Супероксидсинтазалық сигналдық жүйе

Белгілеулер мен қысқартылған сөздер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5

1
НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
6
1.1 Стрестік әсер кезіндегі оттегінің белсенді формаларының қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
6
1.2 Фитопатогенді саңырауқұлақтардың өсімдіктермен өзара әсерлесуі кезіндегі ОБФ түзілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
10
1.3 Антиоксиданттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.4 Супероксидсинтазалық сигналдық жүйе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 13
1.4.1 Супероксид.дисмутаза ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 14
1.4.2 Аскорбат.пероксидаза ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.4.3 Глутатион.редуктаза ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 18
1.4.4 Каталаза ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
1.4.5 Пероксидаза ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 21
1.5 Картоптың фузариозды аурулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 23
1.6 Супероксидсинтазалық сигналдық жүйе ферменттерінің ауыл шаруашылық дақылдарын патогенез кезіндегі қорғаныс реакцияларына қатысуының зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

24

2
ЗЕРТТЕУ ОБЪЕКТІСІ ЖӘНЕ ӘДІСТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
26
2.1 Зерттеу объектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26
2.1.1 Зерттеуге алынған F. solani саңырауқұлағының сипаттамасы ... ... .. 26
2.1.2 Тәжірибеге қолданылған картоп дақылының сипаттамасы ... ... ... ... 26
2.2 Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
2.2.1 Супероксид.дисмутаза ферментінің белсенділігін анықтау әдісі ... . 27
2.2.2 Каталаза ферментінің белсенділігін анықтау әдісі ... ... ... ... ... ... ... .. 28
2.2.3 Аскорбат.пероксидаза ферментінің белсенділігін анықтау әдісі ... .. 28
2.2.4 Пероксидаза ферментінің белсенділігін анықтау әдісі ... ... ... ... ... ... 29

3
ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ТАЛҚЫЛАУЛАР ... ... ... ... ... ... ... .
31
3.1 Төзімділігі әр түрлі картоп түйнектерінің саңырауқұлақпен зақымдану кезіндегі қорғаныс жауабындағы супероксид.синтазалық сигналдық жүйе ферменттерінің қызметі ... ... ... ... ... ...

31
3.2 Fusarium solani . Solanum tuberosum жүйесіндегі паразит.қожайынның өзара әсерлесуі кезіндегі Н2О2 сигналды қызметінің іске асуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

34
3.3 Fusarium solani саңырауқұлағының патогенді және патогенсіз штаммдарыдағы супероксиддисмутаза функциясына экзогенді H2O2 әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

36
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 41
Өсімдіктердің стрестік жағдайларға бейімделу механизмдерін зерттеу қазіргі заманғы биологиялық зерттеулердің перспективті бағыттарының бірі. Зерттеушілердің назары көбінесе өсімдіктердің патогендердің әсеріне биохимиялық және молекулалық жауап механизмдерінің өзекті мәселелеріне, солардың ішінде қорғаныс жауабына сигналдық жүйелердің қатысу ерекшеліктерін анықтауға бағытталуда.
Өсімдіктердің қорғаныс механизмдерін идентификациялау – негізгі ауыл шаруашылық дақылдарының өнімділігін арттыру мақсатында төзімділік табиғатын түсіну өте маңызды.
Клеткалардың сигналдық жүйелері өсімдіктердің патогендерге қарсы иммунитеттің қалыптасуында үлкен роль атқаратыны көрсетілген [1].
Өсімдіктерді әр түрлі ауру қоздырғыштармен зақымдау мультикомпонентті жауап ретінде қарастырылатын, әдетте метаболитикалық өзгерістердің каскадын шақыратын кең тараған стрестік әсер болып табылады. Олар биосинтезге қатысатын полисахаридтер, фенолдар, лигнин, суберин, фитоалексиндер, фитонцидтер мен ферменттердің, гидроксипролинге бай белоктардың жинақталуы, “pathogensis-related” (PR)-белоктарының, атап айтқанда, хитиназа, глюканаза, протеиназа ингибиторлары, басқа да стрестік белоктардың (пероксидаза және т.б.) синтезін индукциялауды және деңгейін жоғарлатуды жүзеге асырады. Патогендермен зақымдалған кезде өсімдік клеткаларында ген экспрессиясының қайта программалануы жүреді, ол бір белоктардың синтезінің төмендеп, басқасының түзілуі немесе зақымданбаған өсімдіктердің ұлпаларында кездеспейтін белоктардың пайда болуында көрінеді. Бұл сигналдық қосылыстар – элиситорлардың көмегімен жүзеге асатыны анықталған [1].
Өсімдік клеткаларының сигналдық жүйесін зерттеу, олар стрестің молекулалық механизмдерінің негізін құраушы ретінде ғана үлкен теориялық маңыздылыққа ие емес, сонымен қатар сигналдық жүйелердің табиғи элиситорлар мен интермедиатор негізінде эффективті антипатогенді препараттар жасап шығаруда практикалық маңыздылығы да бар.
Картоп – құнды ауыл шаруашылық дақылы. Ал оның өнімділігінің төмендеуі әр түрлі фитопатогенді саңырауқұлақтар мен вирустар тудыратын аурулар. Біздің ел үшін ең өзектісі, картоптың құрғақ фузариозды шіруі. Картоптың құрғақ фузариозды шірігі ауруының қоздырғышы – фузариум туысының әр түрлі саңырауқұлақтары (Fusarium solani).
Келесі бөлім – әдебиетке шолуда сигналдық жүйелердің негізгі ферменттерінің патогенге қарсы қызмет ету механизмдері көрсетілген.
1 В. И. Билай “Фузарии” Киев “Наукова Думка” 1977.
2 Mann T., Keilin D. Hemocuprein and hepatocurein copper-protein compounds of blood and liver in mammalis. Proc. R. Soc. Lond. B. 126: 1938. P. 303-315.
3 Октябрьский О.Н., Смирнова Г.В. Редокс регуляция клеточных функций. Обзор. Биохимия, 2007. том 72, вып. 2. C. 158-174
4 Тарчевский И.А., Cигнальные системы клеток растений. М.: Наука. 2002. с. 294.
5 Doke N., Miura Y., Sanchez L.M., Park H.-J., Noritake T., Yoshioka H. The oxidative burst protects plants against pathogen attack: mechanism and role as an emergence signal for plant bio-defence – a review // Gene. 1996. 179. P.45-51.
6 Aguirre, J., Rios-Momberg, M., Hewitt, D., and Hansberg, W. // Trens in Microbiol., 2005. C. 13, 111-118.
7 Pocsi, I., Miskei, M., Karani, Z., Emri, T., Ayoubi, P., Pustanelyi, T., Balla, G., and Prade, R.A. // BMC Genomics, 2005. C. 6, 182.
8 Sideri, M., and Giorgiou, Ch.D. // Mycologia, 2000. C. 92, 1033-1042.
9 Leuthner, A., Ichinder, C., Oechmen, E., Koopman, E., Muller, E., Kahmann, R., Bolker, M., and Schreier, P.H, // Mol. Gen. Genomics, 2005. C. 272, 639-650.
10 Doke N. Physiol Plant Pathol. 1993. V. 23. № 3. P. 345-357.
11 Гесслер Н.Н., Аверьянов А.А., Белозерская Т.А. Активные формы кислорода в регуляции развития грибов // Биохимия. 2007. Т. 72. Вып.10. С.1342-1364.
12 Chai, H.B., and Doke, N. // Physiol. Mol. Plant Pathol., 1987. P. 30, 27-37.
13 Aver’yanov, A.A., Pasechnic, T.D., Lapikova, V.P., Gaivoronskaya, L.M., Kuznetsov, V.L., and Baker, C.J. // Acta Phtopathol. Entomol. Hungarica in press 2007.
14 Puste’rucci C., Stallaert V., Milat M.-L., Pugin A., Ricci P., and Blein J.-P. (1996) Plant Pathol., P. 111, 885-891.
15 Ellis J.S., Keenan P.J., Rathmell W.G., and Friend J. Pthytochemistry, 1993. P. 34, 649-655.
16 Beauchamp C., Fridovich J. Superoxide Dismutase: Improved Assays and an Assay Applicable to Acrylamide Gels // Anal. Biochem. 1971. V. 44. P. 276-287.
17 Аверьянов А.А. Упехи совр. биологи. 1991. Т. 111. №5.С. 722-737.
18 Iwano M., Che F-S., Goto K., Tanaka N., Takayama S., Isogai A. Mol. Plant Pathol. 2002. V. 3.Is. 1. P. 1-9.
19 Метлицкий Л.В., Дьяков Ю.Т., Озерецковская О.Л. Двойная индукция – новая гипотеза иммунитета растений к фитофторозу и сходным болезням //Докл. АН СССР. 1973. Т. 213. С. 209-212./Sanchez L.M., Doke N., and Kawakita K. (1993) Plant Sci., 88, 141-148.
20 Wojtaszek P. Oxidavite Burst: an Early Plant Response to Pathogen Infection // Biochem. J. 1997. V. 322. P. 681-692.
21 Ramu S.K., Peng H.M., Cook D.R. Mol. Plant-Microbe Interact. 2002. V. 15. № 6. P. 522-528.
22 Herouart D., Baudouin E., Frendo P., Harrison J., Santos R., Jamet A., Van de Sype G., Touati D., Puppo A. Plant Physiol. Biochem. 2002. V. 40. Is. 6-8. P. 619-624.
23 Santos R., Herouart D., Sigaud S., Touati D., Puppo A. Mol. Plant-Microbte Interact. 2001. V. 14. № 1. P. 86-89.
24 Аверьянов А.А., Лапикова В.П. Фунгитоксичность выделений листьев риса, обусловленная активными формами кислорода // Физиология растений. 1988. Т. 35. С. 1142-1151.
25 Лапикова. В.П., Гайворонская Л.М., Аверьянов А.А. Возможное учаситие активных форм кислорода в двойной индукции противоинфекционных реакций растения // Физиология растений. 2000. Т. 1. С. 160-162
26 Natvig D.O., Sylvester K., Dvorachek W.N., and Baldwin J.L. 1996. The Mycota (Brambl R., Marzluf G., eds), Berlin: Springer-Vrtlag, P. 191-209.
27 Trotter E., and Grant C.M. 2005. Eukariot. Cell, 4, 392-400.
28 Калашникова Ю.Е., Балахина Т.И., Закржевский Д.А. Действие почвенной ипоксии на активацию кислорода и систему защиты от оксилтельной диструкции в корнях и листьях ячменя. Физиол. раст. 41 (4): 1994. C. 583-588.
29 Fabricio P., Batistella L., Vardavas L., Gattazzo C., and Liou L. J. Cell Biol., 2004. P. 166, 1055-1067.
30 Asada K. Radical production and scavenging in the chloroplasts. In: Photosyntesis and the environment. Netherlands: Kluwer Acad. Publ., Dordrecht. 1966. P. 123-150.
31 Ogawa K., Kanematsu S., Asada K. Intra and extra-cellular localization of “cytosolic” CuZn-superoxide dismutase in spinach leaf and hypocotyls. Plant Cell Physiol. 1996. P. 37: 709-799.
32 Зенков Н.К., Ланкин В.З., Менышикова Е.Б. 2001. Оксилительный стресс: биохимические и патофизиологические аспекты. М: МАИК Наука/Интерпериодика, C. 343
33 Conklin P. L., Barth C. Ascorbic acid, a familiar small molecule intertwined in the response of plants to ozone, pathogens, and the onset of senescence. Plant, Cell and Environment 2004. P. 27, 959–970
34 Orvar B.L. & Ellis B.E. Transgenic tobacco plants expressing antisense RNA for cytosolic ascorbate peroxidase show increased susceptibility to ozone injury. Plant Journal 1997. P. 11, 1297–1305.
35 Meister A., and Anderson M.E. Ann. Rev. Biochem., 1983. P. 52, 711-760.
36 Jamieson D.J. 1998. Yeast. P. 14, 1511-1527.
37 Kaminska-Rozek E., Pukacki P. Effect of water deficit on oxidative stress and degradation of cell membranes in needles of Norway spruce (Picea abies). Acta physiol. plant 26: 2004. P. 431-442.
38 Грацианский Н.А. Уроки церивастатина и результаты исследования "Защита сердца" // Consilium Medicum.- 2002.- Т.4, №3.- С.139-143.
39 Wheller G.I., and Grant C.M. 2004. Physiol. Plant., 120, 12-20.
40 Kawasaki L., Wysong D.,Diamond R., and Aguirre J. 1997. J. Bacteriol., 79, 3284-3292.
41 Michan Sh., Lledias F., and Hansberg W. Free Rad. Biol. Chem., 2002. P. 33, 521-532.
42 Гесслер Н.Н., Леонович О.А., Рабинович Я.М., Рудченко М.Н., Белозерская Т.А. Прикл. биохим. микробиол., 2006. C. 42, 354-358.
43 Chary P., and Natvig D.O. J. Bacteriol., 1989. C. 171, 2646-2652
44 Machwe A., and Kapoor M. Biochem. Biophys. Res. Comm., 1993. P. 196, 692-6987
45 Андреева В.А.. Фермент пероксидаза: участие в защитном механизме растений. Москва. Наука 1988.
46 Ким Б.Б. Механизм действия пероксидазы. Серия биотехнология. Том 36. Москва 1992. C. 126-146.
47 Райлло А.И. Грибы рода фузариум. Москва 1950.
48 Aebi H. Catalase in vitro. Methods Enzymology. 1984. 105. P. 121-126.
49 Nakano Y., Asada K. Hydrogen peroxide is scavenged by ascorbat-specific peroxidase in spinach chloroplasts. Plant Cell Physiol. 1981. 22. P. 867-880.
50 Лебедева О.В., Угарова Н.Н., Березин И.В. Кинетическое изучение реакции окисления о-дианизидина Н2О2 в присутствии пероксидазы хрена // Биохимия. 1977. Т. 42. C. 1372 - 1379.
51 Граскова И.А., Владимерова С.В., Рихванов Е.Г., Войников В.К. Зависимость активности пероксидаз клеток картофеля при патогенезе кольцевой гнили от вирулентности штаммов бактерий и степени устойчивости растений. Физиология и биохимия культурных растений Т-35 №1 2003.
52 Зайцев Г.Н. Математика в экспериментальной ботанике. // М. 1990. C. 293
53 Lamb C., Dixon R.A. The oxidative burst in plant disease resistance // Ann. Rev. of Plant Physiol. and Plant Mol. Biol. 1997. 48. Р. 251-275.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
БИОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
МАГИСТРАТУРАСЫ
Биотехнология, биохимия, өсімдіктер физиологиясы кафедрасы
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
СУПЕРОКСИДСИНТАЗАЛЫҚ СИГНАЛДЫҚ ЖҮЙЕ ... ... F. ... ЗАҚЫМДАНУ КЕЗІНДЕГІ ҚОРҒАНЫС РЕАКЦИЯЛАРЫН ЗЕРТТЕУ
Орындаған:
2-курс магистранты ... ... ... ... ЖҒҚ ... Сапко О.А.
“__” ________ 2010 жыл
б.ғ.д., профессор ... ... ... ________ 2010 ... ... ... профессор ______________________ ... ... ________ 2010 ... 2010
РЕФЕРАТ
Магистрлік диссертация 44 бет, 12 сурет, 1 кесте, 1 сызбанұсқа, 53
әдебиет тізімінен ... ... ... ... ... F. solani ... ... және Санта сұрыптары, патогенез, супероксидсинтазалық
сигнальды ... ... ... ... ... Республикалық микроорганизмдер коллекциясынан
алынған F. solani саңырауқұлағының F-RKM 0166 (патогенді) және F-RKM ... ... және ... ... ... және Санта (сезімтал
сұрып) картобының түйнектері мен суспензиясы.
Жұмыстың мақсаты: картоптың саңырауқұлақпен ... ... ... ... қатысатын антиоксидантты ферменттердің қызмет
ету механизмдерін зерттеу.
Міндеті: картоптың ... ... ... қорғаныс
жауабындағы антиоксидантты жүйе ферменттерінің қызметін зерттеу. Fusarium
solani – Solanum tuberosum жүйесіндегі ... ... ... Н2О2 сигнальді қызметінің іске асуын анықтау. Fusarium solani
саңырауқұлағының патогенді және ... ... SOD ... Н2О2 ... ... ... ... (Тамаша) және сезімтал (Санта)
сұрыптарының F. solani ... ... және ... ... кезіндегі супероксидсинтазалық сигнальды ... ... ... ... ... өзара әсерлесуінің іске асуында тотығу-
тотықсыздану процестері маңызды роль атқаратынын дәлелдейді. Картоптың
Fusarium solani ... ... ... ... ... ... ... пайдалауға болады.
Саңырауқұлақпен зақымдану кезіндегі Н2О2 эндогенді деңгейінің өзгеруі
қожайынның төзімділігі мен саңырауқұлақтың патогенділігіне ... ... ... реттелуі штамм патогенділігі мен оның
орналасуына тәуелді болады.
Зерттеу жұмысы Айтхожин атындағы молекулалық ... және ... ... ... зат ... ... ... |Белгілеулер мен қысқартылған |4 |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| | | |
|1 ... |6 |
| ... |
| ... | ... ... әсер ... ... ... ... | |
| ... |
| ... | ... |Фитопатогенді саңырауқұлақтардың өсімдіктермен өзара әсерлесуі | |
| ... ОБФ ... |10 |
| ... | ... ... |
| ... | ... |Супероксидсинтазалық сигналдық |13 |
| ... | ... |
| ... | ... |
| ... | ... |
| ... | ... |
| ... | ... |
| ... | ... |Картоптың фузариозды |23 |
| ... |
| |.. | ... ... сигналдық жүйе ферменттерінің ауыл | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... |24 |
| ... | |
| | | |
|2 ... ... ЖӘНЕ |26 |
| ... | |
|2.1 |Зерттеу |26 |
| ... |
| ... | ... алынған F. solani саңырауқұлағының |26 |
| ... | ... ... ... ... |26 |
| ... | ... ... |27 |
| ... |
| ... | ... ферментінің белсенділігін анықтау |27 |
| ... | ... ... ... ... |28 |
| ... | ... ... ... ... |28 |
| ... | ... ферментінің белсенділігін анықтау |29 |
| ... | |
| | | |
|3 ... ... МЕН ... ... |Төзімділігі әр түрлі картоп түйнектерінің саңырауқұлақпен | |
| ... ... ... жауабындағы супероксид-синтазалық | |
| |сигналдық жүйе ферменттерінің қызметі........................ |31 |
|3.2 ... solani – Solanum ... ... | |
| ... ... ... кезіндегі Н2О2 сигналды | |
| ... іске |34 |
| ... |
| ... | ... |Fusarium solani саңырауқұлағының патогенді және патогенсіз | |
| ... ... ... экзогенді H2O2 | |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... |41 |
| ... | ... мен ... сөздер
ОБФ – оттегінің белсенді формалары
NADPH – никотинамидадениндинуклеотидфосфат (тотықсызданған формасы)
NOX – NADPH–оксидаза
SOD – супероксид-дисмуаза
APOX – аскорбат-пероксидаза
As – аскробат
GSH – глутатионның ... ...... ... формасы
GR – глутатион–редуктаза
NADH – никотинамидадениндинуклеотид (тотықсызданған формасы)
NADP – никотинамидадениндинуклеотидфосфат (тотыққан формасы)
NAD – никотинамидадениндинуклеотид (тотыққан ......... – каталаза
КІРІСПЕ
Өсімдіктердің стрестік жағдайларға бейімделу механизмдерін ... ... ... ... ... ... ... назары көбінесе өсімдіктердің патогендердің ... және ... ... механизмдерінің өзекті мәселелеріне,
солардың ішінде қорғаныс жауабына сигналдық ... ... ... ... ... механизмдерін идентификациялау – негізгі ауыл
шаруашылық дақылдарының өнімділігін арттыру мақсатында төзімділік табиғатын
түсіну өте маңызды.
Клеткалардың ... ... ... ... ... ... үлкен роль атқаратыны көрсетілген [1].
Өсімдіктерді әр түрлі ауру қоздырғыштармен зақымдау мультикомпонентті
жауап ... ... ... ... ... каскадын
шақыратын кең тараған стрестік әсер болып табылады. Олар ... ... ... лигнин, суберин, фитоалексиндер,
фитонцидтер мен ферменттердің, гидроксипролинге бай ... ... ... атап ... ... протеиназа ингибиторлары, басқа да стрестік белоктардың
(пероксидаза және т.б.) ... ... және ... жоғарлатуды
жүзеге асырады. Патогендермен зақымдалған кезде ... ... ... ... ... ... ол бір ... синтезінің
төмендеп, басқасының түзілуі немесе зақымданбаған өсімдіктердің ұлпаларында
кездеспейтін белоктардың пайда болуында көрінеді. Бұл сигналдық ... ... ... ... ... ... ... клеткаларының сигналдық жүйесін зерттеу, олар стрестің
молекулалық механизмдерінің негізін құраушы ретінде ғана ... ... ие ... ... ... ... жүйелердің табиғи элиситорлар
мен интермедиатор негізінде эффективті ... ... ... ... ... да бар.
Картоп – құнды ауыл шаруашылық дақылы. Ал оның ... ... ... ... ... мен вирустар тудыратын аурулар.
Біздің ел үшін ең өзектісі, картоптың құрғақ ... ... ... фузариозды шірігі ауруының қоздырғышы – фузариум туысының әр ... ... ... ...... шолуда сигналдық жүйелердің негізгі
ферменттерінің патогенге ... ... ету ... ... ... ... Стрестік әсер кезіндегі оттегінің белсенді формаларының қызметі
Н. А. Бах биологиялық тотығудың ... ... ... ... бері 100
жылдам астам уақыт өтті (1897 ж.). Биологиялық тотығу теориясының негізінде
биологиялық жүйелердегі оттегі ... ... ала ... ... Бах өз ... өсімдіктер мен саңырауқұлақтар
клеткасында оттегінің асқын тотығын (H2O2) тауып, оны эксперимет жүзінде
дәлелдеді.
Оттегінің ... ... (ОБФ) ... метаболиттік
белсенділік процесінде түзіледі. ОБФ түзілуі әр түрлі ... ... ... ... ... ... механикалық зақымдалу, басқа тірі
объектермен әсерлесу кезінде өсіп отырады ... ... ... ішкі ... бір ... бірнеше жұптаспаған
электрондар бар бөлшектер (атом немесе молекула). Бұл жағдай радикалдарды
химиялық тұрақсыз және өте ... ... ... олар ... ... ... ... алуға немесе артық
электроннан құтылуға тырысады. Соның нәтижесінде биологиялық құрылымдарды
бұзатын ... ... ... дамуы мүмкін [3].
Сурет 1 – Кейбір молекулалар мен радикалдардың ... ... бос ... ... аз ... ... және ... оларды бақылайды. Кейбір бос радикалдарды иммундық жүйе өндіреді.
Олар вирустар мен бактерияларды ... ... бос ... ... ... және тіршілік етуге қажетті ферменттерді белсендетуге
қатысады. Бос ... ... ... ... және әр ... ... үшін ... бос радикалдардың түзілуі олардың одан да көп ... ... ол ... ... ... ... Нәтижесінде
бос радикалдардың қауіпті мөлшері бар ортада генетикалық ... ... ... ... белок құрылымы бұзылуы мүмкін. Иммундық
жүйе бөтен белоктарды танып, оларды жоюға ... ... ... ... ... жүйені бұзады. Ол лейкемия және ісіктің басқа
түрлеріне, жүрек және басқа ауруларға шалдықтыруы ... ... ... клетка мембранасын бұзуға қабілетті, организмде
сұйықтықтың жинақталуына әкелуі мүмкін, ол организмнің жылдам қартаюына
ықпал ... ... ... осы кезде организмдегі кальций деңгейі бұзылып,
бұл да әр түрлі ауруларға душар еткізеді.
Бос радикалдардың ... әр ... ... атап ... ... күнде үзақ сәулелендіру, қоршаған ортаны ...... ... ... ... ... ... бай диета әсер
етеді.
Сурет 2 – Бос радикалдардың қалыптасу механизмдері және олардың ДНҚ
тізбегін шабуылдау жолдары.
Тотығу ... ... ... ...... жоғары
оттегінің бос радикалды формаларының шектен тыс түзілуі болып табылады.
Бұның себебі, митохондрия қызметінің бұзылуы ... ... ... ... ... фосфолипидтерге, атап айтқанда олардың құрамына енетін
және фосфолипидтердің ... ... ... ... ... ... әсер ... де, оларды асқын тотықты тотығуға ұшыратады. Осы
тотығу кезінде белгілі қышқылдардың ... ... мен ... өнімінің бос радикалды формалары түзіледі. Нәтижесінде клетка
құрылымының бұзылуы мен ... ... ... де ... ... Бос
радикалды тотығудың бірізді реакциясы сызбанұсқада көрсетілген [4].
O2 O2- H2O2 OH- H2O
супероксид- ... ... ... ... май ... өнімдер
(алкильді, алкоксильді, пероксильді радикалдар)
Біріншілік өнімдер
(липидтердің гидро асқын тотығы, диенді конъюгаттар және т.б.)
Екіншілік өнімдер
(малонды ... ... ... және т.б.)
Соңғы өнім
(Шифф негіздері және газ тәріздес қоспалар)
Сызбанұсқа 1 – Бос радикалды тотығудың ... ... ... ... (ОБФ) – өте ... ... ... бар
оттегі туындыларының бос радикалды молекулалардың тобы. Олар ... ... ... ... ... өнімдері болып табылады.
Қазіргі уақытта өсімдіктерге көптеген стресстік факторлармен әсер ету
кезіндегі ең ерте ... ... ... реакция – оттегінің белсенді
формаларының (ОБФ) ... ... ... (O2-), ... асқын
тотығы (H2O2), гидроксильді радикал (OH-) және т.б [5].
Тірі ... ... ... ... қатысуы оның
активтілігі мен бірқатар реакцияға түсуге ... ... ... ... ішкі және ... ... әсерінен
оттегі қозған синглетті (1O2), супероксид радикалы (O2−), ... (OH•), ... ... ... ... асқын тотықты ион (HO2−),
оттегінің асқын тотығы (H2O2), азот ... (NO•) ... ... уақытта O2− клеткадағы негізгі көзі ... алу ... ... суға дейін толық тотықсызданбауы болып табылады.
Сонымен қатар, реакцияларда супероксиданион-радикал (O2−) ксантиноксидаза,
микросомалық ... ... ... ... де ... ... хинондар, катехоламиндер, ксенобиотиктердің
тотықсызданған айналымының өздігінен тотығуы нәтижесінде пайда болады.
ОБФ клеткаішілік деңгейінің жоғарылауы ... ... ... ... ... ... және клетканың өзгерген
тіршілік ету жағдайына бейімделуіне бағытталған морфологиялық өзгерістерді
тудырады [6]. Н2О2 ... ... ... клеткалардағы ең ... бірі ... ... ... ... тотығы ОБФ маңызды
компоненті және клетка активтілігін реттейді. Н2О2 ... ... ... ... ... Aspergillus nidulans
транскрипцияның біршама өзгеруін тудырады [7], сонымен қатар, склероция
Sclerotium rolfsii дифференцирленуін ырықтандырады [8], ... ... ... ... ... жоғарлатады, және
Ustuilago maydis филаментті өсуге өтуіне және оның патогенділігінің ... ... ... ... [9]. S. rolfsii ... ... Н2О2 түзілуімен байланысты, оның концентрациясы жарық пен ... ... ... ... ... саңырауқұлақтарда,
миксомицеттерде және балдырларда ОБФ түзілуі дифференцирлену факторы үшін
өте қажетті [8].
ОБФ биохимиялық эффекттерінің кең ... және ... ... ... ... ... осы бағытына қызығушылық артып
отырғанын түсіндіреді. ОБФ реакциялық қабілеті жоғары болғандықтан, ол кез
келген макромолекулаларды ... ... ... ... ... мен ... қышқылының тотыға модификациялануы – оттегі
радикалдарының ... ... ... ОБФ ... ... әр түрлі клеткалық қызметтерін, атап айтқанда ... ... ... ... апоптоз және басқаларын реттеуге
қатысуға қабілетті. ... ... ... ОБФ ... ... ... күйлердің ажырамас бөлігі болып табылады. Эукариот
клеткаларында ОБФ клетка ... ... ... және ... ... ген экспрессиясын бақылаушы ... ... ... ... ... беру кезінде мессенджерлер ретінде
қызмет атқарады [10].
Тотығу жарылысы – фитопатогенді ... ... ... кезінде ОБФ шамадан тыс бөлініп шығуы. Осы уақытқа дейін ... бір көзі ... деп ... ... [11]. ... Док
әріптестерімен өз жұмыстарының бірінде Phytophthora infestans саңырауқұлағы
Н2О2 көзі болып табылады деген болжам ұсынды [12]. ОБФ спора ... ... ... ғана ... ... ... сәйкес клеткасыз
диффузаттарда да табылғаны маңызды. Клеткадан ... ... ... ... ... бойы сақтала алады [13]. Осылайша, патогенді
саңырауқұлақ клеткаларында кездесетін ... ... ... тыс ... ... ... ... токсиндер қожайын организмді және
паразитті ... ... ... Бұл ... ... ... әр
түрлі жағдайларда тура қарама–қарсы болуы мүмкін, яғни ол ... ... де және де оған ... әсер етуі де ... ОБФ көп ... саңырауқұлақ пен қожайын өсімдіктің өзара әсерлесуін, сонымен
қатар, көптеген жағдайларда – өсімдіктің ауруға төзімділігін жоғарлататын
фактор ... ... ... “жарылысы” өсімдіктердің қорғау реакцияларының биологиялық
индукторлары – элиситорлармен іске ... ... ... ... ... көптеген метаболиттері ие. Элиситорлардың
өздері ОБФ ... ... олар бар ... ... ... ... тотығу стрессіне ұшырайды. Сондай-ақ, ОБФ әсерімен
элиситорлық активтілікті индукциялау мүмкін. H2O2 ... ... ... ... ... және ... клеткасында қорғаушы
метаболиттердің синтезін ырықтандыратыны анықталған. ОБФ генерациялайтын
саңырауқұлақтарға ... ... ... ... ... байланысқан,
олар үшін O2– қожайынды улайтын делдал ретінде қызмет атқарады. Соның
ішінде, Fusarium ... ... ... ... ... ... ... – тотықсыздану реакцияларында ОБФ
генерациясы жүреді. Fusarium туысы саңырауқұлақтарынан ... ... және Т-2 ... сонымен қатар қызанақ өсімдігінің
аскорбат – глутатионді айналым ферменттерін активтендіреді ... ... ... өсімдіктермен өзара әсерлесуі
кезіндегі ОБФ түзілуі
Өзара тығыз әсерлесетін әр түрлі организмдерден тұратын жүйеде барлық
жағдайда, жаңа өнім ... ... Осы ... олар қай ... ... сұрақ туындайды. Бұл қожайын-паразит жүйесінде көп кездеседі [13].
ОБФ қатысуымен ... ... пен ... ... ... ... өсімдіктердің қорғаныс ... ...... іске қосылатын тотығу жарылысы
бола алады. ... ... ... ... ... ... көп ... ие. Химиялық табиғаты жағынан
элиситорлар әр түрлі, бірақ өсімдікке әсер етуі нәтижелері жағынан ... ... ... ... ... ... олар ортада бар
болған жағдайда саңырауқұлақ клеткалары өсімдік тарапынан тотығу стресіне
ұшырайды. Элиситин ... [14], ... ... [15], саңырауқұлақтың
клетка қабықшасының көмірсу компоненттері [16] сияқты элиситорлардың
әсерінен туындаған ... ... ... ... көп ... ... басқа да қорғаныс реакциядарының маңызды буыны болуы мүмкін, мысалы
фитоалексиндердің синтезі [15].
Тотығу жарылысы кезінде – ... ... ... ... кезінде ОБФ шамадан тыс бөлініп шығатыны мәлім. Осы уақытқа
дейін ОБФ бірден бір көзі ... деп ... ... [11]. ... ... ... ... да бір қатысы бар деген
сұрақ мүлдем қарастырылмады. Док әріптестерімен өз ... ... ... ... Н2О2 көзі болып табылады деген болжам
ұсынды /16/. ОБФ спора суспензиясында немесе жапырақ ... ғана ... ... ... клеткасыз диффузаттарда да табылғаны маңызды.
Клеткадан бөлініп шыққан Н2О2 диффузатта ... ... бойы ... ... ... ... әсерлесуі ОБФ – супероксиданион-
радикалы (O2–) және сутегінің асқын тотығының (Н2О2) деңгейлері өзгереді.
Фитопатогенез кезінде ОБФ ... ... ... ... төзімділігіне әр түрлі дәрежеде жоғарылайды. ОБФ жоғарылауы
олардың өсімдікті қорғау ... ... ... ОБФ
сезімталдығы жоғары реакцияны дамытатын басты фактор екендігі белгілі. ... ОБФ ... ... ... ... ... ... қосушы сигнальдық интермедиаторлардың қызметін атқарады және
инфекциялану кезінде ... ... ... ... ... ... [17,18].
Өсімдіктердің инфекцияға қарсы ... ... ... ... индуцирленеді. Көптеген жағдайларда сәйкес
реакциялар өсімдік плазмалеммасында ... Егер ... ... ... ... ... онда ... өзара әсерлесу үшін
инфекциялық гифтің өсімдіктің клетка қабығын тесуі арқылы енуі қажет болады
[5].
Метлицкий өз әріптестерімен ... ... ... ... [19]. ... қожайын өсімдік паразит элиситорын байланысқан күйде шығарылуын
жүргізіп, осылайша рацепторлармен өзара өсерлесуді тездетуі мүмкін. Бұндай
рольді, ... ... ... ... ... клетка
қабығының фрагменттерінен ... ... ... ... ... [20].
Соңғы жылдары симбиоздық өзара әсерлесуі ... ... ... ОБФ ... өзгеруімен жауап беретіндігі жайлы жұмыстар пайда
болды. Бірақ қазіргі ... бір ... ... қайшы, ал симбиоз
кезіндегі ОБФ физиологиялық қызметі әлі анық емес ... ... ... жоңышқа (Medicago sativa L.)
тамырын электронды микроскоппен зерттеген ... ... ... емес,
бактерияны қоршайтын инфекциялық жіпше матриксінде ОБФ локальды түзілулері
болатындығы көрсетілді [22,23]. Бұл мәліметтер ... ... ... ... ... болатындығын және реттеуге ОБФ қатысатынының
дәлелі. Алайда мұндай жұмыстар әлі аз.
Өсімдіктегі басқа да ... ... ... босап
шығуына ықпал етуі мүмкін. Өсімдік мүшелерінің бетінде [5, 20], ... ... ... ... [24] ОБФ – ... ... және ... радикалы табылған. Олардың өнімі инфекцияға ... ... ... ... және күріш каллустарының пирикуляриоз
қоздырғышының (Magnaporthe grisea) спораларымен зақымданғанда күшейеді. Сау
өсімдіктерде ОБФ клеткадан тыс фондық деңгейі болады ... ... (гр. anti – ... ... әсер ету ... ... және oxys - ... (антитотықтырғыштыр – тотығу ингибиторлары)
липид, белок және көмірсутектер сияқты ... ... ... ... ... ... болдырмайтын заттар.
Антиоксиданттар – бұл бос радикалдар үшін қақпан ретінде ... ... ... ... ... бере отырып, олар өте
белсенді молекулаларды бейтараптандырады да өздері ... ... ... ... ең ...... ... реакциясы
тоқтайды, биологиялық “өрт” сөндіріледі. Антиоксиданттардан ... ... ... ... ... тотықты радикалсыз ыдыратуға қабілетті
заттар, сонымен қатар бос радикалды тотығу ... ... ... ... ... (темір, мыс және басқалары)
байланыстыратын комплексондар жатады [3].
Антиоксиданттарға:
• Ферменттер: организмде ... ... ... ... ... және ... ... витаминдер мен микроэлементтер: А, С, Е витаминдері, ... ... ... ... ... ... таурин аминқышқылы;
• Кейбір жидектер мен шөптер – қара жидек, ... ... ... ... ... мен ... көк шай;
• Өсімдіктен бөлінген биологиялық активті ... ... шай ... ... және ... ... ... биофлаваноидтар және каратиноидтар жатады.
Антиоксиданттардың көбісін тамақпен, мысалы, бидай өскіндерін, жаңа
піскен жемістер мен ... ... ... ... ... ... күнде қоршаған орта өте ластанғандықтан бұл жеткіліксіз болып отыр.
Сондықтан да, бос ... ... ... ... ... ... ету ... Көмірсутектер, спирттер, қышқылдар, майлар және
т.б. ауа оттегісімен тотығуы ... ... ... табылады. Тізбектік
реакциядағы айналымдар асқан тотықты (RO2*), алкоксильді (RO*), алкильді
(R*) – ... бос ... ... іске ... ... ... реакцияларына айналым (автокатализ) кезінде
жылдамдықтың жоғарылауы тән. Бұл ... ... ... және т.б. – ... ... ... бос ... түзілуімен байланысты [5].
Ең кең таралған антиоксиданттардың әсер ету ... ... ... ... және т.б.) тізбектік реакциялардың үзілуінде:
антиоксидант ... ... ... өзара әсерлесіп,
белсенділігі төмен радикалдар түзеді.
Тотығу гидро ... ... ... және т.б.) ... ... ... да бәсеңдейді. Бұл жағдайда бос радикалдардың түзілу жылдамдығы
төмендейді. Антиоксиданттар тіпті аз ... де (0,01 – ... ... ... ... да ... бір уақыт аралығында (тежелу
периоды, индукция) тотығу өнімдері қалмайды. Тотығу ... ... ... ...... эффективтілігінің қоспадағы
немесе басқа да заттар бар ортада өзара ... ... роль ... ... істеп тұрған организмде оттегінің активтенуі ... ... ... ... ... да олардың белсенді
формаларының мөлшері қауіпсіз деңгейде ұсталып тұрады. Бірақ та, ... ... ... ... әр түрлі патологиялық және стресстік
жағдайға ұшыраса, балланс ... ... ... ... ... ... ... ОБФ зақымдаушы әсерінен қорғайтын көпсатылы жүйе болады.
Өсімдік клеткаларында ОБФ ... мен ... (O2– және H2O2 ... ... жүйенің бірнеше ферменттерінің қатысуымен
жүреді. Супероксид – дисмутаза (SOD) ферменті O2–-нің H2O2 мен O2 ... және бұл ... ... ... ... ... ... болып табылады [26]. H2O2 детоксикациясына қатысатын және
клетканың редокс-баллансын ұстап тұратын сигналды ... ... ...... ... жүйесі болып табылады [27]. Аскорбат –
пероксидаза (APOX) ортада H2O2 бар жағдайда ... (As) ... пен 2H2O ... тотықтырады. Дегидроаскорбат редуктаза ферменті (DAR)
DHA мен ... ... ... (GSH) ... ... As ... мен ... тотыққан формасы
(GSSG) түзіледі. Глутатион – редуктаза (GR) ... ... GSH ... ... As пен GSH ... ... реакциясы NADPH
– тәуелді болып табылады [5].
Сурет 3 – О2 метаболизмінің кейбір өнімдері
Оттегінің шамамен 5% бос радикалдары бар реактивті ... ... ... ... ... ... 3) көрсетілген, олардың ішіндегі
OH• - ең қауіпті қиратушы. Клеткадан сутегінің асқын тотығын шығару - ... ... ... ... ең ... ... және ... OH• токсинділігі төмен формаларға дейін
өңдейді.
Прокариоттардың аэробты типінің метаболизімінің жұмыс ... ... О2 ... ... ... ... артатындықтан, Н2О2 жоюдың
ферментсіз жолдары эффективсіз болады. Көп ... ... ... асқын
тотығын ыдырату үшін Н2О2 ыдырау ... ... рет ... ... және ... ... ... қажет. Осылайша, О2
токсинді әсерінен қорғайтын ... ... ... ... ... супероксид-дисмутазалар, каталазалар және пероксидазалар қажетті
компонент ретінде болады (cурет 4).
1 – ... Мn2+ ... 2 - ... ... 3 –
каротиноидтармен өшіру.
Сурет 4 – Молекулалық оттегіден клеткалық қорғаныс жүйелері.
Митохондрияларда физиологиялық жағдайда ... ... ... ... ... эффективті құрамында супероксиддисмутаза,
глутатионпероксидаза, глутатионредуктаза, ... ... NADPH, ... мен ... ... SP-22 және ... тыныс алуы сияқты антиоксидантты жүйесі
болады [28].
1.4.1 Супероксид – дисмутаза
Супероксид–дисмутаза (SOD) клеткалар мен ұлпаларды тотыға ... ... ... ... бірі ... ... ... ферментті 1930 жылдардың соңында Манн мен Кеилин [2]
құрамында мысы бар ... ... ... гемокуперин, кейінірек
эритрокуперин деп атаған. Супероксид – дисмутазаның ... ... ... ... ... деп ... Тек 1969 жылы ғана Мак-Корд
пен Фридович [5] гемокупеин супероксидті радикалдың (O2-) ... ... ... ... ... анықтады. Жаңа фермент
супероксид – дисмутаза деген атқа ие болды. ... ... ... ... және ... болады. Өсімдік клеткаларында SOD CuZnSOD, MnSOD
және FeSOD изоформалары болады. Олардың клеткада орналасуы әр ... ... SOD екі ... радикалдардың бір бірімен өзара ... ... ... ... асқын тотығына айналдыратын –
дисмутация реакциясын катализдейді. SOD ... 80% ... ал ... 20% - ... негізінен митохондрияда
анықталған [29]. Бұл фермент қазіргі кезге дейін сипатталған ең ... ... 1 - ... ... SOD ... орналасуы және
сипаттамасы
|SOD |SOD ... ... ... |
| | ... ... ... (33 кДа); ... ... |
| ... 2 г-нан мыс (Cu2+) |митохондрия-лар, |
| ... ... (Zn2+) ... бар |пероксисомалар, цито-плазма, |
| | ... ... ... (46 кДа) немесе ... және |
| ... (92 кДа); ... ... |
| ... 2 ... 4 ... | |
| ... (Mn3+) ионы бар | ... ... (36-46 |Хлоропластар және ... |
| ... ... |тұқымдастары түйнегінің |
| ... ... (Fe3+) 1 ден 2 ... |
| ... және 54 ... ... |
| ... кДа; ... |
| ... ... 2 ... бар | ... супероксидті анион–радикалдарының молекулалық оттегі мен сутегінің
асқын тотығына дейін диспропорциялануды катализдейді (1) және бұл эукариот
клеткаларынағы тотығу стрессінен ... ... ... ... ... + 2H+ → H2O2 + O2 ... әсер ету ... ... активті орталығының металдың
супероксидті анион–радикалдарымен бірізді тотықсыздану (2) және тотығуына
(3) ... ... O2– → ... + O2 ... + O2– + 2H+ → ... + H2O2 ... O2– әсерлесу жылдамдығы көп жағдайда мембрананың тұтқырлық
деңгейімен анықталады [4].
O2- дисмутациясы спонтанды, SOD-ның қатысуынсыз жүруі ... ... ... рН 7.0 ... 2х105 M 1/c-1, ал SOD бар жағдайда –
2х109 M 1/c-1, яғни шамамен 104 ... [4]. ... ... SOD
ортадағы баллансы O2– радикалдарының өнімділігі мен олардың мөлшерінің
төмендеуімен бақыланып ... ... ... әсер еткен кезде
оттегінің белсенді формаларының, сонымен қатар супероксид ... ... [31]. Бұл ... SOD активтілігі әр түрлі өзгереді: бір
жағдайларда ол жоғарлайды, ал ... ... ... ... ... ... әсер ету ... (әсердің интенсивтілігі мен
ұзақтылығы), сонымен қатар ... ... ... ... және т.б. ... ... Фермент активтілігі су жеткіліксіз
жағдайда, ... ... ... ... ... ... мен УФ –
сәулелендіру, өсімдіктерді озон, ауыр металдар және ... ... ... Ал ... ... төмендеуі әсер ету
интенсивтілігі жоғары болған ... оның ... ала ... ... болады. SOD активтілігінің төмендеу әр ... ... ... ... ... O2– радикалдарын өшіру үшін ферменттер
пулының көптеп ... ...... ... оның ... 700С ... сағаттық қайнату немесе ацетон, сірке және тұз ... ... ... SOD бұл ... ... аз мөлшерде сульфгидрильді
топтардың болуына байланысты. Құрамында мырыш-, мыс бар фермент ... ... ... ... ... ... ... ішінде сульфгидрильді көпіршелері, бір сульфгидрильді тобы және
соңғы аминқышқылы ацетилденген болады [32]. Марганец ... SOD ... ... Мырыш атомдары белоктық молекуланы тұрақтандырады, ал
мыс молекулалары бір ... ... ... ... катализге
қатысады деп болжайды.
Қолайсыз жағдай ... ... ... төмендеуі ОБФ
өнімділігінің одан әрі жоғарлауын және өсімдік клеткалары мен ұлпаларының
тотыға зақымдалуын дамытуды ... ... ... ...... ішінде аскорбат-пероксидаза каталитикалық сайттарда
темір маңызды роль ... ... ... гемі бар ... ... туыстық көрсететін электрон доноры сутегінің
асқын тотығы. APOX ... ... ... сезімталдығы жоғары.
Егер ол өте төмен (20 мкМ аз) ... ... ... ... ... ... Бұл ферментті өсімдіктен бөліп алу ... ... ... ... мен ... (1991 ж) ... ... цитозолінен таза күйінде бөліп алған [33].
Өсімдіктің аскорбат-пероксидазасының изоформалары молекулалық массасы,
оптимальді pH, тұрақтылығы және ... ... ... ... ... ... сызбанұсқасы ... + H2O2 → Enzyme Ia + ... I + H2As → Enzyme IIb + ... II + H2As → APOX + Has. + ... + Has. → H2As + As ... b I және II ...... деңгейі әр түрлі формалары (I – 2
бос электрондары бар; II – 1 бос ... бар ... ... ... реактивті формалары
Аскорбат-пероксидаза жоғары сатыдағы өсімдіктерде, балдырларда және
кейбір көк жасыл балдырларда табылған. ... бұл ... ... ... ... өз ... өгіз көзінің эпителий ұлпасынан
аскорбин қышқылын анықтаған.
APOX изоформалары қоршаған ортаның стресі кезінде ОБФ ... ... ... Сондықтан да, олардың экспрессиясының ... ... ... ... жиі ... Бұл стресс APOX-ның ... ... ... ... ... дифференциалды өзгертуі
мүмкін.
APOX индукциясы құрғақшылық, жарықтың интенсивтілігінің жоғарылығы,
суық, тұздану стресі немесе жылыту шогы ... ... ... ... ... өсімдіктерде туындаған тотығу стресіне жауап
элементтерінің бірі болып табылды. ... ... ... ... ... табиғи физиологиялық процестердің сигналын беруге
қатысатын оттекті радикалдардың концентрациясын реттеуде ... ... ... ... ... ... ... тотығының уытсыз
деңгейін сақтауға немесе ағым сигналын бақылауға көмектесетін фермент болып
табылады [34].
Аскорбат – тәуелді антиоксидантты жүйе Bulmeria graminis f.sp. ... зең ... ... ... ... Аскорбат –
пероксидазаның (APOX) активтілігінің жоғарылауы ... ... ара ... ... APOX ... ... және
жалпы жапырақ ұлпасында шешуші болуы мүмкін. Негізінде APOX белсенділігінің
жоғарлауы эпидермиспен салыстырғанда жалпы жапырақ ұлпасында тіркескен ара
қатынас ... 72 ... ... соң ... ... APOX белсенділігінің
жоғарлауы эпидерманың өсуін ... [33]. ... ара ... ... (MDHAR) ... ... ... қарағанда уақытша және кеңістікті болады. Осыған қарама –
қарсы дегидроаскорбат ... және ... ... екуінің
активтілігі төмендейді немесе Bgh инфекциялайды. Тіркескен ара ... пен MDHAR ... өсуі ... тоқтап қалуына дейін
жалғасады [34].
1.4.3 Глутатион – редуктаза
Оттегінің тотықсыздануы ... ... ... клетка ішілік
деңгейін реттеуде g-глутамилцистеинилглицин трипептиді болып табылатын
глутатион маңызды роль ... Оның ... ... ... ... ... SH-топтары болады. GSH эффекті аскорбат және токоферол
сияқты кейбір “өшіруші” ОБФ тотықсыздандыруға ... Бұл ... ... ... ... ... оттегі бар ... ... ... ... бар ... ... қабілетті.
GSH клетка ішілік тотығуының ең маңызды ... ... ... ... Бос ... өзара әсерлесу кезінде түзілген
тиильді ... ... ... ... ... ... ... GSH мөлшерімен сай ... ... ... бастайды. Бұл жағдайда GSH
глутатионпероксидаза катализдейтін асқын ... ... ... ... ... [35]:
R-OOH + 2 GSH R-OH + GSSG + H2O (5)
GSH кейбір ... және ... ... атап ... құрылымдары ... май ... ... ... ... ... оларды детоксикацияға
ұшыратып, организмнен шығарып тастайды. Бұл реакцияны ... ... ... ... G-SH ... ... ... глутатионға (1•10-4–50•10-4 М) ... өте ... ... М) кездеседі. Бірақ оның концентрациясының
ауытқуы кейбір физиологиялық процестерді ... ... ... ... да, ... катализдейтін реакция
нәтижесінде олардың үздіксіз тотықсыздануы іске асады [36].
Глутатион – ... (КФ 1.8.1.7) — ... ... ... байланысын оның сульфгидрильді формасына GSH ... ... ... ... ... айналымында
түзілетін NADPH энергиясның арқасында жүреді.
Ол глутатионның дисульфидін (GSSG) ... да (6), ... GSH/GSSG ... ... тұрады [37]:
GR
GSSG + NADPH + Н+ → 2GSН + NADP+ ... ... ... ... ... ... ... тұтынатын глюкозасының 10%-не дейінін глутатионның глутатион-
редуктазамен тотықсыздануына жұмсалады.
Гепатоциттердегі ... ... ... ... ... клетка сыртындағы кеңістікке ысырылып тасталуы мүмкін, нәтижесінде ол
өтпен экстракцияланады [38].
GR ... ... ... ... шығу көзіне байланысты)
тұратын флавопротеид. Фермент молекуласы молекулалық массасы 44000 және
60000 кДа жететін 2 ... ... ... ... жүру ... ... ... қуыста тотыққан глутатион орналасады. Әр
суббірліктің бір соңында ... (FAD) ... ... ... ... аудан орналасқан [39].
GSH/GSSG концентрацияларының ара қатынасы pH 7,0 болған кезде 1100-ға
тең. NADPH қатысатын реакция кезіндегі оптимальді pH ... 7,0-7,5, ... ... ... (~5) болады. pH 7,0 және иондық күш 0,15 М болған
кездегі NADPH қатысатын реакция жылдамдығы NADH-пен салыстырғанда 200 ... ... ... ... түсуі жеткіліксіз болған
жағдайда төмендейді. Ферменттер ... GR ... тепе ... ... ... лимиттеуші болып табылмайтынына қарамастан оның in
vivo ... ... ... ... ... ... ықпал
етуі мүмкін [4].
GR арнайылығы жоғары, бірақ дисульфидті байланысы бар басқа да бірнеше
қосылыстардың ... ... ... ... ... ... клетканың еритін бөлігінде болады. Фермент
ядро хроматинінің ... да ... – анти ... жүйе” клеткаларды “асқынтотықты
стрестен” қорғайды және әдетте ол жеткіліксіз ... ... ғана ... ... ... Глутатионды жүйе ОБФ зиянсыз етеді немесе
организмнің ... ... ... ... ... ... мен
SOD кейін) бірінші линияның жұмысын тотықтырады және аяқтайды немесе оның
қателерін жөндейді.
1.4.4 Каталаза
Каталаза (КФ ... ... ... ... қирату) – биологиялық
тотығу процесінде түзілген ... ... ... су және ... ... сонымен қатар сутегінің асқын тотығы бар ортада ... ... мен ... тотықтыратын фермент [29]. Шамамен
барлық организмдерде кездеседі. Олар ұлпалық тыныс алуға қатысады.
САТ ... ... ... ... ... Оның ... ... 250
кДа. Фермент жануар, өсімдік және ... ... ... ... ... ... топтары ретінде тотыққан гемі
болатын хромопротеидтерге жатады. САТ тотықсыздандырушы субстратқа қатысты
арнайылығы жоғары ... ... ол H2O2 ... ғана ... ... ... спирттердің тотығуын катализдеуі мүмкін [40]. САТ қызметі
организмдегі әр ... ... ... ... ... ... ... асқын тотығын бұзуға негізделген.
САТ H2O2-ға туыстығы жоғары емес және оның цитозолдағы ... ... онда ... бұл ... ... ... ... H2O2 концентрациясы жоғары болғандықтан, каталаза
оны белсенді ыдыратады [41].
H2O2-нің САТ ыдарауы екі сатыдан тұрады (7):
Fe3+-САТ + 2H2O2 → ... САТ + H2O2 → ... + H2O2 + O2 ... ... САТ ... ... пероксидаза сияқты жұмыс істейді.
Пероксидазалық реакцияның субстраттары ретінде ... ... ... және басқа да сутегі донорлары бола алады.
H2O2 ыдырауы нәтижесінде түзілген O2 шамамен 0,5% ... ... ... ... ... ... ... тотығының ыдырауы процесінде
O2 белсенді формалары қайтадан генерацияланады.
САТ және SOD ... ... ... Ол ... бір ... ... ... ауысуымен байланысты болуы
мүмкін. Бұл жағдайларда SOD және каталаза ... әр ... ... O2 ... бір ... ... сияқты әсер етеді [42].
Каталазаның максимальді концентрациясы эритроциттерде табылған.
Каталаза – әр түрлі организмдердің металлоферменттері болып ... су мен ... ... ... дейін ыдырататын жақын
белоктарының тобы. O2– ... H2O2 де, ... ... ... емес ... нәтижесінде түзілетін клетканың аэробты
метаболизмінің өнімі. Құрылымы бойынша ... әр ... ... ... тобы бар – ... ... Субъбірлігінің
мөлшері 55-85 кДа дейін болады [6].
Каталаза, SOD сияқты өте активті ферменттер қатарына ... Ол ... ... ... ... етпейді және оның жылдамдығы Н2О2
диффузиясымен анықталады. Ферменттің бір молекуласы минутына 44000 молекула
Н2О2 ... ... (8) ... → 2Н2О + О2 ... ... ... Н2О2 бір ... глутатион-пероксидаза
көмегімен ыдыратылады [10].
Супероксидөдисмутазалық және бірқатар басқа реакциялардың нәтижесінде
түзілген ... ... ... ... супероксид-
аниондарының жоғарылауна қарағанда, клеткаға ... ... оның ... қатализденетін реакцияның үздіксіз
инактивациясы ... Бұл ... ... ... көп мөлшерде
кездеседі. Сонымен қатар, ол цитозоль мен митохондрияларда да кездеседі
деген мәліметтер бар. ... ... оның ... және де
пероксидазалық активтілігінің болуы. Реакцияның бірінші сатысында аралық
өнім - каталаза•Н2О2 немесе І комплекс ... + Н2О2 I ... ... + Н2О2 ... + 2Н2О + ... ... + АН2 ... + 2Н2О + А ... ... ... екіншісі каталазалық реакцияны, ал
үшіншісі пероксидазалық реакцияны (9) көрсетеді [44].
SOD сияқты CAT әр ... ... ... таралған. Белсенділік деңгейі
әр түрлі ұлпаларда ғана емес, сонымен қатар ... ... де ... ... ... және эритроциттерде САТ деңгейі ... ... ... белсенділік деңгейі жоғары, сонымен
бірге микросомалар мен цитозольда САТ белсенді.
Көп организмдер үшін САТ бір формасының болуы тән, ... ... ... ... және ... кейбіреулері организмнің даму ... ... ... ... ... ... пісіп
жетілуі мен өсуі кезіндегі синтездің күрт жоғарлауымен байланысты [3].
Каталаза SOD ... өте ... ... ... ... Ол ... ... қажет етпейді және оның жылдамдығы Н2О2 диффузиясымен
анықталады. Ферменттің бір молекуласы минутына ... 44000 ... ... ... бірге, клеткадағы Н2О2–нің бір бөлігі
глутатионпероксидазамен ыдыратылады [32].
1.4.5 Пероксидаза
Пероксидаза (ЕС 1.11.1.7.) бактериялардан сүтқоректілерге ... ... ... ... ... ... ... бар
пероксидазалар тұқымдасынан тұрады. PRx – екі компонентті ... ...... топ, субстраттармен химиялық байланысқа түсетін
бөлігі. Екінші – ... ... ... ... осы ... каталитикалық әсерін күшейтуші болып табылады. PRx ... ... 50 Аº. Бұл ... ... ... ... ... тотығына
әсер етеді. PRx ... ... және ...... ... ... ... вирустар, бактериялар, саңырауқұлақтармен
залалдануы пероксидазаның индукциясына әкеледі. Бұл пероксидазалық ... ... бір ... және де бұл ... өсімдіктерге тән.
Кейбір жағдайларда арнайы изопероксидазаларды анықтауға болады. Мысалы
картоптың ... ... ... ... ... ... түзілуі
көрінген. PRx синтезінің индукциясы ... ... ... ... ... ... ... – химиялық қосылыстардың тотығуын Н2О2 көмегімен
катализдеу. Бұл процесс кезінде ... ... ... 1 ... ... ... де (10), ол тез арада 2 – ... ... 3 (12) – және 4 – ... (13) Н2О2 ... ... ... + ... E1 + H2O (10)
E1+ S2→k2 E2 + P ... S2→k3 E + P ... ... - ... фермент, Е1 және Е2- 1 және 2 ... ... және S1 – ... ... тотығы және оның доноры,
К – реакция жылдамдығының константасы,
P – реакция өнімі.
Фромма [45] зерттеуі бойынша, PRx әсер ету ... үш ... ... ... ... Бұл ... фенолдар екі тәуелсіз субстрат,
ал асқын тотық үшінші субстрат. Осы реакцияда бос радикал пайда ... екі әр ... ... реацияларда пайда болуы мүмкін және ... ... және ... ... пероксидаза субстраттарын екі топқа бөлуге
болады. Бірінші топтың субстраттары ... ... оған ... ... ... нитрид және т.б.) жатады. Екінші ... ... ... ... ... ... және фенолдар
жатады. Субстраттар әр түрлігі рН мағынасы өзгергенде көрінеді [46].
PRx жалғыз темір ионы судың асқын тотығын ... ... ... ... ... ... болады. Пероксидаза каталитикалық
әсері кезінде активті оттегі көзі ... ... ... соның ішінде қанықпаған май қышқылдарының тотығы ... де ... ... ... ... ферменттің пероксидазалық
қасиеті ғана емес, оның ... ... де ... ... Оксидазалық
қасиеті бойынша фермент активті емес О2 ... ... ... ... PRx гемі бар ... Оның каталитикалық қасиеті Н2О2 –ға
қатал сәйкес, бірақ ол субстратқа байланысты кең ... ... ... ... бір ... орталығы бар деп ... оның ... 3 ... және ... ... ... атомы
кіреді [28].
Қорыта айтқанда, PRx әр түрлі ферменттік активтілік көрсеткендіктен,
оны реттеуіш ферменттер қатарына жатқызуға болады. Сонымен ... ол ... ... ... ... ... ... арқылы активтілігін өзгерте алады. Ферменттің физиологиялық
функциясының эффективті атқаруын қамтамасыз ететін факторлар: ... ... ... ... ... жартылай
функционалдылығы, пероксидазадағы жоғарғы ... ... ... ... ... Пероксидаза белсенділігін рН
ингибиторлары және ... ... ... ферменттің субстратқа деген
спецификалық қасиетін шектеп, көптеген болатын ... ... ғана ... ... береді.
5. Картоптың фузариозды аурулары
Картоп – құнды ауыл ... ... Ол ... ... мен техникалық
дақыл ретінде өсірілетін, ең маңызды ауыл шаруашылық дақылы. ... ... 425000 га ... жер ... ... 8-12 т/га ... бұл
көрсеткіш Европаға қарағанда 1,5-2,0 есеге төмен. Картоптың өнімділігінің
аз болуының негізгі себебі, ... ... мен ... аурулар. Олар өнімділіктің 40-50%-ке жоғалуына әкеп соғады.
Біздің ел үшін ең ... ... ... ... шіруі. Картоптың
құрғақ фузариозды ауруының қоздырғышы – фузариум туысының әр ... ... solani) ... табылады [1].
Fusarium туысының саңырауқұлақтары табиғатта кең тараған. Ол топырақта,
өсімдік қалдықтарында, кейде өсімдіктердің ... ... ... сақталады. Бұл саңырауқұлақтардың конидиялары су, жәндіктер және
ауа ... ... ... ... туысы саңырауқұлақтарының белсенді
дамуы ауа мен топырақ ылғалдылығы ... ... ... ... ... түрлі ферменттердің болуына байланысты, олар органикалық қосылыстарды
ыдыратуға қабілетті.
Сурет 5 – ... ... ... сабақтарының солып қалуы
Сурет 6 – Құрғақ фузариозды шірумен зақымдалған түйнектер
Fusarium туысының кейбір түрлері әр түрлі ... ... ... ... ... және ... ... бар. Бұл туыстың саңырауқұлақтарының көбісі – фитотрофтар (өсімдік
ауруларын қоздырушылар). ... бір түрі ... ... ... өсімдіктерде түрліше патологиялық көрініс тудырыра отырып –
тамырды, сабақтарды (сурет 6), ... мен ... ... ... ... ... ... негізгі көзі — зақымдалған топырақ. Сонымен қатар, инфекция
аз зақымдалған тұқым түйнектері мен өсімдік қалдықтарында сақталады. Егер
инфекция көзі ... ... онда ... ... ... ... ... мицелилері тамырға өтеді де көп жағдайда
өсімдіктердің токсикозын немесе тамыр ... ... ... ... ... ... ... үшін ең өзекті мәселенің бірі картоптың құрғақ фузариозды
шіруі. Картоптың құрғақ фузариозды шірігі ауруының ...... әр ... саңырауқұлақтары (Fusarium solani) [1].
1.6 Супероксидсинтазалық сигналдық жүйе ферменттерінің ауыл шаруашылық
дақылдарының патогенезі кезіндегі қорғаныс ... ... ... ... ... ... қызмет етуі мен
реттелуі картопты Phytophtora infenstans саңырауқұлағымен зақымдаған
жағдайда ... Doke және т.б. ... ... элиситорлары
тудырған тотығу жарылысы O2– - нің плазмалық мембранада орналасқан NADH –
оксидазамен өнімділігінің күрт ... ... ... ... ... ... Ca2+, кальмодулин және протеинкиназамен активтенеді
[38]. Картоп түйнектерінде Ph. ... ... ... әсеріне жауап ретінде сезімтал сортта APOX, GR мен ... ... ...... өзгереді және осының нәтижесінде H2O2
мен GSH мөлшері бірден ... ал ... ... сортында олардың
мөлшері тіпті өзгермеді ... ... – F. ... ...... ... реттелуін зерттеуге бағытталған жұмыстар
табылмады.
Өсімдіктердің ... ... ... патогендердің қарым –
қатынасының физиологиялық және биохимиялық аспектілерін зерттеу аумағындағы
біршама прогреске қарамастан, өсімдік клеткасы толығымен зерттелмеген күйде
қалуда. ... ену ... ... биохимиялық механизмдері,
қожайын клеткасымен байланыс орнату, сонымен қатар өсімдіктердің қорғаушы
геніннің эксперссиясын ... ... аз ... ... зерттеу біздің өсімдіктердің төзімділігін реттеуге жауапты
процестер жайлы көзқарасымызды кеңейтуге мүмкіндік ... [24]. ... ... қорғауға бағытталған сұрыптау және
химиотерапиялық ... ... ... ... ... ... ... саңырауқұлақпен (Fusarium solani)
зақымдалуына төзімділігін ... ... ... шығаруға мүмкіндік
тудырады.
SOD зерттеуге көп назар бөлінуде себебі, ол клеткалар мен ұлпаларды
тотығу бұзылысынан ... ... роль ... ... ... ... мен ... өз уақытында жойылтудың арасында
балланс бір қалыпта ұсталып тұрады. Қолайсыз жағдайлар әсер ... ... ... ... қатар супероксид радикалдарының да түзілуі жоғарлайды. Бұл
кезде SOD ... әр ... ... өзгереді; бір жағдаларда оның
жоғарлағаны, ал екінші бір жағдайларда төмендегені байқалған. Ол стрестік
фактордың ... ... ... қатар организмнің қабылдағыштығына,
өсімдіктің даму сатысына және т.б. байланысты. ... ... су ... жылыту шогы, тұздану стресі кезінде көрінген [37].
Әр түрлі стрестік әсер ... ... ... жоғарлауы оның
латентті формаларының активтенуіне немесе жаңа фермент ... ... ... ... кезінде SOD белсенділігінің сәйкес
белок сандарының мөлшерінің бір уақытта жоғарлуының бұршақ ... ... ... ... жапрақтарында байқалған. Бір
стрестік әсерге ... әр ... ... ... ... төзімді өсімдік сезімтал өсімдікке қарағанда SOD белсенділігінің
жоғары болуы тән [32].
Қолайсыз жaғдайлардың әсері кезінде ... ... ... ... әрі қарай жоғарлауына және ... ... мен ... ... етеді.
Көптеген организмдер үшін CAT бір формасының болуы тән, және де САТ ... ... және ... ... организмнің даму айналымымен
байланысты. S. cerevisiae екі каталазның гені ... ... ... А және ... ... Т [41].
Каталаза белсенділігігнің жоғарлуы конидилердің пісіп жетілуі мен өсуі
кезіндегі оның ... ... ... ... 12 ... Н2О2 өңдеген кезде САТ белсенділігінің 2-3 есе
артқаны ... ... ... ... кең ... олар ... PRx аз мөлшерде жануар клеткаларында да ... N. ... ... ... ... шогы, Н2О2 , мышъяк, этанол
және кадмий әсері кезінде жоңарлайды [46].
S. cerevisiae ... ... ... ... ... гені ... Clr1 мутанттарында GSSG жоғары мөлшері, ... 2 есе ... ... ... ... [11]. Clr1 белсенділігінің біршама жоғарылауы A. nidulans ... ... ... байқалған [38].
Аскорбат – тәуелді антиоксидантты жүйе Bulmeria graminis f.sp. hordei
(Bgh) зең ... ... ... ... Аскорбат –
пероксидазаның (APOX) активтілігінің жоғарылауы ... ... ара ... ... APOX ... эпидермальді және
жалпы жапырақ ұлпасында шешуші болуы мүмкін. ... APOX ... ... ... жалпы жапырақ ұлпасында тіркескен ара
қатынас дақылдауда 72 ... ... соң ... ... APOX ... ... өсуін тежемейді [33]. Тіркескен ара қатынаста
монодегидроаскорбат редуктаза (MDHAR) ... ... ... ... ... және ... болады. Осыған қарама ... ... ... және глутатион ... ... ... немесе Bgh инфекциялайды. Тіркескен ара қатынастың
APOX пен MDHAR активтілігінің өсуі ... ... ... ... ... антиоксиданттар мен ОБФ клетка ішілік ... ... ... тірі ... және әр түрлі
стрестік факторлардың әсері кезінде репродукциялануына мүмкіндік береді
антиоксиданттардың деңгейі ... ... ... анық.
Сонымен, қазіргі кезде антиоксидантты ферменттерді зерттеуге көп назар
аударылып, зерттеу жұмыстары қарқынды жүріп жатқанымен, ... ... ... ... механизмдері әлі тотық анық ... ... бұл ... жүйесі әрі қарай зерттелуді талап етеді.
2 ЗЕРТТЕУ ОБЪЕКТІСІ ЖӘНЕ ӘДІСТЕР
Объект ретінде картоптың фузариозға төзімді Тамаша және сезімтал Santa
картобының ... ... Fusarium solani ... және ... ... мицелилері мен оны ... ... ... ... Зерттеу объектілері
2.1.1 Зерттеуге алынған F. solani саңырауқұлағының сипаттамасы
Тәжірибені жүргізу үшін ... ... ... F. solani саңырауқұлағының F-RKM 0166 (патогенді) және F-RKM 0167
(патогенсіз) штаммдары пайдаланылды. Саңырауқұлақ ... ... ... сұйық модифицирленген ортасында [12] дақылданды.
Чакпек ортасының құрамы (г/л): Сахароза – 30; NaNO3 – 2,0; K2HPO4 – ... – 0,76; KCl – 0,5 және бұл ... 3:1 ара ... ... қосу ... ... дайындау. Тазаланған және мұқият жуылған картопты
майдалау қажет. Содан соң майдаланған картопқа дистилденген су құйып, ... ... ... түрде баяу отта 30 мин бойы жұмсарып, пюреге
айналғанға дейін қайнатады. ... оны ... ... рет екі ... дәкеден өткіземіз, ал екінші рет бір қабат мақталы-қағазды мата
арқылы өткіземіз. 1 л дистилденген суға 100-150 г картоп ... ... ... ... ... ортаға отырғызу үшін
стерильденген құбыр суын пайдаланады. Құбыр суын ... үшін оны ... ... ... ... ... 10-15 мл ... пробирка аузын парафильмді пленкамен жауып, бір минут шайқайды. ... ... бар суды ... ... ... колбаны стерильденген
мақтамен жауып, аз сілкиді. Одан кейін бөлме температурасында ... ... күн ... 200 мл ... ... араластырусыз (қоректік орта көлемі
100 мл), бөлме температурасында өсірілді. Тәжірибе үшін ... өсу ... 15-18 ... ... ... ... кейін
H2O2 дақылдану ортасына тікелей қосып, мұқият араластарылды (концентрация
диаппазоны 5 – 200 мкМ).
2.1.2 Тәжірибеге қолданылған картоп дақылының сипаттамасы
Тәжірибелерді ... үшін ... ... сұрып) және Санта (сезімтал
сұрып) картобының түйнектері мен суспензиясы қолданылды. Суспензия
үгітілмелі, гомогенді ... және ... ... ... ... 2 г/л ... гидролизаты, 3 мг/л 2,4 – Д, 1 мг/л кинетин қосылған
сұйық, яғни агарсыз Мурасиге – Скуг қоректік ортасына ... ... ... ... 24-27 оС ... ... Өсіру циклі 6-8 күн болды.
Одан кейін жаңа қоректік ортаға ... ... ... ... суспензияда біркелкі, түсі ашық жасыл болды.
Оның себебі суспензиядағы клеткаларда фотосинтез процессі ... ... ... ... ... Ал Тамаша сортының суспензиязиядағы
клеткалары біркелкі болмады, бұл ... ... тән ... ... ... ... мен ұлпалары экспериментальді ... ... көп ... қолданылып келеді. Бұл ... ... және ... ... ... ... айқындау. Сол
себепті осы ... ... ... ... ... бар
Solanum tuberosum картобының суспензиясы қолданады.
2.2 Зерттеу әдістері
2.2.1 Супероксид-дисмутаза ферментінің белсенділігін анықтау әдісі.
Ферменттің ... тыс ... ... ... ... мөлшерін құрамында 1мМ Na2EDTA, 3 % (салмақ/көлем)
ерігіш поливинилпирролидон бар рН 7,8 0,05 M ... ... ... қосу арқылы талданды. Мицелий рН 7,8 0,05 M ... шығу ... ... ... 10000g, 20 мин центрифугаланды,
фермент супернатантта талданды. Барлық ... 4 (С ... ... ... ... ... бәсекелес
тотықсыздану реакциясында әдіске сай /16/ анықталды. Фермент ... ... 0,1 мМ Na2EDTA, 150 мкМ ... (НБТ) және
26мМ метионині бар 50мМ К-фосфатты буферді (pH 7,8) ... ... ... 180 мкл 150 мкМ НБТ және 5 мкл ... 180 мкл ... ... ... ... ... 20 мин бойы ... инкубациялау
(күндізгі жарық шамы, 33 ватт) арқылы жүргізілді. Бақылау ретінде құрамында
талданатын үлгі бар (формазан ... ... ... ... Оптикалық тығыздығының өзгеруі ... 560 ... ... ... ... ... түзілуінің 50% ингибирленуі
алынды.
Ингибирлену % төмендегі формула (14) бойынша есептелді:
∆Е бақылау – ∆Е ... % = x 100 ... ... ... белсенділігін ингибирлену % мәнін есепке ала ... ... ... ... ... ... белсенділігін анықтау әдісі.
Каталаза белсенділігін Na+- фосфатты буферде (pH=6,5) сутегінің асқын
тотығының ыдрауы бойынша спектрофотометрдің көмегімен (240 нм) ... ... ... 2 мл 0,1 М Na+- ... буфер (pH=6,5), 100 мкл
асқын тотықтың ерітіндісі (соңғы концентрция 12,5 мМ) және 100 мкл ... ... ... соң, ... ... ... ... 240
нм 3 мин бойы, 50 сек аралықпен өлшенді. Каталаза белсенділігі (Акат)
формула (16) ... ... ... (15)
2,15 мл 1 ∆E 3 ... = ............ 6450 ∙ ------ ... мл 0,04 мМ-1 ∆t (мин) 0,5 ... x ∆E x Vгом
(Акат)= ----------------------------------------------- x (мин гқұрғақ
салма-ғы H2O2 мкм), ... x 0,04 мМ-1 x ∆t (мин) x ... мл – ... ... көлем
0,05 мл – өсімдік экстрактысының көлемі
0,04 мМ-1 – 240 нм асқан тотық коэффициентінің экстинкциясы
0,5 г – ... ... ... ... ... ... минуттағы г құрғақ салмақтың мкмоль асқын
тотығы. Оптикалық тығыздығын кварц кюветада 180 сек ... 50 ... ... ... кюветаға 2 мл құйып, нольге теңестірілді. Содан
сон бастапқы ерітіндінің концентрациясын есептеп, 269 мМ ... алу үшін ... ... жасаймыз.
2.2.3 Аскорбат-пероксидаза ферментінің белсенділігін анықтау әдісі.
Аскорбат-пероксидаза белсенділігі Трис-HCl ... (pH=7,8) ... ... ... 290 нм ... анықталды [49].
Реакциялық қоспаға 2 мл 0,2 М ... ... (pH=7,8) 100 мкл ... ... (соңғы коцентация 0,25 мМ), 100 мкл ... ... ... да, 3 мин бойы 50 сек ... 290 ... тығыздығын өлшейміз. Содан кейін, 100мкл сутегінің асқын тотығын
қосып, 3 бойы ... ... ... ... (17) ... ... мл 1 ∆E 3 ... = ----------- ∙ ------------ ∙ ----------- ∙ ... 94,5∙ ------ ... мл 2,8 мМ-1 ∆t (мин) 0,5 ... мл – ... ... ... мл – өсімдік экстрактысының көлемі
2,8 мМ-1 – 290 нм ... ... ... г – өсімдік материалының құрғақ салмағы
Белсенділік өлшемінің бірлігі минутағы г құрғақ салмағындағы мкM
аскорбин қышқылы.
2.2.4 ... ... ... ... ... ерігіш және ион-байланысқан формаларының белсенділігін
анықтауды әдіске [50] сай жүргізді. Ерігіш және ион-байланысқан пероксидаза
формаларының белсенділігін ... ... ... ... ... температурасында 460 нм өлшенеді.
Залалданғаннан кейін әр колбадан 10 мл көлемінде ... ... ... дистильденген сумен 2-3 рет қоректік ортадан шайылады.
Клетка тыс пероксидазаны экстракциялау үшін, 500 мг ... ... ... ... ...... ... (0,1 М, рН 6) құйып және 1 ... 2 ... ... ... пероксидаза активтілігін 580 нм ... ... Ол үшін 0,85 мл ... ... 0,5 ... – фосфатты буфер, 0,5 мл Н2О2 0,5 мл гваякол қосып тез шайқаймыз.
Гваякол ферменттің бұл жердегі субстраты ... ... ... ... да ... ... ішіндегі пероксидазаларды бөліп алу үшін қалған клеткаларды 2-
2,5 мл ацетатты буферде (0,05 М,рН 5,6) үгітеміз. Одан ... 4500 ... ... ... ... цитоплазмалық пероксидазаның
активтілігін қараймыз. Реакциялық қоспа құрамында 1,8 мл 0,05 М ... 100 мкл 64 мМ о – ... ... 100 мкл 15 мМ ... ... және 10 мкл ... ... болды. Реагенттерді тез
араластырғаннан кейін ... ... ... ... ... ... тотықтырудың алғашқы жылдамдығын
бөлме температурасында 460 нм де ... ... ... ... ... мына ... (18) ... = Ex 2/ [C]x Valk (18),
мұндағы,
d – пероксидаза активтілігі, мин мг бірлікке қатысты;
E – оптикалық ... бір ... ...... ... ... – алеквот көлемі;
2 – реакциялық қоспаның ортақ көлемі.
Ионмен байланысқан пероксидазаның активтілігін анықтау. Клетка ... ... екі рет ... ... ... 1:5 1 М NaCl ... ... ... ионмен байланысқан ферментті экстракциялау үшін
қалдырамыз. ... күні ... 460 нм ... ... ... ... ... 1,8 мл ацетатты буфер, 100 мкл
3 % Н2О2, 100 мкл о – ... 10 мкл ... ... [50]. Әр ... Бенедикт реактиві қосылған микробиурет әдісі арқылы анықталынып
отырылды.
Супероксид-дисмутаза, каталаза, аскробат-пероксидаза және ... ... ... үшін ... объектісін (мицелий,
картоп түйнектері) рН 7,8 0,05 M Трис/НСl-буферде (бөлініп шығу буфері)
үгітілді. Өлшеме 10000g, 20 мин ... ... ... ... ... 4 (С ... ... анықтау. Белок Бенедикт реактиві қосылған микробиурет әдісімен
анықталды [14]. ... ... 2 мл ... су + 2 мл 6% NaOH + ... ... ... + 100 мкл белоктан тұрады, қоспаларды аралстырып,
330 нм толқын ... ... ... ... рективтін
дайындау үшін 50 мл дистилданген су + 23,9 г Na ... + 10 г ... ... ... тұздар толығымен еру үшін қыздырылды (қайнауға дейін
жеткізбей). 1,73 г CuSO4 10 мл ... суда ... ... ... ... ... көлемін дистилденген сумен 100 мл жетізеді.
Тәжірибе 2 биологиялық және 3 ... ... ... сай статистикалық талданды [52].
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ТАЛҚЫЛАУЛАР
3.1 Төзімділігі әр түрлі картоп түйнектерінің саңырауқұлақпен зақымдану
кезіндегі қорғаныс ... ... ... жүйе
ферменттерінің қызметі
Табиғаты әр түрлі стрессорлардың әсеріне ... ... ... жүйелерінің қызмет ету деңгейіне байланысты,
өйткені “тотығу ... кез ... ... ... ... ... табылды. Клеткалар мен ұлпаларды тотығу ... ... ... ... ... тұру үшін ... детоксикация жүйесі, сонымен
қатар арнайыландырылған антиоксидантты ферменттер: супероксиддисмутаза,
каталаза, аскорбат-глутатионды айналым ферменттері маңызды роль ... ... Fusarium solani ... ... ... ... аскорбат-пероксидаза және пероксидаза –
антиоксидазалық ... ... ... ... ... ... ... ұлпаларындағы супероксид
синтазалық сигналды жүйе ферменттерінің белсенділігінің тез ... ... 3 ... ... ... анықталды. Ең ерте жауап
каталазада көрінді (сурет 7). Каталаза үшін қожайынның төзімділік деңгейіне
тәуелді ... ... ... ... ... ... ... патогенсіз және патогенді штаммдарымен өзара
әсерлесу кезінде 3 сағаттан ... ... 14-16 есе ... ... индукциясы көрінді (сурет 8). Төзімді сұрып клеткаларында екі
жағдайда да ферменттің бастапқы белсенділігінің 2-3 есе тежелгені ... ... ... ... Fusarium solani ... ... ... маркері ретінде болуы мүмкін.
Cурет 7 – F.solani ... (F1) және ... (F2) ... ... (Т) және ... (S) сұрыптарын зақымдаған кездегі
каталаза белсенділігінің өзгеруі.
Антиоксидантты қорғаныстың басқа компоненттері үшін (SOD, APOX, ... және ... ... ... жауап реакцияларының ұқсас
динамикасын анықталды: жауаптың ерте ... ... ... 3
сағаттан кейін және 24 сағаттан кейін ферменттердің максимальді индукциясы.
Айырмашылықтар жауап ... ерте ... ... ... ... кештеу бейімделу сатыларында іске асты (сурет 8).
А
В
Сурет 8 – F. solani патогенді (F1) және ... (F2) ... ... (Т) және ... (S) ... ... кездегі
аскорбат-пероксидазы (А) және SOD (В) белсенділігі.
APOX максимальді индукциясы сәйкес емес өзара ... ... S + ... есе, және ... ... әсерлесу (S + F1) кезінде – 5,2 есе тіркелді.
Төзімді ... ... ... ... F1 ... 9,8 ... ал F2 зақымдау кезінде – 1,2 есе бақыланды. ... 24 ... ... ... төзімді сортты зақымдағаннан кейін
7,8 есеге, ал ... ... ... ... 6,5 есеге артқаны
байқалды.
PRx кейбір фитогормондардың, асқын тотықты қосылыстардың және ... ... ... мен ... механизмдері арқылы ОБФ (Н2О2)
деңгейін реттеуге ... PRx ... ... ... оны өсімдіктің маңызды қорғаныс жүйелерінің бірі ретінде
қарастырады.
Сурет 9 – F.solani ... (F1) және ... (F2) ... төзімді (Т) және сезімтал (S) сұрыптарын зақымдаған кездегі
пероксидазаның клетка қабырғасымен байланысқан (A) және цитоплазмалық
формаларының (Б) ... ... ... ... ... және ... функциональді белсенділігі зерттелінді. PRx цитоплазмалық
формаларының индукциясы сезімтал сұрып ұлпаларындағы ... ... екі ... болды (3 және 24 сағат). PRx байланысқан ... ... ... ... штаммен өзара әсерлесу кезінде
7,5 есеге жоғарылады, және F2 ... ... ... ... кезінде 2,0
есеге артты. Картоптың сезімтал сұрыптарының клеткаларында саңырауқұлақ (F1
және F2) ферменттің 4 есе ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі өзара әсерлесуінің
іске асуында ... ... ... роль ... Fusarium solani ... ... каталаза реактивтілігін
талдау биохимиялық маркері, сонымен қатар картоптың саңырауқұлақпен
зақымдалуына төзімділігіне тест ... ... ... ... Fusarium solani – Solanum tuberosum жүйесіндегі паразит-қожайынның
өзара әсерлесуі кезіндегі Н2О2 сигналды қызметінің іске ... ... пен ... ... ... ... ерте пайда болатын стрестік реакция – оттегінің белсенді формаларының
(ОБФ) түзілуі: ... ... (O2-), ... ... ... ... ... (OH-) және т.б. клеткалық белсенділікті ... ... ... ... ... ... Бұл Н2О2 салыстырмалы
тұрақты, клеткалармен метаболизмнің аралық өнімі ретінде генерацияланатыны
және биологиялық мембраналар арқылы оңай өте ... ... ... ... ... және де ... ... сигналдарға қатысуға мүмкіндік
береді. Сутегінің ақын ... ... ... ... ролі ... ... синтезін, сонымен қатар аскорбат және глутатион
синтезін бақылаушы ... ... ... ... ... ... ... деңгейі реттеу мен
антиоксидантты қорғаныс жүйесін активтендірудің толық механизмі ... ... ... ... әр ... ... ... патогенді және патогенсіз
саңырауқұлақ ... ... ... Н2О2 деңгейінің өзгеруі
зерттелді. Зақымдалмаған сезімталдылығы әр түрлі ... ... Н2О2 ... ... ... ... ал бір ... әр түрлі
түйнектерінде Н2О2 дәрежесі біркелкі емес. Ол оның ... ... ... (құрғақ салмағының 25-47 мкм/г) және ... даму ... және т.б. ... ... ұлпаларын зақымдаған кезде ... ... ... 3 сағат) беткі қабат клеткаларындағы асқын ... ... ... оның механикалық зақымдау (бақылау
дискілері) кезіндегі өзгерісіне сай келеді. Сонымен қатар, ... ... ... беттік жарақаттың түзілуі және т.б.)
тотығу-тотықсыздану реакцияларының эффективтілігімен ... ... ... ең кеш сатыларда асқын тотық деңгейін
өзгертеді, бақылаумен салыстырғанда 6 ... ... 1,8-2,1 ... және 72 ... кейін 1,8-2,0 есеге жоғарлатады.
Саңырауқұлақтың патогенсіз штаммы кеш сатыларда да ... ... ... 10 – Түйнек ұлпаларының төзімді (Тамаша) және сезімтал (Санта)
сұрыптарындағы ... ... ... ... ... сорт ... ... тудырған редокс-жауап және асқын
тотық деңгейінің өзгеруі төзімді сұрып клеткаларына қарағанда ... ... ... ... әсерлескеннен 3 сағат өткен соң ... ... ... 30-40% және ... ... ... ... 72 сағаттан ... ... ... ... ... ... қожайын-патоген жүйесіндегі өзара әсерлесу
сипатына байланысты: патогенді штаммен зақымдау ... ... ... ... 20-30% ғана жоғары) немесе патогенсіз штаммен зақымдау кезінде
бастапқа деңгейден 1,5-2,0 ... ... және ... ... ... ... ... жоқ.
Саңырауқұлақпен зақымдану кезіндегі Н2О2 эндогенді деңгейінің өзгеруі
қожайынның төзімділігіне мен саңырауқұлақтың ... ... ... ... жүйесінің өзара әсерлесуінің іске
асуындағы Н2О2 ... ... ... Fusarium solani ... ... және патогенсіз
штаммдарыдағы супероксиддисмутаза ... ... H2O2 ... ... ... (ОБФ) ... ... пен
патогеннің клеткаларының өзара әсерлесуінің негізгі ... ... мен ... ... ... ... қатысуымен жүреді
[53].
Сурет 11 – Қоректік ортада өсу кезіндегі F.solani саңырауқұлағының
патогенді (F1) және патогенсіз (F2) ... ... тыс ... және ... ... формаларының (Мицелий) SOD
активтілігі.
F.solani саңырауқұлағының патогенді (F1) және ... ... SOD ... ... ... ... зерттеу
жүргізілді. Ферменттердің клеткадан тыс және цитоплазмалық мицелиярлы
формаларының активтілігін саңырауқұлақтың өсу ... ... ... ... кезінде талданды. Патогенділігі әр түрлі саңырауқұлақ
штаммдары SOD ... мен ... ... ... ... ... ... айырмашылығы болды. (сурет 11). Патогенді штаммның SOD
активтілігі шамамен толығымен ... ... ... ... ... SOD активтілігі олардың жалпы активтілігінің 2-9%
құрады. Патогенсіз штаммда клеткадан тыс және ... ... ... ... ... таралды (сәйкесінше шамамен 65% және 35 %).
Патогенді және патогенсіз F. solani саңырауқұлағы ... ... ... ... ... ... әсері зерттелді. Саңырауқұлақ
дақылының жауап реакциясы стационарлы өсу ... ... ... ... 5 – 200 мкМ диапазонындағы концентрациясының ... және ... ... ... ... сутегінің асқын тотығы қарама – қарсы әсер етті. 12 ... ... ... яғни ... ... тыс формаларына H2O2
экзогенді әсері көрсетілген. Патогенді (F1) және ... (F2) ... ... 5 – 20 мкМ ... ... SOD ... ... дейін супрессиясын туғызады. Ал 50 мкМ F2 фермент активтілігі қалпына
келгенімен, F1 SOD активтілігін айтарлықтай жоғарлатпады. H2O2-нің стрестік
концентрациясында (100-200 мкМ) ... ... ... тыс ... ... активтілігі 20 %-ке артты. Ал патогенді
штаммдарда SOD клеткадан тыс формасының индукциясы бастапқыда (5-10 мкМ)
80%-ке ... ... ... стрестік жоғары концентрацияларында ол 30%-ке
дейін артты.
F. solani саңырауқұлағының патогенді (F1) және ... ... ... ... ... ... формаларына
экзогенді H2O2-нің әсері 12 сурет, (Б) көрсетілген. Бұл ... ... ... сутегінің асқын тотығының әр түрлі ... (F2) ... ... ... әсер ... яғни SOD
тұрақтылық көрсетті. Ал H2O2-нің әр түрлі концентрациясының патогенді штамм
(F1) SOD ... ... ... ... ... ... ... асқын тотығының төменгі концентрациясы (5 мкМ) фермент
активтілігінің 60%-ке ... ... ... 10-20, 100 мкМ ... 2 есе ... ал ... ... концентрациясы (200 мкМ)
активтілікті 3 есе арттырды. Экзогенді H2O2-нің 50 мкМ концентрациясы
белгісіз ... ... ... қалыпқа түсірді.
А
В
Мұндағы А – F. solani саңырауқұлағының патогенді (F1) және ... ... ... тыс ... ... фермент формалары, ал В
– цитоплазмалық мицелярлы (мицелий) формалары .
Сурет 12 – ... ... SOD ... әсері.
SOD клеткадан тыс фракциясындағы активтілігі H2O2-нің стрестік
концентрацияларда (100-200 мкМ) ... ... ... ... ал
патогенді саңыруқұлақтағы SOD ... ... ... ... ... болды, ол H2O2-нің 200 мкМ концентрациясында
үш есеге дейін артты. Патогенді штаммның SOD активтілігі шамамен толығымен
экстрацеллюлярлы фракцияда ... ал ... ... ... ... ... ... SOD активтілігі салыстырмалы бірдей таралды.
Қорыта айтқанда, SOD ферментінің активтілігінің реттелуі ... мен оның ... ... ... F. ... ... және патогенсіз штаммдардағы антиоксидантты
фермент – супероксиддисмутаза ... ... ... ... әр
түрлі концентрацияларының қарама-қарсы әсерінің ... F. ... ... ... ОБФ мен ... ... қатысады деген қорытынды шығаруға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
1. F.solani-S.tuberosum жүйесіндегі өзара әсерлесуінің іске ... ... ... роль ... ... Fusarium solani зақымданған кездегі каталаза реактивтілігін
талдау биохимиялық маркері, сонымен қатар картоптың саңырауқұлақпен
зақымдалуына төзімділігіне тест ретінде пайдалауға ... ... ... ... Н2О2 ... ... өзгеруі
қожайынның төзімділігіне мен саңырауқұлақтың патогенділігі тәуелді,
және F.solani-S.tuberosum қожайын-патоген жүйесінің өзара әсерлесуінің
іске асуындағы Н2О2 сигналды ролін ... SOD ... ... ... штамм патогенділігі мен оның
орналасуына тәуелді болады. F. solani саңырауқұлағының патогенді және
патогенсіз штаммдардағы ... ...... ... ... тотығының әр түрлі концентрацияларының
қарама-қарсы әсерінің көрінуі F. solani ... ... ОБФ мен ... ... ... ... қорытынды шығаруға болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. В. И. Билай “Фузарии” Киев “Наукова Думка” 1977.
2. Mann T., Keilin D. ... and ... ... of blood and liver in ... Proc. R. Soc. Lond. B. ... P. 303-315.
3. Октябрьский О.Н., Смирнова Г.В. Редокс регуляция клеточных функций.
Обзор. Биохимия, 2007. том 72, вып. 2. C. ... ... И.А., ... системы клеток растений. М.: Наука. 2002.
с. 294.
5. Doke N., Miura Y., Sanchez L.M., Park H.-J., Noritake T., Yoshioka ... ... burst protects plants against pathogen ... and role as an emergence signal for plant bio-defence – a
review // Gene. 1996. 179. ... Aguirre, J., ... M., Hewitt, D., and ... W. // ... ... 2005. C. 13, ... Pocsi, I., Miskei, M., Karani, Z., Emri, T., Ayoubi, P., ... Balla, G., and Prade, R.A. // BMC Genomics, 2005. C. 6, 182.
8. Sideri, M., and ... Ch.D. // ... 2000. C. 92, ... ... A., ... C., Oechmen, E., Koopman, E., Muller, E.,
Kahmann, R., Bolker, M., and ... P.H, // Mol. Gen. ... C. 272, ... Doke N. Physiol Plant Pathol. 1993. V. 23. № 3. P. ... ... Н.Н., ... А.А., Белозерская Т.А. Активные формы
кислорода в регуляции ... ... // ... 2007. Т. ... С.1342-1364.
12. Chai, H.B., and Doke, N. // Physiol. Mol. Plant Pathol., 1987. P.
30, 27-37.
13. Aver’yanov, A.A., ... T.D., ... V.P., ... Kuznetsov, V.L., and Baker, C.J. // Acta Phtopathol. Entomol.
Hungarica in press 2007.
14. Puste’rucci C., Stallaert V., Milat M.-L., Pugin A., Ricci P., ... J.-P. (1996) Plant Pathol., P. 111, ... Ellis J.S., Keenan P.J., Rathmell W.G., and Friend J. ... P. 34, ... ... C., ... J. ... Dismutase: Improved Assays and
an Assay Applicable to Acrylamide Gels // Anal. Biochem. 1971. V. ... ... ... А.А. ... ... биологи. 1991. Т. 111. №5.С. 722-737.
18. Iwano M., Che F-S., Goto K., Tanaka N., Takayama S., Isogai A. ... Pathol. 2002. V. 3.Is. 1. P. ... ... Л.В., ... Ю.Т., ... О.Л. ... индукция –
новая гипотеза иммунитета растений к фитофторозу и сходным ... АН ... 1973. Т. 213. С. ... L.M., Doke N., ... K. (1993) Plant Sci., 88, 141-148.
20. Wojtaszek P. Oxidavite Burst: an Early Plant Response to ... // Biochem. J. 1997. V. 322. P. ... Ramu S.K., Peng H.M., Cook D.R. Mol. ... ... 2002. ... № 6. P. ... Herouart D., Baudouin E., Frendo P., Harrison J., Santos R., Jamet A.,
Van de Sype G., Touati D., Puppo A. Plant Physiol. Biochem. 2002. ... Is. 6-8. P. ... Santos R., Herouart D., Sigaud S., Touati D., Puppo A. Mol. ... ... 2001. V. 14. № 1. P. ... ... А.А., Лапикова В.П. Фунгитоксичность выделений листьев риса,
обусловленная активными формами кислорода // ... ... ... 35. С. ... ... В.П., ... Л.М., Аверьянов А.А. Возможное учаситие
активных форм кислорода в ... ... ... ... // ... ... 2000. Т. 1. С. 160-162
26. Natvig D.O., Sylvester K., Dvorachek W.N., and Baldwin J.L. 1996. ... (Brambl R., Marzluf G., eds), Berlin: ... P. ... Trotter E., and Grant C.M. 2005. ... Cell, 4, ... Калашникова Ю.Е., Балахина Т.И., Закржевский Д.А. Действие ... на ... ... и ... ... от оксилтельной
диструкции в корнях и листьях ячменя. Физиол. раст. 41 (4): 1994. C.
583-588.
29. Fabricio P., ... L., Vardavas L., Gattazzo C., and Liou L. ... Biol., 2004. P. 166, ... Asada K. Radical ... and ... in the chloroplasts. In:
Photosyntesis and the environment. Netherlands: Kluwer Acad. ... 1966. P. ... Ogawa K., ... S., Asada K. Intra and ... ... ... CuZn-superoxide dismutase in spinach leaf and
hypocotyls. Plant Cell Physiol. 1996. P. 37: ... ... Н.К., ... В.З., Менышикова Е.Б. 2001. Оксилительный стресс:
биохимические и ... ... М: ... C. 343
33. Conklin P. L., Barth C. Ascorbic acid, a familiar small ... in the response of plants to ozone, ... and ... of ... Plant, Cell and ... 2004. P. 27, 959–970
34. Orvar B.L. & Ellis B.E. Transgenic tobacco plants expressing antisense
RNA for cytosolic ascorbate peroxidase show ... ... ... injury. Plant Journal 1997. P. 11, ... Meister A., and Anderson M.E. Ann. Rev. ... 1983. P. 52, 711-760.
36. Jamieson D.J. 1998. Yeast. P. 14, ... ... E., Pukacki P. Effect of water deficit on ... and ... of cell ... in needles of Norway spruce
(Picea abies). Acta physiol. plant 26: 2004. P. ... ... Н.А. ... церивастатина и результаты исследования "Защита
сердца" // Consilium Medicum.- 2002.- Т.4, №3.- ... Wheller G.I., and Grant C.M. 2004. Physiol. Plant., 120, ... Kawasaki L., Wysong ... R., and Aguirre J. 1997. J. ... 3284-3292.
41. Michan Sh., Lledias F., and Hansberg W. Free Rad. Biol. Chem., 2002. ... ... ... Н.Н., ... О.А., ... Я.М., Рудченко М.Н., Белозерская
Т.А. Прикл. биохим. микробиол., 2006. C. 42, 354-358.
43. Chary P., and Natvig D.O. J. ... 1989. C. 171, ... Machwe A., and Kapoor M. Biochem. Biophys. Res. Comm., 1993. P. ... ... В.А.. ... пероксидаза: участие в защитном механизме
растений. ... ... ... Ким Б.Б. ... ... ... ... биотехнология. Том 36.
Москва 1992. C. ... ... А.И. ... рода ... ... ... Aebi H. Catalase in vitro. Methods Enzymology. 1984. 105. P. 121-126.
49. Nakano Y., Asada K. Hydrogen peroxide is ... by ... in spinach ... Plant Cell Physiol. 1981. 22. ... ... О.В., ... Н.Н., Березин И.В. Кинетическое изучение реакции
окисления о-дианизидина Н2О2 в ... ... ... ... 1977. Т. 42. C. 1372 - 1379.
51. Граскова И.А., Владимерова С.В., Рихванов Е.Г., ... ... ... ... ... ... при патогенезе
кольцевой гнили от вирулентности штаммов бактерий и ... ... ... и ... ... растений Т-35
№1 2003.
52. Зайцев Г.Н. Математика в экспериментальной ботанике. // М. 1990. C. 293
53. Lamb C., Dixon R.A. The ... burst in plant disease ... ... Rev. of Plant Physiol. and Plant Mol. Biol. 1997. 48. Р. ... роль ферментов супероксидсинтазных сигнальных систем в защитных
реакциях устойчивых ... и ... ... сортов картофеля при
заражений патогенными и непатогенными ... ... F. ... что при ... ... ... ... уровня Н2О2
зависят от устойчивости хозяина и патогенности гриба. Анализ реактивности
каталазы при инфицировании картофеля грибом F.solani ... быть ... ... ... ... на ... картофеля к грибному
заражению. Показана специфичность локализации и уровня активности фермента,
связанная с патогенностью гриба.
SUMMARY
The role of enzymes ... ... systems in ... ... of stable (Tamas) and ... (Santa) ... ... by pathogenic and nonpathogenic strains of the fungus F.
solani. Installed during infection by the fungus changes of ... ... depend on the ... of the host and ... of the fungus.
Analysis of the reactivity of catalase during infection of potato fungus
F.solani can be used as a ... marker for ... of potatoes ... infection. Specificity of localization and the level of enzyme
activity associated with the pathogenicity of the fungus.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Картоп – маңызды ауыл шаруашылық дақылы8 бет
Радиоқабылдағыш құрылғылар17 бет
Ерік6 бет
Психологияда қалыптасқан ғылыми бағыт-бағдарлар. Генетикалық психология23 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. организмдердің индикаторлық мәні4 бет
Темір жол көлігі111 бет
Төменгі сынып оқушыларының білім сапасын арттыру жолдары39 бет
Экологиялық фактор туралы8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. абиотикалық фактордың сигналдық мәні12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь