Өндірістік және үстеме шығындар есебі

Кіріспе
1. Өндірістік шығындар есебінің теориялық мәселелері
1.1 Өндірістік шығындар: түрлері және жіктеу
1.2 «Экпресс.Транс» ұйымының сипаттамасы
1.3 «Экпресс.Транс» ЖШС.ның есеп саясаты
2. Өндірістік шығындар есебі
2.1 Өндіріс шығындарын есепке алу мен өзіндік құнды калькуляциялаудың әдістері
2.2 Өндірістік шығындардың статистикалық және аналитикалық есеп шоттарында көрсетілуі
2.3 Үстеме шығындар есебі және олардың бөлініп таратылуы
3 Өндірістік шығындар аудиті
3.1 Өндіріс шығындары аудитінің жоспары мен бағдарламасы
3.2 Өндіріс циклі аудитін жүргізу
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Тақырыптың өзектілігі. Бүгінгі нарықтық экономиканың жағдайында бухгалтерлік есепті жүргізу басқару жүйесінің ең маңызды және міндетті шарты болып табылады.
Шығындар есебін жүргізу – кәсіпорынды басқарудың ең негізгі құралы. Өндірісте шығындар есебін жүргізу қажеттілігі заман талабынан туындап отырған мәселе. Бұл жағдай шаруашылық қызметті жүргізудің қиыншылықтарына және рентабельдікке деген талаптардың өсуіне байланысты қалыптасқан. Қазіргі таңда әр кәсіпорынның дайын өнімдерінің өтімділігі, басшылықтың қабылдаған әр шешімнің тиімділігі мен қаржылық қорытындыларға тигізетін әсерімен, сонымен қатар өз шығындарының ауқымы туралы нақты нәтижелермен тығыз байланысты.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік» жөніндегі заңға сәйкес барлық шаруашылық ұйымдары бухгалтерлік есеп жүргізуге және қаржылық есептілікті тиісті ұйымдарға ұсынуға міндетті. Оның ішінде ірі бизнес өкілдері үшін халықарылық қаржылық есептілікке сәйкес есеп жүргізу мен есептілікті құрастыру міндеттелсе, орта және кіші бизнес өкілдері үшін Ұлттық бухгалтерлік есеп стандарттары бойынша есеп жүргізу міндеттелген.
Бухгалтерлік есеп өндірістің жағдайын, экономикалық тиімділігін анықтап, негізгі міндеттерін нақты сипаттайтын бірден-бір ақпараттық жүйе. Қазіргі қалыптасқан дағдарыстық экономикалық қатынастар жағдайында Елбасымыздың халқымызға Жолдауының бағыттарын ұстанып, өндірістік салада өндіретін өнім түрлеріне зор мән бере отырып, өндіруге кеткен шығындардың ауқымынын неғұрлым азайтып және өзіндік құнды дұрыс әрі дәл анықтау міндетті шарт болып отыр [1].
Шығындар – қойылған мақсатқа жету үшін экономикалық ресурстарды өндірістік процесске тартудың өткен немесе болашақтағы мүмкіндік көрсеткіші. Шығындарды жоспарлау – бұл жалпы мекеме және оның жеке бөлімшелеріне өндірістік міндеттердің қойылуы мен оларды іске асыруға қажетті қаражаттар түріндегі алға қойған мақсаттарын анықтау процессі.
Әрбір нарықтағы кәсіпорын жоғарғы деңгейдегі пайданы қамтамасыз ету шешім қабылдауға ынталы. Осы шартты орындауда негізгі талаптардың бірі шығындарды азайту болып табылады. Ол үшін:
- өндіріс шығындарының құрамы мен құрылымын білу қажет;
- шығындарды талдап, тиімді пайдалануын, реттеуді және бақылауды ұйымдастыру;
- шығындарды шектеу, өнімнің сапасына сәйкес және оның бағаның негізі болатындығынан мәні өте жоғары;
- шығындардың өзгеру заңдылықтарын білу қажет.
1 Лапыгин Ю.Н. Управление затратами на предприятии: планирование и прогнозирование, анализ и минимизация затрат. Практич. руководство. – М.: Эксмо, 2007. – 128 с
2 Радостовец В.К. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. Алматы: 2002.- 366 б.
3 К. Маркс «Капитал» под редакцией И.И. Степанова-Скворцова. М.: Госполитиздат, 1955. -794 с.
4 http://www.peo.kz. Өзіндік құнның калькуляциясы.
5 В. Леонтьев. Современное значение экономической теории К. Маркса // Экономические эссе. Теории, исследования, факты и политика. М., 1990. 408 с.
6 Бухгалтерлік есеп стандарттары, әдістемелік ұсыныстар, Шоттардың типтік жоспары: құжаттар жинағы. - Алматы: Раритет, 2004. – 786 б.
7 Сатмырзаев А.А. Басқару есеп жүйесіндегі калькуляция әдістерінің кейбір мәселелері. -2005 -№3 –242 б.
8 Ф.Г. Назарова «Бухгалтерлік есеп принциптері» - Алматы, 2006. - 95 б.
9 С. Баймұханова 2007 «Қаржылық есеп принциптері» -Алматы, 2007. – 296 б.
10 Бюллютень бухгалтера, № 12, Типовой план счетов бухгалтерского учета : Разяснение специалиста – 31.07. 2007.
11 А. Ю. Соколов «Управленческий учет накладных расходов» М. 2004 169 б.
12 Кеулімжаев Қ.К., Тулегенов Э.Т. Байдаулетов М.Б. Құдайбергенов Н.А. Шоттардың типтік жоспары: шоттар корреспонденциясын құру методологиясы
13 Ашимова А.А. Басқару есебіндегі өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру. -2010. -№2-181-186 б.А.Е.
14 «Принципы экономичесуой науки» А. Маршалл Издательство: Прогресс 1993 г. - 314 б.
15 З.Н. Әжібаева «Аудит». Алматы 2006. 116 б.
16 Кондраков Н.П. Бухгалтерский, финансовый, управленческий учет. М.: Издательство Проспект, 2007. - 215 б.
17 Абленов Д.О. Аудит: теория и практика. Учеб. – Алматы: Экономика, 2005. – 420 с.
18 Друри К Ведение в управленчесский и производственный учет. Учебник 3-е издательство, перераб. И доп. –М.:Аудит:ЮНИТИ, 1998. 774с
19 Исмагулова Б.,Ережепова Э., Абдижапарова Г., Словарь для студентов. – Алматы: «Аруна» баспасы, 2002ж-38б.
20 Дәуренбекова, Ә.Н.Шығындарды басқару: оқу құралы. - Алматы: Экономика, 2009. - 157 б.б.
21 Байділдаева М.Т. Өнімнің өзіндік құны және оны төмендету резервтері. -2008. -№125 - 128 б.
22 Бычкова « Практический аудит» С. М. Бычкова, Т. Ю. Фомина «Эксмо» Баспаханасы 2009. -176 б.
23 Соколов А.Ю. Управленческий учет накладных расходов / А.Ю. Соколов. - М.: Финансы и статистика, 2004. - 448 с.
24 Г.А. Юдина, М.Н. Черных – Основы аудита. М.: КНОРУС, 2006. - 296 с.
25 В.И. Подольский – Аудит, М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2005. - 143 с.
26 Тайгашинова, К. Т. Управленческий учет: учеб. Пособие. - Алматы : Экономика, 2008. - 332 с.
27 http://kz.wikipedia. Үрдіс бойынша кестелер.
28 А.Е. Суглобов, Б.Т. Жарылгасова – Бухгалтерский учет и аудит, М.: КНОРУС, 2005. — 496 с
        
        Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Бүгінгі нарықтық экономиканың ... ... ... ... жүйесінің ең маңызды және міндетті
шарты болып табылады.
Шығындар ... ...... басқарудың ең негізгі құралы.
Өндірісте шығындар есебін жүргізу қажеттілігі заман талабынан ... ... Бұл ... ... ... ... қиыншылықтарына
және рентабельдікке деген талаптардың ... ... ... ... әр ... дайын өнімдерінің өтімділігі, басшылықтың
қабылдаған әр шешімнің ... мен ... ... ... ... ... өз ... ауқымы туралы нақты нәтижелермен
тығыз байланысты.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық ... ... ... сәйкес
барлық шаруашылық ұйымдары бухгалтерлік есеп жүргізуге және қаржылық
есептілікті тиісті ұйымдарға ... ... Оның ... ірі ... үшін ... ... ... сәйкес есеп жүргізу ... ... ... орта және кіші ... ... ... ... есеп стандарттары бойынша есеп жүргізу міндеттелген.
Бухгалтерлік есеп өндірістің ... ... ... ... ... нақты сипаттайтын бірден-бір ақпараттық жүйе.
Қазіргі қалыптасқан дағдарыстық экономикалық ... ... ... ... бағыттарын ұстанып, өндірістік салада
өндіретін өнім түрлеріне зор мән бере ... ... ... шығындардың
ауқымынын неғұрлым азайтып және өзіндік құнды ... әрі дәл ... шарт ... отыр ... – қойылған мақсатқа жету үшін экономикалық ресурстарды
өндірістік процесске тартудың ... ... ... ... ... ... – бұл ... мекеме және оның жеке
бөлімшелеріне өндірістік міндеттердің қойылуы мен ... іске ... ... ... алға қойған мақсаттарын анықтау процессі.
Әрбір нарықтағы кәсіпорын жоғарғы ... ... ... ... ... ынталы. Осы шартты орындауда негізгі талаптардың бірі
шығындарды азайту болып ... Ол ... ... ... ... мен ... білу ... шығындарды талдап, тиімді пайдалануын, реттеуді және ... ... ... ... ... сәйкес және оның бағаның негізі
болатындығынан мәні өте жоғары;
- шығындардың өзгеру заңдылықтарын білу қажет.
Осы мәселеге орай ұйымдарда ... ... ... ... жүйеге келтіре отырып, өндірістің шаруашылық қызметін басқарудың
заңдылықтары сақталған жағдайда халық ... ... ... ... нағыз шарықтап келе ... ... ... механизмді басқару өндірістегі дәл, әрі нақты жүргізілген есеп
арқылы ғана жүзеге асуы тиіс.
Нарықтық механизмдерді шынайы қызметі ... ... ... жүргізу және олардың бақылануын жетілдіру, сонымен қатар, басқару
есебі шегінде өнімнің ... ... ... ... қажеттігі
туындайды.
Шығындар есебі жүйесі екі негізгі іс-қимыл үшін өндірістік шығындар
туралы ақпаратты жинайды: жұмыс күшіне шыққан ... ... ... ... ... белгілі бір категориялар бойынша жіктейді ... есеп ... ... бөледі.
Ішкі шаруашылық есептеулерде ең басты рөлді бухгалтерлік есеп
атқарады, өйткені, ... және ... - бір ғана ... дискретті
үрдістер, ал ішкі шаруашылық есеп үзіліссіз және тұрақты, осы жүйедегі кері
байланыс элементі ретінде көрініс тапты.
Пайда табу ... ... ... тиімділігіне, өндірісті нақты
ұйымдастыруға, ресурстарды үнемдеу саясатының жүргізілуіне одан ары тәуелді
бола бастады. Ол ұйымдағы бухгалтерлік есептің ... ... ... ... етті ... ... бәсекелестік экономикаға, сыртқы тұтынушыларға
неғұрлым ақпаратты көбірек ... ... ... ... құпияны
сақтауға сай келу қажеттілігі ұйымның бұрынғы біртұтас бухгалтериясын жеке
екі бөлікке - қаржылық және калькуляциялық бөлікке бөлуге ... ... ... осы ... өзекті болып тұрғандықтан
диплом жұмысында ... ... ... ... және ... ... мән берілген. Ұйымдар ... есеп ... ең ... ... ... ... тәсілін таңдап
көрсетуі қажет.
Халықтың сатып алу ... ... ... байланысты ауыл
шаруашылығының өнімдерінің де бағасын ... ... ... Сол ... ... жағдайында өнімнің құнын дұрыс анықтау, ол үшін ... ... ... мәселесі өзекті тақырып саналады. Ұйымның алатын
табысының мөлшері өндірілген өнімнің өзіндік құнына тәуелді.
Кеңес үкіметі кезеңінде орталықтандырылған Мемлекеттік баға ... ... ... ... құнының есебі үстеме шығындарды өнім
түрлері арасында бөліп тарату арқылы жүргізілген болатын. ... ... ... ... ... ... ... шығуы
басқару есебіне деген қажеттілікті арттырып отыр. Соған сәйкес ұйымдардың
бухгалтерлік есеп жүйесі қаржылық және ... есеп ... ... ... есебі мен өнімнің өзіндік ...... ... ... бір бөлігі. Өндірілген өнім
бірлігінің өзіндік құны көптеген ... ... ... ... оның ішінде:
- қай өнім өндірісін тоқтату немесе жалғастыру;
- құрастырушы бөлшектерді, бұйымдарды өндіру немесе ... ... ... қандай баға белгілеу;
- жаңа жабдықтар сатып алу;
- өндірістің технологиясы мен ұйымдастырылуына өзгерістер енгізу.
Осы ... ... ... ... ... ... ... жұмысының ақпараттық методикалық базасына ... ... есеп және ... ... ... ... Кодексі және халықаралық Қаржылық ... ... ... ... ... ... қаржылық есептілік стандарттарының
типтік шоттар жоспары, «Экпресс-Транс» ЖШС-ң жарғысы және ... ... есеп және ... ... ... ... құқықтық актілері негіз болды. Сондай-ақ, ... В. К. ... К. Т. ... мен В. Л. Назарованың және
шет елдік Р. Энтони, К. Друри, Ч. Т. ... А. Д. ... Т. ... П. С. ... ... ... ... оқулықтары мен
оқу құралдары зерделенді.
Зерттеу жұсмысының объектісі. «Экпресс-Транс» ЖШС ... ... ... өндірістік шығындар есебі және аудиті
қарастыру.
Зерттеу ... ... мен ... ... ... ... мен ... өзіндік құнын калькуляциялаудың теориялық және
практикалық сұрақтарын зерттеу. Осы ... ... үшін ... ... ... ... ... және өнімнің өзіндік құны мен
калькуляция жөніндегі теориялық сұрақтарды қарастыру;
- ... ... ... ... ... ... ... шығындарының синтетикалық есеп шоттарында көрсетілуін
қарастыру;
- «Экпресс-Транс» жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... зерделеу;
- халықаралық тәжірибеде қолданылатын тәсілдерді оқып-үйрену;
- өнімнің өзіндік құнының ... ... ... ... ... ... ... мен есепті жетілдіру жолдарын
қарастыру.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспеден, үш ... және ... ... мен ... ... ... ... өндірістік шығындар есебінің теориялық ... ... ... өндірістік шығындар есебі, ал үшінші тарауда
өндірістік шығындар аудиті мәселесі қарастырылады.
1. Өндірістік шығындар есебінің теориялық мәселелері
1.1 ... ... ... және ...... ... жету үшін ... ресурстарды
өндірістік үрдіске тартудың өткен немесе болашақтағы ... ... ... - бұл ... ... және оның ... өндірістік міндеттердің қойылуы мен оларды іске асыруға
қажетті ... ... алға ... ... анықтау үрдісісі.
Шығындарды топтағанда негізгі пайдаланатын түсініктер:
- шығындар;
- жалпы шығындар;
- өнімді өндіруге шыққан ...... бір ... ... ... ... ... Өндіріс шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар.
Шығынның мақсаты – ... ... ... ... ... ... түрі ... табылады.
Экономика ғылымындағы әртүрлі мектептің өкілдері (К.Маркс, А.Маршалл.
Д.Миль, Д.Робинсон) шығындарды зерттеуге қомақты үлес ... ... ... экономия классиктері де айналысқан. А.Смит
абсолюттік шығындар деген ... ... ал ... салыстырмалы
шығындар теориясының авторы. «Шығындар» деген терминді олар, бірлікке
жұмсалған ... ... ... деп ... немесе, саладағы
кәсіпорындардың барлығына бірдей орташа шығындар көлемі ... ... ... шығындарды ренталық төлемдермен есептескендегі өндіріс
бағасы деп те дәлелдеді.
К.Маркс бағаның құннан ауытқу мәселесін қарастырды. Оның тұжырымдамасы
екі маңызды ... ... ... шығыны және айналым шығыны. Марксистік
концепция бойынша өндіріс шығындары капиталистке тауардың не тұратынын
көрсетеді: өндіріс құралдары мен ... ... ... және айнымалы
капитал) жұмсалған шығындардың сомасы ... ... ... ... ... ... құрайтын еңбек шығындарын-ақиқат
өндіріс шығындарынан ажыратып зерттейді. Өндіріс ... ... және ... ... бөлу ... ... өндіріс
процесіне марксистік талдау жүргізудің бастапқы ... ... ... ... ғ. ... ... жаңа ... пайда болды. Маржинистер
(Менгер, Визер) бойынша, ... ... ... ... ... ... табылады. Олардың шекті пайдалылығымен (сатушы
көзқарасы бойынша) белгіленетін, өндіріс факторлары үшін фирмалар
төлейтін соманың шамасы ... ... ... ... ... тек жеке ... тән жағдай деп есептеледі.
Осы кәсіпорнының табысы мен шығындары өндіріс ... ... ... ... ... балама мүмкіндіктер шығындарының
субъективтік ... ... Осы ... ... ... ... ресурстарын басқаша пайдаланғанда өндірілген өнімдерден қоғамға
түсетін барынша жоғары пайдалылыққа тең болады деген. Австриялық ... ... ... ... ... ... шығындарды барынша төмендету (минимизация) теориялары пайда
болады ... ... ... ... ... және Джон ... ... табылады. Кларк қосымша шығындар
мәселелерімен айналысқан және шығындардың әр типтерін ... ... ... ... өндірістік, ұзақ мерзімді және
қысқа мерзімді жан-жақты зерттеген. Гобсон адамға жасалатын шығындар ... ... ... ... амалының сапасы мен сипаты, оның қабілеттілігі
және қоғамдағы еңбек бөлісінің тиімділігі жатады [3].
| ... ... ... ... жолдары |
|Біріншіден, әлеуметтік–экономикалық |Екіншіден, өндіріс |
|бағыттан қарағанда, шығындар ... ... ... және ... ... ... бухгалтерлік болып |
|болып бөлінеді. Қоғам бағытынан ... ... ... өнімнің құнына | ... ... ... және зат ... | ... ... ... ... | ... - ... ... |
|мөлшерін өндіруге нақты ... ... ... ... жатады. Бұл жағдайда |
|факторлар сатып алынған бағамен |
|бағаланады. ... 1. ... ... өзіндік құнына қосылуына байланысты
шығындардың бөлінуі
Соңғы жылдарда неоинституционалисттік ... ... ... ... ... ... айналыс шығындары жатады – тауарды
өткізу шығындары (жарнамаға, нарықтық жағдайда ұстап тұру үшін ... ... ... ұғымды американдық экономист Р.Коуз енгізді.
К.Эрроу бойынша экономикадағы трансциондық шығындар физикадағы үйкеліспен
сәйкес ... ... ... ... ... ... ... табылады дейді. Ал оның артықшылығына айырбас
мүшелерінің ... ... ... ... ... ... тенденциясы жатады дейді.
Өндіріс шығындары ұдайы өндіріс процесінің нәтижесі болып табылады. Бұл
кәсіпорынның өндірістері тұтынылған ... - ... мен ... шығындарын көрсетеді [3].
|материалдық шығындар |
|Еңбекақыға жұмсалған шығындар ... ... ақша ... ... ... ... (атағандарға енбей |
|қалған). ... 2. ... ... өзіндік баптары
Өндіріс шығындарының экономикалық түсінігі ресурстардың сиректігіне
және оларды балама ... ... ... ... ... ... ресурстардың (қандайы болмасын) экономикалық шығындары өндірілген
құнға тең болады. ... ... ... ... ... емес ... ... шығындар деп өндіріс факторлары мен жабдықтаушыларға айқын ақша
формасындағы төлем түрін алатын балама шығындар аталады. ... ... ... ... ... ... ... менеджерлерге
жалақы төлеу, көлік шығындарын өтеу т.б.
Айқын емес шығындар деп өндірісте пайдаланылған фирманың өз иелігіндегі
(сырттан сатып ... ... ... (шығынын) атайды. Мысалы,
ғимараттарды жалға бермегендіктен ... ... ... ... емес ... көрсетілмейді.
Кәсіпорынның жалпы шығындары деп оның тұрақты және ... ... ... ... ... ... түрлеріне анықтама беріп көрейік.
Жалпы шығын – бұл өнімнің бір легін ... ... ... ... олар ... ... ... тауардың осы мөлшерін өндіру үшін
қажет ететін өндірістің осы факторының бірліктер санына көбейткенге тең
болады. Орташа ... - бұл ... ... ... жұмсалатын жалпы
шығындар. Өндірушіге жалпы шығындар мөлшерін емес, орташа шығындар ... жөн ... ... ол ... ... бір ... ұлғаюы үстіндегі
шығындардың өсуі.
Мөлшерлі (шекті) шығындар ... ... ... ... оның ... ... ... да фирма үшін стратегиялық
маңызды болып саналады.
Кесте 1. Өндірістік шығындардың жіктелуі [2]
|Негізгі мақсаты, бағыты ... ... ... ... ... ... ... және болған шығындар; |
|қорларды бағалау және ... ... және ... ... ... ... және үстеме; |
| ... ... ... ... және |
| ... ... |
| |Бір ... және ... ... |
| ... және бір ... ... және бақылау |Реттелетін |
| ... ... ... сол ... ғана пайда болып, қалдық құнға қосылмайтын
шығындар. Бұл шығындарға сату және ... ... ... ... ... өндіріске кететін ең күрделі элемент болып
табылады, оның өндірістегі шамасы 60-90%-ды құрайды, тек ... ... оның ... аз ... ... ... шығындар құрамы бір текті
болып келмейді, оның ... ... мен ... кеткен шығындардан
тұрады. Соған қатысты шикізаттар мен материалдардың құрамына коммисиондық
сыйақылар, брокерлік және тағы басқа делдалдық қызметтерді ... ... ... ... өндіру кезінде сатып алынған шикізаттар мен
материалдардың құны ... ... ... ... ... ... ... [1].
Қолданылатын материалдардың тиімділігін көтеру мақсатында өндіріске
ресурстарды ... аз ... және ... ... енгізу
елеулі әсер етеді. Материалдарды рационалды қолдануының бір ... ол ... ... ... ... ресурстар нормасы – ол өнімнің
бір данасын жасауға немесе техникалық операциялардың жасалуына белгіленген
сапада материалдардың, ... және тағы ... ... ... саны, мөлшері.
Жалпы кәсіпорын немесе оның бөлімшелері өндірісінің ... ... ... ... ... ... ... құны алады.
Өзіндік құн құрамы оны құрайтын шығындармен анықталады [1].
Сурет 3. ... ... ... немесе оның бөлімшелері өндірісінің тиімділігін
сипаттайтын көрсеткіштер жүйесінде басты орынды өнімнің өзіндік құны ... құн ... оны ... ... ... ... келген өнімді (жұмыс, қызмет) өндіру ... бір ... ... да шығындарды жіктеу өндірістік есептің ... ... ... ... ... ... калькуляция баптарының
номенклатурасы сәйкес келеді. Өзіндік шығындарды дұрыс есептеу үшін оның
ғылыми ... ... аса ... ... құны – ... ... ... негізігі
көрсеткіші. Өнімнің өзіндік құнының өсуі мен ... ... ... ... ... ... айтуға болады. Өнеркәсіптің жұмысының
жақсы немесе жаманын өзіндік құнының бағасынан ... ... ... төмендеуі – өндірістің рентабелділігінің өсуінің ең
маңызды факторы болып келеді. ... ... ... ... ... ... төмендеуіне тікелей әсер етеді [4].
Сурет 4. Шығындың топталуы
Кірістік шығындар – қолда бар және сатып алынған ... ... ... ... ... шығындар-олар келешекте табыс әкелу қабілетін жойған ресурстар.
Тәжірибеде шығындар келесідей топтастырылады:
1) ... ... ... ... ... ... экономикалық ролі бойынша;
4) өнімнің өзіндік құнына жатқызу тәсілі бойынша;
5) өндіріс көлемі бойынша;
6) ... ... ... ... бірэлементті және кешенді шығындар деп жіктеледі:
Бірэлементті шығындар – бір элементтен ... ... ... ақша аударулар).
Кешенді шығындар – бірнеше ... ... ... (барлық
элементтер кіретін цехтық шығындар.
Шығындардың түрлері бойынша шығындар екі ... ... ... ... ... және ... баптары бойынша [5].
Тікелей еңбек шығындары – жұмысшыға нақты өнімді дайындағаны үшін берілетін
еңбекақы.
Шығындардың экономикалық ... ... ... ... және ... қызметтерде орын алатын шығындар келесі
элементтері бойынша топтастырылады:
- материалдық шығындар;
- еңбекті өтеуге ... ... ... қажеттіліктерге ақша аударулар;
- құрал-жабдықтардың тозуы (амортизация);
- басқа да ... 5. ... ... ... ролі ... ... 6. Өнімнің өндірістік өзіндік құнына ... ... ... ... үшін ... ... ... мен жанармай алуға
қаражат жұмсайды. Жұмыс барысында машиналар, құрал-жабдықтар қолданылады.
Тозған техникаға ремонт жасау мен оны ауыстыруға тағы да ... ... ... ... ... ... қатысады, сондықтан оларға
жалақы төленеді. ... ... ... ... тағы да белгілі бір
қаражат ... ... Егер де біз осы ... ... ... ... ... өзіндік құны шығады. Яғни, өнімнің өзіндік құны –
кәсіпорынының өндірісі мен сатуға кететін шығындардың ақшалай ... ... ... ... құнын табу үшін өнімнің бір данасына кеткен
шығындарды есептеп шығарады. Калькуляциялауда барлық шығындар шығыстардың
баптары бойынша ... ... пен ... ... жанармай мен қуат, негізгі өндіріс жұмысшыларына жалақы,
өнімнің жаңа түрін кететін шығыстар [5].
Калькуляция өнім, бұйым өндіруге ... ... және ... цех ... ... жұмсалатынын шығарып береді. Оның көмегімен қандай шығындар
өндіріспен, ал қайсысы оны ... және ... ... ... ... ... ... өнім өндіруге және оны сатуға қанша
қаражат керек екенін анықтайды.
Шығындар туралы барлық мәліметтерді ... ... ... ... мен ... ... классификациясы туралы баяндайық.
Жоспарлық өзіндік құн кәсіпорының нақты сол ... ... мен ... жағдайына сәйкес керек шығындар. Олар материалдардың шығыстары,
еңбек шығындары және ... ... ... ... ... алынады.
Нақты өзіндік құн өнім шығаруға нақты кететін шығындармен анықталады.
Жүйелі түрде қалыптасуына байланысты өзіндік құнды ... ... және ... деп ... ... ... құн
жаңа техниканың түрлерін бағалап, арасынан ең тиімдісін таңдауға қолданады.
Ол ... ... бір ... ... ... ... қатысы бар
шығындарды жатқызады. Цех ... ... құн кең ... ... ... технологиялық өзіндік құннан басқа цехтың жұмысын
ұйымдастыру мен оны ... ... ... ... ... құнға
өнімді дайындауға кететін барлық цехтардың өндірістік шығындары мен
кәсіпорынды басқаруға кететін жалпы ... ... ... өзіндік құнға
өндірістік құн мен өндірістік емес ... ... Жеке және ... құнның түрлерін бөліп қарастыру көтерме бағаны анықтаудың базасын
шығаруға мүмкіндік береді. Өндіріске жеке ... ... мен ... ... шығындар жекеленген өзіндік ... ... ... құн әр сала ... ... бір өнімді өндіруге кететін шығындарды
сипаттайды [2].
Материалдық шығындар өндірісте ... ... ... ... ... кіреді:
- Сырттан алынатын шикізат пен материалдың құны;
- Сатып алынған материалдардың құны;
- Шалафабрикаттар мен ... ... ... ... Басқа ұйымдардың көрсеткен қызметтері мен жұмыстарының құны;
- Табиғи шикізаттың құны;
- Технологиялық қажеттіліктерге, қуат өндіруге, ғимаратты жытуға,
көліктік қажеттіліктерге сырттан алынатын ... ... ... ... ... ... негізде өндіріс пен өнімді сатуға ... ... ... мен ... ... бойынша шығыстарға
бөлінеді.
Сурет 7. Экономикалық элементтер
Материалдық шығындарға кіреді:
- Сырттан алынатын шикізат пен ... ... ... ... ... ... Шалафабрикаттар мен сатып алынатын құрамдас бөліктердің құны;
- Басқа ұйымдардың көрсеткен қызметтері мен жұмыстарының құны;
- Табиғи шикізаттың құны;
- Сатып ... ... ... ... ... қажеттіліктерге, қуат ... ... ... ... ... ... ... құнға кіретін материалдық ... ... ... құны ... ... ... шығындарының классификациясы бойынша нақты
бұйымды өндіруге тікелей қатысты ... ... ... емес. Сол
себепті, калькуляциялық баптар бойынша шығындардың топтамасын жасайды [2].
Калькуляциялық баптар:
- Сатылатын ... ... ... ... пен ... Құрамдас бұйымдар мен сатып алынатын жартылай фабрикаттар;
- Технологиялық қажеттіліктерге ... мен ... ... ... ... негізі еңбекақысы;
- Негізгі өндіріс жұмысшыларының қосымша еңбекақысы;
- Әлеуметтік қажеттіліктерге аударымдар;
- ... ... және ... да ... ... ... құралды күтіп ұстау мен оны қолдану шығыстары;
- Цехтық ... ... ... ... ... ... тыс шығыстар.
Шығындарды бөлімшелерге бөлгенде келесідей классификациялық белгілер
негізге алынады:
- Өндірістік процесске қатысы;
- Өзіндік құнға аударуы;
- ... ... ... ... қатысты шығыстар тікелей және үстеме, өзіндік
құнға қатысты тікелей және жанама, ... ... ... ... ... және ... емес болып бөлінеді. Өзіндік
құнды қарастырып зерттеу үшін негізгі статистикалық әдістер ... ... ... ... ... ... оның ... мен баптары
бойынша зерттеу кезінде қолданылады. Бұл әдіс шикізаттың, материалдың,
жанармайдың, қуаттың шығысының ... ... ... ... ... ... топтау бізге таза өнімнің көлемін өлшеуге
мүмкіндік береді [4].
Калькуляциялық баптар бойынша топтау ... ... ... ... бөлуге мүмкіндік береді. Бұл топ жекеленген ... ... ... әрбір учаскенің өнімнің өзіндік құнына
үлесін анықтауға мүмкіндік береді.
Графикалық әдіс ... ... ... мен онда ... ... бақылауға мүмкіндік береді.
Өнімді өндеуге кететін кәсіпорынның шығындары экономикалық табиғаты
мен көлеміне байланысты әртүрлі болғандықтан, толық ... құны ... ... әр ... болады.
Өзіндік құнның қазіргі деңгейі қандай факторлардың негізінде пайда
болғанын және қандай мөлшерде бұл ... ... ... әсер ... үшін ... ... топтарға немесе шығындар элементіне бөлу
қажет.
Бұл топтың негізіне сол шығыстың экономикалық құрамы жатқызылады.
Шығындарды экономикалық элементтер бойынша бөлу ... екі ... ... ... ... ... ... материалдар,
шикізаттар мен амортизацияның құнымен көрсетілетін алдыңғы кезеңдегі
шығындар және жұмысшыларға ... ... алып ... Өзге ... 2/3-і материалдық шығындарға жатады [6].
Элемент бойынша шығындар классификациясы пайда болған орны мен өнім
өндірудің әр кезеңі ... ... ... ... ... болып табылады.
Тәжірибеде келесідей калькуляциялық ... ... ... ... ... шикізат пен материалдар, шалафабрикаттар мен ... ... мен ... керек қуат;
- өндірістік жұмысшылардың жалақысы;
- әлеуметтік қажеттіліктерге аударымдар;
- машиналар мен ... ... ... ... шығыстар;
- жалпыөндірістік шығыстар;
- ақаудан болған жоғалтулар;
- жалпышаруашылық шығыстар;
- коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... баптар бойынша өнімнің өзіндік ... ... ... да бұл баптар калькуляциялық деп аталады.
Әрбір калькуляциялық бапта ... ... ... Мысалы, жалпыөндірістік пен жалпышаруашылық шығыстардың құрамына
еңбекақы, негізгі өндіріс қорлары, жанармайға кететін ... қуат ... ... ... ... ... ... құрамына аталғандардан басқа да өндірістік
емес шығыстар кіреді: тұрып қалған үшін ... ... ... үшін ... ... ... шығыстар және ұйымды басқару
жалпышаруашылық шығыстарға жатады. Коммерциялық шығыстардың ... ... ... ... ... ... ... бойынша бөлінген кезде «Еңбекақы шығындары» элементіне бірігеді
[6].
Өзіндік құнды калькуляциялағанда ... ... ... және ... ... ... шығындар нақты шығарылған өнімнің түріне байланысты өнімнің
өзіндік құнына тікелей апарылады. Бұл шығындарды өнім ... ... және оның ... ... толық анықтауға мүмкіндік болады.
Тікелей шығындарға жататындар: ... ... ... ... мен ... яғни ... бастапқы шығындар болып табылады [5].
Жанама шығындар жекелеген өнім түрлерінің құнына тікелей емес, жанама
түрде бөлінеді. Олар өнімнің өзіндік құнына ... ... ... пайыз, коэффициенттер) арқылы жанама жолмен қосылады. Жанама
шығындар жалпы өнеркәсіптегі бірнеше өнім түрлеріне қатысты шығындар. ... ... ... ... ... ... яғни ... бір өнім түріне тікелей апаруға ... ... ... жалпы қосындысын белгілі бір ... ... ... ... ... құнына қосады. Жанама шығындарды өндірістік
жұмысшыларының жалақысы ... ... ... шығыстарға пропорционалды
түрде бөліске салады [6].
Шығындардың барлық түрі ... ... бір ... ... көбісі алдын-ала анықталып, содан кейін ғана әр түрлі бұйымдардың
арасында орналастырылады. Сондықтан шығыстар тікелей және ... ... ... ... ... бойынша шығындар топтамасы анықтап
белгілейді.
Сурет 8. Өндіріс пен сату өзгергендегі айнымалы шығындар динамикасы
Тұрақты шығындарды ... ... және ... шығындар деп екі
топқа бөлуге болады. Қалдық ... ... пен ... ... ... толық тоқтатылғанына қарамастан жұмсалатын кәсіпорынның тұрақты
шығындарының бір бөлшегі жатады [6].
Жартылай ... ... ... көлеміне байланысты болады, бірақ
оған тікелей пропорционалды емес:
- олар сатылы түрде ... ... бір ... дейін тұрақты
болып келіп, одан кейін айнымалы шығынға өзгереді;
- оларды қасиетіне ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын ... мен ... ... ... ... ... есеп ... оқулықтарда өндіріс
шығындарын келесі топтастыру белгіленген:
- құрамы бойынша бір элементтік және жиынтық;
- түрлері бойынша шығын элементтері мен калькуляция ... ... ... негізгі және үстеме;
- өндіріс көлеміне қатысы бойынша тұрақты және айнымалы ;
- жекелеген өнімдерді өзіндік құнға жатқызу ... ... ... ... ... ... бойынша өндірістік және өндірістік емес;
- жоспармен қамту дәрежесі бойынша ... ... ... ... ... ... шектелген серістестік болып табылады.
Серіктестік 2004 жылы 16 тамызда Алматы ... ... ...... ... жері ... ... Белинский
көшесі. Дәрежесі бойынша коммерциялық ұйым болып табылады, ... ... ... 2004 ... 18 ... бері ... құн салығының төлеушісі
болып табылады және Алматы қаласының ... ... ... ... ... ... атауы: «Экпресс-Транс» жауапкершілігі шектеулі серіктестік.
Қысқартылған атауы: «Экпресс-Транс» ЖШС.
Атқаратын негізгі қызметі – тасымалмен айналысу.
Серіктестіктің жарғылық капиталының алғашқы ... ... ... ... ЖШС ... ... ... табылады, азаматтық құқықтары
бар және Қазақстан Республикасының заңнамалық талаптары ... ... ... және тиым ... ... қызмет түрін жүзеге асыруға
құқылы. Негізінен қызметін заңдарға және өз Жарғысына сәйкес жүргізеді.
ЖШС өз ... ... ... өз ... жауапты
болады. Серіктестіктің мөрі, тауарлық белгісі, фирмалық бланкісі, дербес
есеп шоты бар.
Сурет 9. Ұйымның құрылымы
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік мүлкін ... және ... ... ... да ... ... көрсетілетін құндылықтар жиыны
құрайды. Мүліктерге серіктестіктің меншік құқығы бар. ... ... ақша және ... ... серіктестік пайдаланатын интеллектуалдық меншік ... кей ... ... ... мен ... қызмет түрлері;
- өнімдер, жұмыстар, қызметтерді сатудан алынған және басқа да
шаруашылық қызметтен ... ... ... ... алынған табыстар, банк несиелері;
- Қазақстан Республикасының заңдарында тиым ... ... ... ... пайда болған зиян резервтік капитал
есебінен жабылады.
Жоғарғы басқару ұйымы келесідей мәселелерді шешуге өкілетті:
- ... ... ... ... Жарғысын өзгертіп жаңа
нұсқасын қабылдау; қызмет бағытын өзгерту;
- ... ... ... ... ревизиялық комиссияны қызметке алу, босату, оның есептілігі ... ... ... ... мен ... ... комиссиясын тағайындау;
- атқару ұйымдарын, директорды тағайындау, ішкі ережелерді бекіту;
- басқа субъектілерге қатысуы ... ... ... мүлкін кепілдікке беру жөнінде шешім қабылдау;
- қосымша жарналар жөнінде шешім қабылдау және т.б.
- Ағымдағы басқаруды ... ... ... ... ... мәселелер кіреді:
- қызметкерлерді келісім шарт негізінде қызметке алу және босату;
- жылдық балансты құрастыру;
- қаржыландыруды бекіту;
- ... ... ... ... бекіту.
Қызметкерлерге жалақы тағайындау, төлеу формасы мен жүйесін таңдау
директордың өкілеттігінде. Жауапкершілігі ... ... өз ... шарт ... келісілген баға бойынша сатуға құқылы.
Ең алдымен, «Экпресс-Транс» ЖШС-нің 2010 ... 31 ... ... ... ... ... ... активтері мен
пассивтерінің құрамына және құрылымына талдау жасаймыз.
Кесте 2. «Экпресс-Транс» ЖШС-нің активтерінің құрамы мен құрылымын талдау
[Қосымша А]
| | |Жыл басы |Жыл соңы ... (+,-) ... ... | | |
| | | | | | | | |
| | |мың. тг. |% |мың. тг. |% |мың. тг. |% |
| | | | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|1 |1. ... |435343307|100 |572000555 |100 |+136657248 |+24,1 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| |2. Ұзақ ... |497623148 |86,99 |+124612685 |+16,1 |
|2 |мерзімді | | | | | | |
| ... | | | | | | ... 2 ... |Көрсеткіштер |Жыл басы |Жыл соңы ... (+,-) |
| | | мың. | % | мың. | % | мың. Тг.| % |
| | |тг. | |Тг. | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|3 |3. ... |659 ... ... ... ... ішінде: |29572047 |6,79 |12407202 |2,17 ... |-56,6 |
| |ТМҚ | | | | | | |
|5 ... |897363 |0,2 |403674 |0,8 |-493689 |-54,5 |
| ... | | | | | | ... ... ... мынандай қорытынды жасауға болады. 2010 жылдың
соңында жыл басымен ... ... ... құны (+136657248) мың
теңгеге, сәйкесінше (+24,1%)-ға артқан. Ұзақ ... ... ... жыл
соңында (+124512685) мың теңгеге, (+16,1%)-ға кемігенімен, жалпы актвитер
құрамындағы ұзақ ... ... ... жыл ... 62,51%, ал ... 54,06% құрағанын көреміз. Бұл компания үшін, әрине, қолайлы жағдай
болып табылады. Осы есепті жыл ... ... ... ... ... ... құнындағы үлесі көбейген, 45,94%. Бұл да жалпы
шектеу шеңберіне сәйкес келеді. Қысқа мерзімді ... ... ... мен ... берушілердің дебиторлық борыштарының және ұйымның
ақша қаражаттарының азайғанын көріп отырмыз. Әсіресе ақша ... ... ... ... ... ... 56,6%
мөлшеріне кеміген. Ақша қаражаттарының ТМҚ сатып алуға жұмсалуы мүмкін.
Кесте мәліметтеріне сүйене отырып баланстың активті баптарына қатысты
бірқатар көрсеткіштерді анықтауға ... ... ...... ... ...... активтердің баланс
валютасындағы үлесін көрсетеді. Бұл көрсеткіш өткен жылы 0,00015 %, ... жылы 0,0036% ... тұр, яғни бұл ... артуы ұйымның
үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ... ... есеп ... ... ... және ... ... өзара
қатынасы коэффициенті ағымдағы ... ұзақ ... ... ... ... ... ұйым ... өткен жылы (659/373010460)
0,000006 ал есепті жылы (691760/497623148) 0,085 тең ... ... ... ... кем ... ... Ұйымның бұл көрсеткіші
есепті жылы теориялық мәннен сәл ғана артық болғанын, ал ... жылы ... ... ... ... Бұл ... ... жоғары болса,
соншалықты ұйымның қаржылық тұрақтылығы арта түспек.
Келесі көрсеткіш ұйымның мүлкі құрамындағы негізгі ... ... ... ... ... ... ұйым ... негізгі құралдар үлесі
өткен жылы 61,88% болса, есепті жылы 54,06%-ды құраған, яғни ... ... ... тозу ... ... ... ... сипаттайды. Бухгалтерлік баланстан тозу жөнінде қосымша
мәліметтер алып тозу коэффициентін анықтаймыз. Бұл көрсеткіш ... тозу ... ... ... қатынасы арқылы анықталады.
Талдаудың келесі кезеңі ұйымның бухгалтерлік балансы ... ... мен ... ... ... табылады. Ол үшін баланс
негізінде аналитикалық кесте құрастырып ... 3. ... ... пассивтерінің құрамы мен құрылымын талдау
[Қосымша А]
|№ |Көрсеткіштер |Жыл басы |Жыл соңы ... |
| | | | |(+,-) |
| | | мың. тг.| % | мың. тг.| % |мың. | % |
| | | | | | |тг. | |
|1 | 2 |3 |4 |5 |6 |7 | 8 |
|2 |1. ... |463930 |100 |492035 |100 |+28105 |+6,05 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| |2. ... |99821 |21,52 |190720 |38,76 |+90899 |+91,06 |
|3 ... | | | | | | |
| | | | | | | | |
|4 ... |364109 |78,48 |301315 |61,24 | |+16,1 |
| ... | | | | | | |
| |1. Ұзақ ... |42,61 ... |14,16 ... |
| |мерзімді | | | | | | |
|5 ... | | | | | | |
|6 |2. ... |3134496 |35,87 |2117860 |47,08 |+65221 |39,19 |
| ... | | | | | | |
|7 ... | |0,2152 | |0,3876 | | |
| ... | | | | | | |
| |2/1 | | | | | | ... көрсетілгендей жалпы мүліктер құнындағы ... ... ... ... ... көруге болады: 2009 жылы 21%-ға, 2008 жылы
39%-ға жуық. ... ... ... ... үлес ... өте ... ұйымның сырттан тартылған капиталға тәуелді екендігін көреміз.
Кесте мәліметтері бойынша қорлану көздері де (+28105) мың ... ... ... ... ... коэффициенті
меншікті капиталдың негізгі құралдарға қатынасы арқылы анықталады. Өткен
жылы инвестицияландыру коэффициенті 0,35 пунктте болса, есепті кезеңде 0,75
пунктке ... ... ... ... ... ... және қарыз
капиталының нақты мөлшері анықтайды, олардың ... ... және баға ... ... ол ... ... тұрақты капиталы
болып табылады. Активтердің қалыптасуының көздерін талдау арқылы ... ... ... коэффициенті
Бұл көрсеткіш ұйымның сырттан тартылатын капиталға қаншалықты тәуелсіз
екенін, яғни ... ... ... ... ... өсуі ұйымның қаржылық тәуелсіздігінің артқанын
білдіреді.
Коэффициенттің нормативтік мәні кт=0,5 деп ... / ... ... / ... ... өсуі, яғни 2009 жылы 0,03 көрсеткішке ... ... 0,25 ... ... ... тәуелділік коэффициенті
Бірінші коэффициентке кері көрсеткіш, жалпы БВ-ғы қарыз капиталының
үлесін көрсетеді.
Кт=қарыз капиталы/БВ=1-тәуелсіздік коэффициенті.
Бұл ... ... ... ... ... ... тартылған
капиталға тәуелділігінің артуын сақтайды.
СТК=БВ-МК
(2)
СТКб=797277794
СТКс=718117914
Кс=718117914 / 435343307=1,65 ... / ... ... ... ... ... ұйымның сырттан тартылған
капиталға ... ... ... 2010 ... ... ... 1,65 көрсеткішіне жетіп, сырттан тартылған ақша ... ... ... ... ... ... жоғарылауын
байқаймыз.
3) қаржыландыру коэффициенті
Ұйымның қызметінің қандай бөлігінің меншікті қаражат есебінен, ... ... ... ... ... ... қаржыландырып тұрғанын
көрсетеді:
Кқ=МК/СТК
(3)
Кс= -282774607 / 718117914=-0,4 ... / ... ... ... болуы банкирлер мен инвесторлар үшін
қаржыландырудың тиімділігін сипаттайды. Егер коэффициент мәні 1-ден ... онда ұйым ... ... ... қарыз капиталы ... және ұйым ... ... төмен дәрежеде деп сипаттайды.
4) меншікті және сырттан тартылған капиталдың ... ... ... ... салынған меншікті қарыздардың ... ... ... ... капиталының тартылғанын сипаттайды.
Көқ=СТК/МК
(4)
Кс=718117914 / -282774607=-2,5 ... / ... ... ... ... 1-ден ... ... тиіс. Егер 1-ден
жоғары болса, онда ұйымның қаржылық тәуелсіздігі мен тұрақтылығы қалыпты
жағдайда деп ... ... ... ... ... ... инвесторларды жабу
коэффициенті.
Бұл ұйымның меншікті капиталдың қарыз капиталынан (ұ.м.) ... ... ... + ... / ... ... / 572000555=0,8
коэффициентінің қалыпты мәні 0,9-ға тең деп алынады.
6) ұзақ мерзімді қарыз капиталын тарту коэффициенті.
Бұл активтерді ... ... ұзақ ... ... мен
қаражаттарының үлесін сипаттайды және қарыз капиталының тиімді қолданылуын
көрсетеді.
Кқкт=ұзақ мерзімді міндеттемелер/МК+ұзақ мерзімді міндеттемелер ... / ... / ... ... ... капиталын құрудың тиімді қалыптасуын
анықтауға мүмкіндік береді.
Ки=МК/НҚ
(7)
Коэффициент мәні жоғары болса, онда меншікті қарыздар тек ... ... ғана ... ... мақсаттарға да қолданылады.
Меншікті капиталды талдау.
Меншікті капиталды талдау ... ең ... ... қызметінің
үздіксіздігін қамтамасыз ететін меншікті айналымдар мөлшерін анықтау керек.
МАҚ=МК-ұ.м.а.
(8)
Кс=-282774607 / 372994710=-0,8 ... / ... ... ... Айналым капиталының жалпы меншікті капитал
құнындағы үлес салмағын анықтау керек. Бұл ... ... ... коэффициент деп атайды.
Км=МАҚ/МК
(9)
Коэффициент мәнінің жоғары болуы ұйымның қаржылық жағдайына әсер
етеді.
Км ≥ 0,5 деп алынады.
Маневрлік ... ... ұйым ... атқаратын салаға тікелей
байланысты. Қор сыйымдылығы артқанда өндіріс деңгейі төмен, ал материал
сыйымдылығы ... ... мәні ... ... мүмкін.
Кесте 4. «Экпресс-Транс» ЖШС 2010 ж. 31 желтоқсанға пайда және зиян туралы
есептілігі [Қосымша Ә]
|№ |Көрсеткіштердің ... ... жыл ... жыл |
| ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|2 ... | ... ... |
|3 ... | | | |
| ... мен | ... ... |
| |қызметтердің | | | |
| ... құны | | | |
|4 ... | ... ... |
| ... | | | |
|5 ... да | ... |152841297 |
| ... | | | ... 4 ... ... |Жолдың коды|Ағымдағы жыл | ... жыл |
| ... | | | |
|1 | 2 |3 |4 | 5 |
|6 ... да ... | ... |4343658 |
|7 ... | |6848590 ... |
| |кеткен ... | | | |
|8 ... ... | ... ... |
| ... пайда(зиян) | | | |
|9 ... ... | ... ... ... ... ... және зиян туралы есептілігін қарастырайық:
Өткен кезеңде сатылған тауарлар мен ... ... ... ... ... ал ... ... 325986777 теңгені құрап,
22907985 теңгеге өскенін көреміз.
Өткен кезеңдегі әкімшілік шығыстар ... ал ... ... ... ... әкімшілік шығыстардың әлдеқайда төмендегенін көре
аламыз.
Басқа да шығыстар өткен кезеңде 152841297 теңгені құрап, ал ... 11285962 ... ... Бұл ... ... алғанда шығыстардың
төмендегенін көрсетеді.
Басқа да табыстар өткен кезеңде 4343658 теңге, ал ағымдағы ... ... ... ... ... өскенін көрсетеді.
Қаржыландырудан шығыстар өткен кезеңде 63677330, ал ... ... ... ... шығыстардың 56828740 теңгеге азайғанын көре аламыз.
Салық салғанға ... ... ... ... теңге, ал ағымдағы жылда
57497268 теңгеге төмендеп, қарыздардың азайғанына алып ... ... ... 446013437 теңгені құраса, ағымдағы кезеңде
446013437 теңгені құрап, табыстың әлдеқайда төмендегені көреміз.
Кесте 5. Ақша ... ... ... ... ... 2010 ж. ... ... Б]
|№ |Көрсеткіштердің атауы ... ... ... ... |
| | ... ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|2 |І. ... қызметтен | | | |
|2 ... ақша ... | | | |
|3 ... ... ақша | ... ... |
|6 |қаражаттарының жалпы | | | |
| ... | | | ... 5 ... |Көрсеткіштердің атауы ... ... ... ... |
| | ... |кезең | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|4 ... ... | | | |
|5 ... мен ... сату | ... ... |
|6 |Сақтандыру келісімдері бойынша | |343244 | |
| ... | | | |
|7 ... да ... | |7470724 |2877717 |
|8 ... ... ... | ... ... |
|9 ... ішінде | | | ... ... пен ... үшін | ... ... |
| ... ... | | | |
| ... пен ... үшін | ... |233617 ... ... ... аванстар | | | ... ... ... | ... ... ... ... ... | |6848590 ... |
| ... ... ... және басқа да | |48725344 |30867145 ... ... ... | | | ... ... да ... | |1577330 |1577330 |
| ... ... ... | ... |166224078 |
|16 |ақша қаражаттардың таза ... | | | |
| | ІІ. ... ... | | | ... |ақша қаражаттардың таза | | | |
| ... | | | |
| ... ... ақша | |0 ... ... ... | | | ... | Негізгі құралдарды сату | | ... |
| ... ... | |775321 |702358 ... ... | | | ... | ... ... ... алу | |775321 |702358 ... |Инвестициялаудан | |-775321 ... |
| ... ақша ... таза | | | ... ... | | | |
| |ІІІ. ... ... түскен | | | ... ... ... ... | | | ... ... ... ... | |0 |0 ... |2. Ақша ... ... |44083177 |187268449 |
| |З. ... ... ... | ... ... |
| ... ақша ... таза | | | ... ... | | | |
| ... ... ... ... |493689 |-2415262 ... | | | | ... ... ... және ... | |493689 ... |
| |соңына ... ... | | | ... есеп ... ... ұйымның есеп саясаты деп ұйымның
бухгалтерлік есепті жүргізу әдісінің жиынтығын, яғни ... ... ... ... ... және ... қызметтің фактілерін жинақтап
қорытындылау жолдарын айтады.
Бухгалтерлік есепті жүргізу әдістеріне шаруашылық қызмет фактілерін
топтау мен ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру, түгендеу, бухгалтерлік есеп шоттарын қолдану
әдістері, бухгалтерлік есептің ... ... ... өңдеу және
басқа да сәйкес әдістер мен амалдар ... ... ... ... ... байланысты
көптеген ұйымдар өз есеп саясатын қайта қарап, оны ... ... ... ... сәйкестендіруге мәжбүр. 2007 жылдың
28 ақпанында жарияланған Қазақстан Республикасының ... есеп ... ... ... ... ... елімізде Халықаралық
стандарттармен қатар ... есеп ... да ... істейді. Сол себепті
«Экпресс-Транс» ЖШС-гі ұлттық қаржылық есептілік стандарттары бойынша жұмыс
істейді.
«Экпресс-Транс» ЖШС-нің есеп саясаты ... ... есеп және ... ... жөніндегі» заң актісінің
негізінде және ... ... ... ... ұлттық қаржылық
есептілік стандарттарының, типтік ... ... ... аталған
құжаттарға қосымша нұсқауларды, серіктестіктің жарғысын және Қазақстан
Республикасының бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... басшылыққа ала отырып жасалған.
1.3 «Экпресс-Транс» ЖШС-ның есеп саясаты
Есеп саясатының негізгі мақсаты компания қызметін мүмкіндігінше тиімді
көрсету, ол жөнінде толық, ... ... ... ... ... Есеп ... ... тұрғыда үш бөлімнен құралады. ... ... ... ұйым ... жалпы мәліметтер, есеп саясатының
негізгі мақсаты анықталады. «Әдістемелік бөлімде» стандарттарда көрсетілген
ақпартты ... ... ашып ... ... ... бөлімінде» бухгалтерлік есептің жүргізілуіне жауапты лауазымды
адамдар, олардың еңбек бөлінісі, ... есеп ... ... ... ... ... ... маңыздысы - әдістемелік ... Осы ... ... ... ... ... ... оларды бастапқы бағалау, амортизациялық
аударым сомасын есептеу әдістері, жөндеумен байланысты
шығындарды есепке алу, ... ... алу, ... ... қайта
жарақтандыру мәселелерді қарайды. Негізгі құралдарды жөндеуге қатысты
жөндеу ... мен ... ... ... өзі ... ... емес ... амортизациялық аударым сомасын есептеу
әдістері және оларды есептен шығару жолдары. Кейбір материалды емес
активтер түрлеріне ... ... ... ... ... жөнінде
компания өзі шешім қабылдайды.
- Дебиторлық борыштарды түгендеу, күдікті борыштар көлемін анықтау;
Есеп саясатының техникалық бөлімінде ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы;
- шығындарды топтау мен өндіріс шығындарына жатқызу ... ... және ... ... ... есептеу, яғни
калькуляциялау жүйесі. Жанама шығындарды анықтау, ... ... ... ... ... Дайын өнімдерді кіріске
алудың есебі. ... ... ... және бағалау
жолдары:
- материалдарды ... ... ... ... ... күрделі құрылыстың негізгі құралдарын жаңарту;
- мүліктер мен міндеттемелерді түгендеу;
- жұмысшы шоттар жоспары;
- ішкі өндірістік есептілік;
Есеп саясатының ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... нысаны және бухгалтерлік қызметтің құрылымы;
- Есептің орталықтандырылу деңгейі;
- Ішкі өндірістік бақылау.
«Экпресс-Транс» ЖШС-нің есеп ... ... ... ... 1-ші ... ... – Техникалық бөлім
деп аталып, онда есеп саясаты жөнінде жалпы ... ... ... ... ... ... және ... көреміз. Бұл мәліметтерді біз серіктестіктің жарғысына қатысты
да қарастырған болатынбыз. Сол себепті ... ... ... 1-ші ... ... қатар бухгалтерлік есепті
ұйымдастырудағы ... ... ... бухгалтерлік есептің
міндеттері:
- оперативті басқару үшін, ... мен ... ... және ... ... ... және ... пайдаланушыларға қажетті
шаруашылық процестері мен қызмет ... ... және ... ақпаратты қалыптастыру;
- серіктестіктің мүлкінің, материалдық ... ... ... бары мен ... қамтамасыз ету;
- қаржылық шаруашылық қызметтің келеңсіз құбылыстары
жөнінде ... ... және ішкі ... деп ... міндеттемелер, активтерге, табыстар мен ... ... ... ... бухгалтерлік есепке алынуы қажет. Бухгалтерлік
есеп бас ... ... жеке ... ... ... ... Есепті кезең күнтізбелік жыл болып табылады. ... есеп ... ... қол қою ... бар лауазымды тұлғалар
тізімін бекітеді.
Есеп саясаты Қазақстан Республикасының Қаржы ... есеп және ... ... ... талап етуі бойынша
өзгертіледі, және ол өзгерістер қаржылық есептілікте шынай ... ... ғана ... саясатына өзгерістер енгізу келесі жағдайларда мүмкін болады:
- Қазақстан республикасының бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... ... ... қатысты нормативтік актілердің өзгеруі
салдарынан;
- жаңа бухгалтерлік есеп стандарттарына көшумен байланысты;
- ... ... ... ... ... иесі ауысқан жағдайда;
- ұйым статусы немесе оның ұйымдарының статусы өзгергенде;
- активтер, меншікті капитал мен міндеттемелерді ... ... жаңа ... көшу ... ... жағдайда.
Есеп саясаты мен оған енгізілген өзгерістер, ... ... ... ... қаржылық есептігіліген қосымша ... ... ... ... Егер мұндай өзгерістер қаржылық есептіліктің
ауқымды өзгеруіне себеп болса, онда ... ... ... орын ... ... баға ... ... есеп саясатындағы өзгеріс тек есепті кезеңнің қаржылық
есептілігіне ғана емес ... ... және ... ... әсер ... онда ... ... қосымша түсініктеме жазбаларда келесі
мәлімет ашылып көрсетілуі ... ... ... ... кезеңдегі және өткен кезеңдердің есептілігіндегі түзетулер
сомалары;
- есепті кезеңнің таза табыс немесе зиян сомасын анықтағанда ... ... ... ... ... ... ... кезең алдындағы есепті
кезеңдердің қаржылық есептілігін түзету сомаларын;
- қайта есептелген салыстырмалы деректерді немесе ... ... ... емес ... ... ... есеп саясатнының 2-ші бөлімі Әдістемелік бөлім
деп ... ... ... ... ... ... ... емес активтердің есебі және оларды түгендеу;
- негізгі құралдар есебі, амортизациясы және түгенделуі, жөнделуі;
- қаржылық есептілік, оның ... ... ... ... мен шығындар жөніндегі есептіліктің, ақша ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі мәселелер қарастырылған;
бухгалтерлік ... оның ... ... ... ... міндеттемелер жөнінде ақпаратты қамтиды. Активтер мен
міндеттемелер қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... қозғалысы жөніндегі есептілік түсініктеме
жазбалар құрастырылады. Бұл есептілік қаржылық жағдайының ... ... ... ... ... ... және қаржылық қызметтері нәтижесінде
ақша кірістері мен шығыстары жөнінде ақпарат береді. ... ... ... жөніндегі есептілік ұйымның ... және ... ... ... есепті кезеңде
алған табыстары мен жұмсалған шығындары жөнінде ақпаратты ... ... ... ... ағымдағы активтер есебі қарастырылған, оның ішінде ... ... ... ... ақша қаражаттары,
дебиторлық борыш, қаржылық инвестициялар ... ... ... негізгі жағдайлар жазылған. Инвестициялар есебіне қатысты
консолидациялық есептілікті құрастыру жағдайлары ... ... ... ... жекеленген және құрылымдық
бірліктерінің жеке есептіліктерінің жиынтығы болып табылады,
солардың ... ... ... құрастырылады;
- міндеттемелер есебі қарастырылған, оның ішінде еңбек ақы бойынша
есеп айырысу есебі жеке бөлініп көрсетілген;
- табыстар мен ... ... де ... есеп ... осы ... құрылған уақытында дайындалады. Оны
дайындаумен ұйымның бас бухгалтері немесе арнайы есеп бөлімі айналысады.
Дайындалған есеп саясатын ... ... ... бұйрығымен бекітеді.
Бұйрықтың құрамында есеп саясатының есеп беру жылына қабылданған
барлық пункттерінің ... ... ... ... Сонымен қатар әр пунктке
тоқтала келіп, қандай нормативтік құжат бойынша немесе қандай заң негізінде
есеп ... ... ... ... Республикасының
заңдарымен қатар саясатын дайындауда ұйымның ішкі құжаттары негізге алынған
болса ... ... ол ... ... ... қажет.
«Экпресс-Транс» ЖШС-гі өзінің есеп саясатын Қазақстан Республикасының
«Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... және ... ... есептілік стандарттарына қатысты
құрастырады.
«Экпресс-Транс» ЖШС-гі жоғарыда келтірілген әдістемелік аспектілерге
қатысты келесі әдістер мен амалдарды ... ... ... ... ... аударым сомасын есептеудің қалдықты
кеміту тәсілін таңдап алған;
- материалдық емес актвитеріне ... ... ... ... ... тәсілін таңдап алған және оларды ... ... ... ... ... ... берілуі, моралді тозуына
байланысты деп қарастырылған;
- шығындарды топтаудың екі топқа жіктемесін пайдаланады: тікелей және
кезең ... ... ... және ... ... ... есептеу, яғни
калькуляциялаудың нормативтік тәсіліне негізделген бөлік (передел)
бойынша калькуляциялау тәсілін пайдаланады;
- дайын ... ... ... ... ... өзіндік құны бойынша жүзеге
асырылады;
- материалдық қорларды бағалаудың орташа құн тәсіліне ... ... ал ... ... көрсету мақсатында материалдар
қалдығы олардың өзіндік құны мен таза сату құндары арасындағы ... мәні ... ... ... ұйым ... есеп қорытындысы ретінде қаржылық есептілік
құрастырады және тиісті ұйымдарға уақыттылы ... ... ... ... ... ол саясаттың ұзақ жылдарда
пайдаланылғаны жөн. Бұл бухгалтерлік ... ... ... ... келетін еді. Бірақ қоғамдық өзгерістер есеп саясатының
уақыт талабына сәйкес болуын талап етеді.
Жалпы есеп саясатын ... ... оған ... ... ... Енгізілген өзгерістер сол ұйымның басқару
құжаттарымен, яғни ... ... ... ... ... ... ... енгізу келесі жағдайларда мүмкін болады:
- Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік
туралы заңының ... ... ... ... ... ... актілердің өзгеруі
салдарынан;
- жаңа ... есеп ... ... ... ... есеп ... арқылы бухгалтерлік есепті жүргізу ... ... Олар ... барлық құрылымдық бөлімшелерінде
олардың ... ... ... ... ... ... ... және тәуелді серіктестіктерінің және тағы басқа
бөлімшелерінің өзіндік бухгалтерлік есеп жолдарын ... ... есеп ... ... ... ... бас ұйым ... қызметінің бөлімшелерін есеп саясатындағы болған
өзгерістер туралы алдын – ала хабарландыруы қажет.
- есеп саясаты ұйымды басқару ... ... ... ... етуі ... ... есеп ... ұйымның есеп процесінің
барлық сұрақтарын бір жүйеге біріктіруі ... ... ... ... ... ... Өндірістік шығындар есебі
2.1 Өндіріс шығындарын есепке алу мен өзіндік ... ... есеп ... ... ... және ... ... өнім өндіру
салаларында қолданылады. Бұл жағдайда өндірістік шығындардың жекелеген
түрлері келесідей ағымдағы нормалар ... ... ... ... ... жеріне байланысты нақты шығындарының ауытқу
себептері мен кінәлілерге оперативтік бақылау жүргізіледі;
- өндірістік ... ... ... ... ... мен ... өзіндік құнына қалай әсер ... ... ... негізгі мақсаты:
- жоспарлау және бюджеттеу үрдістерін оңайлату;
- ауытқуларды, олардың табиғатын және ... ... ... ... ... болжау және алдын ала
анықталған өнімнің құны негізінде баға орнату;
- ... ... ... ... есебін жүргізуді
оңайлату;
- ағымдағы жұмысты бақылаудың тиімділігіне баға беру;
- ... қою, және оған ... ... ... жетілдіру жолдарын белгілеу.
Нақты өзіндік құн мына формуламен есептеледі:
Шн = Ан + А + ... Ан – ... ... ... ...... ауытқу үлкендігі
Ө – нормалардың өзеруі
Өндiрiс шығынының нормативтiк есептi әдiсi шығындар мөлшерлерi
негiзінде ... ... ... ... iшкi ... құрастырудың, өнiмнiң өзiндiк құнiнiң есептеуiнің, экономикалық
талдау және бақылаудың жүзеге асыруы бойынша ... ... ... ... ... - ... және
өндiрiстiк пәннiң өндiрiстiк шығындарын дер кезiнде құрастыруға араласып,
қатал орындалуында ... Бұл ... ... ... және
үнемдеудiң жаңа резервтерiн анықтайтын әдiс.
Өнiмнiң өзiндiк құнын төмендететін әдiс және өндiрiстiң тиiмдiлiгiнiң
жоғарылатуынын ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік тәжірибеде алдыңғы
ғасырдың соңғы жылдарынан бастап ... Ол ... ... ... нормаға өзгерiстердiң дер кезiнде енгiзуiнің
шартыменен бұйымға ... ... ... ... ... ... кезінде ауытқуларды анықтайды. Дүниежүзілік тәжірибеде
нормаланатындардың қатарына ең алдымен еңбектік және материалдық ... ... ... үшiн ... ... ... мәселе жасалатын нормативтардың түрiн анықтауда болып табылады.
Сурет 10. Нормативтердің негізгі түрлері
Кемшіліксіз нормативтер мынандай ... ... ... мүмкін:
1) материалдар мен басқа қорлардың артық
жұмсалуының болмауы;
2) өндірілмейтін еңбектің
болмауы;
3) құрал жабдыққа жаман әсер
ететін жағдайлардың ... ... ... қалулардың
болмауы.
Ағымдық нормативтер уақытша жұмыс істейтін нормативтер болып табылады.
Олар күнделікті орындалатын нормативтер белгілі ... ... ... ... істейді. Мысалы, құралдың бұзылуына байланысты
қалпына келгенге дейін ... ... ... ... ... ... ... тапсырыстық әдісі шығындарды жеке жұмысы мен
тапсырысына бөледі. ... әдіс өнім жеке ... ... ... ... ... сай ... Берілген әдісте
калькуляция мен есептің объектісі болып жеке өндірістік ... ... ... майда бірдей бұйымдардың сериялары мен тәжірибиелік
жұмыстар тапсырыс болып табылады. Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... бұйымға емес, оның аяқталған
бөлшектеріне береді [7].
Тапсырыс бойынша әдіс көбінесе баспаларда, ... ... ... ... ... ... есепке алу кезінде өндірістік шығындарды белгілеп
алу мақсатында жұмыс түрі мен тапсырыс бойынша ... ... ... тапсырыс үшін жеке ведомость толтырылады. Оған тікелей материалдар,
тікелей еңбек пен ... ... ... ... ... ... ведомосттің формасы әртүрлі бола алады.
Тапсырыстық шығындар ... ... олар ... жолмен
бақыланады. Тікелей материал мен ... ... ... жұмыс түріне
жатқызалады. Зауыттық үстеме шығыстар ... ... ... ... шығыстың бекітілген ... ... жеке ... ... ... есебі әдісі.
Қайта өңдеу шығындар есебі әдісі және ... ... ... ... ... түрде қолданылатын өндірістер мен
өндірілетін өнім бірнеше кезеңнен тұратын қайта өңдеуден өткізілетін ... және ... ... қолданылады.
Қайта өңдеу әдісі жартылай фабрикат емес және жартылай фабрикат болып
бөлінеді:
Жартылайфабрикат емес - жартылайфабрикаттардың ... ... ... ... шоттарда жазбасыз жүргізіледі.
Жартылайфабрикат – өзіндік құн бұйымды жасағандағы ... ... ... басына қорлар немесе аяқталмаған өндіріс қалған жағдайда
өндіріс үрдісі кезінде аяқталған өнім әр түрлі келіп ... бір ... ... ... жаңа ... ... ... ал екінші бөлігі
өткен кезеңдегі аяқталған өндіріс негізінде салынады [8].
Бірінші ... ... ... әрбір қайта өңдеу кезеңі бойынша
жүргізіледі. Бухгалтерлік ... ... ... ... ... қозғалысы бірінші өңдеуден келесі өңдеуге өтуі
цехтарда жүргізілетін ... ... ... ... ... ... құны барлық қайта өңдеу шығындарымен
анықталады. Арасындағы қайта өңдеудегі өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... цехтарға қозғалысы
бухгалтерлік жазбалармен қадағаланып, әрбір ... ... ... ... өзіндік құны калькуляцияланады.
Орташа өлшеу әдісі. Бұл әдісте кезең басындағы аяқталмаған өндіріс
шығындары нақты қазіргі кезеңдегі ... ... осы ... ... құн ... ... өндіріс үшін өзіндік құн көрсеткіші тек біреу ғана
болады. Орташа өлшеу әдісінде ... ... ... анықталады:
Аөб+Ад*Аөкс=Эб
(11)
Мұнда, Аөб - аяқталған өндіріс бірліктері, Ад - пайыздағы аяқтау
деңгейі;
Аөкс - ... ... ... ... Эб – ... әдісі. Бұл әдісте аяқталмаған өндіріс құны ағымдағы кезеңге
орналастырылған қосымша ... ... ... Екі ... құн түрі ... ... өндірістің кезең басындағы аяқталмаған бірліктері;
2. Ағымдағы кезеңдегі өндірісі басталған және ... ... ... ... ... ... бірінші аяқтау дұрыс болады.
ФИФО келесідей анықталады:
Эб= ... Аөб - ... ... ... - ... ... ... - кезең соңындағы аяқталмаған өндіріс;
Аөкб-кезең басындағы аяқталмаған өндіріс;
Эб – эквивалентті бірліктер.
Үрдіс бойынша жай шығындар есебі әдісі
Жай шығындар есебі ... мен ... ... ... ... жоқ немесе оның көлемі маңызды емес ... ... бар ... қолданылады. Мысалы ретінде көмір
саласын айтуға болады. Оның өндірістік ... құны 1 ... ... ... шығаруға кеткен шығындардың көмір көлеміне ... ... ... қалған көмір есепке алынбайды.
Егер де тексеру кезінде қолданылып жатқан ... ... ... есеп ... ... ... келмесе, аудитолар бұл жағдайды
жұмыс ... ... деп ... қажет [9].
Зауыттың үстеме шығыстары бойынша бір айда бір өнім бір жүктемемен, ал
екінші айда басқа жүктемемен есептелуі ... ... ... ... ... ... айырмашылығы өндірістік айлық шартын
көрсетпейді. Шығыстармен анықталатын орташа айлық норма толық ... ... мен ... көлемі арасындағы байланысты көрсетеді.
Зауыттық үстеме ... ... ... ... ... ... әр ... бөлімшелерде әр түрлі болады. Бір
бөлімшеде қолданудың коэфициентін анықтауда адам-сағат ... ... ... басқасында машина-сағат ... ... ... ... ... ... шығыстармен салыстырылуы бір жыл
ішінде қай ... ... ... ... ... ... ... ал қай кезде көп бөлінгенін анықтауға мүмкіндік береді [7].
Дұрыс қамтылмаған және мөлшерден тыс қамтылған ... ... ... осындай:
Мөлшерден тыс қамтылған шығыстар = жатқызылған үстеме > нақты ... ... ... ... мен жатқызылған үстеме шығыстардың
арасындағы айырмашылық онша көп болмаса, олар ... ... ... ... Егер де ол ... көп ... ... аяқталмаған
өндірістің шығындары, дайын өнім мен сатылған өнімнің өзіндік ... ... ... ... шығыстарыдң бөлінгендерден ауытқудың үлкендігіне
байланысты өзгеріс енгізіледі [8].
Шығындардың тапсырыс бойынша калькуляция әдісіндегі үрдістердің
есебіне жүргізгендегі ... ... ... ... болады:
- тікелей еңбек пен тікелей шығындарды ... «Х» ... ... ... ... ... «Х» ... бойынша аяқталмаған
өндіріске жатқызу. Есепке «Х» тапсырысы бойынша нақты үстеме
шығыстарды ... «Х» ... ... ... ... орын ... Есепке
«Х» тапсырысы бойынша дайын өнімнің сатылымын кіргізу. Бұл сұрақта
өндірістік қуатты қарастырып кеткен жөн.
«Қуат» термині «жоғарғы шек» дегенді ... ... ... ... және т.б. ... ... мен ... тежеуіш болуы
мүмкін. Ағымдағы жоспарлау мен бақылау мақсатында техникалық ... ... ... отырып, кәсіпорынның «жоғарғы шегін»
орнатады. ... ... ... ... ... ... ... уақытта бас орган өздерінің шешімдерін негізгі құралдарды сатып
алумен байланысты ескереді. Өз кезегінде ... ... ... ... жүргізгенде осы шығындар есебін ... ... ... ескере отырып, құрал-жабдықтарға байланысты шешімдер
дайындайды. Өндірістік қуаттың ерекшеліктерін ... алу өте ... ол ... ... мен ... ... әсер ... Ол
тағы да зауыттың үстеме шығыстарының мөлшерден тыс және жетіспеушілігіне
әсер етеді. [10]
Өндірістік қуат – бұл ... ... ... ... ... ... Оның жоғарғы шегі есепте бар ғимараттар, еңбек ресурстары,
материал мен капиталға байланысты шартпен орнатылады. Өндірістік қуат ... ... ... ... көрінуі мүмкін.
Сурет 11. Өндірістік қуаттың дәрежелері
Үстеме шығыстардың жетіспеушілігі мен артықшылығына ұзақ ... ... ... ... ... анықтауға таңдалатын
өндірістік қуаттың ... ... ... ... ... нормативтік шығындар бойынша
калькуляцияны қолдануға болады. Нормативтік шығындар бойынша калькуляция
тапсырыстық ... ... ... болып табылады.
Өнімнің бірлігі тұтынушының талабына сай жекелендіріледі. Әр
тапсырысты ... үшін ... ... орнатылуы тікелей
материалдарды, нормативті зауыттық үстеме шығындарды, тікелей ... ... ... ... ... ... біздің қарастыратын жүйемізде өндірістік ... ... өнім ... ... ... Кәсіпорын бір өнімді
өндіруге үрдіс бойынша әдісті қолданса, ал екінші өнімді өндіруге тапсырыс
бойынша әдісті қолданады.
Үрдіс бойынша ... ... ... бөлімшелерге немесе
өндірістік үрдістерге топталады. Толық өндірістік шығындар екі негізгі бап
бойынша жіктеледі: тікелей материалдарға және конверсиондық ... мен ... ... өзіндік құнына жатқызылған тікелей шығындардың
сомасы) [9].
Меншікті өзіндік құн ... ... ... ... ... ... ... сол шығындар орталығының өндірісінің көлеміне бөлгенде
анықталады. Бұл мағынада меншікті өзіндік құн орташаланған көрсеткіш болып
табылады. Үрдіс ... ... ... ... ... өнімді
өндіретін кәсіпорындарда қолданылады. Үрдіс бойынша калькуляция ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Үлестік өзіндік құн үрдіс бойынша калькуляция кезінде орташаланған
көрсеткіш болып табылғандықтан, үрдіс бойынша есептілік жүйесін ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Осыған байланысты көптеген ... ... ... калькуляциялық
шығындар әдісін қолданады. Алайда, нақты бір ... ... ... ... ... анықтап алу керек.
Көп жағдайда екі әдіс те өндіріс үрдісі мен өндірілетін өнімнің ... ... ... Егер ол өнім бір ... болса, ол бір технологиялық
бөлімнен екіншісіне үзіліссіз ағыммен жылжиды. ... әр ... ... кететін шығындар бір-бірінен ... ... ... дұрыс ақпаратпен қамтамасыз ете алмайды. Бұл кезде тапсырыс
бойынша калькуляциялау әдісін қолданған жөн [9].
Кейбір кәсіпорындар екі әдісті бірге ... жөн ... ... калькуляциялауда келесідей ерекшеліктері бар кәсіпорындарға сай
келеді:
- өнімнің ... ... жеке ... ... ... тапсырысын орындау өндірушінің қоры негізінде жүзеге
асырылады;
- өндіріс жаппай сериялық түрде және ағымдық тәсілмен жүзеге ... ... ... мен өнім ... ... ... ... сұраныс тұрақты;
- сапа бойынша стандарт өндірістік бөлімдер дәрежесінде тексеріледі.
Мысалы, ... ... ... ... ... өндіріс
үрдіс кезінде жүргізіледі.
Үрдіс бойынша шығындар калькуляциясымен байланысты өнімнің ... 3 түрі ... ... орын ... ... орын ауыстыру;
3. ... орын ... 1 ... 2 ... 3 ... ... 1 ... 2
Бөлімше Х Дайын өнім
Бөлімше А Бөлімше Б
Таңдалып:
Бөлімше 1 Бөлімше 4 Бөлімше 5
Дайын ... 2 ... ... орын ... әрбір өнім біркелкі сериялық үрдіске
ұшырайды. Тоқыма саласында, мысалы, фабрикада жіп иіру мен бояу цехы ... жіп бояу ... ... ... соң ... өнім ... ... орын ауыстыру бірінен кейін бірі тізбектеліп
орындалады [8].
Параллелді орын ауыстыруда ... жеке ... бір ... ал ... ... ... бір үрдісте бірігеді. Бір мезгілде
жүргізілетін әр түрлі жұмыстардың шығындарында әр қилылықты ажыратып есепке
алу ... бір ... ... ... ... бойынша
калькуляциялау әдісі қолданылуы мүмкін.
Таңдалып орын ауыстыруда өнім зауыт ... ... ... ... Әр ... өнім ... ... сай
жасалынған.
Бұл категорияға ет және мұнай өңдейтін кәсіпорындар жатады. Ет өңдеуде
еттің бір ... ет ... ... ... содан соң дайын өнім
қоймасына жөнелтіледі. Сол уақытта ... ... ... ... ... салынады да қоймаға жіберіледі. Бұл тәсіл әр түрлі формаларда
қолданыла алады ... ... ... әдісінің шығындар есебі төрт негізгі
үрдісті қамтиды:
1. Ағымдағы жылжымалы өнім ... ... ... кезеңде
берілген бөлімшеде есепті кезеңде қайта өңдеуге ұшыраған өнім
бірлігінің саны анықталады. Сонымен қатар кірер ... ... ... тең ... қажет. Бұл кезең өндіріс ... ... ... өнім ... ... ... ... тәуелділік мына формуламен көрсетілуі мүмкін:
Бқ + І = Қкс + ... Бқ – ... ...... ... өнім көлемі;
ҚСҚ – кезең соңындағы қорлар;
Т – аяқталған және ары қарай жіберілген өнім бірлігінің көлемі.
2. ... ... ... ... анықтау. Көп
үрдістік өндірісте үлестік өзіндің құн анықтау үшін ағымдағы
кезеңдегі орындалған ... ... ... ... ... ... өнім бірліктерінің санының толық аяқталған және
жартылай аяқталған бірліктер санына сәйкес келетінін анықтайды.
Мысалы, 100 өнім бірлігінің 60%-ы толық аяқталған, ... ... ... 60-ы ... ... ... Есептелетін толық шығындарды анықтау және эквивалентті бірлікке
есептегендегі үлестік өзіндік құнды табу. Бұл деңгейде ағымдағы
кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... үлестік өзіндік құн:
Үө=Тш/Эк
(15)
Мұнда Үө – меншікті өзіндік құн;
Тш – уақыт кезеңіне толық шығындар;
Эк – уақыт ... ... ... ... ... ... аяқталған бірліктер және ары
қарай жіберілген өнім мен ... ... ... ... ... ... ... жиынтық
ведомосы қолданылады. Толық шығындар, үлестік өзіндік құн көрсеткіштері
жалпыланады және аяқталмаған өндірістің қорлары мен ... және ары ... өнім ... арасындағы толық шығындардың бөлісуі болады.
Өндірістік шығындардың ... ... ... ... ... ... ай сайынғы операциялардың журналына жазбаларды енгізудің
амалы болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... болып табылады.
Экономикалық механизм нарықтық экономикада өздігінен ... ... ... ... ... көптеген ұйымдар ұйымдаструшылық жұмыс жағына
көп көңіл бөледі [12].
Ұйымның шығындары – ақшалай көрініс ... ... бір ... ... Бұл анықтамада тек үш жағдай қарастырылады:
- шығындар ресурстарды қолдануда сандық және сапалық деп анықталып,
қанша және ... ... ... ... ... ... көлемі ақшалай түрде көрсетіледі.
- шығындардың анықталуы әрқашан мақсаттармен сәйкестендіріледі.
Өндірістік шығындар – бұл ... ... ... ... және ... ресурстарды қолдану арқылы қажетті
заттарды жасауға жұмсалған немесе қызмет көрсетуге кеткен шығындар.
Ұйым тек қана ... ... ғана ... ... да ... кадр ... ғылыми зертттеу жұмыстары, әлеуметтік қажеттілікпен
қамтамасыз ету жұмыстарымен де айналысады [12].
Шығындар мен қызмет нәтижелерінің сәйкестендіріліп салыстырылуы ... ... ... ... ... ... нәтижелеріне
өндірістік, экономикалық, әлеуметтік және т.б. нәтижелер кіреді.
Ауыспалы экономикада кәсіпорынның басты ... ... ... турде
пайдаға жету болып табылады. Ұйымның барлық қызмет түрі пайда табуға
бағытталған.
Ұйымның шығындарын екі ... ... ... ... өнім ... кететін нақты шығындар мен нақты өндірістік шығындар;
- өнімді шығару мен дайындау шығындары.
Тікелей өндірістік шығындар бұл – тапсырыс, өнім ... мен ... ... ... ... бірінші кезекте өндірістік жұмыстар үшін
жалақы мен өндіріске жұмсалған материалдар.
Тікелей өндірістік шығындар өнімнің бағасын анықтайтын база ... ... ... ... ... құнынан аз бағада сату шығынының
тәуекелінің өсуіне ... ... ... ... тұрғыда
дәлелденген классификациясы ұйымның өндірістік қызметі есебінің негізі
болып болып табылады [11].
Шығындар есебі мен ... ... ... ... ... әр ... ... қолданылады:
- мінезі бойынша – өндірістік және өндірістік емес;
- түрі бойынша – шығыстар элементі мен ... ... ... ...... және ... ... көлеміне қатысы бойынша – тұрақты және ауыспалы;
- жекелеген бұйымдарды өзіндік құнға жатқызу әдісі ...... ... ... ... ... ... 2 топқа бөліп
қарастырады: экономикалық баптар мен ... ... ... экономикалық элементтер бойынша шығындарды топтау өндірістік
шығындардың мақсаты мен тағайындауы ... ... ... көрсетпейді.
| Шығындар | ... ... | ... ... ... | |бойынша | ... ... ... | | | | ... |тиза|басқ|
|дық |шығын|циял|а |
|шығы|дары |ық | ... ... |
| | ... |
|Шығынд|Пайда |Капитал|
|ар |орталықт|дандыру|
|пайда |ары ... ... ... ... | ... ... |
|шығындар |
|Өндірістік түрлері |
|бойынша ...... | ... ... ... ... түрлері|
|бойынша |
|Калькуляциялық |
|баптар бойынша ...... ... |тар ... | ... | | |
|Шаруашылық |
|қызмет ... ... ... ... |
|орталы|орталық|
|қтары |тары |
|Шығындар ... ... ... ... ... |ия | ... | | ... 12. Ұйымның шығындарының негізгі топтамалары
Шығындарды басқару ... ... ... 2 топқа ... ... ... мен ... баптар бойынша.
Элементтерді топтау экономикалық біртекті бірліктері шығындардың
түрлерін анықтауды жүзеге асырады. Қазіргі уақытта шығындар ... мен ... ... ... ... ... жағдайы мен
өнімді сату арқылы және қаржылық нәтижелерді құрастыру ретінде анықталады
[11].
Калькуляциялық баптар бойынша ... ... ... ... ... ... Ұйымдағы аналитикалық есеп
шығындарының құрылуын анықтап, жеке бұйымдар, бұйымдар топтары мен ... өнім ... ... ... ... ... ... орталықтандырып жоспарлау шарты кезінде калькуляциялық
баптардың ... ... ... ... бір жыл ... өнім ... немесе қызмет көрсете
алмаса, өндірістік шығындарды есеп беретін жылдың шығысына жатқызсақ
болады, ал ... ... ... ... ... ... ... Бұл шығындардың топтары әр кәсіпорында болуы мүмкін. Мысалы,
жоғары дәрежеде ... ... ... кәсіпорындардың жалпы
шығындардың ішінде өндірістік шығындар көп бөлігін алады, ал тез ... мен көп ... ... бар ... ... кішігірім
кәсіпорындарда көбінесе тікелей өндірістік шығындар болады.
Жалпыөндірістік шығыстар – бұл ұйымдастыру, қызмет көрсету ... ... ... шығыстар. Олар өндірістік ... ... ... ... өңдеуде пайда болады. Өндірістік
үстеме шығыстарға құрал – жабдықты күтіп ұстау мен оны пайдалану, ғимаратты
күтіп ... мен ... ... ... ... кіреді.
Жалпы өндірістік үстеме шығыстар комплекстік баптардан тұрып, көбінесе
өндірістік бөлімдерде пайда болады. Пайда болған ... ... ... ... ... бақыланады, өнімнің түрлері, оның
ішінде, дайын өнім мен аяқталмаған өндірістің арасында жіктеледі [11].
Жалпышаруашылық шығыстар – бұл ... ... ... ... мен ... ... бар басқару функциялары.
Нормативтік әдіс есепті жеңілдетіп, есептік ақпараттарды ... оның ... алып ... ... ... және жекеленген
есеппен бекітілген нормативтер мен олардың ... ... ... ... ... ... ... [7].
Нормативтік шығындар тиімді өндіріс жағдайында мақсаттарға жету үшін
алдын-ала ... ... ... Бұл категория сметалық
шығындардан ерекшенеді: смета ... ... ... ... нормативтер
өнімнің бір данасына, жұмыс пен қызметіне кететін шығындармен көрсетіледі.
Сондықтан да норматив өнім өндіргендегі бірліктермен байланысты ... ...... ... көлемін қамтып көрсетеді.
Шығындарды нормативті анықтау жүйесі, көбінесе біркелкі немесе
қайталанатын ... ... ... ... ... ... ... орындарында қолданған тиімдірек, себебі мұндағы операциялар
циклдік түрде жүреді. Шығындарды бақылау олардың ... ... ... ... ... ... нормативтік шығындар белгілі бір өнім
өндіруге керекті барлық ... ... ... ... ... ... кестеде өнім шығаруға нормативтік есеп және жауапкершілік
орталықтарына мысалы келтірілген. ... ... ... ... ... және оны ... 4 ... орталықтары:
арматуралық, бетондық, ұсталық және өңдеу қоймасы [11].
Нормативтер өткен жылдардың негізінде орнатылуы ... ... ... ... ... әкелу қаупі бар. Нормативті өндірістік
шығындар өнімді өндіру мен өнімнің үнемі нормативті үстеме шығыстарын қажет
ететін жалпы нормативті ... ... ... ... ... әрбір материал мен үрдіс бойынша жүргізу қажет.
Нормативтерді әрқашан ... ... ... және ... ... өзгеріс болған жағдайда нормативтерді қайта
қарастырған жөн.
|Әрбір жауапкершілік | ... ... ... ... | ... ... өндіріс | ... ... ... нормативті | | ... | | |
| ... және ... |
|шығындар мен ауытқу |
|анализдерін салыстыру |
| ... ... ... ... ... жою |
|Ұйымның қызметінің ... ... ... ... ... ... 13. ... нормативтік есебі жүйесінің іс-әрекеті сызбасы
2.2 Өндірістік шығындардың статистикалық және аналитикалық ... ... ... ... құру ... ... аяқталған болса, және ол
қойылған барлық сапалық талаптарды қанағаттандыратын болса, ... ... үшін және одан әрі ... ... ... өткізілу үшін қоймаға
өткізілген болса дайын өнім кірістеледі.
Дайын өнім синтетикалық есепте нақты ... құны ... ... ... ... ... ... ашып
көрсетеді:
- дайын өнімнің өзіндік құны - Типтік шоттар жоспарының (ТШЖ) ... ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындары - ТШЖ-ның 8110, 8130 ... ... ... ... басына аяқталмаған өндіріс - жетілдіру үшін ТШЖ-ның 1341,1343
шоттарының кредитінен, 8110, 8130 ... ... ... басына
ауыстырылған аяқталмаған өндірістің өзіндік құны;
- кезең аяғына аяқталмаған өндіріс - есеп беру ... ... ... есеп ... ... құны ТШЖ-ның 8110, 8130
шоттарының кредитінен 1341, 1343 ... ... ... үшін ... кезең басында 8110, 8310 шоттарына
ауыстырылады.
Негізгі ... ... ... ... үшін Типтік шоттар
жоспарының 8-бөлім шоттары қарастырылған. 8110-шотта кезең бойынша кеткен
шығындар жалпыланады (жинақталады). Типтік ... ... 8110, ... ... элементтер бойынша шығындар ескеріледі: материалдар,
еңбекақы, еңбекақыдан әлеуметтік салық ... ... және ... ... ... ... анықтаушы негізгі
көрсеткіштерінің бірі жалпы шығынға едәуір үлесі бар өндіріс және ... ... сату ... мен оның өзіндік құны [12].
Өзіндік құнның және оның өсу деңгейі базистік және есепті кезеңдерде
негізгі және ... ... ... ... ... ... еңбекті ұйымдастыру және үнемдеу режимін сақтауды
көрсетеді. Өзіндік құн, құнның басым ... ... ... ... ... ... ... көлемін сипаттайтын басты көрсеткіш, өйткені
бұйымның бағасын белгілеу үшін бастапқы базалық қызмет ... ... ... еңбек шығындарын мүмкіндігінше дәлірек көрсетуге
тиісті. Бұл шығындарды мүмкіндігінше дәлірек көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... құн, бұл шығындардың
құралы ретінде қолданылады.
Баға белгілеуде, өзіндік құн, бағаның төменгі шегіне айналып, өндіріс
резервтерін жұмылдыруда ынталандыру ... ... ... экономика
жағдайында шаруашылыққа қырсыздықты тиімді шаруашылықты жүргізу деп
көрсетумен айналысып, өзін- өзі ... ... ... құн ... ... және ... жүргізуші шаруашылықтың
басқару құралы ретінде қызметін толық жүзеге асырады. Еңбек ұжымдары,
әкімшілік, ... ... орын ... қоймаға ғана емес, нарыққа жұмыс
істеуді бастайды. Өзіндік құнның деңгейі ... ... ... ... ... [13].
Өнім (жұмыс, қызмет) өндіруге ... ... ... ... ... кезде, аудитор жылдың басында белгіленген
өндіріс шығындар есебінің және өнімнің ... ... ... ... және оның ... ... және ұйымдастыру
ерекшеліктеріне сәйкестігін анықтауға міндетті.
Аудитор қолданылған ... ... ... ... және оның өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... және ... кезінде өнімнің өзіндік құнының өндірістік
шығынын құрайтын мынадай топтау түрлері қолданылады:
- шығынның пайда болу орны ... цех, ... ж. ... өнімнің, жұмыстың және қызметтің түрлері бойынша;
- шығындарын өнімнің өзіндік құнына жатқызу әдістері бойынша.
Бұл ... ... ... қалмай, жалпы әдебиеттеріндегі
өндіріс шығындарының ... ... ... ала ... ... жіктеуді мынандай топтар бойынша кеңейте түсудің маңызы зор.
Өнімнің ... ... ... құрайтын шығындар олардың
экономикалық мағынасына ... ... ... бойынша топталады:
- материалдық шығындары;
- еңбекақы төлеу шығындары;
- еңбекақы қорынан ... ... ... құралдардың тозуы;
- үстеме шығындары;
Шығындарды топтау калькуляция баптары бойынша келтіріліп, мынадай
баптарды қамтыған:
1) материалдар, қайтарылған қалдықтарын шығарып ... ... ... еңбек ақы аударымдары;
4) үстеме шығындары.
Аталған шығындар баптары өнімнің өзіндік құнын қалыптастыратын негізгі
көрсеткіш болғандықтан, оларға жеке - жеке тоқталуды талап етеді.
«Өндірістік есеп ... ... ... тұрады:
- 8100 «Негізгі өндіріс»
- 8200 «Өндірістің өзіндік ... ... 8300 ... ... 8400 ... ... өндіріс шығындарының есебі. Өдіріс шығындарын есептеу үшін
8110 «Негізгі өндіріс» бөлімшесінің шоттары қолданылады (6 ... ... ... ... ... оның ... шикізат пен материалдарға
кеткен шығындар, еңбек ақы төлемі және ... ... ... ... өндіріске апарылатын үстеме шығындар қарастырылады [12].
Кесте 6. 8110 «Негізгі ... ... ... ... ... корреспонденциясы
|№ | ... ... ... ... ... ... | |
| | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|2 ... ... шығындарын есепті |8110 |1340 |
| ... ... ... | | |
|3 ... өңдеуге жіберілген өзіндік жартылай|8110 |8210 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... | | |
|4 ... өндіріс қажеттіліктеріне |8110 |1310 |
| ... ... | |1350 |
|5 ... ... ... |8110 |8310 |
| ... өндіріс цехтары өндірген бу, | | |
| ... су, ... ... суық құны | | |
|6 ... ... суық және ... |3310- |
| |су, бу, газ, ... энергиясы қолданғаны | |3330 |
| ... ... ... ... | | |
|7 ... ... ... |8110 |3350 |
| ... ... ... ақы | | |
| ... | | |
|8 ... өндіріс жұмысшыларының демалыс |8110 |3430 |
| ... ... ... ... | | |
|9 ... ... ... |8110 |3150 |
| ... ... ақы төлеу | | |
| ... ... ... аударуы | | ... ... ... ... да ұйымдар, |8110 |3310- |
| ... ... ... | |3330 |
| ... | | ... 6 ... | ... ... |
|р/н |Шаруашылық операциялардың мазмұны | |
| | ... ... ... ... ... ... шығару |8110 |8410 ... ... ... ... ... |8410 |8110 |
| ... ... | | ... ... өнімнің кірістелуі |1320 |8110 ... ... төл мен өнім ... ... |2930 |8110 |
| ... | | ... ... өндірістің жоғалтуларының | | |
| ... | | ... | Апат ... |7470 |8110 ... ... ... байланысты |7510 |8110 ... ... ... |1250 |8110 ... ... шығындарға |7470 |8110 ... ... ... ... ... ... |1350 |8110 ... |Есепті кезеңнің соңына аяқталмаған |1340 |8110 |
| ... ... ... ... | | ... «Өндірістің өзіндік жартылай фабрикаттары» шоттары өндірістің
өзіндік жартылай фабрикаттарының есебін жүргізу үшін арналған (6 кесте).
Кесте 7. 8200 ... ... ... ... бөлімшесінің
шоттары бойынша жасалатын шоттар корреспонденциясы
|№ | ... ... ... |Шаруашылық операциялардың мазмұны | |
| | | |
| | | |
| | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|2 ... ... ... |8110, |1340 |
| ... шығындарын есепті кезеңнің |8310 | |
| ... ... | | |
|3 ... және ... ... ... |8020 |8110, |
| ... ... | |8310 |
|4 |Бір ... ... ... жартылай |8020 |8020 |
| ... ... | | ... 7 жалғасы
|№ | ... ... ... ... операциялардың мазмұны | |
| | | |
| | | |
| | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|5 |Ары ... ... ... жартылай |8110, |8020 |
| ... ... |8310 | |
|6 ... ... ... ... |7010 | ... ... ... | | |
| | | | |
|7 ... ... ... жартылай |8110 |3350 |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... ... ... өнімді
шығарып жұмыс жасайтын және қызмет көрсететін өндіріс көмекші өндіріс деп
аталады [13].
Кесте 8. 8030 «Көмекші ... ... ... бойынша жасалатын
шоттар корреспонденциясы
|№ | ... ... ... ... ... ... | |
| | ... |Кредит |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... ... |8310 |1340 |
| ... басына аудару | | |
|2 ... ... өнім ... (қызмет |8310 |1310 |
| ... ... ... ... құны| |1350 |
|3 ... ... ... ... | |
| ... бу, суық, газ, электр энергия | | |
| ... | | ... ... ... ... цехтерінен |8310 |8310 |
| ... | | ... ... ұйымдардан алынған |8310 |3310- |
| | | |3330 |
| | | |3390 |
|4 ... ... ... ... |3350 |
| ... ... ... | | |
|5 ... цехтың әлеуметтік салық төлейтін |8310 |3150 |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | ... 8 ... | | ... ... |Шаруашылық операциялардың мазмұны |корреспонденциясы |
| | ... ... |
|1 |2 | 3 |4 |
|6 ... цех ... ... |8310 |3430 |
| ... бойынша резервті аудару | | |
|7 ... ... ... ... |8310 |8410 |
| ... есептен шығару | | |
|8 ... ... ... ... ... |8410 |8310 |
| ... | | |
|9 ... ақаудың өзіндік құнын |8410 |8310 |
| ... ... | | ... ... төл мен өнім ... малды |2930 |8310 |
| ... | | ... ... өнім ... |1320 |8310 ... |Негізгі өндірісте материалдар ретінде |1350 |8310 |
| ... ... ... ... |1310 | |
| ... | | ... ... ... ... ... |8310 |
| ... ... қала ішінде жеткізу | | |
| ... ... ... тыс жеткізу бойынша| | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... шығуы | | ... ... ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | ... |Осы ... ... жасалмағанда: | | |
| ... |7210 |8310 |
| ... ... |7110 |8310 |
| ... және көмекші цехтар |8410 |8310 ... |Осы ... ... жасалғанда |3440 |8310 ... ... ... ... ... | | |
| ... | | ... ... ... ... |7210 |8310 ... ... және көмекші цехтерге |8410 |8310 ... ... ... және ... |1310, |8310 |
| ... ... байланысты |1350 | ... ... ... ... ... ... суық| | |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... қызметтердің құнын есептен |8410 | |
| ... |7110 |8310 |
| ... және ... ... цехтары; |7210 |8310 |
| ... ... | |8310 |
| ... | | ... 8 ... |Көмекші өндірістің қызметтерін есептен | | |
| ... | | ... ... ... ... ... |2930 |8310 |
| ... қызмет | | ... ... ... ... |7410 |8310 |
| ... | | ... ... ... ... ... |7470 |8310 ... ... ... ... |7010 |8310 ... |Қолдануы мүмкін бағадағы қалдықтарды |1350 |8310 |
| ... | | ... ... ... ... кезеңнің |1340 |8310 |
| ... ... ... ... ... | | ...... электр станциялары, сумен жабдықтау, жөндеу-механикалық
цехы, автотранспорт және т.б. Көмекші өндірістің шығындарын есептеуге 8300
шоты арналған (7 ... және ол ... ... деп ... ... онда ... өндіріс үшін жеке талдамалық шот ашылады.
Ведомсқа жазбалар ... ... ... ... ... ... [13].
Үстеме шығыстарының есебі. Үстеме шығыстарға өндіріске ... және ... мен ... ... ... ... шығыстары жатады. Үстеме шығыстар, әдетте, біршама жалпы сипатқа
ие болады:
- кешендік сипаты – шығыстар ... ... ... ... көрініс табады;
- екі және одан да көп бұйымдар шығарған кезде бұл шығыстарды ... бір ... ... қиынға түседі, демек олар дайын өнімнің
арасында таратылады және аяқталмаған өндіріске де ... 9. 8410 ... ... бөлімшесінің шоттары бойынша ... ... | ... ... |
| ... операциялардың мазмұны | |
| | | | |
| | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... және ... ... ... |8410 |1310, |
| ... материалдар құны, қызмет көрсету, | |1350, |
| ... ... ... жартылай фабрикаттар| |3390, |
| ... ... ... | |3310- |
| | | |3330 ... 9 ... | ... корреспонденциясы |
| |Шаруашылық операциялардың мазмұны | |
| | | |
| | | |
| | | | |
| | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|2 ... және ... ... ... |8410 |3350 |
| ... ететін өндірістік ұжымның | | |
| ... ... ... ... | | |
|3 ... және ... ... ... |8410 |3430 |
| ... ... сонымен қатар жартылай| | |
| ... ... ... цех) | | |
| ... ... ... резервтің келіп | | |
| ... | | |
|4 ... және ... ... ... |8410 |3150 |
| ... ... сонымен қатар жартылай| | |
| ... ... ... цех) | | |
| ... ... салығын еңбекақы төлеу| | |
| ... ... ... | | |
|5 ... ... ... ... |8410 |3310- |
| ... ... ... және | |3330 |
| ... ... ... құралдарын | |3390 |
| ... ... ... ... ... | | |
|6 ... ... жөндеу бойынша резервтің |8410 |3440 |
| ... | | |
|7 | ... ... : | | ... ... ... ... құралдар |8410 |2420 |
| ... | | ... ... ... ... және |8410 |2620 |
| ... ... ... | | ... |өндірісте қолданатын материалдық активтер|8410 |2740 |
| ... | | |
|8 ... ... ... ... |8410 |3310- |
| ... ... ... | |3390 |
| ... ... ... | |8310 |
|9 ... ... ... құралдардың |8410 |3360 |
| ... ... ... жал ... | | |
| ... | | ... ... ... ... |8410 |3440 |
| ... мезгілдік шығындарға | | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... қайта жанжанжыру | | |
| |: |8410 |3440 |
| ... ... ... |3440 |8410 |
| ... жазу ... | | ... 9 ... ... және көмекші өндіріс |8410 |1250 |
| ... ... ... | | |
| ... ... есептен шығару | | ... ... айға ... ... |8410 |1620 |
| ... ... жаңа ... қолдануға | | |
| ... ... ... | | |
| ... | | ... ... ... жабылмаған негізгі |8410 |1620 |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | ... ... кезеңге жататын орын ауыстыру мен|8410 |1620 |
| ... ... ... ... |2930 |1620 |
| ... ... ... шығару | | |
| ... ... | | ... |Ақауларды жөндеуге материалдарды есептен |8410 |1310, |
| ... | |1350 ... ... ... ... |8410 |3350 |
| ... ... ... бойынша | | |
| ... | | ... ... ... ... |8410 |3150 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... есептелді | | ... ... ... ... |8410 |3310 |
| ... ... ... | | ... |Ақауланған өнімді тасымалдау бойынша |8410 |3390 |
| ... ... шоты ... | | ... ... ... ... материалдар |1350 |8410 |
| ... ... ... ... | | ... ... ... орнын толтыру |1250 |8410 |
| ... ... ... ... алу | | ... |Жабдықтаушыларға сапасыз шикізат, |1280 |8410 |
| ... ... ... | |
| ... ... болған жұмыс және қызмет | | |
| ... үшін ... ... | | ... |Үстеме шығындарды есептен шығару: | | ... ... ... |8110 |8410 ... ... ... |8310 |8410 ... шығыстарды тарату тәсілі өндірістің ерекшелігіне және ... ... ... ... ... ол ... есп саясатына
сәйкес көрініс табады:
- ... ... ... ... ... етіп таратылады;
- тікелей материал шығыстарына пара-пар етіп таратылады;
- өндірілген өнім санына немесе өнделген шикізаттың салмағына ... етіп ... цех ... ... ... ... құны ... цехтың өзіндік
құнына пара-пар етіп таратылады;
- алдын-ала белгіленген шығындардың тұрақты коэффициенттері бойынша
таратылады;
- ... да ... ... бойынша таратылады.
8400 «Үстеме шығыстар» бөлімшесі үстеме шығындар есебін ... (8 ... 8410 ... ... ... ... және
көмекші цехтар, сонымен қатар өзіндік өндірісінің жартылай фабрикаттары
бойынша шығындар көрсетіледі [14].
Өндіріс ... ... ... ... шоттар пайдаланылады:
- 8110 «Негізгі өндіріс»;
- 8310 «Көмекші өндіріс»;
- 7210 «Әкімшілік шығындар»;
- 8410 «Үстеме шығындар»;
- 2430 «Негізгі ... ... ... ... ... 1620 « ... ... шығындары» және
5420 «Негізгі құралдарды қайта бағалауға резерв» шоттарын өндірістік ... 1620 және 5420 ... ... ... ... нақты төлеу
мерзімі, олардың жұмыстардың өзіндік ... ... ... ... Осы ... 1620 ... ағымдағы шығындардан бөлек алдын ала
төленетін шығындарды есептеу қажет және де осы шоттан сол айға жатқызылған
шығындар құрамында алып ... ... ... ... ... шығындары да енеді (мысалы, дайындық
жұмыстарының өндірістік шығындары). Бұндай шығындар сметалық немесе
нормативтік көлемде ... және ... 5420 ... ... ... 5420 ... пайдалану өнімнің өзіндік құнын дәлірек есептеуді
қамтамасыз етеді ... ... ... есебінің белгілі бір жүйесі қаралған. Ол
келесіде: өндірістік шоттардың дебетіне өндіруге ... ... ... де ... ... ... жатқызады; 8410 шотына ... ... ... үшін автокөлік және басқа көмекші өндірістердің
қызметін жоспарланған құны бойынша жатқызады. 8310,8110, 8410 ... құны ... ... ... және ... пайдалану
шығындары жатқызылады, егер олар капиталдық емес жұмыстарда пайдаланылса.
Осыдан кейін 8310,8110,8410 шоттарын жабады; ... ... ... ... ... осы ... қатысты үстеме шығындар, сонымен қатар
материалдардың нақты құнының оның ... ... ... және бір
өндірістің екінші өндіріске қажетті түзетулерсіз ... құны ... ... жатқызамыз. Осыдан кейін 8310 шоты жабылады [14].
8110 шотына ... ... ... оның ... ... ... шотына құрылыс машиналары мен құрылғыларын пайдалану шығындарын
жатқызамыз.
8110 шотында орындалған қызметтің және құрылыстық ... ... ... ... ... шоттардың кредиті бойынша
операцияларды №10- С журнал - ордерде жүргізеді.
Осылайша, шығындарды есептеу жүйесі ... ... ... ... ... және ... ... процесстер арасында
бөлінуін қамтамасыз етеді. Бірақ та шығындардың жасалған жеріне ... ... үшін және ... құнын есептеу үшін, өндіріс процессі
кезінде не ... ... ... ... ... не үшін ... ... және көмекші материалдардың шығындалу нормалары. Жоспарланған
экономика шеңберінде еңбек пен материалдардың шығындалуын нормалаудың
әртүрлі ... ... ... ... ... ... бойынша
есебін жүргізу қолданылатын. Қазір ... есеп ... ... ... жатыр.
Жалпы жағдайда нормаланған шығындар – әрқайсысы екі құрылымнан тұратын
өндірістік шығындардың үш элементін құрайды - ... және ... және ... ... ... ... ... материалдық шығындар:
- негізгі материалдардың баға нормасы;
- негізгі материалдардың көлемінің нормасы.
2. МДО еңбектің негізгі шығындары:
- еңбек ... ... ... ... шығындары бойынша);
- негізгі еңбекақы төлеу ставка нормасы.
3. ... ... ... ... жалпы өндірістік шығындардың нормаланған коэффициенті;
- тұрақты жалпы өндірістік шығындардың нормаланған коэффициенті.
«Еңбекақы төлеу» ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері үшін жұмысшы, ... ... және ... ... орны ... төлемдерін
қоса, шығындары сондай - ақ ұйымның штатында тұрмайтын ... ... ... ... есептелген еңбекақы төлеу шығындары
көрсетіледі [16].
Егер шаруашылық алда тұрған ... және ... ... ... стажына, сыйақы төлеу шығындарына резерв жасаса, онда 3350 (субшот)
«Жұмыскерлердің демалыстары бойынша ... ... шоты ... ... ... ... ... шығындар есепті айдың еңбек ақы төлеу
қорына есепті айдағы ... ... ... ... ғана ... ... ... Егер демалыс кезінің бөлігі келесі (есептіден) айға өтсе,
жұмыскерге осы ... үшін ... ... ... ... ... ... дебетінде) өндіріс шығындарына тек қана келесі айда шығысқа
шығарылады ... ... ... ... ... ... ... кешенді
шығындар жиынтығы «Үстеме шығындар» бабы. Аудитор бұл ... ... ... ... ... ... нақты өнімінің түрлерінің өзіндік
құнына таратылу әдістерінің негізділігін анықтауға ... 8410 ... ... ... ... ... көрсетілгендігіне және олардың негізділігіне, таратылу
тәртіптерінің ақталғандығына ... ... ... ... ... ... және ... бөлініп таратылуы
Шығындарды негізгі және үстемеге бөлу бөлімше қызметін бағалау үшін
негіз ... ... әрі ... ... алу, ... бақылау және
өндіріс қызметін реттеу процестерімен тығыз байланысты.
Үстеме шығындарға тікелей жалақыдан және тікелей материалдық шығыннан
өзге, кәсіпорынның ... ... ... Оның өзі әзірлеуге,
ұйымдастыруға, қызмет көрсетуге және басқаруға қатысты. Үстеме шығындар
шығындар екі ... ... ... ... және жалы ... ... шығындар – бұл өндірісті ұйымдастыруға, қызмет
көрсетуге және басқаруға байланысты шығындар. Олар ... ... ... ... ... ... бөлісуде пайда болады. Осы
шығындардың мақсаты, сипаты мен ... рөлі ... ... ... ... ... ... енетіні – жабдықтарды күтіп
ұстау, пайдалану шығындары, өндірістік мақаттағы құрылысты, ғимараттарды
басқару және күтіп ... ... ... т.б. ... ... жабдықтарды күтіп ұстау мен райдалану шығындары ... ... ... ... мен ... ... процесі мүмкін емес
[18].
Қолданыстағы жалпы шаруашылық ... ... ... ... ... функцияны және тікелей басқару функциясын
жүзеге асыру шығындарымен топтастырылады. Халықаралық ... ... ... ... үстеме шығындарды бөлу бірнеше кезеңде
өтеді:
Бірінші – негізгі өндірістік және қызмет көрсететін бөлімшелер
арасында ... ... ... Оның ... - ... ... себеп – салдарына тікелей байланысты әдісті таңдау.
Бөлу әрбір бөлімшеде алынған ... ... ... ... Ол ... ... - ... жауапкершілік орталығы бойынша есеп
жүргізіледі. Жауапкершілік орталығы бірнеше бөлімнен және бөлімшеден тұрған
жағдайда, оны ... ... ... және сол ... ... №1 ... ... цехы тобы – шығын орталығы. Осы орталық бойынша
токарлық жабдықтарды ұстау және ... ... ... ... ... ... ... болған тікелей бөлімшелер бойынша жинақтайды.
Алайда шығын бөлігін нақты блімшеге жатқызу ... ... ... ... ... бөлімшенің мүддесі үшін жұмыс атқарады. Мәселен, бірнеше
цехтар үшін материалдар мен жартылай ... ... ... ... ... жағдайда шығынның әрбір бабын әртүрлі базаға бөлуді
қолдануға ... ... ... ... ... ... ... бойынша бөлу,
нақты бөлімшеге жататын шығындарды бөлу, және де ... ... ... ... 14. Шығындарды бөлу базасы
Екінші кезеңде - қызмет үлесіне сәйкес өндірістегі қызмет көрсететін
бөлімшелерге үстеме ... ... ... оларды жеткізуші бөлімшелерге
қызмет көрсететін тұтынушы бөлімшелер алады. Мәселен, жөндеу-механикалық
цехта (ЖМЦ) ... ... ... ... ... жөніндегі
уақыты тіркеледі. Жұмысты жүргізу уақытының аталған шығыны, өндірістік
бөлімшелерге көрсететін ЖМЦ қызметін бағалау үшін ... ... ... ... көрсететін өндірістер бір-біріне өзара көмектескенде үстеме
шығындарды бөлу күрделенеді. Әдетте мұндай жағдайда бөлу ... де, ... ... ... (нормативтік) өзіндік құн бойынша
бағалайды.
Үшінші кезеңге әрбір бөлімше үшін әдісті таңдау тәртібі және үстеме
шығындарды бөлу ставкасын ... ... ... ... - әртүрлі
бөлімшелер өндіретін өнім тапсырыстары мен түрлері шығындарын ... ... ... ... ... шығындарды бөлудің бірыңғай жалпы зауыттың жүктемесінің
есебі. Жүктемені тұтастай кәсіпорын ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда бөлімшелер аралығында
шығындар негізсіз қайта ... ... ... ... ... ... жабылады. Бірыңѓай
жүктемені барлық жұмысқа ... ... ... ... ... және бір тапсырысқа жататын өндірісте ғана пайдаланған тиімді.
2. Әрбір бөлімшеге жүктемесінің бөлінуін есептеу. Жеке ... ... ... ... ... бөлу базасына бөлінеді. Тапсырыс
және бұйым бойынша бөлу базасына жататыны:
- жұмысты, процессті (станок-сағатты) орындау үшін машина уақытын
нормалау;
- қол ... ... ... ... уақыты;
- бұйымдардың, материалдардың, жартылай фабрикаттардың т.б.
массасы (салмағы).
Жүктеме былайша есептеледі:
өндірістік ... ... / ... көрсеткіш мәні
(16)
Төртінші қорытынды кезеңде үстеме шығындарды бөлу, ... ... бөлу ... ... әрбір тапсырыс, өнім түрлері бойынша, тапсырыс
жөніндегі жұмысты орындауға жұмсалатын әрбір бөлімшенің ... ... ... ... ... ... ... үстеме шығындардың
нақты шығысын негізге алады, мұның өзі ... оң ... ... ... ... де ... үстеме шығындарды тұрақтыға және ауыспалыға бөлу ескерілмейді.
Сонымен қоса осы ... ... ... және ... байланысты емес, көлемнің ай ... ... ... едәуір өзгеруіне әсер етеді;
- басқару есебінің талаптары бұзылады-кезең ішіндегі наќты үстеме
шығындар ақпараты есепті ... ... ... ... ... ... ... және пайданы ұдайы бағалау үшін,
тапсырыс пен өнім ... ... үшін ... ... ... ... ... көрсету, жылыту, жарық беру (ішінара)
шығындарының жыл ішінде біркелкі болмауы.
| ... ... ... ... мен |
|ұйымдастыру шығындары) |
|өндірістік | ... емес ... (1 топ) | ... (2 топ) ... күтіп ұстау мен оны | |Басқаруға ... ... | ... |
| | ... |
|Басқарушы – ... ... ... ... ... ... ... басқару |
|бойынша шығыстар |
|Қызметпен ... ... ... ... ... ... ... |
|қызметтері үшін |
|төлем жасау ... ... ... ... ... ... |
|кететін шығыстар |
|Салық және ... заң ... ... |
|жасау ... да ... ... мен |
|құралдарға ... ... |
| ... ... және ... ұстау |
| Құралға кететін |
|энергетикалық ... ... күту үшін ... ... ... қызметі |
|Құралды жөндейтін |
|жұмысшылардың ... мен ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|тез құртылатын және |
|бағасы арзан ... ... ... ... ... басқа да |
|шығыстар ... ... ... ... ... ... мен ... |
|ұйымдастыру ... ... ... ... ... күту |
|шығындары |
|Құралдарға, |
|ғимаратқа |
|амортизайияя |
|Жақсы еңбек |
|ету ... ... ... ... ... ... |
|тез ... ... ... ... |
|құрал-жабдықа|
|рды пайдалану|
Сурет 15. Өндірісті дайындауға ... ... ... ... бөлу ... кемшіліктеріне сүйене отырып,
нормативтік ставканы есептеу әдісіне және үстеме шығындарды өтеу ... ... ... ... ... ... сомасы негізінде және
өндіріс қызметі туралы деректер бойынша есептеледі. Бөлу тәртібінің схемасы
15 - суретте көрсетілген.
Сурет 16. ... ... ... бөлу тәртібі
Бөлу әдісін таңдаған кезде өндірістің нақты жағдайын ескеру қажет,
сол бойынша ... ... ... ... ... ... түрінің үлесі,
өнім көлеміне шығынның байланыстылығы анықталады.
Үстеме шығындар есебі ... ... 8 ... ... ... активті, дебеттік айналымында шығындардың жинақталуы,
ал кредиттік айналымында шығындардың есептен ... ... ... ... ... ... ... келесі кестеден көреміз [19].
Мына шоттар корреспонденцияларының соңғы үлгілерінен үстеме шығындардың
негізгі өндіріске қатысты ... ... ... шығындарына қосылып,
өнімнің өзіндік құны құрамына кіретінін, ал қалған жағдайда 2 және 3 шоттар
корреспонденциясы арқылы кезең ... ... ... 10. ... шығындардың есепке алынуы [Қосымша Б]
|№ |Операциялар ... ... ... |
| | |Дт |Кт |
|1 |2 |3 |4 |
|1 |1. ... ... ... ... | | |
|2 |1.1 ... ... ... ... |1310 |
|3 |1.2 ... ақы, ... және |8410 |3350 |
| ... көмек | | |
|4 |1.3 ... ... ... |8410 |3150, 3210, |
| | | |3220 |
|5 |1.4 ... ... жөндеу шығындары |8410 |1310, 3310 |
|6 |1.5 ... ... мен ... ... |2420, 2740 |
| ... ... | | |
|7 |1.6 ... ... |8410 |3310, 3340, |
| | | |3390 |
|8 |1.7 ... ... ... |8410 |3360 |
|9 |2. Өнім ... ... ... |7110, 7470 |8410 |
| ... ... | | ... |3. ... ... шығындарды есептен |7210, 7470 |8410 |
| ... | | ... |4. ... шығындардың негізгі өндіріске |8110 |8410 |
| ... | | ... ... ... соңғы үлгілерінен үстеме шығындардың
негізгі өндіріске қатысты мөлшері негізгі ... ... ... ... құны ... ... ал ... жағдайда 2 және 3 шоттар
корреспонденциясы арқылы кезең шығындарына ... ... ... ... ... ... өндіріске
2905390185,44 теңге, ал көмекші өндіріске 5 940 951,32 ... ... және ... ... ... ... ... құраған. Үстеме шығындары құрамында материалдық,
еңбек, еңбек ақыдан ... ... ... ... ... мен ... құралған. Енді осы үстеме шығындарды құрастыратын бір
элементтік шығындар үлесін қаратсыру үшін ... ... ... 11. ... ... ... құрамы
|№ |Өндірістік емес үстеме шығындар элементтері|Сомасы, теңге|Үлесі, % |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... |3293,37 |0,02 |
|2 ... ақы ... ... |17,0 ... 11 ... |Өндірістік емес үстеме шығындар |Сомасы, ... % |
| ... | | |
|1 |2 |3 |4 |
|3 ... ... ... ... |2,86 |
|4 ... ... ... ... |3982689,30 |24,62 |
|5 ... ... тозу ... ... |55,5 |
|6 ... шығындар жиыны: |16 178 ... ... ... ... ... үстеме шығындары құрамында ең көп үлес
салмақ негізгі құралдардың тозуы мен жөндеуге байланысты ... ... Бұл ... ... ... мақсатта тікелей пайдаланылмайтын
негізгі құралдар бойынша есептелген тозу және жөндеу шығындары екендігі
белгілі. Яғни, «Экпресс-Транс» ... ... және ... ... ... ... өндірістік шығындар мөлшерін, әсіресе негізгі
құралдарды жөндеу және тозу ... ... ... ... ... ... осы үстеме шығындардың құрамын келесі сурет арқылы көрсетеміз.
Сурет 17. Үстеме шығындардың құрамы
1. Үстеме шығыстарды орналастыру мен оның ... ... ... өнім бірлігіне апарылған үстеме шығыстар туралы ақпарат
қажет. Мұндай үстеме ... ... есеп ... ... – материалды қорлар құрамына кіруі тиіс.
Бастапқыда ... ... өнім ... ... бойынша
орналастыруға дейін олар шығындарды орналастырудың өндірістік орталығымен
анықталады.
2. Өндірістің ... ... ... ... ... ...... барлық сомасы бірлік шығындарына ... ... ... Мысалы, қойманы қауіпсіздікте ұстау
шығындары ... ... ... ... [20].
Бөлу – шығыстар сомасы бірнеше шығындар орталығына жатады және олардың
арасында пропорционалды орналау керек.
Үстеме шығыстардың бөлу негізі – олар бірнеше болу ... ... Бөлу ... ... ... ... ... ... бөлімі әр бөлімдегі істелген жұмыс уақыты:
Ғимараттың сақтандырылуы ... алу мен ... ... ... Сервистік шығындардың орталығы – қайта бөлу
Өндірістік бөлімдерге сервистік бөлімдердің шығындарын бөлу – әр түрлі
сервистардың бөлімдердің жүргізетін жұмыстарды көшіру қиыншылығында.
Мысал:
3 ... ... ... ... ... шығыстар мен
кәсіпорынның өндірістік бөлімінің 2 сервистік шығындар орталығы.
Өндірістік шығындар орталығы №1 ... ... ... №2 ... ... орталығы №3 36 000
S ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бөлу ... 2 3
S ... тг ... ... НР 20000 24000 36000 ... 4275 3325 ... ... - ... (13975) ... 629 ... 70 ... - ... (70) 7
Т 3 2
2 - ... ______ ... ________
24907 35541 42552
- -
4. ... ... ... ... ... ... – өндірістік бөлімдердегі үстеме
шығыстардың өнім бірлігі мен қызметіне орналасуының ... ... ... ... қолданылады, мысалы, адамның немесе құралдың жұмыс істеген
сағаты.
- Бөлім шығыстарының бөлу ... ... ... ... шығыстар
Адамның немесе құралдың жалпы жұмыс сағаты
- Қызмет немесе өнім бірліктерін ... де ... ... үшеу ... Х ... ... тең ... x Ha) – (Rб x Hб) – (Rв x ... = ... ... бөлу ставкасы
Н = бөлімшенің Х жұмысына кетірген уақыты
Бөлу негізінің басқалай мүмкіндігі не кіретіндер:
- Еңбектің құнының %-ы;
- Материалдық ... ... ... ... үшін немесе бастапқы құнның %-ы;
- Зауыттық шығындардың %-ы;
- Зауыттық шығындар немесе сатылым %-ы;
Үстеме шығыстардың ... ... ... басына есептелген
бюджеттік көрсеткіштердің негізінде анықталады. Нормативтік қойылымдардың
қолдануының себебі;
- Кезеңнің соңын күту ыңғайлы емес.
Үстеме шығыстарды ... ... ... ... ... алып ... ... [19].
2.4 Өндіріс шығындары есебін автоматтандыру
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... түрге
өзгертулер болып жатыр. Себебі, бухгалтердік ... ... ... ... өте ... Ал енді біз ... ... түрде жүргізудіңқаншалықты ыңғайлы екеніне көз жеткізіп көрейік.
Пуск-Бағдарламалар – 1С: ... ... ... ... Меню ... ... ... енгіземіз. Жаңа бөлімшені енгізу жоғарыдағы
сол жағындағы жаңа жол түймесін басамыз.
Сурет 18. ... для ... ... ... ...
Өндірісті тиімді жүргізу үшін өзіндік құнның ... ... ... Қай ... ... ... көліктер мен құралдарды
күтуден тұратынын білу қажет. Бұл үшін ... ... ... ... ... көзделген. Шығындардың баптарын ұйым
өндірістік құрылымына байланысты өзі бекітеді. ... ... ... баптары» анықтамасына енгізіледі. Бұл жерде осыған ұқсатылып
«Жалпыөндірістік шығындар баптары» мен ... ... ... ... [17].
Сурет 19. «1С:БУХГАЛТЕРИЯ для Казахстана учебная версия» ... ... ... ... ... ... ... арқылы
толтырылады. «Атау» деректемесінде өнім түрінің аты көрсетіледі.
Қызметкерлер анықтамасын «қызметкерлері-анықтамасы» арқылы толтырамыз.
Сурет 20. «1С:БУХГАЛТЕРИЯ для ... ... ... ... ... ... ... қызметкерге берілген табелдік номір
көрсетіледі. ФИО ... ... ... Соған ұқсатылып басқа да
бағандар толтырылады [17].
«Материалды өнім қорларын сақтау орындары» анықтамасы сақталатын МӨҚ-ң
тізімі жазылады.Әрбір элемент ... және ... ... ... ... ... тұлға деректемесі енгізіледі. Оған әрбір
бөлімшенің материалды жауапты тұлғасы туралы ақпаратты енгіземіз. Бұл баған
«Қықметкерлер» анықтамасынан жауапты тұлғаны таңдау арқылы толтырылады.
Сурет 21. ... для ... ... версия» Фирма 1С
«Номенклатура» анықтамасы тауарлар мен ... ... ... Оған кіру үшін «Анықтама-Номенклатура» менюі арқылы кіреміз.
«Тип» деректемесі белгілі элементтің ТМҚ-ң қай түріне ... үшін ... ... ... ... ... анықтамасынан сәйкес
мағынасын тауып толтырылады.
«Өлшем бірлігі» деректемесі бастапқы құжаттарды шығарғанда қолданады.
Келесі деректеме екі атаумен қолданыла алады:
- егер де ... түрі ... ... алынса, онда
деректеме «есепті баға» деген атқа ие болады. Бұл жерде ... ... ... құжаттарды шығарғанда қолданылатын
сатып алынған бағасы көрсетеді.
- егер де номенклатураның түрі ... ... ... онда бұл ... ... қоймаға жіберетін есебінде қолданатын жоспары өзіндік
құн енгізіледі [17].
«Сатылатын баға» мен «Сатылатын ... ... ... ... ... дайындағанда қолданылады.
«ҚҚС ставкасы» деректемесібастапқы құжаттарды шығарғанда қолданылады.
Сурет 22.«1С:БУХГАЛТЕРИЯ для Казахстана учебная ... ... ... ... ... ... мен ... кезде сатып алынатын тауарлар туралы ақпараттар болады.
«Негізгі құралдар» ... ... кіре ... ... емес ... ... ... бухгалтерияда беріледі.
«Атауы» бағанына объекттің толық аты енгізіледі.
«НҚ ... ... ... ... жататын негізгі құралдардың мүмкін
болатын мағынасы енгізіледі [17].
«Пайдаланатын орны» бағанында ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Сурет 23. «1С:БУХГАЛТЕРИЯ для Казахстана учебная ... ... ... енгізудің мерзімі» анықтамасында ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
«Бухгалтериялық есеп» бастамасы негізгі құралдар үшін толтырылады.
Олардың бағасы амортизациялық есептеулермен ... ... ... ... ... бастамасындағы «Амортизация есептеу» жалаушасының
орналасуына байланысты болады.
«Салық есебі» бастамасы. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тәртібін анықтайды.
Бастаманың сыртқы түрі «Жалпы мағлұматтар» бастамасындағы ... ... ... ... болады.
Сурет 24. «1С:БУХГАЛТЕРИЯ для Казахстана учебная версия» Фирма ... ... ... ... ... түсуі» менюі арқылы толтырылып, кіріс ордерімен толтырылады.
Сурет 25. «1С:БУХГАЛТЕРИЯ для Казахстана учебная версия» Фирма ... түсу ... ... ... енгізіледі. Қойма
терезесінде «Сақтау орны» анықтамасынан материалдардың келіп ... ... ... ... ... материалдарды
жіберген жеткізушіні таңдаймыз.
Материалдар бағанында келген материалдардың қандай бағамен сатып
алынғанын және көлемін ... ҚҚС ... ... ... толтырылады.
Дт 1310 кт 3310 - жеткізушілерден материалдар келіп түсті.
Дт 1420 кт 3310 - ... ... ... ... 26. «1С:БУХГАЛТЕРИЯ для Казахстана учебная версия» Фирма 1С
Еңбекақыны төлеу операциясын Операциялар журналында жүргіземіз.
Дт 7210,8110,8410 кт 3350 – ... ... және ... ... ... ... 3350 кт 3220 – ... зейнетақыға аударым
жасалды.
Дт 3350 кт 3120 – ... жеке ... ... 3350 кт 3210, 3150 – ... ... 3350 кт 1030 – ... ... ... ... ... ... ... мен материалдық
емес активтердің бір айға тозуын есептеп, оларды өндірістік шығындар
шотында көрсетеді.
Дт 2420 кт ... 27. ... для ... ... ... Фирма 1С
Дайын өнімді шығарумен байланысты ... ... ... ... ... ... қарастырылған. Ол «Құжаттар-Материалдар есебі-
Дайын өнімді қоймаға жіберу» менюі арқылы жүргізіледі [17].
«Айды жабу» ... ... ... ... орналастырып, пайда
немесе залалды анықтайтын проводкаларды автоматты түрде толтырады. Ол
«Құжаттар-регламенттер-Айды жабу» менюі ... ... Айды ... ... ... ... жабылады.
Келесі деректеме екі атаумен қолданыла алады:
- егер де ... түрі ... ... ... ... ... баға» деген атқа ие болады. Бұл жерде сатып
алынған тауарларды ... ... ... ... ... бағасы көрсетеді.
- егер де номенклатураның түрі негізінде «өнім» алынса, онда бұл ... ... ... ... есебінде қолданатын жоспары өзіндік
құн енгізіледі [17].
Сурет 28. ... для ... ... ... ...
Қорытындылай келе, осындай жұмыстың көлемін аяқтағаннан ... ... ... ... атқару әлдеқайда ыңғайлы және оңай
екенін ... ... ... автоматтандыру уақытты үнемдеуге
мүмкіндік береді. Алайда, ... ... ... түрде жүргізу
бухгалтердің өзінен компьютерлік бағдарламамен жұмыс істей алуды талап
етеді. Сондықтан да, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... оқытуға көп көңіл бөлінеді.
3 Өндірістік шығындар аудиті
3.1 Өндіріс шығындары аудитінің ... мен ... цикл ... өндірілетін материалды құндылықтармен
байланысты. Оны тексеру өте күрделі ... ... ... ... көп ... болып экономикалық субъектінің өзімен
құрылған ішкі құжаттар табылады және бұл құжаттар оның аудиттегі құндылығын
төмендетеді. Сондықтан ... ... ... үшін ... клиент
бизнесінің ерекшеліктерін, оның өндірістік процесінің мәнділігін жеткілікті
түсінуі, ... ... ... процеспен, қоймалар мен басқа да
өндірістік мекемелермен танысуы әсіресе ... ... ... ... ... ... ... бизнесін және ондағы өзгерістерді түсінуге, потенциалды тәуекел
облысын ... ... ... жоспарлауға көмектеседі. Әдетте,
аудиторлық тексеруді ... ... ... есеп беру ... дейін
іске асырылады. Аудиттің осы кезеңінде орындалатын кез келген талдамалық
процедуралар ... ... ... ішкі ... ... ... қаржылық есеп беруге, ал кейбір жағдайларда алдыңғы кезеңнін
қаржылық есеп беруіне негізделеді. Аудитор ... есеп ... ... ... өзара байланыс болады деп ... ... ... есеп мәліметтері сәйкестігін анықтау үшін жоспарлау кезеңінде
қол жеткізуге болатын қаржылық ақпаратты тексеруі ... Кез ... егер ... ... мен ... арасында алшақтық болса,
аудитор жұмысын ары қарай жүргізуі жоспарлануы қажет.
Талдамалық процедураларды қолданудың негізгі мақсаты ... ... ... ... және ... басты көңіл аударуын қажет
ететін шаруашылық қызметтің ерекше немесе дұрыс емес көрсетілген фактілері
мен нәтижелерінің ... ... ... ... ... ... ... кезеңдермен, бюджеттер және болжамдармен,
сонымен бірге осы ... ... ... ... табыс пен сату көлемі,
жалақыны төлеу шығындары мен қызметкерлер саны арасындағы ... ... ... ... байланысатын қарастыру талдамалық прцедураларға
енеді.
Аудиттің жалпы жоспары мен ... ... ... процедураны қолдану басқа аудиторлық процедуралар саны мен
көлемінің қысқаруына, ары қарайға ... ... ... [22].
Өндірістік процесс мәнділігін төмендегі мәліметтер арқылы түсініп
білуге ... ... ... ... ... ... жай және ... болып бөлінеді. Жай өндіріс - бұл өнім өндіру және
өңдеудің бірыңғай үзіліссіз ... ... ... (мысалы, көмір өндіру,
энергия және бу өндірімі). Жай өндіріс әдетте қысқа ... ... және ... ... ... ... өнім өндіру процесі бірқатар жеке өзіндік
өзгертулерден, өзгешеліктерден, (ауысулардан), кезеңдерден және ... ... ... ... ... ... ... болады.
Өнеркәсіптік өндіріс негізгі өнім өндірісінің рөліне байланысты
(тағайындалуына байланысты) негізгі және ... ... ... ... өнім ... ... және оны ... кәсіпорын
(мекеме) құрылған өндіріс жатады [23].
Өнеркәсіптің түрлі салаларында негізгі өндіріс наменклатурасы әртүрлі
болады. Мысалы, негізгі өндіріске жатады: металл ... ... ... ... ... жинау цехтары; металлургиялық кәсіпорында -
домналық, мартен, ... және ... ... деп - ... өндіріске және жалпы кәсіпорынға
түгелдей қызмет көрсететін өндірісті айтады. Қызмет ... ... ... ... ... ... жөндеуде және т.б.
көрсетіледі.
Көмекші өндіріс қатарына жатады: құралдық, механикалық-жөндеу, құрылыс-
жөндеу цехтары, электростанция, бу ... ... ... және ... өндіріс өнімдерінің (жұмыс, қызмет) бір ... ... ... циклға жататын бухгалтерлік есеп шоттарының жүйесі және
олардың ... ... ... төменде келтірілген, жоспармен тексеру
бағыты көрсетілген.
Есеп беру кезеңінің соңында негізгі өндіріс ... ... ... ... ... ал ... ... 5610 «Жиынтық пайда (зиян)»
шотымен жабылады.
Сәйкестікті тексеру ішкі бақылау жүйесінің сапасын тестілеуге ... ... ... ... ... [24].
Өндіріс процесі кәсіпорынның шаруашылық қызметінде негізгі болып
саналады, яғни өндіріске ... ... ... мен ... –бухгалтерия
жұмысы мен аудиторлық тексерудің жауапты учаскісі. Сондықтан аудитор
берілген ... ... ... ... ... ... ... және
дайын өнімді жөнелту мен шикізат қорларының сақталу тәртіптерін ... ... ... ... ... ... кәсіпорында нақты
шаруашылық операциялар бойынша бақылау саясаты мен ... ... мен ... ... ... ... ... процесімен қатар аудитор бақылауды
тексеруді де жүргізе алады және соның негізінде бақылау тәртіптері ... ... және ... ... ... нормативті-
құқықтық құжаттарға сәйкес дұрыс құрастырылғандығы жайлы ... ... ... ... ... ... сәйкес мақсаттарына қатысты
максималды (ең жоғарғы) ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Әкімшілікпен жүргізілетін тексеру,
егер ол тиімді болса, өнімге кеткен ... ... ... ... көрсететін фактілерді алуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ аудитор
тексерудің қаншалықты егжей-тегжейлі екендігін және оны ... ... ... ... таба ... ескереді. Сондықтан
мұндай жұмыс бухгалтерияның материалды бөлімшесінің жұмысымен танысудан
басталады [24].
Жалпы мақсатқа пайдаланылатьш қолданбалы бағдарламалар ... ... ... ... ... тиісті дайын әмбебап бағдарламалардың ... ... ... ... қазақстандық рынокта төмендегі қолданбалы
бағдарламалар бар:
- қүқықтық мәліметтік базалар;
- бухгалтерлік бағдарламалар;
- ... ... ... ... ... ішкі бақылау жүйесі әкімшіліктің қойылған
мақсаттарға сәтті жетуге ... ... үшін ... дайындалған
процедуралар мен әдістемелерден тұруы мүмкін екендігі белгілі болуы керек.
Солайша, мысалы, өндіріс циклындағы операцияларды ... алу ... ... есеп саясаттындағы бағалаудың негізгі тәсілдері мен
таңдалған әдістерін бейнелейді. Бұл ... есеп ... ... ... ... тауарлы-материалдық қорларды бағалау әдістері, ол барлық
ТМҚ-ға бірдей болуы керек;
- алғашқы ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепте тіркеледі;
- өндіріс циклы бойынша құжат айналымының ... ... ... ... ... ... ... түгендеу тәртібі мен мерзімі;
- ТМҚ-дың жіктемесі, ... есеп ... ... ... ... Кәсіпорындағы ішкі бақылау процедуралары мыналар болуы мүмкін:
- ... ... ... ... санкциялаудың тиімді процедураларының болуы;
- құжаттау және есеп жазбалары;
- тауарлы-материалдық қорларды нақты бақылау;
- тәуелсіз тексерулерді ұйымдастыру.
Міндеттемелерді баламалы ... ... ... ... және
бекіткен ішкі бақылау саясаты мен процедураларын зерттеу кезінде, аудитор
кәсіпорындағы міндеттер ... ... ... ... ... алады. Мысалы, материалды жауапкершіліКредитің ... ... ... жүргізілуі (бухгалтерлік есептің жүргізілуі материалды
жауапты тұлғаға жүктелмеуі керек); санкциялауды шаруашылык операцияларды
жүзеге асыруға және ... ... ... ... бөлу [25].
Санкциялаудың тиімді процедураларыныц бар болуы. Ішкі бақылау
жүйесінің тиімді болуы үшін ... ... ... ... жағдаймен
шешілген болуы керек. Бұл үшін ... ... ... ... бір ... ... рұқсат ететін нақты тұлғалардың
уәкілеттігі ... ... ... ... қызметтік нұсқауларда
жазылады.
Құжаттау және есеп жазбалары. Яғни, бұл - ... ... ... типтік жоспары, Есеп саясаты және есеп жүргізудің
ережелері мен ... ... ... да ... басқармалар
негізінде құрылған құжаттау мен есеп жүргізудің сапалы жүйесін білдіреді.
Өндіріс ... ішкі ... ... ... ... ... рөлді
тауарлы-материалдық қорлардың есебі бойынша құжат айналымының графигі алады
[26].
Құжат айналымы графигінде мыналар қарастырылады:
- кұжаттар тізімі, ұсыну ... мен ... ... ... ... жауапкершілігі жүктелген орындаушылар
тізімі;
- құжаттардың кәсіпорын ішіндегі қозғалысы.
Өндіріс ... ... ... ... ... ... мен есеп жүйесінің сапасын тексеруі керек. Ол ҚР-ң «Бухгалтерлік
есеп пен ... ... ... ... ... келесідей негізгі
аспектілер негізінде құрылуы керек:
- бухгалтерлік жазбалар ... ... ... болуы керек;
- құжаттар мен жазбалар үзіліссіз кезекпен нөмірленуі керек;
- барлық ... мен ... ... ... кезекпен тіркелуі тиіс;
- синтетикалық есеп мәліметтері аналитикалық ... ... ... ... ... бақылау. Мақсаты - тауарлы-материалдық қорлар мен
сәйкес құжаттардың сақталуы үшін ... ... ... ... ... ... ... тексерулер жазылған
ережелердің сақталуын бақылау мақсатында жүргізілетін процедуралар болып
табылады.
Әрі қарай аудитор бақылау тәуекелдігін төмен деп ... үшін ... ... ... ... ... алу керек-керек
еместігін, содан соң мұндай дәлелдерді алу ... бе және ... пе, ... Егер солай болса, аудитор әдетте аудиттің нақты мақсаттарына
қатысты, яғни көп ... ... ... ... мен ... өнімнің өзіндік құны мен өндірістік шығындарға қосымша тексеру
жүргізеді [23].
Өндірістік циклдың шаруашылық операцияларының құрамы мен саны ... ... ... ... ... Өндірістік циклдың
қарапайым операцияларына мыналар жатады:
- шикізаттың (материалдың) өндіріске болсатылуы;
- еңбекақыны ... мен ... ... ... ... құнын құру;
- дайын өнімді шығару және оны орналастыру;
- шикізат пен дайын өнімді сақтау.
Әрі қарай ... ... ... біз ішкі ... ... ... төрт ... бойынша қарастырамыз.
Шикізаттың (материалдың) өндіріске ... ... ... ... есеп ... мен ... ... бақылау
процедураларын зерттей отыра, аудитор ең ... ... ... рұқсат етілгендігін, нақты тіркелгендігін және есептелгендігін
кепілдейтін процедураларды қарастырады. Бақылаудың бұл мақсаттары аудиттің
мақсаттарымен, нақтылап айтқанда: ... ... және ... ... ... ... қорларының, аяқталмаған өндіріс пен дайын
өнімнің, екіншіден, өткізілген өнімнің өзіндік құнының бар ... ... ... ... ... ... ... еш байланысы
жоқ процедуралар қызықтыруы мүмкін [23].
Кәсіпорын қоймаларындағы шикізат пен материалдардың бар болуы өндіріс
қажеттілігіне тәуелді ... Бұл ... ... ... ... ... Өндіріс пен қорлар туралы мәліметтерде ... ... ... ... ... ... ... қорлар туралы қате мәліметтер
сатып алулар мен өндірістік ... ... қате ... ... ... көп ... оны ... бойынша ағымдағы
шығындарды өсіреді және олардың ... ... ... Қорлардың
аз болуы олардың жетіспеушілігіне, өндірістің ... ... ... ... Қор ... ... тиімді процедуралары бизнесті
басқаруда әкімшілік қолданатын есептік және басқа ақпараттарда ... ... ... ... ... ... болуына септігін тигізеді
[24].
Көптеген өндірістерде материалдар, құжаттардың рәсімделуіне ... ... ... Ішкі ... ... ... ... саны мен сапасын, олардың есептелу дұрыстығын анықтайтын
талдау жасалуы ... ... ... цехтардың айдың басында жұмсамаған
материалдарының қалдықтары да ескеріледі. Материалдарды босату лимитін
әдетте ... ... ... ... ... ... ... есептеу және төлеу. Еңбекақыға шығындар аналитикалық шоттар
бойынша ... ... ... немесе өнімді шығару туралы есеп берудің
негізінде бөлінеді. Өндірістік ... ... ... жатқызылатын
жұмысшыларға кеткен жалпы шығындар, олардың сәйкес шоттарға ... ... ... ... ... ... ... жалпы сомаға
сәйкес көрсетіледі. Мұндай жүйе техникалық немесе ... ... ... ... ... ... көрсету, ақауларды
түзету және т.б. туралы мәліметтерді алуды қаматамасыз етеді. ... ... ... ... ... жұмысшылардың еңбекақыларына
шығындар қойылымдар мен сағаттар негізінде есептеледі, және оларды нақты
шығындармен салыстыру аркылы еңбекақы сомасы мен ... ... ... ... ... Егер ... ... саны көп ірі
кәсіпорында жүргізілсе, онда ... ... ... жеке ... ... ... ... құнын кұру. Аудиторға дайын өнімнің өзіндік
кұнын анықтауда басты міндет шығындарды шектеуде екені белгілі болуы ... ... ... ... өнімге кіретін шығындар;
- өнімді дайындаудың ... ... ... ... ... ... ... Мерзім аралығындағы дайын өнімнің өзіндік кұнын анықтау үшін
мерзім аяғындағы аяқталмаған өндірісті анықтау керек. Оны ... ... ... ... есептік жолымен.
Өндірістік шығындар есебінің және өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... есеп ... ... арқылы танысады.
Есепте көрсету үшін дайын өнімнің өзіндік құнын ... тек есеп ... ... ғана ... болады, себебі оны есептеу шоттарды жабу мен
аяқталмаған өндірісті тексеру бойынша арнайы процедураларды жүргізуді ... Есеп беру ... ... ... өнімді шығару көлеміне байланысты ол
қоймаға компанияда бекітілген жоспарлы немесе нормативтік ... ... ... Нақты өзіндік құнның жоспарлы немесе нормативтік өзіндік
құннан ауытқуын аудитор 1320 ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар шығындар есебінің қарапайым түрінен бастап,
өте ... ... ... ... әртүрлі жүйелерін қолданады.
Шығындар есебінің күрделі жүйесі шикізат пен аяқталмаған өндіріс ... ... пен ... өнім ... ... бөлінуі туралы,
сондай-ақ материалдар мен жұмысшы күшіне кеткен ... ... ... ... ... болу ... бойынша қосымша шығыстар туралы
ақпараттарды қаматмасыз етеді [23].
Үстеме шығындарға әр түрлі шоттарға жататын көптеген шығындар жатады.
Үстеме шығындардың орнын ... ... ... ... ... ... ... бола алады, бірақ, әдетте ... ... ... ... ... ... ... байланысты болады.
Шығарылған ақау өнімдер құралдардың сақталуы мен ақауды ... ... ... ... ... Бұл ... ... шығындардың орнын максималды толтыруға, сөйтіп өндірістік шығындарды
азайтуға мүмкіндік береді. Шығындар есебі, егер ақауды оның пайда болу көзі
болып табылатын ... ... ... байланыстырса, нақтырақ болады.
Жинау, күзету, өлшеу, құжаттау, ... және ... ... ... ... ... бақылаудың басқа процедуралары сияқты маңызды
болады.
Дайын өнімді шығару мен оны орналастыру. Дайын ... ... ... процесс болып табылады. Көп жағдайда өнімді дайындау процесі
бір есеп беру кезеңімен шектелмейді және мерзім соңында аяқталмаған ... ... ... айтқанда, өндірістік шығындарды жүзеге асыру мен дайын
өнімді шығару ... ... ... ... болған соң және бақылаудан өткен соң, оны не қоймаға, не
тапсырыс берушіге жөнелткенге дейін тұратын арнайы сақтау ... ... ... хабарлама болып, орындалған жүктелім (наряд)-
тапсырыстың көшірмесі немесе ... ... ... ... немесе
шикізатты қабылдау туралы қойма басшысының есебі табыла алады. Шығындардың
дайын өнімге есептелуінің толықтығы өндірістік ... ... ... ... ... тексеру жолымен анықталады.
Дайын өнімнің нақты қозғалысы өндірістік есептіліктердің, материалды
кұндылықтардың қоймалардағы ... ... ... ... ... немесе беру накладнойларының мәліметтері бойынша талданады.
Шикізат пен дайын өнімді сақтау. Шикізат пен ... - ... ... ... ... ... қолданудың барлық сатыларындағы
есеп пен бақылаудың объектісі болып ... ... ... және дайын өнімді сақтауды қамтамасыз ететін
процедураларға мыналар жатады:
- қорларды, рұқсаты жоқ ... ... қол ... қою ... ... ... ... цехтарға тек сәйкес рұқсатпен ғана беру;
- материалдар ... ... ... ... ... ... қолда бар материалдарды аналитикалық есеп регистрларының
мәліметтермен кезеңдік салыстыру.
Түгендеу ішкі ... ... ... бөлігі болып табылады.
Сондықтан аудитор клиентке түгендеу жүргізудің сұрақтарын есеп стандартына
және оған ұсынылған «Заңды ... ... және ... ... ... ... әдістемелеріне сәйкес қарастырады.
Активтерді түгендеу бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ету мақсатында, жылына кем дегенде ... ... ... ... ... алдында активтердің сақталуына
жауап беретін әрбір ... ... ... тұлғалар тобынан
қолхат алынады.
Кәсіпорын қорларын толық есептеу бір ... ... ... ... осы ... ... барлық операциялар тоқтатылуы тиіс (мұны ... ... ... ... деп ... ал егер аналитикалық
есеп регистрлары жүргізілсе және басқа жағдайлар қанағаттандырарлықтай
болса, онда жыл ... ... ... ... ... ... ... кезеңдік есептеулер жүргізілуі мүмкін (мұны «қорлардың ... деп ... мен ... ... ... ... ... клиенттің
өзіне артылады. Бірақ түгендеу кезінде сыртқы аудитордың ... ... ... ... ... керек.
Аудитор жазбаша түрде құрылған түгендеу жүргізудін ... ... ... ... және ... бойынша өз ескертулерін айтуы ... ... ... әкімшілігінің өкілі әдетте түгендеу жүргізуге
қадағалау жүргізетін тұлғаларға бір немесе бірнеше нұсқаулар береді [23].
Бұл ... тек ... ... ... ғана ... ... түгендеу комиссиясы мүшелеріне және бухгалтерия жұмысшыларына да
жолдануы қажет. Бұл нұсқаулар ... ... ... ... олар ... ... қорлардың жалпы сомасын, көлемін есептеуге;
- бағалау мен түгендеудің жалпы ... ... ... есептеулерді жеңілдету үшін қорларды нақты орналастыруға;
- өтімсіз, жатып қалған немесе бүлінген тауарларды бөлу ... ... ... ... мен ... ... қадағалауға;
- жеке есептеулерді құжаттауға және тексеруге;
- есептеу нәтижесінде табылған қателерді ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есебі мен ішкі бақылау
жүйесінің бастапқы бағалануын растау үшін ... ... ... алдын-ала кұрастырылған тестерді толтырады.(қосымша Б)
Тестілеудің нәтижесі бойынша ... ... ... алынған
бастапқы бағаланумен салыстырылатын жүйелер ... ... Егер бұл баға ... төмен болса, онда ... ... ... тәртібі мен көлеміне түзетулер енгізу
қажет. Аудитор бақылау тәртіптерін жоспарлау ... ... ... ... ... және ... ... нақтылайды
[24].
Мүмкін аналитикалық процедуралар.
Аналитикалық процедуралар арқылы тәуекелдіктерді анықтайды, шоттар
арасындағы арақатынасты зерттейді, ... ... ... ... мен ... ... ... болуы мүмкін:
- өндірістік шығындарды құраушылар, өндірістік шығындар мен
бағадан ауытқу ... ... ... өнім ... ... (өткізілген өнімнің
өзіндік құнының дайын өнімнің орташа қорына жатқызылуы).
Аудитор осы ... ... ... ... ... ... және болжамдық көрсеткіштермен салыстырып, ерекше
операцияларды анықтап, олардың ... ... ... ... Әкімшіліктің
ішкі есеп берулерге талдау жасауы аудиторға олардың қаншалықты қажет екенін
анықтауға және өзінің аналитикалық процедураларын толықтыруға ... ... ... ... ... ... тағы
мыналардың талдауын жасайды:
- шикізатқа, материалдарға, еңбекақыға нақты және ... ... ... ТМҚ-дың кұрамы мен құрылымының;
- ТМҚ-ды шығарып тастаудың ... ... жоқ, ... және өткен кезең көрсеткіштерімен салыстырғандағы
басқа да шығарып тастаулар);
- ТМҚ-дың өтімділігі.
Клиенттің аудитордың ... ... ... ... ... ... ... бақылау сапасын анықтауға мүмкіндік
береді. ... егер ... ... ... ... ... салыстырғандағы
айналым көрсеткіштерінің ауытқуларына байланысты сұрақтарға тез, логикалық
және нақты жауаптар әкімшіліктің жағдайды бақылап отырғандығын және есеп
жүйесі мен ... ... ... жұмыс істейтіндігін көрсетеді [26].
Маңыздылық бойынша тексеру.
Аудитор оған аудитті жоспарлауға көмектесетіндей деңгейде компанияның
бақылау кұрылымын зерттеп білуі ... Бұл ... ... ... ... олардың пайда болуын анықтауға және маңыздылығы бойынша
тексеру әдістемесін жасау үшін ... ... ... ... ... талдайды, өткен жылдағы ... ... ... қызметкерлерімен әңгімелеседі, қызметкерлердің өз міндеттерін
орындайтындығын тексереді, клиент ... ... ... ... ... ... мен ... зерттейді.
3.2 Өндіріс циклі аудитін жүргізу
Өндіріс циклы аудитінің бағыттары:
Толықтық:
- кәсіпорын шығындары мен ... ... ... ... ... ... көлемде мыналар кіреді:
- өндіріске жіберілген және жұмсалған ... ... ... ... ... сомалар және ... мен ... ... ... есептеулер;
- аяқталмаған өндіріс пен дайын өнім көлемі;
- негізгі құралдар, материалдық емес ... ... ... ... есеп ... бойынша айналымдар ... ... ал ... есеп ... бойынша
айналымдар мен қалдықтарға сәйкес (баламалы) және ... ... Бас ... пен ... ... ... материалдардың босатылуына талаптар әр уақытта бекітіледі;
Нақтылық (дәлдік):
- ... ... ... ... сәйкес шоттарына дұрыс
енгізілген және олардың ... ... ... ... ... ... ... мен материалдық емес
активтердің тозу сомасының есебі, еңбекақыны төлеу мен
салықтық есептеулер ... ... ... ... шығындардың аналитикалық ... ... ... ... ... және ... ... қимасынан мәліметтер алуға мүмкіндік
береді;
- шығындар тура және жанамаға дұрыс бөлінген;
- жанама шығындар ... ... ... өнім түрлері
мен есеп саясаты арасында бөлінген.
Бар болуы:
- ... бар болу ... ... ... ... ... ... нәтижелерінің бар болуымен расталған;
- еңбекақыға ... және ... ... ... ... және ... ... негізгі кұралдардың есептелген тозуының және материалды емес
активтердің амортизациясының сомалары кезең шығындарының
сәйкес шоттарына және өзіндік ... ... ... ... және сәйкес төлемдардің сомалары
өндірістік шығындарға қосылған, негізделген және ... ... ... ... құны ... және ... ... бойынша салалық әдістемелік кепілдемелерге
сәйкес калькуляцияланады, ал егер олар жоқ ... есеп ... ... ... ... ... ... және аяқталмаған өндіріс кабылданған
есеп саясатына сәйкес бағаланады;
- қоймадағы дайын өнім ... есеп ... ... мен ... ... мен ... өндіріске беру
процесінің есебі мен ... ... ... ... ... кеткен шығындарға
қатысты есеп саясатының ... ... ... ... ... кәсіпорынның өзінің қорларына заңды меншік ... ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Пайда болуы:
- сәйкес кезеңдегі шикізаттар мен ... ... ... ... және
өнімнің ... ... ... құжатталған;
- кеткен өндірістік шығындар уақтылы тіркеледі.
Ұсыну және ашып көрсету:
- шығындар бойынша міндеттемелер туралы барлық мәліметтер
келтірілген;
- ... ... ... ... ... түрдегі шығындардың өндірістік ... ... ... ... ... есеп ... ... өнімнін түрлері
арасында бөлінген.
Аудитор түгендеу жүргізуде бақылау мақсаттарын үнемі есте сақтауы
керек:
- ... ... бар ... бекіту;
- қорларды есептеу мен анықтау және олардың ... ... ... ... көз ... ... бақылауға кіріспестен бұрын, аудитор клиент бизнесімен
толық танысуы керек және оның шығаратын өнімдерінің ... мен ... ... ... беретін, осы өнімдердің сипаттамалары туралы
жалпы пікірі болуы керек. Осылайша аудитор біраз уақытын есептеліп ... ... ... ... ... ... және ... қатысы бар басқа
да тұлғалар аудитордың қорды бағалау жөніндегі эксперт емес екендігін
түсінуі ... ... ... ... ... ... көрсететін
клиент құжаттарындағы жазбалардың нақтылығын тексеру қажет; бұнымен қоса
қандай да бір қорлар тобын өз ... ... ... ... ... ... ... салыстыру қажет. Бұл есеп нәтижесін
көрсететін клиент ... ... ... ... ... ... ... береді [24].
Аудитор жағдайларға байланысты қанша тексеру жүргізу ... Егер ... ... ... онда ... ... ... көлеміне
қатысты біраз (аз ғана) бақылау тексерулерін жүргізеді.
Маңызды сұрақтардың бірі ... ... ... ... материалды
ресурстарды бағалау дұрыстығын тексеру табылады. Материалды ресурстардың
шығынға жазылуының негізделгендігі сәйкес бастапқы ... ... ... ... ... ... т.б.) ... Аудитор материалды ресурстардың бағалануының дұрыстығын осы
операциялар бойынша бекітуі керек. ... ... есеп ... ... сәйкес жүргізілуі керек. Есеп жылы ішінде нақты
қорлар атауы бойынша әдістердің бірін қолдануға ... ... ... ... ... операциялар
нәтижесінде түсетіндігін және олардың шығысы ... ... ... осы ... ... типтік және типтік емес ... ... ... ... таңдалып тексеріледі, ал типтік ... ... ... ... ... Екі ... ... тауарлы-материалдық қорлардың қозғалысы бойынша операцияларды
растайтын құжаттамалардың талдауына және осы операциялардың бухгалтерлік
есеп шоттарында көрініс табу дұрыстығының ... ... есеп беру ... жеке ... ... ... онда ... актілері, түгендеу комиссиясының протоколдары,
нарықтық бағалар жөнінде мәліметтер, басшы бұйрықтары болуы керек [25].
Аудитор материалдар, шикізаттар және шаруашылық ... ... ... ... ... ... қадағалау керек.
Кейде кәсіпорын өнім ... ... ... ... немесе
«ескерілмеген» дайын өнім жасау үшін материалды ... ... жол ... ... ... ... ... мен шикізаттар
шығындарының баламалы балансын құруға болады [24].
Өндірістік цикл ... ... ... мүмкін болатын
бұрмалаулар. Клиенттің бақылау тәртіптерін зерттеп, ... ... ... ... мүмкін болатын барлық бұрмалауларды ішкі
бақылау жүйесінің құралдарымен жою мүмкін еместігін есте ... ... ол ... ... мен ... сүйене отырып, тексерудің
сәйкес тәртіптерін қолданады. Мұның ... ... ... ... ... қандай өзіндік бұрмалаулар орын алуы мүмкін екендігін
көрсетуі ... ... ... болып саналады:
- ТМҚ-дың сақталуы мен орын ... ... ... ... туралы келісім-шарттың жоқтығы;
- бастапқы құжаттардың ... ... ... ... ... рәсімделуі;
- бухгалтериядағы ТМҚ-дың қозғалысының аналитикалық есебінің жоқт
ығы;
- материалдар ... ... ... ... ... емес
есептелуі;
- есепке алынбаған материалдық құндылықтардың (кіріс ... ... ... ... шығын нормаларының ... және ... ... ... ... алуда есеп саясатында қабылданған
нұсқаудың орындалмауы;
- бухгалтерия және ... ... ... қозғалысы бойынша мәліметтерді салыстырудың
тұрақсыз жүргізілуі;
- бар қорларға жыл сайынғы түгендеу жүргізудің орындалмауы;
- қоймаларда көп ... ... ... ... ТМҚ-дың шығындар бағыттары бойынша дұрыс шығарылмауы;
- есептеудегі қателер;
- өнімнің өзіндік құнына шығындардың басқа түрлерінің ... ... ... ... дұрыс емес бағалануы;
- есеп беру кезеңі бойынша шығындардың дұрыс емес жіктелуі;
- қолданылатын шығындарды есептеу әдісі мен ... ... есеп ... ... ... сәйкес
еместігі;
- шығындардың басқа түрлерінің өзіндік құнға ... ... ... өндірістің бар болуына байланысты негізгі және ... ... ... ... жүргізілмеуі.
Тексеру барысында анықталған қателер мен бұзушылықтар аудитордың жұмыс
кұжаттарында тіркеледі.
Баланстың келесі шоттары өндірістік цикл ... ... ... береді:
- ақша төлемін сипаттайтын;
- жеткізушілер мен мердігерлер;
- дебиторлар мен кредиторлар.
Аудитор үстеме шығындардың таралу тәртібі мен ... ... ... ... ... жылуға, жарыққа, мекемені жалға алуға,
жарнамаға және т.б. кеткен шығындардың нақты шоттары бойынша ... ... ... ... ... ... есеп ... керек. Сондай-ақ аудитор үстеме шығындар есебінің ерекшеліктеріне
назар аударуы керек. Есеп ерекшелігі оларды кезең шығындарына ... ... ... үстеме шығындарға бөлуден құрылуы мүмкін.
Тексеруге сондай-ақ, «аяқталмаған ... ... және ... ... өнімге жазылуының дұрыстығы да ұшырайды.
Калькуляциялық айырмашылықты жазу дұрыстығын бекіту мақсатында ... көп ... ... керек. Мұнда өнімді өткізу кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Өндірістік шығындар есебінің жағдайын негізді бағалау үшін ... ... ... ... ... жазу ... Ведомосте
мынадай көрсеткіштер қарастырылуы қажет: операцияның мазмұны, құжат ... күні мен ... ... ... ... корреспонденциясы, ескерту.
Ескертуде аудитор қорытындылар мен кемшіліктерді жою ... ... ... ... ... ... ... қорлардың
өзіндік құнына кірмейтін және кезең шығындары болатын шығындардың құрылу
бөлімінде, жіктелу мен оларға ... ... ... ... ... тексерудің тәжірибесі берілген есепті кезеңнің шығындарына
басқа есепті кезеңнің шығындары ... ... ... ... қорлардың өзіндік құнына кірмейтін ... ... ... ... шығындардың құрылу бөлімінде, «кезең
шығындары, өздері жүзеге асқан кезеңге жазылады және өткізілмеген өнім мен
аяқталмаған өндіріс қалдықтары ... ... ... ... кай ... ... ... шығындар, сондай-ақ маусымдық
салалардағы шығындардың жекелеген түрлері өнімнің өзіндік құнына немесе
смета-нормаланған ... ... ... ... есептегі сәйкес кезең шығындарының көрсетілуінің негізділігін
анықтауы қажет. Бұл үшін осындай ... ... ... мен ... ... құжаттарды зерттеу керек.
Есеп регистрларында көрсетілген шоттар корреспонденциясының дұрыстығын
тексеру керек [24].
Үрдіске аудитті қалай өткізетініне көз жеткізейік. Егер ... ... ... ... ... ... тек ... ғана жатады.
Стандарттың талабына кіретіндер:
- Құжатталған процедуралардың құрылуы;
- Жазбалардың жүргізілуі;
- Тұтынушылардын келетін тапсырыстардың анализі.
Алайда мұндай ... ... ... ... кірістерді
бағалауын қамтымайды, мысалы, соңында шығысқа айналатын ... ... ... – бұл ... ... ... қадамдардың тізбегі. Ұйым
аудит жоспарларын элеиенттер негізінде қарастыруы жөн. Кейбіреулер бұны
нормативтік тапсырыстарды сақтауды ... ... ... ... ... шектелген бөлігіне ғана жүргізеді.
Стандарт тарауларына тізбектеліп ... ... ... ... қоса ... ... ... орындайтын
кәсіпорындар қол соғыумыз жөн. Үдерістерге аудит жүргізу үдеріс әдістері
негізінде жай нормативтерді сақтау тексерісімен ... ... ... атауынан ұғатынымыз, үрдістерге аудит үрдістің талаптарға сай
жүргізілуі. Оған операциялардың сәйкестігі немесе бекітілген нұсқамалардың
әдістері немесе ... ... ... ... ... ... ... осы стандарттарға талаптардың сәйкестігі бағаланады.
Үрдіс аудитінде кіріс пен шығысты тасымалдайтын ресерстар өндіріс
жері, қолданылатын әдістер ... ... ... ... ... мен тиімділігі тексеріледі.
Үрдіс аудиті – тізбектеліп жүзеге ... ... мен ... үрдістерді бағалау. Ол шығыстардың кірістерге айналған кездегі
қозғалыстарды білдіреді.
Үрдіс аудиті – бұл ... мен ... ... Бұл оның ... ... ол жеке талап пен жеке көрсеткіштерге емес жалпы өндіріс
циклының жалпы нәтижесіне бағытталған [22].
Суретте кіріс, шығыс және қадамдар ... ... ... ... екі ... ... ... бағдарланған аудит. Үрдіс аудитін жүргізген кезде олардың
талаптарға сай екенін тексереді. Бұл әдістің бағалылығы оның ... ... ... ... ... ... ... үдеріс аудиті ұйым халық білуге тиіс талаптарды
орындайтынына кепіл болады. Мұндай ... ... ішкі ... ... екі ... да ... белгілер қолданылады.
Үрдіс диаграммасы
а – ілмексіз кері байланыс;
б – ілмекпен кері байланыс
Кіру ... Шығу ... ... ... 29. Үрдіс элементтері
Элементтер бойынша үрдіс аудиті дайындық ... ... ... сәйкестігін анықтап, кепіл береді. Бұл кепулдік жұмыскерлердің
денсаулығы мен қоршаған орта және ... сай ... ... ... құрал [23].
Үрдіс аудиті кезінде тізбектеліп болатын қадамдардың бекітілген нормаға
сай екені қарастырылады.
Бұл диаграммада дөңгелектің ішіндегі ... ... ... қадамдардың сызбасын көрсетеді. Оны ... ... ... ... ... анықтайды. Аудитор бұл ақпаратты
ұйымның ... ... ... мына ... бөліктермен суреттеуге болады.
- талаптарды орындауға қатысатын жұмыскерлер;
- керекті құрал-жабдықтар;
- өнддірістік орта;
- ... және ... ... ... технологиялар;
- қолданылатын материалдар.
Үрдіс
Адамдар, құрал-жабдық және өндірістік орта
Кіру ... ... ... ...... – сақтаушылар, қаржы менеджерлері және
тұтынушы;
Құрал-жабдық – компьютерлер және компьютерлік
қамтамасыз ету
Өндірістік орта – офис;
Материалдар – қаржылық менджердің ұсынатын
қаржылық ақпарат және ... ... ...... ... мен салалық стандарттар;
Көрсеткіштер – қаржылық тәуекелдер және қауіп тәуекелдері;
Сурет 30. Үрдісті суреттеудің құрамдас бөліктері
Жоғарыда айтылғандардың ... ... ... ... ... ... ... Бұл құрамдас бөліктер «балық
қаңқасы» диаграммасын құруда қолданылады [27].
Үрдістердің құрамдас бөліктері мен ... ... ... «тал ... ... ... Тал тәрізді деп атауы
кескіннің тармақтары ... ... ... ... Басқа да үрдісіс
диаграммасын үрдіс құрамдас ... ... ... ... бар.
Ол басы, құйрығы, төрт аяғы бар ... ... ... ... ... мақсаты ұйымда ... ... ... ... құжаттарға сай бухгалтерлік
есептің әдісінің дұрыс үйымдастырылуы.
Өндіріс шығындарының аудитінің мақсаты болып табылады:
- ... ... мен ... ... ... ... ... бейнелеудің шынайылығын растау және тікелей және жанама шығындардың
есепте көрсетілуі;
- ... ... ... ... ... ... ... есеп көрсеткіштері бойынша өзіндік құнына
арифметикалық көрсеткішпен бақылау жасау [28].
Тал тәріздес диаграмма
жұмысшы ... ... ... ... ... ... алу
жұмыскерлікті
жұмысшыларды
үрдіске ... ... ... ... 31. ... ... ... (тал тәріздес диаграмма)
Қорытынды
Кәсіпкерлік қызметте мынадай міндеттерге жиірек ... ... ... көлемге дейін дамытуға болады? Осының барлығы да көптеген
шығындарды талап етеді. Осы шығындар өзін ақтай ма? Олар ... ... ме? Осы ... ... ... ... тиімділік
нүктесі өнім шығарудың максималды және ... ... ... ... ғана ... ... Пайданы көп алу үшін өндіріс көлемін
әрдайым бақылап отыру қажет. ... ... ... ... ... біз қарастырған шекті табыс пен шекті шығынды ... ... кез – ... ... ... ұлғайту пайданың өсуіне
алып келмейді. Демек, кәсіпорын одан ... ... ... ... таңдауы қажет.
Әрбір нарықтағы кәсіпорын жоғарғы деңгейдегі пайданы қамтамасыз ету
шешім қабылдауға ... Осы ... ... негізгі талаптардың бірі
шығындарды азайту болып табылады. Ол үшін:
- өндіріс шығындарының құрамы мен құрылымын білу қажет;
- шығындарды ... ... ... реттеуді және бақылауды
ұйымдастыру;
- шығындарды шектеу, ... ... ... және оның ... ... мәні өте ... шығындардың өзгеру заңдылықтарын білу қажет.
Сонымен, шығындардың өндірістің сипатына байланысты түр-түрге бөліп
қарастырдық. Кәсіпорнының шығынсыз пайда ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен тікелей байланысты, кері пропорционал
келеді. Шығындар мен пайда көрсеткіштерінің ... осы ... ... тиімсіздігін айқындайды. Өндірістегі шығын ұйымдастыру
мен басқарудың дұрыстығына байланысты десек болады.
Өндірістік шығындар ұйымның өндірістік шаруашылық қызметін мен ... ... ... ... ... табылады. Өнімнің өзіндік
құнына кіре отырып олар ұйымның өнім өндірісіне кеткен ақшалай көріністегі
шығындарын көрсетеді. Сонымен қатар ... ... ... ... ... да ұйымның қызметінің барлық жақтары көрініс табады, яғни
олар: өндірістің технологиялық жабдықтандыру ... мен ... ... еңбек мен өндіріс ұйымдастыру дәрежесі, өндірістік
қуаттың қолдану дәрежесі, материалдық және ... ... ... қолдану
және де ұйымның өндірістік шаруашылық ... ... ... ... мен ... өнім ... және ... құнын кешенді талдау үшін арнайы
көрсеткіштер қолданылады. Осы көрсеткіштер көмегімен барлық өндірілген ... ... ... өнім ... кеткен шығындар, сонымен қатар
теңге тауар өніміне ... ... және ... ... Осындай
көрсеткішті зерттеудің ең маңызы, өндірістік шығындар мен өзіндік құнына
әсер ететін көрсеткіштерге әсерін тигізетін және ... ... ... ... анықтау болып табылады. Осы шешімді ұйым қалай
қабылдауына байланысты пайданы аз ... ... ... ... ... еңбек шығындарын үнемдеуге болады, нәтижесінде бұл
ұйымды бәсеке қабілетті көтереді. Өзіндік құн ... ... көп ... және ... шарттары мен және өнім өткізуге байланысты. Сондықтан,
шығындар дәрежесіне көбінесе техникалық-экономикалық өндіріс факторлары
әсер ... Бұл әсер ... өнім ... ... ... ұйымдастырылуына, өнімнің сапасы мен құрылымы және оны өндіруге
кеткен шығындар көлеміне ... ... ... ... ... және өзіндік құнын азайту резервін айқындауы ұйым ... ... ... ... ... ... ... қуаты мен негізгі құралдардышикізат пен материалдар,
жұмыс күші, ... ... ... ... ... ... құрайтын
барлығының қолдану дәрежесін зерттеуге жүктелуі тиіс [21].
Жалпы кәсіпорын ... оның ... ... тиімділігін
сипаттайтын көрсеткіштер жүйесінде басты орында өзіндік құн алады. ... ... оны ... ... ... ... ... күрделі процесс. өзінің мәні жағынан ол
кәсіпорынның бүкіл қызметін басқаруды білдіреді, ... ... ... ... ... жақтарын қамтиды.
Есеп тәжірибесінде кәсіпорын шығындарын тиімді ... жаңа ... ... және ... отандық және шетел әдебиетінде кең
талқылануда. Шығындар ... ... ... ... ... іс-қимылдарын жасау және пайдалану отандық және шетел әдебиетінде кең
талқылануда. Шығындар ... ... ... ... ...
шығындар есебі кәсіпорында ... ... ... болған жабдықтау,
өндіріс және өнім өткізу процесстерін оларды сандық ... ... ... ... ... ... және талдау арқылы көрсетуге
бағытталған шаралар ... ... ... Мұндай көрсету кәсіпорынды
(немесе кәсіпорындар бірлестігін) басқару мен оның ... ... ... ... ... қажетті мәлімет алуды қамтамасыз етеді.
Бірақ мұндай тәсіл басқару есебінің даму барысында және ... есеп ... ... ... ... ... ... өндіріске жұмсалған шығындар есебінің маңызын анықтау, ... ... ... ... ... ... ... немесе
басқару есебінің өндірістік ... ... ... ... ... ... шығындар есебінің мазмұнын анықтау ... ... ... ... алғы ... ... Басқарудың кері
процесіне сәйкес есеп ақпараттық тасқын ретінде тек қана іс әрекетті ғана
емес, сондай-ақ болашақта кәсіпорын ... ... үшін ... ... ... ... ... басқару үлгісінің сәйкесінше
өткендегі, қазіргі және болашақтағы өндірістік қызметі нәтижелері мен
шығындарын пайдалануды көрсету ... ... ... онда ... жүйесі өзіндік құнды басқарудың негізгі міндеттеріне сәйкес келеді.
Нақты бір кәсіпорынның өндіріске жұмсалған шығындары есебінің негізгі
міндеттері:
- кәсіпорын әкімшілігін басқару ... ... үшін ... ... ... ... ... қалыптастыру ... табу ... ... шығын деңгейін нормативті
және жоспарлы шығындармен салыстыра отырып бақылау;
- дайын өнімді бағалау және ... ... ... үшін
шығарылатын өнімнің өзіндік құнын есептеу;
- құрылымдық бөлімшелердің өндірістік ... ... ... және ... ұзақ ... сипатқа ие, өндірістік және ... өзін ... өнім ... ... ... мен ... қосалқыларға салынған күрделі салымдардың
тиімділігі шешімдер қабылдау үшін өндірістік қызметті басқару
есебінің ... ... ... ... ... ... сипаттамасын қорытындылай келе,
тағы да оның негізгі бағытын айта кетеміз – өндірістік ... ... оны ... ... үшін ... ... келегенде, шығындарды мен өнімнің өзіндік құнын жүйелік азайту
ұйымның бәсекеқабілеттілігін көтерілуін ғана емес, оның пайдасының өсуіне
әкеледі, ... ... ... өндірістің дамуына мемлекетке ... ... және де ... ... ... ... ... береді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Лапыгин Ю.Н. Управление затратами на ... ... ... ... и ... ... ... руководство.
– М.: Эксмо, 2007. – 128 ... ... В.К. ... ... ... ... 2002.- ... К. Маркс «Капитал» под редакцией И.И. Степанова-Скворцова. М.:
Госполитиздат, 1955. -794 с.
4. http://www.peo.kz. Өзіндік құнның ... В. ... ... значение экономической теории К. Маркса //
Экономические эссе. Теории, исследования, факты и политика. ... 408 ... ... есеп ... әдістемелік ұсыныстар, Шоттардың
типтік жоспары: құжаттар жинағы. - ... ... 2004. – 786 ... ... А.А. ... есеп ... калькуляция әдістерінің
кейбір мәселелері. -2005 -№3 –242 б.
8. Ф.Г. Назарова «Бухгалтерлік есеп принциптері» - Алматы, 2006. - ... С. ... 2007 ... есеп ... ... 2007. – ... ... бухгалтера, № 12, Типовой план счетов бухгалтерского ... ... ... – 31.07. ... А. Ю. ... ... учет ... расходов» М. 2004 169
б.
12. Кеулімжаев Қ.К., Тулегенов Э.Т. Байдаулетов М.Б. ... ... ... ... шоттар корреспонденциясын ... ... А.А. ... ... ... шығындар есебін
ұйымдастыру. -2010. -№2-181-186 б.А.Е.
14. ... ... ... А. ... ... ... г. - 314 ... З.Н. Әжібаева «Аудит». Алматы 2006. 116 б.
16. Кондраков Н.П. ... ... ... ... ... ... 2007. - 215 б.
17. Абленов Д.О. Аудит: теория и практика. Учеб. – ... ... – 420 ... ... К Ведение в управленчесский и производственный учет. Учебник ... ... ... И доп. ... 1998. ... ... Б.,Ережепова Э., Абдижапарова Г., Словарь для студентов.
– Алматы: «Аруна» баспасы, 2002ж-38б.
20. ... ... ... оқу ... - Алматы:
Экономика, 2009. - 157 б.б.
21. Байділдаева М.Т. Өнімнің өзіндік құны және оны ... ... -№125 - 128 ... ... « Практический аудит» С. М. Бычкова, Т. Ю. Фомина «Эксмо»
Баспаханасы 2009. -176 ... ... А.Ю. ... учет ... расходов / А.Ю. Соколов.
- М.: Финансы и статистика, 2004. - 448 с.
24. Г.А. Юдина, М.Н. Черных – Основы аудита. М.: ... 2006. - 296 ... В.И. ...... М.: ... 2005. - 143 с.
26. Тайгашинова, К. Т. Управленческий учет: учеб. Пособие. - Алматы :
Экономика, 2008. - 332 с.
27. http://kz.wikipedia. Үрдіс ... ... А.Е. ... Б.Т. ... – Бухгалтерский учет и аудит, М.:
КНОРУС, 2005. — 496 с
Қосымша А
ЖШС«Экспресс-Транс» ұйымының 2010 ... ... | | | | |тыс. ... |
|АКТИВЫ |Код |На ... |На ... |
| ... ... ... |
| | ... ... |
|1 |2 |4 |5 ... ... ... |  |  |  ... средства |010 |897 363 |403 674 ... ... ... в |011 |  |  ... для ... | | | ... ... ... |  |  ... ... ... по |013 |  |  ... стоимости через | | | ... и ... | | | ... ... удерживаемые до|014 |  |  ... | | | ... ... ... |015 |  |  ... | | | ... ... и прочая |016 |1 254 768 |2 281 443 ... ... | | | ... ... активы |017 |659 |691 760 ... |018 |29 572 047 |12 407 202 ... ... ... |019 |30 608 010 |58 593 328 ... краткосрочных активов (сумма|100 |62 332 847 |74 377 407 ... с 010 по 019) | | | ... (или ... ... |101 |  |  ... для ... | | | ... ... ... |  |  |  ... активы, имеющиеся в |110 |  |  ... для ... | | | ... ... ... |  |  ... ... учитываемые по |112 |  |  ... ... ... | | | ... и ... | | | ... ... ... до|113 |  |  ... | | | ... ... ... |114 |  |  ... | | | ... ... и прочая |115 |  |  ... ... | | | ... ... методом |116 |  |  ... ... | | | ... имущество |117 |  |  ... ... |118 |372 994 710 |497 602 424 ... ... |119 |  |  ... и ... ... |120 |  |  ... активы |121 |15 750 |20 724 ... ... ... |122 |  |  ... ... ... |123 |  |  ... A жалғасы
|Итого долгосрочных активов (сумма |200 |373 010 460 |497 623 148 ... с 110 по 123) | | | ... ... 100 +строка 101+ |  |435 343 307 |572 000 555 ... 200) | | | ... И ... |  |  |  ... ... ... |  |  |  ... |210 |  |  ... ... ... |  |  ... ... финансовые |212 |  |  ... | | | ... ... и ... |213 |5 645 585 |97 358 472 ... задолженность | | | ... ... |214 |  |  ... ... ... |215 |3 134 496 |2 117 960 ... ... |216 |  |  ... ... ... |45 970 695 |7 956 228 ... ... ... |300 |54 750 776 |107 432 660 ... ... с 210 по 217) | | | ... ... групп, |301 |  |  ... для ... | | | ... ... ... |  |  |  ... |310 |  |  ... финансовые инструменты|311 |  |  ... ... |312 |663 367 138 |689 845 134 ... | | | ... ... и ... |313 |  |  ... ... | | | ... ... |314 |  |  ... ... ... |  |  ... ... ... |316 |  |  ... долгосрочных обязательств |400 |663 367 138 |689 845 134 ... ... с 310 по 316) | | | ... ... |  |  |  ... ... ... |410 |1 000 000 |1 000 000 ... ... |411 |  |  ... ... ... |412 |  |  ... | | | ... |413 |  |  ... ... |414 |-283 774 607|-226 277 239 ... ... | | | ... ... относимый на |420 |  |  ... ... | | | ... (сумма строк с 410 по | | | ... | | | ... ... |421 |  |  ... | | | ... капитал (строка 420 +/- |500 |-282 774 607|-225 277 239 |
|строка 421) | | | ... ... ... |  |435 343 307 |572 000 555 ... 400 + ... 500) | | | |
| ... | | ... А.Т. ... | | |
| | | ... В.Е. ... | | ... Ә
ЖШС«Экпресс» ұйымының 2010 жылдың пайда және залал жөніндегі
есептілік
| | | | |тыс. ... ... ... |Код ... |За |
| ... ... |предыдущий |
| |и | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |010 |17 |296 365 |446 013 437 |
| | | |940 | ... ... ... и |011 |18 |325 986 |303 078 645 ... | | |777 | ... ... ... 010 – ... |012 |  |-29 620 |142 934 792 ... | | |837 | ... по ... |013 |  |  |  ... ... |014 |19 |60 076 974|114 680 211 ... ... |015 |20 |11 285 929|152 841 297 ... ... |016 |21 |50 334 962|4 343 658 ... ... ... ... |020 |  |-50 648 |-120 243 058|
|(+/- строки с 012 по 016) | | |778 | ... по ... |021 |  |  |  ... по ... |022 |  |6 848 590 |63 677 330 ... ... в ... ... |023 |  |  |  ... ... и | | | | ... ... ... | | | | ... ... долевого участия | | | | ... ... ... |024 |  |  |  ... ... ... |025 |  |  |  ... (убыток) до налогообложения |100 |22 |-57 497 |-183 920 ... ... с 020 по 025) | | |368 | ... по подоходному налогу |101 |  |  |  ... ... ... ... |  |-57 497 |-183 920 ... ... ... (строка| | |368 | ...... 101) | | | | ... (убыток) после налогообложения|201 |  |  |  ... ... ... | | | | ... за год ... 200 + ... |300 |  |-57 497 |-183 920 ... относимая на: | | |368 | ... ... ... |  |  |-57 497 |-183 920 ... | | |368 | ... ... собственников |  |  |  |  ... ... ... ... |400 |  |  |  ... ... с 410 по 420): | | | | ... том числе: |  |  |  |  ... ... ... |410 |  |  |  ... ... ... |411 |  |  |  ... в наличии для продажи | | | | ... Ә ... в ... ... ... |412 |  |  |  ... ... ... и| | | | ... ... ... | | | | ... ... ... ... | | | | ... прибыли (убытки) по |413 |  |  |  ... ... | | | | ... изменения в ставке подоходного |414 |  |  |  ... на ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... |415 |  |  |  ... разница по инвестициям в |416 |  |  |  ... ... | | | | ... чистых инвестиций в |417 |  |  |  ... ... | | | | ... ... ... ... |418 |  |  |  ... | | | | ... при ... в |419 |  |  |  ... прибыли (убытка) | | | | ... ... ... ... |420 |  |  |  ... ... | | | | ... ... ... ... 300 +|500 |  |-57 497 |-183 920 ... 400) | | |368 | ... ... прибыль относимая на:|  |  |  |  ... ... ... |  |  |-57 497 |-183 920 ... | | |368 | ... ... ... |  |  |  |  ... на ... |600 |  |  |  ... том ... |  |  |  |  ... ... на ... |  |  |  |  ... ... ... |  |  |  |  ... ... ... |  |  |  |  ... ... на акцию: |  |  |  |  ... ... ... |  |  |  |  ... ... ... |  |  |  |  |
| ... ... | | | ... |
| | | |А.Т. |
| ... | | ... |
| | |В.Е. ... ... «Экспресс-Транс» ұйымының 2010 жылдың ақша қаражаттарының қозғалысы
туралы есептілік
| | | |тыс. ... ... ... |Код |За ... |
| ... ... |
| |и | ... |
|1 |2 |4 |5 ... ... денежных средств от операционной деятельности |
|1. Поступление денежных средств, |010 |358 509 806|498 598 ... ... ... с 011 по 016) | | | ... том ... |  |  |  ... ... и ... |011 |350 695 838|495 721 ... ... |012 |  |  ... ... от покупателей, |013 |  |  ... | | | ... по ... |014 |343 244 |  ... | | | ... ... |015 |  |  ... поступления |016 |7 470 724 |2 877 717 ... ... ... средств, всего |020 |313 157 619|329 496 ... ... с 021 по 027) | | | ... том ... |  |  |  ... ... за товары и |021 |152 042 418|151 585 400|
|услуги | | | ... ... ... |022 |26 549 035 |233 617 ... и ... | | | ... по ... труда |023 |77 414 902 |82 574 911 ... ... |024 |6 848 590 |63 677 330 ... по ... ... |025 |  |  ... ... и ... ... в|026 |48 725 344 |30 867 145 ... | | | ... ... |027 |1 577 330 |558 586 ... ... ... ... средств от|030 |45 352 187 |169 101 795|
|операционной деятельности (стр. 010| | | |
|- стр. 020) | | | ... ... ... ... от ... деятельности |
|1. Поступление денежных средств, |040 |0 |16 453 750 ... ... ... с 041 по 051) | | | ... том ... |  |  | ... ... ... |041 |  |16 453 750 ... нематериальных активов |042 |  | ... ... ... |043 |  |  ... | | | ... ... ... |044 |  | ... ... ... дочерних)| | | ... ... ... в ... | | | ... | | | ... ... ... |045 |  | ... ... | | | ... при ... ... над |046 |  | ... организациями | | | ... ... ... |047 |  |  ... | | | ... и ... ... |048 |  |  ... и ... | | | ... ... |049 |  |  ... ... |050 |  |  ... ... |051 |  |  ... Б жалғасы
|2. Выбытие денежных средств, всего |060 |775 321 |702 358 ... ... с 061 по 071) | | | ... том ... |  |  |  ... основных средств |061 |775 321 |702 358 ... ... ... |  |  ... ... инструментов |065 |  |  ... ... | | | ... контроля над дочерними|066 |  |  ... | | | ... ... ... |067 |  |  ... | | | ... ... |068 |  |  ... и ... ... |069 |  |  ... и ... | | | ... в ... и |070 |  |  ... организации | | | ... ... |071 |  |  ... ... сумма денежных средств от|080 |-775 321 |15 751 392 ... ... (стр. | | | ... - стр. 050) | | | ... ... ... средств от финансовой деятельности |
|1. ... ... ... |090 |0 |0 ... ... ... с 091 по 094) | | | ... том ... |  | | ... ... и ... ... |091 | | ... | | | ... ... |092 | | ... ... |093 | | ... ... |094 | | ... ... ... средств, всего |100 |44 083 177 |187 268 449|
|(сумма строк с 101 по 105) | | | ... том ... |  | | ... ... |101 |20 884 792 |104 544 ... ... |102 | | ... дивидендов |103 | | ... ... по ... |104 | | ... | | | ... выбытия |105 |23 198 385 |82 723 528 ... ... ... ... ... от|110 |-44 083 177|-187 268 |
|финансовой деятельности (стр. 070 -| | |449 ... 080) | | | ... ... ... ... ... к |120 |  |  ... | | | ... ... +/- ... |130 |493 689 |-2 415 262 ... ... ... 030 +/- | | | ... 080 +/- ... 110) | | | ... ... средства и их |140 |  |  ... на ... ... | | | ... | | | ... Денежные средства и их |150 |493 689 |-2 415 262 ... на ... ... | | | ... | | | ... ... экономикалық түсінігі ресурстардың сиректігіне және
оларды балама пайдалану мүмкіндігіне негізделеді.
Бухгалтерлік шығындардың ... ... ... мен ... ... алынатын, өндіріліп жатқан өнімнің
құрамына кіретін және сол өнімнің ең ... ... ... ... мен ... ... мыналар жатады
өнімге қалыпты техникалық процесті қамтамасыз ететін және өнімнің орамына
немесе басқа да өндірістік және ... ... ... ... ... ... ... және де осы өнімді
өндіруші кәсіпорындардың ... ... түрі ... табылмайтын
өндірістік сипатпен жұмыстар немесе қызмет көрсету.
басқа кәсіпорындардан алынған өндіріске ... ... ... орындардың жылулығын қамтамасыз ету үшін ... ... ... қамтамасыз ету үшін кететін шығындар.
кәсіпорынның технологиялық және басқа да ... ... ... ... ... барлық түрі.
осы кәсіпорында әлі қайта өндіруі тиіс болатын жартылай фабрикаттар және
тағы басқа.
Өндірілген өнімді калькуляциялау және ... үшін ... ...... ... процесімен тікелей байланысты
(шикізатты, технологиялық ... ... ... шығындар,
негізгі өндірістік жұмысшыларға еңбекақы ... ... мен ... ... мен ... кеткен шығындар т.б.).
үстеме шығындар (өндірісті ұйымдастыру, оған ... ету және ... ... ... ... ... ... ролі бойынша шығындардың бөлінуі
Негізгі шығындар – өндірістің технологиялық процесімен негізгі тікелей
байланыс шығындар ... пен ... ... ... шығындар – өндірісті ұйымдастыру мен оған қызмет ... ... ... ... ... ... өндірістік өзіндік құнына ... ... ... ... ... өнім ... ... тікелей емес, жанама түрде
бөлінеді
Тікелей шығындар – бұл шығатын өнімнің көлемі немесе оны ... ... ... ... шығындар
Тікелей материалдардың шығындары – шығарылатын өнімнің бөлігін құрайтын
материалдардың шығынадары.
Тікелей еңбек ...... ... ... дайындағаны үшін берілетін
еңбекақы.
Тікелей үстеме шығыстар – олардың үлкендігінің шығарылған өнімнің көлеміне
немесе оларды ... ... ... ... ... шығыстар.
Өндірістік жарамсыз қалдықтарға өндіріс барысында пайда болатын шикізат,
материал, жартылай ... және тағы да ... ... ... ... Олар төменгі немесе материалдық ресурстың толық құнымен
сатылады.
Келесі ... ... ... ... ... ... ... жұмысшыларының жалақысы кіреді.
Негізгі қорларға амортизация – ... ... ... ... ... ... аударым сомасы.
Әлеуметтік аударымдарға әлеуметтік сақтандыру, ... ... ... ... ... аударымдар және медициналық аударымдар жатады.
Басқа да ... - ... ... тыс қорларға аударым, несиені
қайтаруға кететін төлемдер, ... ... ... ... ... ... ... сақтандыруға төлемдер.
егер олардың салыстырмалы өзгеруі, ... ... ... ... ... тең ... айнымалы шығындар
пропорционалды болады
Өндіріс пен сату өзгергендегі ... ... ... 3 ... ... ... өсуі өндіріс ... ... аз ... онда ... ... шығындардың болғаны
егер айнымалы шығындардың өсуі, өндірістің ... ... ... прогрессивтік айнымалы болады
Сапа қызметі
2
Әлеуметтік қамсыздандыру қызметі
3
Материалды-техникалық ... ... ... ... басшы орынбасары
Есеп және есептілікті жүргізу қызметі
6
Экономикалық қызмет
5
Персоналды басқару қызметі
3
Еңбек және қоршаған ортаны қорғау қызметі
Энергияны өткізу және ... ... ... 4
Өндірістік-технкалық қызмет
4
Бас инженер
Басқарма басшысы
қол жетімді
базалық
Халықаралық тәжiрибеде нормативтардың қолданылатын төрт негiзгi түрi
ағымдық
кемшіліксіз
Теориялық. Ол шаруашылық операциялардың ең аз ... ... мен ... ең ... ... ... жетуі
Өндірістік қуаттың төрт негізгі дәрежесі
Тәжірибелік. Өндірістік уақытты жоғалта отырып, кәсіпорынның тиімділік
жәрежесі сақтайтын өндірістің ең жоғарғы ... ... ... қуат ... қызметтің орташа деңгейі
болып келеді. Сұраныстың кезеңдік және циклдық толқуын ескере ... жыл ... ... ... ... ... ... көрсетуге
деген сұранысты қанағаттандыра алу дәрежесі
Өндірістің күтілетін жылдық көлемі. Бұл түсінік ... ... ... ... оның ... ... айырмашылығы ол бір белгіленген
жылмен шектеледі. Оны тағы ... ... қуат деп те ... ... істейтіндер саны
Аумағы
Цехтарды басқару аппараты ұстау шығындары
Жарықтандыру, жылыту, су шығындары
Машиналар мен ... ... ... ... ... ... ... үстеме шығындардың нормативтен ауытқуы
Нормативтік үстеме шығындар
Дайын өнімнің
өзіндік ... ... ... ќұны
қоймада
Өндірістік орта
Құрал-жабдық
Көрсеткіштерер
Материалдар
Адамдар
Әдістер
Іске асырылатын үрдіс
Кері байланысты ілмек
Қызмет/қадамдар

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 96 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономика жағдайындағы өндіріс шығындарының есебін ұйымдастыруды жетілдіру72 бет
Негізгі өндіріс шығындарының есебі37 бет
Өндірістің жалпы сипаттамасы және классификациясы35 бет
Құрылыс ұйымдарындағы үстеме шығыстар және пайдалылықты есептеу65 бет
Үстеме шығындар есебі26 бет
Үстеме шығындар есебі және құрамы5 бет
Үстеме шығындардың есебін ұйымдастыру41 бет
Үстемелі шығыстардың есебі4 бет
«Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде»4 бет
Баға және калькуляция6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь