Мотивация мен сапа менеджменті жүйесі

І МОТИВАЦИЯ МЕН САПА МЕНЕДЖМЕНТІ ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Сапа менеджменті жүйесінде көзделетін әлеуметтік және экономикалық мақсаттар
1.2 Сапа менеджменті жүйесінде мотивацияның ролі мен маңыздылығы
1.3 Сапа менеджменті жүйесіндегі шетел тәжірибесі
Қазақстан Республикасы Президенті Қазақстан халқына жолдауында 2003-2015 жылдарға арналған индустриальды – инновациялық стратегияны жүргізу тапсырмасындағы өнеркәсіптік кәсіпорындар бизнесінің тиімділігіне аса назар аударады. Сонымен қатар 2015 жылға дейінгі Қазақстан республикасы сапа менеджментінің даму тұжырымдамасында:
1) Қазақстан кәсіпорындарында бәсекеқабілеттілікті жоғарылату қажеттілігі;
2) Қазақстан экономикасының әлемдік экономикаға бірігуіне жағдай жасау;
3) Мобильді нарық жағдайында тұтынушылардың және қоғамдық ұйымдардың, өндірушілердің, мемлекеттік ұйымдардың қызығушылығын қамтамасыз ету басты мақсат болып қарастырылған.
Елдің тұрақты экономикалық өсуі отандық өнеркәсіптік кәсіпорындардың экономикалық, технологиялық және техникалық бәсекеге қабілеттілігінің жоғарлауынсыз жүзеге аспайды. Өнімнің сапасын тиімді басқару жұмыстарын іске асыратын және өндіріске кеткен шығындарды қатаң бақылап отыратын кәсіпорындарда бәсекеге қабілеттілік болады. Нарықтық өндірістік процестерге көп көңіл аударылады.
Қазірдің өзінде көп нәрсеге қол жеткізіп, біз тағы да бір стратегиялық міндетті – Қазақстанды әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына шығару міндетін қойдық. Бұл стратегияның негізіне ұлттық тауарлар мен қызметтердің бәсекеге қабілеттілігін арттыру есебінен Қазақстанның халықаралық рыноктарға шығу үшін өңірлік және жаһандық экономиканың артықшылықтарын пайдалану алынған.
Ұсынылып отырған бағыт Қазақстанды 2030 жылға дейін дамыту қағидалары негізделеді, оларды бүгінгі күннің нақтылығын ескере отырып тереңдетеді. Яғни, Елбасы айтқандай: «Біз бәсекеге қабілетті экономиканың үлгісін таңдай отырып, бәсекелестікке қарысы мол салаларды дамытуға кірістік, сол арқылы қазақстандық ұлттық инновация, кластерлік жүйесінің дамуына жол аштық», алдағы уақытта ғылыми – техникалық дәуірлердің көшіне ілесу, тіпті, оның алдыңғы сапында болу осы жүйенің пәрменін талап ететіні де даусыз екендігін аңғартады. Мұны әлемдік ауқымда дамыған елдердің бай тәжірибелері айқын көрсетеді.
Сапа философиясының даму кезеңдері.
Сапа философиясы тарихында 4 фаза бар. Олар өндірушінің ішкі және сыртқы қайшылықтарының қысымымен дамыған – шығарылатын өнім сапасын қамтамасыз ету және сәйкесінше өндірушілердің нарықтағы жағдайын нығайту (сыртқы мақсат) және өндіріс тиімділігін жоғарылату, яғни компанияның табысын жоғарылату (ішкі мақсат).
        
        І МОТИВАЦИЯ МЕН САПА МЕНЕДЖМЕНТІ ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Сапа менеджменті жүйесінде көзделетін әлеуметтік және ... ... ... Қазақстан халқына жолдауында 2003-
2015 жылдарға арналған индустриальды – ... ... ... ... ... ... ... аса назар
аударады. Сонымен қатар 2015 жылға дейінгі Қазақстан республикасы сапа
менеджментінің даму ... ... ... ... ... ... экономикасының әлемдік экономикаға бірігуіне жағдай
жасау;
3) Мобильді нарық жағдайында тұтынушылардың және қоғамдық ұйымдардың,
өндірушілердің, мемлекеттік ... ... ... ету басты
мақсат болып қарастырылған.
Елдің тұрақты экономикалық өсуі отандық өнеркәсіптік кәсіпорындардың
экономикалық, технологиялық және техникалық ... ... ... ... ... ... ... басқару жұмыстарын
іске асыратын және өндіріске кеткен шығындарды қатаң бақылап ... ... ... ... ... ... көп ... аударылады.
Қазірдің өзінде көп нәрсеге қол жеткізіп, біз тағы да бір ...... ... ... ... ... 50 ... шығару міндетін қойдық. Бұл стратегияның негізіне ұлттық тауарлар
мен қызметтердің бәсекеге ... ... ... ... ... шығу үшін ... және ... экономиканың
артықшылықтарын пайдалану алынған.
Ұсынылып отырған бағыт Қазақстанды 2030 жылға дейін дамыту қағидалары
негізделеді, ... ... ... ... ... ... ... Елбасы айтқандай: «Біз бәсекеге қабілетті экономиканың үлгісін таңдай
отырып, бәсекелестікке қарысы мол салаларды дамытуға ... сол ... ... ... кластерлік жүйесінің дамуына жол ... ... ...... ... ... ілесу, тіпті, оның
алдыңғы сапында болу осы ... ... ... ... де ... ... Мұны ... ауқымда дамыған елдердің бай тәжірибелері
айқын көрсетеді.
Сапа философиясының даму ... ... ... 4 фаза бар. Олар ... ішкі және ... қысымымен дамыған – шығарылатын өнім сапасын ... және ... ... ... ... нығайту (сыртқы
мақсат) және өндіріс тиімділігін ... яғни ... ... ... ... фазасы.
Бұл өнермен бірге басталды және жеке өз жұмыстарын және жеке кіші
шеберлердің жұмыстарын ... жеке ... ... ... ... ... ... ұйымдарын ұмытпау қажет. Олар заманауи сөзбен
айтқанда шеберлерді сертификаттаған – бұйым сапасын ... ... ғана ... ... ... әр ... ... болған.
XX ғасырда қару өндірісінде (Сэмуэль Кольт зауыдтары) сапаны стандарттау
идеясы ...... бір ... ... детальтардан емес?
партиядағы кез келген кездейсоқ алынған детальдардан ... ... ... ... ... ... жарамсыздары алынып
тасталатын. Бақылау және ақаулықтарды анықтауды ... ... ... фазаның дамуына үздік үлес американдық автомобиль жасаушылар – Генри
Мартин Леланд («Кадилак» ... ... ... және ... ... Леланд алғаш рет автомобиль өндірісінде калибр ... ... 1908 ж. ... британдық автоклубтын эксперттері Англиядан
келген «Кадиллак» автомобильдердің экспорттық партиясынан кездейсоқ ... алып ... ... ... дейін шашып тастады. Барлық
детальдарды бір жерге ... ... ... бұл ... ... ... ... жергілікті «Кадиллак» автомобильдерін сататын және қызмет көрсететін
агенттіктен кездейсоқ алынған қосалқы детальдарымен ауыстырылған. ... ... ... ... ал ...... ... Олардын бәрі
жаңадан пайдалануға өткізілген автодромға ұзақ өндеуге ... ... ... өздерінің жұмыс сипаттамаларының зауыдтық жинаққа толық
сәйкестігін растағаннан кейін Британдық автомотоклуб ... ... және ... деген көркем жазуы бар күміс ... ... ... ... ... фирмалық таңбасы бар кестелігінде
«Standart of the world» жазуы пайда болды.
Форд ... ... ... және ... заттарды жинау кезіндегі
кіріс бақылауының орнына сол қосалқы заттар ... ... ... ... яғни ... тек қана ... ... бұйымдар ғана
келіп тұрады. Сонымен қатар ол өндірістен тәуелсіз техникалық ... ... ... стадиядағы жиналған тәжірибенің ғылыми қорытындылау және дәлелдеу
инженер және менеджер, ... ... Г. ... ... ... У.
Тейлор жұмыстары болды. Ғылыми менеджмент концепциясы, жүйелі ... ... ... ... ... бөлу ... еңбекті
нормалау идеясы осы Тейлормен ұсынылған.
Ол иерархиялық басқару құрылымның идеясының негізін қалаған. Қазіргі
кездегі кәсіпорындардың көпшілігінің ... ... ... ... ... және Г.Форд жұмыстары арқасында пайда болды
десе болады. Тек қана 70-ші ... оның ... ... ... ... ... келе ... Бұл фазаның сапаны ... ... ... ... болады: «тұтынушы тек қана жарамды
бұйымдарды алу қажет, яғни ... сай ... ... іске ... 20-шы ... ... ... салаларда (авиация, әскери өнеркәсіп) контролерлер саны ... ... 30-40% ... ... одан да көп ... Осы концепция
шеңберінде сапаны жоғарлату әрқашан оны қамтамасыз етудегі шығындардын
өсуімен бірге жүрді, яғни ... ... ... ... ... ... жоғарылату мақсаты қарама-қайшы болды ( бұл 2 мақсатқа ... ... ... басқару фазасы.
Бұл фаза алдынғы фазаға тән қарама-қайшылықтарды шешпесе де ... ... XX ғ. 20-шы ... ... Бұл фазаның басталуы АҚШ-
тағы Вестерн ... ... ... ... ... ... басталады. 1924 ж. Мамырында бөлім қызметкері доктор
Шухарт өз басшысына бүгінгі күні ... ... ... ... бақылау
карталары атты диаграммаларды салу әдісі жазылған ... ... ... ... әдістері басқарушыларға бар күшін жарамсыз
бұйымдарды тұтынушыларға ... ... ... техпроцесте жарамды
бұйымдардын шығуын ұлғайтуға жұмсауға мүмкіндік береді.
Сапаны ... ... ... ... бірі сапа ... ... табу ... Оның техникалық қадағалау бөлімдерінен
өзгелілігі ол өнім ақаулықтарын ... ... жоқ, ол ... ... ... ... арқылы бақылау арқылы өндірісте
сапаны ... ... ... ... ... фазада сапаны қамтамасыз ету концепцияның негізі: «Негізгі мақсат
сақталады – тұтынушы тек қана жарамды ... алуы ... яғни ... ... ... бұйымдарды анықтау және алып ... ... ... ... ... ... негізгі күштерді жарамды
бұйымдардың шығу пайызын жоғарлатуды қамтамасыз ете ... ... ... ... ... ... ету ... тәжірибеге еңгізу бұйымның немесе
қызметтің жоғары сапасында өндірістің пайдалылығын ... ... ... ... ... менеджментінің фазасы 1950 ж. басталады. Негізгі оқиға американдық
доктор ... ... ... ... ... ... оқуыы болды. 12
дәріс ішінде Деминг ... ... ... ... ... шақырылған Деминг, ... ... және ... ... бағдарлама жасаған. Оның негізгі идеясы: «Өнім сапасының
негізі – ... ... және ... ... ... сатыларда».
Бағдарлама тек қана өндірістік процестерді жаңартуға ғана емес жалпы
жүйені жаңартуға негізделген. Тұтынушыларға жарамсыз ... ... және ... ... ... ... ... «0
ақаулықтар» концепциясы орын алды.
Деминг, Джуран және Каори Ишикава идеяларын іске асыру арқасында ... ... ... ... бай ... бірі ... және келесі фазаның дамуына негізгі үлесін қосты:
Кросби – 1964 ж. «0 ... ... ... көп ... ... компаниясының вице президенті, американдық сапаны басқару ... ... ... әлем ... ... компаниялардың консультанты,
Philips Crosby Associaites консалтингтік фирмасын басқарды.
Деминг – ... ... ... статистикалық әдістері бойынша
жетекші мамандардың бірі, 1950 ж. ... ... және ... (JUSE) ... ... ... келтіру бағдарламасына
қатысуға шақыру алған. Ол жерде жапон өнеркәсібінің ... ... ... ... сапа ... бағдарламасын ұсынды. Оның құрметіне
1951 ж. JUSE премиясы тағайындалған.
Фейгенбаум – сапаны жалпы ... және ... ... ... 10 жылдан аса General Electric-те жұмыс істеді, кейін
өзінің General Systems Company атты консалтингтік ... ... ... сапа ... ... ... ... орталықтарының бірі.
Ишикава – «сапа шеңберлерін» ойлап тапты, сапаны басқару концепциясын
ойлап тапты. 50 ... ... JUSE ... ... ...... триадасы» принципін ойлап тапты, сапа саласында жетекші
бизнес-консультанттардың бірі болып ... осы ... ... ету ... қазіргі түсініктегі сапа
менеджменті қалыптасты деп айтса болады. Сапаны жоғарылату және ... ... ... ... ... – жаңа ... ... бір уақытта өндірісте сапаны жоғарылату және шығындарды
төмендетуге мүмкіндік берді. Барлық мемлекеттерде ... ... ... мен қызметтерді төмен бағаға ала алатын болды – «Тұтыну қоғамы»
идеясы іске асырылды.
Сапаны жоспарлау фазасы
Тұтынушылардың сұранысын ... ... ... бұл фаза ... ... ... ... 60 ж. ортасында пайда бола бастаған. Бұл
фазаны одан әрі жетілдіру әлемдік ... және ... ... ... ... келеді. Өнім нарыққа шыққан кезде бұл өнім тұтынушылар
арасында аз сұранысқа ие болуы немесе «балалар ауруы» ... ... ... болу ... әкеп ... Бір ... ... сенімділік
теориясының дамуы; екінші жағынан өнімді өндіру ... ... ... ... табылады. Жаңа фазаның негізгі концепциясы:
- Жоба ... ... ... ... өндіру стадиясында
өнімнің ақаулықтары пайда болуы;
- «0 ақаулық» концепцияның орнына «тұтынушыларды ... орын ... ... ... жоғары, бағасы төмен өнімді жеткізу;
Бұл фазаның идеясы Генити Тагути жұмыстарында және Мицуно ... және ... ... ... ... пайдаланылған.
Тагути (Taguchi, Genichi) – Сапаны жоғарылату функциясын және өндірістік
эксперименттерді жоспарлау методикасын өндіруді ұсынған.
Сапаны жоспарлау фазасы жаңа формадағы сапа мен ... ... ... ... ... Мысалы, тұтынушылардың
талабы бойынша өнім және өндіру процессі қоршаған ортаға ... ... ... ... ... бұл фаза ... және оның концепциясы
әлі құрылмаған.
Сапа менеджменті жүйесі – қоғам мен ... ... ... ... және ... ... , өмір сүрудің деңгейін анықтайтын
негізгі ... ... Сапа ... ... ... ... шешілмейді. Сапа рыноктағы басты құрал болып
есептеледі.
Өнім ...... ... ... ... ... ... өнім қасиеттері мен сипаттарының жиынтығы. Өнім сапасы
оның бәсекеге ... ... ... ... ... ... факторларға өнімнің бағасы, оны нормативті қызмет мерзімі (қолдану)
аралығында тұтыну (пайдалану) аясындағы шығындар және ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілік факторларының арасында ерекше орынды
алады. Мәселен, ... ... ... ... ... ... “сапа” және “пайдалы әсер” түсініктерін айырған жөн. Сапа
– нақты қажеттілікті қанағаттандыратын тауардың потенциалды ... ... әсер – ... нақты қажеттілікті қанағаттандырудың ақиқат
(деректі) қабілеті. Тауардың ... ... ... мәні оның ... 40-70% құрайды, яғни тұтынушылық ... ... Іс ... ... ... ... қасиеттерді 100%
қолдану мақсатқа сай келмейді, себебі бұл жағдайда тауардың ... ... ... ... орын ... ... қасиеттерді
қолданудың экономикалық тұрғыдан мақсатқа сай ... ... ... өнімдері, 0,7-0,9 шегіндегі шама болып табылады.
Өнім сапасының көрсеткіштеріне: міндет; дәйектілік (тоқтаусыздық,
ұзақтық, жөндеуге жарамдылық, сақталушылық); ... ... ... ... және ... патенттік-
құқықтық; қолдану қауіпсіздігі; құжаттық сияқты ... ... ... ... ... ... мен есебі стратегиялық
маркетинг сатысында нормативтерде қалыптасады, техникалық ... ... ... материяландырылып, пайдалану (қолдану)
сатысында іске асырылады (пайдаланылады). Өнім сапасы ... осы ... ... ең ... ... болып стратегиялық
маркетинг табылады [20].
Кез келген ... ... ... ... ... ... даму жағдайларында да өнім сапасының себептері әрқашанда
көптеген ... ие ... ... ... ... ... ... философиялық, инженерлі – технологиялық, құқықтық, әлеуметтік,
статистикалық және ... ... жан – ... ... ... ... ... саясаттық, математикалық аспектілері
негізінде қарастырылады.
Бәсекеге қабілетсіздік нарық қызметі болып табылмайды ... ... ... ... ... ... бәсекеге
қабілеттілік негізіне кепіл бермейді. Оның ... ... ... ... бір ... басқа өнімді бәсекеге қабілетті етпейді,
керісінше өнімнің бәсекеге қабілеттілігі оның өндірісін ... ... үшін бұл ... маңыздылығы және көлеміне
байланысты ... ... ... ... ... ... оның ... табу.
Оны іске асырудың қайда әкеліп соғатындығын анықтау үшін
бағдарламаның өзіндік ... ... ... Ең бастысы – экономиканы
инновациялық жаңарту, әлеуметтік белсенділікті, өндіріс диверсификациясы
мен ... ... ... ... ... кіргізетін
экономикалық өсу механизмі. Бірақ макроэкономикалық көрсеткіштерді талдау
мынадай қорытындыға алып келді:
Кесте 1 – ... жж ... ... ... ... |2003ж. |2004ж. |2005ж. |2006ж. |2007ж. ... (өсім ), % |109,3 |109,6 |109,7 |110,6 |108,7 ... ... |29,1 |29,3 |29,8 |29,5 |28,3 ... | | | | | ... ... |12707 |13004 |13322 |13305 |13394 |
|мен өндірістердің саны | | | | | ... ... |2836,0 |3867,9 |5253,0 |6509,9 |7815,9 ... ... ... | | | | | ... ... үлесі |1 371 299|2 065 |3 121 |3 761 259|4 445 |
| | |903 |064 | |405 ... ... ... |1 217 121|1 536 |1 851 |2 406 501|2 955 |
| | |622 |566 | |881 ... ... |102,1 |99,5 |107,3 |106,2 |108,9 ... ), % | | | | | ... капиталға |116,6 |123,1 |134,1 |111,1 |113,5 ... ... ), % | | | | | ... ... |21,6 |17,7 |23,9 |20,2 |18,4 ... ), % | | | | | ... ... ... |12926,7 ... ... АҚШ | | | | | ... импорты, млрд. |8408,7 |12781,3|17352,2|23676,9 |32756,4|
|долл. АҚШ | | | | | ... ... |8,8 |8,4 |8,1 |7,8 |7,3 ... ... | | | | | ... ... ... |110,5 |113,8 |114,5 |115,3 |118,9 |
|табысы, % | | | | | |
| ... ... ... ... ... негізінде |
|автор дайындаған ... ... мен алға ... ... екі ... ... бәсекеге қабілеттіліктің ағымды кезеңдегі
кейбір анықтаушы ықпалдарын қарастырайық.
Бәсекеге қабілеттілік, сегментация және өсу ... ... ... ... ... ... ... қарқынын бес жыл бойы
көрсетуде. Бұл кезеңде барлық негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер
түбегейлі ... ... ... ... ... көрсеткіші 6% дан артық.
Инфляцияның 10% ға төмендеуі; кәсіпорын мен тұрғындар ... ... ... ... ... ... ... қарамастан бұл өсудің
бастапқы жылдары ұлттық валютаның құнсыздануы және интенсивті импорттаумен,
ал ... ... ... ... әлемдік нарықтағы маңыздылығы мен
сипатталған сапасы мен тұрақтылығы ... ... Бұл ... ... ... ... ... артықшылығының
қалыптасуы мен өндіріс саясатындағы бәсекеге қабілеттілік әдістерін басқару
қабілетінің ықпалдарын талдау өзекті болып табылады.
Егер біз алда ... ... ... болсақ, Қазақстан үшін
өндірістің тиімділігі негізінде бәсекеге қабілеттілікті өсіру императив
болып ... ... ... ... ... өсу интенсивті ықпалдар
негізіне байланысты. Соңғы жылдары Қазақстан экономикасы ... ... ... ... ... ... ... 2003 жылы ол 29,1%, 2004 жылы 29,3%, 2005 жылы 29,8%
құрады. Тауарлар экспорты, 2003 жылы 12 926,7, ... АҚШ ... 2004 ... 096,2, ... АҚШ долл. 2005 жылы 27 849,0 млрд. АҚШ долл. 2006, ... 250,3 ... АҚШ ... 2007, жылы 47 755,3 ... АҚШ ... ... кестені қараңыз )
Екіншіден отандық экономикада шикізат ... ... ... ... ... түсімін сатып, теңгені алады, яғни ол
теңгелік сұранысты және басқа да ... ... ... ... ... ... орналастыра отырып қалыптастырады. Басқа салалар
«шикізатқа» деген қызығушылықты қанағаттандыру үшін ... ... ... шикізат секторының рөлі артады. (бұл соңғы жылдары жиі байқалды)
Әлбетте Қазақстандағы қажетті экономикалық өсуді шикізат ... ... ... ету мүмкін емес. Менің ойымша өндірістің
және ауыл шаруашылығының негізгі ... ... ... ... ... ... ... ұлттық табыс табылады. Әлемдік көрсеткіштер
бойынша еңбек ресурсы ерте кезден ... ... ... жүргізуші
ықпалы болып келеді. Мысалы: АҚШ та 1929 жылы ... ... ... ... 80%-ы ... ету ... ... мен, 20%-ы құрал
жабдықтардың ... ... ... жж адам ықпалы тағыда біршама
артты. Ал 1970 ж ортасынан бастап дамыған Батыс ... ... ... ... ауысты. Жаңа жүйе еңбек етуші қызметкерлердің
қызметін дамытуға және олардың өндірісті ұйымдастыруға ... ... ... ... өнім ... жақсаруының артуын қамтамасыз
ететін еңбек төлем механизімін құрастыру жоспарланады.
Ұлттық бәсекеге қаблеттілік - әртарапты түсінік. Бір ... ... , ... ... өсуді қамтитын және халықаралық сауда мен
ашық қаржылық нарыққа байланысты ғаламдану шартында мемлекет тұрғындарының
жағдайын ... ... ... ... бөлімдерден тұрады.
Ресурстарға байланысты бәсекеге қабілеттілік. Бәсекеге қабілеттілікті үш
түрлі ресурс ... ... ... ... ... және ... ресурстар – бойынша Қазақстан ең бай ел болып табылады. Осыған
байланысты онда өте ... ... ... бар және ... ... ... бар ... тауарларын ұсына алады. Экспортта көрсетілген
тауарлардың үлкен ... ұзақ ... ... ... тән ... ... оның ... кемшіліктері бар: тұрақсыз әлемдік нарыққа
бағыныштылығы және ең басты – ... ... ... өмір сүру деңгейінің өсуіндегі институтционалдық және
құрылымдық ... ... ... және ... ... қарама қайшы қоюға бірден бір себеп жоқ. Барлық өндірістер
рентабельді болуы тиіс және ... ... ... ... ... Мұндағы басты шешетін мәселе – бәсекеге
қабілеттілігі бар ... ... ... ... ... ... ресурстар қорларының үлкен көлеміне
ие. Әлемдік қорлар бойынша Қазақстанда шикі мұнай және табиғи газ өндіру ... млн ... ... ... – 87,1 млн ... ... – 27,8 млн гектар құрайды. Табиғи капиталдың маңызды көлемі
Қазақстанның ұлттық байлығының ... ... және ... ... жоғарғы деңгейін қамтамасыз етеді.Табиғи ... ... ... ... ... ... ... жағдайда жиынтық өндірілген өнім үш компоненттің қосындысын ... ... ... ... және ... ... басқа да тепе-тең
шарттарда жиынтық өнімнің өсуіне, кейде табиғи сектордың өсуі ... ... алып ... ... себебі, еңбек және капитал
ресурстарына байланысты табиғи ресурстар басқа ресурстармен ... ... ... дамыған табиғи сектор экономиканың басқа секторын
ығыстырады. Сонымен қатар капиталдың шоғырлануы аналогтық экономикада
табиғи ... аз ... ... ... ... ... жай
қарқынмен жүреді. Өнімді қайта ... ... ... ... ... ... ... өндірісі бәсекеге қабілеттілігі төмен ... ... ... ... деген атқа ие болды, 1970 жылы Голландияда табиғи
ресурстың ашылу нәтижесінде бір рет көзге түсіп, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... кері әсерін тигізді.
Мұндай үрдістер басқа да ... ... ... ... ... ... Экспортқа бейімделген даму – ... ... ... ... ... ... ... шығаруға, әлемдік нарықтағы
бәсекеге қабілетті өндіріске аса назар аударатын экономика эволюциясының
типі екені ... Бұл ... ... өмірдің сыртқы әлемге жоғары
дәрежеде ашық түрде болуы ... ... ... ... ... келетін
болсақ, алдында әкелінген тауарларды шығарушы өндірістердің жайылуын талап
етеді; сонымен бірге ... және ... ... қатысуымен ішкі
нарықтың едәуір қорғанысы керек.
Халықаралық бәсекелестік сондай-ақ ішкі нарықтың тиімділігін арттыруды
ынталандыратын маңызды факторлардың бірі болып табылады. Мұндай ... ... ... бәсекелестікке қабілеттілік категориясының барлық әртүрлі
салаларын ескере отырып, тереңірек ғылыми мәнін түсіну керек.
Бәсекеге қабілеттілік пен ... ... ... ... ... ... бәсекелік тартыстың бөлек субъектілері арасында
жарыс жүргізілетін агрегаттық деңгей), ... ... ... ... ... ... ... зерттейтін методологияны қоюға
болады.
Экономика саласындағы бәсекелік қатынастардың барлық ... бір шарт ... үш ... ... ... ... өндірісінің, өнімдерінің нақты ... ... ... ... ... мен фирмалардың корпоративтік
бірлестігі), макродеңгей (халық шаруашылық ... ... ... ұлттық ауқыммен қатар халықаралық ауқымда да болуы
мүмкін. Егер ... ... онда ... мен ... бәсекесі нәтижесінде (микродеңгей), бөлек салалық бірлестіктер
(мезодеңгей), сонымен қатар экономикалық ... ... ... қарай
бірлескен және бәсекеге қабілеттілігін жоғарылатуға әсер ететін келісімді
ортақ саясатты ... ... тобы ... ... ... да өз ... ... болады. Талдаудың берілген
методологиясына сәйкес, ... ... ғана ... ... ... ... және ... деңгейдегі бәсеке қабілеттіліктің анық ажыратылған
аспектілерін зерттейді. Осы ... ... ... ... мен ... өз көрсеткіш терін қолданады.
Талдаудың дәстүрлі бағыты болып тауарлар мен ... ... ... мен зерттеу табылады, яғни ... ... ... Ол ... ... көзқарасымызды бөлек кәсіпорындар
мен фирмалар өндіретін нақты тауарлардың немесе ... ... ... мен ... ара ... ретінде түсінуге болады. Сәйкес бағалаудың
көмегімен тауарлар (қызметтер) түрлерінің ... ... ... анықтауға болады.
Бәсекеге қабілеттілікті микродеңгейде бағалауда басқа да параметрлер,
яғни өнімнің нақты түрінің ... мен ... ... ... Бұл жерде жабдықтау шарттарына (мерзім, төлеу
нысаны, транспорттық жабдықтау түрлері), сонымен ... ... сату ... ары ... оны ... ... қызметтің көрсетілуі және оның
тиімділігіне (салыстырылатын өнім түрлерінің ... мен ... ... көңіл аударылады.
Микродеңгейде үлкен орын алатын квалиметриялық талдау болып табылады ... ... ... ... ... қатынасын анықтау. Егер
қазіргі заманға сай ... ... мен ... ... ... ... бұл аналитикалық талдаудың бөлігі ... бірі ... ... ... ... ... болады. Екінші
мәселе болып әр түрлі ... ... мен ... ... арасындағы тұрақты
өзара байланысты анықтау болып табылады. Оны шешу кезінде параметриялық
зерттеу әдісі қолданылады. Бұл әдіс ... ... ... ғана емес,
сонымен қатар оларды санмен анықтайды.
Микробәсекеқабілеттілікті бағалау жеке тауарлармен бірге тауар топтарын
қамтиды. Ол кәсіпорын мен фирмалардың ... ... мен ... ... ... әр ... ... процестерді қолдану
кезінде шығыстарды жүргізу кезінде қолдануы мүмкін.
Мезобәсекеқабілеттілік – осы ... және ... әлем ... әр түрлі
нұсқаларының сол салаға сәйкес оның ... мен ... ... ... ... ... ... ұлттық
шаруашылықтың жеке салаларындағы жұмысының тиімділігі.
Сала және сала кешенінің бәсекеқабілеттілігін бағалау кезінде ұлттық
шаруашылығының шектелген бөлігінің салалық жұмысы ... ... ... ... жөн; бұл ... осы саланың спецификалық функцияның орындалу
деңгейі туралы айтуға болады (мысалы, егер агроөнеркәсіпті алатын болсақ,
ол ... ... ... ... ету ... ... ... кезінде сыртқы экономикалық аспектілердің саланың
бәсекеқабілетті және оның ұлттық шаруашылық ... ... ... бір ... ... ... мүмкін. Бұл қарама-қайшылықтар
елдің әлеуметтік және ұлттық ... ... ... ... ... ... ... арқылы шешіледі.
Бәсекеқабілеттілік ұғымы тауар мен фирмаға әсер ... ... бар, ... ... ... ... аналитикалық қаталдықты
жоғалтқан ұғым. Экономикалық бәсекеқабілеттілік ауқымды мәселе болғанына
қарамастан, ұлттық ... ... ... ... Яғни ... пен оны ... ... деген
қажеттілік өсуде. Мемлекетаралық бәсеке ... ... ... ... белсенділікке қажеттілік бары сөзсіз. Осы ... ... ... ... ... ... сипатын алуда.
«Бәсекенің анатомиясы» саласындағы атақты, американдық ... ... ... яғни ... ... ... ... өзінің ұлттық бәсекеқабілеттілік теориясын құрастырды. Оның
тұжырымдамасы негізінде, өндіріс факторларын қолданудағы тиімділігі жатыр:
«Халықаралық ... ... ... ... ... осы факторларды
дұрыс қолдану анықтайды.»
Әлемдік нарықта мемлекеттер емес ... ... ... ... ... ... өз ... халықаралық бәсекеде үлкен жетістікке
жеткен ұлттық фирмалары бар мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ол ... бәсеке теориясында мемлекет микро-
, мезо- және макро деңгейден ол макро бәсекеқабілеттілік мәселесінен кетіп,
мезодеңгейге ауысқандығын ... Бұл ... ... ... қашып, жеке фирмалармен олардың салаларына көңіл аударуға
мүмкіндік берді. «мемлекет ... ... егер ол ... ... ... сегменттеріне байланысты стратегияларды жақсартуға жағдай
жасаған кезде. М.Портердің ойынша «бәсекеқабілетті ел» термині, өз алдына
мемлекеттің гүлденуіне әсер ... ... оның ... ... ... ... өмір сүру деңгейін қамтамасыз ету болып табылады., ... ... ... ... ... тәуелді.
Белгіленген сілтемелерге қарап ғалым мемлекет сипаттамасын төрт топқа
бөлді, немесе төрт ... ... ... ... 1) ... ... 2) ішкі ... параметрі; 3) әлемдік нарық
деңгейінде бәсекеқабілеттік, ұқсас және жақын салалардың болуы; 4) фирмалар
стратегиясы, ... ... және ... Бұл жүйе ... ортаны
тудырады. Ол ортада белгілі елдегі жаңа және ... келе ... ... көзқараспен жағымды және жағымсыз болуы мүмкін. Бұл ... ... екі ... әсер ... кездейсоқ (кездейсоқ үлкен
оқиға, мемлекет өміріне әсер етеді) және бәсекені ... ... ... саясаты. Үкіметтің жақсы саясаты, М.Портердің ойынша,
мемлекеттің бәсекеқабілеттігінің ... қай ... ... байланысты
құрылу керек. Ондай сатыны үшке бөледі: факторлық, ... ... ... Және оның ... ... ... үкімет тек бірінші екі сатыға әсер ете ... ... ... оның ... ... ... дамуына байланысты артықшылықтарының бар болуын қарастырады. Бұл жерде
ең маңызды рөль жаңашылдықты ... ... ... елдің ұлттық бәсекеқабілеттілік мәселелері өте өткір болып тұр
және сөзсіз мемлекет ... ... құру мен ... ... ішкі және
сыртқы саясат субъектілердің шешім қабылдауын қажет етеді. Осы мәселелерді
шешу кезінде біз макробәсекеқабілеттілікті ... ... ... қиындықтармен кездесеміз, яғни ... ... ... мен статистикалық көрінісіне байланысты болып
табылады.
Ұлттық бәсекеқабілеттілік бірқатар көрсеткіштер ... ... ең ... ... ... ... сальдосы; бір тауар өндірісіне
шығыстар; ұлттық валюта ... ... ... ... ... ... ... артықшылығының сапасы мен сипатын толық бейнелемейді,
яғни олардың тұрақтылығы мен перспективасы ... ... ... ... да ... ғалымдардың зерттеуі бойынша ұлттық бәсеке ... ... - ... ... ... артуына байланысты елдегі
төмен шығысты ... ... ... ... ... ... «Толық
факторлы өндіріс», бір тауарға кеткен еңбек шығысы мен ... ... ... ... ... жүргізу стратегиясында мынадай ... ... ... яғни ... және кәсіпорынның бәсекеге
қабілеті және әр түрлі тауар түрлері. Осы ... ... мен ... ... ... бар және ... функцияларын
қалыптастырады.
Бәсекеге қабілеттілік кәсіпорынға және фирмаға қатысты артықшылық
бағасын көрсетеді, өнімдер мен ... ... ... ... қанағаттандыруға мүмкіндік туғызады. ... ... деп, ішкі ... ... орынды алатын, сыртқы нарыққа да
шығатын, тиімді бәсекелесті стратегияны қолданады. Олар ішкі және ... ... ... актілердің болуы, сонымен кәсіпорын
басқарылады; ғылыми-әдістемелік құжаттар, ... ... ... ... ... ... технологиялық дәрежесі;
жұмысшылардың өзіндік қасиеттері және іскерлігі, мамандар және менеджерлер;
бағалы ... ... т. с. с. ... ... ... ... және ... ортаның деңгейі; ақпараттардың
шегі. Егер осы факторларды өндірушілердің қажеттіліктерді ... ... ... маркетингтік жағдайын бағаласақ, онда нақты бір
жағдайға негізгі талаптарды ... ... ... мына ... ... тиіс. Нормативтік актілерге халықаралық нормаға сай және тәртіптік
пен жинақтық ... ... ... үшін қолдану; жобалық-
құрастыру құжаттарына – жаңа ғылыми-техникалық өңдеулерді қолдану, өнімдер
мен қызмет түрлерін жаңалауда ... ... үшін ... ... ... стандартқа сай; өндіріске - прогрессивті технологияны
қолдану, қазіргі ... және ... ... ... ... ... ... икемділігін қамтамасыз ету.
Жеке жұмысшыларға мынадай талаптар қойылады, берілген өнімді ... ... ... сай ... ... алу, ал ... ... білу және өнімді құрастыра алу, яғни өндірістік процесстің алдында
және одан кейін де өздерінің қарсыласынан барлық параметрлерден асуы ... ... ... оның ... ... өнімнің бәсекеге сай
және бәсекелестік қатынасты жүргізу жағдайымен анықталады.
Нарықтық бәсекелестік – бұл ... ... ... ұйымдар
және аймақтар, бір ғана мақсатқа жетуді ... ... ... басып алу
немесе нарықтағы белгілі бір орынды, бағаларды қадағалау және т. с. ... ... ... ... ... ... ... танылады.
Әр түрлі формада болуы және бәсекелестіктің түрлерінің болуы
кәсіпорынды ... ... ... ... зерттеуін талап етеді. Ең
алдымен жарнамалық компанияны қадағалап ... ... ... ... - қандай жарнама құралдарын қолданады, жарнама құралының белгілі
бір өлшемі ... ... ... және ... ... ақпараттарды
тәрбиелі түрде зерттеу, жақын арадағы бәсекелестерге қатысты.
Барлық жағдайда бәсекелестік стратегияның қолдану артықшылығы, өнімнің
бәсекеге қабілеттілігін бағалап, солармен ... және ... ішкі ... ... шығады. Бәсекелестік стратегияны құрудың өзінде тауардың
бәсекеге қабілеті анықталады. Бұл ... ... ... ... ... халықаралық сапа менеджменті жүйесін
еңгізу өте маңызды болып табылады. Онсыз ... ... ... ... ... ... ... сөз болуы мүмкін емес.
Әлеуметтік-экономикалық дамуда адам ... ... мен ... қамтамасыз ету саясатын да ... ... ... ... ... ... 50-80 жылдары бұрынғы Кеңес одағында ... ... ... ... ... ... 2 - ... басқару жүйесінің эволюциялық даму кезеңдері
|Жүйенің |Жүйенің ... ... ... ... ... |құрылған орны|негізгі мәні |критерийлері |обьектісі|саласы |
| ... күні | | | | |
| АӨД |1951ж ... |(Е): ... ... ... ... ... |Еңбек |орындаушы| |
| | ... ... ... |лардың | |
| | ... ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... | |
| | | | ... | |
| | | | ... | |
| | | | ... | |
| | | | ... | |
| | | | ... | |
| | | | ... | |
| АЕЖ |1961ж ... |(Е): |Жеке ... ... ... ... ... ... |
| | ... |талап бойынша|лардың |циклінің |
| | ... ... ... |кез ... | ... сапа ... ... |кезеңі |
| | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | |(О): ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | | ... | |
| | | | ... | |
| | | | ... | ... |1958ж ... ... ... ... |Горький ... ... ... | ... ... ... |лық |
| | ... ... ... ... |
| | ... сапа|бұйым |+жобалау |
| | ... сапа ... ... | |
| | ... | | | |
| МЖҒҰ |1964ж ... ... ... |Өнімнің |
|(НОРМ) ... ... ... ... |
| | ... және ... ... |өмірлік |
| | ... ... ... ... ... |
| | | ... |бұйым | |
| | | ... | |
| | | ... | | |
| | | ... ... | | |
| СБКЖ |1975ж ... ... және ... ... ... |Львов |базасындағы |техниканың ... |
| | ... ... ... |өмірлік |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... | |
| | | ... |сапасы | |
| | | ... | | |
| СБКЖ |1980ж ... ... ... |Өнімнің |
|және РТП ... ... ... ... ... ... и | ... өнім |және өнім |кәсіпорын|өмірлік |
|ЭИР) | ... ... |ның ... ... ӨТЖ | ... |басқару |экономика| ... ПЭП) | | | |лық | |
| | | | ... |
| | | | |і | ...... дайындалған ... ... ... ... бағыттағы көлеміне келесідей фактілер
көрініс бере алады: әрбір өндірістік дамыған елдерде ондаған, ... ... ... сапа менеджменті жүйесі бар. Бүгінгі күні
бірқатар халықаралық ... ... ... және ... ... қарай
кез келген ұйымда қазіргі менеджмент жүйесін енгізу жүзеге асырылады – ... ... ... ... ... СХҰ ... «Қоршаған
ортаны басқару жүйесі. Қолдану бойынша ... және ... ... « ... ... және ... ... саласындағы менеджмент
жүйесі», МС СХҰ 22000:2005 ... ... ... ... ... ХС SА 8000:2001 «Әлеуметтік жауапкершілік», СХҰ
17025:1999 «Жалпы талаптар», СХҰ /ТS 16949:2002 ... ... ... ... ... ... ... және автокөлік өнеркәсібінде
СХҰ 9001:2000 қолдану бойынша ерекше талаптар», СХҰ /TS 29001:2003 «Сапа
менеджменті жүйесі. Мұнай, ... және газ ... ... ... ... есебі бойынша сапа менеджменті жүйесін
сертификаттау ( 2006 жылдың аяғында) СМЖ СХҰ 9001 сәйкес ... ... ... ... етіп ... және ... ... саны артуда.
СХҰ 9001 берілген ... саны ... ... 3 кестеде берілген .
Кесте – 3
| | | | | | ... ... |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... |167124 |497919 |660132 |773867 |897866 ... өсім |122736 |330795 |162213 |113735 |123999 ... ... | | | | ... саны |133 |149 |154 |161 |170 ... – ҚР Сапа менеджментінің даму тұжырымдамасынан алынды ... ... сапа ... ... ... ... ... Сондықтан, СХҰ 9001, стандарты бойынша Австралияда 17000
сертификат тіркелген. СХҰ 9001 стандартының ... ... ... ... мектепке дейінгі мекемелерде де бар.
Тарау бойынша келесі қорытындылар жасалды. Автор ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық мақсаттарды
қарастырып. Барлық көрсетілген ойларға қатысты, бәсекелестік ерекше көп
факторлы ... ... ... ... және ... болып
бәсекеге қабілетті тауарлар және тауарлы ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде оның даму
қабілеті және ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, мәдени және басқа ... ... ... ... капитал ғылыми-білімді тәртіпте
қалыптасады, денсаулық сақтау және басқа салаларда, тікелей тұрмыстық ... ... ... ... ... және ... экономикалық бәсекеге қабілеттіліктің өсуін қарастыра, бірінші
орында адам ... ... ... ... ... және экономика
саласындағы бәсекелік қатынастардың әртүрлілігін белгілі бір ... үш ... ... ... және ... ... макро,
микро, мезодеңгейі ұлттық ауқыммен қатар халықаралық ауқымда қарастырылып,
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... аса ... қорытындылады.
1.2 Сапа менеджменті жүйесінде мотивацияның ролі мен маңыздылығы
Еңбек экономикасы ... ... ... ... атауы бар
мотивация аумағында біріккен ... ... ... бұл ... ... кеңістігі, өзінің технологиялық қатары бар.
Методологиялық жоспарда біз мотивациялық ... бір ... ... мен ... ынталандырудың субьектілері мен обьектілері
ретінде қарастырамыз. Әрине, бұл ... ... ... ... ... ... ... Тұлғаның ынтасын көтерудегі ең
жоғарғы ... ... және ... ақшалай және ақшалай емес,
ағымдағы және стратегиялық ынтаның тиімділігі сәйкестілігін қолдана ... ... Оның ... ... ... және уақытша фактор
есебімен келген пайда жатыр.Шығынның астарында бұл ... ... ... шамасына кеткен шығыны түсіндіріледі. Айлық, сағаттық
тарифтік ... ... ... ... ... ... ... бір
бөлшегіне жатады. «Өтемдік пакет» болып есептелетін әлеуметтік төлемдер
оның өзгермелі бөлігіне ... ... ... ... ... тәуелді. Пайда бизнес-ортаның негізгі қатысушыларының
қажеттіліктерін қанағаттандыруда ... ... ... А. Маслоудың
қажеттілік иерархиясы жатыр, ол базалық және әлеуметтік қажеттіліктердің
жиынтығын көрсетеді. Бұл жерге тиімділіктің 2 ... ... ... ... үшін – өтемдік шығынның минимизациясы, жалдамалы жұмысшы үшін
– қажеттіліктерді қанағаттандырудың максимизациясы.
Мәселенің шешімі ынталар тиімділігіне жететін ... ... ... ... ... ... ... заманғы
концепциясы жұмыс күшінің құны ретінде оның өлшеусіз өсуі мүмкін еместігін
қарастырады. Материалдық ынталар жеткіліксіз ... ... ... ... оның ... ... ... мойындауын тудыруы керек.
Таза еңбек шығынының талдауы үшін корреляционды-регрессивті
талдау ... ... ... және ... өндірісінің қарқынының өсуі
арасындағы корреляция ... r = -0,2019 ... p = ... ... ... ... үшін ... мәліметтер қажет.
Дегенмен, қайта қойылған сауалнама нәтижесі көрсеткендей, алынған картина
бизнес нәтижесі мен көтерілуіне тұлғаның ... ... ... ... ... жағдайды көрсетеді.
Сипаттама жалақының өндірістік және ынталандырушы ... ... және ... ... ... дисбалансқа түсуі, ал
соңында – мотивациялық саясатты компанияда жүргізілген сапа ... ... ... ... ... жалақы мысалында келтірілген ынта ... ... ... зерттеуінің нәтижесі. Зерттеу нысаны
болып, Алматының ... ... бірі ... ... ... ... мәселелік жері:
1. Құрылымдық бөлімшелерде өнім өндірісіне еңбекті қосқанда, жедел
шығын есебінің жоқтығы. Қаржылық ... ... ... саласында басқарушы шешімдер қабылдай алмайды. Дегенмен, бұл
шаруашылықтың нарықтық жағдайындағы ... ... жүйе ... ... есеп қолданысында мүмкін болады.
2. Еңбек шығынының, өндірістің басқа да ... ... ... 1999-2003 ж.ж. жалақы мен ... ... өсу ... ... ... мәліметтер инновациялық шешім қабылдау, өндірістің
нәтижесінің өсуіне ... ... ... ұсынуға мүмкіндік
береді. Еңбек өндірісі алдыңғы деңгейінің тенденциясы ... ... ... 2002 ж. ... ... ... шешімімен байланысты біздің ұсыныстар
макро, мезо және ... ... ... ... жүйесін
жөндеуді қосатын қызметтің кешендік жоспарының қалыптасуына әкеледі.
Макродеңгейде – Еңбек министрлігінің өзіне тән ... ... ... ... ... ... дамуының
ерекшеліктері есебімен мотивациялық саясат концепциясын дамыту, ... ... емес ... ... ... ... ағымдағы
стратегиялық ынталарды марапаттау жүйесінде бөлу.
Мезодеңгейде - ҚР сәйкес келуші тұлғаларымен аймақтық деңгейдегі
бизнесті ... және ... ... ... ... ... жетілдіру. Аудандық және салалық ерекшеліктері есебімен
марапаттауға қатысты территориалдық ... мен ... ... ... ...... компаниялар ауқымындағы бизнес-процесспен
интеграция негізіндегі тұлғаның еңбек мотивациясы жүйесін ... ... ... ... және мотивация ... ... ... ... асыру.
Ортамерзімдік перспективаға арналған Қазақстандық есеп жүйесі дамуының
қабылданған концепциясы оның ... ... ... ... ... ... ... есебімен 5 классификациялы топқа жіктеледі:
қысқа мерзімдік сыйақы, еңбек қызметінің аяқталғанына сыйақы, басқа да ... ... ... жәрдемақы, үлестік құралдармен берілетін
компенсациялық төлемдер.
Сонымен, ынталандыру мәселесін шеше отырып, шетелдік және отандық
тәжірибенің ... ... ... сыйақыға қатысты еңбек стандарттарын
жетілдіруге, дамытуға жұмыла кірісуіміз керек.
Адамның іскерлікке деген мотивациясы жалпы түрде ... бір ... ... ... қозғаушы күштердің жиынтығы
ретінде түсіндіріледі. Бұл күштер адам сыртында және ішінде орналасады ... оны ... ... ... ... ... әрекеттерді орындауға мәжбүр
етеді. Сонымен қатар адамның бөлек ... мен ... ... ... әрекеттесудің өте күрделі жүйесі арқылы орындалады, осының
нәтижесінде әр түрлі адамдар бірдей ... ... ... ... ... жауап беруі мүмкін. Сонымен ... адам ... ... ... өз кезегінде, оның әсерлерге елінуіне дәл солай әсер
етуі мүмкін, осының нәтижесінде әсердің тигізетін ықпалының ... ... ... туындайтын тәлім бағыттылығы да өзгеруі мүмкін.
Құжатталған сапаны басқару жүйесінің даму тарихында мотивацияда, 5 түрлі
кезеңді көрсетуге болады. Оны біз бес сапа ... ... ... 1 – ... бес ... [127, с. ... ... – ең бірінші жүйе – Тейлордың жүйесі пайда болған кезде,
жүйелік ... ... ... сәйкес келеді. (1905 ж).
Тейлордың жүйесінің жетістікті қызмет етуін қамтамасыз ету үшін алғашқы
кәсіби инспекторларды ... ...... тексерушілер)
Мотивация жүйесі ақаулар мен брактарға, сонымен қатар ... ... ... Жүйе кәсіби оқыту мен өлшеуші және ... ... ... ... негізделді. Жеткізушілер мен
тұтынушылардың арасындағы қарым-қатынас қабылдау бақылауында тексерлетін
тағайындалған ... ... (ТШ), ... ... етілді. Жоғарыда
көрсетілген Тейлор жүйесінің ерекшеліктері әрбір жеке өнімнің сапа жүйесін
басқаруды жасады.
Екінші жұлдыз. (1924 ж). ... ... ... ... сапасын
басқару механизмін берді. Бірақ өндіріс – ол процесс болғандықтан, бұйымды
емес процессті басқару ... ... ... Сапа ... ... оған статистикалық әдістерді қолдану қызметі іске ... мен ... ... ... сапа саласындағы
тапсырмалары күрделенді, себебі олар вариация және ... ... ... ... қатар олардың азайюына жету үшін қандай әдістерді ... ... ... ... бақылау карталарын тұрғызу, ... және ... ... сапа ... инженер. Ең күрделісі еңбек
мотивациясы болды, себебі процессті қалай күйге келтіру керектігі, бақылау
және карталарды ... және ... ... ... талдау керектігі
ескерілді. Кәсіби оқытуға бақылау және реттеу, статистикалық әдістерді
талдауды оқыту қосылды. ... мен ... ... ... түсті.
Оған статистикалық қабылдауды бақылау, стандарттық кестелері үлкен роль
атқарды.
Үшінші ... 50-ші ... ... жалпыға бірдей басқару тұжырымдамасы
– ТQC құрылды. Оның авторы америка оқымыстысы ... ТQC ... ... ... мен жұмысшыларды сапалы өнім жасауға шақыру
жолында жұмыс істейді. Жапондықтар ... ... бойы TQSC – ді ... айтқан болатын. Мұндағы S-Statistical (статистикалық). Сапа жүйесіндегі
мамандарды ғана емес, сонымен қатар кәсіпорынның ... ... ... бойынша өзарақызметінің жауапкершілігін тағайындайтын, бұл деңгейде
үшінші жұлдызбен белгіленген ... сапа ... ... ... ... адамдық факторлаға қарай ығыса бастады. Материалдық
ынталандыру ... ... ... ... ... ... негізгі
мотиві коллективте жұмыс істеу болды, оның ... ... және ... ... ... ... ... қолдауы, басшылармен және
қызметтестерімен оның ... ... ...... ...... ... үшінші жақтық сертификациясын
қарастырады. Мұндағы ең маңыздысы келісімшарттардағы сапаға ... ... ... беруі болды.
Төртінші жұлдыз. 70-80-ші жылдары сапа ... ... ... (TQM) басқаруға ауысты. Бұл жылдары сапа ... ... жаңа ... ... ... ... СХҰ 9000 (1987 ж.)
стандарттары. Бұл менеджмент және сапаны қамтамасыз ... зор ... TQM ... ... жүйе болып табылады. Ол ... ... ... шығының аз болуына және дәлме-дәл уақытта тауарды
жеткізуге әсер етеді. TQM-нің негізгі философиясы «жақсартудың шегі ... ... ... қолданылатын мақсаттық бағдар бар - ... ... 0 ... емес ... ... ... ... Бірақ мұндай мақсатқа жету мүмкін емес деп ойлайсың, сонда да бар
қорытындыға қанағат етпей алға ... одан да ... ... ... ... философияның әдейі жасалған термині де бар ... ... ... Бұл ... ... ерекшеліктерінің бірі,
ол коллективтік формалар мен әдістерді іздеуді пайдалану, мәселені шешу мен
талдау жасау, әрқашан ... ... ... үшін ... TQM-де адам ең ... роль ... және ... үйрету
маңызды орын алады. Тіпті, жұмысшылар жұмыстарына жан тәнімен беріліп,
демалыс кездерінде жұмыста болып, үйде де ... ... ... ... жету ... Жұмысшыларды оқыту, тотальді және үздіксіз
жүреді, Жұмысшылар жұмыс ... ... ... ... еріп жүреді.
Әрине, оқу түрлері әрқашан өзгертіп тұрады, жұмыс бабы бойынша іскерлік
ойындар ... ... ... компьютерлік әдістер және т.б. ... бір ... ... ... ... оқыған адам өзін
коллективте ыңғайлы сезінеді, немесе тіпті көшбасшы ... да ... ... ... олардың мансаптарының өсуіне ... ... ... ... ... үшін де ... ... Тұтынушылар мен ұсынушылар арасындағы қарым қатынас қалыптасу
үшін сапа менеджменті жүйесінің сертификациясы ИСО 9000 ... ... өз ... ... ... 90-шы жылдары қоғамның кәсіпорындарға деген ... ... Ал ... ... ... ... ала
бастады. Бұл СХҰ 14000 стандартының дүниеге келуіне септігін ... ... ... ... ... орта мен ... талаптарын туғызды.
Сапа жүйесінің СХҰ 14000 стандартына сай ... СХҰ ... ... ... бола ... ... ... жұмысшылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру
мәселесіне ауды. СХҰ 14000 және OS 9000 ... ... және ... ... ... сапа бойынша Еуропалық премиясы үлгісі бойынша –
бұл бесінші жұлдыздың негізгі ... Сапа ... ... ... ең нәтижелі әрекеттері 50-ші жылдары көріне бастады.
Өнімнің сапасын ... басы 1955 жылы ... ... ... өнім өндіруден және оны тұтынушыға өткізуден басталады. Бұл жүйе
өзіне ұйымдастырушылық, ... ... мән ... өнімді
кемшіліксіз шығарудың нормативтік–техникалық талаптардың құжаттануын
кіргізеді. Ол мынадай қағидаларға ... ... ... өнім ... ... ... ... жауапкершілігі;
• Технологиялық тәртіптердің қатаң сақталуы;
• Бұйым сапасына толық бақылау жүргізу және оның ҰТК ұсынған құжаттарға сай
болуы.
БИП жүйесі ... ... ... ... ұйымдастыруда кешенді
тәсілдің басы болып табылады. Бұл жүйенің қағидалары көптеген ... ... ... БИП ... өнімнің сапасын арттырудың ең қуатты
құралы болды. Сапаны ... ... ... ... 1958 ж. ... құрылған КАНАРСПИ (сапа, сенімділік, алғашқы бұйымдардан ресурс)
жүйесін айта аламыз. Саратовтық жүйе ... ... ... ... ...... және жобалық процесс кезінде өнімнің
сапасын ... ... Бұл ... ... конструкторлық және
технологиялық құжаттау, өнімнің жаңа ... ... ... сынақтан
өткізу, конструкциялардың, технологиялардың жаңару назарын талап етті.
70–ші ... ... ... стандарттың мамандары әртүрлі
әкімшіліктермен сапа жүйесін басқару бойынша ... ... ... ... ... ... сапасын басқару жүйесінің
бірыңғай қағидалары болды. (КС УКП) Бірақ, прогресс ... ... ... ... ... ... сапаны жақсарту жұмыстарында әлемдік
тәжірибеге сүйене отырып, қазақстандық ... ... СХҰ ... ... және ... бақылау жүйесінен халықаралық
стандарттарға көшу мәселесі тұр. ... ... ... ... ... 9000 стандартын енгізуге тәжірибелері болмаса да көптеген отандық
кәсіпкерлер кіріскен болатын, ... ... (КС УКП) ... жаңа сапа
жүйесін орнатуға тырысты.
СХҰ 9000 сапа ... (КС УКП) – дан ... ... ... ... негіздеу;
• Өнім сапасына жауапкершілікті белгілі бір орындаушыға жүктеу;
• Тұтынушының өнімді тексеруі;
• Ұсынушының бұйымдар мен материалдарды таңдап алуы;
• Маркетинг;
... ... ... ... және ... ... Материалдар мен бұйымдарды бүкіл цикл бойынша тексеру;
• Пайдаланғаннан кейін ... ... ... ... ... назарға ала отырып, мотивацияның анағұрлым
нақтыланған анықтамасын беруге болады. Мотивация – бұл ... және ... ... ... олар ... ... ... шектері мен формаларын және осы іскерліктің белгілі ... ... ... бағыттылығын береді. Мотивацияның адам
тәліміне әсері көптеген факторларға тәуелді болады, көп жағдайда жеке ... адам ... ... ... кері байланыс ықпалымен өзгеруі
мүмкін.
Мотивациялық бағыттардың саны көп, олардың санынан мотивация түсінігі
қалыптасады және олар әрбір адамға ... да бір ... тән ... ... ... мотивация түсінігінің нақты және ... ... жоқ. Әр ... ... ... ... өз көзқарасына
сүйене отырып береді. Мысалы, ... ... ... ... – бұл ... ... топтарды белгілі бір
қажеттіліктерді қанағаттандыруға тырысумен байланысты белсенді ... Ю. ... ... ... ... – бұл ... ... итермелеу” [28]. Бірақ мотивацияның барлық анықтамаларының мынадай
ортақ ұқсастығы бар: тірі ағзалардың тәлімін анықтайтын ... ... ... деп ... Бір ...... ... екінші жағынан - өзін-өзі итермелеу.
Адам тәлімі әрқашан мотивацияланған болатындығын ескерген ... ...... ... ... ... ... қажеттіліктеріне бағыттауды білдіреді. Мотивациядағы бұзушылықтар
бірнеше себептерге байланысты болуы мүмкін, олар қызметкерлер арасындағы
тұлға аралық шиеленістерде жатады. ... және ... ... ... ... ... ... тартымдылықты тудырудағы маңызды
нәтижелерге жеткен ... ... ... үлкен бөлігінің өздерін
жеңімпаз ретінде сезінуге мүмкіндік беретін жүйелерді құру ... ... ... ... жоқ ... ... көзқарасымыз бойынша мотивация түсінігін ... ... ... ... ... ашады: “Мотивация – нақты жағдайда адам
әрекеттерінің белсенділігі мен ... ... ... күйі ” [29]. ... ... мотив екі құрамдас элементтермен
сипатталады:
Мотивация
Қызмет ... 2 – ... ... ... ... ... белгілі бір жағдаймен байланысты болады. Адам іскерлігі
(немесе ... мен оның ... ... қатынасы қисық
сызықпен сипатталатындығын зерттеулер көрсетеді. Басында белсенділіктің
өсім шамасы бойынша ... ... ... ... ... ... нәтижелер бір деңгейде сақталады. Бұл кезең ... ... ... деп ... бұл ... ең жақсы нәтижелерге
қол жеткізіледі. Белсенділік тиімді диапазон шегінен жоғарылай бастаған
соң, жұмыс ... ... ... ... менеджер қол
астындағылардың максималды белсенділігіне қол ... үшін ... ... ... деңгейге дейін арттыру үшін арналғандығы білінеді.
Белсенділік қажетті мотивацияны қамтамасыз етпейтіндігін ескерген жөн.
Адам бар ынтасын ... ... ... ... ... мүмкін, бірақ егер ол
өз қызметін бұрыс ... ... ... ... оң ... ... ... Мұндай жағдай қол астындағы қызметкер жұмыстың шеткі
мақсаттарын болжай алмаған ... ... ... себебі хабардар болмау,
бақылаудың жеткіліксіздігі, оның ... ... ... болуы мүмкін. Еңбектің бұрыс бағыттылығының
салдарынан адамның өз ... мен ... ... ... туындауы мүмкін [29].
Мотив бір нәрсені жасауға себеп, объективті қажеттілік, қандай да бір
әрекетке итермелеу ретінде ... ... ... құру мен ... ... іс ... табылады, себебі әрекет етуші мотивтер
қызметкерлердің ерекшеліктеріне, қойылған мақсаттар мен ... ... ... ... ... та ... ... мен сақталуының
жалпы принциптері де орын алады, сондықтан менеджер ұжым ... ... ... оның шығармашылық сипатында іздеуі
тиіс.
Адам тәлімі әдетте бір ... ... ... ... ... ... ... адамға әсер ету деңгейі бойынша бір ... ... ... ... жеке ... ... ... белгілі
бір әрекеттерді өмірде жүзеге асырудың негізі болып табылады, мұнда
мотивация ... ... бір ... ... ... бірге ол
адам тәліміне, білімі мен басқа факторларына тәуелді саналы түрде өзгеруге
қабілетті ... – бұл ... ... бір ... тудыру арқылы оны
нақты әрекеттерге итермелеу үшін адамға әсер ету ... ... ... мотивтердің қатынас мәселесі қызықты болып көрінеді. Адам әрекеттері
адам мен тапсырманың ... ... ... ... ... мотивтер
әсерінде болады, бірақ адам мен ... ... ... ... ... ... орта іске ... өзара ашық әсерлесуі
кезінде туындайтын мотивтер де болады.
Бірінші жағдайда мотивті “ішкі” деп ... ... ... ... адам тікелей тудырады. Мұндай мотивацияның ... ... ... ... ... игеруге және т.б. ұмтылыс
болуы мүмкін.
Басқа жағдайда мәселені ... ... ... ... ... Мұндай мотивті “сыртқы” деп атауға болады. Мұнда бұл
сапада ... ... ... ... ... ... ережесі мен
басқалары да бола алады.
Өмірде “сыртқы” және ... ... ... нақты
айырмашылықтар жоқ екендігін есте сақтаған жөн. Кейбір мотивтер ... ... ... ал ... ... - ... ... Кейде мотив бір мезгілде мотивацияның түрлі
жүйелерімен туындалуы мүмкін [29].
Мотивация адамның жұмыс істеуіне ... мән ... ... ... ... ... мен ... әрекетінің соңғы нәтижесі арасында
тікелей тәуелділік жоқ. Кейде ... ... ... ... орындауға
бағыт ұстаған адам анағұрлым аз ... ... ... ... ... жатады. Мотивация мен еңбектің соңғы нәтижесі
арасындағы тікелей байланыстың жоқ ... ... ... ... әсер ... ... атап айтқанда, адамның біліктілігі
мен қабілеттері, орындалатын тапсырманы дұрыс ұғынуы және тағы басқалары.
Мотивация үрдісінің анағұрлым ... ... бар ... ... ... ... белгілі бір нәтижелерге ұмтылуды, қалауды білдіретін ... ... үй, жеке ... және т.б. сол ... ... ... ... қатар “сезілмейтін” құрметтеу ... жеке ... ... және т.б. сол ... ... да ... мақсатты бағытталған тәлім - өз қажеттіліктерін қанағаттандыруға
тырыса отырып, ... ... ... ... тәлімінің жолын
таңдайды. Компаниядағы жұмыс – мақсатты бағытталған тәлім тәсілдерінің
бірі. Жетекші қызметке ... ...... қажеттілікті
қанағаттандыруға бағытталған мақсатты тәлімнің тағы бір түрі;
3) қажеттіліктерді қанағаттандыру – ... ... ... ... ... ... ... жеңілдену мен
жайлылық күйінің оңтайлы сезімін білдіреді.
Менеджментте мотивация деңгейлерінің есебіне де үлкен мән ... ... ... ... ... үшін ... табылатын минимумге қол жеткізеді. ... ... өте ... сипатталатын қызметкерлер үшін жұмыс қалайтын ... ... бұл ... пен ... әкеледі. Зерттеулер қызметшілер
әдетте бар күшін ... ... ... өз күш-қуатының бөлігін
үнемдейтіндігін және олардың қосымша ... ... ... ... ... жағдайда ғана толық күшпен жұмыс
жасайтындығын көрсетті. ... ... ... үшін ... мен ... ... ... барысында ... ... ... қанағаттандыру мүмкіндігін қамтамасыз
етуді қамтиды. Үрдіс ... ... ... ... ... түрінде беруге болады [29]:
Бірінші кезең – қажеттіліктердің туындауы.
Екінші кезең – қанағаттандыруға, ... және ... ... қамтамасыз ету жолдарын іздеу.
Үшінші кезең – әрекеттердің мақсаттарын (бағыттарын) ... ... ... ... ... қамтамасыз ету керектігін анықтайды. Мұнда
қажеттілікті қанағаттандырып, ... ... алу үшін не ... ... ... қол ... болатындығы және қажеттілікті жоя
алатын, расында қол жеткізуге болатын нәрсе айқындалады.
Төртінші кезең – әрекетті жүзеге ... Адам ... жою ... ... алу ... ... ... жүзеге асыру мақсатында
күшін шығындайды. Жұмыс ... ... өз ... ... бұл
сатыда мақсаттарды түзету жүзеге асырылады.
Бесінші кезең – әрекетті жүзеге асырған үшін марапатталу. Міндеттелген
жұмысты орындаған соң, адам қажеттілікті жою ... ... ... ... ... қалайтын затына ауыстыра алатын нәрсесін алады. Бұл жерде
әрекеттерді орындау қалаулы нәтижені ... ... ... ... ... ... бағытталған мотивацияның өзгеруі
жүзеге асырылады.
Алтыншы кезең – қажеттілікті жою. Адам жаңа ... ... ... тоқтатады немесе мүмкіндіктерді іздеуді әрі ... ... ... ... әрекеттерді орындайды
Қажеттіліктердің туындауы
Қажеттіліктерді жою жолдарын
іздеу
Қызмет ... ... ... ... 3 – ... ... ... [29]
Мотивациялық үрдістің үздіксіз өзгерісі өте маңызды фактор болып
табылады. Оның ... оны ... ... ... ... Қажеттіліктердің өздері күрделі динамикалық байланыста
болады және жиі ... ... ... Осы ... ... құрамдас
бөліктері мотив әрекеттерінің сипаты мен бағытын өзгерте ... ... ... ... ... ... ... мотивациялық
құрылымын, әрекеттерінің жүйелерін терең зерттеген жағдайдың өзінде ... ... ... ... орын алуы және оның мотивациялайтын
әсерлерге күтпеген жауап қайтаруы ... Тағы бір ... ... қызметін
түрлі адамдардың мотивациялық құрылымдарының айырмашылығы, оларға бірдей
мотивтер әсерлерінің түрлі дәрежелері, бір мотив әрекеттерінің басқаларынан
тәуелділігінің әр ... ... ... нәтижеге қол жеткізуге
деген ұмтылыс өте күшті болады, ал басқаларында мұндай ұмтылыс әлсіз болуы
мүмкін. Мұндай кезде бұл ... ... ... ... әсер ... ... ... марапаттау мен жазалау, санкциялардың
алдын алмау арасындағы дұрыс арақатынасқа қол ... өте ... ... елінуі қызметкердің белсенділігін байлайды, жағымсыз
әсер тудырады, қатты ширығу жағдайларын тудырып, өз-өзіне сенімін кемітеді.
Қызметкер әрекеттерінің нәтижесіне ... ... ... ... ... өздігінен тиімсіз болып табылады, себебі қол астындағының тәлімінде
ойламаған өзгерістерге алып келуі мүмкін. Жазаланған қызметкердің ... ... ... ... көп ... ол жазадан құтылу мүмкіндігін
іздей бастайды. Адамдар жазаның әділдігімен өте сирек ... ... ... ... еліну қарсылық тудырады.
Атқарылған жұмысқа берілген жағымды баға (жағымды ... ... ... ... ... ... және ... күшейтеді. Мақтау адамға өзіне, өз ... ... ... ... жаңа ... табысты орындауға үміт
береді, бұл өте жақсы еңбек етуге ... ... ... ... әділ ... ... үмітінің
орындалуына апаратындай еңбек сапасына, тапсырмаларды орындауға және ... ... ... қалыптастырады. Сонымен қатар ол, әрине,
жағымсыз салдары болатын әрекеттерден аулақ ... ... ... шаралардан көрі (жағымсыз бекіту) тиімдірек әсер етеді. Дегенмен,
жұмыс барысында жағымсыз шараларды қолданбауға болмайтын ... да ... ... Бұл ... қол ... ... ... шаралар
басқа қызметкерлердің алдында қолданылатын ... ... ... нәтиже беретіндігін ескерген жөн [19].
Сөйтіп, жоғарыда ... ... ... мынадай қорытынды
жасауға болады: кәсіпорынның барлық ұжымын негізгі мотивациялық ... ... ... ... топтарға бөлуге болады:
1. Топ – іскерлік мансапқа ұмтылыс;
2. Топ – материалдық ахуал;
3. Топ - әлеуметтік қорғаныс.
Менің пікірім бойынша, айқындаған ... ... ... ... ... әр түрлі теориялар мен мотивацияларды өз тәсілі мен ... ... ... қажет. Олардың кейбіреулерін қарастырып
көрейік. Мотивация теориясын зерттеудің екі ... ... ... ... теориясының мазмұндылық жағын зерттеуге
негізделген. Мұндай теориялар адам ... мен ... ... ... ... ... зерттеуге негізделген. Осы
тәсілді жақтаушылар қатарында ... ... ... ... ... және Дэвид Мак Клелландты атауға болады.
Мотивацияға арналған екінші тәсіл процессуалдық ... ... ... ... жету үшін ... күшін бөлу
және тәртіптің белгілі бір түрін таңдау жөнінде ... ... күту ... ... В. Врум ... ... ... теориясы және Портер-Лоулер теориясы немесе үлгісі жатады.
Осы теорияларды қарастырайық.
А. Маслоу ... ... ... ... теориялардың
біріншісі Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы деп аталады. Оның мәні адам
қажеттіліктерін зерттеуде қамтылады. Бұл ... ерте ... ... Оның ... ... қатарында Абрахам Маслоу да бар,
психология тақырыбы адам санасы емес, адам ... ... ... деп
санаған.
Мотивация теориясын басқаша Маслоу бойынша қажеттіліктер иерархиясы
деп атайды. Тұлғаның тәлімі ... оның осы ... ... ... ... Бұл ... қажеттілікті қанағаттандыратындай
әрекет етуге мәжбүр етеді [3]
Өзін өзі
_ көрсете ... ... ... және ... 4 –– ... ... қажеттіліктер иерархиясы [19, 26]
Тәлім негізінде адамның бес ... ... ... қажеттіліктері
жатады:
1) адамның өмір сүруі үшін қажет физиологиялық қажеттіліктер: тамақтану,
су ішу, дем алу және т. ... ... ... пен ... ...... әлем
тарапынан физикалық және басқа да қауіптерден қорғаныс және
физиологиялық қажеттіліктердің ... да ... ... ... - әлеуметтік қоршаған ортаға деген
қажеттілік. Адамдармен қатынас жасау, “тірек” сезімі және қолдау;
4) құрметті болу, көпшілікпен танылу ... және жеке ... ... ... көрсету қажеттілігі, яғни жұмыс бабымен жеке ілгерілеуге
қажеттілік және өзінің потенциал мүмкіндіктерін жүзеге асыруға
қажеттілік.
Ең ... ...... ... ... ... ... мен
жұмыс бабымен ілгерілеу қажеттілігі – ... ... ... ... ... ... үрдісі қажеттіліктер арқылы шексіз
болып табылады.
Дэвид Мак Клелландтың мотивация теориясы. Экономикалық ... мен ... ... қатар мотивация теориясындағы маңызды рөл
неғұрлым жоғары деңгей қажеттіліктеріне тиесілі болады. Бұл теорияның өкілі
Дэвид Мак Клелланд болып ... Оның ... ... ... деңгей
қажеттіліктерінің құрылымын үш факторға келіп тіреледі: табысқа ұмтылыс,
билікке ұмтылыс, танылуға ұмтылыс. ... ... ... ... ... ... ... танылу ретінде емес, белсенді әрекеттің
нәтижесіндегі жеке ... ... ... қабылдауға қатысуға
дайындық және олар үшін жеке жауап беру ретінде бағаланады.
Дэвид Мак Клелланд ... ... ... ... ... бұл ... ... керек және мұны олар
ұйымдардағы белгілі бір қызметтерді атқарған кезде жасай алады.
Мұндай қажеттіліктерді қызметкерлерді ... ... ... жаңа ... ... дайындай отырып, біліктілігін арттыру
курстарына бағыттау және т.б. жасай ... ... ... ... қарымқатынас жасау аясы кең болады және олар оны кеңейтуге
тырысып бағады. Олардың ... ... ... ... керек.
Мотивация теорияларын кейбір экономикалық қайнар көздерде екі топқа
бөледі: 1) ... ... 2) ... ... ... мотивациялайтындығын және нақты тәлім мотивтері
қандай болатындығын зерттеу мен түсіндіруге күш салады. ... ... ... ... ... ... әрі ... жылжытатын үрдісті
айқындайды. Моивацияны қүбылыс ретінде түсіну үшін екі түсінік те ... ... ... қарастыруға дербес тәсіл қажет.
Герцбергтің екі факторлы мотивация теориясы. Бұл теория Герцбергпен
түрлі жұмыс орындарынан, ... ... ... және ... ... сұхбаттасу деректерінің негізінде ... ... әсер ... ... тәсілі, ұйым мен
әкімшілік саясаты, еңбек жағдайы, жұмыс ... жеке ... ... тұрақтылығына сенімсіздік, жұмыстың жеке өміріне әсері.
Аталған ... ... ... ... ... ... ... атаққа ие болды. Жұмыспен қанағаттанушылықты тудыратын
мотиваторлар жұмыс мазмұнымен байланыстырылып, жеке ... ішкі ... ... ... ... ... факторлар жұмыс кемшіліктерімен және сыртқы жағдайлармен
байланыстырылды. Аталған ... ... ... ... ... оңай байланыстыруға болады [19].
Герцберг көзқарасы бойынша, ... ... ... бір ... ... ... ... Олардың әрбіреуі
өз өлшем бағанында орналасады, ... ... ... ... ... ал ...... плюске дейін әрекет етеді. Егер контекст
факторлары нашар жағдайды ... ... онда ... сезінеді, бірақ жақсы жағдайдың өзінде де ... ... тым ... әкелмей, бейтарап көзқарасты
қалыптастырады. Жұмыспен қанағаттанушылықты тек мотивациялық факторлар ғана
тудырады, олардың оң жағынан дамуы бейтарап ... ... ... ... ... ... ... Фредерик Герцбергтің мотивация
теориясы материалдық және материалдық емес факторлардың адам мотивациясына
әсерін айқындаудың өсіп келе ... ... ... ... ... ... жұмыспен қанағаттанушылықты көрсететін екі факторлы
үлгіні құрды
Гигиеналық факторлар ... мен ... ... жасау жағдайы
Қызмет бабымен ілгерілеу
Табыс ... және ... ... ... ... ... ... дәрежесі ... ... ... өсу ... 5 – Жұмыспен қанағаттанушылыққа әсер ететін
Факторлар [19, 30]
Факторладың бірінші тобы (гигиеналық факторлар) тұлғаның ... оның ішкі ... ... сонымен қатар жұмыстың
өзі орындалатын қоршаған ортамен байланысты.
Мотивация факторларының екінші тобы ... ... мен ... ... ... ... мазмұндық бөлігін жалпыландыру
қажеттілігі туралы есте ... ... ... факторлары, көрініп тұрғандай, физиологиялық
қажеттіліктерге, қорғаныс пен ... ... ... ... теориялардағы айырмашылық келесі: А. Маслоу ... ... ... ... ... түрде жұмысты жақсы істей
бастайды, Ф.Герцбергтің пікірі бойынша, жұмысшы ... дәл ... ... ... ... жұмысты одан сайын жақсы істей бастайды.
Сөйтіп, мотивацияның мазмұндылық теориялары қажеттіліктерді ... ... ... ... факторларды айқындауға негізделеді.
В. Врумның күту теориясы. Күту теориясына сәйкес, мақсатқа жету үшін
адам мотивациясының ... ... тек ... ғана ... ... ... таңдалған түрі де қажет шарты болып табылады.
Күту теориясына ... ... ... ... ... ... бөлігі қанағаттандырылатындай
қажеттіліктерге ие болуы керектігі туралы қорытынды жасауға ... ... ... ... ... ... ... сыйақы
беруі тиіс. Мысалы, коммерциялық құрылымдар қатарында ... ... ... ... біле ... белгілі бір тауарлар түрінде бөліп
береді.
Әділеттілік теориясы. Бұл теорияға сәйкес, ... ... ... ... бір тобы ... емес, осындай жүйелі
ортадағы басқа қызметкерлерге берілген сыйақыларды ... ... ... бағалайды.
Қызметкер өзінің сыйақы өлшемін басқа қызметкерлердің ... ... ... Бұл ... ол өзі ... ... және ... жұмыс жасайтын жағдайларды ескереді. Мысалы, біреуі жаңа
жабдықта жұмыс жасайды, ал ...... ... ... ... ... ал екіншісінде – басқа. Немесе, мысалы, басқарушы ... ... ... ... ... Немесе жұмысты орындау
үшін қажетті ақпарат болмаған және т.б.
Л.Портер – Э.Лоулер мотивация теориясы. Бұл теория күту ... ... ... ... ... ... Оның
мәні марапаттау мен жеткен нәтижелер арасындағы қатынастардың енгізілуінде
болып отыр.
Адамның бағалайтын нәрсесі оның ... ... ... бір ... ... ... осы ... оның
жетістіктерін өзі бағалайтын нәрсемен марапаттау керек, ал марапаттау
мақсатқа адам байқайтындай етіп ... ... болу ... ... ... адам табанды әрекеттердің өзі де мақсатқа жетуге
кепілдігін әрдайым бере бермейтінін ... ... ... тәжірибенің
негізінде мақсатқа жету мүмкіндігі қаншалықты ақиқат екендігі ... ... Бұл ... ... мезеттің қоршаған ортасы мен
жағдайы ... ... ... мүмкіндіктер мен кедергілер
салыстырылады [19, 20].
Күту ... ... ... жетудегі кедергілер
әрекеттердің нәтижесіздігі жөніндегі сезімді тудырады. Адам үшін ... ... ... ... ... болса, соғұрлым
нәтижесіздік сезімі де күшті болады. Келесі ретте ... ... де ... мүмкін және мақсат бірнеше рет орындалмаған жағдайда, оған
жетудің ақиқаттылық бағасы төмендейді де, мотивация да ... ... ... ... ... ... мотивацияны төмендетеді, ал төмен
мотивация орындаушылық ... ... ... ... ... ... үлкен сезімін тудырады. Шеңбер тұйықталады.
Л.Портер мен Э.Лоулер марапаттау өлшеміне әсер ететін ... ... ... ... ... жеке ... және еңбек
үрдісіндегі өз рөлін анықтау. Күту теориясының элементтері мұнда ... ... ... ... бағалайтындығында және бұл марапат
оның шығындаған ... ... ... ... ... ... арасында мотивация ... ... ... табыстарға Л. С. Выгодский және оның шәкірттері – А. ... пен Б. Ф. ... қол ... Олар ... мәселелерін
педагогикалық қызмет мысалында зерттеп шықты, олар ... ... жоқ. Осы ... ... олардың жұмыстары әрі қарай дамытылған
жоқ. Менің ойымша, Выгодский теориясының ... ... ... ... үшін де жарайды.
Выгодский теориясы адам психикасында дамудың екі параллель – жоғары
және төмен ... бар ... ... ... жоғары және төмен
қажеттіліктерін айқындайтындығын және параллель ... ... бір ... ... ... басқа деңгейдің қажеттіліктерін
қанағаттандыру мүмкін емес екендігін білдіреді.
Мысалы, егер белгілі бір ... ... ... ... ... қанағаттандыру қажет болса, бұл кезде материалдық ынталандыру
жұмыс ... ... ... жағдайда адамның жоғары қажеттіліктерін тек
материалдық емес жолмен ғана жүзеге асыруға болады. ... ... ... ... параллель және өз бетінше дами отырып, адамның
тәлімі мен әрекетін бірігіп басқаратындығы ... ... ... пікіріміз бойынша, бұл теория басқа кез ... ... ... ... ... ... ... ол адамның келелі
мәселелік қажеттіліктерін ескермейді.
Адам әрекетінің ... ... ... ... адам ... бейімделу және өзін-өзі ұйымдастыру деңгейлерінде қабылдайтындығын
тұжырымдауға болады. Сәйкесінше, қажеттіліктер де ... ... бір ... ... ... керек. Төмен, жоғары және ең
жоғары қажеттіліктер параллель және бірлесе дамиды, және адам ... ... ... ... яғни ... ... емес ... арқылы қажеттіліктерді қанағаттандырудың үш
түрлі ... бар деп ... ... [19, 20, ... ұжымды басқару тәжірибесінде қолданылатын мотивацияның
заманауи теориялары мен ... ... ... әсер ... ... жеке және ... да факторлар.
Басқару тәсілі мен ұйымдастырушылық климат мотивацияға кәсіпорын шегінде
әсер ететін ... ... ... Бұл ... ... делдалдық
айнымалылар, яғни олардың әсері мотивацияны тудырады немесе оған ... ... ... ... факторлар ретінде жұмыс орнындағы жеке
қатынастар, осы ... ... ... қолданыстағы өндірістік әдіс,
сонымен бірге кәсіпорындағы мәдениет пен ... ... ... ... ... кеткендей, Герцберг теориясында бұл мезеттер
гигиеналық факторларға жатқызылады, яғни ... ... шешу ... ... немесе жағдайды бейтарап етеді, ... ... Күту ... ... мен ... ... мұндай
факторлары мақсатты қалау мен оған қол ... ... ... ... ... ... Мысалы, қолданылған өндірістік әдіс
өзін-өзі көрсету қажеттілігін күшті ... ... ... ... ... ... ... тәлімі мен басқару тәсілі қол
астындағылардың ... мен ... ... ... ... қол ... қандай жетістіктердің
марапатталып, ал қандайларының – ... ... және ... ... не ... ... қорытындылар жасайды [6].
Жағдайлық факторлар көбіне қызметкерге тапсырманы қалайтын тәсілмен
орындауға кедергі ... ... ... жоқ ... және ... жету ... ... пайда болады. Мысалы, басшының басқару
әдістерінен немесе ... ... ... ... ... жету
ешқандай жағдайда да қалайтын марапатқа әкелмейтіндігі туралы ... ... жету ... ... ... ... сезімін
тудырады және мотивацияны төмендетеді.
Кедергілердің бірі ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Осы себептен орындау сәтсіз
болып, келесіде мұндай тапсырма кезіндегі мотивация да одан ... ... ... ... ... ... ... сәйкес жұмыста
мотивацияны ынталандырады. Демек, қызметкерге берілетін тапсырмалардың
сапасы оның қабілеттері мен шеберлігіне ... ... әсер ... ... ... ... сәттілік пен сәтсіздік себептері
көрінген кезде ғана әсер ете ... Өзін өзі ... ... ... ... ... ... өз атына алады, ал басқасы өзінен тыс
себепті ... – жиі ... онда ... ... ... ... ... болады.
Демек, “мен”, немесе өзі туралы көрініс, - бұл ... осы ... ... ... және ... мотивациясына
әсер ететін жеке қасиеті. Адаммен байланысты басқа мұндай ... ... пен ... ... ... мен ... сонымен
бірге оның бұдан бұрын өмір тәжірибесінің ... ... ... ... Осы ... ... бойынша біреуді өзін көрсету
мен ... ішкі ... яғни ... ... ... мотивациялайтын болса, ал біреулерді – ... ... ... мен ... бас ... ... және
анағұрлым төмен деңгейдің қажеттіліктерін қанағаттандыратын түрлі
марапаттарды алу ... ... ... ... мен ... ... жұмыстағы тәлім факторы
ретінде. Басқару көзқарасына сәйкес үш мотивация типі негізгі ... ... ... ... ... Мақсатқа жетуге деген маңызды
қажеттілігі бар қызметкер өз алдына ... ... ... қояды. ол үшін жақсы жетістіктер өте маңызды.
2) бірігудегі қажеттілік. Бірігу қажеттілігі бар ... ... мен ... ... және ... ... Мұндай
адам топтық жұмысты талап ететін тапсырмаларды орындаған кезде,
өте пайдалы болуы мүмкін.
3) ... ... ... ... бар ... әсер ету мүмкіндігін иеленуді қалайды және сондықтан
ол билік пен ... ... ... беретін, сәйкес
мәртебесі болатын қызметтер мен тапсырмаларды іздейді [21].
Өз ресурстарын ... ... үшін ... ... ... үшін негізгі мотивациясы тапсырма ерекшеліктеріне сәйкес келетін
адамды ... ... Егер ... жету ... бар ... өте
күрделі тапсырманы орындай алып, оны орындағаны үшін жалғыз өзі жауап
беретін болса, онда ... ... ... ... дәрежесі үлкен, және
жауапкершілігі көптеген қызметкерлерге бөлінетін ... ... ... ол бұл ... ... алмайды. Бірақ мотивация әрдайым өзгеріссіз
түрде қала бермейді. Оған ұйымдағы жағдай да, жұмыс ... да ... ... ... екі ... ... Бір типі ынта мен
кәсіпкерлікті талап ететін қызметтерде орналасқан ... ...... мен ... талап ететін қызметтерде көрініс
табады.
Мак Клелланд бизнесмендердің ... ... ... жету ... бар ... үшін ... әдеттегі болып
табылатындығы туралы қорытынды жасады:
• мәселенің шешімін тапқаны үшін жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... ... кездейсоқтыққа байланысты
сәттілікке қол жеткізуге болатын жағдайлар қызықтырмайды, олар ... ... әсер ... ... ... олар ... ... бел буғылары келмейді, олар өз алдына
шынайы мақсаттарды қояды, мұнда тәуекелділік есептелген және ... ... жету ... ... ... ... жақсы
орындайтын болса нақты кері байланысты соншалық қалайды. Мүмкін,
сондықтан болар, ... ... ... ... ... ... ... себебі ол үнемі сәттілік ... ... Мак ... ... жету ... бар кәсіпкерлер үшін
ақшаның өзі үлкен маңызға ие болатын жағдайлар өте сирек кездесетінін
көрсетеді. Бірақ олар ... ... ... ... ... [21].
Мотивацияны сақтау тұрғысынан Эдгар Шейн зерттеулерінің нәтижелерін
білген ... олар ... ... ... жұмысқа мотивациясы бар
екендігін көрсетеді. Егер жұмыс ... ... ... оның ... ... болса, мотивация 5 жылдан кейін айқын төмендейді.
Қанағаттанушылық пен мотивацияға әсер ... ... ... ...... ... басшылары нәтижеге бағытталған еңбек ұжымында
қажет ... және ... ... ... ... ... үшін қажетті
мотивацияға ие екендігіне көз жеткізу болып табылады. Айтылғанның мақсаты ... ... ... ... баса көрсету. Басшылық ету мүддесін
басшы қызметтерін ... ... ... қандай да тәсілдермен сақтау
қажет. ... ... ... жетілдіру бойынша тәжірибелік ... ... ... ... ... ... Адам өзінің еңбек әрекеті
барысында түрлі кезеңдерден өтетіндігі ... ... ... ... ... шиеленіскен кезең мансаптың ортаңғы тұсына келеді.
Зерттеуде түрлі деңгейлер мен түрлі қызметтерде жұмыс жасаған 3 мыңнан
астам адам қамтылды. Зерттеудің ... ... ... ... әсер ... ең маңызды бес фактор айқындалды, атап айтқанда:
1. Жұмыстың шеберлікке (өзін-өзі танытуға) қатысты ... ... ... ... ... тек ... ... барысында өзінің ұтымды қасиеттерін қаншалықты
қолдана алатындығы, жұмыспен ұсынылатын талаптардың сәйкестігі
және өз шеберлігінің ... ... ... ... ... айқындылығы мен оның тарапынан берілетін
жұмыспен теңдестірілу сезімі ... өзі). Егер ... ... ... деп ... болатын болса, онда теңдестірілу
белсенді етуші фактор ретінде көрініс табады.
3. Ұйымға арналған мақсаттың мәні ... ұғым ... ... ... ... сезіну мен басқалардың сенің
жұмысынды қандай етіп көретіндігі туралы болжам біріге отырып
мотивацияның орталық ... ... Кері ... ... ... ... немесе қол
астындағылардан алынған және жұмыс табыстылығымен байланысты оң
немесе кері ... ... ... арттырады.
“Ешнәрсе – айтпау” қанағаттанушылық сезімін төмендететін болса,
басқалардың ... ... ... ... ... ... ... Өз бетімен әрекет ету. Өз бетімен жұмыс істеу мүмкіндігі, билік
пен жауапкершіліктің баланстылығы ... ... ... ... фактор болып табылады. Осыны басқа сөзбен де
жеткізуге болады: өзін-өзі тәртіптеу – бұл тәуелсіздік бағасы.
Әдетте адамдар бұл ... ... ... ... қызметтің түрлі сатыларында әрқилы мотивациялайды.
Шешуші мезет ретінде мазмұны ... ... бір ... ... ... ... табылады.
Белгілі бір қызметте жұмыс жасаудың алғашқы жылында (бірінші немесе
алтыншы жұмыс орны болса да) міндеттің мәні ... ... пен ... бар ... ... болып табылады. Өз бетімен ... ... ... және ... ... аралығында өз бетімен әрекет ету
мотивацияның ең маңызды факторы болып табылады. Кері ... ... ... ғана ... тудырады. Бір орында екі-үш жыл ... ... ... ... ... ... ... [3, 6, 21].
Бір орында бес жыл жұмыс жасаған соң, ешбір фактор ... ... ете ... ... ... ... төмендей бастайды. Жұмыспен байланысты мотивация факторларының
орнына ... ... ... атап ... ... ... ... уақытындағы хоббиден туындайды.
Мотивацияны қолдау үшін ең маңызды факторлар келесілер ... ... ... ... бір ... ... ... мерзімдерін
жүйелі тексеріп отыру және арасына бес жыл ... ... ... көлденең жылжыту. Көлденең жылжытуды беделді ... ... ... қызметтік мансаптың қандай да ... ... ... ... ... қарай жылжытуды да
қолдап, беделді еткен жөн.
2. Жұмыс ... ... және оның ... ... (5-жылдық мерзім
аралығында ықпал етеді).
3. ... ... ... ... және ... нысандарды (жобалық, матрицалық ұйым) қолдану.
4. Ұйымдық қызметті жүйелік дамыту, оқыту мен шығармашылық тәсілдің
құндылығы.
5. Өзара әрекеттесудің жаңа нысандарын жүзеге асыру, ... ... қол ... ... ... ... ... құрамдас
бөлігі ретінде, өндірістік демократия.
Қызметтік мансаптың орта тұсындағы келелі мәселелер жиынтығы. Көптеген
адамдарда 35- 50 жас ... ... да бір ... ... ... бұл кезде мотивация тез төмендейді. Бастауы өте ... ... саны арта ... ... ... орта ... адам ажалды екендігін түсіне
бастайды. Ол өз ... ... мен ... ... ... ... ... кезекте жастыққа тән сезімдер мен
қарамақайшылықтар ... ... ... ... ... ... мен эмоционалдық себептер орта жаста балаларына, әйеліне немесе
күйеуіне деген көзқарасын өзгертеді. Осы себептерден қызметтік ... ... ... ... ... ... жұмыс пен үйдегі
қиындықтардың саны көбейе бастайды. ... шешу үшін ... адам ... ... алуы ... Қызмет бойынша тар/кең мамандану.
2. Ұйымдағы өз орнын табу және ... ... ... ... Қиял мен ... арасындағы шекараны анықтау.
4. Басқалардың басқаруымен байланысты міндеттерді мақұлдау.
5. ... ... ... жеке ... ... ... ... қол жеткізу.
6. Дамуға деген оң ұмтылысты сақтау.
Егер адам осы 6 ... шеше алса және өз ... ... ... батылы жететін болса, онда ол нақты ... пен ... ... ... негізінде адамның шығармашылық жолы мен
мотивациясы бес жыл аралығында қандай болса, қызметтік ... ... ... де дәл ... ... ... ... қорытынды жасауға
болады. Қызмет пен тұлғаның, ұйымның тиімділігін ... ету үшін ... ... ... жауап табу керек, сондай-ақ даму бойынша
шараларды айқындап алу қажет [21].
Күйзелістер арқылы даму. Ұйым қиын ... жеңу ... да ... ... мен күйзелістерді уақытында анықтай алатын, ... ... ... кездестіруге және шешуге дайын еңбек ұжымы ғана ... ... әрі бұл ... ... тырысады. Өз кезегінде
мәселелерді ... ... ... ... кездескісі
келмейтін, оларды тек сыртқы факторлардың ... ... ... бір сол қиындықтармен кездесетін болады. Біздің айналамыздағы үрей
дабылдарын ... ... ... батылымыз жетпейді. Біз әрекет
жасағанға дейін, жағдайдың одан сайын қиындауына мүмкіндік береміз. ... ... ... ... деп күтеміз. Әдетте олай ... ... әрі ... басқару ғажайыпқа негізделмейді [21].
Жоғарыда айтылғандардың барлығы еңбек ұжымында істейтін әрбірімізге
қатысты. Біз де дамимыз немесе күйзелістер мен ... ... ... ие ... ... ... жас кезде енді қайталанбайтын
қырсық кездейсоқ жағдай деп қабылданады. Кейін және орта ... ... ... ... ... мен ... және
мәселелерден де тұратындығын байқаймыз. Біз оны неғұрлым ерте білсек,
соғұрлым бізде алдын ала ... және ... ... ... ... - еңбек өміріне жаңа енгенге де, ұзақ уақыт, ең болмаса 10
жыл ... ... келе ... да, - өмір мен ... ... жеке
мотивациясына саналы түрде және уақытында қамқорлық жасау қажет, себебі
келесі 10-12 жыл аралығында күйзеліс ... ... ... ауысып
отырады. Жұмыста біздің өмірімізді ... ... ... жаңа ... ... ... ... жұмыс біздің
уақытымыздың маңызды бөлігін алады, сондықтан оны өз ... ... бай ету ... мен ... ... жеке мотивацияларды қамтамасыз ету бойынша
шаралар келесі постулаттарға келтіріледі:
• Жалпымен бірге ... ... ... ... ... себебі
ондай жүгіріс ешқашан бітпейді. Белгілі бір жұмысты жасағанда
және белгілі бір мақсатқа қол жеткізілген кезде, өзіңіз үшін ... бар ... ... ... Іс ... олай болмайды,
керісінше, жұмыс тәжірибелігі артқан ... ... та одан ... Жеке ... ... өз қолыңызға алыңыз, бұл
мәселеде дұрыс жолды тауып, жігерлілік танытыңыз. Мұны ... ғана ... ... ... ... мақсаттарға жету үшін, өзіңе жеткілікті уақытты
қалдыруға тырысыңыз. Барлығын бірден жасап тастауға тырыспаңыз,
ең асығыс ... ... ... мақсаттар тұрғысынан ең маңызды
жұмысты ғана жасау керек.
• Жұмыспен байланысты соңғы ... ... ... маңызды
ұйымдастырушылық және адами қатынастарды ... ... ... ... ... сонымен қатар соңғы
мақсаттар тұрғысынан маңызды байланыстарға қолдау көрсетіңіз.
Сұралған заттың бәріне ... ... ... сезімімен
жасауға келісе бермеңіз [24].
• Отбасы – бұл ... ... ... Отбасы мүшелерімен
қатынасқан кезде асығыстық танытпаңыз. Мұны ... кеш ... орта ... ... еңбек жолының басында ұғынып алу қажет.
Біз өмірге деген мотивацияның үлкен ... ... ... ... ... ... да, одан тыс ... де достарыңыз болғаны ... тек қана ... ғана ... достық қатынастар да қажет етеді,
және олар өте ... ... ... ... қорғау керек,
себебі автоматты түрде олар ... ... ... өзара қарым
қатынастарының өмірдің мазмұны мен мотивациясына берері көп. ... мәні ... ... ... үшін ... ... табылады.
• Өмірдің басты мәселелері мен құндылықтары бойынша ... ... ... алу ... ... көбіміз тек қана
орта жасымызда өмірде нені бағалап, бәрінен бұрын нені қалайтынымызды
анықтау үшін ... ... ... дінге, саясатқа деген
көзқарасымыз қандай? Біздің ... ... ... ... мәні ... ... жеке ... қамтамасыз етудің кейбір тәжірибелік
мүмкіндіктері:
... дем ... ... және іскерлі болуға жағдай жасау керек.
• Жұмыс пен өмірге оң көзқараспен ... ... ... ... сүй” үйірмесін ұйымдастыру қажет, себебі дүйсенбі – бұл
аптаның өте қиын күні.
• Жақсы әуестіктер арқылы жеке ... ... ... ... ... қолдап тұруға болады. Өзінің күшті жақтарын ... ... ... белгілі бір шараларды қолдануды қажет ететін
кемшіліктерді ... ... ... ... ... болады. Бір
жылға және 2-3 жылға дамудың жеке жоспарын ойластырып қойыңыз.
• Жұмыстағы ... ... ... ... ... етіңіз.
• Қайталана беретін бір жұмысты ұзақ ... ... ... ... ... 5-7 жыл ... өзгертіп отыруға тырысыңыз.
Бұл осы мәселеде дұрыс орныңызды тапқан ... ... ... ... ... үшін алдыңғы жылдарға арнап, жеке қажеттіліктер негізінде өз
еңбек ұжымыңызда және одан тыс ... ... ... ... ... анықтаңыз. Мансаптың балама нұсқаларын жүзеге асыру
анағұрлым рас болатын шараларды ... және ... ... ... ... Егер бұл ... болса, мәселені бастықпен
және әріптестермен талқылаңыз. ... ... ... ... ... мансаптың дамуы үшін басты жауапкершілікті өзіңізге алуға
тура келеді.
• Әріптестермен ашық болыңыз және олардың еңбек жетістіктері мен ... ... ... ... кері ... жүзеге асырыңыз.
Жеке жұмыс пен ... ... ... ... ... дәрежедегі сапалы кері байланысты талап етіңіз. Өзіңізде
тұйықталмай, басқаларға қарай жүріңіз.
• Жұмыстағы жақсы ... үшін ... ... еңбек ұжымы жағынан талап етіңіз. Марапаттау ... ... ... ... мотивациялаушы марапат ретінде
уақытты өз бетімен белгілеу мүмкіндігі, тым ширығу жағдайларынан бас
тарту, табыс ... ... анық ... болу бола алады
[24].
Қызметкерлердің денсаулықтарына қамқорлық жасау рухани ынталандыру
нысандарының бірі ... ... ... ... ... (ДДСҰ) 1946
ж. жарияланған денсаулық анықтамасында адамның ... және ... ... ... ДДСҰ анықтамасына сәйкес, денсаулық – бұл
физикалық, ... және ... ... сезіну күйі, яғни денсаулық –
бұл тек ауру мен ... ... ғана ... Салмақты және кемеліне
келген тұлға осы негізгі үш элементтің ... ... ... хал-жайды
жасау үшін жауапкершілік ... ... ... ғана ... ... ... ... жасау тұлғаның өзі үшін жауап беру
қабілеті мен қалауын көрсетеді.
Басшы өз ... ... ... ... ... ... ... Олардың қызмет аясында қауіпсіздік техникасы бойынша
барлық шаралар барлығына ... ... ... ... ... жағдайына сәйкес келмейтін ... ... ... ... ... ... Физикалық форманы дамыту психикалық
құрылымға бекітуші ... ... ... ... ... ... ... жолын ұсынады. Сауықтыру спортымен айналысатындар өз
ынтасын физикалық шаршаудың ойлау қызметін ... ... және ... ... түсіндіреді. Психикалық ниеттену өседі және
қиын, маза бермей жүрген мәселелерге деген жаңа көзқарас табылады.
Спортпен щұғылдану ширығу үшін жаңа ... ... ... ... ... ... ... рухани денсаулық сыйлап қана қоймай,
сонымен бірге аурулардан сақтайды.
Бүгінгі күн адамының келелі мәселесі өз ... ... ... ... ... Ағзаны жаттықтырмағандықтан және
жеткілікті жүктеме бермегендіктен, ол уақытынан ... ... ... бәрі миға да ... ... ... Егер миды, яғни рухани
қорларды қолданбаса, ол жансызданады.
Психикалық күйге қамқорлық жасау. Рухани ... ... ... ... де ... ... ... тұжырымдайды. Психикалық
күйдің нашарлауы жан ыңғайсыздығында анағұрлым айқын түрде ... ... ... – бос, ... пен ... ... ... ішінен тұйықталып қалады және басқаларды ойламайды. Егер мұндай жағдай
ұзаққа созылатын ... онда ... ... ... ... ... ... болады. Сондықтан психикадағы бұзылыстар алғашқы сатыларында
айқындалуы керек, сол кезде ғана ұзақ ... ... ... ... ... ... ... шешуші әсерін тигізеді. Адам өзін
басқалармен салыстыра келе сынап, тексереді. Егер адамдардың ... ... ... ... үстіртін, әрі шала болса, онда адамдардың
бір-біріне әсер етуі де әлсірейді. Достық және отбасылық ... ... ... ... ... етеді. Ашық және тығыз адами қатынастар
қауіпсіздік сезімін ... және кез ... ... ішінде қиын
жоспарларға кірісуге және оларды жүзеге асыруға батылдық береді.
Демалыс пен жеткілікті ұйқы тек ... ғана ... ... ... ... да әсер ... ... түрде ұзақ және үздіксіз түнгі ұйқы
жан сергектігінің басты себептерінің бірі болып ... ... ... үшін ... ... ... себебі ол жақын уақытта нәтижелерде
көрініс табады.
Құштарлық пен бос уақыт жан сергектігін арттыру мүмкіндігін ... үшін және өз ... үшін ... бөле ... адам өз өмірін одан
сайын байыта түседі. Бос ... ... ... ... ... Сөйтіп, болашақ жұмыс үшін сергектік жинайды.
Тарау бойынша ... ... ... Автор диссертациялық
зерттеуде адам мотивациясының негізгі теорияларын ... ... ... ... ... және ... ... да, жағымсыз да
жақтары бар. Бірақ қалай болғанда да, олар адамның ... ... ... ... ... Айтылып кеткен мотивация
теорияларының ... ... ... сапа менеджменті жүйесінде
қолданылу мүмкіндігін тек тәжірибе ғана дәлелдей алады.
Мотивация адам мен оның ... тыс ... ... ... ... ... зерттеудің бұл тарауында мотивация мен ... ... ... ... ... ... анықтамалар беріліп,
олардың арасындағы айырмашалақтар ... ... ... ... тиімділігінің (немесе тиімсіздігінің) себептері ішкі
болуы мүмкін және өзіндік, жақын ортаның да ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Әдебиеттерде мотивация мен ... ... ... ... ... ... негізін түрлі терминдермен
түсіндіруге тырысады: адам ішінде ... ... ... ... ... ... мен ... бағыттайды немесе, басқаша сөзбен айтқанда, оны
қандай да бір ... ... ... бір ... өзін-өзі ұстауға мәжбүр
етеді [19, 20, 24]. Сәйкесінше, мотивация үрдісін ұғына келе, біз өзімізді
де, ... ... ... ... ... да тәлімін
анағұрлым жақсы түсінуге мүмкіндік аламыз. Біз өз өмірімізге және ... ... ... жауап береміз; бұл көзқарасты неғұрлым тез
қабылдасақ, соғұрлым дұрыс шараларды тез ... ... ... ... өз ... ... және жұмысқа деген басты
жауапкершілігімізді өзімізге алмас бұрын, өте көп ... ... Сапа ... ... ... ... менеджменті жүйесін енгізудегі шетелдік ... ... ... ... ... дәлелді түрде сапаның жоғарылауы ешқашан
бітпейтін жұмыс екендігін көрсетеді. ... ... жаңа ... 1950 ... деп ... Сонымен қатар, сапаны басқарудың жапондық
тәсілінің бірқатар ерекшелігі бар деп ... ... ... ... ережелердің әмбебап, ұлтаралық сипаты бар ... ... ... ... толық және тәжірибелі түрде іске асырылған
алдыңғы қатарлы фирмалардың сапа ... ... өз ... ... ... ... болып келеді; жүйелерді енгізу және дамыту механизмінің ... өз ... ... ... ... ... ... жапондық
әдісінің ерекшеліктері мыналар:
• фирманың барлық бөлімшелерінде жұмыс үрдістері мен ... ... ... өнім ... ... керісінше, үрдіс сапасын қадағалауға бейімделу;
• ақаудың пайда болу мүмкіншілігін болдырмауға бейімделу;
• өрлеп келе жатқан тасқын қағидасы бойынша, ... ... ... ... ... болатын мәселелерді мұқият қарастыру және талдау;
• «Сенің тұтынушың – келесі өндіріс операциясын ... ... ... ... сапасы үшін жауапкершілікті тікелей орындаушыға
толықтай жүктеу;
• адам факторын белсенді ... ... ... мен ... ... дамыту, «дені сау адамға салбырт жұмыс жасау ұят»
өсиетін ... ... ... ... ... технология болып
табылады, мейлі ол өндіріс технологиясы болсын, не ... ... ... ... ... ... кең ... шағын процессорлық
есептеу техникасы, ең жаңа материалдар, автоматтандырылған ... ... ... ... ... кең ... ... талдау мен қадағалаудың статистикалық ... ... ... ... кері ... бар ... түрде ұзақ мерзімділік негізде тапсырыс берушімен жұмыс
істейтін жеке субмердігерлік желі құру ... ... ... ... фирмалар тіпті еркін бәсеке жағдайында да осы тәрізді принциптің
Батыста қолданылатын жыл сайынғы субмердігерлер бәсекесінен гөрі ... ... ... дәлелдей алды. Жапондық фирмалар жабдықтаушыларға
жан-жақты көмек көрсетеді. Өнімнің сапасын ... ... ... ... ... сенімді қарым-қатынастардың барында,
Жапонияда кең тараған материалдар мен жинақы бұйымдардың кіріс қадағалауын
өткізу үшін ... ... пен ... ... үнемделуін беретін сенім
арту жүйесіне көшу қамтамасыз етіледі. Сапа менеджменті жүйесін енгізуді
арттыру үшін ... күш салу ... ... ал ең ... ... ... мен ... сапаны арттыру мақсатындағы табысты жұмыстың ... ... ... ... ... жаңа білім технологиялары мен ... ... ... жүргізіледі. Жеке компьютерлерді қолдану арқылы
сапа ... ... ... ... өңделген. Үйренуші өзі шешім
қабылдап, өнімнің және фирманың жоғарғы бәсекеге қабілеттілігіне жету үшін
кәсіпорынға ең ... ... ... тырысады. Жұмысшыларды оқыту, әдетте,
олардың тікелей басшылары арқылы жүзеге асырылады. Шеберлерді, учаске, цех,
бөлімшелер басшыларын оқыту сырттан ... ... ... ... ... ... және цех басшыларын оқыту 6 күндік курсты
және 4 ... ... ... ... ... мотор» компаниясында жұмыстың алғашқы 10 жыл бойына ... ... 500 ... кем емес ... ... Кейін оқу тікелей жұмыс
орындарында кешке және ... ... ... Оқу үрдісі міндетті
түрде, жұмысшылармен қоса ... да ... ... ... ... жүргізілетін аттестациялаумен бітеді. ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Жұмысшылардың
дәрежесіне байланысты аттестациялаудың жиілігі – 3, 6 айда, жылына бір рет
болып тұрады. ... ... ... ... ... ... да ... Мысалы, “Табай Эспек” фирмасындағы ... ... ... ... ... аттестациясынан өтті.
Мемлекеттік аттестациялау алдындағы оқу ақылы болады, ақысын фирма төлейді.
Мемлекеттік аттестациялаудан өткен ... ... қоса ... ... ... ... ... орындарында ілінеді.
Аттестациялауға 3-ақ рет баруға рұқсат етіледі. Үшінші рет ... ... ... осы ... орнында кәсіби түрде жұмыс істеуге жарамсыз
деп саналады [20,27].
Оқудың өте маңызды жанама ... бар: ... ... ... деген
жеке қатынасының жақсы жағына өзгеруі байқалады. Еңбек сапасының 90%
тәрбиемен, саналылықпен, ал 10% ... ... деп ... сапа ... көп көңіл бөлінеді. Үйірмелер ерікті түрде
қалыптастырылады. Зерттеулер, сапа үйірмелеріне ... мен ... ... ішкі ... шешудегі автономиядағы еріктік,
дербестік дәрежесіне байланысты отырыстардағы ... ... ... бар ... ... Сапа үйірмелерінің
отырыстары жұмыс уақытында рұқсат етілген жалғыз өндірістік емес ... ... ... әр апта сайын өткізіледі. Егер сапа үйірмелері
жұмыстан ... ... ... ... ... тыс ... үшін ... Сапа үйірмелерінің ұрандары мынадай: «Сапа кәсіпорынның тағдырын
анықтайды», «Бүгін әсем болып көрінгеннің бәрі ... ... ... әр ... ойлан». Жүйелі түрде сапа үйірмелерінің цехтік және
зауыттық конференциялары өткізіледі. Жылына екі рет ... ... ... Сапа үйірмелері өкілдерінің барлық жапондық
съездері де ... Сапа ... ... ... және ... ... ол ... «Шебер және сапаны қадағалау» журналында
хабарландырылса, ол ресми түрде қадірлі болып саналады [38].
Жапондық фирмаларда қызметкерлер үшін «бес ... ... атқа ие ... ... ... бағдарламасы жасалған. Ол қысқаша ереже-
қағидалар түрінде қисындап келтірілген:
... ... ... жағдай) туғызбау;
➢ (ақаулы өнімді келесі сатыға) жеткізбеу;
➢ (ақаулы өнімді алдыңғы сатыдан) қабылдамау;
➢ (технологиялық тәртіптерді) өзгертпеу;
... ... ... сапа ... жүйесіне қатысты басты нәрселерді
белгілеп көрсетуге болады:
• басқару және технология салаларына ... ... ... ... ... ... және өндірісті қадағалаудың барлық операцияларын
компьютерлеудің жоғары дәрежесі;
• адам мүмкіндіктерін барынша пайдалану, ол үшін шығармашылық
белсенділікке ынталандыру (сапа үйірмелері), өз ... ... ... ... ... жүйелі және жаппай оқыту шаралары
қолданылады;
• бірлестік рухын дамыту [20,27].
АҚШ. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, АҚШ ... ... ... тауарларды өндіретін салалар жылдам дами бастайды.
Алайда, тауарлардың ... ... ... ... ... ... американдық өнеркәсібінің барлық күнделікті
шығындарының 20-25%-ы өнім ақауларын табу мен ... ... ... ... ... бұйымдарды ауыстыруға кеткен шығындарды есепке алғанда,
сапаның төмен болғандығынан ... ... ... өндіріс шығындарының
30%-на дейін жетеді. АҚШ-тың көптеген мамандары төмен сапаны ... ... және ... ... бәсекеге қабілеттілігінің
басты тежеуіші деп санады. Сапа деңгейін көтеруден ... ... ... ... ... ... болмады [38].
АҚШ-тағы сапа мәселесінің шешімін көбіне түрлі: ... ... ... батыс-еуропа бәсекелестерінен қорғайтын баж ... ... ... ... ... Ал ... ... өнім сапасын
арттыру мәселелері кейінге қалдырылып келді. 1950-ші жылдары АҚШ ... ... ... ... ... ... және т.б.
өндірушілерін қорғаудағы бірқатар протекционистік шараларды ... ... ... өндірушілері өнім сапасын жоғарылатуды, мұқтаждықты
қанағаттандыру амалы ... ал ... ақау ... ... ... ... ... амалы деп санайды. Сонымен ... ... ... есті ... басшылары көптеген мәселерді шешу үшін
өнім сапасын ... ... ... ... ... мен
қызметкерлердің мотивациясы (материалдық ынталандыруды қоса); сапа
үйірмелерін ... ... пен өнім ... ... статистикалық
әдістерін қолдану; қызметшілер мен басшылардың саналылығын жоғарылату;
сапаға кеткен шығындарды ... ... ... өнім ... арттыру
бағдарламаларын өңдеу және жүзеге асыру сияқты ... ... ... ... ... басында АҚШ-та сапаны басқару негізінен сапаны
жоспарлаумен ... ... өнім ... ... жоспарлары өндіріс-іші
мәселелерін талдап зерттеусіз, фирма ішіндегі мұқтаждықтарды есепке ... бұл ... ... ... ... ... ... бастырмаланған кампания 1980-ші жылдарға тән ... Дәл ... ... Э. ... ... ... және ... қабілеттілік»
және «Дағдарыстан шығу» атты екі кітабы жарық көреді. Бұл монографияда
Демингтің сапа ... ... ... сапа философиясының атақты
«14 бабын» келтірейік [38].
1. Тауарды немесе қызмет көрсетулерді әбден жетілдіру ... ... ... ... ... мақсатыңыз бәсекеге қабілетті болу, істе
қалу және жұмыс орындарын қамтамасыз ету. Өнім мен қызметтерді ... ... ... ... ... ... қойылған өндірістік мақсаттарға
жетуден шегінбеңіз.
2. Кәсіпорын тұрақтылығына жету үшін ... ... ... ... ... жету үшін ... ... қажеті жоқ екендігін түсініңіз.
4. Демпингтік баға негізінде ұзақ мерзімді бизнес стратегиясын құру
талпыныстарын доғарыңыз.
5. Сапа мен ... ... ... ... үшін ... ... көрсету жүйесін әрдайым әбден жетілдіріп жүріңіз.
6. Мамандарды жұмыс орындарында дайындау ... ... ... ... ... ... басқару жүйесін құрыңыз.
8. Қорқыныш пен сенімсіздікті жойып, адамдар арасындағы қатынастың
тиімді әдістерін қолданыңыз.
9. Ғылыми-өндірістік цикл бойынша кәсіпорындағы бөлімшелердің ... ... ... ... ... өсиеттер және «көпшілікті жұмылдыру» тәжірибесін доғарыңыз.
11. Қатал ережелер негізінде өндірістік қуаттарды бөлу тәжірибесін
доғарыңыз.
12. Жұмысшыны өз ... ... ... ... ... ... бірдей біліктілікті көтеру бағдарламасын өңдеп, әрбір
жұмысшыға арнап өзін-өзі кемелдендіру үшін жағдай туғызыңыз.
14. Әрдайым өнім және қызметтер сапасын жақсартудағы жоғарғы бөлімнің
міндеттерін ... ... ... ... еңбекақы саласындағы ұсыныстары да қызық:
1. Бір сәттік емес, керісінше болашағы бар шешімдерді марапаттау.
2. Тәуекелден қашатындарды емес, керісінше оны өз ... ... ... ... ... ... жұмысты марапаттау.
4. Жұмыстың көлемі үшін емес, нәтижесі үшін марапаттау.
5. ... ... ... ... ... ... ... жұмысты емес, керісінше сапаны марапаттау.
7. Бір-біріне қарсы емес, ... ... ... ... ... ... сапа ... басқаруды әбден жетілдіруге үлкен үміт артады,
бұл, олардың айтуынша, ... ... ... ... ... мәдениетті қайта тексеру мен ұйым қорларын ... ... ... іздеуге жұмылдыру. Сапа мәселелері саласындағы американ
маманы А. Фейгенбаумның пікірінше, «сапа – ілжілділік ... ... ... ұран да ... ол өмір салты». АҚШ-тағы жаңа даму бағытына бәрінен де
бетер ортаңғы бөлімнің басшылары қарсылық ... ... ... ... ... бағытталған басқару саясаты олардың абыройы мен
қызмет жағдайына қауіп-қатер болып көрінеді. Өндірістік жұмысшылар, ... ... үшін ... өз ... ... ... Тапсырыс
берушілердің (өндірістік цикл бойынша ... ... сапа ... төңкерістің өзегі болып табылады. Сонымен,
конвейердегі әрбір ... ... ... өнімінің тұтынушысы болып
табылады. Сондықтан әрбір жұмысшының міндеті оның жұмысының сапасы алдыңғы
жұмысшының талаптарын толықтай қанағаттандырудан ... ... ... ... ... ... заң ... және
атқарушы билік жағынан бөлінген назар елдің экономикалық дамуындағы жаңа
құбылыс болып ... ... ... ... ... ... міндеттерінің бірі «Ең алдымен - сапа» ұранын жүзеге асыруға жету
болып табылады. Осы ұранмен жыл сайын сапа ... ... 1946 ... және ... ... 53 ... ұжымдық және дербес мүшелері бар
елдегі жетекші ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... (СБАҚ) олардың бастаушысы болып табылады. АҚШ конгресі 1987 ... жыл ... ең ... үш фирмаға қаулы етілетін, өнім сапасын арттыру
саласындағы үздік жетістіктер үшін Малькольм Болдридж ... ... ... ... ... ... ... тәжірибені талдай отыра, оның
мынадай ерекшеліктерін белгілеуге болады:
• сапа ... ... ... және ... ... бәсекеге
қабілеттілігімен үйлесуі;
• білім, ғылым және адам факторын дамытудың бюджеттік қаржыландыру
мөлшерінің өсуі;
... ... ... ... ... ... ... және сапалық көрсеткіштер бойынша өндірісті жоспарлау
үрдісіне көңіл бөлу;
• фирманың әкімшілігі жағынан өнім ... ... ... ... және федеральды мекемелері жағынан іріктеп бақылау;
• сапаны басқаруда экономикалық-математикалық әдістерді ... ... өнім ... ... көтеру шаралары әлемдік тауар
айналысындағы бәсекелік тартысты күшейткен Жапония мен АҚШ ... ... ... ... әсерін тигізуді баяулатпады.
Батыс Еуропа. 1980ж. бойы барлық Еуропада өнім мен ... ... ... ... ... өзін әбден желтілдіруге көңіл
бөлуінің күшеюі байқалады. Батыс Еуропа ... ... ... ... деген көзқарас қалыптастырылған, СХҰ 9000 сериясы
үлгілері негізінде құрылған сапа ... ... ... ... ... N 29 000 сериялы ... ... ... Сапа ... осы ... ... куәландыруға, ЕN
45000 сериялы үлгілерінің талаптарға сәйкес куәландыру бойынша ... ... ... көп ... ... ... ... жоғарғы
сапаның кепілі болуға, миллиондаған тұтынушыларды төмен сұрыпты өнімдерден
қорғауға, ... сапа ... жаңа ... ынталандыруға
тиіс [38].
Еуропалық тауар айналысының дұрыс жұмыс істеуі үшін ... ... ... ұйыммен куәландырылуы қажет. Өнімді куәландырудан басқа өнім
сапасының бақылауы мен бағалауын ... ... ... ... ... аккредитациялау жүзеге асырылады. Тұтынушылар талаптарының
қанағаттандыруын бақылау және өндірісші мен өніммен ... ... ... ... ... шешу олардың қызметінің ең маңызды ... ... ... өнімнің сапасын жоғарылату саласында белсенді
саясат жүргізеді, ал үрдістер ... ... ... Сапа ... ... ... ... факторына айналады. Осындай
стратегияны жүзеге асыру үшін мыналарды енгізуге тура ... ... заң ... ... ... ... ... фирма өнімінің тауар айналыс талаптарына сәйкестігін бақылаудың
біріңғай үрдістері.
1985 жылы үлгілерді үндестірудің жаңа тұжырымдамасы қабылданады, өнімнің
қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... ... мен ... координациялық одағы, сондай-
ақ Еуропалық сапа жүйелерін бағалау мен ... ... ... құрамына Австрия, Бельгия, Ұлыбритания, Германия, Голландия,
Греция, Дания, ... ... ... Норвегия, Португалия, Швейцария,
Швеция, Франция, Финляндияның куәландыру ұйымдары ... 1988 жылы ... ... қоры (СБЕҚ) құрылады, ол ... сапа ... ... сапа бойынша Еуропа сыйлығын ұйымдастырады. Бұл сыйлық 1992
жылдан бері Еуропаның ең ... ... ... ... ... шешудегі Еуропа амалдарының ерекшеліктері
мыналар:
➢ сапаны бағалау және дәлелдеумен байланысты барлық жұмыстардың
жүргізілуі үшін заң ... ... ... ... ... ... куәландыру үрдісімен
үндестіру;
➢ аймақтық инфрақұрылымның және өнім мен сапа ... ... ... сапа бойынша
мамандарды тіркеу және т.б. жұмыстарын жүргізуді уәкіл ететін
ұлттық ... ... ... ... ... ... сатысы бойынша шоғырлануды дамыту;
... ... ... ... ... бірдей басқару концепциясы. Сапаны жалпыға бірдей басқару
концепциясы (total quality managеmеnt, ТQМ) – техникалық мүмкіншіліктерді
тиімді ... ... ... пен ... ... ... ... мен өңдеуден бастап, сатылғаннан ... ... ... ... етудің барлық салаларында сапаны басқару жүйелері
мен ... ... ... және ... ... ... ала ... концепция. ТQМ концепциясы тәртіп аралық
сипатқа ие. Бұл ұйымдардың нәтижелілігі мен ... ... ... сапаны басқарудың ... ... мен ... ... ... ... ... жаңа өнім өңдеу барысындағы бақылау;
2) тәжірибесі бар үлгі ... ... өнім ... мен ... ... қамтамасыз етілетін материалдардың сапасын бақылау, бағалау және
жоспарлау;
3) ... ... ... ... өнімді бақылау;
5) өнім сапасын бағалау;
6) өндіріс үрдісінің сапасын бағалау;
7) өнім мен өндіріс үрдісінің сапасын бақылау;
8) арнайы ... ... ... ... ... ... зерттеулер);
9) өнімнің сапасы туралы ақпаратты пайдалану;
10) өнімнің сапасы туралы ақпарат ... ... ... ... ... ету әдістерін үйрету, қызметкерлердің біліктілігін
арттыру;
12) кепілді қызмет көрсету;
13) сапа саласындағы жұмыстардың координациясы;
14) сапа саласында ... ... ... ... РDСА (plan – do – check – action) ... пайдалану;
16) сапа үйірмелерінің жұмысы;
17) қанағаттанушылық, қызығушылық таныта ... ... ... сату және ... көрсету ұйымдарындағы, акционерлердің және
тұтынушылардың амандығы мен өркендеуінің жағдайын туғызу арқылы адам
факторын басқару;
18) функция аралық ... ... ... сапа ... жұмыс;
19) сапа бойынша ұлттық кампанияларға қатысу;
20) сапа саласындағы саясатты жасау (сапа саласындағы саясаттың
экономикалық қызметтің жалпы стратегиясымен келісуі, сапа ... ... және ... қызметтің барлық тұрғыларына
енгізу, фирмадағы сапа саласындағы саясатты түсінуді қамтамасыз ететін
шараларды қолдану);
21) қызметкерлердің қаржы ... ... ... ... ... ... ... қатынасты, әріптестік сезімін тәрбиелеу,
қоғамдық жағдай мен қызметкерлердің хабардарлығын әбден жетілдіру;
22) сапа ... ... ... ... ... сапа ... қызметті басқару үшін басқару мамандарын дайындау;
24) сапа саласындағы қызмет үшін жауапкершілікті ... ... ... бірдей басқару теориялық тәртіп емес, керісінше сапаны
көтеру үрдісін басқару технологиясы болып табылады. Ол ... үш ... ... жүйелер;
• техникалық қамсыздандыру жүйелері;
• сапаны жалпыға бірдей ... ... ... мен ... жүйелері.
Базалық жүйе дегеніміз - талдау мен зерттеуде қолданылатын ... ... ... ... ... аппарат пен бақылаудың
статистикалық әдістерін пайдалануға ... ... ... ... - ... осы ... ... мен дұрыс қолдануды
үйретуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен бағдарламалар. ТQМ принциптері мен
мазмұнын әбден жетілдіру мен ... ... ... ... ... ... ... экономикалық заңдарының, ұйымдар заңдарының,
тауар айналысының нақты талаптары мен ... ... ... мен ... бейімделуін болжайды [38].
Өнім мен қызметтің жоғары сапасына жету сапаны жалпыға бірдей меңгерудің
мақсаты болып табылады. «Жоғары сапа» дегеніміз не? ... ... ... төрт ... ... ала ... ... деңгей - «үлгіге сәйкестік». Өнімнің сапасы үлгі талаптарына
сай немесе сай емес деп бағаланады. Талаптарды айқындау, ... ... ... мен ... ... ... ... бекіту қажет.
Сонымен бірге сапаның статистикалық бақылауы және өндірістің ұйымдастыру
құрылымы құрал ретінде пайдаланылады. ... ... ... ... ... талаптарының (тауар айналымы) жоқтығы бұл тұжырымдаманың
кемшілігі болып ... ... ... ... ... Өнім тек ... сай ... қана
қоймай, пайдалану талаптарын да қанағаттандыруы тиіс. ... ол ... ... ие ... Жапониядағы фирмалардың бірі өнімінің
мүмкін болатын пайдаланымын білмегендіктен, ауылды ... ... жуу үшін ... ... жуу үшін ... кір ... ... үшін көп
наразылық алады. Өнімді пайдаланудың барлық нұсқаларына сай болу үшін, оның
сапасының қамын тек қана фирманың өндіріс бөлімшелері ғана ... ... ... және ... ... және ... көрсетуді жоспарлау,
бақылау қызметтері де ойлауы тиіс. Барлық бөлімшелердің бір ... ... ... ... ... сонымен бірге жоғарырақ сапаның өте көп
шығындарға ... ал ол ... ... ... ... еске ... ... Үшінші деңгей - “тауар айналымының ақиқатты талаптарына сәйкестік”.
Ең дұрыс мәнінде бұл төмен ... ... ... ... ... ... жету үшін ... барлық жүйесін өзгерту қажет. Ақаусыз
өндіріс төмен бағадағы жоғарғы сапаға ... ... жолы ... ... бұл, ... ... жұмысшылардың саналылығы мен ... ... ... күш ... ... ... ... инженер
де, кеңсе қызметкері де емес, - жұмысшы болып табылады. ... ... ... ... немесе қателіктерді анықтап, оларды
өздері түзеуі ... Сапа ... ... ... сапалы жабдықтың
арқасында емес, дұрысырақ айтқанда, өндіріс үрдісімен ... ... ... ... ... ... талпынысының арқасында
пайда болады. Егер осы ... ... тез ... және сапаны
жоғарылатудағы талпыныстар өндірістің әрбір ... ... онда ... ... ... сондай-ақ қайта түзетулер кеми
бастайды. Фирманың барлық қызметшілері қатысатын «үрдіс бақылауы» деп осыны
атайды.
4. Төртінші ... - ... ... (ақиқатсыз) сәйкестік”.
Өнеркәсібі дамыған елдерде тауар айналымы сапа деңгейі жағынан ... және ... ... ... ... ... өнімге толы.
Сондықтан жасырын талаптарды есепке алатын ... сату ... ие ... ... жиі ... не ... екенін сезінбейді. Тек
оған басқаларға ұқсамайтын, күтпеген бір затты сатып алуды ... ... оған дәл осы ... ... ... ... Бар ... өркендеуші
фирмалар қазіргі кезде осы деңгейге жету жолының ортасында тұр [20,38].
ТQМ тұжырымдамасы сапаның кең ... ... ... ... ... ... сапа өнімнің сипаттамасымен, қызмет көрсету ... ... ... ... көрсетудің шарттарын және т.б.
қосқанда) байланысты ... ... ... сапасымен және басқа да
жағдайлармен байланысты көзге көрінетін және ... ... ... ... үш ... ... ... кәсіпорындағы жоғарғы лауазымды тұлға сапаны жоғарылату үшін жігерлі
сөз сөйлейді;
* күрделі қаржы жабдыққа емес, адамдарға салынады;
* ұйымдық құрылымдар ... ТQМ ... ... ... ... тұжырымдамасы фирмада белгілі бір амалдар мен құралдардың жинағын
қолданудың арқасында ... ... ... ... ... ... қысымы маңызды түрде әсер етеді, ол фирма басшылығының сапаны
басқару жүйесін енгізу дайындығын оятады. Бұл үрдісті ... ... ие ... ... ... ... тиіс.
Үрдістердің сапасы “бес m” сапасымен анықталады. Өз кезегінде ақпарат,
мотивация, біліктілік, оқу, ... ... ... т» ... ... ... «төртінші m»-ге (әдістер) – жүйелер, ұйым, басқару стилі,
технология ... ... ... ... ... атауымен
анықталады [20].
Сапа техникалық, экономикалық, ... ... ... Өнім мен ... көрсету сапасын көтерудің мақсатты,
ойластырылған ... ... ... ... алға ... жету үшін ... ... мен амалдардың үлкен арсеналын
пайдаланады.
Шартты түрде оларды мынадай үш блокқа топтауға болады:
• сапаны қамсыздандыру әдістері;
... ... ... ... арттыру үшін жасалған жұмыстың нәтижелерін бақылау әдістері.
Сапаны қамтамасыз ету әдістеріне бәрінен бұрын өнімнің өмірлік циклінің
барлық ... ... ... ... және ... ... ... әдістер жатады. Сапаны ынталандыру
әдістері әдеттегі мотивация әдістерін де, ... ... үшін ... (елдерде дүниежүзілік қарқынмен өткізілетін кампаниялар, ... ... ... және т.б.) ... де ... ... әдісіне,
мысалы, экономикалық көрсеткіштерді талдау, өнімнің де, сапа жүйесінің де
құжаттауын тексеру, ақырында, өнімнің өз сапасын бақылау арқылы ... ... ... ... ... әдістер бір мезгілде әр түрлі блоктарға жата алады. Мәселен,
статистикалық әдістер бір ... ... ... де, ... ... де болып табылады. Ал жұмыстың сапа үйірмелерін
ұйымдастыру сияқты әдісі, бір мезгілде сапа ... ... ... және ... қызметкерлерінің шығармашылық белсенділігін
ынталандырудың керемет әдісі болып табылады. Кең тараған ... ... ... ... әдістерін тең негізде барлық үш ... ... ... ... басқару тұжырымдамасын талдау. Бәсекеге қабілеттілікті
қамтамасыз ету жүйесі. Ертеректе, ұйымның (немесе менеджмент ... ... ... ... ... деп ... Өз кезегінде,
лауазымды сатының бірінші ... өнім ... оның ... ... ... ... шығындар және 4:3:2:1 қатынасындағы
қызмет көрсетудің сапасы (артықшылық өнімнің, қызмет көрсетудің және ... ... ... сапасына беріледі) бәсекеге қабілеттіліктің
факторлары болып табылады. ... ... ...... ... ... ... деген тұжырым шығады. Ғаламдық мақсаты –шығатын
тауардың бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету болып табылады.
Тауарлардың ... ... ... шешу үшін ... ... өндірістік-эволюциялық әдіс қажет, бұл алдымен ... ... ... кейін оның тәжірибелі шешімінде де жақын арадағы
бәсекелестерді анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... тауарларының, кәсіпорындарының және
басқа да нысаналарының бәсекеге ... ... ... ... ... маркетинг пен менеджментін дұрыс қайта бағыттау үшін
жеткілікті [20,37,38].
TQM кемшіліктерін қысқаша ... TQM ... ... ... ... ал оны ... ... бастау керек еді. Егер
бақылау функциясын бөлек құратын болсақ, онда бұл ... әр ... ... көмекші функциялары болады: 0-ші (өнім сапасын бақылау), 1-ші
(өндіріс үрдісін бақылау), 2-ші (өңдеу барысындағы бақылау, кіріс ... ... ... және 3-ші ... ... ... бақылау,
сапа туралы ақпарат беретін аппаратураны бақылау) деңгейлері. 2, 5 және 6
компоненттері тәжірибелі үлгінің, ... ... ... ... бейнелейді. Бұл жерде мынадай әр түрлі деңгейдегі компоненттер
көрсетілген – нөлдік (өнім ... ... және ... ... ... ... өндіріс үрдісінің сапасын бағалау). Талдауға тек
қана 8-ші ... ... ... ... талдау). Талдаудың басқа
объектілері жоқ. Жоспарлау 2 ... ... ... қамтамасыз
етілетін материалдардың сапасын жоспарлау) және 15 ... ... ... ... мен жауапкершілік функцияларына екі компонент
қалдырылған.
Осылай, TQM-нің 24 компонентінің 12-сі ... ... ... Алайда есеп, мотивация, ... ... ... ... сияқты басқарудың жалпы ... ... ... өнімнің өмірлік циклінің кейбір ... ... жоқ ... жүйесінде басқарудың ғылыми амалдары мен әдістері қарастырылмайды.
Сапа бірінші деңгейдегі бәсекеге қабілеттілік факторы ... ... ... - ... ... сондай-ақ бірінші деңгейдің басқа
факторлары – құнмен, ... ... ... және өнім қызметінің
сапасымен ілеспейді. TQM-нің мынадай үш ... ... ... ... ... ... бермейді: базалық жүйе, ... ... ... ... және даму ... ... ... басқарудың ғылыми амалдары, ... мен ... ... ... ... ... және қорлық
қамсыздандыру компоненттерін қосу керек еді [20,37,38].
TQM-ді енгізу үшін пайдаланылған амалдар мен тәсілдер толық ... ... және ... ... ... ... неге тек қана сапаны, үрдістерді, амалдарды және қорларды
басқару үшін ғана ... мен ... ... Ал ... өндіріс құралдары, қаржы және т.б. қайда?
Екіншіден, амалдар қатарында ұғымдар, әдістер, жүйенің принциптері ... ... ... ... ... ... мотивацияның,
қызметкерлерді басқарудың нақты әдістері жоқ.
Ұсынылған кемшіліктерді есепке ала отыра, TQM ... ... ... ... кәсіпорындарында енгізілуге ұсыныла алмайды. ... ... ... ету жүйесінің (БҚҚЖ) көмекші ... ... ... тек ... ережелеріне ғана тоқталып өтейік. Теориялық көзқарас
бойынша мәселені кешенді түрде ... үшін ... ... бәсекеге
қабілеттілігін қамсыздандыруды бір мезгілде статикада және динамикада, яғни
құрылым және үрдіс ретінде қарастыру ... ... ... ету ... ... ретінде – ол ұйымның сыртқы ... ... ... ... ... кері байланыс) және оның ішкі
құрылымынан ... ... кіші ... ... ... және басқарушы кіші жүйелер) тұратын, шығарылатын тауарлардың
бәсекеге қабілеттілігін қамсыздандыруға бағытталған ... ... ... ... үрдіс ретінде – ол өзара байланысқан
ғылыми амалдарды, принциптерді, әдістерді, ... және ... ... мен ... ... ... қабілеттілігін
қамсыздандыру бойынша басқарылатын объектілердің өмірлік цикл ... ... ... ... ... ... [20].
Сапаның халықаралық жүйесі: 9000 сериялық СХҰ үлгілері.
9000 сериялық СХҰ-ның халықаралық үлгілері – бұл ... ... ... СХҰ 9000 ... ... басқару және сапаны қамтамасыз ету үлгілері.
Таңдау және қолданудың жетекші ... СХҰ 9001 ... ... Жобалау және/немесе өңдеу, өндіру, құрастыру
және қызмет көрсету кезіндегі ... ... ... ... ... СХҰ 9002 ... ... Өндіру және құрастыру кезінде сапаны қамтамасыз
етуге арналған үлгі”;
- СХҰ 9003 “Сапа жүйесі. Ақырғы ... және ... ... ... ... ... үлгі”;
- СХҰ 9004 “Сапаны жалпы басқару және сапа ... ... ... өнеркәсібі дамыған елдерде бұл үлгілер ... ... ... ... ... ... кәсіпорын сапасы жүйелерін
бағалауы және жүйелерді құжаттандыру сияқты ... даму ... ... СХҰ ... ... үдемелі сипатын, сыртқы тауар
айналымына шығу және тікелей шаруашылық байланыстарды ... ... ... ... есепке алғанда, СХҰ 9001, СХҰ 9002 және СХҰ 9003
үлгілері Ресейдің Мемлекеттік үлгілерімен ... олар ... ... ... ТСМҮ 40.9001 – 88 ... ... Жобалау және/немесе өңдеу, өндіру,
құрастыру және қызмет көрсету кезіндегі ... ... ... арналған
үлгі ”;
- ТСМҮ 40.9002 – 88 “Сапа жүйесі. Өндіру және құрастыру кезінде ... ... ... ... ТСМҮ 40. 9003 – 88 ... ... ... бақылау және сынақ кезіндегі
сапаны қамтамасыз етуге арналған үлгі ” [38].
Халықаралық үлгілер мынадай жағдайларда қолданылады:
1) келісімшартта ... ... ... ... және ... талаптардың эксплуатациялық ... ... ... ... оларды анықтаудың қажеттілігінің көрсетілгендігі
ескертілген жағдайда;
2) тұтынушы қамтамасыз ... ... ... ... ... сенімді болған жағдайда. Жабдықтаушы жобалау, өңдеу, ... және ... ... ... өз мүмкіншіліктерінің дәлелін
ұсынуы тиіс.
Тауармен қамтамасыз етуші құжатты түрде рәсімделген сапа ... ... ... ... қамтамасыз ететін құрал ретінде
өңдеп, оның жұмыс жағдайын ... ... Ол ... ... ... түрде рәсімделген тәртіптер мен үлгінің талаптарына сәйкес
сапа жүйесіне қатысты нұсқауларды дайындау;
• құжатталған тәртіптер мен сапа ... ... ... ... ... СХҰ ... үлгілерінің ерекшеліктері:
• өнім сапасының басқаруына жүйелік амалды қолдану;
• тұтынушыға бейімделу;
... ... ... барлық сатылары бойынша талаптар регламентін
белгілеу;
• өнім сапасын басқару барлық маңызды ... ... ... ... ... ... асырылады;
• нақты талаптарды құжаттық (дұрысы сандық) түрде рәсімдеу;
• кеңес-ұсыныстық ... ... ... ... СХҰ ... ... ... 5-уі
ғана қолданған (жүйелі, шоғырланған, үрдістік, сандық, динамикалық). Осыдан
халықаралық сапа менеджменті жүйесін енгізуі ... ... ... ... ... қорытынды жасауға болады. Әлемнің жетекші
фирмалары менеджменттің ... ... ... және ... ... арқасында тауардың жоғарғы сапасына жетеді
[38].
Диссертацияның осы ... ... ... ... болмақ:
1. Сапа менеджменті жүйесі бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз ету
факторы болып табылады. ... ... ... ... көңілді сапа менеджменті жүйесін қамтамасыз етуге
бөлу қажет. ... ... ... бір ... салу сапа
менеджменті жүйесін жетілдірудің тиімді құралдарының бірі ... ... ... ... ... (TQM) ... ... 24
компоненттің 12-сі басқарудың жалпы ... ... ... ... ... орын ... Сапаны жалпыға басқару
тұжырымдамасы (TQM) жүйелік амалдың талаптарына ... ... Ол ... ... ... ... және әдістерді
есепке алмайды. ТQМ-нің орнына бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз ету
жүйесін енгізу ұсынылады, ол сыртқы ... және ішкі ... ... кіші ... ... ... ... және басқарушы кіші жүйелер) тұрады.
3. АҚШ-та ... өнім ... ... ... ... ... ... тартысты күшейткен Жапония мен АҚШ
арасындағы сапа ... ... ... ... ... ... Еуропада өнім мен қызмет сапасы мәселесіне, сондай-
ақ сапаны қамсыздандырудың өзін әбден ... ... ... байқалады. Батыс Еуропа елдерінде бірыңғай үлгілер,
технологиялық регламентке деген ... ... ... ... ... кепілі болуға, миллиондаған тұтынушыларды
төмен сұрыпты өнімдерден қорғауға, өндірушілерді сапа ... жаңа ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы
Өнім сапасының стандартқа сәйкестігі
басқару
статистикалық
Сапаны
1924 ж.
бақылау
қабылдауды
Статистикалық
бақылау
кірісті
Статистикалық
ынталандыру
атериалдық
М
оқыту
әдіспен
Статистикалық
азайту
шығынды
процестер +
Тұрақты
сәйкестігі
Өнім сапасының стандартқа
құжат)
(техникалық
Тейлор жүйесі
1905 ... ... ... ... ... ... мен ... ж
өзінбағалау
+
9000
QS
Сертификат
9000
ISO
14000,
ISO
9000,
QS
сертификаттар
+
Өзарақызмет
менеджменті
сапа
және жалпы
Мотивация
14000
ISO
9000,
QS
9000,
ISO
ТQM-ді оқыту
сапасы
Фирмалар
қанағаттандыру ретінде
қажеттіліктерінің талаптарын
Сапа қызметкерлер мен тұ тынушы-
TQM
1980 ж.
аудиті
Тұтынушы
+
Сертификат
бағалау
жеткізушілерді
+
9000
ISO
Сертификат
+
Сотрудничество
менеджменті
сапа
және ... ... ... ... ... ... ... нарық
басқару
Сапаны жалпы
TQC

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Алекс» ЖШС ыдысқа құю бөліміне сапа менеджмент жүйесін әзірлеу және енгізу негізінде сапаны басқару процесін жетілдіру70 бет
«Райымбек Агро» ЖШС-те СМЖ және қаупсіздік жүйесін дайындау79 бет
Білім беру мекемелері менеджментінің ғылыми қағидасы5 бет
Банк менеджменті және экономикалық процесстерін басқару14 бет
Банк менеджментін ұйымдастырудың мақсаты, міндеттері және принциптері15 бет
ИCО 9000 сериялы сапа жүйесінің халықаралық стандарттары5 бет
ИСО 9000 сериялы халықаралық стандарттарын шығару тарихы3 бет
Коммерциялық банктердегі қаржы менеджменті10 бет
Коммерциялық банктердегі қаржылық менеджментті жетілдіру20 бет
Кәсіпорынды ақша ресурстарымен басқарудағы қаржы менеджментінің рөлі23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь