Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I. Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалаудың экономикалық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
Қарыз алушының несие қабілеттілігінің экономикалық мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Несие қабілеттілікті талдаудың шарттары мен кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
1.3. Несие қабілеттілікті сипаттайтын көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
1.4. Шетел тәжірибесіндегі қарыз алушының несие қабілеттілігін
бағалау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

II. ҚР.сындағы екінші деңгейлі банктердің несие қабілеттілікті талдау тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31

Банк тәжірибесінтегі несиелік операцияларды талдау ... ... ... ...31
Заңды тұлғаның несиелік қабілеттілігін талдау ... ... ... ... ... ... ..40

III. Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау әдістерін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
3.1. Несие қабілеттілікті жетілдіруге байланысты факторлар ... ..50
3.2. «Скоринрг үлгісі» . қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалаудың тиімді әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .67
Тақырыптың өзектілігі. Нарықтық қатынастарға өту жағдайында несиелеу шарттары да өзгереді. Банктер несиелік операцияларды жүргізу барысында несиелік тәуекелдерге барады. Сондықтан банктер осы несиелік тәуекелдерді төмендету жолында белсенді қызмет ету керек. Несиелерді берудің маңызды алғы шарттарының бірі болып несиелік қабілеттілік табылады. Потенциалды және нақты қарыз алушыларды негізгі қарыз сомасын және ол бойынша пайыздарды толық және уақытылы төлеу мүмкіндігі жағынан бағалау, олардың қаржылық жағдайын талдау мәселесі банк қызметіндегі ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Кез-келген несиелік келісім-шарт жасау алдында банк қызметкерлері ссуданы алуға өтініш жасаған тұлғаның несиелік қабілетін бағалау жұмысын орындайды. Талдау қаншалықты толық және дәл жүргізілгеніне байланысты несиелеудің сәтті жүргізілетіні анық. Қазіргі жағдайда Қазақстанда қарыз алушылардың қаржылық жағдайын талдаудың жалпыға ортақ әдістемелер жоқ, сондықтан әр банк клиенттердің несиелік қабілетін бағалаудың өз әдістемесін қолданады. Банктердің өтімділігі және табыстылығы клиенттердің қаржылық жағдайына тәуелді болып келеді. Сондықтан банктер несиелік операцияларының табыстылығын қамтамасыз ету үшін қарыз алушылардың несиелік қабілетін егжей-тегжейлі бағалауды жүзеге асыруға тиіс. Қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалауда Қазақстанның банктері қаржылық коэффициенттер әдісін қолданады, бұл әдіс бір қатар факторларды ескермейді. Ал шетел тәжірибесінде несиелік тәуекелдің алдын алу мақсатында несиелік қабілетті бағалаудың әлде қайда тиімді әдістері пайдаланылуда, осының садарынан несие бойынша пайыздар төмендеп, жеке және заңды тұлғалардың несиеге сұранысы жеткілікті деңгейде қанағаттандырылады. Сол себептен Қазақстан банктеріне шетел тәжірибесін ескере отырып, қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың әдістерін жетілдіру өте маңызды.
Диплом жұмысының мақсаты – шетелдік және отандық тәжірибеге сүйеніп, қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың маңызын көрсету, сондай-ақ шетелде кеңінен қолданылатын несиелік қабілетті бағалау әдістерін зерттеп, Қазақстанда оларды жетілдіру жолдарын іздестіру.
Осы мақсатқа жетуде бітіру жұмысының алдында мынадай міндеттер тұр:
• Қарыз алушылардың несиелік және төлем қабілетінің ұғымын беру;
• Қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалауға қатысты шарттарды анықтау;
• Несиелік қабілетті бағалау көрсеткіштерін анықтау;
• Қарыз алушының классын анықтау
1. ҚР ҰБ Басқармасының 2003 жылғы 6 желтоқсандағы «Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулықты бекіту жөнінде» қаулысы
2. ҚР ҰБ 1995 жылғы «Банктер және банктік қызмет туралы» заңы
3. ҚР ҰБ 2002 жылғы «Пруденциалдық нормативтер туралы» ереже
4. Банковское дело: Учебник / Под ред. О. И. Лаврушина. _ М .: Финансы и статистика, 1999 г.
5. Как провести анализ кредитоспособности заемщика //www.yourmoney.ru
6. «Банковское дело»/Под ред. д.э.н. Г.С.Сейткасимова. – Алматы: Қаржы-Қаражат, 1998.
7. Иформационный вестник: Казкоммерцnewә №2 (7), 2004.
8. «Банковское дело»/Под ред. профессора В.И.Колесникова, Л.П.Короливецкой. – Москва: Финансы и Статистика, 1997.
9. Янишевская В.М., Сервук В.Т., Лукачер Т.Г. Анализ платежеспособности предприятий и организаций: Практическое руководство для государственных и иных предприятий. – М., 1991. – стр 5.
10. Анализ экономической деятильности клиентов банка / под ред. О.И. Лаврушина. – М.: ИНфРА-М, 1996, стр 5.
11. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. «Методика финансового анализа предприятия», М.: «Юни-глоб», 1992. – стр 35.
12. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы, 2-ші басылым. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 272 бет.
13. С.Б.Мақыш, «Коммерциялық банктер опреациялары»: оқу құралы. – Алматы: Қазақ Университеті, 2002 ж.
14. Об оценке кредитоспособности заемщиков. Е.В. Неволина, «Деньги и Кредит» № 10, 2002.
15. Правовые вопросы определения кредитоспособности заемщика. М.В. Карпов, «Деньги и Кредит» № 11, 2000.
16. www.nationalbank.kz
17. Кредитные бюро: международный опыт. Дыльнов Д.В. ЗАО "КБ "ГУТА-БАНК", Кредитно-экономический департамент, 2002.
18. Кредитное бюро – инструмент выявления рисков. Зиябеков Б. «БАНКИ КАЗАХСТАНА» - №3, 2002.
19. Система Кредитного Бюро в Казахстане. Расширение доступа к кредитным ресурсам. Успех сбалансированного подхода. Хавьер М. Пиедра. «БАНКИ КАЗАХСТАНА» - №9, 2003
20. Американские кредитные бюро. Ольга Кузина. «Мир карточек» - № 11, 2001
21. www.mirkin.ru
22. Скоринг – как метод оценки кредитного риска. Галина Андреева, «Банковские технологии» - №6, 2000.
23. www.bre.ru
24. www.franklin-grant.ru
25. www.izvestia.ru
26. Порохов А. «Введение в кредитный скоринг», «Мир карточек», №5– 6, 2003.
27. www.bankir.ru
28. ҚР Ұлттық банкінің статистикалық бюллетеньі, №1(110) қаңтар 2004ж.
29. www.ai-online.ru
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
...................................3
I. Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалаудың экономикалық ... ... ... ... ... экономикалық
мазмұны.........................................................
...............................….5
1.2. Несие қабілеттілікті талдаудың шарттары мен
кезеңдері...........................................................
.......................................10
1.3. Несие ... ... ... тәжірибесіндегі қарыз алушының несие қабілеттілігін
бағалау
әдістері............................................................
...................27
II. ҚР-сындағы екінші деңгейлі банктердің ... ... ... Банк ... несиелік операцияларды талдау...............31
. Заңды тұлғаның несиелік қабілеттілігін
талдау..........................40
.
III. Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау әдістерін жетілдіру
жолдары................................................................
....................50
3.1. Несие қабілеттілікті ... ... ... ... ...... алушының несие қабілеттілігін
бағалаудың тиімді
әдісі...............................................................
..........56
Қорытынды
..........................................................................
..........................65
Қолданылған әдебиеттер
..........................................................................
...67
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Нарықтық қатынастарға өту жағдайында несиелеу
шарттары да өзгереді. Банктер несиелік ... ... ... ... ... ... банктер осы несиелік тәуекелдерді
төмендету жолында белсенді қызмет ету ... ... ... ... ... бірі ... несиелік қабілеттілік табылады. Потенциалды
және нақты қарыз алушыларды негізгі қарыз ... және ол ... ... және ... ... ... ... бағалау, олардың
қаржылық жағдайын талдау мәселесі банк ... ең ... ... ... ... ... несиелік келісім-шарт жасау алдында банк
қызметкерлері ссуданы ... ... ... тұлғаның несиелік қабілетін
бағалау жұмысын орындайды. Талдау қаншалықты толық және дәл ... ... ... ... ... ... жағдайда
Қазақстанда қарыз алушылардың қаржылық жағдайын ... ... ... жоқ, ... әр банк ... ... қабілетін
бағалаудың өз әдістемесін қолданады. Банктердің өтімділігі және табыстылығы
клиенттердің қаржылық жағдайына тәуелді болып ... ... ... операцияларының табыстылығын қамтамасыз ету үшін қарыз алушылардың
несиелік қабілетін ... ... ... ... ... ... несиелік қабілетін бағалауда Қазақстанның банктері қаржылық
коэффициенттер әдісін қолданады, бұл әдіс бір қатар факторларды ... ... ... ... тәуекелдің алдын алу мақсатында несиелік
қабілетті бағалаудың әлде қайда тиімді әдістері ... ... ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалардың
несиеге сұранысы жеткілікті деңгейде қанағаттандырылады. Сол ... ... ... ... ... отырып, қарыз алушылардың
несиелік қабілетін бағалаудың әдістерін жетілдіру өте ... ... ...... және ... тәжірибеге сүйеніп,
қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың ... ... ... ... ... несиелік қабілетті бағалау әдістерін зерттеп,
Қазақстанда оларды жетілдіру жолдарын іздестіру.
Осы ... ... ... ... алдында мынадай міндеттер тұр:
• Қарыз алушылардың несиелік және төлем ... ... ... ... ... несиелік қабілетін бағалауға қатысты шарттарды
анықтау;
• Несиелік қабілетті бағалау көрсеткіштерін анықтау;
• Қарыз алушының классын анықтау
• ҚР екінші деңгейлі банктерде қарыз ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаның және жеке
тұлғаның несиелік қабілетін бағалауды қарастыру;
• Шетелдік тәжірибеде қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... банктерде қарыз алушылардың
несиелік қабілетін бағалаудың әдістерін ... ... ... ... ... ...... алушылардың несиелік
қабілетін бағалау методикасы және әдістері.
Зерттеу жұмысының құқықтық, теориялық және ... ... ... жазу ... шетел ғалым экономистердің, соның ішінде О.И.
Лаврушин, М.В. Карпов, В.И. Колесников, ... В.М., ... ... Т.Г. т.б., ... Г.С. ... С.Б. ... ... ғалым экономистерінің еңбектері пайдаланған.
Диплом жұмыстың құрылымы. Жұмыс кіріспеден, үш ... ... ... ... ... ... ... алушылардың
несиелік қабілетін ... ... ... яғни несиелік
қабілеттілік ұғымы, несиелік қабілеттілікті ... ... ... ... ... кеңінен қолданылатын қарыз алушылардың
несиелік қабілетін ... ... ... ... ... ... ... банктерінің қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалау
тәжірибесі, соның ішінде АҚ " ... ... жеке және ... ... ... ... ... қаралды. Ал үшінші бөлімінде шетел
тәжірибесінде қолданылатын қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалаудың
әдістерін ... ... ... ... ... алушының несие қабілеттілігін бағалаудың экономикалық негізі
Қарыз алушының несие қабілеттілігінің экономикалық мазмұны
Несиелік процесс белгіленген ... ... ... қалу ... және сан ... факторларымен байланысты. Сондықтан банк қарыз
беруден бұрын қарыздық өтелмей қалуын ... ... ... ... несиелік қабілеттілікті зерттеуді орындайды. Несиелік қабілеттілікті
талдаудың мақсаттары мен міндеттері қарыз алушының қабілеттігін анықтайды
және ... ... ... ... ... ... банк ... алуға дайын
тәуекел дәрежесі, белгілі бір жағдайларда берілетін несие көлемі және
олардың ... ... бәрі ... тек ... ... ... ... қабілеттігінің
қадағалану қажеттілігін ғана емес, сонымен қатар болашақтағы қаржылық
тұрақтылығын ... ... ... алушының қаржылық тұрақтылығын
объективті түрде бағалау және ... ... ... мүмкін
тәуекелдерді есептеу банктің несиелік ресурстарын тиімді басқаруына және
табыс алуына мүмкіндік береді.
Несиелік ... ... алу ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктерге несиелік операцияларды жүргізу
барысында бірқатар талаптар ... ... ... 1995 жылы 31 ... № 2444 қаулысымен қабылданған
«Банктер және банктік қызмет ... ... 34-ші және ... ... ... операциялары Банк басқармасымен бекітілген ішкі
несиелік саясат туралы ережелерге сәйкес жүзеге ... Бұл ... ... ... ... барысында туындайтын тәуекелдерді
төмендетуге және ... ... ... ... ... және ... қызмет туралы» заң бойынша ... ... ... ... және ... ... болған жағдайда банк ол
қарыз алушыға қамтамасыз етусіз банктік несие беру ... ... ... ... банк бір ... алушыға осы қарыз алушының басқа банктерден
және банк операцияларының жекелеген түрлерін ... ... ... ... ... ... ... тастағанда активтердің орташа
жылдық құнынан асып кететін жалпы сомаға банк несиесін ... ... ... ... орташа жылдық құны есепті жылдың басынан осы несиені алған
күнге дейінгі кезеңге ... ... ... ... ерекше
қатынастар арқылы байланысты тұлғаларға ... ... ... ... ... ... тұлғаларға қамтамасыз етусіз банктік несие беруге
рұқсат берілмейді. ... ҰБ 2002 ... ... ... туралы» ережеге сейкес ҚР
ҰБ тарапынан банктерге бір қарыз ... ... ... ең ... ... ... сәйкес бір қарыз алушыға келетін тәуекел мөлшері
0,25-тен аспауы керек, ал банкпен ерекше қатынастардағы тұлғалар үшін ... 0,1-ді ... ... деңгейдегі банктерге белгіленген осы ... ... ... ... тәуекелдерді барынша төмендетіп, өтімділігін және
табыстылығын қолдауға бағытталған.
Қазіргі несиелеу жүйесі қарыз алушының несиелік ... ... де ... Айта кету ... қарыз алушының несиелік
қабілеті – бұл ... банк ... ... ... әдісі болып
табылады.
Ұзақ уақыт бойы несиелік механизм кәсіпорындардың несие ... бұл ... ... механизмнің жалпы даму деңгейін көрсетті.
Қазіргі ... ... ... ... ... қабілетін
бағалау қажеттілігін тудырды. Нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... несие берудің негізгі критерийлерінің бірі ... ... ... ... ... – оның ... ... салыстырғанда
біршама тар мағынаны білдіреді. Қарыз алушының төлем қабілеті – оның өткен
уақыттағы міндеттемелерін ... және ... өтеу ... Ал несиелік
қабілеті қарыз алушының өткен уақыттағы төлем қабілетсіздігін ескермей, ... ... ... өтеу ... болжайды. Бірақ қарыз алушының
өткен уақыттағы төлем қабілетінің деңгейі банк клиентінің несие қабілетін
бағалауда иек артатын ең бір ... ... ... ... ... ... ... ссудалық міндеттемелерін өтеу қабілетін
білдірсе, оның төлем қабілеті барлық ... ... өтеу ... ... ... немесе жеке тұлға ретіндегі қарыз алушы ... ... тек ... ... ... болса, ал ссудалық
міндеттемелерін өзінің табысы, банктен кепілге ... ... ... ... ... ... банктың немесе тұлғаның берген кепілдемесі және
сақтандыру төлемдері арқылы өтейді.
Қазіргі ... ... ... және отандық ғалым экономистер қарыз
алушының несиелік ... ... ... береді, бірақ олардың арасында
айтарлықтай көп айырмашылық байқалмайды.
Қазақстанның ғалым экономисі Г.С. Сейтқасымовтың айтуынша, ... ... ...... келісім-шартының шарттарына сәйкес
сұралып тұрған ссуданы қайтару дайындығын және қабілеті. [6]
Ресей ... ... Л.П. ... және В.И. ... ... ... қабілетіне мынадай түсініктеме береді: қарыз алушының
несиелік қабілеті – оның ... және ... ... ... бойынша
міндеттемесін орындау қабілеті. [8]
«Іскер адамның экономикалық ... ... ... ... ... түсіндірген: несиелік қабілеті – қарыз алушының уақытылы және ... өз ... өтеу ... ... В.Д. Никифорованың айтуынша, банк клиенттерінің несиелік
қабілеті – кәсіпорынның қарыз қаражаттарының ... ... ... ... ... несие шартына сәйкес несиені қайтару дайындығы және
қабілеті бар ... ... ... ... ... В.М. және ... ... алушының несиелік қабілетіне
мынадай анықтама береді: несиелік қабілеті дегеніміз банктің қарыз алушыны
оған несиені беру ... және ... ... ... ссуданы және
оған есептелген пайыздарды болашақта уақытылы қайтару мүмкіндігін анықтауды
білдіреді. [9]
Лаврушин О.И. берген анықтамасына сәйкес банк ... ... - ... ... ... ... ... есеп айырысу
қабілеті. [10]
Шеремет А.Д. және басқалар қарыз ... ... ... ... барлық өзінің міндеттемелері бойынша толық және уақытылы есеп айырысу
қабілетін түсінеді. [11]
Қазақстандық ғалым экономист С.Б. Мақыш өзінің ... ... ... ... қабілетіне мынадай анықтама берді: қарыз
алушылардың несиелік қабілеті – бұл ... ... ... ... бойынша толық және уақытылы есеп айырысу қабілетін
білдіреді. ... ... ... ... қабілеті – қарыз беруші мен алушы
арасында жасалған келісім-шартқа сәйкес қарыз ... ... ... ... ... және ... өтей алу қабілеті.
Қарыз алушының несиелік қабілетін зерттеу несиені беру және ... ... ... ... дейін, қарыз алушыны сапалығы жағынан
бағалау үшін ол алған ... ... ... ... уақытылы және
толық өтеу дайындығын және қабілетін анықтау жолымен жүзеге асырылады.
Қарыз алушының ... ... ... ... ... және
міндеттері болып қарыз алушының қаржылық жағдайын талдау, тиімсіз қызметі
нәтижесінде несие ресурстарын жоғалтудың ... алу, ... ... ... ... ... сондай-ақ нақты жағдайда берілетін
несиенің шарттарын анықтау табылады. [6]
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі ... 2003 ... ... №434 ... ... «Екніші деңгейдегі ... ... және ішкі ... жүйелерінің болуына қойылатын
талаптар ... ... ... ... ... ... қарыз алушылардың несиелік қабілетін тиімді талдауды жүргізуге
тиісті.
Қарыз алушының несиелік қабілеті оның ... ... ... ... ... үшін ... қаражаттарын пайдамен қайта өндіру
қабілетіне де байланысты. Қарыз алушының несиелік ... ...... ... ... ... Қарыз алушының несиелік
қабілетін бағалау кешенді есеп (комплексная ... ... ... ... ... ... ... басқармасының біліктілігін және тәжірибесін,
қызметкерлердің ... ... ... ... несиелік тарихын, қаржылық қызметін және банктың ... ... ... да ... бағалау кіреді.
Клиенттің несиелік қабілетінің деңгейі, банктың нақты қарыз ... ... ... ... ... ... тәуекелдердің
дәрежесін көрсетеді.
Банктердің берілетін несиелердің қайтарылмауына себеп ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының
несиелік қабілетін банктік талдауының мазмұнын құрайды.
Несиелік қабілетті ... ... ... ... шешу ... алушы өзінің қарыздық міндеттемелерін уақытылы өтеуге ... ... ... ... ба? ... ... банк ... қаржы-шаруашылық
қызметін талдау жауап бере алады. Екінші сұрақ заңи сапатқа ие, сондай-ақ
қарыз алушының жеке қасиеттерімен ... ... ... ... мерзімде ссуданың қайтарылмауна әкелетін
көптеген әртүрлі тәуекел факторларымен байланысты. Несиелік тәуекел ... ... яғни ... ... ... жағдайымен байланысты
және эндогендік, яғни ішкі: банктің ... ... ... ... ... болады. [6]
Қарыз алушының несиелік қабілетіне талдау жасау барысында мынадай
факторлар есепке алынады:
• Ссудаға қатысты қабілетті. ... ... ... бере ... оның
атынан шығатын тұлғаның құқықтық қуатын анықтайтын ... ... ... тиіс;
• Қарыз алушының іскерлік беделі. Ол қарыз алушының қарызды қайтаруға
дайындығын ғана ... ... ... ... ... ... ... Табыс алу қабілеті. Оны анықтау барысында сату ... ... ... әсер ететін факторлар есепке алынады. Бұл
факторларға: кәсіпорынның орналасқан жері, ... мен ... ... ... ... ... ... несиені беру процесі бірнеше кезеңнен тұрады:
• Банкке келіп түскен несиеге деген өтінішті қарау;
• Қарыз алушының несиелік ... ... ... және кепіл туралы келісім-шарт жасасу;
• Несие беру;
• Несиені қайтару және оған ... ... ... жасау.
Несие беру процесінің 1-кезеңінде банкке келіп ... ... ... басқа да құжаттарды қарайды. Мұндай құжаттарда қарыз ... ... ... туралы негізгі мәліметтер: мақсаты, мөлшері, түрі, мерзімі,
мүмкін болар қамтамасыз ету мүлкі көрсетіледі.
Тапсырылған құжаттарды оқып үйрену барысында банк қарыз ... ... ... ... ... шешім қабылдау үшін үлкен маңызы бар.
Бағалау техникалық-экономикалық есеп негізінде жасалады.
2-кезеңінде қарыз алушының несиелік ... ... ... қарыз
алушының алған ссудасы бойынша қарызды уақтылы және толық көлемде қайтару
қабілеті талданады.
Сыртқы факторлармен басқару қиын ... да, ... ... ... бір ... ... әсерін әлсіретіп, ірі жоғалтулардың,
зияндардың алдын алатындай мүмкіндіктері бар. Несиелік тәуекелді ... ... ... ішкі ... ... ... ... несиелік
тәуекелді басқару қабілеті банк ... ... ... ... ... ... ... шарттарын белгілеумен айналысатын
қызметкерлерінің біліктілігінен тәуелді.
Қарыз алушының қаржылық тұрақтылығын объективті бағалау және несиелік
операцияларға байланысты ... ... ... ... алу банкке
несиелік ресурстарды тиімді басқаруға және пайда табуға мүмкіндік ... ... ... ... ... арқылы банктер болуы мүмкін
несиелік тәуекелдердің дәрежесін айтарлықтай төмендете алады, яғни ... ... ... ... портфельдерінің сапасын арттыруға,
күмәнді және үмітсіз несиелер үлесін төмендетуге мүмкіндік береді.
Несие қабілеттілікті талдаудың шарттары мен кезеңдері
Қарыз алушының ... ... ... оның ... ... көзін
талдаудан басталады. Бұл талдау қарыз алушының несиеге ... ары ... ... ... оны ... ... шешім қабылдауға мүмкіндік
береді. Егер оң аралық шешім қабылданса, клиенттің несиелік қабілетін және
жобаның тиімділігін бағалау жалғасады. ... ... ... ... ... ... ... алушының несиелік қабілетін бағалау ... бір ... ... Өте ... ... табылатын
көрсеткіштер жинтығы - «несие сапасының бес тірегі» ... ... ету ... ... ... кәсіпорынның бәсекелік жағдайы, қаржылық
жағдайлар, басқару сапасы және кепіл сапасы. [6]
ҚР Ұлттық банкі Басқармасының 2003 жылы 6 желтоқсанда №434 ... ... ... банктерде тәуекелдерді басқару және ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
екінші деңгейлі банктердің тәуекелдерді басқару бөлімшесі қарыз алушының
несиелік қабілетін ... ... ... ... Банктердің
директорлар кеңесі мынадай критерийлерді бекітуге тиіс:
• Қарыз алушының есеп саясатының қолданып жүрген есеп және есеп ... ... ... ... ... ... бағалау;
• Қарыз алушының негізгі және еншілес ұйымдарының қаржы ... ... ... ... алушының беделі мен іскерлік бет-бейнесін бағалау;
• Қарыз алушының ... ... ... жағдайын және
тиімділігін бағалау;
• Қарыз алушының қарыз құралдарын пайдалануын тексеру;
... ... ... отырып, қарыз алушының қарызды ... ... ... ... сату ... ... мерзімді
активтердің сапасы, борышқа қызмет ... ... ... борышты өтеуге бөлінуі мүмкін кірістің сомасы;
• Қарыз алушының бизнес-жоспарының тиімділігін бағалау.
Әлемдік және отандық ... ... ... ... ... ... ... критерийлер бөліп қарастырылады: қарыз алушының
мінездемесі, қаражаттарды қарызға алу қабілеті, ағымдағы қызметі барысында
қарызды өтеу үшін ... табу ... ... ... несиенің қамтамасыз етілуі, несиелік ... ... ... ... ... қызметінің заңдылық негізі, банк стандарты мен
қадағалау ұйымдарына ссуданың сипатының дәл ... ... ... деп оның ... және жеке ... ... ... қайтарудағы жауапкершілігі және оны қайтару дайындығы мен
талпынысы, сондай-ақ несиенің мақсатының банктің несиелік ... ... ... алушының беделі оның белгілі бір аяда ұзақ уақыт қызмет етуінен,
экономикалық көрсеткіштерінің орташа салалық көрсеткіштерге сай ... ... ... оның ... ... әлеміндегі беделінен
тұрады. Жеке тұлға ... ... ... ... ... ... ... сапасына, жеке қаржылық және жанұялық ... ... ... мен банк арасындағы қарым-қатынастардың нәтижесіне
байланысты негізделеді. Банк қарыз алушының несиелік тарихын ... ... ... ... өткен уақыттағы қарыздық міндеттемелеріне
қалай қарады, займдарды ... ... ... ма, іскерлік әлемде оның
беделі қандай. Сондай-ақ банк қарыз алушының психологиялық қасиеттерін ... ... ... банк ... ... ... ... өзінің
мұрағатынан оның ісін пайдаланады, ... ... және ... ... қарызға алу қабілеті қарыз алушының несиеге өтініш
беруге, несиелік келісім-шартқа қол ... ... ... ... болуын білдіреді.
Қарыз алушының несиелік қабілетінің ең негізгі критерийлерінің бірі –
оның қарыз өтеу үшін ағымдағы қызметінің жүргізілуі барысында ... ... ... ... ... ... алушының қаржылық мүмкіндігі болып
табылады. Бұған байланысты банк қарыз алушының табыстары мен шығыстарын
егжей-тегжейлі ... ... және ... ... уақыттағы өзгеру
перспективасын ескереді. Қарыз алушыда ссуданы қайтарудың ... үш ... ... ... ... (caәh flow)
• Активтерді сату
• Қаржыландырудың басқа көздері ... ... ... ... ... ... ... қарызының және тауар
запастарының өзгеруі өте ... ... осы ... ... ... ... ... капиталы оның несиелік қабілетінің біршама маңызды
критерийі болып ... Бұл ... банк ... ... ... мен пассивті баптарының қатынасын қарастырады.
Несиенің қамтамасыз етілуі – ... ... ... құны ... ... ... ... өтеуде екінші қосымша көздердің
(кепіл, кепіл-хат, кепілдеме, сақтандыру қағаздарының) болуы. Мұндағы
қосымша ... ... ... ... қаржылық қиындықтар туу барысында,
олардың банк алдындағы міндеттемелерін уақытылы ... ... ... ... ... беруші, кепілдемеші мен сақтандырушының
тұрақты болуы қарыз алушының ... ... ... өте ... ... табылады. Мұнда кепілдің өтімділігіне және
сапасына үлкен назар аударылады.
Соңғы критерий – ... бұл ... ... ... ... қызмет етуі және несиелік шаралардың жүзеге асырылуы үшін заңды
және номативтік негіз бар ма? ... ... ... ... ... қарыз алушының қызметінің нәтижесіне қалай әсер етеді? ... ... ... ... және ... ... ... банктың
несиелік саясаты туралы құжатта белгіленген банктың стандарттарына, ... ... ... бақылай отырып, банктік қадағалау
ұйымдарының ... ... ... ... ... ... ... Банктің нұсқаулығына сәйкес банктердің
директорлар кеңесі қарыз алушының өндірістік қызмет ... ... ... ... алушылар мониторингінің саясатын, ал басқарма
оның рәсімдерін бекітеді. Бұл қарыз алушы мониторингінің саясаты мен оны
жүргізу ... ... ... ... оның ішінде жылжымайтын мүлікке берілген несиелер
бойынша қарыз алушылардың қаржылық жағдайына талдау жүргізу;
• Қаржы есептеріндегі ... ... және ... ... қарыз
алушылардың қаржылық жағдайындағы өзгерістерді қадағалау;
• Қаржылық талдау арқылы қарыз ... ... ... ... және ... тыс ... қоса алғанда банктің
меншікті капиталынан бес пайыз асатынсоманың тәуекелдерін тексеру;
• Оның негізгі және еншілес ... ... ... ... алушының
шоғырландырылған несие тәуекелін тексеру тәртібін анықтайды.
Несиелік операциялар жасалатын жағдайларға ... ... ... немесе болжанған экономикалық жағдай, саяси ... ... ... ... да ... Банк ... банктерге белгілі
бір талаптар қойылған. Бұларға сәйкес банктің ... ... ... ... ... болып табылатын әрбір елдегі ахуал
туралы ақпаратты жинау және ... ... ... тиісті. Мұндағы елдің
тәуекелін бағалау саясаты:
• Халықаралық рейтинг агенттіктерінің тәуелсіз рейтингін ескере отырып,
елдің ... ... ... ... ... ... және экономикалық ахуал туралы сыртқы ... ... ... ... ... меншікті рейтингін банктің белгілеу ... ... ... ... ... ... ... лимиттерді белгілеу әдістерін және оларды қайта
қараудың кзеңділігін анықтайды.
Банктер қарыз ... ... ... ... ... алушының
қызметімен байланысты және несиені қайтаруға әсер етуі ... ... ... ... ... ... несиеге өтінішін қарап, ол
бойынша оң шешім қабылдауда негізгі факторлардың бірі ... ... және ... ... ... [14]
Айтылып кеткендей, қарыз алушының ... ... ... байланысты. Осының өзі қиындықтарды туғызады, себебі әр фактор
банк үшін ... ... ... ... ... ... ... бағалануы тиіс. Бұған әр фактордың қарыз алушының несие
қабілетінде алатын үлес ... ... ... айта кету керек, бұл
оңай емес. Қарыз алушының алдағы кезеңдегі несие қабілетінне әсер ... ... ... ... ... одан да қиын. Қарыз
алушының ссуданы өтеу қабілеті кредитор үшін, тек егер ол алдыңғы ... ... ... ... бар. ... ... несие қабілетілікті
сипаттайтын барлық ... ... ... ... ... ... ... несие қабілетін бағалауда кездесетін тағы бір қиыншылық
– несие қабілетіне әсер ететін, санмен ... ... ... ... қарыз алушының беделі, моральдық сипаты сияқты факторларды
жатқызуға болады.
Сондай-ақ, қосымша ... ... ... бұрмалайтын инфляция әсерінен болады (бұл мысалы, ... ... ... ... айналым көлемінің
бірдей емес динамикасымен ... ... ... ... ... тез ... қорлар мен запастарды бағалауға ... ... банк ... ... ... ... ... несиелік
қабілетті бағалау тәсілдерінің мазмұнын құрайды. Ондай тәсілдер ... ... ... бағалау
• Менеджментті бағалау
• Қарыз алушының қаржылық тұрақтылығын бағалау
• Қаржылық коэффиценттерді бағалау
• Ақша тасқынын талдау
• Қарыз алушы туралы ақпарат жинақтау
... ... бару ... ... ... ... қадағалап
отыру.
Қарыз алушылардың несиелік қабілетін бағалау оның банкке ... ... және ... алушымен сұхбаттасудан басталады. Бұл
мәмленің маңызды сұрақтарын шешуге ғана емес, сондай-ақ қарыз ... ... ... ... ... ... дайындығын,
даму болашағын анықтауға көмектеседі.
Отандық банктік тәжірибеде ... ... ... қабілетін
бағалаудағы басты факторға оның қаржылық жағдайы жатады. Ол ... ... ... ... ... ... ете отырып, меншікті және
займдық қаражаттарды орналастыру және пайдалану құрылымдармен, ... алу, бөлу және ... ... сипатталады. Кез-келген
кәсіпорының мақсаты ... табу ... ... ... ... қызмет, саладағы орнын анықтайтын көрсеткіштерді бағалау
өте маңызды. Сондай-ақ кәсіпорының қаржылық жағдайын талдауда ... шот ... ... ... қажет. Бұл жағдайда кәсіпорынның
қызметін бірнеше ... ... ... ... ... болып
табылады. Осындай талдауды жүргізу барысында банк мынаған ... бөлу ... ... ... күрт ... ... айналымының тежелуі;
• қысқа мерзімді активтер үлесінің төмендеуі;
• қысқа мерзімді қарыздың пропорционалды өспеуі;
• өтімділік ... ... ... ... ... ... үлесінің ұлғаюы;
• сату көлемінің азаюы;
• мерзімі өткен қарыздарының ... ... ... ... ... ... коммерциялық несиелеу шарттарының өзгеруі және т.б.
Банк қызметкерлерін келесідей фактілерге аса назар аудару керек:
... ... ... ... ... болуы;
• басшылардың отбасы аясындағы проблемалары;
• басты қызметкерлерін жиі ауыстыру;
• жаңа кәсіпорындарды құрумен қызығушылық, жылжымайтын мүлікті сатып
алумен айналысу;
• қаржылық есеп беруді ... ... ... ... бел ... ... ақылға сыймайтын бағаларды қою;
• рынок жағдайларының нашарлауына реакцияның баяулығы;
• әлсіз операциондық бақылау;
• басшылықта сабастастықтың ... ... ... ... спекулятивті запастарды құру;
• тозған құрал-жабдықтарды ауыстырудағы уақытты ... ... ... ... оның ... ... көрінеді:
• Шаруашылық шарттарына сәйкес төлем талаптарын уақытылы қанағаттандыру;
• Несиені қайтару;
• Жұмыскерлер мен қызметкерлерге жалақы төлеу;
• Бюджетке ... мен ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдау
мынадай төрт бөліктен тұрады:
• Кәсіпорынның ... және ... ... ... ... ... нәтижесін талдау;
• Өтімділік, рентабельдік, іскерлік белсенділік коэффициенттерін талдау;
• Cash-flow, яғни нақты және ... ақша ... ... қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау үшін клиенті ... ... ... Клиент жайлы ақпараттардың негізгі көзерін атап
кетсек:
• Банк мұрағатында сақталған ... ... ... ... және жеке ... мен агенттіктердің есеп берулері және
басқа да мәліметтері (несие қабілеттілігі туралы есептер, аналитикалық
зерттеулер, инвестициялар бойынша анықтамалар);
• Клиентпен іскерлік ... ... ... мәліметтері (оның
жабдықтаушылары, кредиторлары, өнімін сатып ... ... ... ... ... ... алған материалдар;
• Несиелік эксперттің клиентпен жеке байланысы.
Екніші деңгейлі банктерде тәуекелдерді ... және ішкі ... ... ... ... туралы нұсқаулыққа сәкес банктердің
директорлар кеңесі несиелеу бойынша, оның ішінде банк несиесі шарттарында
міндетті көрсетілуге ... ... ... ... ... бекітеді. Несиелеу бойынша құжаттарды жүргізу саясаты:
• Банк несиесі шартында міндетті көрстілуге, соның ... ... ... ... ... уақытылы және толық орындау мүмкнідігіне
жағымсыз әсер ететін ... ... және өзге де ... ... ... ... ... жататын талаптарды;
• Қазақстан Республикасының резиденті еместерді несиелеу кезінде – шетел
мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... банктің қызметкерлері бірінші кезекте банктің
мұрағатындағы клиент жайлы ақпаратқа көңіл ... ... ... ... ... ... ... беру туралы шешім
қабылдауына клиенттің ... ... өте ... ... ... Егер
клиент банктен бұрын несие алған болса, банкте оның ... ... ... ... жақсы орындағаны жайлы ақпараттар бар. ... банк ... ... жеке ... ... ... жайлы мәліметтер алу
үшін арнайы несиелік агенттіктермен ... ... ... Мұндай
агенттіктер көбінесе несиелік бюролар деп ... ... ... ... ... ... ... тұрады. [5]
Банкке ссуданы алу үшін ... ... ... мәліметтерді
қамтитындай өтініш жазу керек:
• Мақсаты
• Несие мөлшері
... ... ... ... ету мүлкі.
Өтінішпен бірге банкке несие алу сұранысына негіз болатын және оның
себебін түсіндіретін құжаттар мен ... ... ... Бұл ... ... ажырамас бөлігі. Оларды егжей-тегжейлі талдау банк
қызметкерлерінің қарыз алушымен жеке ... ... ... ... алдын
ала шешім қабылданғаннан кейін жүргізіледі. Көтеген елдердің алдыңғы
қатарлы ... ... ... ... ... ... мынадай
құжаттар кіреді:
• Азаматтардың төл құжаттарының көшірмесі;
• СТТН көшірмесі;
• Жеке тұлғалар үшін жұмыс орнынан анықтама;
• Соңғы 12 айға табысы және ... ... ... ... Неке ... ... көшірмесі;
• Жанұя жағдайы туралы анықтама № 3 форма;
• Кепілге берілетін мүліктің құқығын растайтын құжаттар;
... ... ... ... беру ... ... келісімі;
• Құрылтайшылық құжаттардың нотариалды куәландырылған көшірмесі;
• Соңғы үш жыл бойынша қарыз алушының қаржылық есебі, балансымен қоса
алғанда және оған ... ... ... түсімдердің қозғаласы туралы есеп;
• Ішкі қаржылық есептер;
• Ішкі жедел есеп мәліметтері;
• Қаржыландырудың ... ... ... ...... және т.б. банктің белгілеген құжаттары. [16]
Банк қызметкері потенциалды қарыз алушымен алдын ала сұхбаттасқаннан
кезде, әлемдегі алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... қойылатын мынадай сұрақтарды қамту керек:
1-кесте
|Несиелік қызметкердің потенциалды қарыз алушыға қоятын сұрақтары* |
|1. Клиент және оның ... ... ... |
| - ... ... ... ... |
| - ол ... ... |
| - бұл ... бұзылған ба |
| - оны ... ... ... |
| - ... иесі кім, онда қанша акция бар |
| - ... ... ... / ... ... |
| - ... ... және біліктілігі қандай |
| - ... ... ма |
| - ... ... клиенттері және жабдықтаушылары кімдер |
| - қандай шарттарда ... ... ... ... ... ... туралы сұрақтар |
| - ... ... ... ... ... ... |
| - ол бұл ... ... ... |
| - ... ... ... жеткілікті негізделген бе? |
| - ... ... ... ... ... ... ... қызмет ету мерзімін ескере ме? |
| - ... ... ... несиені уақытында өтей алу қабілетін |
|ескере ме? ... ... өтеу ... ... |
| - ... ... ... өтеуді қарастырады |
| - ... цикл ... ... ... ... ... ... |
| - клиентте несиені өтеудің ... көзі бар ма? |
| - ... ... ... ... ... бар ма? |
| - ... ... ... қандай ... ... ... ... ету туралы сұрақтар |
| - ... ... түрі ... |
| - ... ету ... иесі кім |
| - ол ... және ... ... тұр |
| - ... ету ... бағалануы калай жүргізілді ... ... ... ... ... туралы сұрақтар |
| - ... ... ... ... банктердің қызметін пайдаланады |
| - басқа банктермен несие алу үшін ... ... ма? |
| - ... ... несиелер бар ма және сомасы мен мерзімі қандай |
*Көзі: автормен әзірленген
Банк несилеудің бірінші кезеңінде келесі ... білу ... ... ... ... ... сенімділігі, іскерлік беделі. Әсіресе
бұл жаңа клиенттерге қатысты.
• Несиелік өтініштің негізделгендігі және несиенің қамтамасыздануы.
• Несиелік ... ... ... ... және ... ... сәйкестігі.
Кез-келген өтінішті және қосымша құжаттарды талдаудың, сондай-ақ жеке
сұхбаттардың нәтижесінің негізгі сәті болып ... ... ... ... ... ... ... Әдетте клиенттердің ауызша жауаптарында
жазбашаларға ... ... ... ... ... ... ... алушылардың табыстарының нақты көлеміне ғана
емес, сондай-ақ олардың тұрақтылығына да ... ... ... таза табысы ғана ескеріледі. Банк клиенттері жеке тұлғалар
болған жағдайда, әдетте, банк қарыз алушының ... ... ... ... ... мен ... ... деңгейі және жұмыс істеу
ұзақтығы туралы алған мәліметтерін салыстырады. [14]
Осы алдыңғы несиелеу кезеңінде банк клиенттің тәртіптілігін және ... ... ... ... ... тапсырылған құжаттарды
талдап, потенциалды қарыз алушымен жеке сұхбаттасып, қойған сұрақтарына
алған мәліметтерін бағалағаннан кейін банк ... ... ... ... ... ... немесе тоқтату туралы шешім қабылдайды.
Егер клиентпен жұмысты жалғастыру туралы ... ... онда ... ... несиелік ісін құрады және ... ... үшін ... берген кезде ең маңыздысы қарыз алушының қаржылық
жағдайын ... ... ... ... ... қарыз алушылар банкке
ресми қаржылық ... ... ... ... ... ... технологияға сүйене отырып, жобаға өздері талдау ... ... ... ... барады, иесінің кім екеніне көз жеткізеді. Банк
потенциалды қарыз алушыларға несие беруден бас тартуының ... ... Ең ... – клиенттің несиелік және ... ... ... ... ... беруден бас тартуының екінші себебі – клиенттің
несиелік тәртібі, яғни несиелік ... ... ... ... ... ақпарат
беруі. [7]
Несиені беру туралы шешім қабылдаудың алдында банк қарыз алушының
несиелік қабілетін, төлем ... ... ... ... ... ... ... бағалаудың мынадай тәсілдері бар:
• Қаржылық коэффициенттер жүйесі негізінде
• Ақша ағымдарын талдау негізінде
• Іскерлік ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Егер іскерлік тәуекелді
талдау мәмле жасаған ... ... ... ... тек бір ... және онымен байланысты ақша ағымы негізінде бағалайтын ... ... ... жүйесі тәуекелді оның жалпы қарыздарын ескере
отырып болжайды. Клиенттің ақша ... ... ... ... несие
қабілетін бағалаумен қатар, соның негізінде жаңа ссудалардың шекті мөлшерін
көрсетеді, сондай-ақ несиелеудің шарттары шығатын кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... ... алушы және алынатын несие туралы мәліметтер жинағаннан
кейін қарыз алушылардың несие және ... ... ... ... Қарыз алушылардың жеке немесе заңды тұлға
болғандығына байланысты ... ... және ... ... де ... тұлға болып табылатын клиенттің төлем және несие қабілетін
бағалау үшін ... ... ... ... ... ... Негізгі қарыз төлемінің айлық мөлшері (НҚАТ):
Несие мөлшері
НҚАТ= --------------------------------------;
Несие мерзімі
2) ... ... ... ... ... ... (СМАТ):
Несие мөлшері* сыйақы мөлшері
СМАТ=-------------------------------------------------;
12 ай
3) Негізгі қарыз және сыйақы мөлшерлемесі бойынша ... ... ... = НҚАТ+СМАТ;
4) Таза табыс (ТТ):
ТТ= Жалпы ... және ... ... несиелік қабілеті (ННҚ):
НҚСАТ
ННҚ=-----------------------;
ТТ
2.
1) Ай сайынғы төленетін негізгі қарыз сомасын анықтау, яғни қарыз
алушының ай сайын несие бойынша пайызды қоспағанда төлеуге тиісті
сомасы. Бұл ... ... ... ... ... ... = --------------------------------------;
Берілген мерзімі
2) Ай сайынғы төленетін пайыз сомасы. Бұл жерде ай сайын несие бойынша
пайыздың төленуге тиісті ... ... Бұл ... ... ... ... сомасы * %
А% = -------------------------------------;
Берілген несие мерзімі
3) Ай сайынғы несие бойынша төлемдер мен пайыздар мөлшері. ... = Ат + ... ... ... ... ... яғни қарыз алушының өтеуге
мүмкіндігі бар соманы көрсетеді. Басқаша айтқанда, тек осы ... банк ... ... бере алады. Ол мына формуламен
есептеледі:
Ат + ... ... ... = ... табыс
3.
Жеке тұлғаның төлем қабілетін есептеудің тағы бір түрін келтіруге
болады, бұл ... ... бере ... ... ... көрсетеді. Ол
келесідей есептеледі:
Тқ = Таза табыс * % * ... ... егер ... ... зат ... ... ... оның
кепіл затын бағалау арқылы клинетке берілетін несие сомасын анықтауға
болады. Кепіл затын бағалау үшін мына формулалар қолданылады:
1) Пәтердің тозу коэффиценті=Нарық ... ... ... ... бағасының төмендеу тәуекелі=Нарық
құны*15%;
3) Пәтердің бағалау құны=Нарық құны-Тозу құны- пәтердің бағасының
төмендеу тәуекелі;
4) Пәтердің кепіл құны = ... ... құны ... тұлға болып табылатын қарыз алушылардың несие қабілетін анықтауда
басқа көрсеткіштер пайдаланады. Қарыз ... ... ... ... көрсеткіштерге жатады:
• Ағымдағы өтімділік коэффициенті
• Жалпы өтеу коэффициенті
• Меншікті айналым қаражаттарымен қамтамасыздану көрсеткіші. ... ҰБ ... ... бағалауда банктерге келесідей қосымша
көрсеткіштерді анықтауды ұсынады. Олар үш топқа бөлінеді: [16]
1) Қаржылық ... ... ... ... Қаржылық тұтқа коэффициенті
• Жалпы айналым қаражаттарының ішіндегі меншікті қаражаттардың
үлесі
2) Кәсіпорынның рентабельділік көрсеткіштері, соның ішінде:
• Сату рентабельдігі
• Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... ішінде:
• Сатудан түскен 1 күндік орташа түсім
• Айналым ... ... ... ... ... ... ... мерзімі (күнмен)
• Кредиторлық қарыз айналымының мерзімі (күнмен)
Енді осы ... ... ... келейік. Ең алдымен
қаржылық ... ... ... ... ... қарыз алушы кәсіпорының ... бір ... сату ... ... ... мерзімді
міндеттемелерін орындауын көрсетеді.
Ағымдағы өтімділік ... = ... ... + ... ... жұмсалымдар + дебиторлық қарыз) / қысқа мерзімді міндеттемелер
Бұл коэффициенттің мәні 0,75-тен кем болмауы керек.
Екінші көрсеткіш – ... өтеу ... Бұл ... ... ... ... мерзімді міндеттемелерін орындау үшін қажетті ... ... ... өтеу ... = ... қаражаттар + қысқа мерзімді
қаржылық жұмсалымдар + дебиторлық қарыз+ запастар, қосалқы бөлшектер) /
қысқа ... ... ... мәні 1-ден кем ... ... ... ... 1 теңгеге шаққандағы меншікті қаражат
үлесіне келетін тартылған қаражаттардың ... ... ... ... = ... ... коэффициенттің мәні 1-ден артық болмау керек.
Меншікті айналым қаражаттарының ... ... ... көзерінен
құралатын айналым қаражаттарының шамасын білдіреді. Мұны ... ... ... ... ... = ... ... + ұзақ
мерзімді міндеттемелер – ұзақ мерзімді активтер
Жалпы айналым қаражаттарының ішіндегі меншікті қаражаттардың ... ... ... қаражаттар қандай бөлігін ... ... ... ... ... ... ... =
(меншікті капитал + ұзақ мерзімді міндеттемелер – ұзақ ... ... ... активтер * 100%
Енді рентабельділік көрсеткіштерін сипаттайық. Корпорацияның сауда
рентабельдігін талдау оның тиімділігін көрсететін көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... табылғанын көрсетіп,
кәсіпорынның коммерциялық маржасы деп аталады.
Өнімді сатудан алған пайда
Сауда ... = ... ... ... ... қызмет етуінің табыстылығын
көрсетеді. Ол сатудан түскен кірістің ... ... ... ... ... білдіреді. Ол келесі жолмен анықталады.
Сатудан түскен кіріс
Кәсіпорының жалпы рентабельдігі = --------------------------------------
Мүліктердің жылдық орташа құны
Кәсіпорынның өндірістік қызметінің ... ... ... ... ... ... барлық активтері алынады,
себебі олардың жалпы шамасы кәсіпорынның ... ... ... ... рентабельдігі – кәсіпорынның меншігіндегі мүлкінің
тиімді пайдалануын сипаттайтын ең маңызды көрсеткіштердің ... ... ... активтердің иесі оларды орналастыру орынын таңдауы
мүмкін. Есептеу кезінде операциялық ... ... ал ... ... қандай да бір жолмен бөлінетін таза соңғы ... ... ... ... таза ... ... капиталдың орташа
жылдық құнына қатынасы бойынша есептелінеді:
Таза табыс
Меншікті капитал рентабельдігі = ... ... ... ... ...... ... бір күдік орташа түсім. Ол
кәсіпорының күделікті жұмысының нәтижелігін білдіреді. Оны келесідей жолмен
анықтауға болады:
Жалпы ... ... ... ... 1 ... орташа түсім = ----------------------------------
----
Мерзім ұзақтығы
Айналым қаражаттарының айналымдылық мерзімі ... ... ... уақытта толық айналым жасайтынын көрсетеді. Оны келесі
формуламен анықтауға болады:
ОҚ * ... = ... Ам – ... ... айналымдылық мерзімі;
ОҚ – орташа қалдық;
Мұ – мерзім ұзақтығы;
СК – сатудан түскен түсім.
Дебиторлық қарыз айналымының ... ... ... ... және ... ... ... қоладнылады. Оны былай анықтауға болады:
Мерзім ұзақтығы
Дебиторлық қарыз айналымының мерзімі = ... ... ... ... қарыз айналымының мерзімі де анықталады. Оны
мынадай жолмен ... ... ... ... ... ... = ... қарыз сомасы
Осы аталған ... ... ... ... классы
анықталады. Қарыз алушының классын анықтау көрсеткіштердің ... мәні ... ... ... ... асырылады. Әдетте, негізгі
коэффициенттердің шамасына байланысты қарыз ... үш ... ... үшін банктер қолданатын көрсеткіштердің деңгеій әр әдістеме бойынша
бірдей емес. ... ... ... ... ... бөлу Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... жүргізілуі мүмкін:
2-кесте
|Қарыз алушының несиелік қабілетінің негізгі көрсеткіштер*і ... ... ... ... ... |
|Өтімділік ... ... ... | тез ... ... ... ... үшін шаруашылық | ... ... ... ... |Кө = |
| ... ... алу ... ... ... |---- |
| ... коэффициенттің |қысқа мерзімді қарыз |
| ... ... ... ... |
| ... ... алушы | |
| ... ... | ... ... ... ... | Тез ... |
|коэффициенті |қарыздарын өтеу үшін ... + ... ... ... ... ... |
| ... | |
| ... ... = |
| ... ... ... ... мәні ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| |ала ... ... ... ... ... ... |Пассивтің 1-бөлімі - ... ... ... ... ... + |
|қамтамасыздану |сипаттайды. Айналым ... ... ... ... | |
| ... ... |Кмк = |
| ... жоғары болса, |------------------------------|
| ... ... ... |---- ... ... + |
| ... алушы соншалықты |Активтің 3-бөлімі |
| ... ... | ... ... ... ред. ... ... – Алматы:
Қаржы-Қаражат, 1998.
Орта шама деңгейіндегі коэффициенттер мен көрсеткіштер қарыз алушыны
ІІ-классқа, ортадан жоғары деңгейдегі көрсеткіштер – І-классқа, ал ...... ... ... ... ... қай салада қызмет ететініне байланысты осы аталған
негізгі коэффициентер деңгейіне сәйкес қарыз ... ... ... ... әр ... ... ... кәсіпорындардың коэффициентерінің
деңгейі сәйкес келмейді, мысалы сауда кәсіпорындарында айналым ... ... ауыр ... ... ... етені кәсіпорындарда керісінше
негізгі ... ... әлде ... ... болады. Негізгі
коэффициентердің салалық деңгейін анықтауды 3-кестеден көруге болады.
3-кесте
|Қарыз алушының классын анықтау үшін коэффициенттердің ... ... ... ... ... ... |Меншікті айналым |
| ... | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| |І |ІІ |ІІІ |І |ІІ |ІІІ |І |ІІ |ІІІ |
| ... ... |класс|класс|класс |класс|класс|
|Ауыл шаруашылығы |1,2 |1,0 -|1,0 |2,0 |1,5 -|1,5 |0,3 |0,2 -|0,2 |
| ... ... ... ... |1,2 |1,0 -|1,0 |1,2 |1,0 -|1,0 |0,5 |0,2 -|0,2 |
| ... |төмен|жоғары|1,2 |төмен|жоғары|0,5 |төмен|
|Көлік және жол |1,5 |1,0 -|1,0 |2,0 |1,5 -|1,5 |0,7 |0,5 -|0,5 ... ... ... ... |төмен|
|Құрылыс |1,5 |1,0 -|1,0 |2,0 |1,5 -|1,5 |0,7 |0,5 -|0,5 |
| ... ... ... |төмен|
|Байланыс |1,5 |1,0 -|1,0 |2,0 |1,5 -|1,5 |0,7 |0,5 -|0,5 |
| ... ... ... ... |1,0 -|1,0 |1,2 |1,0 -|1,0 |0,4 |0,2 -|0,2 ... ... |төмен|жоғары|1,2 |төмен|жоғары|0,4 |төмен|
|қамтамасыздандыру| | | | | | | | | ... Г.С. ... ... ... ... ... бағалау жалпы бір ...... ... ... ... Рейтинг немесе жүйеде ... банк ... әр ... ... үшін жеке банктің
саясатына, клиенттің ерекшеліктеріне, оның өтімділігіне, ссудалық нарықтағы
жағдайына байланысты анықталады.
Несие қабілетіліктің ... ... ... ... іске асады. Бұл
балдарды әр көрсеткіштің рейтингін ... ... ... ... ... ... І ... 100 – 150 балдарда, ІІ класс – 151 – ... ІІІ ... – 251 – 300 ... ... ... ... ... 6-кестеде келтірілген.
Коэффициенттер мен көрсеткіштер мәні І ... ... ... ... 100-ге тең, ІІ классқа – 200 және ІІІ классқа – 300 тең
(1, 2, 3 ... ... ... 100-ге жақын аралық мөлшерінде
(яғни 100 – 150 ... І ... ... 200-ге ... 151 – 250 ... – ІІ
класс, сондай-ақ 300-ге (яғни 251 – 300 балл) – ІІІ ... беру ... Кө және ... ... ІІІ ... Кмк – ... беруге
мүмкіндік беріп тұр. Нәтижесінде қарыз алушы 270 баллға ие, бұл ІІІ ... ... ... ... ... рейтингтерінің
өзгеруі жалпы несие қабілетінің классының өзгеруіне әкеледі. Мысалы, 4-ші
және 6-шы варианттарда Кө, Көтеу және Кмк ... ... ие, ... ... берлген. Нәтижесінде 4-вариантта қарыз алушы ІІІ ... ... – ІІ ... ... ... ... анықтау* ... ... ... ... ... |Вариант 6 |
|кіштер|сет|1 |2 |3 |4 |5 | |
| |кіш| | | | | | |
| |тер| | | | | | |
| |дің| | | | | | |
| |рей| | | | | | |
| |тин| | | | | | |
| |гі,| | | | | | |
| |% | | | | | | |
| | ... ... |16 295 110 ... ... капитал |104 671 ... ... ... |0 ... ... |759 501 ... да резервтер |241 679 ... ... |8 521 467 ... |25 922 428 ... АҚ ... ... 2006 ... ... "Халық банкінің" меншікті капиталы 2005 жылы 12 773 385 000 теңгені
құрады. Осы мәліметтерден көріп ... " ... ... ... 2006 жылы 2005 ... ... 3 521 725 000 тенгеге өсіп,
16 295 110 000 теңгені құрады.
6-кесте
АҚ «Халық банкінің» меншікті ... ... ... капитал |16 295 110 ... ... ... жай ... ... |
|3025 ... ... ... ... |2 000 000 |
| ... акции) | ... ... ... 2006 ... ... ... капиталының өсуінің негізгі себебі жарғылық капиталдың
және бөлінбеген ... ... ... ... ... Бұл " ... банкі" Қазақстан Республикасының банк секторындағы үлесін 9 %-ға
жеткізді және ... ... ... ... ... клиенттік
базаның өсуіне әсерін тигізді.
Банктің клиенттерінің саны жылдан ... ... ... ... ... ... құрылымында көп үлесті жеке тұлғалар алып отыр:
← 85 000 астам заңды тұлғалар;
← 360 000 астам жеке ... ... банк ірі ... ... де ... көрсетеді.
7-кесте
«Халық банкінің» 2006 жылдың 1 қаңтардағы кірістері мен шығыстарының
есебі
мың тг.
|Баптардың атауы ... ... ... ... |25 558 295 |12 753 ... ... ... |13 924 198 |6 356 725 |7 567 473 ... ... ... проценттік |11 634 097 |6 396 448 |5 237 649 |
|табыс | | | ... ... ... (шығыс) |6 237 871 |3 978 396 |2 259 475 ... ... ... емес таза |5 937 289 |4 254 972 |1 682 317 ... | | | ... табыс |5 287 368 |2 751 381 |2 535 987 ... ... ... |4 598 680 |2 444 436 |2 154 244 ... |73 177 798 |38 935 ... ... ... Халық банкі» 2006 жылғы есебі
АҚ " ... ... " ... мен ... ... ... 38 935 531 000 ... құрады. 7-ші кестеден көріп отырғанымыздай АҚ
" Халық банкінің " ... мен ... 2006 жылы 2005 ... 34 242 267 000 ... ... 73 177 798 000 ... ... келесіні қорытындылауға болады банк жыл сайын өзінің ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады:
• Жеке және заңды тұлғалардың депозиттерін ... ... ... ашу және ... ... есеп ... ... Аударым оперциялары;
• Есепке алу операциялары;
• Ссудалық операциялар;
• Трасталық операциялар;
• Клирингтік операциялар;
• Және заңға ... ... бар ... да операцияларды жүзеге
асырады.
АҚ «Халық банкінің» келесідей қызмет түрлерін көрсетеді:
• Несиелеу сұрақтары бойынша кеңес беру;
... ... ... анализ, технико-экономикалық негіздеме;
• Несиені немесе кепілдікті беру мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... және бағалау, соған сәйкес
қорытынды беру;
• Қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... анықтамалар;
• Орта және ұзақ мерзімді инвестициялық жобаларға экспертиза,
оларға мониторинг және ... ... ... ... жеке ... ... ... көлемімен
басқа банктердің жеке тұлғаларының несиелік портфелінің өзгерісін 8-
кестеден салыстырмалы ... ... ... ... жеке ... несиелік портфелінің көлемі
млн.(тг, СКВ)
| |банктер |01.01.05 ... ... ... |өзгеріс|
| | |Тг. |СКВ ... ... ... ... ... ... ... |188 321,00 ... ЖШС ... ... ... ... ... "Конкрит Продактстың" негізгі қызметі:
• Өткізілетін өнімге деген қажеттілікті, нарықтың сыйымдылығын,
алдын ала тапсырыстарды талдау;
• Өнім ... ... ... ... арқылы тапсырыс;
• Жеткізілген өнім үшін төлем;
• Көтерме-бөлшек сауда.
Қарыз алушы кәсіпорынның сенімділігін сипаттайтын ... де ... ... ... Осы ... ... ... Ұлттық банктің
несиелік регистр жүйесі бойынша тексеру жасап, мынадай нәтиже алды:
← Проблемалық несиелері – жоқ;
← Басқа банктерде ... ...... кезекте қарыз алушы кәсіпорынның қаржылық жағдайына ... ... ... ЖШС "Конкрит Продактсқа" қаржылық ... ... ең ... оның ... ... толық талдап, ондағы
өзгерістерді және олардың себептерін анықтау ... Осы ... ... ... ... ... және ... отырған
кезеңдерде болған өзгерістер 10-кестеде және 3-суретте келтірілген.
10-кесте
ЖШС "Конкрит Продактстың" бухгалтерлік баланс баптарының динамикасы*
|Көрсеткіш ... ... ... ... және ... да ... тыс активтер |
|Негізгі құралдар және |892 423 |793 514 |-11 |793 514 |0 ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... тыс ... да |31 065 |26 285 |-15 |26 285 |0 ... | | | | | ... ... ... ... |923 488 ... |-11 |819 799 |0 ... Бөлім. Ағымдағы активтер ... ... |25 570 |0 |-100 |0 |- ... есеп ... |2 343 534 |1 341 126 |-43 |75 245 |-94 ... ... |15 362 ... 628|2 |15 650 178|-1 |
|және шығындар | | | | | ... да ... |20 372 |0 |-100 |0 |0 ... ... ... ... |17 752 ... 754|-4 |15 725 423|-8 ... ... ... ... ... ... қаражаттар |3 077 500 |9 077 500 |195 |9 077 500 |0 ... ... |-213 179 |1 984 230 |-1031 |2 223 807 |12 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... бойынша барлығы |2 864 321 |11 061 730|286 |11 301 307|2 |
|ІІ ... ... ... ... ... ... |15 811 454|6 837 823 |-57 |5 243 915 |-23 |
|міндеттемелер | | | | | ... банк ... | | | | | |
| ... ... |15 811 454|6 837 823 |-57 |5 243 915 |-23 ... да ... | | | | | ... ... ... барлығы |15 811 454|6 837 823 |-57 |5 243 915 |-23 ... |18 675 775 |17 899 553 |-4 |
| ... ... | | ... | |117 724 |0,75 ... ж.|
|Шикізат және | | | ... ... | | | | ... фабрикаттар| | | ... ... | ... | ... ж.|
|Тара | | | ... ... ... | | | ... ж.|
|Басқа | ... | ... ... | |15 532 ... |25.03.2007 ж.|
|Дайын өнім | |15 532 454| ... ... ... | | | ... ж.|
|тауарлар | | | | ... | | | ... ... | |15 650 178|100 ... ... ЖШС ... ... ... 01.01.07 01.03.07 жылғы
қаржылық есеп беру мәліметтері негізінде ... ... ... ... ... тауарлы-материалды
запастардың құрамында тауарлардың, соның ішінде дайын өнімнің үлесі 99,25 %-
ды құрайды. Кәсіпорының негізгі қызметі ... ... ... ... жоғары болғаны орынды болып отыр. ал шикізаттар мен
материалдардың үлесі өте төмен ... ол тек ... ... отыр. Бұл
мәліметтер 01.0307 ж. мерзімге алынған болатын.
Сондай-ақ, кәсіпорының ... ... ... ... ... ... ... үлкен болғандықтан олардың жағдайы да
ескерілу керек. ... ... ... – ЖШС ... ... кредитордық және дебиторлық қарыздарының сомасы
және мерзімдері ... ... ... ... ... ж. дебиторлық және кредиторлық
қарызы
|№ |
|1 ... ... |75 245 ... 07 ж. ... 07ж. |ҚҚС |
| ... |75 245,00 | | | ... ... |
|1 ... ... ... ... 05. ... 06ж. ... ұстау |
| | | | | ... |
|2 |ЖШС АЯН ... ... 01 ... 06ж ... ... |
| | | |ж. | | |
|3 |ЖШС ... |107 050 |Тамыз 05ж. |Мамыр 07 ж. ... |
| | | | | ... ... | | | | ... |
| | | | | ... |
| ... ... | | | ... ... ЖШС "Конкрит Продактстың" 01.03.07 ж. дебиторлық қарызы
75 245 теңгені құраса, ал ... ... ... ... ... ... өтелу мерзімі 2007 жылдың сәуірі, ... 60 000 ... (ЖШС АЯН) 2006 ... ... ... ... ... алдындағы кредиторлық қарызының өтелу мерзімі 2007 жылдың мамыр
айына түсіп отыр.
Қарыз алушы кәсіпорынның ... ... ... білу үшін оның ... зияндар туралы есебі талдануы қажет, осы ... ЖШС ... ... және ... ... ... де ... (13-кесте).
13-кесте
ЖШС "Конкрит Продактстың" пайда және зияндар туралы есебі
|Көрсеткіштердің аты ... ... ж. ... ... ... (+), |, % |
| ... (-) ... (-) | |
|Өнім өткізуден ... |21 856 428 |57 841 802 |165 ... ... ... құны |18 351 617 |48 149 791 |162 ... ... |3 504 811 |9 692 011 |177 ... ...... |3 717 990 |7 707 781 |107 ... ... | | | ... және әкімшілік |3 717 990 |7 707 781 |107 ... ... | | | ... ... ... | | | ... қызметтен табыс (зиян) |-213 179 ... |1031 ... емес ... ... | | | ... ... дейінгі негізгі |-213 179 |1 984 230 |1031 ... ... | | | ... ... бойынша шығындар | | | ... ... ... ... |-213 179 |1 984 230 |1031 ... ... | | | ... жағдайлардан зиян | | | ... ... ... |-213 179 |1 984 230 |1031 ... ЖШС ... ... ... 01.01.07 жылғы қаржылық есеп
берулер мәліметтері негізінде құрылған
Осы кестенің мәліметтеріне сәйкес 01.01.07 ж. ... 01.01.08 ж. ... ... ... ... түсімі 165 %-ға, өткізілген өнімнің
өзіндік құны 162 %-ға артты. Мұның негізгі себебі: өткізілген ... ... көп ... ие болды. Сондай-ақ есепті кезеңде
кәсіпорының әкімшілік шығындары ... ... ... ... болып табылмайды. Бірақ жалпы негізгі қызметтен алған табысы 1031
%-ға өсіп, 1 984 230 теңгені құрады. 2007 жылы бұл ... ... ... Бұл ... рентабельді болып табылады деген қорытынды
жасауға мүмкіндік береді.
2007– 2008 жылдардың мәліметтері бойынша ЖШС "Конкрит ... ... ... ... 14-кестеде көрсетілген.
14-кесте
2007 жылдын 2008 жылдың наурызына дейінгі кафельді өткізу*
|Айлар ... ... ... ж. ... |3 725 113 ... ж. ... |2 508 413 ... ж. ... |3 784 425 ... ж. сәуір |4 255 565 ... ж. ... |5 055 591 ... ж. ... |6 942 744 ... ж. ... |7 294 294 ... ж. ... |6 287 901 ... ж. қыркүйек |4 889 659 ... ж. ... |7 616 279 ... ж. қараша |3 021 715 ... ж. ... |2 622 331 ... ж. ... |2 798 005 ... ж. ақпан |2 515 508 ... ж. ... |1 122 015 ... |64 277 330 ... ЖШС ... ... ... ... 01.04.08 ... есеп беру ... негізінде құрылған
ЖШС "Конкрит Продактстың" негізгі қызметінен, яғни ... ... ... бастап 2008 жылдың наурызына дейін алған түсімдері
64 277 330 теңгені құрады.
Бұл жерде жылдың әр кезеніңде өнім ... ... ... болып
тұрғаны көрініп тұр. Мұны толық және нақтырақ талдау үшін осы мәліметтердің
уақыт ... ... ... ... ... ... ЖШС ... Продактстың" 01.01.07, 01.01.08, 01.04.08 жылғы
қаржылық есеп беру мәліметтері негізінде құрылған
ЖШС "Конкрит Продактстың" ... ... ... ... ішінде көбінесе кафельмен сауда болғандықтан оны өткізу кезеңдік
сипатқа ие. Өткізу ... көп ... жаз және қыс ... ... ... ЖШС "Конкрит ... ... ... ... ... ... ... қаржылық коэффициентерін талдау
|Аты ... ... ... |
| | | |ж. ... ... ... өтеу ... |112% |250% |300% ... өтімділік коэффициенті |15% |20% |1% ... ... ... ... |0,85 |0,38 |0,32 ... меншікті капиталға |5,52 |0,62 |0,46 ... | | | ... ... ... ... ... |20 |4 |1 ... | | | ... ... ... |157 |22 |73 ... | | | ... ... ... күн |153 |60 |320 ... ... ... ... ... |16% |17% |32% ... пайда маржасы |-0,98% |3,43% |3,72% |
* ... ЖШС ... ... ... ... ... ... есеп берулер мәліметтері негізінде есептелген
Бұл жерде біріншіден кәсіпорының ... ... ... өтеу ... және ... ... ... "Конкрит Продактстың" қаржылық мәліметтеріне ... ... ... 2007 жылы ... ал ... ж. – 250%-ды, 01.04.2006 ж. –
300% -ды құрады. Ал оның ... ... ... кем ... ... кәсіпорында өзінің қысқа мерзімді міндеттемелерін орындауға қажетті
өтімді қаражаттары толықтай жеткілікті. ... ... ... ... ... ... ЖШС "Конкрит Продактс" мәліметтері бойынша
бұл көрсеткіш 01.01.2007 ж. – 15%, ... ж. – 20%, ал ... ж. ... құрады. Бұл көрсеткіш нормативті шамасынан төмен болып тұр. Яғни ЖШС
"Конкрит Продактстың" қысқа ... ... ... үшін ... ... ... ... Продактс" левераж ... ... ... ... және міндеттемелердің ... ... ... ... де ... Бұлар
• біріншіден, кәсіпорының жалпы активтернің қандай бөлігі
міндеттемелермен қамтамасыз етілгенін;
• екіншіден, міндеттемелер мен ... ... ... "Конкрит Продактс" қызметін сипаттайтын көрсеткіштер 2007 жылмен
салыстырғанда жақсы өзгерді. Дебиторлық, кредиторлық және ТМЗ ... ... ж. ... тек 4, 22, 60 күнді құрады. Пайдалылық
коэффициенттері де 2007 жылмен салыстырғанда ... ... 2007 жылы ... ... 16 %-ды ... 2008 жылы ол 17% ... Ал таза пайда маржасы
2007 жылы -0,98% болса, 2008 жылдың 1 сәуіріне бұл ... ... ... ... ... ... ... берейік.
• Несиенің мақсаты:
◆ Ресейдің «Велор» зауыты өндіретін кафельдің үлкен ассортиментін
алу;
◆ Сатып ... ... ... ... қосымша пайда алу арқылы
кәсіпорынның табыстылығын арттыру;
◆ Өткізу орындарының ... ... ... ... ұзақ ... серіктестік қатынастарды
кеңейту.
• Жобаның жалпы құны 15 000 000 теңгені құрайды
• Жобаны қаржыландыру көздері және олардың мақсаты:
16-кесте
ЖШС «Конкрит ... ... ... ... ... ... теңге|Мақсаты ... ... ... |15 000 000 ... ... толтыру |
|несиелік қаражаттары | | ... ... ... |Жоқ | ... ... | | ... көздерінің жалпы |15 000 000 | ... | | ... ЖШС ... Продактстың» бизнес-жоспары
• Компанияның негізгі серіктестері.
ЖШС "Конкрит ... ... ... ... ... ... ... Ресей өндірушісінің өнімі болып табылады.
«Конкрит Группасы» – Ресейдегі керамикалық плитканы өндірушілердің және
жабдықтаушылардың ең ... бірі ... ... 1997 жылы ... ... ... ... болып тіркелген Ресей-Италиандық
кәсіпорын – «Велор» зауыты құрылған. Кәсіпорынның ... ... ... «Welko ... spa» ... табылады. Плитканы
өндіру Италиандық өндіріс жабдықтарымен жүзеге асырылады. «Конкрит
Группасының» ... ... 18 ... ... 70 ... ... Ресейде, Украинада, Қазақстанда, Қырғызстанда, Өзбекстанда
және Балтика елдерінде сауда орындарынан тұрады.
Қазақстан бойынша зауыттың ең ... ... бірі ... ЖШС ... ... Кафельді сатып алу делдал фирма – ЖШС ... ... ... ЖШС "Конкрит Продактстың" Ресей кафелін өткізу бойынша
Алматыдағы негізгі бәсекелестері: ... ... ... ... ... компания»
және «Акваметр» табылады. Бұлардың сауда ... 80%-ды ... . ЖШС ... ... ... ... ... 1 |Бәсекелес 2 ... аты |ЖШС ... |ЖШС КЦ ... ... |42% |13% |
* ... ЖШС ... ... бизнес-жоспары
• Қаражаттардың қайтарылуын қамтамасыз ету 17-кестеде көрсетілген.
17-кесте
Несие бойынша қамтамасыз ету мүлкі
|Қамтамасыз |Орналасқан ... құны ... ... құны ... аты ... | ... | ... |Алматы қаласы,|15 532 454 |50% |7 766 324 ... ... көш., ... | ... |
| |222 | | | ... үй |Алматы қаласы,|16 096 841 |30% ... |
| ... ... | ... |
| ... 111/4 | | | ... | ... | ... |
| | ... | ... |
* ... ЖШС ... ... ... ... ... бағалау.
Күтілетін пайда мен зияндардың есебі қосымша F келтірілген.
• Жобаның жалпы өзектілігі және мәні.
Теріс жақтары:
- Кепілдің 40%-ы ... ... ... Бір ... ... ... ... бар бизнес
- Жабдықтаушымен жөнге салынған серіктестік қатынастары
- Тұрақты қызмет ететін, нарықта өз орнын алған субъект
- ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы міндеттемелерден 3 есе артық.
Жоғарыдағы талдаудың нәтижесінде ЖШС "Конкрит ... ... ... несиелік қабілеті жеткілікті, жоба табысты болып шықты. Ендеше карыз
алушыға ... беру ... ... қабылдауға болады.
III Қарыз алушының несиелік қабілеттілігін бағалау әдістерін жетілдіру
жолдары
1. Несие қабілеттілігінін бағалау әдістерін жетілдіру
Қарыз алушының қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... бойынша мүмкін тәуекелдерді есептеу банктің несиелік
ресурстарын тиімді басқаруына және ... ... ... береді.
Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау әдістерін жетілдіруге
қатысты ... ... ... коэффициенттердің кеңейтілген топ жиынын қолдану, егер
олардың шек қойылған санын қолдансақ жүргізіліп ... ... ... ... ... ... жағдайының өзгерісін тек қана соңғы
балансы бойынша емес, ал ... ... ... ... ... ... ... Несиелік қабілеттілікті тексеру үшін қаржылық коэффициенттер
негізіндегі анализге қосымша клиенттің ақша ... ... ... Қарыз алушының қаржылық жағдайының анализінен басқа клиенттің
адамгершілік сапасын және алған несиені жабу үшін ақша ... ... яғни ... ... ... ... және толық қайтарылуы едәуір дәрежеде тәуелді;
V. Клиенттің алдағы басқа банктермен және қаржылық ... ... ... үшін оның ... ұқыпты оқып, үйрену керек.
Жоғарыда атаған бірінші факторға тоқталайық.
Банктердің ... ... ... ... ... ... әр ... бірақ олардың бәрі қаржылық коэффициенттердің нақты бір
жүйесіне жүгінеді.
Банктік тәжірибеде қарыз алушының ... ... ... ... ... төрт тобы қабылданған. Бұл топтың
ішінде қаржылық коэффициенттердің бірнеше түрлері бар, бірақ ... ... ғана ... ... ол қарыз алушының қаржылық жағдайының өзгерісін бірнеше
есепті кезең бойындағы балансын ескере отырып анализ жасау.
Нарықтық қатынастардың дамуымен, баланстың активі мен ... ... ... ... қарыз алушының төлем қабілеттігіне талдау
жасауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының жылдан жылға жақсарып, табысының өсіп ... келе ... ... ... ... қатар қарыз алушының
болашақтағы қаржылық жағдайының қандай ... ... ... оған
несиені беруге болатынына (немесе болмайтынына) шешім қабылдай ала ... ... ... соңғы есепті кезең ... ... ... "Конкрит Продактстың" бухгалтерлік балансы
|Көрсеткіштер |01.01.06 |01.01.07 ... ... |
| |ж. |ж. |ж. |ж. ... ... Бөлім. Негізгі құралдар және басқа да айнамнан тыс активтер ... ... және |692 241 |892 423 |793 514 |793 514 ... салымдар | | | | ... ... ... | | | | ... | | | | ... тыс ... да |25 031 |31 065 |26 285 |26 285 ... | | | | ... ... ... ... |717 272 |923 488 |819 799 |819 799 ... ... ... ... ... ... |23 400 |25 570 |0 |0 ... есеп |2 112 402 |2 343 534 |1 341 126 |75 245 ... | | | | ... ... ... 811|15 738 628|15 650 178|
|және шығындар | | | | ... да ... |18 240 |20 372 |0 |0 ... Бөлім бойынша барлығы |17 045 342|17 752 287|17 079 754|15 725 423|
|БАЛАНС: ... ... ... ... ... ... |2 097 541 |3 077 500 |9 077 500 |9 077 500 ... ... |844 573 |-213 179 |1 984 230 |2 223 807 ... ... | | | | ... ... | | | | ... Бөлім бойынша барлығы |2 942 114 |2 864 321 |11 061 730|11 301 307|
|ІІ Бөлім. Тартылған капитал ... ... ... |14 820 ... ... 823 |5 243 915 ... | | | | ... банк ... | | | | |
| ... қарыз|14 820 500|15 811 454|6 837 823 |5 243 915 |
|Басқа да міндеттемелер | | | | ... ... ... ... |14 820 ... ... 823 |5 243 915 ... |17 762 614 |
| |жоқ |Тек қана ... ... және "ақ" ... ... (%) |31,1 |67,57 |66,42 ... бойынша шығындарға |1,31 |0,86 |0,81 ... ... | | | ... (%) | | | ... ... (%) |15,2 |5,11 |7,14 ... Centre for Studies in ... and Finance (CSEF) ... Lending and ... ... Evidence" 2000 жыл, мамыр.
Орталықтың мамандары 40 ... ... ... ... ... және ... ... бір қатар көрсеткіштері
туралы қызықты мәліметтер алды. Ақпарат алмасу ЖІӨ-ге қатысты ... ... 20% -ке ... ... ... ... ... тәуекел мөлшері төмендеп, сәйкесінше өтелмеген несиелер бойынша
резервтер мөлшері азаяды. ... ... ... ... ... және жеке ... тарихтарын жинайтын несиелік бюроны құрып, қызметін тиімді
ұйымдастыру банктердің ... ... ... алуда өте маңызды.
3.2 «Скоринрг үлгісі» – қарыз алушының несие ... ... ... ... несиелік қабілетін бағалауды ... ... банк ... ... ... ... және ... негізделген субъективті бағалаудан ... ... ... ... ... бағалау жүйелеріне дейін.
Әр несиелік ұйым ... ... ... ... ... қай ... әрине өзі таңдайды, дегенмен біздің ойымызша, математикалық
үлгілерге негізделген жүйелер сенімді және ... ... ... ... ... дәлел бола алады. Математикалық алгоритмдерді қолданатын
несиелік тәуекелді бағалаудың прогрессивті үлгілерінің бірі ... ... ... ... ... жүйелері 40-шы жылдардан бастап қызмет етуде,
бірақ ... кең ... ... несиелік карталарды енгізу кезеңінде
алды. Бұл ... түрі ... ... ие ... ... елдер
банктеріне ссуданы беру туралы шешім қабылдау процесін ... ... Ал егер ... әр ... ... «несиеге тұратынын» ескерсек
банктерге ел халықының барлығын талдау ... ... ... 50-ші ... ... облысында алғашқы консалтингтік фирма Fair Iәәac
құрылды, ол бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... [24]
Скоринг математикалық және статистикалық әдістерді бизнесте ... ... ... табылады. Скоринг – бұл банкке ... ... ... ... ... ... ... несиені уақытында
қайтармау ықтималдығының қаншалықты жоғары екенін анықтауда көмек беретін
математикалық немесе статистикалық үлгі. Ең ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Аталған
сипаттамалардың салмақталған сомасы интегралды көрсеткішті (score) береді.
Бұл көрсеткіш қаншалықты жоғары ... ... ... сенімді болады,
осылайша банк өзінің клиенттерін несиелік қабілетінің ... ... ... алады. [22]
Әр клиенттің интегралды көрсеткіші белгілі бір ... ... бөлу ... ... Осы ... бөлу ... зиянсыздық
нүктелер болып табылады және оларды анықтауда бір қарыз алушыдан болатын
зиянды жабу үшін орта ... ... ... ... клиент керек екені
анықталады. Бұл сызықтан жоғары интегралды көрсеткіші бар клиенттерге несие
беріледі, ал бұл сызықтан төмен ... ... бар ... ... ... ... үлгісіне сәйкес қарыз алушының несиелік
қабілетін бағалауда клиенттің ... ... үшін ... төмендегідей
көрсеткіштер негізінде есептеледі:
1) Ақпарат. Несиелік бюрода жағымсыз ақпараттың болмағаны үшін клиент
10 балл алады.
2) ... өтеу ... 60 % ... – 0 ... 61 - 80 %-ға ...... 81 - ... дейін – 100 балл.
3) Қамтамасыз етудің болуы: 0 - 25 %-ға ... – 1 ... 25 - 50 ... – 4 ... 51 - 75 %-ға дейін – 7 балл; 76 - 100%-ға дейін –
20 балл.
4) Қолда бар мүлік. Қолда бар ... ... ... ... ... ... немесе банктегі салымдар үшін клиент 10 балл ... ... ... алынған несиелер. Клиент бұрын алған несиелерін
ұқыпсыз пайдаланған болса, оған ... ... Ал ... ... ... болса, бұл 5 балға бағаланады. Клиент бұрын
алған несиені ... ... ... оған 15 балл ... Мамандығы. Мамандығы жоқ болса – 0 балл; көмекші маман – 2 ... – 7 ... ... – 9 ... ... – 13 ... ... – 13 балл.
7) Соңғы жұмыс орнындағы қызметі: бір жылға дейін – 0; екі ... – 3; үш ... ... – 5; бес ... ... – 8; бес жылдан
артық – 12; ... – 0 балл ... ... ету ... мемлекеттік қызмет – 10 балл; басқа аядағы
қызмет – 6; ... – 0 ... ... ... ... 20 ... дейін – 0 балл; жиырма бес – ... – 4; отыз бес – 8; елу – 9; ... – 11; ... жоғары – 16
балл.
10) Тұрмыстық жағдайы: басы бос – 8; тұрмыс құрған – 14; тұрмыс құрған,
бірақ бөлек ... – 6; ... – 8; ... ... – 8 ... ... жалдау тәсілі: баспанасы жоқ – 0; ... ... – 5; ... баспанасы бар – 10 балл.
12) Асырауындағылардың саны: жоқ – 10 балл; біреу – 7 балл; екі – 5; ... 2; ... ... – 0 ... беру ... соңғы шешімді қабылдау технологиясы мынадай.
Потенциалды қарыз ... 81 балл ... ... ... ... ... ... беру туралы шешім қабылдайды, 61-80 балл нәтижесінде жоғарғы
қызметкердің шешімі ... 60 ... ... ... ... ... ... [25]
«Скорингтік үлгілер» негізінен жеке тұлғалардың және шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің несиелік қабілетін бағалауда қолданылады, себебі ірі ... ... банк ... ... үлгі ... «жаман» және
«жақсы» деп жіктеу қиынға түседі, сондай-ақ тиімді болып табылмайды.
Тәжірибеде бірнеше скорингтік әдістердің ... ... ... аса ... ... ... қай ... тиімді екенін
айту қиын. Дегенмен, шетел тәжірибесінде бұл әдісті сәтті банктердің көбі
пайдаланады. [26]
Тұтыну несиесі ... және ... ... ... ... несиеге деген өтініштер жүздеген, ал кей жағдайда
мыңдаған көлемде түседі, мұдай кезде дәстүрлі эксперттік әдіспен ... тез ... ... емес, әрі тиімсіз болып табылады. Бүгінгі күні
статистикалық үлгілер тек несиені беру ... оны ... бас ... туралы
шешім қабылдау (application scoring) үшін ғана емес, сондай-ақ ... ... ... ... (behavioral scoring) және
кредитор қайтара алатын қарыздың ... ... ... үшін ... ... ... ... модельдеудің нәтижелеріне сәйкес
жаңа несиелік өнімдерді және ... ... ... ... мен ... ... несиенің айнымалыларын (төлемдердің
периодтылығын, қамтамасыз етуді, пайыздық мөлшерлемелерді) ... ... ... береді. [27]
Қазіргі кезде халықты несиелеу нарығы озық қарқынмен дамып отыр.
Қазақстан ... ... ... мәліметтері бойынша заңды
тұлғаларға берілген несиелердің көлемі 2006 жылдың ... ... ... ал жеке ... - 121 780 ... 2006 ... үш тоқсанында жеке тұлғаларға берілген несиелердің көлемі ... ал ... ... ... тек ... ғана ... [28]
Бұл кестеден байқайтынымыздай ЕДБ-дің жеке тұлғаларды ... ... ... ... тез ... ... 2006 жылы 2005 жылмен
салыстырғанда заңды тұлғаларды несиелеудің өсу ... 139,5% ... ... ... өсу қарқыны 207,8%-ды құрады. Осы жерде жеке
тұлғаларды несиелеу банктік ... ... аса ... ... ... ... ... болады. Бүгінгі күні барлық дерлік
банктер тұтыну несиесін беру ... ... ... ... ... ... барлық фронттарда дайындалды: ипотека, автонесиелеу,
тұтыну несиесі, несиелік ... ... ... ... ... ... әлі ... қалғаны анық: несиелік бюро
туралы сұрақ әлі толық шешілген жоқ, ... ... ... алушының
несиелік қабілетін бағалау методикасы) қазіргі ... тек ... ... ... дәл ... ... жеке тұлға ретіндегі
қарыз алушылардың несиелік қабілетін ... ... ... ... бар, яғни ... үлгілеріне».
Скоринг үлгісі клиенттің сенімділігі ... ... ... ... ... Банктер осы қарыз алушының ... ма әлде жоқ па ... ... ... ... ... ... дәл осы
жастағы, сондай мамандықпен, тура сондай білім деңгейі бар, ... ... бар ... ... ... ... ... банк мұндай
адамдарға несие бермейді.
Бұл жерде ... ... ... ... яғни егер адам
формальды белгілер бойынша несиелік тарихы нашар топқа ... ... ... ... ... ... ... деңгейлі автоматтандырылған
жүйесі пайдаланса да, несиелік қызметкер де сенімсіз деп жіктелген адамның
расында «жақсы» екенін дәлелдейтін қосымша ақпарат ... ... ... ... ... ... алушылардың мінездемелері қарыз
алушылардың несиені уақытында және толық ... ... ... әр елдің ұлттық, экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... Үлгі ... ... ... бірдей болса, соншалықты несиелік тәуекел болжамы нақты болады.
Сондықтан бұл үлгіні бір ... ... елге және бір ... ... ... ... ... Бір банктің өзінде бірнеше клиенттер тобына және
бірнеше несиелер түрлеріне жеке үлгілер ... ... ... ... қарыз алушылар туралы жетерліктей
ақпараттар жинап алу керек. Осы мақсатта көптеген ... ... ... ... пайдаланады. Осылайша банктерде ... ... ... ... және толық ақпараттар жинау мүмкіндіктері бар.
Банктерде клиенттер туралы әртүрлі ақпараттар өте көп. Клиенттерді
несиелеуде ... ... ... ... сәйкес шешім
қабылдау үшін қандай ақпарат маңызды және қайсысын ескермесе де ... ... ... математикалық үлгі құру қажет.
Үлгіні құру үшін, ең бастысы, несиелік ұйымның «жақсы» немесе ... ... ... ... Ол үшін банктер клиенттерін «жаман» ... ... ... бөледі. Клиенттерді осындай екі топқа ... ... ең ... ... тек потенциалды қарыз алушыға
несиені беру немесе бермеу ... ... ... Батыс Еуропа
елдерінің тәжірибесінде «жаман» клиенттер деп әдетте ... ... ... ... ... кешіктіргендерді айтады. Кейде «жаман» клиенттерге
несиені ерте қайтаратындарды жатқызамыз, ... бұл ... банк ... ... ... – бұл бар ... негізінде клинеттерді «жаман»
және «жақсы» деп мүмкіндігінше нақты бөлетін функцияны алу процесі.
Сандық және ... ... ... ... болатын
екі жол бар:
- Әр белгіні жеке айнымалы етіп алу, ... бұл ... ... себебі
айнымалылардың бір-бірімен байланысы қарастырылмаса да, саны өте көп
болады;
- Әр сипаттаманы берілген сипаттамасы бар «жаман» ... ... ... бар ... клиенттер санына қатынасы мәніне тең ... етіп алу. ... ... тағы бір жолы – осы ... алу. ... әр ... өзінің «тәуекелдігіне» байланысты
сандық шаманы алады.
Жіктеу әдістері әртүлі, мысалы:
➢ Дискриминантты талдауға ... ... ... ... логистикалық регрессия);
➢ Сызықтық программалаудың әртүрлі жолдары;
➢ Рекурсионды-патрициондық алгоритм (РПА);
➢ Нейрондық желілер;
➢ Генетикалық алгоритм;
➢ Ең жақын көршілер ... және кең ... ... ... ең ... көп ... = wo + w1x1 + w2x2 + … + ... р – ... болу ... w – ... ... x ... ... үлгінің кемшілігі мынада: теңдеудің сол жағындағы ықтималдықтың
мәні 0-ден 1-ге дейін болуы мүмкін, ал оң ... ... ... ... ... ... қабылдай алады.
Логистикалық регрессия осы кемшілікті жеңуге мүмкіндік береді:
log (p/(1-p)) = wo + w1x1 + w2x2 + … + ... ... ... ... салмақтық коэффициенттерді
анықтауда күрделірек есептеулер жүргізіледі, сәйкесінше күшті компьютерлік
база және компьютерлік қамтамасыздандыру керек. Бірақ қазіргі ... ... ... бұл өте ... ... ... ... кезде
логистикалық регрессия скорингтік жүйелердің аса ... ... ... ... ... ... ол ... екі топқа
бөлумен қатар (0 – жаман, 1 - жақсы) клиенттерді бірнеше топқа бөле ... ... ... ... да ... ... үлгісіне келеді. Клиенттерді
нақты «жаман» және «жақсы» топтарға бөле алмаймыз, бірақ қатені минимумға
келтіру мүмкіндігіміз бар. Бұл ... қате ... ... ... ... ... алгоритм (РПА) немесе жіктеу ағашы және
нейронды желілер тәуекел дәрежесі ... ... ... және ... өте ... ... топтарын бөлу жүйелері болып табылады.
Нейронды желілер көбінесе заңды ... ... ... ... ... ... таңдаудың биологиялық ... ... ... бұл былай көрінеді: жіктеу ... бар, олар ... ... ... «ең ... ... жіктеу беретін үлгі алынады.
Ең жақын көршілер әдісін ... ... ... ... ... ... ... Бұл бойынша барлық клиенттерге
кеңістіктік орын беріледі. әр жаңа ... ... ... ... яғни
оның жанында қандай клиенттер («жаман» немесе «жақсы») бар ... ... ... несиелік қабілеті ... ... ... скорингтік карталар құрылады. Скорингтік карта
клиенттерді «жаман» және «жақсы» ... бөлу үшін ... деп ... ... ... Мысал ретінде 21-кестеде үш сапаттамасымен
скорингтік карта ... ... ... ... ... ... | ... |20 ... |23 ... |30 ... + |36 ... | ... ... |19 ... |26 ... ... |36 ... |41 ... | ... ... |20 ... клиент |39 ... ... үшін ... ... алатын мүмкіндігі бар
барлық көздерден ... ... ... ... табысы, ұзақ мерзімді
қаржылық міндеттемелер, тұрмыс ... ... ... ... ... сұрақ парағынан алынады. Ақпараттардың басқа көздері болып арнайы
маманданған несиелік бюро болуы ... ... ... несиелік бюро
мәліметтері белсенді пайдаланады.
Әр атрибутқа (жасы – бұл сапаттама ... ... ал «18 – 25» — ... ... ... ... сипаттамалар арасындағы
корреляциондық байланыстар және т.б. ... ... ... ... статистикалық талдауға негізделіп анықталған баллдар тағайындалады.
Соңғы нәтиже – ... ... ... ... ол ... картасындағы
сәйкес атрибутқа тағайындалған барлық баллдардың қосындысы.
Батыс елдерінде көбінесе ... ... ... ... ... аны, білімі, клиенттің және оның жұбайының мамандығы, табыс,
тұру аймағы, баспанасының ... ... ... осы ... ... ... ... және сол жұмыс орнында қанша уақыт қызмет етті ... ... ... ... және ... ... олардың
салмағы өмірдің экономикалық жағдайына және халықтың менталитетіне
байланысты әр ... ... ... Сондықтан үлгіні автоматты ... ... ... елге ... ... ... ... қатар бір банктен екінші
банкке скорингтік үлгіні ... де ... ... ... әр ... базасы ерекше болып табылады.
Скорингтік үлгіні құрудың келесі кезеңі – ... ... ... ... ... ... 6-ші және 7-ші
суреттерде бейнеленген блок-сызбаларда сипатталған алгоритмді жүзеге ... ... ... есептеу
*Көзі: автормен әзірленген
Скорингтік үлгі бізде дайын деп есептейік. Бар база негізінде несиелік
қабілетті бағалау керек, яғни факторлардың ... ... ... ... ... ... ... керек. Факторлар және
олардың атрибуттарына сәйкес баллдар матрица түрінде беріледі. 1-блок-сызба
матрицада ... ... ... бойынша олардың атрибуттарына сәйкес
баллдарды қою ... ... Ал ... ... ... ... ... егер атрибуттың мәні базада жазылған
клиенттің мәліметімен сәйкес келсе соған тиісті балдар ... Ал ... ... ... ... ... ... алгоритм
бойынша қойылған клиенттердің мәліметтеріне сәйкес атрибуттар балдарын
есептеуді сипаттайды. Қосылған балдар ... ... ... ... Бұл блок-сызбада көрсетілген «балдар шкаласы» шартты
болып табылады.
7-сурет
Нәтижені шығару*
*Көзі: автормен ... ... ... және ... ... ... ... қолданылатын
қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау әдісі болып табылады. ... ... ... ... бұрынғы клиенттер туралы ақпараттар
қолданылады. Олардың негізінде жіктеудің әртүрлі ... ... емес ... ... болашақ клиенттердің несиелік қабілеті
туралы болжамдар жасалынады.
Скоринг-жүйелер банк қызметкерлеріне несиелеу ... ... ... ... ... нарықтағы жағдайға байланысты тез реттеуге
және ... ... ... және ... дәрежесі арасында
тиімді арақатынасты анықтауға мүмкіндік береді.
Біз айтып кеткендей, басқа ... ... ... келе жатқан
«үлгілерді» біздің елімізге жай ғана көшіле салу ... ... ... ... қарыз алушылардың несиелік ... ... ... ... көп ... әкелмейді. Отандық банктерге
еліміздің экономикасының сондай-ақ банктердің ... ... ... ... ... ... математикалық
скорингтік үлгісін құру керек. Ол үшін ең алдымен ... және ... ... ... алу ... Осы ... ... несиенің уақытылы
қайтарылуына және оған сәйкес баллдарға әсер ететін аса маңызды факторларды
анықтау керек. Клиенттер ... тез құру үшін ... ... ... маңызды болады.
Қазіргі таңда екінші деңгейлі банктер клиенттер туралы ақпараттың ... яғни ... ... банктерден алған несиелері туралы ақпараттарды
банктерге звондап, ... ... ... ... арқылы ғана ала
алады. Бұл ақпараттар кей жағдайда нақты болмауы ... ... ... ... ... ... несиелік эксперт орнында болмаған жағдайда
ақпарат теріс беріледі.
Қазіргі ... ... ... ... ... бағалаудың тиімді
жолдарының бірі ретінде, біздің ойымызша, ғылымның әртүрлі салаларында
қолданылатын «интеллектуалды-эксперттік ... бола ... [29] ... ... ... нейронды желілерге негізделген үлгілер
бойынша жұмыс жасайды, яғни қарыз ... ... ... ... ... бар жүйе. Ол жаңадан келген клиенттер ... ... олар ... ... ... ... ... әсер еткен
факторларды, ал егер несиені қайтармаған ... оған ... ... анықтап, келесі потенциалды қарыз алушыны ... осы ... де ... Бір ... ... мұндай жүйелер «өмірлік
тәжірибе» жинау арқылы қарыз алушылардың несиені қайтару ... ... ... ... ... басқа нақты экономикалық және
саяси жағдайларға арналған эксперттік методикаларға ... ... ... өмірдегі өзгерістерге тез ... ... ... факторларды да есепке алады. Бұл жүйелер оқытылатын және өзін-
өзі оқытатын болғандықтан, уақыт ... ... ... ... аса ірі банктерде мұндай жүйелер үлкен сұранысқа ие. ... құны ... ... оны тек ірі ... ғана ала алады.
Сондай-ақ, бұл жүйелерді ... ... тағы бір ... – қарыз
алушылар туралы базаның үлкен болмауы. Дегенмен, біздің алдыңғы қатардағы
банктерімізде ... ... ... қолданатын үлгіні жасау
мүмкіндіктері бар, мұндай скорингтік ... ... ... несиелік
тәуекелдерінің дәрежесін айтарлықтай төмендетеді.
Қорытынды
Банктердің кез-келген операциясы тәуекелсіз болмайды. Ал ... ... ... бірі ... жоғары пайда әкелгенмен
жоғары тәуекелді ... ... ... ... банктердің несиелік
операцияларының көлемі кеңеюде. Қазіргі таңда халықты несиелеу ... ... ... ... ... ... ... Банкісінің
мәліметтері бойынша 2006 жылдың аяғында ЕДБ-дің ... ... ... млн. ... ... ... ... өсу қарқыны 145,5%
болды. 2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда заңды ... ... ... 139,5% ... жеке тұлғаларды несиелеудің өсу қарқыны 207,8%-ды
құрады.
Несиелік операцияларды жүргізу кезінде туындайтын ... ... ... ... ... алушының несиелік қабілеттін бағалау маңызды роль
ойнайды. Сондықтан банктерге ... ... ... ... ... әрі ... әдістерді таңдау берілетін несиелер бойынша
тәуекелді төмендете отырып пайда табуға мүмкіндік береді.
Жалпы Қазақстан Республиксының екінші ... ... ... ... ... ... кезінде қаржылық коэффициенттер әдісі
қолданылады. Мысал ретінде осы бітіру жұмысында АҚ ... ... ... ... ... әдісі негізінде жеке тұлғаның
және заңды тұлға – ЖШС ... ... ... ... бағаланған.
Осы әдіс арқылы бағалаудың нәтижесі, оң болды, яғни клиенттердің несиелік
қабілеті жеткілікті деңгейді ... Бұл ... банк ... қарыз
алушының қаржылық жағдайына және есептелетін қаржылық коэффициенттерге көп
көңіл бөледі, бірақ несиенің ... әсер ... ... ... ... тек ... ... әдісі арқылы қарыз
алушының несиелік қабілетін ... ... ... ... Сондықтан
Қазақстанның екінші деңгейлі банктерінде қолданылатын ... ... ... ... әдістерін жетілдіру, біздің ойымызша, ... ... ... ... табылады. Осыған байланысты қарыз
алушылардың ... ... ... ... ... ... және оның тиімді жақтарын пайдалану өте маңызды.
Қарыз алушылардың несиелік ... ... ... ... алдында бір қатар мәселелер туады. Олардың қатарына біріншіден,
қарыз ... ... ... бағалауда автоматтандырылған жүйелерді
пайдаланатын әдістері құрылмаған. Сондай-ақ, банктерге ... ... ... ... Клиенттерден талап етілетін ақпараттар
көлемі әр банктерде әр ... ... ... Тағы бір айта ... ... ... басқа несие мекемелеріндегі несиелік тарихы туралы
ақпараттармен қамтамасыз ... ... ... ... жетілмеуі де несиелердің қайтарылуын нақты болжауға мүмкіндік
бере алмайды.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келе Қазақстан ... ... ... ... қарыз алушылардың несиелік қабілетін
бағалауды жетілдіру бағытында ... ... ... ... ... ... ... тәуекелін барынша төмендетуде
қарыз алушылар туралы ақпараттардың нақтылығын ... ... бюро ... ... жеке тұлға және шағын бизнес субъектісі ретінде қарыз
алушының ... ... ... әр ... ... ету ... және аймағына, ел
экономикасының даму деңгейіне, ... да ... ... ... ... әдісін пайдалану;
➢ Қарыз алушылардың несиелік қабілетін ... ... ... ... ... ... ... Ірі бизнес өкілдерінің несиелік қабілетін бағалауда олардың
қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... ... әдістерін біріктіре отырып қолдану;
➢ Клиенттермен беретін ақпараттар нақты болуы заңмен белгіленуі
керек;
➢ Заң ... ... ... ... ... үшін
жауапкершілігін және соған байланысты шараларды күшейту;
➢ Банктің несиелік қызметкерлеріне қойылатын талаптарды ... ... ... ... тәуекелдермен жұмыс жасау шараларын жетілдіру
жолдарын қарастыру.
Сонымен, ... ... осы ... ... ... ... деңгейдегі банктер тәжірибесіне енгізген кезде қарыз
алушылардың несиелік қабілетін ... ... ары ... ... ... ... ҚР ҰБ ... 2003 жылғы 6 желтоқсандағы «Екінші
деңгейдегі банктерде тәуекелдерді ... және ішкі ... ... ... ... ... нұсқаулықты бекіту
жөнінде» қаулысы
2. ҚР ҰБ 1995 жылғы «Банктер және ... ... ... ... ҚР ҰБ 2002 жылғы «Пруденциалдық нормативтер туралы» ереже
4. Банковское ... ... / Под ред. О. И. ... _ М .:
Финансы и статистика, 1999 г.
5. Как провести ... ... ... ... ... ред. ... Г.С.Сейткасимова. – Алматы:
Қаржы-Қаражат, 1998.
7. Иформационный вестник: Казкоммерцnewә №2 (7), 2004.
8. «Банковское дело»/Под ред. ... ...... ... и ... ... Янишевская В.М., Сервук В.Т., Лукачер Т.Г. ... ... и ... Практическое
руководство для государственных и иных предприятий. – М., 1991.
– стр 5.
10. Анализ экономической ... ... ... / под ред. ... – М.: ИНфРА-М, 1996, стр 5.
11. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. «Методика финансового
анализа ... М.: ... 1992. – стр ... ... С.Б. ... ... операциялары. Оқу құралы, 2-ші
басылым. – ... ... 2004. – 272 ... ... ... банктер опреациялары»: оқу құралы. –
Алматы: Қазақ Университеті, 2002 ж.
14. Об оценке кредитоспособности заемщиков. Е.В. Неволина, «Деньги ... № 10, ... ... вопросы определения кредитоспособности заемщика. М.В.
Карпов, «Деньги и Кредит» № 11, 2000.
16. www.nationalbank.kz
17. Кредитные ... ... ... ... Д.В. ЗАО "КБ "ГУТА-
БАНК", Кредитно-экономический департамент, 2002.
18. Кредитное бюро – инструмент выявления рисков. Зиябеков Б. «БАНКИ
КАЗАХСТАНА» - №3, ... ... ... Бюро в Казахстане. ... ... ... ... ... ... подхода. Хавьер М.
Пиедра. «БАНКИ КАЗАХСТАНА» - №9, ... ... ... ... Ольга Кузина. «Мир карточек» -
№ 11, 2001
21. www.mirkin.ru
22. Скоринг – как метод оценки кредитного ... ... ... ... - №6, ... ... www.franklin-grant.ru
25. www.izvestia.ru
26. Порохов А. «Введение в кредитный ... «Мир ... ... ... www.bankir.ru
28. ҚР Ұлттық банкінің статистикалық бюллетеньі, ... ... ... ... ... ... ... және жеке тұлғалар)
Жоғарғы және жергілікті басқару органдары
Қаржы ... ... ... алмасу
Ақпараттың нақтылығын тексеру
i=1,…,N
Сi-таңдалған
j=1,…,Ki
aij≤Di≤bij
Ci=Vij
Жоқ
Иә
Жоқ
Иә
Айнымалылар:
i – фактор нөмірі;
j – ... ...... bij – і-ші ... атрибуты;
Dij – клиенттер бойынша базадан клиентттің мәліметтері;
Vij – і-ші фактордың j-ші атрибутының балы;
i=1,…,n
Ci-тадалған
S=S+Ci
S≥100
Сенімді қарыз алушы
S=0
Жоқ
Иә
Жоќ
Иә
70≤S≤99
Қосымша талдау ќажет
Жоқ
Иә
69≤S
Сенімсіз қарыз ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау34 бет
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалаудың экономикалық негізі36 бет
«Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін бағалау және төмендету жолдары»67 бет
Қарыз алушының несиелік қабілеті73 бет
Қарыз алушының несиелік қабілеті туралы түсінік және оның маңызы40 бет
Казкоммерцбанк АҚ-дағы қарыз алушының несиелік қабілетін талдау31 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
Несие тәуекелділігін басқару жүйесіндегі қарыз алушының несие қабілеттілігін талдау29 бет
Қазақстан Республикасының қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау27 бет
Қарыз алушы кәсіпорынның несиелік қабілеттіліктерін бағалау8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь