Корпоративті бағалы қағаздар мен қор нарығы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. Корпоративті бағалы қағаздардың экономикалық мәні мен мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

1.1 Экономикалық қатынастар жүйесіндегі бағалы қағаздар нарығының мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Бағалы қағаздардың инвестициялық үдерістегі орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.3 Корпоративті бағалы қағаздардың экономиканы дамытудағы қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19

2. Қазақстан Республикасында корпоративті бағалы қағаздардың қызмет ету жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26

2.1 Алматы қаласы өңірлік қаржы орталығының корпоративті бағалы қағаздар нарығындағы рөлін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
2.2 Корпоративті бағалы қағаздар портфелінің ағымдағы жай.күйін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39


3. Қазақстан Республикасы қор нарығын мемлекеттік реттеу және олардың даму жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51

3.1 Қазақстан Республикасы қор нарығын реттеудің негізгі бағыттары және механизмдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
3.2 Бағалы қағаздарға инвестиция тартудың мәселелері мен жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...70

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .73
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Зерттеліп отырған тақырып, бүгінгі күннің бірден-бір көкейтесті мәселесі. Бұл тақырыптың маңыздылығы Қазақстан Президентінің “Қазақстан - 2030” бағдарламасынан туындайды, онда: ”Қор нарығын дамытуға жәрдем ету мақсатында ашық акционерлік қоғамдардың ұйымдық - құқықтық нысанында әрекет ететін банктердің акциялары мен басқа да бағалы қағаздарының ұйымдастырылған қор нарығындағы айналысын жандандыру бойынша жұмыстар жүргізіледі. Олардың баға белгілеуі турақты негізде, бұқаралық ақпарат құралдарында міндетті түрде жарияланады, банктердің корпоративтік бағалы қағаздармен жұмыс істеуі кеңейді” делінген.
Бағалы қағаздар нарығы және олардың қызмет ету ерекшеліктері, бағалы қағаздардың түрлері, олардың экономикадағы әр түрлі арналымы, қолдану заңдылығы және олармен жүргізілетін операциялардың мақсатты аспектілері тұрақты түрде зерттеу мен талдауды талап етеді.
Бағалы қағаздар нарығының негізгі міндеті - бұл меншікті қайта бөлу және оны бір иеленушінің қолында бекіту емес, бұл функцияны нарық жекешелендірудің басталу кезеңінде орындады. Оның мазмұны мен мәні сақтала отырып әртүрлі деректемелерде, авторлармен әрқилы ашылады, бұл құбылыстың күрделілігін және проблеманың жеткіліксіз әзірленгенін көрсетеді.
Қор нарығының тұрақтануы бірқатар қиын кезеңдерді басынан кешірді. Оған 90 жылдардың басында орын алған инфляцияның өсуі, өндіріс ошақтарының тоқтауы, көптеген шаруашылық етуші субъектілердің қор нарығында жұмыс істеу тәжірибесінің болмауы, онда орта топ өкілдерінің аздығы, ішкі өнімді өндірушілер негізінен ірі стратегиялық компаниялардың болуы қор нарығының тиімді жұмыс істеуіне кедергі келтіріп отырған қазіргі таңдағы басты себептер болып табылады. Ірі компаниялар қор нарығына белсенді қатысудың орнына құнды қағаздарын бір қолға шоғырландырып, оларды айналымға енгізуден бас тартуда.
Осындай тығырықтан шығу мақсатында еліміз бірқатар реформаларды іске асыруда, олардың ішінде әлемдік тәжірибеге негізделген Алматы өңірлік қаржы орталығын құруды ерекше атап өтуге болады.
2006 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаев Қазақстан халқына арналған Жолдауында Алматы қаласын қаржы және іскерлік белсенділіктің ірі өңірлік орталығы ретінде дамытуды қолға алу туралы атап өтті [1]. Онда Орталық Азия өңірінің басты қаржы орталығы ретінде Алматының серпінді дамуы Қазақстанның ірі қаржы ұйымдарын өңірлік үлкен бизнес-жобаларға арналған займдар беру, сақтандыру мен қаржы қызметін көрсету саласында негізгі “мердігерлерге” айналдыру үшін қолайлы жағдайлар мен мүмкіндіктер туғызу мақсатына бағытталуға тиіс. Қаржы орталығының тиімді жұмысын қамтамасыз ету үшін тиісті инфрақұрылымдар, ең алдымен, телекоммуникациялармен қатар “Еркін” қаржы-экономикалық аймақтарында ілеспе қызмет көрсету рыногын дамытуға да баса назар аудару керек.
1. «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы»атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2006 ж., наурыз
2. Миркин Я.М. Рынок ценных бумаг. - М.: Перспектива, 2002. – 166 с.
3. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2007ж.,ақпан
4. Ақша, несие, банктер. F. С. Сейітқасымов. - Алматы - Экономикс, 2001. - 466 бет.
5. Елемесов Р.Е., Жатқанбаев Е.Б. Государство и рынок. - Алматы: Жеті жарғы, 1997
6. Жуков Е.Ф. Рынок ценных бумаг - М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2004. - 399 с.
7. Өсербайұлы С. , Корпоративтік қаржы: Оқу құралы.- Алматы: Қазақ университеті, 2005. – 108 бет.
8. Гитман Л. Дж., Джонк М.Д. Основы инвестирования / Пер. с англ. - М.: Дело, 1997. – 215с.
9. Энтов Р., Луговой О., Пащенко Ю., Полевой Д., Скрипкин Д. Финансовые рынки в переходной экономике: некоторые проблемы развития. - М: Институт экономики переходного периода, 2003.
10. Галанов В.А., А.И. Басова. Рынок ценных бумаг. - М.: Финансы и статистика, 2006, 448с.
11. Кенжегузин М.Б. Рынок ценных бумаг Казахстана: проблемы формирования и развития. - Алматы: Жеті жарғы, 1998. - 193 с.
12. Шалгимбаев К.Б., Шалгимбаева Г.Н., Давиденко Н.Б. Казахстанский фондовой рынок: организация, потенциал, императивы роста. - Алматы: Наука, 1997.- 184 с.
13. Бердникова Т.Б. Рынок ценных бумаг и биржевое дело: Учебное пособие. М.: ИНФРА-М, 2002, 270с.
14. Искаков У.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Финансовые рынки и посредники. - Алматы: Экономика, 2005. - 297 с.
15. Robert D. Edwards and John Magce ((Technical Analysis of stock Trends». -Boston: Carol, 1996.-201 p.
16. Рейнхардт Э. Инвестиционный анализ в теории финансов. - М.: Финансы и статистика, 1998. - 420 с.
17. «Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығы туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 5 маусымдағы N 145 Заңы
18. «2010 жылға дейін Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын дамыту» бағдарламасы Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігі Төрағасының 2006 жылдың 8-желтоқсанындағы № 68 бұйрығымен бекітілген.
19. Қазақстан Республикасы Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын реттеу мен қадағалау агенттігінің ресми сайты– www.rfca.gov.kz
20. Волков М.В. Управление портфелем ценных бумаг. // Финансы и кредит-2005.№ 10, 31-40.
21. Ильясов А.А. Ценные бумаги и фондовый рынок. - Алматы: ^азак университет!, 1999. - 179 с.
22. Сборник нормативно-законодательных актов по рынку ценных бумаг в РК // Рынок ценных бумаг Казахстана. - 1997. - № 4. - 231 с.
23. Шалгимбаева Г. Казахстанский фондовый рынок: важнейшие этапы развития // Рынок ценных бумаг Казахстана. - 2005. - № 2. - С. 30-38.
24. Березовская М. Инновационный аспект экономического развития // Вопросы экономики. - 2003. - № 5. - С. 5.
25. «Бағалы қағаз рыногы туралы» Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 2 шілдедегі N 461-ІІ Заңы
26. Қазақстан Республикасы Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігінің 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары, 2009 ж. - № 01-30.47
27. Колесников В.И. Ценные бумаги. 2-е изд., перераб. и допол.: Учебник. М.: Финансы и статистика, 2001.
28. Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Пособие для подготовки специалистов к государственной аттестации. Научный редактор Туркебаева Э.А. – Алматы: Информационное агентство финансовых рынков «ИРБИС», 2002.-342 с.
29. Экономикалық теория. С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров — Астана 2002. - 464 б.
30. «Ценные бумаги» журналы, 2008,2009
31. «РЦБК»аналитический журнал, аналитический обзор«Итоги развития биржевого рынка за 2007 г.», № 1(165) январь/2008, 2009
32. ҚР Үкіметінің, ҚР Ұлттық Банкінің және ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің Экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009 – 2010 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспарын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары
33. Қазақша-орысша сөздік = Казахско-русский словарь : 50 мыңға жуық сөз / ред. : Р. Г. Сыздыкова. - Алматы : Дайк-Пресс, 2002. - 1008 б
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................3
1. Корпоративті бағалы қағаздардың экономикалық мәні мен
мазмұны................................................................
..................................................6
1.1 Экономикалық ... ... ... ... нарығының
мәні........................................................................
..................................................6
1.2 Бағалы ... ... ... ... ... ... экономиканы дамытудағы
қызметі.....................................................................
............................................19
2. Қазақстан Республикасында корпоративті бағалы қағаздардың қызмет ету
жағдайын
талдау......................................................................
............................26
2.1 Алматы қаласы ... ... ... ... бағалы қағаздар
нарығындағы рөлін
анықтау...............................................................26
2.2 Корпоративті бағалы қағаздар портфелінің ағымдағы жай-күйін
талдау......................................................................
..............................................39
3. Қазақстан ... қор ... ... реттеу және олардың даму
жолдары
............................................................................
..........................51
3.1 Қазақстан Республикасы қор ... ... ... ... және
механизмдері..............................................................
......................................51
3.2 Бағалы қағаздарға инвестиция тартудың мәселелері мен жетілдіру
жолдары...................................................................
.........................................60
Қорытынды...................................................................
........................................70
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... тақырып, бүгінгі
күннің бірден-бір көкейтесті мәселесі. Бұл тақырыптың маңыздылығы Қазақстан
Президентінің ... - 2030” ... ... ... ... ... ... ету мақсатында ашық акционерлік қоғамдардың ұйымдық
- құқықтық нысанында әрекет ететін банктердің акциялары мен ... да ... ... қор нарығындағы айналысын жандандыру бойынша
жұмыстар жүргізіледі. Олардың баға белгілеуі турақты ... ... ... ... ... ... банктердің корпоративтік
бағалы қағаздармен жұмыс істеуі кеңейді” делінген.
Бағалы қағаздар ... және ... ... ету ерекшеліктері, бағалы
қағаздардың түрлері, олардың экономикадағы әр түрлі ... ... және ... жүргізілетін операциялардың мақсатты ... ... ... мен ... талап етеді.
Бағалы қағаздар нарығының негізгі міндеті - бұл ... ... ... оны бір ... қолында бекіту емес, бұл ... ... ... кезеңінде орындады. Оның мазмұны мен мәні сақтала
отырып әртүрлі деректемелерде, авторлармен ... ... бұл ... және ... ... әзірленгенін көрсетеді.
Қор нарығының тұрақтануы бірқатар қиын кезеңдерді ... ... 90 ... басында орын алған инфляцияның өсуі, өндіріс ... ... ... етуші субъектілердің қор нарығында жұмыс істеу
тәжірибесінің болмауы, онда орта топ өкілдерінің ... ішкі ... ... ірі ... ... ... қор нарығының
тиімді жұмыс істеуіне кедергі келтіріп отырған қазіргі ... ... ... ... Ірі ... қор ... ... қатысудың
орнына құнды қағаздарын бір қолға шоғырландырып, оларды айналымға ... ... ... шығу мақсатында еліміз бірқатар реформаларды іске
асыруда, олардың ... ... ... ... ... өңірлік қаржы
орталығын құруды ерекше атап өтуге болады.
2006 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаев ... ... ... ... ... ... және іскерлік
белсенділіктің ірі өңірлік орталығы ретінде дамытуды қолға алу туралы атап
өтті [1]. Онда ... Азия ... ... ... ... ... ... дамуы Қазақстанның ірі қаржы ұйымдарын өңірлік үлкен ... ... ... ... ... мен ... қызметін көрсету
саласында негізгі “мердігерлерге” айналдыру үшін қолайлы жағдайлар мен
мүмкіндіктер туғызу мақсатына бағытталуға ... ... ... ... ... ету үшін ... ... ең алдымен,
телекоммуникациялармен қатар “Еркін” қаржы-экономикалық ... ... ... рыногын дамытуға да баса назар аудару керек.
Қазақстан Республикасы дамуының стратегиялық ... - ... жеке ... ... ... ... жағдайлардың
жетілуімен ұштасатын тиімді рыноктық экономиканы тұрақты жетілдіреді. Осы
орайда бағалы қағаздардың әлеуметтік-экономикалық ... және ... ... ... реттеудің маңыздылығын жүзеге асыру
негізгі мәселелердің бірі болып, ғылыми тұрғыдан зерттеулерді талап ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығы бойынша
шетелдік, ресейлік, қазақстандық ғалымдардың көптеген ғылыми еңбектері бар.
Бағалы қағаздар нарығы, оның ... ... ... ... ... ... ресейлік ғалымдар А.А. Галанов, Я. Миркин, Е.Ф. Жуков, ... ... Б.Б. ... ... көрініс тапты.
Шетелдік экономистер Л.Дж. Гитман, М.Д. Джонк ... ... ... ... көрсетті.
Шетелдік және ресейлік экономистермен қатар, қазақстандық ғалымдардың
да бағалы қағаздар нарығы бойынша ғылыми ... де ... ... нарығының негізгі теориялық және тәжірибелік ... ... Ли, В.Д. ... У.М. ... Д.Т. ... Э. ... Б.А.
Көшенова, А.А. Ильясов, А.А. Арыстанов, Г.Н. ... Г.С. ... ... ... ... ... мен міндеттері. Нарықтық экономика
жағдайындағы бағалы қағаздардың мәні және ... ... ... ... ... сипаттап, қоғамның дамуы үшін
корпоративті бағалы қағаздарға инвестициялаудың тиімділігі мен ... ... ... ... ... әрі қарай дамуын қамтамасыз
ететін Алматы қаласының ... ... ... ... ... жэне
практикалық мәселелерді зерттеу қарастырылды.
Жұмыстың мақсаты төмендегідей міндеттерді алға тартты:
- бағалы қағаздардың теориялық даму негіздері мен бағалы қағаздарды ... ... ... ... қағаздардың экономикалық қатынастарда қалыптасуы мен атқаратын
қызметтерін ... ... ... ... ... ... ... орталығының рөлі мен
тиімділігін айқындау;
- Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ... пәні мен объектілері. Зерттеу жұмысының пәні ретінде
ҚР бағалы қағаздар нарығындағы мемлекеттік органдар мен бағалы ... ... ... ... ... алынды.
Зерттеу объектісі болып Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар
нарығы ... ... ... және ... ... ... және шетелдік ғалымдар еңбектері мен мақалалары, бағалы ... ... ... ... және нормативтік-құқықтық құжаттар
алынды.
Ақпараттық база ретінде ҚР Президентінің жарлықтары, ҚР Үкіметінің
қаулылары, басқа да ... ... ҚР ... ... ҚР Алматы өңірлік қаржылық орталықтың, Қазақстан қор биржаның
мәліметтері пайдаланылды.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы. Қазіргі кезеңдегі бағалы қағаздар
нарығының ... ... ... ... ... ... қағаздар
нарығын қалыптастырудың қажеттілігін және бағыттарын ... ... ... ... ғылыми жаңалықтардан тұратын ... ... ... болып келесілер саналады:
- теориялық-әдістемелік және құқықтық зерттеу ... ... ... ... ... ҚР ... ... нарығындағы мемлекеттік реттеуді талдау арқылы
мемлекеттік реттеудің қағидаттары мен ... ... ... ... нарығының қазіргі таңдағы даму тенденциялары мен
оған әсер ететін факторлар ашылып көрсетілген;
Қорғауға шығарылған негізгі ұсыныстар:
- «Бағалы қағаздар нарығы», «корпоративті ... ... ... ... авторлық анықтама беру;
- ҚР бағалы қағаздар нарығындағы ... ... ... ... қағаздар нарығы құрылымының ынталандыру факторларын анықтау;
- Бағалы қағаздар ұстаушылар ... ... ... ... қадамдары;
Диссертациялық жұмыстың тәжірибелік мәні зерттелген мәселенің ... ... ... материалдары жоғарғы оқу орындарында «Бағалы
қағаздар нарығы», «Қаржы нарықтары мен ... ... ... ... ... жарияланған еңбектер. Диссертациялық зерттеу жұмысы
бойынша 2 ғылыми ... ... ... ... ... ... мен құрылымы. Диссертациялық жұмыс
кіріспеден, үш негізгі ... ... және ... ... ... ... бағалы қағаздардың экономикалық мәні мен мазмұны
1.1 Экономикалық қатынастар жүйесіндегі бағалы қағаздар нарығының мәні
Бағалы қағаздардың пайда болуы мен оларды ... ... ... ... механизмін қалыптастырды. Кез-келген тауар секілді бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... ... нарықтық
қатынастар жүйесінде ерекше орнын иеленуі қажет[2]. Бұл ... ...... ... ... және ... технологиялық айналымы
бар күрделі ұйымдастырушы-экономикалық жүйе екендігін білдіреді. Олай
болса, бағалы қағаздар өзіндік ... бар ... ... ... нарығы барлық (тауарлы, ақшалай және басқалары) нарықтардан ерекше
айналыста жүретін ... ... ... Бұл нарық
қатысушыларының құрамын, олардың мекен-жайын, қызмет ету тәртібі мен ... және т.б. ... ... ... қаржы нарығының экономикалық табиғатын
анықтауды олардың ... ... ... ... ... Хорн ... атап ... «Қаржы нарығының мәні – ... ... ... тиімді бөлу» [3]. Шын мәнінде экономика қаржы нарығынсыз-
ақ өркендеуі мүмкін шығар, егер де кілең сол бір шаруашылық ... ... үшін ... ... ... жұмылдырса. Дегенмен, қазіргі
заман шаруашылығында көбінесе капиталды мобилизациялаумен айналысатын нарық
субъектілері, инвестиция үшін жинақтауға ... ... ... ... ... ... ... үй шаруашылықтары тұтыну мақсаттарына
шығындауға қарағанда көп құралдарды жинақтайды. Осыған сәйкес, ... мен ... ... ... ... ... ... тұтынушылар арасындағы жинақтарды үлестіру үшін қаржы нарығының
тиімді қызмет ету тиімділігі өзекті болады. ... ... мен ... ... иесі мүдделерінің келісімге түсуі нақ осы қаржы ... ... мен ... ... ... жүргізіледі.
Л.Дж. Гитман мен М.Д. Джонктың «Инвестициялау негіздері» атты ... ... ... ... ... мен ... ... үшін
оларды іздейтіндерді, ережеге сәйкес қор биржалары секілді делдалдардың
көмегімен біріктіретін механизм» ... ... [4]. ... ... бірнеше түрлері бар екендігін ескереді: акциялар ... ... ... нарығы. Олар қаржы нарықтарының жалпы
ерекшелігін айырды: қаржы құралдарының бағасы кез-келген ... ... ... ... ... ... ... инфляция, әлемдегі
жаңалықтар және т.б. туралы жаңа ақпараттар айқын болған сайын сұраныс пен
ұсыныс өзгерісі жаңа ... ... алып ... ... ... олардың шығуы мен бағалы қағаз нарығына
қатысушылар арасындағы ... ... ... ... ... Бұл ... алғанда ол кез-келген басқа тауар нарығының
анықтамасынан ерекшеленбейді. Зерттелетін нарық нысанын жеке ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығының номенклатурасы
қандай да бір жеке тауар ... ... ... тауар нарығына сәйкес келеді,
әрі кез-келген елдің ... ... ... ... болып табылады.
Бағалы қағаз нарығы субъектілерінің қатынастары экономикалық-құқықтық
механизмге ... Бұл ... ... материалдық түрі ретінде
оның маңызын дәлелдейді. Бірақ бағалы қағаздардың маңызы онымен шектеліп
қоймайды. ... ... ... ... төлем айналымында маңызды
орын алады, себебі олар ... ... ... қызметі жүзеге
асырылады. Дәлірек айтқанда, бұл күрделі қаржы тікелей халық ... ... ... жіберіледі, яғни оларды нарық жүйесіндегі ең ... ғана ала ... ... және ... ... орай ... қағаздар
қаржы институттары, қаржы нарықтары және оларды реттейтін құқықтық ережемен
қатар мемлекеттің қаржы жүйесінің тұтас бір ... ... ... ... ... ... қатынастарын қалпына келтіру қажеттілігі
туындаған кезде, яғни 90-шы ... ... ... ... ... экономикалық тәжірибесі дәлелдегендей шаруашылықты
жетілдіруде нарықтық ... одан әрі ... ... құралы – бағалы
қағаздар екені талассыз ақиқат. Бағалы қағаздар ақша ... ... ... ... да ... ... бекітіп, тек бағалы қағаздар арқылы ғана
мемлекеттік ... ... ... яғни жеке ... ... ... ... айналдыруы мүмкін. Бағалы қағаздар нарығында өзіне тән
қаржы институттары жүйесі қалыптасып олар да экономикалық өрістеудің ... ... және ... ... бөлу ... ... ... өндірістің жалпы құлдырап, қысқаруы ... ... ... ... өндірістік инвестицияның үлесін арттыру бағалы
қағаздар нарығының потенциалды ... ... іске асуы ... ... Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздар нарығын құру және
оны одан әрі өрістету мақсатында қажетті ... ... ... ... ... алу және жеке ... ... ... ... нарығының негізгі элементтерін құру үдерісін
жеделдетті. Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік қоғамдар түрінде қайта
құру олардың инвестиция ... ең бір ... ... бірі – акция
шығаруды пайдалану мүмкіншілігін ашты.
Бағалы қағаздар нарығының механизмі экономиканың барлық ... ... ... ... ... ... ... осы ресурстарды
шектеусіз алуға мүмкіндік туғызса, ал облигация шығару ақша ресурстарын,
оларды ... ... ... ... ... ... ... береді.
Мемлекет бюджет кемшілігін толтыру мақсатында да ақша ... ... ... қағаздар шығаруымен шұғылданады.
Басқа да қаржы құралдары секілді ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Бағалы қағаздар ақша ресурстарын қайта
бөлудің жұмылдырылған қаражаты болып табылады. Мысалы, егер ... ... ... ... ол одан ары ... түседі. Айналым
қаражатын толықтыру үшін несие алу міндетті ... Оның ... бұл ... ... жаңа ... бекітіп барып қана бере аласың. Бұл арада
борыштық міндеттемелердің біріне жататын әрі ... ... ... үшін ... ... сатып алынатын бағалы қағаздардың бағасын
уақыт оздырмай ескертуге мүмкіндік беретін бос бағалы қағаздар болады, ... беру ... ... ... ... яғни, базалық бағалы
қағаздардың бағамы жоғарлағанда немесе құлдырағанда сақтандырылады.
Осылайша, ... ... ақша ... еркін қайта бөлінуіне ықпал
етеді.
Бағалы қағаздар нарығының негізін ... ... ақша және ... құрайды.
Бұл нарық түрлерінің жіктелімі бағалы қағаз түрлерінің жіктеліміне
ұқсайды және былайша ажыратылады:
- Халықаралық және ... ... ... ... ... және ... ... нарықтар;
- Нақты бағалы қағаз түрлерінің нарықтары (акция, облигация ... ... және ... ... ... ... Бастапқы және туынды бағалы қағаздар нарығы.
Қазақстан Республикасында әлеуметтік-экономикалық қатынастарды дамытуда
бағалы қағаздарды төмендегідей категорияларға бөлуге болады:
Негізгі бағалы кағаз. Оның ... ... бip ... ... ... ... әр түрлі ресурстарға мүліктік кұқұық болып саналады.
Туынды бағалы қағаз. Бұл ... да бip ... ... ... ... активтің бағаларына, пайыздық мөлшерлер (қойылым), көрсеткіштер
(индекстер). Базистік ... ... ... алтын, бидай) жатады,
негізгі бағалы қағаздар акциялар, облигациялар және т.б ... ... ... ... (тауарлык, валюталық, пайыздық,
көрсеткіштер) варранттар, құқық және еркін айналатын опциондар жатады.
Үлестік бағалы қағаздар. Кәсіпорынды ... ... және ... ... ие ... ... алып, иесінің жарғылық қорға қатысканын растап,
кәсіпорын жойылғаннан кейін белгіленген мүлікке иелігін керсетеді.
Қарыздық ... ... ... ... ... бip ... ... эмитенттер мен инвесторлардың арасындағы қарыздық катынастарды
көрсетеді. Карыздық бағалы қағаздарға облигациялар, ... ... ... ҚР ... ... ноталары жатады [14].
Бағалы қағаздар нарығының функциясын шартты ... екі ... ... ... ... және ... ерекшелігі бар функция [5]. Функцияның
бірінші ... ... ... болады:
коммерциялық - осы нарықтағы операциялардан пайда табу функциясы;
мақсатты – нарықтық бағанықалыптастыратын процесті, ... ... және т.б. ... ...... нарық өз қатысушыларына сауда нысандары мен ... ... ... ақпараттарды жеткізеді;
реттеуші – ондағы нарық сауда және оған қатысудың ережесін, қатысушылардың
арасындағы дау-таласты шешудің тәртібін жасайтын ... ... ... ... ... органын және т.б. белгілейді.
Өзіндік ерекшелігі бар бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... бөліну;
- баға және қаржы тәуекелдітерін сақтандыратын функция.
Қайта бөліну функциясы қосалқы үш функцияға ... ... ... ... ақша қаражаттарын қайта бөлу;
ең алдымен халықтың жинақ ақшаларын өнімсіз формадан өнімді ... емес ... яғни ... ... ... ... мемлекеттік бюджет тапшылығын қаржыландыру.
Ал, баға және қаржы ... ... ... немесе
хеджирлеуге келетін болсақ, ол ... ... ... ... ... ... ... болғаннан кейін қолданысқа ене бастады.
Бағалы қағаздар нарығындағы сауда тәсілдерінің ұстанымы тұрғысынан
мыналарды бөліп көрсету қажет:
- алғашқы және қайталамалы;
- ұйымдастырылған және ... ... және ... ... және мерзімді нарықтар;
Қaзipгi уакыттағы бағалы қағаздар нарығының негізгі ... ... ... ... ... иеленеді:
- эмитенттер, яғни әртүрлі ... ... ... шығаратын
шаруашылық субъектілер;
- инвесторлар, яғни ... бос ақша ... ... және ... ... және де ... ... әкелетін бағалы қағаздарға салуға
мудделі жеке және ... ... ... нарығы сауда-саттық және өсімқорлық операцияларының
іс-тәжірибесімен байланысты пайда болды. Олар алғашқы бағалы қағаздар –
вексельдер мен ... ... ... ... болды. Ал, олар одан
әрі мемлекеттің эмиссиялық қызметі мен акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... ... ... кең ауқымды
инвестициялануы XIX ғасырдың ортасында басталды. Бұл уақыт аралығында
бағалы ... ... ... ... ... Оның қатысушы
топтары да анықталып үлгерді. Оның алғашқы қатысушылары – банк ... ... ... ... алға ... жеке тұлғалар, содан кейінгісі заңды
тұлғалар.
Бүгінгі таңда бір мезгілде эмитент және ... ... ... ... нарығының қатысушыларын бірнеше негізгі топқа бөлуге болады.
1. Жоғары имиджі бар мемлекет, ... аса ірі ... ... ... Олардың бағалы қағаздарды шығаруы және оны
жүзеге асыруы көп қиындық тудырмайды: оларды әрдайым үлкен ... ... ... Бұл мемлекеттік және муниципалдық бағалы
қағаздар ... ... ... ... ете ... ... ... деңгейі жоғары. Сол себепті де халықтың кейбір
бөлігі (зейнеткерлер, жалғыз бастылар, асыраушысынан айрылған немесе
қамқоршысы жоқ ... және т.б.) ... ... ... ... ... қағаздарға салуды жөн көреді.
2. Бағалы қағаздармен ... ... ... ... ( ... және инвестициялық банктер, сақтандыру
қоғамдары, зейнетақы қорлары және т.б.). ... ... әр ... ... және жеке ... ... ... олардың қаражатын табыс түсіретін бағалы ... ... ... Олар ... ... пакеттерін
иеленуге ұмтылады немесе ... ... өз ... әр ... салаларына орналастырады.
3. Жеке инвесторлар – жеке тұлғалар, оның ішіндегі венчурлық бизнестегі
шағын кәсіпорындардың иелері.
4. ... ... ... ... қатысушылары. Олар қажетті
ақпараттармен қамтамасыз етілуі олардың ... ... ... оңайлатады. Бір немесе бірнеше қызмет
түрлерімен айналысу ... ... ... алуы үшін ... ... қатысушыларына бірқатар талаптар қойылады:
а) Заңды тұлғалар штатына тиісті қызметпен айналысу құқығына
біліктілік ... бар ... ... ... ... қойылатын білктілік
талабы. Бұл талап қалыптасқан әлемдік іс-тәжірибеден алынып отыр. ... ... ... ... ... ... бар ... ғана қаржы
нарығында клиенттермен жұмыс істеуге жіберіледі;
ә) Бағалы қағаздар нарығының кез-келген ... ... ... ... ... формада акционерлік қоғамға тіркелетін
жағдайда оның ... ... ... ... ... Қаржылық талап – бұл кәсіби қатысушының өзіндік капиталының
жеткілікті болу ... Таза ... ... – бұл кәсіпорынның
міндеттемелерінен тыс активтері. Жарғылық капитал – ... ... ... ... ... ... істі ... үшін
салым ақша ретінде тартатын қаражаты. Өкілетті органдар жарғылық капиталдың
емес, өзіндік капиталдың жеткілікті болу деңгейін ... ... өз ... ... ... ... өз активінің
барлық қатерден сақталатынына сенімді болады. Инвесторды кәсіби қатысушының
мәселелері толғандырмайды. Сондықтан да ... ... ... есеп ... ... ... қажет, содан кейін ғана өз
уәдесінде тұрмаған контрагенттермен, банктермен және т.б. ... ... өзі ... ... ... ... ... мыналар жатады:
1. Сауда алаңы:
биржалық. Бүгінгі таңда Қазақстанда өз қызметін 1997 жылы ... ... (KASE) ... ... ... ... Сауда агенттері:
брокерлер – бұл клиент атынан және клиент есебінен операцияларды жүзеге
асыратын ...... ... өз ... және өз ... жүргізетін
делдалдар.
Қазақстанда брокерлік-дилерлік қызметтің жалпы лицензиясы
қандай да бір мәмілені өз атынан және өз ... ... ... ... өз
күшімен (дербес) тапқан делдалдарға ғана беріледі. Оған қоса, әлемдік
тәжірибеде ... ... да, жеке ... да ... және ... ... ал Қазақстанда брокерлік-дилерлік қызметпен тек заңды тұлғалар ... ... ... бағалы қағаздар - бүл тек артық
капитал иелерінің өз мүдделерін өткізе алатын жэне оның ... ... ... ғана ... екі ... да мүдделерін жүзеге асыру кәсіпқой
қатынасушылардың қатысуымен жүзеге асады, олар үшін, қор ... ... ... ... ... ... ... құралы және
экономикалық мүдделердің жүзеге асатын орны ... ... ... ... қағаздар нарығы - бұл әлеуметтік-экономикалық мүдделерді
оның барлық субъектілерінің жүзеге асыра алатын саласы болып табылады [6].
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... жағдайы бар, оған үкіметтің салықтық-бюджеттік,
ақша-несиелік реттеу шаралары эсер етеді:
айналымдағы ақша массасын ... жэне ... ... жүктемесіне ықпал ету
көмегімен берілетін несиелеудІң көлемін бақылау;
салық салуда өзгерістер енгізу;
үкіметтің кепілдігі (депозит, несие, жеке секторға ... ... ... ... ... ... ... жоғарылығына тәуелділік мынадай түрлер арқылы білінеді: егер де
банктік пайыздың өсетіндігі күтілсе, бағалы ... ... ... өсуі ... бағамының төмендейтіндІгін білдіреді және мүндай
төмендеуді күту, оларды сатып алуды кейІнге қалдыруға мәжбүр етеді). Ақшаға
сүраныс өсіп, пайыз өсе ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатып алуға жағдай жасайды әрі оларға ... ... не ... ... ... ... келгенде, бағалы кағаздардың әлеуметтік-экономикалық
басымдылығының мәні төмендегідей:
1. Басқа кез-келген ... ... ... тәрізді, реттеуді,
үйлестіруді (координациялауды) бағалы қағаздарды шығару мен ... ... ... етіп ... ... ... ... талап
ету.
2. Қор нарығы қатысушыларының қызметіне; ... ... ... және ... ... ... қатынасушылардың қаржылық
жағдайына талаптар қою мен мәліметтерді ашу.
3. ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық қатынастарда болашағы бар эмитенттерді және шынайы кәсіпқой
қатынасушыларды ... ... ... міндетті, соған сәйкес пирамидалы
акционерлік қоғамдардың құрылып және қызмет ... ... ... және ... ... ... түрде корғауы тиіс деп есептейміз.
1.2 Бағалы қағаздардың инвестициялық үдерістегі ...... ... ... экономикаға өтуі кезінде
пайда болған жаңа термин. Орталықтандырылған жоспарлау жүйесінің шеңберінде
«жалпы капиталдық салымдар» деген түсінік қолданылатын, осы түсінік ... ... пен ... ... ... жүргізіп отырған
кәсіпорындарының ... мен ... ... ... ... ... тұрғын үй мен тұрмыстық-мәдени құрылысқа
(өндірістік емес капиталдық салымдар) жұмсалатын барлық ... ... ақша ... ... банкілік салымдар, пайлар,
акциялар және де ... ... ... ... ... ... ... ішінде тауар белгісіне, ... ... ... ... ... ... несиелерғ кез-келген мүлік немесе мүліктік құқықтар ретінде
анықталады және ... бәрі - ... табу мен ... ... ... ... Осы тұрғыда инвестиция түсінігі нарықтық тәсілге едәуір
жақын келеді[4].
Келтірілген анықтамалар нарықтық және жоспарлық жүйелерде инвестицияның
мәнін түсінудегі ... ... ... ... ... жағдайында меншіктің бір ... ... ... ... және ... ... бар екендігін отандық
экономикалық ғылым қарастырмады. ... ... ... ... ... тек бір ... ... ғана
айырықшаланатын залал түрінде көрінеді. Экономика ғылымы мен тәжірибесі
дәлелдеп отырғандай, ... ... ... ... ... ... ... ұқсас емес. Капиталдық салымға қарағанда
инвестиция түсінігі ... кең. ... ... қор ... баса ... ... ... нарықтық экономикасы дамыған
елдерде (АҚШ, ... ... ... ... ... арқылы іске асырады. Қазіргі таңда отандық тәжірибеде екі термин
де ... ... ... ...... ... алынған.
Бұл термин ғылыми және публицистикалық ... ... ... ... ... анықтаудың әр түрлі тәсілдері бар. Пол
Самуэльсон ... ... ... ... «Біз ... нақты
капиталының таза өсімін білдіретін ... ... ... ... және т.б.) ... ... ... қалыптасуы деп атаймыз. Тұрғындар үшін жерді, қолданыста жүрген
құнды қағаздарды ... ... ... түрін сатып алу
инвестицияландыру болып табылады. ... үшін бұл тек ... ... Яғни біреуі инветицияландырса, басқа ... Таза ... тек жаңа ... ... ... ғана орын ... ».
У. Шарп инвестицияны былайша анықтайды: «Нақты инвестицияларға әдетте
қандай да бір материалдық-көрнекті ... ... ... кіреді,
мысалы, жер, қондырғылар, зауыттар сияқты. Қаржылық инвестициялар қағазда
жазылған келісім-шарттарда, ... ... ... мен ... білдіреді». Қарапайым экономикаларда инвестициялардың негізгі
бөлігі нақтыға жатқызылса, қазіргі дәуірдің экономикасында инвестициялардың
үлкен ... ... ... болып табылады. Қаржылық
инвестицияландыру институттарының жоғары дамуы нақты инвестицияның ... ... ... ... Әдетте, бұл екі форма бәсекелес ... ... ... ... табылады.
В. Бочаров инвестицияны табыстың тұтынуға жұмсала алмайтын бөлігі деп
түсінеді. Инвестициялық ... ... ... ... ... ... әлеуметтік әсер түріндегі өсімі алынатын ... ... және ... ... ... ... ... таза пайдаға жету және бұл пайданы бастапқы салған
капиталдан ... ... ... ұзақ ... салу деп ... ... ... жалпы анықтамасы: инвестицияландыру дегеніміз
бүгінгі қажеттіліктерін қанағаттандыруды келешекте ... ... ... ... ... ... – бұл ... оның сақталуына немесе құнының артуына және
табыстың оң ... ... ... үміт арта ... ... кез-келген құрал. Бос ақша құралдары инвестиция болып табылмайды,
себебі қолма-қол ақшаның құнын инфляция жеп қоюы ... және ол ... ... әкелмейді. Капиталды ... ... ... әр ... ... бар: ... ... мен жылжымайтын
мүлікке; қарыздық міндеттемелерге; опциондар мен акцияларға; шағын ... ... ... ... ұзақ ... ... және жанама.
Инвестициялаудын әр түрлі тәсілдері бар, бірақ олар әрқашанда тек ... ... ... ... ... қажетті заттарды сатып алғаннан кейін, барлық ... ... ... ... қандай да бос ақша қаражаттары қалатын
болса, онда ... ... ... және ... керек деген мәселе
туындайды. Көп жағдайда ... ... ақша ... ... ... ... озық ойлы адамдар осындай ... ... ... ... ... Бұл ақша ... ... кең
тараған және дәстүрлі түрлерінің бірі. ... ... ... ... ... шешімге келген, бағалы қағаздар – ... ... ... ең бір тиімдісі.
Акцияларға және облигацияларға инвестицияны ұзақ мерзім ішінде пайда
алу ішін салады. Бағалы қағаздардан ... ... ... ... түрінде
немесе осы құнды қағаздарға баға ... ... ... ... болады немесе осы екі жағдайда. Қазіргі ... ... үшін ... ... ... онша көп емес. Дегенмен
болашақта инновациялық ... ... ... пайда болу
перспективасы бар.
Бағалы қағаздарға ақша-қаражаттарды салуда ... ... ... ... түрлері тәуекелмен ұштасып жүреді. Бірақ қолымызда
ақша болғанның өзіне де біз ... ... Бұл ... тәуекел
жоғалтумен байланысты. Ақшаны жоғалту айқын және жасырын түрде кездеседі.
Ақшаны жоғалтудағы айқын тәуекел, ... ... ... Ал ... ... ... ... инфляциямен байланысты. Қолда ақша
турғанда бұл ... кеше ... ... ... бүгін ала алмайсыз.
Өйткені тауарларға деген ... ... өсу ... ақша ... ... салу ... ... анықтауда, шешім
қабылдауда барлық пайда болатын ... ... ... ... Айтып
кеткендей, еш нәрсе істемей ақ қолда бар ақшадан айырылып қалу ... ... ... түрінде екі нәрсеге көңіл бөлу қажет.
Инвестициялаудың алып ... ... ... ... ... есте сақтау
керек: күтілетін кез-келген иныестициядан алатын табыс жоғары болған
сайын, тәуекел де ... ... ... ... егер ... ... ... болса, онда банк
қаражаттарды сақтап, депозиттің мерзімі аяқталғаннан кейін сол ... ... ... ... ... ... Бұл ... тәуекел
әлдеқайда төмен, клиенттің қаржылары және кірістері толығымен қайтарылады.
Себебі, ... ... ... ... ... ... ... бар. Дәл осыған сәйкес банктік депозиттер бойынша пайыздық ставканың
мөлшерлемесі өте ... ... ... олар ... тең ... инфляцияның
пайызынан сәл жоғары болады. Яғни, банктік депозиттерге қаражат салу жоғары
кепіл береді, ... ... ... ... ... жоқ, инфляциядан қорғайды,
бірақ жоғары табыс алып келмейді.
Сондай-ақ, банктік депозит тағы бір кемшілікке ие. ... ... ... ... , ... ... мерзімнен басқа
уақытта, қаражаттар қажет болған жағдайда ... ... ... ... мерзім ішінде ақшаның қажеттілігі жоғары болып немесе осы қаражаттарды
қандай да бір іске ... салу ... ... онда осы ... ... ... айырылып қалу қаупі бар.
Өмірді және мүлікті сақтандыру – салынған құралдарға сондай-ақ ... ... ... ... ... ... табу мақсатында салмау
керек, тек өзіңді, жанұя мүшелерін немесе мүлікті қатерлі ... үшін ... ... ... жөн. ... ... ... әдісі ретінде қарастыру тиімді емес? Өйткені,
сақтандырудың өзінің мәні әр түрлі ... ... ... және ... салымыңызды инфляциядан қорғауға арналмаған.
Ақшаларды сондай-ақ, құнды заттарға: алтын, күміс, бағалы тастар мен
басқа құндылықтарға ... ... бар. ... мұндай заттарды сақтау
қымбатқа түседі. Көп жағдайда салымның бұл ... ... ... ... бұйымдарды бір бағамен сатып алғаннан кейін, қажет болғанда
бірнеше жылдардан кейін оны сол ... ... ... ... ... ... металдарға бағалар әрдайым өсу үстінде, бірақ ұсталынған құндылықтар
кей жағдайларда ғана ... ... ... қағаздарға инвестициялау жайлы тоқталатын болсақ, мұнда
жоғарыда аталған ... ... ... ... жоғалту қаупі,
тәуекелі әлдеқайда жоғары болып келеді. Бірақ табысы да соған сәйкес сәтті
таңдаудың арқасында жоғары болады. Бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... ... оны ... деп
түсінуге болмайды. Көптеген адамдар үшін бағалы қағаздарға инвестициялаудың
тәуекелі ... да өте ... ... ... мүмкін. Бұл мынадан көрініс
табады: бұл адамдар бағалы қағаздардың қай түріне салу ... ... салу ... және тағы басқа факторларды іздестіруге, қарастыруға
өздерінің уақыттарын бөлмейді.
Банктер және ... ... ... ... депозитке
және сақтандыруға тартуы, қаржылық ұйымдар өздерінің ... ... ... төлейді екенін қарастырып өтейік. Банктер
және сақтандыру компаниялары клиенттердің қаражаттарын ... ... ... сақтап, ал кейін клиенттерге қосымша пайызымен ... ... ... аңқаулық. Бірақ бұл ұйымдар клиенттердің қаржыларын заңды
түрде қарызға пайда түсіру үшін алып (өздері ... ... аз ... ... ... ... және банктік жүйеде мұндай операциялар
ақша-қаражаттары өз иелеріне қайтарылу кезінде тәуекел қатерін ... ... ... ... ... ... құру ... тарапынан бақылау жүргізіледі. ... және ... ... ... қаражаттар арқылы табыс, пайда алу ... ... ... әр ... ... ... ... өздерінің негізгі пайдасының көп бөлігін халыққа пайыз бойынша
несие беру ... ... деп ... ... Ия, бұл әрине дұрыс. Бірақ
мынаны да ... ... ... және сақтандыру компаниялары индивидуалды
салымшыларынан алған ақшаларын бағалы қағаздарға: ... ... ... ... ... табыстың бір бөлігін салымшыларға ... ... ... ... мен сақтандыру компаниялардың бағалы
қағаздарға инвестициясынан түскен табысы сақтандыру мен ... ... ... ... ... қағаздар, әсіресе акциялар басқа инвестициялардың түрлеріне
қарағанда ... мен ... ... ... ... қорғайды, көп кіріс алып
келеді. Әрине егер бұл инвестициялар ойланып жасалғанда ғана ... ... ... ... ... Банктерде, сақтандыру компанияларында,
жинақтаушы зейнетақы қорларында жұмыс ... ... осы ... алу мақсатында тиімді қолданады. Жеке және заңды тұлғалар үшін ... ... ... ... ең алдымен қорықпай, қалай салу
екендігін білу ... ... ... ... ... ... ... ескеру жөн. Басқаша айтқанда, егер де бос ... ... онда оның бір ... ... ... ... ал тағы бір
бөлігін күтпеген жағдайлардан қорғану үшін, өзіңді және мүлкіңді қатерден
алдын алу үшін ... ... ... Ал бір бөлігін әлдеқайда жоғары
табыс алып келетін және өтімді ... ... ... ... жұмсау жөн
болады.
Бағалы қағаздар қаржы рыногының құрамдас бөлігі ретінде, әлеуметтік-
экономикалық жағдайдың ... ... ... ... ... әр
саласын инвестициялайтын негізгі инфрақұрылымдық элементтердің бірі ... ... қор ... сияқты тиімді капитал қүю механизмінің бар
болуы, ... ... ... тартылуының тиімділігін арттырады.
Бағалы кағаздар экономиканың тұрақты дамуында маңызды рөл ... ... ... ... ... ... ел түрғындарының түрмыс
деңгейінің өсуіне жақсы ықпал етеді. Бағалы ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін қосымша ресурстар бар болса
ғана, пайда түсіре ... ... ... ... (фирманы) кеңейту жэне
кәсіпорынның пайдалылығының дәрежесін көтеру арқылы осы кәсіпорынның бағасы
өсіп отырған ... ... ... үшін тиімді болып ... ... ... жаңа жүмыс орындары пайда болып, өз кезегінде
экономиканың өсуі мен ... ... ... ... ... ... одан әрі жаңа жұмыс орындарының ашылуын қамтамасыз етіп, ... ... да ... алып ... ... ... ... нарығының негізгі құрамдас бөлігі
болып табылады. Оның пайда болуы мен дамуы сауда ... мен ... ... ... ... ... қажеттіліктің
өсуімен тікелей байланысты. Бағалы қағаздар нарығы ақша ресурстарының еркін
айналымын ... ете ... ... ... ... ... ерекше
мәні бар. Бағалы қағаз көмегі арқылы ішкі және ... ... алым ... және ... ... ... және
т.б. инвестициялау үшін алып-беру жүргізіледі. Бағалы қағаздар нарығы
арқасында кәсіпкердің пайдасында ... ... ... ... нарықта операциялардың көмегімен кәсіпкерлер жағынан
капиталға деген сұраныс ... ... жаңа БҚ ... орналастырылуы негізінде кәсіпкерліктің нақты облысына капитал ... ... ... ... яғни ... ... шығарылған бағалы қағаздарды орналастыру мүмкіндігі екі факторлар
тобымен анықталады.
Біріншіден, айналысқа түсетін бағалы қағазды орналастыру жылдамдығы
мен мүмкіндігі қаржы ... ... ... Бұл ... мыналар
әсер етеді:
- Табыстылық, облигация бойынша ағымдағы және күтілетін пайыз, күтілетін
дивиденд мөлшері және/немесе бақылауды иелену арқылы ... ... ... ... ... ... көбірек немесе азырақ тартымды істейтін
ссудалық пайыздың мөлшері;
- Экономикалық өсудің тұрақтылығын, баланстылығын және перспективасын,
қаржы жүйесінің сенімділігін анықтайтын ... ... ... ... ... ... нысандарының бар болуы – тауарлы және басқа
да нарықтардың конъюктурасы;
- Нарық ... яғни ... ... ... масштабы,
олардың қаражаттарды тарту үшін бағалы қағаздарды қолдану дәрежесі;
Екіншіден, бағалы қағаздарды орналастыру мүмкіндігі және оның ... ... ... ... ... яғни ... ... мен тәуекел факторларының әсерінен:
- Эмитент өзінің қызметін жүзеге асыратын саладығы (нарық сегментіндегі)
экономикалық жағдай;
- Эмитент саласындағы (нарық сегментінде) бәсекелестік ... ... ... ... ... ... бойынша) технологиясы, оның
шикізат, энергия материалдар және т.б. жабдықтаушыларынан тәуелділігі;
- Эмитент бизнесіне мемлекеттік реттеу және ... ... ... ... нарықтық сұраныс сипаты, оның сатып алушылардан
тәуелділігі (тұтынушылардан).
Нақты тікелей кәсіпкерлік саласына ... ... ... ... үдерісінен ерекшелігі қайталанбалы нарықта капиталға меншікті
қайта үлестіру жүзеге ... ... ... ... тіркеу арқылы жаңа салымның негізгі бағыттарын анықтайды, яғни
территория мен экономиканың жекелеген салалары арасында капиталды ... және ... ... қоса ... ... ... - басқа
инвестициялық нарықтардың формасымен салыстырғанда бұл ең ... және ... ... капитал ағымының механизмі.
Бағалы қағаздар нарығының экономикадағы мәнін және оның инвестициялық
үдерістегі ерекше рөлін келесідей жағдайлар анықтайды:
Бағалы қағаз ... ... ... ақша ... ... ... яғни ... өндірістік күшін ұлғайтуға, ресурстық
потенциалын жинақтауға ... ... ... ... ... ... инвестициялау БҚН-сыз да мүмкін (КСРО
кезіндегідей). Дегенмен, ... ... ... оны ... ... пен оларға деген ұсынысты өте икемді және тиімді, ... ... ... ... ... ... ... ресурстармен
қамтамасыздану шешуші рөл атқармайды. Оларды иеленбей ақ экономикалық
өсудің ... ... мен ... дәулеттілігін көтеруге болады (мысалы -
Жапония), қаржы ... ... ... ... да ... ... ... бағалы қағаздар нарығы);
Инвесторларға максималды пайданы қамтамасыз ... ... ... саланың дамуын, жекелеген жағдайларда (мемлекеттік бағалы қағаздар
есебінде) – белгілі бір ... ... ... ... шешуді жеңілдетеді. Нарықта әрдайым эмитент-кәсіпорындардың тек
ағымдағы емес, сондай-ақ күтілетін тиімді қызмет етуі ... ... ... ... ... ... ... қаражаттардың ең
үлкен эффективтілігін қамтмасыз ететін салаларға бағытталады. Бұл тек нақты
кәсіпорын үшін ғана ... ... ... ... ... үшін маңыздылығы
өте жоғары;
Бағалы қағаздар нарығы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогресті жеделдетуге, қазіргі ... тез ... және ... ... мен өндірістің
оптималды пропорциясын тиімді қолдануға жәрдемдеседі. Бұл ... ... ... ... даму ... мен ... ... бірі.
Бағалы кағаздар нарығы экономикалық қатынастардағы қаржы жүйесін
сауықтырудың маңызды механизмі болып қызмет етеді. Дамыған бағалы ... ... ... ... ... ... туындайды және
тапшылықсыз экономика құрылады: қоғамдық өндіріс ... ... ... ... ... экономикалық құрал ретінде рационалды салалық
құрылымдардың жасақталуын және соған сәйкес сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... ... ... ... ... етеді. Бұл тұрғыда жекешелендіру ... ... ... ... ... ... ... олардың ішінен біреуін
алдыңғы қатарға қояды. Рынокты, өндірістік, транспорттық, ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды инвестициялық
сапасына байланысты ең ... ... ... ... аясына
капиталдардың нақты құйылуы - бұлар өркениетті ... ... ... жүйенің құрылу жолдары болып табылады.
Сонымен қатар, бағалы қағаздар рыногы ақша ... ... ... ... ... қаражаты нәтижесінде тиімді түрде экономиканың
әр түрлі салаларының ... ... ... ... ... негізгі мақсаты экономикалык қатынастар
жағдайындағы әлеуметтік салаларға ... ... ... ... ... ... ... үшін мынадай шарттар түрақты орындалуы қажет деп
есептейміз:
1. Капиталдың еркін қозғалысы.
2. Эмитенттер мен ... ... ... ететін сауда
жүйесінің (қор биржалары) түрақты дамуы.
3. Рыноктың ақпараттық ... ... ... ... ... ... Бағалы қағаздардың экономиканы дамытудағы қызметі
Бағалы қағаздар қаржы нарығының құрамдас бөлігі ретінде, әлеуметтік-
экономикалық жағдайдың дамуына ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымдық элементтердің 6ipi болып
табылады. Мұндай қор нарығы сиякты тиімді капитал құю ... ... ... шынайы инвестицияның тартылуының тиімділігін ... ... ... ... ... маңызды рөл атқарады, ол
нарықтағы табысты көбейту арқылы ... ел ... ... өcyiнe жақсы ықпал етеді. Бағалы қағаздарды шығаратындар, егер
оларда өндірісті кеңейтуге мүмкіндік беретін қосымша ... бар ... ... түcipe ... ... арқылы өндірісті (фирманы) кеңейту және
кәсіпорынның пайдалылығының дәрежесін көтеру арқылы осы кәсіпорынның бағасы
өcin отырған акциясын ... ... үшін ... ... ... ... ... жаңа жұмыс орындары пайда болып, өз кезегінде
экономиканың өcyi мен көрсетілетін ... ... ... ... ... одан әpi жаңа ... ... ашылуын қамтамасыз етіп, үлкен
экономикалық ресурстарды да ... алып ... ... және кәсіпорындармен көрсетілетін қоғамдық қызметтерді
кеңейту көп жағдайларда ... ... ... ... кызмет етуіне
мүмкіндік береді.
Бағалы қағаздар нарығы, қолма-қол ақша мен басқа да қыска мерзімді төлем
құралдар нарығымен бipгe, ... ... ... мен ... ... ... ... бөлігін құрайды, бұлардың қызмет етулерінің
тиімділігі өз ... көп ... ... ... ... және орнықтылығын анықтайды.
Бағалы қағаз нарығында, басқа да кез-келген нарықтардағыдай, негізгі
тұлғалар сатып ... мен ... ... ... Бағалы қағаздарды
сатып алушы - бұл бос каражаты бар және оларды жоғары дәрежеде табыс әкелу
ушін ... ... ... ... керсеткендей, бағалы қағаздарды
сатып алушылар ... ... және ... ... ... ... асып кететін тұрғындар бөлігі болып табылады. Сатып
алушылар – институционалдық инвесторлар, яғни ... ... ... коммерциялық банктер, кәсіпорындар, ... әр ... ... ... ... ... және әр ... деңгейдегі
инвестициялық мекемелер [10].
Бағалы қағаздарды сатушылар ретінде қаржы құралдары жетіспейтін ... ... аз ... ... ... ... мен ... келеді. Сол себептен бағалы қағаздар нарығында ... ... ... бір ... ... ... (кредитор), ал сатушы - ... ... ... әр ... ... ... ... сұранысының
субъектілері, ал эмитенттер - осы бағалы қағаздар ... ... ... ... ... міндеттері, екі жақты да
қанағаттандыратын, қолайлы нарықтық баға орнату болып ... ... ... кағаздар нарығының рөлі әлемдік нарықтық экономиканың
дамуының барысымен өзгеріп отырады. Мемлекеттік бағалы қағаздар бастапкы
кезеңде ... ... бip ... ... негізінен, соғыс пен
табиғи апатқа байланысты, мемлекеттік шектен тыс ... жабу ... ... өте келе, мемлекеттік бағалы қағаздар үсті ... әсер ете ... ... ақша ... ... ... аясында бүтіндей алмастырылмастай рөл ала бастады.
Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығында ... және ... ... шек кою ... рөл - ... нарықтың максаты - мемлекеттік бағалы қағаздар
мемлекеттің бюджет тапшылығын қаржыландыру үшін пайдаланылуда. ... мен ... ... ... ... құбылыс сиякты, дамыған
елдерде де және дамушы елдерде де болады.
Ipi бюджет тапшылығы мен мемлекеттік қарыз ... ... ... бұл ... толық жұмыстылыққа жақын қалғанда пайда болады.
Ығыстыру әсерінің маңызы фискалды тапшылық саясаты пайыздык мөлшердің
өсу тенденциясын иеленгенде және ... ... ... ... және ... ... ол ... саясаттың ынталандырушы әсерін
әлсіздендіреді немесе толықтай бұзып тастайды [12].
Мемлекеттік бағалы қағаздардың шығарылуы, ережеге сәйкес, ... ... ... ... ... мен табыска кепілдік
беретіндігінде.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... шығару
бюджет тапшылығын қаржыландыру мен қарызды толтырудың өркениетті әдісі
болып табылады. Бұл, ... ... ... ... ... ерекшеленеді және инвесторлар оларды екінші кайталама нарықта
өткізуде, мемлекетке қарызга ... ... ... ... ... аз ... ... байланысты. Сондықтан
мемлекеттік бағалы қағаздар ережеге сай, ішкі қарыздарды қаржыландырудың
негізгі кездерінің бipi ... ... Олар ... ... кең ... көп қолданылады.
Мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару есебінен үкімет кәсіпорынның бос
ақша ... icкe ... және ... ... ... ... және ... негізде яғни, кайтарымдылык, төлемділік және шұғыл
негізде іске қосады. Әрине, қарыз ... ... ... мен ... ... ... үшін ... өсіруді талап ету керек болуы мүмкін. Бірақ ... ... ... бip ... ғана ... мүмкін және төтенше
экономикалық қиындықтар жағдайындағы елдердің ... ... әр ... ... шиеленушілігі кушейген жағдайда мұны құптауға болатын
сиякты.
Мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару ipi ... ... ... ... ... мемлекетттік бағалы кағаздарды шығару шектен
шыққан дәрежеде бола алмайды, ... да ... ... ... ... ... барлык тәсілдер қолданылады, әйтсе де олардың
арасындағы байланыстар нақты экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... дамыған бағалы кағаздар нарығы толықтай, оның
кәсіпқой қатынасушыларынсыз ойдағыдай ... ... ... ... компанияларды, сақтандыру компанияларын, зейнетақы қорларын
және де басқа олардың қызмет ... ... ... ақша ... ... міндеттерді атқаратындар жатады. Бағалы қағаздар
рыногының ажырамас бөлігіне, ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды ұстаушылардың реестрін енгізу,
бағалы қағаздармен операциялар бойынша өзара есеп айырсу ... ... ... ... ... реестр ұстаушылар)
ұйымдары жатады.
АҚШ Қазыналық бағалы қағаздар нарығы әлемдегі ең ... ... ... ... ... ... Ұлыбритания нарығынан 6 есе
үлкен, ал ... ... ... аса ... ... ... жүзеге
асырылады. 300-ге жуық әртүрлі шығарылым 1 ... 30 ... ... ... Бұл нарықтың көлемі соңғы бірнеше жылдардағы аса ipi
бюджет ... мен ... ... сауда балансымен түсіндіре ... ... ... ... және шет ... ... мен
брокерлерге қолайлы болып саналады, ceбeбi олар, минималды несиелік
тәукелге ие.
Мемлекеттік ... ... ... банкісінің эмиссия көлемі ретінде
кызмет аткарады. Оның негізгі ... ... ... көп ... өсіп кететін, ұзак мерзімді қарыздармен байланысты, ол ... ... және ... ... жеке ... ... үшін ... береді.
Қазыналық міндеттеме мемлекеттік сектордың тапшылығын ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар әр түрлі мәнге ие бола алады. ... ... ... бөлінеді: қысқа мерзімдік (1 жылдан 5 жылға дейін),
орташа мерзімге (5-15 жылға), ұзақ мерзімдік (15 ... әрі ... ... ... ... өтеу мерзімінсіз міндеттемелер аннуитеттер мен консолдар немесе
әскери қарыз облигациялары тәрізді бағалы ... ... ... Олар өте
төмен пайыз мөлшерін иеленеді. Кей кездері мемлекеттік бағалы қағаздар екі
рет өтеу мерзімін ... бұл ... ... ... ... екі мерзім аралығында міндеттемелерді сатып алу құқығын
білдіреді [15].
Германияда ішкі және ... ... үшін ... әр ... ... ... ... бар. Олардың бipi - федералды жол-
пошталық, ... олар ... ... темір жол басқармасы мен
пошта ведомствасымен бірлесіп шығарылады. Одан басқа, федералдық үкімет ... ... ... ... ... ... шығарады, ал жерлерге -
жер қарыз ... ... ... ... әр ... ... мен әр ... атаулары болады. Негізінен өтелу мерзімі 10 жылға
дейін, «бунде» ретінде ... ... ... ... болады.
Орташа шығару көлемі 4-6 млрд ... ... ... негізінен қағаз
пакеттерімен 5 млн. марка операцияланады. ... ... ... сай, ең ... бip германиялык кор биржасына
тіркелуі тиіc [16].
Қaзіргі уақытта Қазақстан үкіметі әлі де кейбір кәсіпорындардың кызметін
тікелей дотациялар мен ... ... ... бөлу ... субсидиялап
келеді. Жекешелендіру үрдісінде бұл кәсіпорындар жеке секторға ауысты, ... ... ... ... ... әлеуметтік
қамсыздандыру бағдарламасының пайдасына қайта ... ... ... ... ... бepyi үшін ... кәсіпорындар тиімді жұмыс
жасауы тиіс. Инвесторлар өз ақшаларын нашар ... ... ... ceбeбi ... ... қayпi өте ... болады.
Бұл кәсіпорындардың нарық жағдайында табысты еңбек ету ынтасын ... ... да ... ... өcyi және тұрғындарды толық жұмыспен
қамтамасыз ететін көптеген шаруашылык субъектілері ... ... ... ... ... ... ... экономиканың өсуіне ықпал
етіп, мемлекеттік ... ... ... мен ... ... ... ... тигізеді.
Әлеуметтік-экономикалық жағдайларды дамытудағы 1–кестеде көрсетілгендей
корпоративті бағалы қағаздардың атқаратын қызметтерін жалпы нарықтық және
өзіндік деп екі топқа ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
1. Коммерциялық кызметі, яғни нарықтағы операциялардан пайда алу.
2. Бағалық қызметі, яғни ... ... ... және ... ... ... камтамасыз етеді.
3. Акпараттық кызметі, яғни нарық, сауда ... ... ... ... өздерінің қатысушыларына акпараттарды
жеткізуі
4. Реттеу кызметі, яғни сауда ережелерін ... ... және ... ... iскe асырылады.
II. Өзіндік қызметтеріне мыналар жатады:
1. Кайта бөлу кызметі
- ақша ... ... ... және нарықтың ic-әрекеттер
сфераларында кайта бөлу;
* тұрғындардың жинақтарын аудару;
* инфляциялық емес ... ... ... ... Баға және қаржы тәуекелін сақтандыру кызметі немесе оны хеджирлеу деп
атауға болады, олар туынды бағалы ... ... және ... ... ... іске ... ... [14].
Кесте 1
Корпоративті бағалы қағаздардың функциясы
|I Жалпы нарықтық кызметтері: | ... ... ... ... ... ... алу|
|2.Бағалық қызметі ... ... ... және |
| ... |
| ... қозғалысының үрдісін |
| ... ... ... Акпараттық кызметі ... ... ... және |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... кызметі|
| |iскe ... ... ... ... ... ... | ... бөлу ... ... ... ... ... |
| ... нарықтың ic-әрекеттер |
| ... ... бөлу ... және қаржы тәуекелін |туынды ... ... ... кызметі немесе оны |(фьючерстік және опциондық ... ... ... ... іске |
| ... ... ... негізінде автор құрастырған ... ... ... ... ... - бұл ... ... асатын, экономикалық өсудің қаржылық көздері жасақталатын және
инвестициялық ... ... ... Қарыздық (ссуда) капитал мен
қолма-қол ақша нарығымен бipre бағалы қағаздардың нарығы, болашақта ... ... ... ... ... нарығының тұрақтылығын
анықтайтын, экономиканың қаржылық тұрақтылығының ... ... ... болады, яғни бұл қорлардың белгілі мөлшері елдегі әлеуметтік
салалардың тұрақты дамуына және жалпы қоғамның ... ... ... ... ... ... дамуы үшін, жоғарыда көрсетілгендерден
басқа бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... бірлестігі сиякты өзін-өзі реттейтін ұйымдар құрылуы
мүмкін.
Бағалы қағаздар нарығы экономикалық ... ... ... ... ... ... кызмет етеді. Дамыған бағалы қағаздар
нарығы жағдайында ... ... ... және ... құрылады: қоғамдык өндіріс негізінен, қоғамдық сұраныска сәйкес
келеді. Бағалы ... көп ... ... ... ... және қол жетер көзі болып табылады, нарықтық экономикада туындайтын
көптеген үрдістерді макроэкономикалық реттеуші болып табылады.
Бағалы қағаздар ... ... ... рационалды салалық
құрылымдардың жасакталуын және соған сәйкес ... пен ... ... ... ... туғызады, экономиканың қарқынды
дамуын қамтамасыз етеді. Бұл тұрғыда жекешелендіру ерекше түрде ... ... ... ... шығарып, олардың ішінен біреуін
алдыңғы катарға кояды. Нарықты, өндірістік, транспорттық, ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық
сапасына байланысты ең іздіктерін таңдау, материалдык өндіріс ... ... ... - ... өркениетті елдердің қаржы
нарықтарындағы тұтас жүйенің құрылу жолдары болып ... ... ... мемлекеттегі және одан тыс ... ... ... әр ... ... ... катар, бағалы қағаздар нарығы ақша ағысын керек арнаға қарай
бағыттайды. ... ... ... ... ... ... түрлі салаларының арасында бөлнеді [5].
Қор құралдары - бұл басты негізде бағалы қағаздар ... Ол ... ... ... дамуының ажырамас бөлігі болып табылады.
Қор құралдарының дамығандығы және оның мемлекет тарапынан реттелу ... ... даму ... ... ... болып
есептеледі.
Бағалы қағаздар айналымы шетелдік инвесторлардың уакытша бос ... ... ... ... үшін ... ... ... оларды шетелдік капиталды қарызға алу ретінде
пайдалану маңызды.
Бағалы қағаздардың шығарылуы ... ... ... оған ... ... ... мүмкіндік береді.
Сауданың дамуы ерекше түрдегі тауардың пайда ... ... ол - ... қағаздар. Қоғамның одан әрі дамуы, ... ... ... ... ... түрде өндірістік
айналымға инвестиция тартудың тиімді әдісі ретінде себепші болды.
2 Қазақстан Республикасындағы корпоративті бағалы қағаздардың экономикалық
механизмі және олардың тиімділігі
2.1 ... ... ... ... ... корпоративті бағалы қағаздар
нарығындағы рөлін анықтау
Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын құру жобасы ... ... ... Н.Ә. ... ... ... алғаш рет
Қазақстан банктерінің қауымдастығы мүшелерімен 1995 жылы ... ... және 2004 ... қарашада өткен Қазақстан қаржыгерлерінің
конгресінде сөйлеген сөзінде Елбасы атап ... ... ... асыру шеңберінде Қазақстан Республикасының Үкіметі
Сингапур мен Таиландтың қаржы орталықтарының құрылуына және дамуына тікелей
қатысқан «Boston ... Group» ... ... компанияның негізгі міндеті Қазақстанның қаржы ... ... мен ... зерттеп, құрылатын өңірлік қаржы
орталығының құқықтық, қаржы, инфрақұрылымдық, басқару ұстанымдары жөніндегі
ұсынымдарды әзірлеу болды.
Қазақстан ... ... ... ... міндеттер
«Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру
стратегиясы» атты ... ... ... 2006 ... ... ... ... ретте, Алматы қаласының Орталық Азия өңірінің басты қаржы орталығы
ретінде дамуына ерекше мән беріліп отыр. Ірі ... ... үшін ... ... арналған заемдар беру, сақтандыру мен қаржы қызметін
көрсету саласында қолайлы жағдайлар мен ... ... ... ... ... инфрақұрылыммен қамтамасыз ету осы бағытта басты
орын алады [1].
2006 жылғы 5 маусымда «Алматы қаласының ... ... ... туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы қабылданып, Қазақстан Республикасының кейбір
заңнамалық актілеріне тиісті өзгерістер ... Сол жылы ... ... ... - ... ... ... қаласының
өңірлік қаржы орталығының қызметін ... ... өз ... ... бірге, қаржы орталығы қатысушыларының ... шешу ... ... ... ... қаласында мамандандырылған
қаржылық сотты құру туралы» 2006 ... 17 ... № 158 ... ... ... ... іске ... қажетті заңға бағынышты
нормативтік құқықтық актілер қабылданды.
Қаржы орталығының қызметіне ... ... ... ... жөніндегі ұсынымдарды әзірлеу және Қазақстан Республикасы Алматы
қаласының өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу ... ... ... ... ... әзірлеу мақсатында консультативті-кеңес
беру органы ретінде Халықаралық кеңес құрылды.
Осы орайда Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 ... ... № 1284 ... Қазақстан Республикасының Қаржы секторын
дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы ... ... жөн. ... ... ... қаржы орталығын дамыту бөлігінде
Тұжырымдамада оларды іске асыру ... ... ... және ... ... ... ... өңірлік қаржы орталығын (бұдан әрі – қаржы
орталығы) құру мақсаттары бағалы қағаздар рыногын дамыту, оның ... ... ... ... ету, Қазақстан
Республикасының экономикасына инвестицияларды тарту, қазақстандық капиталды
шетелдік ... ... ... ... ... ... ... арнайы сауда алаңына шетелдік сияқты, қазақстандық
инвесторларды да, эмитенттерді және ... ... ... ... ... қағаздар рыногын тиімді дамыту үшін жаңа қаржы
құралдарын ... мен ... ... ... орталығын одан әрі дамыту
қаржы орталығының міндеттері болып табылады. Ағымдағы ... ... ... ... ... көрсетілген:
Кесте 2
Арнайы сауда алаңындағы эмитенттер
|1 |AESO |ТОО ... |
|2 |APKI |ТОО ... ... |
|3 |ASAV |АО ... ... |
|4 |ASBN |АО ... ... |
|5 |ASFI |АО ... |
|6 |ASND |АО ... |
|7 |ATFB |АО ... |
|8 |BGST |АО ... |
|9 |BTTR |АО ... ... ... |CBH_ |АО "Caspian Beverage Holding" ... |CCBN |АО ... ... ... |EKTN |АО ... ... |ELDS |АО ... ... |HSBK |АО ... ... банк ... |
|15 |KASS |АО "НГСК КазСтройСервис" ... |KAST |АО ... ... ... |KKGB |АО ... ... |KZIK |АО "Казахстанская Ипотечная Компания" ... |KZTK |АО ... ... |MAG_ |АО "MAG" ... |PDEN |АО ... ... |REAL |АО ... ... "REAL ... ... жалғасы: ... |RESC |ТОО ... ... "RESMI" ... |ROSA |АО "РОСА" ... |TEBN |АО ... ... |TMLZ |АО ... ... |TSAS |ТОО ... "Цесна-Астык" ... |UTMK |АО ... ... |
| | ... ... |ZERD |АО "Kazcat" ... |BM_RECH ... ... Trading Ltd. ... |GG_TPL_ |Tethys Petroleum Limited ... |KY_RRF_ |Russia ... Fund SPC ... |NL_KKGB ... ... B.V. ... ... сайтынан ... ... ... ... ... дамытуға бағытталған негізгі
шаралар мынадай:
«Алматы қаласының өңірлік ... ... ... және ... ... заңнамалық актілеріне Алматы қаласының өңірлік қаржы
орталығын құру мәселелері бойынша өзгерістер мен ... ... ... Республикасының 2006 жылғы 5 ... ... ... іске ... орталығының арнайы сауда алаңында ұлттық компаниялар мен банк секторы
ұйымдарының акцияларын алғашқы орналастыру ... ... және ... ... рыногының кәсіпқой
қатысушыларын қаржы орталығының арнайы ... ... ... үшін қаржы
орталығының кең ... ... ... ... және ... ... өткізу;
инвесторлардың кең топтары үшін (институционалдық инвесторлар сияқты, ... үшін де) ... ... (ETF), ... ... фьючерстер, опциондар, ислам құралдары (сукук және басқалары) сияқты
жаңа қаржы ... ... мен ... ... рыногының қазіргі заманғы халықаралық стандарттарына жауап
беретін қаржы орталығының жаңа технологиялық инфрақұрылымын құру;
халықаралық ... ... ... өзара мойындау ... қол ... ... ... ... Даму ... ... белсендіру;
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің мемлекеттік қазынашылық
міндеттемелерді жыл ... ... ... ... ... ... ... салуға бағытталған жаппай инвесторлардың ішкі ресурстарын
тарту ... ішкі ... ... ... ... ... ... әсерімен және халық өмірі ... ... ірі ... ... ... ... мемлекет қатысатын ірі ... ... ... ... жобалық облигацияларды шығару және ... ... атап ... ... ... ... тарту қажет;
Алматы қаласының аумағында қаржы ... ... ... ... ... ... ... кәсіпқой қатысушылары және
т.б. болатындай етіп бизнес-орталықты ... ... ... және ... ... ... ... кезінде салық жеңілдіктерін ұсыну;
жинақтаушы зейнетақы қорларына қаржы ... ... ... үшін ... ... құруға рұқсат беру.
АӨҚО территориясында Қазақстан сот жүйесіне кіретін арнаулы қаржы соты
құрылды. Аталған соттың ... ... сот ... теңестірілген,
сондықтан қабылданған шешімдер бойынша шағымдану процедурасы тек Қазақстан
Республикасы Жоғарғы сотында жүзеге асырылады.
АӨҚО ... ... ... ... қатысушылары заңды тұлға ретінде
мемлекеттік тіркеуден өткен және брокерлік, дилерлік ... ... ... қағаздар нарығын реттеу және қадағалауды іске асыратын
уәкілетті орган (бұдан кейін -ҚҚА) ... ... ... ... ... ... жеңілдіктері қаржы орталығының жұмысына тікелей
қатысы бар ұйымдарға ғана ... ... ... ... ... ... ... АӨҚО қатысушы – брокерлер мен
дилерлердің санының кемуі ... ... ... ... ... 3
Қор нарығының негізгі қатысушыларының сандық мәліметтері
| ... ж. ... ... ... ішінде барлық |106 |103 |83 ... | | | ... |24 |24 |24 ... 1-санаттағысы |23 |22 |22 ... емес ... |63 |59 |53 ... ... |54 |51 |44 ... ... |19 |20 |6 ... |17 |15 |12 ... |10 |11 |11 ... ... ... |11 |13 |14 ... ... |61 |66 |49 ... | | | ... ... |4 |4 |2 ... ... ... |2 |2 |2 ... |3 | 4 | 3 ... қағаздармен сауда |1 | 1 | 1 ... ... | | | |
|* ҚҚА ... ... ... ... ... тоқсанда бағалы қағаздар нарығында номиналды
ұстаушы ретінде ... ... ... ... ... ... дилерлік қызметті жүзеге асыруға 1 ... ... ... АҚ). ... қатар есепті кезеңде 8 лицензияның қолданылуы
тоқтатылды, оның ішінде бағалы ... ... ... ... ... ... ... құқығымен брокерлік жəне дилерлік қызметті
жүзеге асыруға 4 лицензия («КАПИТАЛИСТ ... ЖШС, «BCC ... ... "Банк ЦентрКредит" АҚ ЕҰ, «ҚАЗЭКСПОРТАСТЫҚ-СЕКЬЮРИТИЗ» АҚ, «REAL-INVEST
RFCA» АҚ) жəне инвестициялық портфельді басқаруға 3 ... ... АҚ, «BCC ... АҚ - ... ... АҚ ... АҚ) жəне бағалы қағаздарды ұсатушылар тізілімі
жүйесін жүргізу жөніндегі қызметті ... ... 1 ... ... АҚ). Сондай-ақ есепті кезеңде 2 ұйым ... ... ... АҚ, ... Asset ... АҚ) инвестициялық
портфельді басқару жөніндегі қызметті жүзеге асыруға берілген лицензиясынан
айырылды.
Жиынтығында 2009 жыл ... 4 ... оның ... ... қағаздар
нарығында номиналды ұстаушы ретінде клиенттер ... ... ... жəне ... дилерлік қызметті жүзеге асыруға 1 лицензия
("Griffon Finance" АҚ), ... ... ... 3 ... ("Zurich ... Management" АҚ, «BCC Securities» АҚ - "Банк
ЦентрКредит" АҚ ЕҰ, "FATTAH FINАNCE" АҚ). 2009 жыл ... 37 ... ... оның ... ... ... нарығында номиналды
ұстаушы ретінде клиенттер ... ... ... ... ... ... қызметті жүзеге асыруға 21 лицензия («Алем» инвестициялық
компаниясы» АҚ, "Maximum Asset ... АҚ, «ABS ... АҚ, ... ... АҚ ... Инвестмент Солюшнз), «Алматы Инвестмент
Менеджмент» АҚ, ... ... ... ЖШС, «Centras Financial» ЖШС, "IWC
Invest" ЖШС (ИВС ... «MAG ... ЖШС, «SANA ... ... ЖШС («Казкоммерцбанк»), «Глобал Секьюритиз (Қазақстан)» АҚ, "BWK-
INVEST" ЖШС, «Resmi ... House Almaty» ЖШС, «AIM ... АҚ, ... АҚ, ... Секьюритиз» ЖШС, «BCC
Securities» АҚ - "Банк ЦентрКредит" АҚ ЕҰ, ... ... RFCA» АҚ, ... ... АҚ), инвестициялық портфельді
басқаруға 13 лицензия («EAST CASPIAN ... ... ... ... Asset Management" АҚ, «Авангард Капитал» АҚ, «КИТ ... ... АҚ, «Abadan ... АҚ, «CSB ... АҚ,
«VOSTOK CAPITAL» АҚ, «GLOTUR INVEST» АҚ, «AIM Capital» АҚ, «Астана-Финанс»
АҚ, "Rise Capital" АҚ, «BCC ... АҚ - ... ... АҚ ... АҚ), ... қағаздар ұстаушыларының тізілім
жүйесін жүргізу бойынша қызметті жүзеге асыруға 3 лицензия ... АҚ, ... АҚ, ... ... АҚ) жəне ... ... 1 лицензия («C-n-D Express» ЖШС). Сонымен қатар 2009 жыл
ішінде 7 ұйым инвестициялық портфельді ... ... ... ... ... ... айырылды («Алматы Инвестмент Менеджмент» АҚ,
“West investment company”/Уэст инвестмен компани/ АҚ, "Capital Almakhan
Invest" АҚ ("Капитал ... ... ... ... АҚ, «Asia Broker
Services» АҚ, «Investment Trust Management Company» АҚ, ... ... АҚ) жəне 2 ұйым ... қағаздар нарығында номиналды ұстаушы
ретінде клиенттер шоттарын жүргізу құқығымен ... жəне ... ... жүзеге асыруға лицензиясынан айырылды («Алан Секьюритис»
АҚ, «Asia Broker Services» АҚ).
Агенттік есепті кезеңде «СЕНІМ-БАНК» ... «Gold ... Group» ... ... ... ... ... шоттарын жүргізу құқығы бар
бағалы қағаздар рыногындағы брокерлік жəне дилерлік қызметті жүзеге асыруға
берілген лицензияның ... ... ... жəне «Алматы Инвестмент
Менеджмент» АҚ-на номиналды ұстаушы ретінде клиенттердің ... ... бар ... ... ... брокерлік жəне дилерлік қызметті
жүзеге асыруға берілген лицензияның қолданылуын ... ... ... қор ... ... ... кәсіби қатысушылардың қаржылық
жағдайы көрсетілген:
Кесте 4
Бағалы қағаз нарығының кәсіби қатысушыларының ... ... ... ... ... ... |
| |ж | | ... активтер, оның ішінде: |355 954 |445 972 |174 676 ... |5 018 |4 876 |9 048 ... ... |2 637 |1 627 |982 ... | | | ... |1 297 |968 |1 126 ... |94 097 |95 872 |118 834 ... компаниялар |247 022 |338 934 |35 556 ... |5 808 |3 695 |9 130 ... ... ... |237 536 |295 007 |55 607 ... |2 356 |1 330 |4 414 ... (АӨҚО |166 |274 |65 ... | | | ... |31 |33 |29 ... |20719 |20 452 |37 910 ... ... ... ... |214 183 |271 628 |8 351 ... |81 |1 290 |4 838 ... ... ... |118 418 |150 965 |119 069 ... |2 662 |3 546 |4 634 ... (АӨҚО |2471 |1 353 |917 ... | | | ... |1 266 |935 |1 097 ... |73 387 |75 420 |80 924 |
| |32 839 |67 306 |27 205 |
| | | | ... ... | | | ... |5 727 |2 405 |4 292 ... ... ... ішінде: |95 139 |134 419 |111 197 |
| |1 744 |1 752 |2 310 ... | | | |
| |2 298 |1 277 |947 ... ... | | | ... | | | ... |1 205 |899 |1 100 ... |63 962 |72 025 |76 849 ... компаниялар |24 603 |57 016 |20 916 ... |1 250 |1 450 |9 075 ... ... ... ... ... өңірлік қаржы орталығы – Қазақстан Республикасының
қаржы нарығын дамытуға бағытталған, қаржы орталығы қатысушылары мен мүдделі
тұлғалардың қарым-қатынасын реттейтін ... ... ... құру ... қағаздар нарығын дамыту;
Қазақстан бағалы қағаздар нарығының халықаралық ... ... ... Республикасы экономикасына инвестициялар тарту;
Қазақстан капиталының шет ел ... ... ... ... келесі қағидаларға сəйкес қызмет етеді:
Қазақстандық жəне шет ел қатысушыларының теңдігі;
Қазақстан Республикасы валюталық заңнамасына сəйкес капитал қозғалысы.
АӨҚО – ... ... ... инвестиция құюы үшін жағдай
туғызатын арнайы құқықтық ... ... ... ... ... енгізілген өзгерістер келесі салық
жылынан бастап күшіне енеді;
- АӨҚО арқылы жұмыс істейтін инвесторлар үшін арнайы салық жеңілдіктері;
- АӨҚО қатысушыларын ... ... ... ... қос ... салудан құтылу туралы 28 конвенцияға қол қойды;
- ҚР ... ... ... ... ... ... «Бағалы
қағаздар туралы» жеке заң қабылданды;
- Бір бақылаушы мемлекеттік орган – ҚР ... ... жəне ... ... мен ... ... ... Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының
қызметін реттеу ... 2006 ... 15 ... ... ... ... қаржы орталығының арнайы сауда алаңы ... ... ... ... ... ... ... № 74 бұйрықты бекітті.
Яғни, Қазақстан Республикасы Алматы ... ... ... ... ... агенттігінде тіркелген бағалы қағаздар ... ... қор ... АҚ ... қызмет ететін АӨҚО арнайы
сауда алаңында (АӨҚО АСА) қаржы құралдарымен саудаластыққа қатысуларына
болады.
Бұған ... 2007 жылы 5 ... ... тарапынан 2006 жылдың 28
желтоқсанында «Қазақстан қор ... АҚ-ң ... ... ... ... қаласының өңірлік қаржы орталығы арнайы сауда алаңының
қызметі мен ұйымдастырылу ережесі келісілді.
Аталған ереже АӨҚО ... ... ... ... мен ... ... ... Жекелеп айтсақ, арнайы сауда алаңында мəмілелер
жүргізуге құқылы биржа ... ... ... талап пен өткізілетін
саудаға қатысу шарттары белгіленді. Сонымен қатар, бағалы қағаздар түрлері,
олардың айналымға түсу ... мен ... ... ... ... ... листинг жəне делистинг процедуралары жəне мұнымен қоса ... ... ... комиссиясы қызметі, сарапшы кеңесі, ... ... ... ... ... мен олардың бағалы қағаздары
туралы ақпараттарды ашу тəртібі.
«Алматы қаласының өңірлік қаржы ... 2010 ... ... ... сәйкес Қаржы орталығына қатысушылар ережесі бойынша биржаға
мүшелікке арнайы сауда алаңына қатысуға ниет ... ... ... ... ... құқығы бар тек бір ғана «А» категориясы
белгіленеді[18]. ... ... ... ... ... ішкі
құжаттарының қызметі таратылады: биржалық мəмілелерді жасау жəне ... ... ... ... ... ... мүшелерінің саудаға қатысуы мен
сауда жүйесін қолдануға қатысты міндеттерді орындамаған ... ... ... ... мен ... ... ... бойынша есептесу Т+3 схемасы бойынша ... ... ... ... ... аукцион мен франкфурттық сауда
əдісі қолданылады.
Алаңда бағалы қағаздар секторының бірнеше түрі ... ХҚО ... ... ... Листингтік талаптарды орындайтын листингтік БҚ
- Қандай да бір талаптар қойылмайтын листингтік емес БҚ
Листинг – ААҚО бекітілген тәртіп бойынша қор ... ... ... ... ету ... жиынтығы. Егер компания алаңша
листингі тізімінде тіркелген, бұл үлгерім көрсеткіші, кәсіпорын мәртебесін
көтереді. ... және ... ... ... ... ... болады.
Кесте 5
Акцияларға қойылатын листингілік талаптар
|Акциялар үшін | 1-санат | 2-санат | 3-санат ... | | | ... | | | ... | 3 жыл |2 жыл |  ... | | | ... ... ... АЕК| 51.000 АЕК ... |АЕК | | ... ... ... ... ... |АЕК | | ... пайда | 85.600 АЕК | әрбір екі |  |
| ... үш жыл |жыл ... | |
| ... ... бары | ... | 6 ай - 10 % | 6 ай - 5 % |  ... | | | ... | | | |
| | 1 жыл - 15% | 1 жыл - 10%|  |
| | 2 жыл - 25% | 2 жыл - 15%|  |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... холдинг не болмаса ұлттық басқарушы |
| ... үшін |
| | 6 ай - 5 % | 6 ай - 5 % |  |
| | 1 жыл - 10% |  |  ... | 3 ... | 2 ... | 1 ... ... | | | ... да ... | - ... | | |
| ... АРД ... сәйкес келетін аудитор |
| ... ... ... – ҚЕХС, АҚШ ҚЕС |
| ... ... ... |
| ... ... ... қағаздардың меншік |
| ... ... беру ... шығару) құқықтарына |
| ... ... ... ... нормалардың |
| ... |
| ... ... ... ... ... 6
Облигацияларға қойылатын талаптар
|Борыштық |Рейтингілік |Рейтингілік ... ... ... ... | ... |ҚРА ... | ... ... | ... ... | ... | | |
| | |1 ... |2 ... ... | 2 жыл |2 жыл  |1 жыл  ... | | | ... |- ... ... АЕК ... | |АЕК | ... ... |- |85.600 АЕК ... ... бір жылына бар |
| | |Екі ... ... |
| | ... | ... көлемі |- ... ... АЕК ... ... ... |АЕК екі | ... | ... | |
| | ... | |
| | ... | ... | 3 ... | 2 ... | 1 ... ... | | | ... ... ҚРА |- |- |
| ... | | ... да ... ... | |
| ... ҚРА ... ... ... ... |
| ... есептілігінің стандарттары – ҚЕХС, АҚШ ҚЕС |
| ... ... ... |
| ... құжаттарында бағалы қағаздардың меншік иелерінің|
| ... беру ... ... құқықтарына нұқсан |
| ... ... ... ... ... |
|*Қаржы орталығының ресми сайтынан ... ... қор ... ... жүйесінің «Қаржы орталығының
листингке жатпайтын бағалы қағаздар» секторына айналымға жіберуге рұқсат
ету бастамашының өтініш беру мен ... ... ... ... бағалы
қағаздардың бар екенін растайтын құжатты ұсыну негізінде жүзеге асырылады.
Листингке қосу талаптары:
- 1 -талап.
- 2 -талап.
- 3 ... емес ... ... 1 талап бойынша арнайы сауда
алаңының ресми тізіміне енгізу мен олардың осы ... ... ... сауда
алаңының ресми тізімінде орналасуы үшін бағалы ... мен ... ... ... ... келуі тиіс[19]:
1. Осы бағалы қағаздар Агенттік Төрағасының 08 қыркүйек 2006 ... ... ... ... орталығымен расталатын қаржы
биржаларының тізбесін бекіту туралы» бұйрығына сәйкес (KASE, ... ... ... ... ... NYSE Euronext, NASDAQ, LSE,
OMX Nordic Exchange, Hong Kong Exchanges and ... ... қор ... ... федерацияларының биржа-мүшесі)
Агенттікпен мойындалатын қаржы биржалары ... ... ... ... ... ... ... Осы бағалы қағаздар эмитенті осы бағалы қағаздар орналастырылған ресми
тізімдегі осы тармақтың 1) тармақшасының ... ... ... Интернет-сайтында өзі мен өз қызметі туралы ақпаратты ашуы
керек;
3. Осы бағалы қағаздардың эмитентінде дефолт ... ... ... Осы бағалы қағаздар бойынша «А» категориясы мүшелері арасынан маркет-
мейкер болуы керек.
1 -Талап ... ... ... ... тізімде Эмитенттің осы бағалы қағаздары орналастырылған қаржы
биржасы туралы мәліметтер (ресми тізімдегі қор биржалары туралы);
• Осы ... ... ... ... ... қор биржасының Интернет-
сайт туралы мәліметтер (ресми тізімдегі қор биржаларының интернет-
сайттары ... емес ... ... 2 талап бойынша арнайы сауда алаңының
ресми ... ... мен ... осы ... бойынша арнайы сауда алаңының
ресми тізімінде орналасуы үшін бағалы қағаздар мен олардың ... ... ... ... ... ... Төрағасының 08 қыркүйек 2006 жылғы «Рейтингі бағалары Алматы
қаласының аймақтық қаржы орталығы қызметін реттеу жөніндегі ... ... ... ... ... ... ...
7 бұйрығына сәйкес Агенттікпен мойындалатын рейтингі агенттіктері
тізбесіне кіретін рейтинг агенттігі берген ... ... осы ... ... олардың эмитентінде болуы керек;
2. Акцияларға қатысты – осы акциялардың эмитентінде ... ... ... 2006 жылғы «Алматы қаласының аймақтық қаржы орталығының
арнайы сауда алаңына рұқсат ету үшін ... ... мен ... ... ... талаптарын бекіту туралы» №6 бұйрығы
талаптарына сәйкес келетін ұзақ мерзімді несие ... ... ... ... қатысты – осы облигацияларда Агенттік Төрағасының 08
қыркүйек 2006 жылғы «Алматы қаласының аймақтық ... ... ... ... ... ету үшін ... қағаздар мен олардың
эмитенттерінің рейтинг бағасы талаптарын бекіту туралы» №6 бұйрығы
талаптарына сәйкес ... ... ... ... ... ... мен ... беру бастамашысы арасында листинг шарты жасалуы
керек;
5. Осы бағалы қағаздардың эмитентінде дефолт ... ... ... Осы бағалы қағаздарға рұқсат беру бастамашысы Биржаға инвестициялық
меморандум немесе инвестициялық ... тең ... ... осы
бағалы қағаздар шығарылымын мемлекет заңнамасына сәйкес жасалған
құжатты ұсынуы ... Осы ... ... ... «А» ... ... мүшелер арасынан
маркет–мейкер болуы керек.
|Рейтинг агенттігі |Ең төменгі көрсеткіш |
|Standart & Poor's |BB- ... ... |Ba3 ... | ... Ratings |BB- |
2 ... ... ... ... Осы ... қағаздарға (рейтинг бағасы туралы) немесе олардың
Эмитентіне берілген рейтинг ... ... ... Осы ... ... бойынша инвестициялық меморандум немесе осы бағалы
қағаздар шығарылымы мемлекетінің заңнамасына сәйкес ... ... тең ... ... емес ... ... 3 талап бойынша арнайы сауда алаңының
ресми тізіміне ... мен ... осы ... ... ... ... алаңының
ресми тізімінде орналасуы үшін бағалы қағаздар мен олардың эмитенті келесі
талаптарға (арнайы сауда алаң листинг талаптарына) ... ... ... ... ... эмитент болып табылатын мемлекеттің заңнамасына ... ... ... эмитентінің мемлекеттік тіркеуі осы бағалы
қағаздарды арнайы сауда алаңы ресми тізіміне ... ... ... ... ... бір ... ... асырылуы тиіс; оның үстіне
Маман кеңесі қайта құру нәтижесінде осы ... ... ... болу ... ... алу ... асырылуы мүмкін;
2. Осы бағалы қағаздар эмитентінің ... есеп ... ... есеп беру ... ... ... АҚШ қолданылатын
қаржылай есеп беру стандарттарына (GAAP) сәйкес жасалады; 
3. Осы бағалы қағаздар ... ... ... 08 ... 2006 жылғы
«Қаржы құралдарын Алматы қаласының аймақтық қаржы орталығының арнайы
сауда алаңдарына ... ету үшін ... ... ... ... ... № 9 бұйрығымен бекітілген біліктілік
талаптарына сәйкес келетін аудиторлық ұйымдардың ... ... ... ... ... жыл ... аудитті өткізеді;
4. Соңғы аяқталған қаржы жылында немесе соңғы аяқталған тоқсанда ... ... ... ... ... расталған қаржылай
есеп беруге сәйкес оның активтерінің көлемі кемінде бір миллион АҚШ
долларына тең мөлшерді құрайды;
5. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... осы
бағалы қағаздар эмитентінің аудиторлық есебімен расталған қаржылай
есеп ... ... оның ... ... осы ... ... тең немесе оның жарғы капиталынан асып, кемінде 200 мың АҚШ
долларына тең ... ... мен ... беру ... арасында листинг шарты жасалуы
керек;
7. Осы бағалы қағаздардың эмитентінде дефолт фактілері болмауы керек;
8. Осы ... ... ... беру ... ... ... (осы ... қағаздар шығарылымы проспектісі) немесе
инвестициялық меморандумға тең болып келетін осы ... ... ... ... сәйкес жасалған құжатты (бағалы
қағаздар шығарылымы проспектісі) ұсынуы керек;
9. Осы бағалы қағаздар ... «А» ... ... ... арасынан
маркет–мейкер болуы керек.
Арнайы кәсіпорынмен осы ... 1 ... ... осы ... ... ... ... акционері) болып табылатын
ұйымның жүз пайыздық кепілімен ... ... ... ... алаңының листинг талаптары осы арнайы кәсіпорынға қатысты емес,
осындай ... ... ... ... ... құжаттар:
- Осы бағалы қағаздар Эмитентінің қолданыстағы лицензиялар көшірмелері;
- Осы ... ... ... ... ... немесе осы бағалы
қағаздар шығарылымын тіркеу мемлекетінің заңнамасына ... ... ... тең келетін құжат;
- Соңғы аяқталған ... ... ... ... ... ... қолданыстағы заңнамаға сәйкес қаржылай есеп беруі
біріктірілуі керек ... ... ... ... есеп ... ... біріктірілген жылдық қаржылай есеп беру) және ... есеп беру ... ... ... ... ... әр ... тоқсан үшін Эмитентте қолданыстағы заңнамаға
сәйкес қаржылай есеп беруі біріктірілуі ... ... ... ... қаржылай есеп беруі) Эмитенттің қаржылай есеп беруі
(есеп ... ... ... осы ... ... ... кезде);
- Эмитент жоғарғы органы жиналыстары (отырыстары) хаттамаларының соңғы
жылға берілген көшірмелері;
- Листинг ... ... және ... бар ... ... ... ұсынылуы керек рұқсат беру бастамашысы санаған өзге ... ... ... ... ... ... ... қағаздар (МБҚ)
- Акциялар
- Облигациялар, CLN
- Үлестік жəне индекс қорлары ... ... ... ... мүлікке байланған бағалы қағаздар (REIT)
- Валюта деривативтері
- Ислам құралдары
- Басқа туынды қаржы ... ... ... ... ... ... нормативтік-
құқықтық база құрылған және қор биржасы, орталық депозитарий және ... ... ... ... ... Қаржы құралдарын,
пруденциалды нормативтер мен институционалды инвесторларды инвестициялау,
корпоративті басқару және миноритарлы инвесторлар ... ... ... ... дамыту және инвесторлар ретінде заңды
тұлғаларды бағалы қағаздар нарығында жұмыс ... ... ... және ... саласындағы заңнаманы өрістету жалғасуда, ... ... ... ... ... заңдастыруға және лаңкестікті
қаржыландыруға жол бермеу туралы заң ... ... ... Жоғарыда
ұсынылған бағалы қағаздар нарығы инфрақұрылымының элементтері және
нормативтік-құқықтық база ... ... ... одан әрі ... ... ... Корпоративті бағалы қағаздар портфелін басқару мен нарықтағы ағымдағы
жай-күйін талдау
Қазіргі кезеңдегі дүниежүзілік қаржы-экономикалық дағдарысқа байланысты
дамушы елдерден капиталдың ... ... ... ... ... шетелдік инвестиция тарту деңгейі бойынша Қазақстан көшбасшылардың
бірі болып қалуда. Осылайша, 2009 ... ... ... ... көлемі 28,8 млрд. АҚШ долларына тең инвестиция тартылды.
Жалпы инвестициялардың оң ... ... ... бағалы қағаздар нарығы арқылы тартылатын ... ... ... 2009 ... ... ... ... емес инвесторлардың корпоративтік бағалы ... алуы - 405,89 млн. АҚШ ... ... ... жылы ... жыл ішінде
бұл көрсеткіш 1,3 млрд. АҚШ долларын құраған болатын.
Ағымдағы ... I ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық статистика тұрғысынан сұраныс пен тұтыну
қысқарып, мұнай, ... мен өзге де ... ... ... ... ... қор нарықтары ic жүзінде шығындарға ұшырады.
Инвестициялық тәуекелдер жедел ... ... ... ... әлсірегендіктен, инвесторлар капиталдары қаржы нарыктарынан
алып кетуін жалғастырды.
2009 жылдың басынан бастап ... ... ... ... ... ... бұл ... дағдарыстың кері
әсерінің күшеюін айғақтай ... ... ... ... ... ... ... бағалауы бойынша үстіндегі ... ... ... ... ішкі өнім 2%-ға ... жылдың басында Қазақстанның бағалы қағаздар нарығына жоғары
құбылмалылық тән болды, ... ... ... ... ... тауар-шикізат нарықтарындағы теріс трендтер, сонымен ... ... ... ... зиян ... ... ... тарапынан қабылданған шаралардың әсерін күтуі
ықпал етті. Аталған кезеңде ... ... ... ... ... ... ... кызметті жандандырды.
Жалпы алғанда әлемде экономикалық дағдарыспен күреске 10 трлн. АҚШ доллары
бөлінді, Қазақстанда дағдарысқа қарсы күреске ... ... ... ... АҚШ ... ... жылдың наурыз айының ортасынан бастап маусым айының ... ... ... оң ... ... бұл ең ... доллардың баска
валюталарға катысты әлсіреуінен туындаған ... ... ... ... қоса ... ... нарық реттеушілерінің әлемдік
экономиканың тоқырауының баяулауын кутуімен байланысты ... ... ... ... болды. Аталған кезеңде нарыққа нақты сандар
емес, экономикалық, ... шығу ... ... ... ... Әлемдік
капитал нарығына ықпал еткен ең негізгі ... - бұл ... ... ... ... асырылуы болды. Экономиканың қалпына келуінің нақты
фактілері бар болмағанымен инвесторлардың мінез-құлкынан сактық байқалды,
жетекші биржалық алаңдардың қор ... оң ... ... ... ... ағымдағы жылдың мамыр айында алдыңғы аймен салыстырғанда
резидент еместердің акциялар ... ... үлeci 8 есе ... ... ... нарыққа деген қызығушылығының ... ... ... ... ... даму ... ... ... ... ... АКЩ ... |31,9 |58,9 ... катысты акциялар нарығыныц капиталдану улесі, |52,5 |24,1 |55,2 |
|% | | | ... ... ... ... |12,5 |20,6 ... АҚЩ доллары | | | ... ... ... ... нарыгының |11,4 |9,5 |19,3 |
|капиталдану улесі, % | | | ... ... ... ... саны |126 |144 |132 ... ... ... көлемі, млрд. АҚШ |8,924 |3,825 |4,100 |
|доллары | | | ... ... ... ... |4,302 |3,652 |2,464 ... ... АҚШ ... | | | ... ... ... ... ... ... ... әсерінен ішкі нарықта банктік ... ... баға ... оң ... ие ... ... біршама
тұрақтануына алып келді. ... ... ... ... ... ... біpaқ ... кейбір жүйе құраушы банктердің
дефолтына қатысты күтімдер ақталмады.
Алайда, нарықтың айтарлықтай түзелуі ... ... ... ... ... Инвесторлардың әлемдік тауар-шикізат нарықтарындағы мұнай мен
металдар құнының одан әрі өcyi мен ... ... тез ... ... ... ... ... наурыз айында басталып мамыр айына дейін
созылған оң үрдістер шілдде ... әрі ... өсу ... ... әлем ... өз ... ... карады.
Инвесторлардың банк секторының бағалы қағаздарының ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар,
шикізат тауарлары нарыгындагы жекелеген оң ... ... ... ... өсімнің нақты макроэкономикалық факторлардың әсерінен болмағандығы
белгілі бола бастады. ... ... 22 ... Дүниежүзілік банк
әлемнің ЖІӨ өсімі бойынша болжамын кайта карастырды: 2009 жылы әлемік ЖІӨ
2,9%-ға азаяды ... ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш
1,7%-ға тең болатын. Осындай тepic болжамдарға орай ... ... ... ... ... түзетілуі байқалды. Standard & Poor's
рейтинг агентігі 18 ... ... ... рейтингін
төмендетті. Осылайша, инвесторлар ... ... ... ... ... ... шыға ... бұл жағдай ай
соңында тepic трендтің орын алуына алып келді.
Дегенмен, 2009 жылдың екінші жартыжылдығынан бастап нарықта оң ... Бұл ең ... ... мен металл бағаларының көтерілуімен
байланысты болды, ал банк ... ... ... тepic аймақта
болды. «БТА Банк» АҚ мен ... ... АҚ ... ... ... банк секторының статистикасы нашарлады. Қазақстан
Республикасы Қаржы ... мен ... ... ... және ... ... ... ағымдағы жылдың мамыр айында «БТА Банк»
АҚ-ның шығындары алдыңғы аймен салыстырғанда 5,5 есе арткан, ал ... ... ... 13 есе арткан. «БТА Банк» АҚ-ның жеке капиталы ... ... ... ал ... ... АҚ-ның жеке капиталы 438 млрд.
теңгеге қыскарды. ... ... жеке ... ... ... ... KASE сауда тізімінен шығарылуына ... ... ... Республикасы Үкіметінің экономиканы
тұрақтандыруға бағытталған ынталандыру шараларының ... оң ... ... ... ... Үкіметінің бағалауы бойынша 2009 жылдыц
II токсанында ЖІӨ өciмi алдыңғы тоқсанмен салыстырганда 3% құрады.
Сонымен қатар, екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... 2009 ... қараша айының соңына таман жыл
басымен салыстырғанда 7,9%-ға артып, 7 737 ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік бағдарлама шеңберінде
қаражаттардың ... ... ... Банк ... ... 6 131,6 ... теңгені құрады, бұл ағымдағы жылдың ... ... ... ... артық, жеке тұлғалардың
депозиттері 1 841,7 млрд. теңгені ... ... ... ... ... ... арада тез қалпына келуін күту жағдайында
акциялар нарығындағы индекстердің жоғарылауына ... ... ... ... ... айтарлықтай
өсімі оларға шетелдік инвесторлар тарапынан сұраныстың артуына алып келді.
Нәтижесінде, ... ... ... ... акциялар сату-сатып алудағы
резидент емес шетелдік инвесторлардың үлес 93,9%-ға жетті, бұл шілдедегі
көрсеткіштермен салыстырғанда 11 есе ... ... II ... ... ... ... ... нарықтарға оң әсерін тигізді. Мысалы, АҚШ ... ... ... елдің ЖІӨ ағымдағы жылдың II токсанында 1%-ға
қысқарған, ал сарапшылар қысқару ... 1,5% ... деп ... ... ... IV ... ЖІӨ 6,3%-ға, ал 2009 жылдыц I токсанында 6,4%-ға
қысқарды.
Еуропалық Eurostat статистикалық агенттігінің мәліметтеріне ... ЖІӨ ... 2009 ... ... ... ... I ... қарағанда құлдырау тек қана 0,1%-ды құрады. Ал
Bloomberg ... ... ... жургізген экономистер II токсанда
еуроаймак экономикасының құлдырауы 0,5% ... деп ... ... фактілер әлемдік экономика дағдарыстың ауыр кезеңдерін бастан
өткергенін айғақтайды.
Қыркүйек айында Халықаралық Валюталық Қор ... ... ... ... ... ... 2009 жылдың қорытындысы бойынша әлемдік
ЖІӨ қысқару болжамдары ішіндеде жарияланған бағалаулармен ... ... ... ... ... жарияланған болжамдарына сәйкес, ағымдағы
жылы әлемдік экономика 1,4%-ға емес ... ... ... 2010 жыл ... ЖІӨ ... қатысты болжам да қайта қаралып, 2,5%-дан 3,1%-ға қайта
өзгертіпті.
2009 жыл барысында әлемдік қор нарықтары, соның ішінде Қазақстанның да
қор нарығы ... ... ... (2008 ... қыркүйек айы)
басталғаннан бepгi орын алған шығындарын қалпына келтірді. Қазақстан қор
нарығы ... ... ... ... ... жетті, сол уақыттан
бастап Дүниежузілік биржалар федерациясына енетін 52 ... ... ... ... ... ... ... қағаздардың
жиынтық құны 58,6%-ға артып, шамамен 45,5 ... АҚШ ... ... дейінгі кезеңдегі күйіне оралды. Ал әлемдік қор нарығының 2008
жылғы шығыны 27,8 ... АҚШ ... ... ... ... нарығының жалпы капиталдануы ағымдағы жылдың 1
қаңтарынан бастап 11 ... ... ... ... ... артты
(58 млрд. АҚШ доллары), KASE индексімен көрсетілетін орташа кipic 99,3%
құрады (+897,44 тармак). Осылайша, ... ... үшін 2009 жыл ... жеңуде шешуші маңызга ие болды. Нарыққа түрлі ... ... ... ... ең негізгілері - экономиканы мемлекет тарапынан
қолдау мен әлемдік тауар нарықтарындағы орнаған ... ... өту ... Казакстанның бағалы қағаздар нарығы ағымдағы жылы
бағалық көрсеткіштер бойынша ұтқанымен, өтімділік бойынша ... ... ... он бip ... нарықтың барлық секторлары бойынша сауда көлемі
2008 жылғы дәл осы кезеңімен ... 18%-ға ... ... ... ... ... сауда теңгелік баламасында ... ... ... ... беру ... ... облигациялар бойынша сауда көлемі
теңгелік баламасында 7,4%-ға азайды ... ... - 23,9%). Бұл ... ... ... корпоративтік облигациялары бойынша дефолттар
жариялануына орай аталған қағаздарға ... ... ... ... жылы ... айының басында ұйымдастырылған
бағалы қағаздар нарығының 21 компаниясы өз міндеттемелері бойынша купондар
төлеуге қатысты дефолт ... ... ... ... 260 ... ... Бұл ең ... аталған компаниялардың қаржылық жағдайына ықпал еткен
экономикалық дағдарыспен байланысты ... ... ... ... ... ... дефолт жариялаудың негізгі себептерінің
қатарында өнімді сатудан (қызметтерді көрсетуден) ... ... ... ... ... ... ... өнім нарығының
экономикалық жағдайының қиындауы, ... ... ... ... ... бойынша міндеттемелердің орындалмауы бар.
Оның үстіне, нарықтағы брокерлік және дилерлік компаниялардың саны 76-
ға дейін қысқарды. Нарықта жаңа компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... реттеушісі тарапынан
талаптардың катаңдатылуы ... ... ... ... ... ... жылы отандық бағалы қағаздар нарығының дамуына әсер еткен ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
фискалдық шаралардың аясында тұрактанған әлемдік экономиканың дамуы;
негізгі проблемалары борыштарының ауыртпалығы мен ... ... ... ... ... Қазақстанның банк
секторыныц жай-күйі;
экономиканың нақты ... ... ... ... облигациялар секторындағы міндеттемелер бойынша дефолттар;
Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... артуы;
5) әлемнің негізгі резервтік валютасы - АҚШ долларының әлсіреуі.
ҚР бағалы қағаздар нарығында ... ... ... ... ... ... ... нарығы сияқты болмаса да, жыл сайын
біртіндеп дамуы байқалады. Ең алдымен, ... ... ... ... ... Ол ... қамтылған.
Сурет 1 – Акция нарығының негізгі көрсеткіштері
* ҚҚА-нің есебі негізінде жасалған
Суретте ... ... ... және ... акция шығарылымының
санының серпіні қарастырылған. Мұнда, жыл ... ... ... және ... ... ... байқалады. Тек, соңғы жылда
акционерлік қоғамдар санының біршама ... ... 2010 ... 1
қаңтардағы жағдай бойынша қолданыстағы акциялар шығарылымы бар акционерлік
қоғамдардың жалпы саны 2 196 құрады. 2009 ... 444 ... ... ... ... ... проспектісіне енгізілген өзгерістер),
акциялардың шығарылымы жəне ... ... ... 667 ... ... 260 ... ... жойылды.
Акция нарығынан басқа, корпоративтік бағалы қағаздарға облигациялар да
жатады. ҚР-да акция нарығына қарағанда облигация ... аз ... ... 2009 жыл ішінде жалпы көлемі 3 356 658 млн. ... ... емес ... 89 ... ... 2-суретте
акция мен облигацияның салыстырмалы шығарылымдары көрсетілген.
Сурет 2 – Акция және ... ... ... ... ... негізінде жасалған
Акцияға қарағанда облигация шығарылымы 5 есе төмен. Облигацияны шығару
эмитентке ... ... ... ... Оның ... ... ... міндетті түрде сыйақыны төлеуін жатқызамыз. 2010
жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша жиынтық номиналды құны 5 216 267 ... ... ... ... ... саны 395 ... ішінде рейтингтік бағасы бар 30 шығарылымы, 177 ... ... ... ... рейтингтік бағасы жоқ, 30 шығарылымы – екінші шағын
санат рейтингтік бағасы жоқ жəне 78 ...... ... KASE ресми
тізіміне енгізілген. 3 суретте ... ... ... ... 3 - ... бағалы қағаздар шығарылымын салыстыру
*ҚҚА-нің есебі негізінде жасалған
Бекітілген мерзімде эмиссиялық бағалы қағаздардың ... тек ... ... ... дамыған деп айтуға болады. Олардың даму үрдісі 7
есе сипат алады. Акцияларды шығару негізінен ... ... ... ... шарт екенін атап өтуге ... ... ... ... бір түрі – оның өтеуін қайтару немесе сыйақыны төлеу бойынша
акционерлік қоғамда ... ... ... жылы қолданыстағы пайлар
шығарылымының саны 182 құрады. Бұл ретте 2009 жылғы ... ... ... ... ... мен ... қорытындылары туралы 195
есеп бекітілді жəне 37 шығарылым өтелді.
2010 жылғы 1 қаңтардағы жағдай ... ... ... ... ... ... былайша көрініс алады:
− зейнетақы активтері есебінен сатып алынған облигациялар – 10,24%;
− екінші деңгейдегі банктер ... ... ...... ... ... ... клиенттердің активтері есебінен
сатып алынған облигациялар– 0,57%;
− сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдары ... ... ... ... өзге ... ... ... алған облигациялар – 0,22%;
өзге инвесторлар – 78,92%.
Корпоративті бағалы қағаздардың (облигация)нарықтағы үлесі 4-
суретте ... ҚР ... ... ... ... көлемінде 78,92% кəсіби емес инвесторларға келеді.
Институционалды ... ... (ИПБ ... жəне ЗА) ... ... аумағында болғанда, шығарылған
облигацияларының жалпы көлеміндегі үлес салмағы 10,81% ... 4- 2010 ... ... ... ... ... ҚҚА қорытынды есебі негізінде жасалған
KASE жалпы капиталдануы ЖІӨ-нің қатынасы негізінде көрсеткішке талдау
жүргізу кезінде, осы ... ең ... ... 2006 жылы байқалады.
2007 жылдың 1 қаңтар айында аталған көрсеткіш 86,42%-ын құраса, ең ... 2008 жылы ... (32,9%). 2007 ... 1 қаңтардағы жағдай
бойынша «А» және «В» санаты бойынша ресми ... ... ... ... ... ... ... жалпы капиталдандыру тиісінше 8451466
млн. теңге және 375554 млн. теңге болды. Бұл ретте облигациялар ... ... ... ... ... 5,11 есе өсті. KASE
жалпы капиталдандыру ЖІӨ-ден 72,9% немесе 11 650 878 млн. ... ... ... 1 қаңтардағы жағдай бойынша осындай көрсеткіш 5 281 345 млн.
теңгені немесе ... 32,9% ... ... қор ... ... ... ... сондай ЖІӨ-ге қатысты қор
нарығын капиталдандыру көрсеткішінің көбеюі байқалады. Оны ... ... 5 – KASE ... ... ЖІӨ-нің қатынасы
* ҚҚА-нің есебі негізінде жасалған
2008 жылдың мәліметіне сәйкес, KASE қор ... ... ... мемлекеттік емес бағалы қағаздар бойынша нарықты капиталдандыру
акциялар 460,3 млрд. теңге, ал облигациялар 439,1 ... ... ... ... ... 2009 жылы бұл ... облигациялар бойынша
нарығын капиталдандыру 12,1 %-ға кеміді, акциялар бойынша 38,4 %-ға ... ... ... кәсіби қатысушылар санының серпінін 6-ші
суреттен көруге болады. Кәсіби ... ... ... алу ... ... ... атап өтуге болады. Оның даму серпіні
2007, 2008 жылдары байқалды. Бұған себеп ретінде – ҚР ... ... ... ... ... көбеюі
қарастырылады.
Қарастырылған кезеңдерде бағалы ... ... ... жүргізу ұйымдар санының біршама төмендегенін көреміз. 2007-2008
жылдар ... ... саны – 18 ... ... ... ... отыр – 2008 жылы 12%-ға, 2009 жылы (базистік жылмен салыстырғанда)
20% төмендеп отыр. Аталған ... ... ... ... ... сай ... ... болып отыр. 6-суретте қор нарығы
қатысушыларының даму серпіні көрсетілген.
Сурет 6 – ... ... ... инфрақұрылымын құрайтын
қатысушылардың даму ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығында неғұрлым тәуекел жоғары
болса, соғұрлым портфелді ... ... ... ... ... Егер ... ... қағаздар нарығы өзгермелі
болса, онда бұл жағдайда мәселе ... ... ... ... ... ... ... келесідей түсіндіруге болады: белгілі бір
әдістер мен технологиялық мүмкіндіктер арқылы бағалы қағаздарға сан ... ... ... ... ... ... максималды деңгейіне жету, портфельдің инвестициялық бағыттылығын
қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... ... сапасын сақтауға және оның ұстаушысының қызығушылығына сәйкес
келетін ерекшеліктеріне бағытталған.
Басқарудың бірінші әрі бірден-бір ... ... көп ... – мониторинг болып табылады, яғни ол бағалы қағаздың инвестициялық
сапасын, қор нарығының секторын, оның даму ... ... ... ... соңғы мақсаты болып белгілі бір портфель типіне сай
келетін инвестициялық ерекшеліктерге ие бағалы қағазды ... ... ... ... ... те, ... те ... Басқарудың
активтік моделі портфельдің инвестициялық мақсатына жауап беретін
құралдарды дер ... ... және ... ... ... сонымен бірге
портфельге кіретін қор құралдары ... тез ... ... ... ... ... мүмкін табыстардың өлшемін
болжайтын және бағалы қағаздармен байланысты операцияларды қарқындататын
база болып ... ... ... ... ... ... ... сатып алып, төмен табысты активтерден тез ... ... ... ... ... екі ... ... элементтерін
құрайды: дәстүрлі және заманауи.
Портфельді қалыптастыруда бастаушы инвестор үшін дәстүрлі әдісті
қолдану ... ... ... ... Ол сала ... ... ... компаниялардың бағалы қағаздарына ие болумен
сипатталады. ... ... оның ... ... болмайтыны
болжанады. Сонымен бірге бағалы қағаздардың жоғары өтімділігі назарға
алынады, яғни ол ... ... көп ... ... ... және ... алуға мүмкіндік береді.
Қор нарығында белгілі бір тәжірибе жинақтап болған соң, біртіндеп
заманауи әдіске ... ... ол ... және ... әдістер
негізінде жүргізіледі. Оның ерекшелігі – ... ... мен ... ... ... табу ... ... яғни жоғары табыс алу үшін
портфель тәуекелі де ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... етуді қажет етеді.
Бағалы қағаздар портфелін басқару ... ... ... ... ... еске алу қажет. Батыс тәжірибелерінде заманауи
зерттеулер көрсеткендей, кішігірім ... ... ... ... ... ... ... Портфель ұлғайған жағдайда
әртараптандырылу да ұлғаю керек. Кей кездері бағалы қағаздар портфелі ... ... 100-ге жуық ... ... ... қағаздар портфелін басқарудың дәстүрлі сызбасы үш негізгі
түрден тұрады:
1) Қосымша ... ... ... Қағидасы: бекітілген уақыт
интервалы арқылы бекітілген ақша сомасын бағалы ... ... ... ... ... ... отыратындықтан, олар жоғарлаған
кезде –аз, ал төмендеген ... – көп ... ... ... алынады. Мұндай
стратегия бағамдық құнның өсімі есебінен табыс алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... екі бөлікке
бөлінеді: спекулятивті және консервативті. Біріншісі – жоғары ... ... ... ... ... ... ... Екіншісі – төмен
табысты. Спекулятивті бөліктің шамасы әр уақытта бір деңдейде ... ... ... ... ... белгілеген сомадан немесе пайыздан өсетін
болса, онда алынған табысқа портфельдің консервативті ... үшін ... ... ... ... қағаздың құны өзгерген жағдайда, оны
дереу ... ... ... ... ... есбінен қалпына
келтіреді.
3) Бекітілген пропорцияның сызбасы. Алдыңғы сызба секілді портфель ... ... Егер ... басқарудың дәстүрлі элементіне заманауи
элементті қосатын болсақ, онда қалқымалы пропорцияның сызбасы пайда ... ... ... бір өнерлікті талап етеді, себебі ... ... ... ауытқу сипатын білу керек. ... ... ... портфельдің жалпы құнының пәлендеә пайызынан асып
кетсе, онда оның шамасы пәлендей ... ... ... ал, егер ... ... ... кетсе,онда оны пәлендей пайызға өсіру қажет.
Жоғарыда қарастырған сызбалар одан да ... ... ... үш бөлікке (қоржынға) бөлінеді: акция, облигациялар және
қысқа мерзімді бағалы қағаздар. Портфельді басқару стратегиясы бұл жағдайда
қарастырған ... әр ... ... нарықтық құнының сомасы арасындағы
тұрақты пропорцияны ұстап тұру ... ... ... ... ... ... ... мүмкін, ол нарықтың конъюнктуралық ... және ... ... ... нарық конъюктурасының ... ... ... ... көрсеткіш сызбасы
қолданылады. Егер инвестор портфельде облигацияның үлесін арттыру қажет деп
есептесе, онда ол ... ... ... ... ... және фьючерстік көрсеткіштер келісімшартымен облигацияны сатып алады
және керісінше. Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... бекітілген құрылымы бірнеше уақыт аралығы өткеннен
кейін қайта ... ... ... ... ... ... мақсаттарды араластырғаннан туындайды. Ол бағалы ... ... ... мен табыстылықты өлшеп ... ... ... ... себептерге байланысты сатылуы мүмкін:
- егер, олар табыс ... және ... ... ... ... ... ... қағаздарға қойылған қызметтер орындалмаса;
егер, ақша қаражаттарын қолданудың ... ... ... ... / 20 /.
3 ... ... қор ... мемлекеттік реттеу және олардың даму
жолдары
3.1 Қазақстан Республикасы қор ... ... ... ... және
механизмдері
Бағалы қағаздар нарығын құқықтық қамтамасыз ету - ... ... ... ... ... ... және ... бағытталған қоғамның объективті экономикалық даму ... ... ... айналымы аса тиімді және мақсатты болатындай ... ... ... үшін ... ... келетін заң жиынтықтарын қалыптастырушы
арнайы ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығын құқықтық қамтамасыз етуді, біз міндеттемелер
айналымда ... және де ... ... формада
құрылған меншікке қатынасу құқығы мен шаруашылық субъектілерін баскару ... ... ... ... ... мүліктік құқықтық түрлері
бағалы қағаздар деп аталатын ... ... ... ... ... ... да ... құқықтарды куәландырудың әдістерімен
бекітіледі.
Сонымен ... ... ... (АҚШ, Германия, Ұлыбритания,
Жапония) нарықтық типтегі дамыған ... ... ... мен ... ... ... ... сөйтіп Казакстанның
бағалы қағаздар институтының құқығы мен бағалы қағаздар нарығын ... ету, яғни ... ... ... ... қор ... ... отандық арнайы реттеуші
заңдардың жоқ кезінде басталды, бірақ қазіргі уақытта ... ic ... ... және ... ... ... шығару
мен айналымға салу үдерісі кезінде туындайтын қатынастарды реттейді.
Қазақстанда бағалы қағаз туралы алғашқы заң 1991 жылы ... ... ... ... ... ... қағаздар мен кор биржасындағы
айналыстар туралы» ... ССР ... ... ССР ... ... аумағындағы барлық бағалы қағаздар айналымы мен ... ... ... ... Сол жылы ... ... кабинетінің
№701 1991жылғы 13 карашадағы қаулысымен «Бағалы қағаздар туралы ереже»
бекітілді. Қазақстандағы ... ... ... шығарылуын тіркеу
1992 жылдың наурызынан 1995 ... ... ... Уақытша ереже негізінде
жүзеге асырылды.
1992 жылдың басында бағалы қағаздар нарықтарындағы ... ... ... ... ... Осылайша жарыққа
Президенттің №732 1992 жылғы 28 сәуіріндегі меншікті ... ... ... алу ... белсендіру шаралары туралы жарлығы,
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... мен
шығару ережелері туралы» нұсқаулығы, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... векселдерді айналымға
шығару тәртібі мен жағдайы туралы» ережелері де ... ... ол ... ... ... өзі нарықтық экономикалық жүйенің құрамдас бөлігі
ретінде Қазақстанда жоқ ... қор ... ... ... тек 1995 ... ... базаларды жасақтауда 1996 жылды негізгі жыл деп атауға болады.
Сол жылы үш заң ... ... ... ... ... ... қор ... «Бағалы қағаздар мен келісімдерді тіркеу
туралы» сонымен біpгe корпоративті бағалы қағаздар рыногын дамытудың ... ... ол ... ipi ... ... ... ... жекешеленген корпоративті бағалы қағаздарды нарыққа
шығаруды ... ... заң ... отандық бағалы қағаздар нарығының инфрақұрылымын
дамыту мен қалыптастыруда күшті түрткі болуы тиіс еді.
Бағалы ... ... заң ... ... ... ... ... және Қазақстан Үкіметінің қаулысынан,
бағалы қағаздар бойынша ... ... ... ... ... ... ... актілерінен тұрады [22].
Бүгінде Республикада негізінен шетелдік капиталды тарту ушін қажетті
бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... брокер-дилерлердің, кор биржалары мен
орталык депозиторлардың пайда болуы 1998 жылдың басындағы ... ... ... ... ... ... ... аяқталды деп айтуға
болады.
Алайда сол кезеңдердегі әрекет ... ... ... ... қағаздар
нарығының қызметтері мен мәселелерін толық ашпады. Ол мәселелер мыналар:
- инвесторлардың құқыктары мен мүдделерін қорғауды, әсіресе ... ... емес ... (оның ішінде корпоративті ... ... ... ... андеррайтерлер мен инвестициялық кеңесшілер;
* инвестициялық қор басқарушыларын құру мен ... ... ... қағаздарды эмиссиялау мен айналымға салу;
- «инсайдерлік» келісімдерді болдырмау, яғни иеленетін билік күнімен
келісімге мүдделі тұлға ... ... ... ... ... ... ... ахуал құру шетелдк инвестицияны тартудың бірден бip
маңызды факторы болып ... ... ... деп ... ... ... ... ұйымдастырушылық, құқықтық және
географиялық факторлар жиынтығын атайды. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... сарапшыларының пікірінше, Қазақстандағы ... ... ... бipaқ та ... ... ... ... тәуекелдері, сактандыру, кепілдіктер ... ... ... ... түрінде кездеседі.
Екінші жағынан, Қазақстан шетелдік инвесторлар үшін іскер климаттың
базалық параметрі бойынша тартымды нарық болып ... ... ... потенциал тиесіл, табиғи және еңбек ресурстарының молдығы.
Инвестициялаудың потенциалды табыстылығы Қазақстанды инвестициялаудан үлкен
табыс ... ... ... үшін ... фактор болып саналады [23].
Заң шығарушы базаны құру - шетелдік ... ... үшін орын ... ... ең ... ... зерттелетін бірден
бip маңызды фактор болып табылады.
Шетелдік инвесторлар елдегі тек бүгінгі жағдайларға ғана ... ... және де ... ... отырған экономикалық саясатпен, елдегі
экономикалық даму жағдайларының болжамдарына да көңіл бөледі. Әрине, Үкімет
экономиканың жекелеген ... ... ... ... сол ... ... секторлардың барлық сипаттарын, олардың
дамуының стратегиялары мен ... ... ... қажет. Кейбір
жағдайларда Үкімет несиелердің кепілдігі болып шыға алады. Бұл бірінші
кезекте, шағын бизнес үшін ... ... ... ... Кейбір
жағдайларда сол немесе басқа Үкімет пайыздық мөлшерлерді субсидиялау
ұсынысымен шығын, ... ... ... ... акционерлік
капиталды инвестициялау сызбасы және т.б. жеңілдіктер қаржылық көтермелеу
шараларының жалғасы болып табылады. Бұл салада Үкімет ... ... ... ... Ол ... ... келген секторларға
табыс салығының ... ... ... ... бір ... салық төлеуден босату заңдарын қабылдай алады.
Үкімет және де белгілі бip тарифтерге шетелдік инвесторлармен ... ... ... ... ... жеңілдіктер жасауы мүмкін.
Инвестор үшін үйреншікті инфрақұрылымның бар ... ... үшін аса ... ... ... ... ... Үкімет осыған байланысты тіпті бұл факторға аса мән
береді, ceбeбi оны ... ... ... ... ... ... ... үкіметтер инфрақұрылымның аса арзан жолдарын
табу мақстында сол үшін оған кез ... ... ... ... ... ... ... жүктейді. Бұл
механизм қабылдаушы елдегі жаңа өнеркәсіптің ipгe тасын ... ... ... жаңа ... ... ... ете алуы ... Ол сонымен
бірге осы инфрақұрылымдық дамуға жұмсалатын табыстың айтарлықтай қомақты
бөлігі елде калатынына кепілдік береді.
Әлемдік ... ipi және ... ... ... ... инвестиция ағымын айтарлықтай арттырады. ... ... ... ... ... бepyi ... бipгe осы қадамға сенімді түрде
барып және сол арқылы одан көп инвестиция тарта алады [24].
Бағалы кағаздар нарығының негізгі заң ... ... ... ... 2003 ... 2 ... ... қағаздар
рыногы туралы» Заңы (бағалы ... ... ... мен
субъектілері анықталған және институционалды инвесторлардың негізгі
түрлері анықталған, ... ... ... ... ... мен ... ұйымдары, бағалы қағаздар рыногының
кәсіпқой қатынасушылары, ұйымдасқан бағалы қағаздар ... ... ... ... және де ... ... ... реттеудің
негіздері) [25].
- Қазақстан Республикасының «Инвестициялык қорлар ... 2004 ... ... заңы (ол ... қор ... мәртебесін анықтайды,
олардың кызметін реттейді және құрылу ережелерін белгілейді);
- Қазақстан Республикасының «Зейнетақымен қамтамасыз ету туралы» 1997
жылғы 20 ... заңы ... ... ... қоры ... емес жинактаушы зейнетақы қорларының құрылу тәртібі мен
қызмет атқаруын анықтайды);
- Қазақстан ... ... ... ... 2003 ... ... заңы (акционерлік қоғам құрудың тәртібін, олардың түрлерін
және де АҚ, ... ... ... бағалы қағаздар рыногына
кәсшқой қатынасушылардың және басқа да қаржы ... ... ... тәртібін анықтайды).
Алайда, біздің пікірімізше, заң жобасы белгілі бip жетіспеушілікті
иеленеді, ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
басымдылығының артуы үшін біріншіден, инвесторлар мен эмитенттердің мақсат-
мудделері заң бойынша ... ... ... ... түсетін пайда
әлеуметтік жағдайларды көтеру үшін жұмсалуы қажет.
Ішкі инвестициялық ресурстарды тарту стратегиялық маңызы бар ... ... ... секторларына инвестицияны тартуды қамтамасыз
ету үшін, сонымен қатар, қаржы дағдарысын алдын-алу үшін келесідей ... ... ... бағалы қағаздар нарығының қызмет ету механизмін зерттеу;
- бағалы қағаздар нарығының дамуын ... ... ... ... қағаздар нарығының тиімді дамуына әсер ететін мемлекеттік әсер ... ... ... бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеудің
маңыздылығын, ... ... ... ... Республикасы
мемлекеттік реттеу органдары республиканың даму сатысына қарай өзгерді.
Бағалы қағаздар нарығының ... мен ... ... ... ... ... ... нарығын реттеудің құралдарын,
әдістерін және бағыттарын таңдау нарыққа ғана ... ... ... ... әсер ... ... қағаздар нарығын реттеу – бұл
өкілетті ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бағалы қағаздар нарығын реттеу нарықтың барлық
қатысушылары, ресурстары, қызметтері мен операциялары ... ... ... ... бар: ... және ... ... нарығын мемлекеттік реттеу тікелей және жанама түрде жүзеге
асырылады. Тікелей мемлекеттік ... ... ... нарық
субъектілерінің қызметтеріне қатысты ... ... ... ... ... ... шараларын жасау және т.б.
жатады. Ал, жанама мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Мұндай тұтқалар мен капиталдарға
салық, ақша саясаты, мемлекеттік сатып алулар, мемлекеттік меншік, ... ... ... ... ... ... қалыптасуы еліміздің
егемендігін алғаннан басталды. ҚР-да бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік
реттеуді негізінен 4 ... ... Бұл ... ... ... мемлекеттік реттеуді жүргізетін және қадағалайтын органдарға
байланысты.
7-ші суреттен көріп отырғанымыздай, ... ... ҚР ... нарығын реттеудің негізгі 4 мемлекеттік органдары бар. ҚР ... ... ... ... ... рөлі – бұл мемлекеттік
бағалы қағаздарды шығару және мемлекеттегі қаржылық ... ... ... ҚР ... банк ... актив бөлігіндегі
өтімділікті ... ... ... ... ... шығару қызметін
атқарады.
Сурет 7 – ҚР бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік ... ... ... ... қаржылық саясат бір-біріне байланысты екі элементтен тұрады – ... мен ... ... сәйкес, бағалы қағаздардың заңнамасында
өзгертулер мен толықтырулар енгізген кезде, ... ... ... ... қажет.
Сондықтан да, бағалы қағаздар нарығында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... шығару мен оған толықтыру жүргізу кезінде құқықтық
негіздің басыңқы ... ... ... шығару мен оған толықтыру жүргізу ... ... ... ... және ... ... ұстануы;
- бағалы қағаздар нарығындағы стратегия мен тактиканы анықтау кезінде
нақты қажеттіліктерді және мүмкіндіктерді ескеруі;
- бағалы ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ тиімділік факторын ескеруі.
Бірінші қағидатқа сәйкес, бағалы қағаздар нарығы дербес ... ... ... қатар қаржы нарығының және ... ... ... есте ... ... Яғни, экономика немесе экономикалық жүйенің басқа
секторларына бағытталған заңнамалардың өзгерісі ... ... ... ... әсер ... ... да, ҚР ... толықтырулар мен
өзгертулер енгізу барысында одан жоғары мәртебесі бар ... ... ... Бұл ... ... қағаздар нарығы және бағалы қағаздар
нарығының қатынастарын реттейтін заңнамаларды, стратегияларды дайындайтын
мемлекеттік ... ... ... ... ... деп тұжырымдаймыз.
Екінші қағидат бірінші қағидатқа сүйенеді. Бағалы қағаздар туралы,
олардың қатысушылары туралы ... әр ... ... сипат алады. Ал,
ҚР Президентінің Жолдауында халықтың инвестициялық біліктілігін жоғарлату
негізгі міндеттердің бірі ... ... ... реттеуші заңнамалар
мазмұнының әр түрлі сипат ... ... ... түсінігін ашуға кері әсерін
тигізеді. Осыған сәйкес, ҚР Азаматтық кодексіне, «ҚР бағалы қағаздар нарығы
туралы», «Акционерлік қоғамдар ... ҚР ... ... ... ... керек.
Азаматтық кодекске депозиттік серификатты бағалы қағаз мәртебесі бар
құралдардың ішінен шығара отырып, ... ... ... ... сияқты бағалы қағаздар тізімін енгізу қажет. Сонымен қатар,
«Бағалы қағаздар нарығы туралы» ҚР ... ... ... ... ... ретінде жағдайды енгізе отырып, «Инвестициялық қорлар туралы» ... ... ... жоюға болады. Сондай-ақ, елде инвестициялық
қорлардың акционерлік түрлері қалыптасты. Олардың негізгі жағдайлары мен
акционерлік ... ... ... ... туралы» ҚР
заңында көрініс табу қажеттілігі бар. Сонда, акцияны тек ... ғана ... ... ... ... ... ... бар
екенін және бұл жағдай тек «Инвестициялық қорлар ... ... ... ... ... ... ... басқа заңнамаларды сипат
алады.
Келесі қағидат – бұл нақты қажеттіліктерді және мүмкіндіктерді ескеру.
Бағалы ... сан ... ... бар. ... облигациядан басқа
опциондар, фьючерстер, своптар, депозитарлық қолхаттар, варранттар бар. ҚР-
да тек акция, облигация және ... даму ... бар. ... ... ... қағаздардың үлес салмағы жоғары. Дамыған мемлекеттерде
негізгі бағалы қағаздармен ... ... ... қағаздар даму үстінде.
Алайда, олардың дамуын келесідей ... ... ... ... ... ... ең алдымен тауар нарығының дамуынан
шығады. Көптеген мемлекеттерде фьючерстік немесе опциондық ... сол ... ... ... ... ... ... тауар
нарығы өсе келе, бағаның жағымсыз жағдайынан сақтану жолы ретінде
туынды бағалы қағаздардың шығаруына ... Тек 20 ... ... ... ... ... нарығының негізгі қызметін (тауарды сату
мен сатып алу орнын анықтау және дамыту) ... ... ... ... ... алдын-алуға көмектесетін құрал ретінде
дамыды. Туынды бағалы қағаздар биржалар дамуының, мемлекеттегі тауар
айналымының негізгі индикаторы ретінде қарастырылады.
- ... ... ... ... тек ... ... қағаздардың
дамуынан шығады. Себебі, бір жағынан елдегі ... ... ... ... ... ... ... қаржылық ресурстарға деген
сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... ... ... ... ... негізгі бағалы қағаздарға да тиесілі.
Әсіресе, депозитарлық қолхат тек акцияға негізделеді. Сондықтан ... ... ... дамуы тек негізгі бағалы қағаздар нарығын
дамыту кезеңінен кейін жүргізу ... ... ... – бұл ... тиімділікті ескере отырып, бағалы
қағаздар нарығын дамыту. Мемлекет ... және ... ... ... ... ... жиынтығын атқарады. Бірақ,
олардың құқықтарын қорғау кезінде бірнеше балама ... ... ... міндетті өзара қатынастарды бекіткен кезде, олардың бағалы
қағаздар нарығына әсер ету мүмкіндігін ... ... ... ... ... негізгі қатысушы – бұл эмитент пен инвестор екенін
ұмытпау ... Ал, ... ... ... мен ұйымдар бағалы
қағаздар нарығының тиімділігін арттыру мақсатында енгізіледі.
Эмитенттер немесе инвесторлардың міндетті өзара ... ... ... көп ... осы негізгі қатысушылардың бағалы
қағаздарды шығару немесе сатып алу ... ... Осы ... ... ... ... ... бойынша ұйыммен міндетті ... бас ... ... ... ... ұстаушылар тізімін жүргізуге
эмитенттің өз құқығында болуы керек. Ал, ... ... ... екі ... яғни ... пен ... депозитарийде жүргізілуін
анықтаймыз. Сонымен қатар, брокер-дилерлердің 2 ... ... ... ... ... айырмашылығы – 1-ші санатты ұйым ... ... ... ... ... ... ... тіркеу құқығы бар. Ал,
2-ші санатты брокер-дилер тек бағалы қағаздардың ... алу мен ... ... ғана ... бар. ... ... 2-ші санатты брокер-
дилерлер санының жыл сайын қысқарылуы ... ... ... ... ... ... бекіту арқылы бағалы қағаздар
нарығының тиімді механизмге әкелуіне мүмкіндігі болады.
Ал, Қаржылық ... және АӨҚО ... ... ... ... ... қарағанда кеш құрылуына қарамастан, қаржы
нарығындағы, соның ішінде бағалы қағаздар нарығындағы ... ... ... ҚР-да бағалы қағаздар нарығындағы ... ...... ... ... мен ... қызметтерін тәртіпке
келтіру, қаржылық құралдардың шығаруын ынталандыру мен олардың талаптарға
сай келуін ... және ... ... ... ... ... ... қызметтерін үйлестіру.
Бағалы қағаздардың даму үдерісі, қатысушылар саны бірқалыпты ... ... ... ... ... нарығының қалыптасу мен даму
кезеңдерін негізінен нарықта ... ... ... ... ... ... ... нарығын кұру және дамыту шаруашылықты бір орталықтан
қаржыландырудың тиімсіз жүйесін және ... ... ... ... құрылымдардың инвестицияға деген сұраныстарын ... бұл ... ... ... ... ... ... болуға, ірі
кәсіпорындар мен банктер жұмысынын барометрі болуға мүмкіндік береді.
Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... мынандай шараларды
іске асырғанда ғана ықпал етеді:
-   ... ... ... ... ... ... нығайту;
Тауарлар мен қор құндылықтарының биржалық саудасы таяу ... ... ... және бір ... ... жұмсалымдарын
үлестіруден тауарлар және қаржы тасқындарының нарықтық реттеу әдісіне ... ... ... ... мемлекеттік құрылымдары мемлекет
иелегінен алудың ең басты құралдарының ... және ... ... ... ... жеке және ... ... ақшалай табыстарын жұмылдырдың
тиімді құралдарына айналуда. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... жасалатын
операциялардың теориясы техникасын игеру; биржалық істі ... ... ... акционерлеу және жекешелендіруге
байланысты іс-тәжірибелерді игеру ... ... ... ... ... - ... ... сатушылар мен сатып алушылардың
көңілінен шығатын бағада инвестицияға толық ... ... ... ... табылады.
  Бұл міндеттерді шешу ... ... ... ... ... - ... мен ... дилерлердің катынасуынсыз мүмкін
емес. Тек қана солар бағалы қағаздар ... ... ... да, ... шартпен және қандай бағалы қағаздар шығару қажет кендігін біледі.
Бұл жерде брокер ... ... ... ... ... ол үшін ... ақы ... ал инвестициялық дилер өз
есебінен және өз атынан бағалы қағаздарды ... ала ... ... ... ... ... түскен түсім оның пайдасын құрайды. Өз ... және ... ... ... ... ірі ... ішкі бағалы қағаздар нарығының басты тұлғалары болып саналады.
Қазақстан ... ... ... ... ... негізгі идеологиясы келесідей қағидалардан тұрады:
- әрбір потенциалды инвестор үшін бағалы қағаздарды эмиссиялаудың барлық
түрлері бойынша ... және тура ... ... ... қағаздар нарығының қатынасушыларының (инвестициялық фирмалардың,
қор биржалары және тауар биржаларының қор ... ... ... т.б.) біліктілігі.
Бұл аталған мекемелердің құзырындағы кәсіби сапасы ... ... ... арта ... ... қор ... ... кез
келген заңды тұлғаның штабында бағалы қағаздармен жұмыс жасай алатын ... ... Ол ... және ... ... ... нарығының дамуы
туралы хабардар болуға тиіс.
  ... ... ... реттеу үшін мыналар қажет:
- біріншіден, оның мемлекеттік ... ... ... келе
жатқан шағын және орта бизнесті, сол сияқты үкіметтің бюджетінің тапшылығын
қаржыландыру үшін қажетті ресурстарды ... ... ...  
- ... республика азаматтарына бағалы қағаздар сатып алуға және
сатуға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... ақша ... Ұлттық банк жағынан бақылау жасауда жаңа жанама
механизмдерді ... ... ... ... ... ... ... нарыққа өтудегі жаңа көптеген мәселелерді
шешуге көмектеседі.
Біздің экономикалық ... ... ... нарыққа
енуіміздегі ең өзектісі, бұл әлемдегі бағалы қағаздар нарығына байланысты
жинақталған ... ... оқып ... және хабарлау болып табылады.
Қор нарығын мемлекеттік ... ... ... ... ... Ол әр елдегі өзіндік ерекшеліктерге қарай ескерілетін жағдайда,
мемлекеттік реттеудің формалары мен ... ... ... ... енді ... қор ... ... жеткіліксіз
жағдайда реттелуде. Оған қол жеткізу үшін инвесторлардың мүддесін қорғайтын
және бағалы қағаздар ... ... ... ... заңдылықтарды
тез арада дайындау қажет.
Бағалы қағаздар нарығына қатысты мемлекеттік саясаттың негізін
жасауда өзін-өзі реттеу қағидасына көңіл ... ... ... ... ... бұл ... жеке кәсіпкерлікті марапаттауға бағытталуы
тиіс.
Бағалы қағаздар айналысы сферасындағы жеке бастама қолдауға
байланысты шаралармен ... қор ... ... ... ... және жаңа ... ... қою шараларының
жүйесін жасау сол сияқты экономикалық қор ... ... ... ... жүйесін дайындау жасау Экономикалық бақылау шаралары
мемлекеттік қызмет арқылы дербес нарық агенті ретінде жүзеге асуы ... ... ... ... ... ... ... теп-теңдікті қамтамасыз ету;
-нарықтық ортаның бәсекелестік қабілетін қамтамасыз ету;
-бағалы қағаздар нарығы агенттерінің мүдделерін құқықтық ... ... ... ... ... ... тартудың мәселелері мен жетілдіру жолдары
Қазіргі уақытта Қазақстанда бағалы қағаздар нарығы әлі жеткілікті
дамыған жоқ. Негізгі мәселелердің бірі ... ... ... ... қарамастан бағалы қағаздардың еркін айналымда («free float»)
болмауы болып ... Осы ... ... ... ... ұйымға бақылауды жоғалтуға мүдделі емес ірі инвесторлардың қолына
шоғырландырылған. ... ... ... ... оларды
инвесторлардың кең ортасы үшін ... ... ... эмитенттер
зейнетақы қорлары сияқты инвесторлардың шектеулі ортасында ... ... ... ... ... ... көбейтіп (аккумуляциялап),
оны инвестиция ретінде экономикаға құю бағытында өзінің бар ... ... ... жоқ. ... ... ... өту (бағалы қағаздарды ... ... өте ... Оның ... ...... ... (зейнетақы қорлары) басым. Олардың стратегиясы – белсенді алып-
сатарлық операциялар жасамай ... ... ... ... ... ... ... бақылау пакетінің стратегиялық инвестордың қолында
болуы. Ал олар ... ... ... ... ... қор ... үшін ... қаржы құралдары рыногының дамымауы
тән. KASE деректеріне ... 2006 жылы іс ... ... индекстік
және опциондық индекстік келісім-шарттар мен ... және ... ... ... ... ... опциондар бойынша
мәмілелер жасалған жоқ. Ал көптеген халықаралық қор биржаларында туынды
қаржы ... ... ... көлемдері бағалы қағаздармен
жасалған сауда-саттық көлемдерінен бірнеше есе асады[26].
Қазақстанда ... ... ... ... ... KASE-
нің жай-күйі қазақстан қор рыногының негізгі ... ... ... ... ... ... халықаралық қор биржаларымен салыстырмалы
талдау 8-кестеде келтірілген.
Кесте 8
KASE акциялар рыногының негізгі көрсеткіштерін ... ... ... ... ... |KASE ... қор |Корея қор |Лондон қор |Нью-йорк қор|
| | ... ... ... ... |
| | ... |(«Korea |(«London |(«New York |
| | |Stock |Stock |Stock |Stock |
| | ... ... ... ... ... |56,611|148,775 |834,404 ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... млн.| | | | | ... ... | | | | | ... ... |74.4% |44.7% |98.3% |157.5% |118% ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | ... ... |265 |1,689 |3,256 |2,281 ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... |4,027 |56,061 ... |7,583,762 |21,789,392 |
|жасалған | | | | | ... | | | | ... ... | | | | | ... АҚШ | | | | | ... | | | | | ... ... |30 |40 |1,572 |365 |4,862 ... | | | | | ... саны | | | | | |
|* KASE және ... қор ... федерациясы - «World Federation |
|of Exchanges» деректері ... ... ... ... қағаздармен жүргізілген сауда-
саттық бойынша мәмілелердің төмен деңгейін (2008 жылы ... 90 % көбі ... ... мен ... ... ... ... биржаның дамуына салғысы келмеуін (себебі оң
шешімдер қабылдауға кедергі келтіретін «бір акционер – бір ... ... ... ... биржа эмитенттер мен инвесторларды аймақтардан тарту бойынша
маркетингтік жұмысты, халықтың инвестициялық мәдениетін көтеру бойынша
білім беру ... ... ... алдыңғы қатарлы халықаралық қор
биржалары сияқты жаңа ... ... ... бойынша жұмыстарды
орындамады.
Бағалы қағаздар нарығының дамыған инфрақұрылымы алдыңғы қатарлы қор
технологияларының, қаржы құралдарының кең ... ... ... бұл
Қазақстан үшін ерекше маңызды. Осы міндеттерді шешу үшін ҚҚҚ ... ҚҚА, ҚРҰБ және ... ... рыногының кәсіпқой
қатысушыларының өкілдері кірген үш жұмыс тобы құрылды.
Бірінші жұмыс тобы АӨҚО арнайы сауда ... ... ... ... ... ... неттинг және клиринг механизмдерін ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, мыналанр бойынша ұсынымдар мен талаптар әзірлене ... KASE және ... ... ... ... ... ... есептесуге кепілдік беру қорын
құру.
Сонымен қатар, жұмыс тобы АӨҚО арнайы ... ... ... ... болатын мәмілелер бойынша кезекті есептеу ... «Т-3» ... әдіс ... ... ... ... ... қол жеткізді. Осы шара қазақстандық қор рыногының өтімділігін
арттырады деп күтіледі.
Екінші ... тобы жаңа ... ... ... және ... кірістілікті
құру жөнінде ұсынымдар әзірлеумен айналысты. Мұнай және ... ... ... ... ... бойынша туынды бағалы
қағаздарды ЖЖМ, ... және ... ... үшін ... ... ... құру қажеттілігі анықталды.
Туынды бағалы қағаздарды құру бойынша негізгі проблемалар ретінде
осындай құралдар ... ... ... ... ... алушылар мен
сатушылардың жақын болмауы, сондай-ақ ... баға құру ... ... ... ... Қазақстанда элеваторлар мен дән сақтау
қоймаларының жақын болмауына және дән ... ... ... көп
болуына байланысты астыққа бірыңғай нарықтық баға қалайша анықталатындығы
анық болмай отыр.
Бағалы қағаздардан ... ... не ... ... алынып отыратын
дивидендтер түрінде, немесе осы ... ... ... ... немесе осы екеуінен де бірдей алынатын пайда түрінде ... ... ... ақша құю туралы айтқан кезде, пайда әкелмейтін
кәсіпорындардың қызметкерлері жекешелендіру ... ... ... ... ... ... ... олжалы болатындай етіп құюға
болатын бағалы қағаздар соншалықты көп ... ... ... ... ... ... бірге осындай бағалы қағаздардың да пайда
болу мүмкіндігі бар.
Бүгiнгi таңда қор нарығының негiзгi қатысушылары ... мен аса ... ... ... ал бұл ... ... жəне ... кəсiпорындар қор
нарығына қол жеткiзуде қиындықтарды бастан кешiрiп отыр.
Қазақстан ... ... ... ... ... қор ... толыққанды дамуына кедергi келтiредi. Қор нарығына
қатысушылар ұзақ ... ... ... ... қор ... ең ... облигациялардың бастапқы нарығы
ретiнде дамуда. Облигациялардың қайталама нарығы іс ... жоқ, ... ... ... ... ... ... жөнiндегi
компаниялар) сатып алған облигацияларын өтегенге дейiн ұстай тұруды жөн
көредi, ал брокер-делдалдар өздерiнiң салыстырмалы ... ... ... ... жеткiлiктi көлемде қолдай алмайды. Қор ... ... ... əлi жүргiзiлмейдi. Ал акциялардың қайталама
нарықтағы көлемi негiзiнен Қазақстан кəсіпорындары меншік иелерiнiң ауысуы
нəтижесінде жасалған ... ... ... ... қор ... ... ... емес
корпорациялық бағалы қағаздарының көлемi ... ең ... ... ... туатын сұранысты қанағаттандыру үшiн
жеткiлiксiз.
Қазақстан акционерлiк кəсiпорындары қосымша қаржы ресурстарын тартуға
қор нарығының ... ... ... компаниялар
Қазақстанда жауапкершiлiгi шектеулi ... ... ... жөн ... жəне ... ... өйткенi өз
компанияларына бақылауды сақтап қалуға мүдделi. Қазақстан ... қор ... ... бас ... ... арасынан олардың қаржы
ақпаратын ашуды жəне кəсiпорынды басқаруға iшкi акционерлерді жiберудi
қаламайтынын атап ... ... емес ... ... ұсынудың бəсеңдiгiнен басқа
олардың инвесторлар үшiн тартымдылығы проблемасы да бар. ... ... ... ... ... ... ... түйiндi проблемасы болып қала бередi. Акционерлік қоғамдарға
бақылау жасаудың ... ... ... ... ... төлеу бөлігінде, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Сөйтіп, акциялардың бақылау
пакетіне иелік етпейтін акционерлердің құқықтары бұзылады. ... ... ... өз ... ... ... ашу ... заң жүзінде
белгіленген нормаларды бұзуға жол береді, мұның өзі инвесторларға олардың
инвестициялық тартымдылығын бағалауға ... ... ... ... ... ... ... нарығының
барлық қатысушылары үшін арнайы жағдайлар қарастырылған. Оның ішінде
брокерлер үшін жеке ... ... ... мақсатында  біршама
жеңілдіктер қарастырылған. Ал жеке тұлға сату ... ... алу ... ... ... ... ... екі түрінен босатылады: қарыздық
бағалы қағаз бойынша дивиденд, сыйақыға және қарыздық ... ... ... пайда болған құн өсіміне салық салынбайды. Алайда бұның жалғыз
шарты бар, бұл – ... ... ... ... іс-әрекеттер Алматы қаласының
өңірлік қаржы орталығының арнайы сауда алаңында жүргізілуі тиіс.
Бұл тәсілдің ерекшелігі, қор нарығының дамуы, болып жатқан ... көп ... ... және ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының белсенді ойыншысына айналуға мүмкіндік
береді. ... бұл ... ... - өз ... ... ... көп
ақпарат жинап, инвестициялық портфельді құруға және ... ... ... ... ... ... ... үдерістегі бағалы қағаздар төмендегідей әлеуметтік-
экономикалық мәселелерді ... ... ... табу ... ... ... ... пайданы екі түрге, яғни
экономикалық (инвесторлар пайда тауып, оны қайта өндіріске жұмсау) және
әлеуметтік ... ... ... бір ... ... ... жүмсау) деп бөлу қажет;
2. Жоғарыда көрсетілген пайданың негізінде жүмыскерлерде табыс тауып, соның
негізінде ... ... ... ... өтеу;
3. Пайдадан түскен салықтар мынадай мақсаттарға жұмсалуы тиіс:
- ... ... ... ... ... ... (аймактың әлеуметтік жэне экономикалық дамуы
қажеттілігіне жұмсалуы);
- ... ... ... жэне ... салаларға жұмсалуы);
4. Өнеркәсіптік әлеуметтік даму қорын құру (бұл қордың ... ... ... ... ... үй салу).
Қазақстандық қор рыногын табысты дамыту үшін ... жеке ... ... ... инвесторлардың жаңа белсенді қатарын тарту бағалы
қағаздар рыногының өтімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Бұл міндеттердің
шешімін табуы қор рыногы ... ... және ... жұмыс істейтіні туралы
арнайы білімсіз мүмкін емес. Ол үшін ... ... ... рыногындағы
инвестициялық қызмет технологияларына оқытуды бастау қажет. Азаматтардың
қаржы ... ... ... ... ... бағалы қағаздар
эмитенттері-компаниялардың қаржылық есептерінің ашықтығын қамтамасыз ету,
халықтың ақша қаражатын ... ... және ... мүлікке
баламалы болатын инвестиция нысандарына тартуды ынталандыру қажет.
Қазіргі таңда салықтық ... ... ... ... ... ... ... өсуінен алынған табыстарды басқару ... ... АӨҚО ... ... ... ... алынған бағалы
қағаздардан алынатын резиденттер емес табысына ... салу ... ... етілуде.
Қазақстандық қор рыногының өтімділігін арттыру үшін жаңа ... ... мен ... сонымен қатар бағалы қағаздар рыногында
сатылып жатқан ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылған рыногына жаңа қор технологиялары
мен қаржы құралдарын әзірлеу мен енгізу үшін 2008 жылы Агенттік ... ... ... ... ... ... рыногын одан әрі дамытуға;
- компаниялар мен банктер борыштық міндеттемелерін ... ... ... ... ... қайтарымдылығын
қамтамасыз ету;
- туынды қаржы құралдарын нарықта айналымдағы ... ... ... ... ... ... ... көрсететін индекстерді, қаржы құралдарына
сұраныс пен ... ... ... ... ... АӨҚО арнайы сауда алаңына ұлттық компаниялар мен даму институттарының
бағалы қағаздарын жеке инвесторлардың кең тобы ... ... ... туынды қаржы құралдарының дамуы үшін қажетті теңгелік бенчмарк пен
тәуекелсіз бағалы қағаздардың қиғаш ... ... қор ... ... және орта компанияларды белсенді түрде
тарту олардың несиені өтеу ... оң ... ... ... ... қызмет ету ауқымы салыстырмалы түрде онша қомақты екенін
есепке ала отырып, мұндай ... ... ... ... ... ... жағынан тиімсіз. Осылайша, елде отандық
бағалы қағаздар рыногында маңызды элемент ... ... ... рейтинг
агенттігін құру қажеттілігі туындайды.
Халықаралық қор биржаларымен қарым-қатынастарды дамыту. Табысты даму
үшін қаржы нарығының жақсы ... ... ... және техникалық
инфрақұрылымын құру қажет. Бұл үшін келесідей жұмыстар жүргізілуі жөн:
- ... ... ... ... ... ... мойындалған бағалы қағаздар рыногының стандарттарын енгізу;
- қазақстандық және Қазақстандағы ... ... ... ... ... жақсарту;
- Интернет желісі арқылы өткізілетін сауда-саттықтарға инвесторлардың
қатысу механизмін әзірлеу.
Бұл міндеттерді жүзеге ... ... ... қор ... ... ... рөлі аз емес, бұл оларда бар ... және ... ... ... ... салымдарына кепілдік беру қорын құру бойынша шарттарды
даярлау. Қаржы ... ... ... ... бірі ... тарапынан оларға сенімділікті қамтамасыз
ететін жағдайлар жасау. Мұнда инвесторлар салымын ... ... ... ... ... ... ... қорлардың болуы аз рөл
атқармайды. Брокердің клиенттер алдындағы міндеттемелерін ... ... ... ... ... ... ... құрылатын қор қаражаттары клиенттерге шектеулі өтемақыларды төлеу
үшін пайдаланылады.
Талдау агенттіктерін құру жөніндегі шарттарды ... ... ... ... ... ... қаржы орталықтарының институционалды
дамығандығының деңгейін айқындайды. Коммерциялық ұйымдар ретінде ... ... ... қор ... ... ... ... көрсетумен айналысады. Атап айтқанда, талдау агенттіктері
ақпараттарды жинау, өңдеу және ... ... ... ... жай-күйін талдайды, олардың несиені өтеу қабілеттілігі мен
бәсекеге қабілеттілігін бағалайды, әр түрлі әлеуметтік сұраулар жүргізеді,
кеңес ... өзге ... ... ... ... ... ... базасы жоқ рейтингтік агенттіктерде де сұранысқа ... ... үшін ... басқаруды жақсарту және
қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарын ... ... ... Қор ... ... ... орналастыру кезінде компания табысы
көбіне-көп инвесторлардың оларға деген сенім білдіру дәрежесіне байланысты
болады. Сондықтан, орналастыруға ... ... ... үшін ... ... жоғары деңгейін көрсету маңызды. Мұны меншік
құрылымының ашықтығы, негізгі корпоративтік ... ... ету, ішкі ... ... ... және т.б. деп ... ... компанияның қаржылық құрылымын түсінуі де аз ... ол ... бір ... ... ... ... ... жүргізумен қамтамасыз етіледі.
АӨҚО-ның қарқынды дамуы ел экономикасының нақты ... ... ... тигізеді, әрі соның нәтижесінде қазақстандықтардың әл-ауқатын
айтарлықтай жақсартуға және ... ... ... барынша
қабілетті 50 елдің қатарына кіруіне ... ... ... ... бір ... ... ... нәтижесінде, көп жұмыс жасалды
деп айтуға болады. Алайда, құрылған ... ... ... ... және ... ... ... сай мәртебеге
жеткізу үшін қажет бірқатар мәселелер ... ... ... ... ... ... ... міндеті Алматыны халықаралық қаржы орталығы ... ... ... Бұл үшін қор ... ... ... ғана емес, қаржы
орталығы инфрақұрылымын қамтамасыз ететін әлемдік деңгейдегі ... ... ... ... ... қор нарығының барлық негізгі
элементтері қызмет етуде, ... ... ... қаржы орталығының
жетекші қор биржалары ... ... ... ... ... ... орналастыру мен айналымы үшін жағдайлар құруы
тиіс. Аталған мақсаттарға жету үшін қор биржасы, орталық ... ... ... ... әрекет етуші қаржы институттарына құрылымдық
өзгертулер енгізу қажет. Агенттікпен Қазақстан Республикасының заңнамасына
қор ... ... ұйым ... ... ... қарастыратын
қажетті өзгертулер енгізілген болатын.
АӨҚО кейінгі дамыту мен инфрақұрылымның қызмет етуі ... ... сай ... ... ... Агенттік Қор биржасы, Орталық
депозитарий, Мамандандырылған ... ... ... ... орталығының
қатысушыларының офистері орналасатын қазіргі заманғы бизнес-орталықты сатып
алу ... ... ... және орта ... қор ... ... көп көңіл бөлуі керек, бұл олардың ... ... ... ... ... ... ... қызмет аясы тым үлкен емес
екенін ескере отырып, бұл жағдайда ... ... ... тарту экономикалық тұрғыдан орынды болып ... ... ... рейтинг агенттігін құру қажеттілігі бар, ол отандық ... ... ... ... бола алады. Агенттік Қазақстанда мұндай
рейтинг агенттігін құру бойынша жұмыс бастады. Осы жылдың ... ... ... ... құрылмақ.
2. Эмитенттерді тарту. Қор нарығына эмитенттерді тарту - отандық
нарықтың өтімділігін күшейтудің негізгі факторларының бірі ... ... ... ... ... ... ... факторлармен түсіндіріледі: меншіктің бір қолда шоғырлануының жоғары
деңгейі немесе қор ... ... ... акцияларының (free-float)
төмен деңгейі, отандық қор нарығында ұлттық компаниялар қатысуының ... ... ... шет елде ... ... ... ... бірқатар жұмыстар жүргізуде. Мәселен, ... ... ... ... ... ... мен инвесторларды
тарту мақсатында дөңгелек ... және АӨҚО ... ... ... 14 ... және Астана мен Алматы қалаларында
әкімдіктерімен ... ... ... ... ... АӨҚО
арнайы сауда алаңына эмитенттерді шығару мен халықты инвестициялық
сауаттылықтың ... ... ... ... ... ... ... бағытталған.
“Ренессанс капитал” ресейлік компаниясымен ... ... ... және
украиналық эмитенттердің шығу мүмкіндіктерін зерттеу ... ... ... ... ... да ... әлеуетті эмитенттерді
тарту бойынша жұмыс жүргізуді бастады.
3. Жаңа қаржы құралдарын әзірлеу мен базалық ... ... ... ... ... ... бірі ... қаржы құралдарды
(акциялар мен облигациялар) жетілдіру, және секьюритизациялық борыштық
міндеттемелер (ABS), жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... (ETF), ислам қаржы құралдары сияқты жаңа құралдарды
енгізу, ... ... ... ... ... ... ету ... олар жаңа қатысушыларды тарту және қаржы рыногының ерекшелігін
маңызды ұлғайтуға әсер етеді. Корпоративті ... ... ... ақпараттарды ашудың аса төмен талаптарына, жекеменшік құрылымының
өзгеруінің жоқтығына орай ... ... ... жылдың қазан айында Қазақстан қор рыногында өтімділікті ... ... ... ETF) ... ... шығару және
орналастыруды жүзеге асыру жоспарлануда. Жаңа қаржы құралдарын өңдеу ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар
жүргізілуде. Агенттік АӨҚО ... ... ... жіберу мәселелері
бойынша ҚҚА жұмыс тобының мәжілісін ынталандырды.
4. Отандық және ... ... ... ... ... негізгі инвесторлар болып табылады. Алайда
олардың инвестициялық әлеуетін біртіндеп ашу, ішкі тәуекелдерді басқарудағы
талаптардың ... ... ... ... ... ... және ... портфельдерді құру
мақсатында, шетелдік қаржылық құралдарын инвестициялауда ... ... ... ... қайта қарау талап етіледі.
Қазақстан қор рыногының табысты дамуы үшін онда жеке ... ... ... жаңа ... ... тарту бағалы
қағаздар рыногының өтімділігін жоғарылатуға жағдай туғызады. Осы бағыттағы
қадамдардың бірі ... ... ... қағаздарға ие болу ... ... ... ... ... ... ... Агенттік
“Мемлекеттік қызмет туралы” Қазақстан Республикасының Заңына тиісті
мемлекеттік қызметкерге бағалы ... ие болу және ... ... алу ... ... ... ... ұсынып отыр.
5. Тұрғындардың инвестициялық білімділігін жоғарылату. Қазіргі таңда
тұрғындар арасында инвестициялаудың баламалы нысандарына бос ... ... ... ... қаржы рыногынан шығу ең алдымен ол
туралы төмен деңгейдегі мәліметтерден туындаған сенімсіздікпен ... ... ... ... және инвестициялық білімін
жоғарылату мақсатында, Агенттік аймақтық және орталық БАҚ ... ... ... АӨҚО кәсіби қатысушылары – компаниялардың сарапшылары және
Агенттіктің қызметкерлері дайындаған ... ... ... ... ... ... шолулар мен мақалалар жарияланатын ... ... ... қатар, Агенттік көмекші құралдар мен кітапшалар (қаржы
рыногы бойынша ... ... ... және ... жоспарлауда, олар әр
түрлі мекемелерде ұйымдарда және ... ... ... ... ... қызмет көрсету орталықтарында және аудандық ... ... ... ... ... ... ... қабырға
стендтері қойылған.
Сонымен, Қор нарығын дамыту қор нарығына iшкi ... ... ... ... ... дамыту, листингке жаңа
эмитенттердi ынталандыру, бағалы қағаздардың қайталама ... ... ... ... ... ... ... инвесторлардың қызметiн кеңейту үшiн:
- əр түрлi қаржы құралдарын: акциялар, корпорациялық ... ... ... ... қағаздар шығару есебiнен Қазақстан
қор нарығында инвестициялаудың жаңа мүмкiндiктерiн жасау;
- ұйымдаспаған нарықтағы операцияларды шектеу ... қор ... ... сенiмдiлiгi мен қауiпсiздiгiн арттыру қажет.
Қор нарығына жаңа эмитенттердi шығару үшiн:
- ... ең ... ... асып ... жағдайда, кəсіпорынды
акционерлiк қоғамның ... ... ... ... заң жүзiнде
айқындау;
- стратегиялық маңызы жоқ Қазақстан ... ... ... ... қор ... арқылы жүргiзу талап етiледi. Бұл ... ... ... əр ... ... қалың тобы
арасында жүргiзiлуге тиiс.
Агенттіктің жоспарында ... ... ... ... ... ... білім беру бағдарламаларының айналымын
бұқаралық ... ... ... ... және өңдеу жұмыстары бар.
Агенттікте білім беру Интернет-порталын, ... ... ... ... ... рыногы бойынша сараптамалық және қаржылық шолулар
жарық көретін арнайы ... ... құру ... қаралуда. Осындай
жұмыстардың нәтижесінде бағалы қағаздар рыногының кәсіптік қатысушылары мен
эмитенттері, ... және ... ... ... ... ... тиіс.
Қорыта айтқанда, қазіргі заманда елдің ұлттық экономикасының дамуында
қаржы орталықтары маңызды рөл атқарады. Осы орайда, ... елу ... ... ... ... ... Қазақстанның басты
артықшылықтарының бірі қазақстандық ... ... ... болып
табылады.
Қорытынды
Қазіргі уақытта халықтың өмір сүру ... одан әрі даму ... ... өсуін қолдау қажет. Ол қазіргі әлемде үздік ғылым мен
ақпараттық технологияларға негізделген экономиканың ... ... ... жағдайда ғана мүмкін.
Сондықтан бағалы қағаздар нарығы – ... ... ... ... – ерекше институционалды және ұйымдастырушы-функционалдық
өзгешелігімен сипатталады, ... ... ... ... және олардың өндірістік қолданудағы бағыттарын ... ... ... ... ... тән қаржы институттарының жүйесі –
осы нақ сферада ... ... ... қаржы көздерін құрылады,
экономикаға қажетті инвестициялық ресурстар шоғырланады және ... ... ... ... ... ... ... олардың инвестициялық процесіндегі рөлі және
бағалы қағаздар нарығындағы қаржы тұтқаларының ... мен ... ... ... төмендегідей қорытындылар жасалды:
1. Бағалы кағаздар категория ретінде, былайша айтқанда тауар түрінде
ішкі өз касиетімен және сыртқы көрінісі ... ... ... өзгеше
тауар ретінде көрінеді. Осыдан, ... ... ... ... ... мен ... ... және қаржы
нарығында (эмитенттер мен ... ... ... ... табыс
әкелу кабілеттіктерімен көрінетін, сонымен бipгe ... ... ... ... ... ... ... табылады.
2. Бағалы қағаздар нарығын талдау нәтижесінде келесідей ... Қор ... ... ... ... ... ... акциялардың айналысы төмен. Екінші орында облигация шығарылымын
жатқызамыз, бірақ эмитенттері ретінде негізінен ... ... ... ... Үшінші орында – пайлар. Акция мен облигацияға қарағанда
тәуекелділігі төмен болса да, ... ... ... ... ... бағалы кағаздардың қаржы нарығының құрамдас бip бөлігі
ретіндегі ... ... ... асырудағы маңыздылығы, Қазақстан
Республикасы нарықтық экономикада ... ... ... ... ... ... ... аныкталды:
-біріншіден, бағалы кағаздар экономикалық қатынастар құрылымының ажырамас
негізгі бір бөлігі ретінде;
- ... ... ... ... ... тиімді механизм
ретінде, қор активтернің ... ... ... капиталды
экономиканың әрбір салалары мен шаруашылык субъектілернің арасында тиімді
бөлуінде;
- үшіншіден, бағалы ... ... ... ... ... ... ... сонымен бipгe бірінші ... ... ... пен экономикалык өсімді ұлғайтуға ықпал
етуі.
4. Экономикалық қатынастардағы бағалы қағаздардың ic-әрекеттері -
бос ақша ... ... ... ... және ... кажет
ететіндердің арасында экономикалык катынастар жүргізу арқылы, ... ... ... тарту механизмін камтамасыз етулері
көрсетіледі.
Инвестициялық саясаттағы ... ... ... ... ... ... үшiн ... жасайды, түпкi мақсаты - жоғары
қосылған құны бар өндiрiстi дамытудың, əр түрлi қаржы ... ... ... ... ... ... мақсаттарға сəйкес
пайдалану үшiн тетiктердi iске ... ... ... ... ... ... экономикалык қатынастар
жағдайындағы әлеуметтік салаларға инвестиция тарту болып ... ... ... ... үшін мынадай шарттар түрақты орындалуы қажет деп
есептейміз:
1. Капиталдың еркін ... ... мен ... ... ... ... ... (қор биржалары) түрақты дамуы.
3. Рыноктың ақпараттық айқындығы.
4. Мемлекеттік реттеу органдары қызметтерінің ... ... ... ... ... ... құру ... бағалы
қағаздар нарығын дамыту, оның халықаралық ... ... ... ету, ... Республикасының экономикасына
инвестицияларды тарту, қазақстандық капиталды шетелдік бағалы қағаздар
рыноктарына ... ... ... ... ... ... ... реттеу мен қор нарығының
инфрақұрылымын ... ... ... ... мен қор ... мен жаңаларын енгізу үдерістері одан әрі дамиды.
7. Бағалы қағаздар ... және ... ... қабілетті,
халықаралық талаптарға және қаржы орталығы стандарттарына сай ... үшін ... ... ... ... ... орталығы инфрақұрылымын дамыту;
- эмитенттерді тарту;
- жаңа қаржы ... ... мен ... құралдарды жетілдіру;
- отандық және шетел инвесторларын тарту;
- тұрғындардың инвестициялық білімділігін жоғарлату.
Қор нарығын дамыту қор нарығына iшкi ... ... ... əртүрлi нысандарын дамыту, листингке жаңа эмитенттердi
ынталандыру, бағалы қағаздардың қайталама нарықтағы ... ... ... ... талап етедi.
Бағалы қағаздардың тұрақты дамуы экономикалық өсуді ... ... ... бірі болып есептеледі.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. «Қазақстан өз дамуындағы жаңа ... ... ... ... бәсекеге барынша қабілетті 50 ... ... ... ... Республикасының Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2006 ж., ... ... Я.М. ... ... бумаг. - М.: Перспектива, 2002. – 166 с.
3. ... ... жаңа ... атты Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың
Қазақстан халқына Жолдауы, 2007ж.,ақпан
4. Ақша, несие, банктер. F. С. ... - ... - ... 2001.
- 466 бет.
5. Елемесов Р.Е., Жатқанбаев Е.Б. Государство и рынок. - Алматы: ... ... ... Е.Ф. Рынок ценных бумаг - М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2004. - 399 с.
7. ... С. , ... ... Оқу ... ... ... 2005. – 108 бет.
8. Гитман Л. Дж., Джонк М.Д. Основы инвестирования / Пер. с англ. - М.:
Дело, 1997. – ... ... Р., ... О., ... Ю., ... Д., Скрипкин Д. Финансовые
рынки в ... ... ... проблемы развития. - М:
Институт экономики переходного периода, 2003.
10. ... В.А., А.И. ... ... ... бумаг. - М.: Финансы ... 2006, ... ... М.Б. ... ... ... ... проблемы формирования
и развития. - Алматы: Жеті жарғы, 1998. - 193 с.
12. Шалгимбаев К.Б., Шалгимбаева Г.Н., ... Н.Б. ... ... ... ... ... роста. - Алматы:
Наука, 1997.- 184 ... ... Т.Б. ... ценных бумаг и биржевое дело: Учебное пособие.
М.: ИНФРА-М, 2002, ... ... У.М., ... Д.Т., ... Э.А. ... ... и ... Алматы: Экономика, 2005. - 297 с.
15. Robert D. Edwards and John Magce ... Analysis of ... -Boston: Carol, ... p.
16. Рейнхардт Э. Инвестиционный анализ в теории финансов. - М.: Финансы и
статистика, 1998. - 420 ... ... ... өңірлік қаржы орталығы туралы» Қазақстан
Республикасының 2006 ... 5 ... N 145 ... «2010 ... ... Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын дамыту»
бағдарламасы Алматы қаласының өңірлік қаржы ... ... ... Төрағасының   2006 жылдың 8-желтоқсанындағы № 68
бұйрығымен бекітілген.
19. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... қадағалау агенттігінің ресми сайты– www.rfca.gov.kz
20. Волков М.В. Управление портфелем ценных бумаг. // Финансы и ... 10, ... ... А.А. ... ... и ... ... - Алматы: ^азак
университет!, 1999. - 179 ... ... ... ... по рынку ценных бумаг в РК //
Рынок ценных бумаг Казахстана. - 1997. - № 4. - 231 ... ... Г. ... ... ... ... этапы развития
// Рынок ценных бумаг Казахстана. - 2005. - № 2. - С. 30-38.
24. Березовская М. Инновационный аспект экономического ... // ... - 2003. - № 5. - С. ... «Бағалы қағаз рыногы туралы» Қазақстан Республикасының 2003 ... ... N 461-ІІ ... ... ... Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының
қызметін реттеу ... ... ... арналған стратегиялық
жоспары, 2009 ж. - № 01-30.47
27. Колесников В.И. Ценные бумаги. 2-е изд., перераб. и допол.: Учебник.
М.: ... и ... ... ... и ... на ... ценных бумаг. Пособие для подготовки
специалистов к государственной аттестации. Научный редактор Туркебаева
Э.А. – Алматы: Информационное ... ... ... ... ... ... ... С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров
— Астана 2002. - 464 б.
30. «Ценные бумаги» журналы, 2008,2009
31. «РЦБК»аналитический ... ... ... ... рынка за 2007 г.», № 1(165) ... ... ҚР ... ҚР Ұлттық Банкінің және ҚР Қаржы нарығын және ... ... мен ... ... Экономиканы және қаржы
жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009 – 2010 ... ... ... жоспарын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары
33. Қазақша-орысша сөздік = Казахско-русский словарь : 50 ... жуық сөз ... : Р. Г. ... - ... : ... 2002. - 1008 б
-----------------------
ҚР Ұлттық банкі
ҚР Қаржы министрлігі
АӨҚО қызметін реттеу агенттігі
Қаржылық қадағалау Агенттігі
Сұраныс-ұсыныс
ҚР БҚН-ның механизмін реттеу және ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 87 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанда корпоративті бағалы кағаздар нарығының әлсіз дамуының себептері11 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оның құрылымы76 бет
Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығының бағыттары мен жағдайы52 бет
Корпоративті бағалы қағаздар28 бет
Корпоративтік бағалы қағаздар25 бет
Корпоративтік бағалы қағаздар портфелін басқару67 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
«АТФ банкінің» бағалы қағаздар операциялары31 бет
Бағалы қағаздар - қарыз міндеттемесі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь