайтын ... ... ... ... көмегімен қарыз алушы А.З.
Ерназаровтың ... ... ... бағалаймыз:
360 000
НҚАТ = ------------------------------- = 10 000 ... ... = ... = 5 400 ... = 10 000 +5 400 = 15 400 ... ... = ----------------------- = 0,85 немесе 85%
18 000
Сонымен, қарыз алушының төлем қабілетті, яғни ... ... ... ... ... ... затты бағалауға арналады. Айталық, кепіл зат
ретінде екі бөлмелі пәтер ұсынылды. Оның нарықтық ... ... ... ... ... ... мамандар көмегімен осы пәтердің кепіл құны
анықталды. Отандық банк ... ... құны ... ... құнының
70%-нан аспауы тиіс. Ол үшін мынандай есептеулер жасалады:
1. Пәтердің тозу коэффициенті – Пәтердің нарықтық құны құны х 3% ...... х 0,03 = 45 000 ... .
2. ... ... пәтердің құнының төмендеу тәуекелі – Пәтердің
нарықтық құны х 3% ... ...... х 0,15 = ... ... ... құны – ... нарықтық құны құны – Пәтердің ...... ... ... ... ... – 45 000 ... = 123 000 теңге.
4. Пәтердің кепіл құны – Пәтерді бағалау құны х 60% 1 230 000 х ... 738 000 ... ... ... ... ... ... сомамен оның жеке
табысының ара қатынасына, қаржылық ... мен ... ... құрамы, өзіндік сипаттамалармен,клиенттің несиелік тарихын
зерттеуге байланысты сүйенеді.
Қазіргі таңда несиенің ең көп тараған түрі ... ... ... ... ... ... несие бойынша бағдарламамен танысып
көрейік.
Ипотекалық несиені мақсатқа және шартқа сай анықтап беру бағдарламасы 3
бөлімнен тұрады:
─ несие бойынша ... ... ... ... ... ... жағдайы.
Бірінші бөлімде, несие беретін банк қызметерінің мәліметтері, клиент
құжаттарының №, агенттіктің атауы, несие түрі мен сомасы және оның ... ... ... айдың күні, оны өтеу үшін клиенттің таңдап
алуы, сақтандыру төлемімен пайыздық жалпы ... ... ... ... ... ... ... мамандығы, оның жылдық таза
табысы, жылдық шығындары, жұмыс стажы туралы мәліметер енгізіледі.
Үшінші бөлімде, яғни клиенттің қаржылық ...... және ... ... мен ... ... және табысы мен шығынының
арақатынасы туралы мәліметтерден тұрады.
Несие беруші тізіліп ... ... ... ... ... беру
керек пе, әлде жоқ па деген шешімге келеді.
Әдетте, банк ... ... ... ... ... алу ... жөндеу жұмыстарын жүргізу және т.б. мақсаттарға ... Жеке ... ... ... ... ... оларға
жекелей және көп жақты қамқорлық пен бақылаудың қажеттілігі, сонымен ... ... ... ... ... ... несиелеу бойынша
алдағы жұмыстар көлемін өзінің мүмкіндіктерімен мұқият салыстыру банктерге
жаңа талап қою үшін қажет.
Қазақстанның экономикалық жағдайының ... ... ... ... банктер үшін тағы бір тәуекелі бар сала болып табылады.
Өйткені, көптеген потенциалды клиенттер ауыр ... ... ... боау ... тұр. ... ... ... экономикалық
көзқарасына байланысты қарыз алушының ... ... ... ... ... кепілділігі, қарыз алушының қаржылық мүмкіндігі,
оның ... ... және т.б. ... ... Мәні ... ... бәрі берілген ипотекалық несие бойынша негізгі қарызды өз
уақытында өтеуге алып ... ... ... ... ... ... ... сатып алынатын мүлігінен, жалақыны алудан және т.б. шегіну құқығын
талап етеді[17].
Халықаралық тәжірибеде бөлшек ... ... ... ... ... ... ... шығарылып, енді отандық қатарлары
шығырылып, енді ... ... де түсе ... ... ... несиенің реттемесін рәсімдеу өтініштің ... ... ... ... ... түсуінің банк үшін
негізі мынада:
─ қарыз алушының несие қабілетін жане төлем қабілетін тексеру;
─ несиелік шарттың ... ... ... ету ... ... ... тұлға түріндегі қарыз алушының несие қабілетін талдау – бұл ... ... ... жеке тұлға ретіндегі заңдық құқықтарын білдіреді.
Балғалау кезінде банк үлкен көңілді жеке өміріне, әсіресе ... ... ... ... ... ... бала шағасы бар клиентермен жұмыс
істегісі келеді. Осының бәрі тәртіп ... ... банк ... ... сенімді және кепілді екенін куәландырады. Клиентпен алғашқы
кездесуде банк міндетті түрде оның қызметінің жағдайын мұқият зерттеп және
оның өзіндік ... мен ... ... ең ... сапсалы ақпараттары
пайдалануы қажет. Сол үшін қарыз алушы банкке келген кезде өзінің жеке
белгілерін ... ... ... ... ... ... денсаулығы, білімі, жұмыс тәжірибесі,
ұйымдастырушылық мүмкіндіктері. Банкті қызықтыратың ... ... ... ... жеке ... ... ... жағдайы, отбасының мән-
жайы, ашықтылық деңгейін, сыртқы келбеті, сөйлеу айқындылығы, мінез-құлқы,
хоббиі;
Білімі: жоғарғы білімі ... ... ... біліктілігі,
тәукелділікпен (құмар ойындармен) байланысы, менеджментке ... ... ... кәсіптік (қызметтік) мақсаты, кәсіптік тәжірибесі,
жұмысқа ... ... ... шұғылдануы;
Жеке мүлігі жылжымайтын мүлікті иемденуі, басқа да табыс көздері, жеке
қарыздары, салықтық қарыздары, ... ... ... ... ... байланыс қарқындылығы.
Қарыз алушының несие қабілетін негізгі екі әдіспен: сараптық бағалау
және балдық жүйе ... ... ... бағалауы негізінде қолданалатын әдіс банктер ... ... ... талдауда жалпы экономикалық жолына сүйенеді.
Сарапшылар ақпаратты ... ... ... ... ... беру
мүмкіндігі туралы сұрақтарды шешеді.
Балдық жүйенің пайдалану – бұл сапартық бағалауды қолданғаннан ... ... ету ... және ... ... ... туындалатын бір ғана қиыншылық – балдық жүйе қарыз ... ... ... ... ақпараттармен мұқият салыстырылуы және
үнемі жаңартылуы қажет.
Соған байланысты қарыз ... ... ... бұл ... және жеке
тұлғаның несиелік шартқа сәйкес өз ... ... ... ... есеп ... ... анықтауда біріншіден, банктің тәуекелдерін төмендету
және жұмысының ... ... ... ... банктің көзқарасы
екіншіден, шарт жасасу, жұмысты орындау және қызмет көрсету, сонмен қатар
коммерциялық несиені беру үшін ... ... ... сипаттамалық
бағыты керек.
Демек, несие қабілеті – бұл қарыз алушының несиені алуы және оның шекті
сомасын анықтап толық және ... ... ... және ... жиынтығы.
Қарыз алушының несие қабілтін талдау мақсаты оның өткен, қазіргі және
болашақтағы қаржылық жағдайын нақты ... үшін ... ... алу болып табылады.
Қарыз алушының төлем қабілетінің талдалуы бұл оның күнделікті шығындар
мен ұзақ ... ... ... ала ... ... ... қаржалық мүмкіндіктері. Банк басқа талаптарды ... ... ... қайтарғаны үшін және бұл срманы дүркін-дүркін
төлемдер бойынша өтелген және сол ... ... ... ... сомасымен
салыстырылып, қарыз алушының меншікті қаражаттарының жеткіліктілігін
бағалайды.
Банк ... ... ... ... ... ... кезде,
клиенттің өтініш беретін сомасы мен клиенттің өзі ... ... ... оған үлкен көңіл бөлінеді. Банктер тәртіп бойынша талап ... ... ... ... ... ... ... алу үшін өтініші өз алдына арнайы
сауалдама түрінде банктің талабына жауап ... ... яғни ... несие және төлем қабілетіне байланысты, бірақ клиент туралы ресми
мәліметтерден басқа (фамилия, аты-жөні, мекен-жайы және т.б.) ... ... ... ... ... ... және қарыз
алушының қаржылық жағдайы туралы мәліметтер) құралуы қажет. Себебі, барлық
ипотекалық несиелер үшін қарыз алушының ... ... ... ... ... өтініштің негізгі бөлімі болып «айлық табыс» табылады.
Несиеге төленетін таза соманы алу үшін ... ... ... алып
тастау керек. Әдетте, банктерде мұндай есеп айырысулар ... ... ... ... ... қалдық жалақы
Балаларға арналған пособия
Зейнетақы бағалы қағаздар және салымдар бойынша сыйақы
Басқада табыстар
Барлығы:
Б. Айлық шығыстар
Ағымдық ... ... ... ... ... қызмет көрсету
Пәтерақы
Басқа да шығындар
Қолда бар табыс = А – Б
Қарыз алушының қолда бар табысы мен ... ... ... ... ... көрсетуді Д (Д = Пайыздар + Негізгі қарыз) салыстырсақ, онда банк
оның төлем ... ... ... ... қызмет көрсету бойыншы
сомасы клиенттің қолда бар ... ... ... ... онда ... ... ... Банк қарыз алушының төлем қабілетін ... ... ... ... ... ... 50% және одан аз болса жоғары
бағалайды.
Тұтыну несиесі бойынша несиелік тәуекелдің баламалық жабу ... ... ... ... ... ... өтеу төлемінің ең төмен мөлшері
және қарыз алушы табысының қатынасы бойынша ... ең ... ... және К2) ... – банк ... жылдық %;
К – ипотекалық несие сомасы;
R – несие беру, қызмет көрсету және өтеу ... ... 2%) ... ... және ... ... алушыдан жазбаша өтініш алғанда, банк өз мойнына алатын несиелік
тәуекелдердің деңгейін, бұл ... ... ... ... несие
көлемін, несие беру шарттарын өтеу мерзімін анықтайды, қарыз алушы ... ... ... және ... ... ... ... және шарттың қорытындысын анықтау кезінде банк қарыз алушының
соңғы екі-үш жылдық ... ... ... және ... ... талдау мақсатында зерттейді. Сонымен бірге, қарыз алушының несиелік
қабілеті несие ... ... ... ... ... арқылы
беріледі.
Несие қарыз алушы ұсынған шарттармен және кепіл мүлікті пайдаланғаны
үшін тиесілі пайыздар есептеуге ... ... ... сәйкес
кепілдікті, кепіл болушылықты, сақтандыру куәліктерін және ... ... ... да ... ету түрлерін өндіріп алуға
айналдыруы мүмкін.
Кепілділік беру тәртібі қазіргі Қазақстан Республикасының Азаматтық
қодексіне және ... ... ... актілеріне сәйкес
реттеледі. Кепіл беруші кепілдік күшіне сәйкес ... ... ...... алдында бұл тұлғаның толық және біртіндеп борышқормен
бірге міндеттеменің орындалуына жауапкершілігін міндеттейді.
Кепілдік жазбаша түрде беріледі. Кепіл беруші борышқор ... ... ... да сондай көлемде тұрақсыз төлемдірді, сыйақы, қарызды
өндіріп алу бойынша соттық шығындар мен ... ... ... ... да
жауап береді. Кепіл берушінің басқа банкте қызмет көрсететін шотынан даусыз
тәртіпте қаражаттарын ... және ... ... ... ... ... ... өкімімен өндіріледі.
Кепіл болушылық жеке тұлғаның банк алдындығы міндеттемесі ретінде
қолданылады және ... ... ... ... боынша өз уақытында
қайтарылуына жауап береді. Кепіл ... ... ... ... ... ... береді және өзіне қаржыландыру ... ... беру ... Кепілгердің және Кепілдік берушінің мүлкінің
жағдайын, олардың репутациясы мен ... ... және ... ... ... тексереді. Банк қарыз алушыдан қамтамасыз ... ... ... ... ... және ... көрсетілетін
кепілдердін банкінде тіркелген кепілдік хатынан басқа, ... ... орта ... ... ... қарыз алушы мен
кепілгердің арасында жасалған «Кепілдік хатын бергені туралы» шартты талап
етуі ... ... үшін ... ... ... ... ҚР-ның
сақтандыру туралы заңына сәйкес жүргізіледі. Банк сақтандыру ... ... ... ... ... жасау мүмкін.
Ипотекалық несиелеу әрқашан жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... ... кепіл қүралынсыз жүзеге асуы мүмкін
емес, өйткені жерді және жылжымайтын мүлікті кепілге тек ... иесі ... ... ... оның ... ... ... тәуелсіз меншік
құқығына кіріде. Сонымен қатар ипотека ғимараты өзі ... сол ... ... ... ... ... және ... кепілі өз алдына иынаны ... ... ... ... ... ... онда ... беруші
мен кепіл ұстаушы өзінше бұл мүлікті өткізуге құқылы.Несие беруші кепіл
күшіне байланысты борышқор мен ... ... ... қамтамасыз етілген
міндеттемелерін орындамаған жағдайда, басқа несие берушілердің алдында
көбінесе кепілге салынған ... құны ... ... ... ... шарт ... енген кезде, яғни егер ... ... ... ... арқылы өз еркімен мүлікті кепілге берген жағдайда пайда ... ... ... ипотекалық несиелеу үшін үлкен мағына
береді, өйткені бұл мәмілелер ... ... ... ... ... ... шаруашылық иелену құқығы жатыр. Заңдарда оларды
рәсімдеудің белгілі бір тәртібін қарастырады.
Кепіл шарттың тіркелді деп ... ... оған ... тізілімінің ортақ № (коды) берілсе;
─ тиісті рәсімделген ... ... ... ... ұстаушы кепіл
туралы
шарттар архивына тапсырылса.
Кепіл туралы шарттың субъектілері болып табылады:
... ... ... заңды және жеке тұлғалары;
─ тіркеуші орган.
Ипотекамен қамтамасыз етілген шарт ... және ... ... ... Ол ... ... ... еркін іс-әрекетін қарастыруы
мүмкін:
─ салынған мүлікті иеліктен шығарудан міндеттеме бойынша ... ... ... ... ... ... ... тапсыру;
─ мүлік ауыртпалығын жаңа қарыздар және т.б.
Екі түрлі кепіл түрлерін ажыратады:
─ кепіл кепіл берушіде қалуы мүмкін;
─ кепіл құралы кепіл ұстаушының ... ... ... ... ... түрі ең көп ... Кепіл кезінде кепіл ұстаушыға
мүлікті қалдыруда соңғысының құқығы:
─ кепіл құралының тағайындалуына ... оны ... және ... ... ... ... ... оны кепілмен қамтамасыз етілген
міндеттеме бойынша қарызды ... ... ... ... ... кепіл ұстаушы құралының толық құнын өз қаражаттары есебінен
сақтандыруы міндетті, оған сақтандыру шаралар қолдану, ... ... ... ... беру тапсырмасы туралы хабарланады.
Кепілдің екінші түрі – бұл кепіл ұстаушыға кепіл құралын қалдыру немесе
басқаша аттқанда, кепілзаты банк қызметінде ең ... ... ... ... ... ретінде мемлекеттік тіркеуді және жылжымайтын мүлікті ... ... ... ... құралы құралы түрінде ұсынған жағдайда. Бұл
былайша түсіндіріледі: егер кепіл ... ... ... ... ... ... ... мүліктің жағдайына бақылау жүргізу мүмкін
болса және банктің ... ... ... ... өтеу ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ЖЕКЕ ТҰЛҒАЛАРДЫ
НЕСИЕЛЕУДІҢ ДАМУ БОЛАШАҒЫ
Қазақстан Республикасында халықты несиелендіру жолдары ... ... ... тәуелді болады. Біздің республикамызда жеке
тұлғаларды ... ... ... ... ... сияқты
экономикалық және саяси жүйенің тұрақтануына байланысты.
Экономикалық тұрақтылық несие алушы мен қарыз берушінің арасындағы
сенімділікті ... Жеке ... ... ... ... ... де, ... алушы үшін де басқа бір тұлғаның алдын-ала болжамы керек.
Басқаша айтқанда, автомобиль алу үшін ... ... ... ... берген кезде, несие беруші банк тұтынушының жұмыс жалақысына
көп көңіл бөледі, ол үшін ... жабу көзі ... ... ... ... ... ... сондықтан да кіріс мөлшері несие уақыты біткенше
өзгермей қалғаны ... ... ... да өз ... ... ... ... мысалы үй сатып алуға несие алған кезде тұтынушының бір ... де ... ... керек. Нормативті базаның егжей-тегжейін ашу несие
берушіні де қарыз алушыны да ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларды несиелендіру сатылап, халықты несиелендіру де жетіліп
келеді. Бірінші сатыда банк арқылы қолма қол ақшасыз есеп ... ... оған қоса ... ... ... де ... жөн. Сонымен қатар,
клиенттің өз қаржысы жетпеген жағдайда, өндіріс және ... да ... ... банк ... ... ... беру керек. Бұндай жүйені
Қазақстан Республикасына енгізу уақыт үнемдеуге, несие процесінің есебінің
арзандауына, карточкалардың ... ... ... банк ... болуына себебін тигізер еді. Біз, халықты несиелендіру үшін шет
елдер ... көп ... ... ... ... ... жөн. Жеке
тұлғаларды несиелендіру кезінде, коммерциялық банктер, ... ... ... көп ... ... ол ... нығайтуға көмегін тигізеді. Қамтамассыздандыру үшін ... ... ... және жаңа ... түрлерін
енгізу;халыққа банк қызметін көрсету сапасын жоғарылату;қарыз түрлеріне
байланысты, қолдану мерзіміне байланысты, қарыз ... ... ... ... өлшеу және оны пайдалану тәртібі. Арнайы қарыз алушыларды
несиелендіру ... ... ... ... ... ... кезде тек қана несие институттарына емес, ... ... ... да беріледі[23].
Тұтыну несиесінен халықты несиелендіру, көптеген ұйымдарға мәселелерді
шешу үшін өте ... ... ... ... ... елде де, ... да ... дәрежесі жоқ. Банктің несие жоспары, олардың
беретін несиесі. Алдағы уақытта тұтыну ... ... оны ... ... ... беру және оны ... халықтың тұрақты кірісі
мен шығысына сай келмейді.
Жоғарыда айтылған банк жүйелерінің тұтыну ... беру ... ... мәселе көтерілу керек.
Банк қызметінің дамуы коммерциялық банктер негізінде, сақтау ... ... ... ... істерін дамытады. Сондықтан, несие беру
шарттары халық ... ... ... бағалы қағаздардағы,
банктің немесе жергілікті әкімшілік органдарының бағалы ... ... ... ... көрсетілетін қарыздар түрін кеңейту қаралады,
мәселен, білім алу үшін қарыз, өзінің жеке бизнесін ашуға несие беру ... ... да ... ... ... ... сонымен қатар клиенттер
инвестиция бағдарламалары туралы да хабарлар болады.
Сонымен қатар, арнайы ... ... ... ... ... ... ... иелеріне инвестициялық несие алу құқығы беріледі, бірақ ол
белгіленген мерзім біткеннен кейін, ... ... ... ... ... ... ... жаңа түрлерін шығару үшін ... ... ... ... және банк қызметтерінің ақпараттарын тарату
деңгейін көтеру;
• клиенттер ... ... ... ... ... сыйақы құнын несие арқылы азайту, мерзімді, әсіресе ипотекалық
несие бойынша ұзарту;
Нарықтағы жеке тұлғаларды несиелендіру ... ... ... ... ... үшін ... ... бағам жүйесі болуы керек. Тұтыну
несиесінде алғашқы төлемді анықтай алатын жүйе ... ... ... лимит алу сияқты жүйелер банкке қосымша тұрақтылық үстейді. Бұл
тұрақтылық нарықта ... ... үшін ... ... шығарады, мысалы: құн
мөлшерін төмендету, лимитті жоғарылату. Көбінесе бұл жүйе ретінде несиелік
скоринг жүйесі ... ... ... ... әр қарыз алушыға белгілі бір
рейтинг ұсынады. Жиналған ... ... ... беру ... ... да, лимит құрылады[24].
Батыс банктері бұл сияқты жүйелерді бұрыннан бері қолданып жүр және
оларсыз ешқандай шешім ... ... ... ... ... бірі ... Fair Isaas ... (FICO жүйесімен)
компаниясы болып табылады. Бұл компания әлемдегі 10 ірі банктердің ішінде 7-
не, Америкадағы ең ірі 100 ... ... 97-не және 50 ең ірі ... ... ... ... ... скоринг жүйесінде ірі қиыншылықтар тууда.
Батыс әдісін тікелей қолдануға болмайды, ... олар ... ... ... ... ал ол ... ... бір
дәрежеде айырмашылығы болады. Мысалы, оларда рейтингті жас ... ... ал ... ... болатын болса, онда ... ... ... жас ... жоғары болады деген сөз. Сондықтан скоринг жүйесін
жүргізу кезінде әр ... әр ... ... қарап, оны біздің
өмір деңгейімізбен және менталитетімізбен байланыстыра ... ... да ... ... ... ... ... сараптама
негізінде жасалуы керек. Екі ... және ... ... ... ... технологиясы. Банктер қауіп –қатер бағасының обьективті ... ... ... отыр және де ... қатысуын, адамзат
факторының шешім қабылдауға кедергі жасамау мүмкіндіктерін қарастырып отыр.
Скорингтің бірнеше жақсы түрлерін ... ... ... ... ... дұрыс автоматизациялауын
қадағалау, жай ... ... ... ... ... ... Әрине әдістеме нақты кеңестер беруі керек. ... ... ... ... белгілі бір тест арқылы білуге болады;
бейімділік, бұрынғы әдістемелер өз актуалдылығын жарты жолдан жоғалтып алуы
мүмкін, сондықтан әдістеме бойынша жаңа ... ... жаңа ... ... ... ... алушылық анкетасында өзгерістер болған жағдайда,
әдістеме өзгеріссіз, жұмыс жасай білу керек;
түсініктілік. Әдістеме ... ... тек балл ... ... қана ... ... ... не үшін және қалай жинағанын түсіндіріп беруі керек.
Бүгінгі күнде есептік және несиелік ... ... ... болу үшін ... ... ... жасайды. Ал ұйымдастырушы жақ,
халыққа банктік қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... деңгейде ұлттық төлем жүйесін құру
жайында сөз болады.
Батыс ... ... ... ... ... отырып, мынадай
қорытынды шығаруға болады: біздің еліміз де ... ... ... үшін ... карталар қолданады. Бұған мемлекетімізді тез
компьютерлендіруге ... әсер ... ... ... ... ... ... төлем жүйесін
құрып жүрген банктерде жобаны реализациялау жоғары ... да, ... ... елдерінің іскерлік ортасы ... ... ... ... ... үшін жұмысы, техниканы жаңартуға белсенді ... ... ... ... ... ... ... үшін де керек
дейді. Несиелік және пластикалық карточкаларды шет ... ... ... ... ... сараптама жасау негізінде енгізеді.
Қазіргі таңда банк клиентерінде карточка ... бар, олар оны ... ... ... ... кездегі қолданылып жүрген
карточкалардың ... көп ... бір ғана ... ... ал сонымен қатар
банкомат арқылы өз-өздеріне қызмет көрсетеді.
Клиентке, банктік қызметті үйде ... жеке ... бір ... ... Ол банк ... ... көрсету үшін, бір электронды комплектсті жүйені құрайды.
Батыс экономистерінің ойынша банк мекемелерінде үлкен ... ... және ... ... ... ... үйде қызмет ету мүмкіндігін ... Ал бұл ... ... орындарын босап, әкімшілік және қызмет ғимараттарының босатуына
мүмкіндік ... ... үшін үй, ... орны болады да, сол жерден
керекті ақпараттар алынып ... ... ... ... ... ... төрт есеге артады да, мекемелердің шығын мөлшері азайып,
кіріс мөлшері шұғыл ... ... ... ... көп ... ... ... болады. Ол
мәселелер: ғылыми зерттеулер, техникалық мәселелер , жобаны ... ... ... ... ... макроэкономикалық стабилизацияда инфляциядан
ары бөлу, яғни банк қарыздарын халыққа кеңінен ... ... ... ... ... ... қана емес, сонымен қатар
саяси, әлеуметтік ... ... ... ... ... банкке қосымша пайда әкелену мүмкіндігі
бар және ол несиелік портфельді ... ... ... жеке ... несиелеуде біраз
жетістіктерге жетті, дегенмен әлі де болса ... ... ... ... Мысалы, айтар болсақ ауылдық жерлерде ... жеке ... бар ... мал ... ... жеке ... банк
несиесіне қолы жетпей отыр. Қазіргі кезде коммерциялық банктер жеке шаруа
қожалықтарының жерлерін немесе мал ... ... ... ... алып ... ... ... бұған Қазақстан
Республикасының Жер кодексі жол бермейді, заң ... жер ... ... емес ... ... ... ... болып есептеледі[25].
Сондықтан осы мәселені шешуде жер кодексін ... ... ... қожалықтардың иелерінің несие алуына жағдай жасауымыз керек. Жер
телімдерін кепілге алып жеке ... ... ... айналысатын Жер
банкін құрсақ та артық болмайды, себебі еліміз Бүкіләлемдік сауда ... ... ... бұл ауыл ... көрсеткен зор көмек болар ... де ... елу ... ... көрінуімізді тездетеді.
Одан кейінгі мәселе Қазақстанның банк секторы дамуындағы сапалық және
сандық көрсеткіштері халықаралық стандарт ... ... келе ... байланысты Қаржылық қадағалау агенттігі тарапынан әлі де сын ... осал ... бар ... ... дұрыс болар.
Себебі, біріншіден еліміздегі коммерциялық ... ... ... банк капиталына инвестиция жасай алмай отыр. Бұған
себеп еліміздегі өндірістердің күш алып дами алмауында.
Екіншіден, коммерциялық ... сан ... ... ... шеңберінде олардың клиенттер нарығында тарығуына әкеп соқты.
Бұған итермелеген бір жағынан ... ... ... ... ... ... ... жағынан тек қаржылық топтардың ... ... ... ... ... ... банк ... үшін өткен жылы
шетелдік қаражаттарды тарту арзанға түсіп, ол банктердің пайыздық жарнасын
көбейтетіндей жағдай ... ... ... ... ... өсуі олардың меншікті
капиталының өсу ... ... ... көп ... ... ... ... банктің меншікті капиталы бүгінгі ... ... ... ... меншікті капитал – банкті зиян шегуге душар
ететін кездейсоқ оқиғалардың ... орын ... ... өтеп ... ағымдағы ақша көзі.
Төртіншіден, несиелік портфельдің белгі бір бағытта жоғарылап,
ипотекалық және ... ... ... банк ... ... ... шамадан тыс көбеюі, жалпы активтер портфелінің ... ... ... Мысалы, банк секторының несиелік портфельі 2010
жылы 75 % - ға өссе, 2009 жылы 81 % - ға ... осы ... ... экоомика
10 % - ға жоғарылаған. 2009 жылы күдікті және ... ... ... 61 ... ... ал 2009 жылы 67 % - ға ... өскен. Дәл қазіргі ... ... ... 41 % - ы ... және ... ... Егер несиелік портфельдің сапасы кенеттен күрт төмендеп ... ... ... инвестициялық мультипликатор мен несиелік
мультипликатордың байланысы әлсірейді..
Сонымен ... ... ... ипотекалық несиелеуде, де бірқатар
шешілмеген мәселелер бар. Қазақстанда жұмыс жасайтын қос ... ... ... мен тұрғын үй құрылыс жинақ ... бір ... ... ... ... бірі ... Мұндағы тұрғын үйді ипотекалық
несиелеу жүйесі орташадан жоғары табысы бар халықтың тобына арналса, ... ... ... табысы бар азаматтарға арналады. Көптеген
елдерде бұл екі жүйе қатар жұмыс жасауда.
Қазақстанда қызмет етіп ... ... үй ... ... ... ... ... клиенттердің жинақтарын мемлекеттен беретін сыйақы ... ... үшін ... үй мәселесін шешуге мүмкіндіктің болуы;
-тұрғын үй құрылыс жинақтарыңыздың кепілдендірілуі, себебі тұрғын ... ... жеке ... ... ... түрде ұжымдық сақтандыру
қорының қатысушысы болып табылады.
Қазіргі Қазақстанда қызмет етіп ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады:
біріншіден, әрбір отбасы өзінің тұрғын үй жағдайын 5-7 жыл және одан жоғары
мерзімде жақсарғанын қалмайды;
екіншіден, орташа айлық табысы немесе одан ... ... бар ... ... ішінде ай сайын 10 мың теңгеден жинақ жасай алмайды;
жылжымайтын мүлік нарығындағы үнемі тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайларда орташа айлық
табысы бар отбасының өзіне сатып ... ... үй ... 50( ... ... ... ... төлейтін 3-4( мөлшерлемесіндегі сыйақысына 6-6,5(
жылдық инфляция тұсында ... да ... ... да бұл жүйе ... халықтың құрылыс жинақтарын арттыру үшін
мынадай шараларды іске асыру қажет деп ойлаймыз:
Біріншіден, бастапқы салатын жарна мөлшерін ... ... ... үй ... ... ... ... мерзімен байланысты берілетін несиенің мерзімін ұлғайту
қажет кемінде, 30 жылға дейін;
Үшіншіден, халықтың жинағын ынталандыру ... ... ... ... ... 150-200 ... есеп көрсеткішіне дейін көтеру;
Төртіншіден, несиені пайдалану мерзімі ішінде барысында жас отбасында
дүниеге келетін ... ... ... ... ... ... жеңілдіктерді қарастыру, бұл өз кезегінде тәуелсіз еліміздегі
демографиялық мәселені шешуге ықпал етеді.
Көптеген ... ... ... ... үй ... ... отандық құрылыс саласының дамуымен ... ... ... ... үй ... ... ... және ол өз кезегінде жылжымайтын мүліктің бағасының баяу өсуіне жол
береді; үшіншіден, болашақта азаматтардың ... ... ... мүлікпен жасалытын операцияларды реттеуге ...... ... ... және жетілдіру; ипотекалық несиелеу
мерзімін ұзарту және пайыз мөлшерлемесін азайту ... ... ... ... ... ... ... мынадай ұсыныстар
жасауға болады:
-бағалы қағаздар нарығында ипотекалық ... ... ... ... ... несиелік ресурстары бар шетел инвесторларын белсенде түрде тарту;
-ипотекалық несиеге қызмет ету шығындарын ... ... ... ... мүмкіндік жасау;
-инфляция мен қайта қарыжыландыру мөлшерлемесінің төмендеуін қамтамасыз
ететін елдегі экономикалық жағдайдың ... ... ... жоғарыда аталған ұсыныстар ескерілген халықтың тұрғын үй мәслесі
дұрыс жолға қойылып ... ... ... үйді ... ... әрі
қарай дамиды[16].
Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын ... ... ... ... ... ... жатқан қаржылық дағдарыстан сүрінбей
өтуге барлық мүмкіндігі бар екендігін тағы да шегелей түсті. Осы ... ... келе ... ... мен ... нүкте қойған "Қазына"
тұрақты даму қоры басқармасының төрағасы болды. "Қазақстанда, сонымен бірге
бүкіл әлемде осы ... ... ... ... беру кезеңі бір-бірімен жарысқа
түскендей болды.
Солай, жылжымайтын мүлік, тағы да ... ... аса ... ... ... ... коммерциялық банктер мен даму
институттары арасында сөрені ... ... ... ... ... ... ... нәтижесіндегі Қазақстандағы ағымдағы
экономикалық ахуалға баға беру үшін ... ... ... мен
сарапшылар "дағдарыс" деген терминді қолданудан ... ... ... ... ... сөздерді пайдаланып жүр. Терминологиядағы
айырмашылыққа қарамастан, Қазақстанда проблема бар. Бұл проблема ... ... ... ... ... тіреліп тұрған жоқ, сол несиелердің
қалай пайдаланылғанына тікелей байланысты туындады. Әрине ... ... ... қозғамай-ақ, "түзетулер" арқылы шешуге болады.
Банктер шетелдік ... ... ... ... және ... бәрі қатаң бақылауда дегенге үнемі ... Ал ... ... ... ... ... ... да артық
қаржыландырылып жатқан секторларға ... ... өзін сын ... ... ... ... ішкі рынокты қанша жерден талпынғанымен, шындыққа келгенде
ұлттық экономиканы әртараптандыруда қаржыға деген ... ... жоқ, ... ... сырттан инвестиция тартуға мәжбүрміз. ... ... ... делдалдық рөлі зор болар еді. Біріншіден,
"Қазына" басшысы, біз ынтымақтаса ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан даму банкіне ... ... ... ... бұл ... ... ... басынан бастап
айқындап алған жөн. Біз инвестициялық жобаларды ең аз ... 7 ... ... Оған орта ... 20 ... кем емес ... Екіншіден, инвестициялық жобалар "стандарттық" деген секілді
топтастырып, ол ... ... ... ... жоспарламауы керек.
Үшіншіден, біз шағын және орта бизнесті несиелеу үшін шағын кәсіпкерлікті
дамыту қоры ... ... ... ... арқылы
қаражаттарды коммерциялық банктер арқылы іске қосқалы отырмыз.
Сонымен, шетелдік және өзіміздің сарапшылардың пікірінше, Қазақстан
банк ... әлі де ... ... ... ... ... отыр[25].
Өйткені отандық экономикамыздың ауылы әлемдік қаржы рыноктарынан
шеттеу жерде тұр. Егер ... да ... ... ... бола ... ... ... одан құтылу қиын. Бірақ банктер тәртібіне
түбегейлі өзгерістер енгізбейтін болсақ, алдағы уақытта ... да ... ... ... ... ... келгенде тұтыну несиесі деп халыққа тұтыну тауарларын сатып
алу, тұрмыстық қызметтерді өтеу ... ... ... немесе
банктік формадағы несие.
Несиенің бұл түрі қымбат өнімдерді сатып алу ... ... ... ... ... ... қолданылады. Тауар бағасы
жоғары болған сайын, несиенің бұл түрі жиірек ... ... ... ... көбі ... ... алу ... беріледі,
қалған тауарларды көбінесе қолма қол ақша арқылы сатып алады.
Тұтыну несиесі көптеген ... ... ... роль
атқаратындықтан, мемлекеттік органдар жағынан реттеліп отырады.
Тұтыну ... ... ... осы ... түрі ... ... және ... капитал қатынастары пайда болады, және
потенциялды қарыз алушылар жеке тұлғалар болып табылады. ... ... ... түрі ... және тауарларды өтеуін кейінге қалдрып өткізетін
кез-келген шаруашылық субъектілеріне ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген
қызметтер үшін төлемдермен байланысты шығындарды жабу үшін несиелік
мекемелермен халыққа ... ... ... ... ... деңгейін жақсарту.
Әр елдегі тұтыну несиесінің даму дәрежесін салыстыратын ... ... ... әр елде әр түрлі сатыда екенін көре аламыз.
Соңғы ... ... ... ... ... ... ... ең табысты түрі болып табылады.
Осы жұмыс барысында коммерциялық банктердің жеке тұлғаларға
беретін тұтыну ... ... ... АҚ ... ... ... талдау арқылы банктердің несие беру ... ... ... ... ... мәселелердің маңызын аштық.
Жұмыстың бірінші бөлімінде коммерциялық банктердің халыққа ... ... ... ... Бұл ... тұтыну несиесінің рөлі,
қоғамда алатын орны, экономиканың өркендеуіне тигізетін әсері және ... ... ... жеке ... ... ... бірге, бұл бөлімде коммерциялық банктердің қазіргі күнгі жеке
тұлғаларды несиелеу жүйесі, осы жүйе бойынша ... ... ... ... ... ... несиелердің түрлерімен, формаларымен және
қаншалықты мөлшердегі сыйақымен қамтамасыз етіп жатқандығына, несие алушы
жеке тұлғалардың несие ... ... ... тоқталдық.
Ал, екінші бөлімді толықтай коммерциялық банктердің жеке тұлғаларды
несиелеуі,соның ішінде ... ... ... ... Бұл ... ... жеке ... несиелеу процестерін ... және ... ... ... ... «Қазақстан Халық
Банкі» АҚ–ның материалдары бойынша қарастырдық. Сонымен бірге коммерциялық
банктер өз клиенттеріне несие ... ... ... ... жеке тұлғалардың
несиелік қабілеттілігін қалай талдайтындығымен және де ... жеке ... ... ... ... үш ... ... бөлімде Қазақстан Республикасы Коммерциялық банктерінің жеке
тұлғаларды несиелеуінің қазіргі ... даму ... ... ... ... және коммерциялық ... жеке ... ... мен оларды жою жолдары қарастырылды. Сонымен
бірге коммерциялық банктердің жеке ... ... ... ... пікірлер ендірілді. Сондай – ақ осы жұмысымды жазуда Қазақстан
Республикасының қаржы, банк, салаларына арналған ... заң ... ... шыққан материалдарды, қаржы және банк салаларына
арналған әдебиеттерді, ипотекалық және ... ... ... ... ... ... көрсеткіштің төмендеуі мен
қарызды өтеу мерзімінің ұзартылуы ипотекалық несие ... ... ... жол ... алға ... ең төмен көрсеткішіне жету үшін банктерге ипотекалық
облигацияларды құнды қағаздар рыногына ... ... ... Қазақстандағы ипотекалық несие жүйесінде жұмыс істегісі келетін
шетелдік инвесторларды тарту ... ... ... ... ... ... мүмкіндік жасау қажеттіліктерін көлденең қояды.
Мұнымен ... ... ... ... ... арта ... еш рөл
ойнамайды деген пікірге де барады.
Жалпы банктің несиелік саясатын несиелік қатынастарының субьектілеріне
байланысты заңды тұлғаларға ... және ... ... ... ... деп ... ... Біздің елімізде несиелік
саясат әлеуметтік ... ие бола ... ... даму ... ... ... оның ішінде банк пен жеке ... ... ... қамтуда.
Бір банктің несиелік саясаты басқа банктерге қарағанда, ... ... ... ... ... карталар, ипотекалық ссудалары
және басқалары ... жеке ... ... үшін ... ... ... ... клиенттермен бағаланатын белгілі бір ссуда ... ... ... ... ... ... ... де ссудалар беретін банктер әлдеқайда ұтады.
Қорыта айтқанда, несиелік саясаттының ... ... ... қаражаттарды тиімді орналастыруға жағдай жасау, банк пайдасының
тұрақты өсімін қамтамасыз ету.
Диплом жұмысын қортындылайтын болсақ Қазақстан Республикасындағы ... ... ... беру ... ... келтіре отырып, олардағы
кейбір мәселелерді шешуге ой ұсынамыз. ... ... ... ... беле ... ... түрлеріне даму болашағы туралы ой толғадық.
Сонымен мен осы ... жазу ... ... оқу ... ... ... ... пайдалана білдім деп ойлаймын
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан ... ... ... // ... Қазақстан, 2011ж 28 қаңтар.
«ҚР-ғы банктер мен банктік қызмет туралы ҚР заңы» 31 тамыз 1995 ж.
«Екінші деңгейлі банктер үшін ... ... ... ... ... мәні мен әдістемесі туралы нұсқаулық» Қазақстан
Республикасы Қаржы нарығын және ... ... ... мен ... ... 2005 ... 30 ... №358 Қаулысы
4. «Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» ҚР ... «АТФ ... ... 2010 ... ... ... ... заң актілеріне ипотекалық несиелеу мәселелері бойынша
өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... ... 2006ж. 3 ... ... ... 2006ж.
7. Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары»// Алматы 2004.
8. Ғ.С. Сейітқасымов. Ақша, несие, банктер. ... 2001 ... ... Г.С. ... ... Учебник»// Алматы 2001.
10. Садвакасов К.К. «Коммерческие банки» Управленческий ... ... и ...... Ось – 89 , 2002 ... ... М.Т. «Кредитная деятельность банков в ... ... ... С.Б., ... А.Ә. Банк ісі. ... ... ... 2004ж.
13. Жарковская Е.Ф. «Банковское дело» // Москва, 2005.
14. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің жылдық есебі 2008-2010ж
15. ... С.Б. ... ... ... 2005.
16.Положение об ипотечном кредитовании физических лиц. 2007г.
17.Процедура проведения оценки залогового имущества и ... по ... ... объекта залога, 6 май 2000г.
18.«АТФ» АҚ-ның жылдық ... ... ... ... ... С.Б. ... айналысы және несие» Оқулық Алматы: ... 2000 ... ... А.В. ... в РК «Казахстан на пути к новой ... ... ... и ... ... ... ... 2002г.
21. «Банки Казахстана», №5,2007. Конакбаева А.Г. «Кридитная система РК:
современное состояние и проблемы развития».
22. «Банки ... № 2, ... ... М.Т. ... ... банков в Казакстане» Учебное
пособие. – Алматы: ... 2001 ... ... Н.Н. ... ісі» ... ... Алматы: Экономика баспасы 2006
жыл.
25. Исаев А. «Қазақстанның банк секторының күйі қандай» «Айқын» газеті –
2009 ... ... ... №3 (49) ... ... қаражат» №1 2009
28. Сауытбекова Ә. «Банк жүйесінің ... ... ... ) «Дала мен
Қала» газеті – 2009ж.
29. Абдильманова Ш.Р. Некоторые аспекты системы кредитования в ... ... №1 2010 ... ... Республикасы Қаржылық қадағалау агенттігінің жылдық есеп
беруі 2008-2010 ж..
31. «www. Bankir. kz. ... ... ... ... ... ... авторизациялау
Несиелік ақпараттық басқару жүйесі
Күмәнді несиелерді қалпына келтіру
Несиелік мониторинг
Несиеге бағаны қалыптастыру
Несиелік ... ... ... ... ... ... алушының несиелік қабілетін талдау ұсынысымен бағалау
Несиелік қабілетін талдау
1-өтініш
Несиелік үрдіс
Несиені беру
Жоқ
Иә
Несиелік комитет
Несиелік комитетке дайындау
2-өтініш
Төлемдер.
Мониторинг.
Мерзімі өткен төлем
Несиені ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Sql-тілі4 бет
Мәліметтер визуализациясы және зерттеу қорытындылары4 бет
Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау жайлы мәлімет7 бет
Несие23 бет
Несие туралы ұғым, оның пайда болуы36 бет
Несие қызметінің түсінігі28 бет
Несие. Несие формалары мен түрлері5 бет
Несиенің мәні, функциялары және түрлері28 бет
Несиенің формалары және түрлері29 бет
Тұтыну несиесі27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь