Коммерциялық банктердің депозиттік операцияларын қалыптастыру мен жетілдіру жолдары жайлы

І Кіріспе

ІІ Негізгі бөлім

1. Банктердегі депозиттік операциялардың теориялық негіздері.
Депозиттік операциялардың түсінігі мен түрлері.
Қазақстан Республикасының депозит нарығының қалыптасуы мен ерекшелігі.
Депозиттік операциялардың шетелдік тәжірибесі.
2. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің депозиттік операцияларының қазіргі жағдайы.
Банк жүйесіндегі депозиттік операцияларды талдау.
«Валют.Транзит банкі» іс.тәжірибесінің депозиттік операцияларын бағалау.
Депозиттерді сақтандыру Қорының қызметін талдау.
3. Коммерциялық банктердегі депозиттік операцияларды жетілдіру жолдары.
Коммерциялық банктердегі депозиттік операциялардың хұқықтық негізі.
Депозиттік саясат және оның коммерциялық банктердегі қолданылуы.
ҚР депозит нарығын жетілдіру жолдары.

ІІІ Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Коммерциялық банктердің ресурстарының құрылымында тартылған қаражаттар үлесі өте жоғары. Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты және ескі банктік жүйе үшін уақытша бос ақшалай қаражаттарды тартудың дәстүрлі емес тәсілдерінің болуы тартылатын қаражаттар құрылымын толығымен өзгертті десе де болады.
Банктік тәжірибеде барлық тартылатын қаражаттарды жинақтау тәсілдеріне байланысты үлкен екі топқа бөледі:
1) депозиттік қаражаттар;
2) депозиттік емес тартылған қаражаттар.
Тартылған қаражаттар ішінде ең көп бөлігін депозиттер құрайды. Депозиттер банк үшін бірден-бір арзан ресурс көзі болып табылады./1/
Енді депозит дегеніміз не дейтін болсақ, депозит – бұл клиенттердің (жеке және заңды тұлғалардың) банктегі белгілі бір шотқа салған және өздері пайдалана алатын қаражаттары болып табылады. Депозит ( латынша depositum – сақтауға берілген зат) – бұл клиент қаражатын банкке уақытша пайдалануға беру бойынша экономикалық қатынастар болып табылады.
Банктік депозит мәнін зерттей отырып, З.С. Каценеленбаум депозиттің екіжақтылық сипатын атап көрсеткен. Депозиттер салымшылар үшін потенциалды қаражат болып табылады. Салымшы чек толтырып, оны циркуляцияға жіберуі мүмкін. Сол уақытта банктегі қаражат пайыздық сыйақы әкеледі. Олар салымшы үшін екі рольде көрінеді: бір жағынан, ақша ролінде, екінші жағынан, пайыз әкелетін капитал ролінде.Депозиттердің қолма-қол ақшамен салыстырғанда артықшылығы – ол пайыздық сыйақы әкеледі... ал кемшілігі – капиталдың әдеттегі әкелетін пайызынан азырақ пайыз әкеледі. Осы төмендетілген пайыз кездейсоқ жағдай емес, бұл банк табиғатының негізі болып табылады. Өйткені банктік депозит бойынша төлейтін пайызы өз қаражатын орналастырудан түсетін пайыздан төмен болады. Бұл жерде екеуінің қатынасы – ¼ болып табылады. /2/
Депозит тек клиентке ғана емес, сондай-ақ банкке де пайдалы. Көптеген депозиттер банкке ссудалық капитал құруға мүмкіндігі бар. Содан соң банк оны тиімді салаларға орналастырады. Депозиттер бойынша пайыз бен несие бойынша пайыздың айырмасы банктің табысы болып табылады. Банктердің осы табысты көбейтуге тырысуы ресурстық базаны көбейтуге ұмтылуына әкеледі.
Банктің «алтын ережесі» бойынша оның қаржылық талаптарының мөлшері мен мерзімі міндеттемелерінің мөлшері мен мерзіміне сәйкес келуі керек. Осы ережеге сәйкес банктер ағымдағы шоттардағы қаражатты несиелеу ресурсы ретінде қолдана алмас еді. Алайда, әдетте клиенттер бір мезгілде барлық қаражатты алмайтындықтан, банктік қолма-қол ақша резерві тым көп болмауына да болады. Сонымен қатар, көптеген банктік операциялар қолма-қолсыз түрде жүреді. Кассалық резерв ретінде қолданылмаған қолма-қол ақша қаражаттары банктің өтімділігін көбейтіп, несие беруге ресурс түрінде қолданылуы мүмкін. /3/
1. «Коммерциялық банктер операциялары» / Мақыш С.Б. – Алматы, 2004ж
2. «Деньги и кредит» - 1991. - №4. – Канцеленбаум З. К вопросу о сущности банковского депозита
3. «Банковское дело» К
4. «Банковское дело» / Под ред. Сейткасымова – Алматы, 1998г
5. «Финансовые рынки и посредники» У.М. Искаков, Д.Т. Бохаев, Э.А. Рузиева – Алматы, 2005г
6. «Банки Казахстана» №10, 2005г – Маженова Б. – Казахстанский Фонд гарантирования депозитов: опыт, достижения, перспективы.
7. «Банки Казахстана» №12, 2004г – Кошербаева Г. – Почтово-сберегательная система на депозитном рынке страны.
8. «Деньги, банки и денежно-кредитная политика», Эдвин Дж. Долан, - Санкт-Петербург,1994г.
9. «Основы банковского дела», Дэвид Полфреман, Филипп Форд, - Москва 1996г.
10. «Банки Казахстана», №6 2005г.
11. статья Рахымбаева
12. ҚР Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені. 2005-ж., №12.
13. статья Рахымбаева
14. Каспийский Банкінің мәліметтері бойынша.
15. ЦентркредитБанкінің мәліметтері бойынша.
16. Халық Банкінің мәліметтері бойынша.
17. ТұранӘлемБанкінің мәліметтері бойынша.
18. Казкоммерцбанктің мәліметтері бойынша.
19. Темірбанктің мәліметтері бойынша.
20. Валют-Транзит Банкінің мәліметтері бойынша.
21. ҚР жеке тұлғалардың депозиттерін сақтандыру Қорының қызметі туралы нұсқаулық.
22. Банки Казахстана, №5, 2005ж.
        
        Коммерциялық банктердің депозиттік операцияларын қалыптастыру мен жетілдіру
жолдары
Мазмұны:
І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
1. Банктердегі депозиттік операциялардың теориялық негіздері.
1. ... ... ... мен ... ... ... ... нарығының қалыптасуы мен
ерекшелігі.
3. Депозиттік ... ... ... Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің депозиттік
операцияларының қазіргі жағдайы.
1. Банк ... ... ... ... ... банкі» іс-тәжірибесінің депозиттік операцияларын
бағалау.
3. Депозиттерді сақтандыру Қорының ... ... ... ... ... ... ... Коммерциялық банктердегі депозиттік операциялардың хұқықтық
негізі.
2. Депозиттік саясат және оның ... ... ҚР ... ... ... ... Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
1. Банктердегі депозиттік операциялардың теориялық негіздері.
1.1 ... ... ... мен түрлері.
Коммерциялық банктердің ресурстарының құрылымында ... ... өте ... ... қатынастардың дамуына байланысты және
ескі банктік жүйе үшін уақытша бос ақшалай қаражаттарды тартудың дәстүрлі
емес ... ... ... ... құрылымын толығымен өзгертті
десе де болады.
Банктік тәжірибеде барлық ... ... ... байланысты үлкен екі топқа бөледі:
1) депозиттік қаражаттар;
2) депозиттік емес тартылған қаражаттар.
Тартылған ... ... ең көп ... ... ... банк үшін ... ... ресурс көзі болып табылады./1/
Енді депозит дегеніміз не дейтін ... ... – бұл ... және ... ... банктегі белгілі бір шотқа салған және
өздері пайдалана алатын ... ... ... ... ( ...... ... зат) – бұл клиент қаражатын банкке уақытша
пайдалануға беру бойынша экономикалық қатынастар болып табылады.
Банктік депозит мәнін ... ... З.С. ... ... сипатын атап көрсеткен. Депозиттер салымшылар үшін потенциалды
қаражат болып табылады. Салымшы чек толтырып, оны ... ... Сол ... банктегі қаражат пайыздық сыйақы әкеледі. Олар салымшы
үшін екі рольде ... бір ... ақша ... ... жағынан, пайыз
әкелетін капитал ролінде.Депозиттердің ... ... ... – ол ... сыйақы әкеледі... ал ...... ... ... азырақ пайыз әкеледі. Осы төмендетілген пайыз
кездейсоқ жағдай емес, бұл банк табиғатының негізі болып ... ... ... ... төлейтін пайызы өз қаражатын орналастырудан түсетін
пайыздан төмен болады. Бұл ... ... ... – ¼ ... табылады. /2/
Депозит тек клиентке ғана емес, сондай-ақ банкке де ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар. Содан соң банк
оны тиімді ... ... ... бойынша пайыз бен несие
бойынша пайыздың ... ... ... ... ... ... ... көбейтуге тырысуы ресурстық базаны көбейтуге ұмтылуына әкеледі.
Банктің «алтын ... ... оның ... талаптарының мөлшері
мен мерзімі міндеттемелерінің мөлшері мен мерзіміне сәйкес келуі керек. Осы
ережеге сәйкес ... ... ... қаражатты несиелеу ресурсы
ретінде қолдана ... еді. ... ... ... бір ... барлық
қаражатты алмайтындықтан, банктік қолма-қол ақша резерві тым көп болмауына
да болады. Сонымен қатар, көптеген банктік ... ... ... ... ... ретінде қолданылмаған қолма-қол ақша қаражаттары
банктің өтімділігін көбейтіп, несие беруге ... ... ... ... ... ... операциялар активті және пассивті ... ... ... ... – банктің уақытша бос ... ... ... ... ... ... Олар ... өтімді активтері ретінде, яғни жалпы
активтердің өте аз бөлігін алады.
Пассивті депозиттік операциялар – ... ... бос ... белгілі уақытқа және пайыз төлеу шартымен тартумен байланысты
операциялар. Бұл операциялар көмегімен тартылған депозиттер пассив ... ... ... және ... ... ... негізгі көзі.
Салымдардың, депозиттердің және депозиттік емес ... әр ... ... Бұл ... ... бәсекелестік нарықта
банк қызметтеріне деген клиенттер ... ... ... ... ... мен ... бос қаражаттарын банктік шоттарға
тартуға ұмтылуына жағдай жасайды.
Экономикалық мазмұнына қарай депозиттерді мынадай топтарға ... ... ... ... ... ... ... жинақ салымдары;
4. бағалы қағаздар.
Сондай-ақ, оларды мынадай белгілеріне қарай жіктеуге болады:
1. мерзімдеріне ... ... ... ... ... ... салу және ... алу шартына қарай;
4. пайыз төлеу тәсіліне қарай;
5. банктің активтік операциялары бойынша жеңілдіктер алуына ... ... ... ... ... депозиттік шоттар мынадай
түрге бөлінеді:
1. жеке тұлғалардың шоттары;
2. кәсіпорындар мен акционерлік қоғамдардың шоттары;
3. жергілікті билік ұйымдарының шоттары;
4. қаржылық мекемелердің шоттары;
5. шетелдік ... ... ... ... ...... иелерінің бастапқы талап
етуіне байланысты әр түрлі төлем құжаттары арқылы ... ... әр ... ... ... ... етуіне дейінгі депозиттер
ағымдағы есеп-айырысулар үшін қажет. Мұндай шотты ашуға ниетті ең ... ... ... оған есеп-айырысып, төлемдер жүргізу қажет болады.
Мұндай шоттар бойынша қаражат қозғалысы қолма-қол ақша ... ... ... да ... құжаттарымен ресімделуі мүмкін.
Қазақстан Республикасының банктік тәжірибесінде талап етуіне дейінгі
депозиттерге келесілер жатады:
- мемлекеттің, ... ... және әр ... ... құрылымдардың ағымдық шоттарындағы сақталатын қаражаттар;
- әр түрлі мақсаттарға тағайындалған қорлардың қаражаттары;
- есеп ... ... ... ... ... және олардың шоттарындағы қаражаттар;
- жергілікті бюджеттер қаражаттары;
- басқа банктердің корреспонденттік шоттарындағы қаражат қалдықтары.
Талап етуіне дейінгі ... ... ... ... ... ... ... байланысты сипатталады. Талап етуіне дейінгі
депозиттік шоттарға қаражаттар, шаруашылық және басқа да ... ... ... ... және ... – шот ... пайыз төленбейді немесе өте төмен мөлшерде
төленеді. Осылайша, талап етуіне ... ... ... ... ... ақша салу және оны алу кез келген уақытта ешқандай шектеусіз жүзеге
асырылады;
2. шот иесі ... осы ... ... үшін ... түрінде немесе
комиссиондық ақы алып отырады;
3. банктер ... ... ... ... ... ... сақтағаны
үшін өте төменгі деңгейде пайыз төлейді, кейде төлемеуі де мүмкін;
4. талап етуіне ... ... ... коммерциялық банк орталық
банкте сақталатын міндетті резервтерге жоғарғы мөлшерде ... ... ... депозиттердің бір түріне контокорренттік шотты
да жатқызуға болады. Контокоррент ( итал. conto corrente – ... шот) ... ... клиентпен арадағы барлық операциялары есепке алынатын бірегей
шот болып ... ... бір ... банк ссудалары ... ... ... шоттарда жүргізілетін барлық төлемдер
жүргізілсе, екінші жағынан – ... ... ... түрінде түсетін
қаражаттар орналастырылады. Осылайша, бұл – ... шот ... ... ... клиенттің өз қаражаты бар екенін білдірсе,
дебеттік сальдо лкиент зайымдық ... ... ... ... ... ... Кредиттік сальдо бойынша банк клиент пайдасына пайыз есептесе,
дебеттік сальдо ... өзі ... ... үшін ... ... алады. Бұл
жерде пайыз шот иесі ... ... ... қарағанда жоғары
мөлшерлемемен есептеледі. Контокоррентті ... ... ... Шот иесі қаражат түсімінен гөрі шығыны асып ... ... ... ... ... ... шарт ... белгілі бір сомада несие
ала алады.
Контокоррентті шотқа ұқсас овердрафты бар шотты айтуға ... ... ... ... пен ... шартына сәйкес шот иесі шот қалдығындағы
қаражаттан көп қаражат алуына ... ... ... шот ... ... ... ... Яғни, бұл шотқа пассивті қалдық тән. Овердрафты бар шоттың
контокоррент шоттан айырмашылығы – онда бір мезгілде басқа ... да ... Ал, ... шотта банктік операциялардың барлығы жинақталған.
Сонымен қатар, контокоррент шоттар шаруашылық субьектілер үшін ... бар ... жеке ... да ... ... етуіне дейінгі депозиттерге банктердің корреспонденттік шоттары
да жатады. Бір банктің ... ... ... ... ... ... ... басқа корреспондент банктердің осы банкте ашқан шоттары
лоро-шоттар деп ... ... ... ... ... ... ... осы шоттар бойынша овердрафтың болуын қарастырады.
Кредиттік және дебеттік қалдық бойынша шекті мөлшері, ... ... ... арасындағы корреспонденттік қатынастар туралы
келісім-шартпен ... ... ... ... құрылуы банк
айналымында басқа корреспондент банктерден тартылған қосымша ресурстардың
болуын білдіреді. Ал, ... ...... ... ... ... банкке несие бергендігін көрсетеді. Ностро-шотта осыған
қарама-қарсы қозғалыс болады.
Осылайша, лоро және ... ... ... ... ... ... корреспондент банктен алған ресурстардың болуын көрсетеді.
Көптеген банктерде талап ... ... ... ... ... көп үлесті алады. Бұл банктік ресурсты қалыптастырудың ең арзан
жолы болып табылады. Талап етуіне дейінгі ... ... ... байланысты бұл шот қалдығы үнемі өзгерісте болып табылады.
Шот иесінің қаражатты кез ... ... алып кету ... ... жоғары өтімділігі бар активтердің болуын талап етеді. Сондықтан
банктер бұл шоттарға өте аз пайыз төлейді немесе ... ... ... етуіне дейінгі депозит қаражатының жоғары ... оның ең ... ... сомасын анықтап, соны тұрақты несиелік
ресурсқа айналдыруға болады. Талап етуіне дейінгі депозит шотында сақталған
және ... ... ... ... ... ... келесі формула
бойынша есептеуге болады:
А=(Оср/Окр) * 100 %;
мұндағы А – ... ... ... ... болатын
қаражат үлесі;
Оср – бір жылдағы ағымдық шоттағы орташа қаражат қалдығы;
Окр – бір жылдағы ағымдық шот ... ... ... ... ... – банктерде белгілі бір мерзімге және
пайыз төлеу шартында орналастырылған клиенттердің ... бос ... ... түрі ... ала ... ... немесе мерзім бойынша
алынуы мүмкін. Мерзімді депозиттер чектің көмегімен пайдаланылмайды, бірақ
қолма-қол ақша түрінде еркін аударылады. Егер ... ... бұл ... ... онда шот иесі айыппұл төлеуге міндетті.
Мерзімді депозиттердің ерекшелігі – талап еткенге ... ... ... ... резервтердің төменгі мөлшері белгіленеді.
Депозиттің бұл түрін алдын ала хабарлау негізінде немесе уақыты
жеткен кезде салым иесі ала ... ... ... ... ... болмайды. Мерзімді депозиттерді басқа шоттарға аударуға болады.
Мерзімді депозиттер мынадай түрлерге бөлінеді:
- меншікті-мерзімді депозиттер;
- алдын ала алуы ... ... ... ... ... ... ... жіктеледі:
- 30 күнге дейінгі;
- 30-90 күнге дейінгі;
- 90-180 күнге дейінгі;
- 180-360 күнге дейінгі;
- 360 күннен жоғары.
Мерзімді депозиттер бойынша ... ... ... ала ... ... ... ... өтінішін талап етеді. Өтініш беру уақыты ... ... және ... ... ... ... ... белгіленеді.
Мерзімді депозиттердің мынадай ерекшеліктері болады:
- есеп айырысу үшін пайдаланылмайды;
- шоттағы ... баяу ... ... ... ... ... мөлшерінің ең жоғары деңгейі Ұлттық банк тарапынан реттеліп
отырады;
- ақшаны алу ... ... ... алдын ала хабардар етуі талап етіледі;
- бұл шоттағы ... ... ең ... ... ... бір ... таралған депозиттердің түрі – ... ... ... ... жоқ, ... ... ... талап етпейді,
салымның жоғарғы шегі шектелген, ақшаны салу және алу ... ... ... ... үшін ... ... ... жұмыстарды талап етеді: операцияны
ресімдеу қиынырақ, кітапшаны жоғалту және ұрлатып алу ... сай ... ... ... ... және т.б. Компьютердің көмегімен жасалған жеке
бет шоты туралы көшірмесі негізінде жинақ ... ... ... ... ... депозиттер және жинақ салымдары депозиттік ресурстардың
біршама тұрақты бөлігін білдіреді.
Жинақ салымдарының тұрақты мерзімі ... Бұл ... ... мерзімді депозиттерге қарағанда төменгі мөлшерде пайыз төленеді.
Жинақ салымдары жинақ кітапшалары негізінде ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттар сақтауда тұрақты мерзімі болмайды;
- шоттағы қаражатты алдын ала алу ... ... ... ... ... ... саларда немесе шоттан аларда міндетті түрде ақшалай
қаражаттар қозғалысы көрсетілетін ... ... ... ... ... шоттары тек жеке тұлғаларға ғана ашылады. Шетел
тәжірибесінде мұндай шоттар ... емес ... және ... ашыла береді.
Отандық банктік тәжірибеде жеке тұлғаларға ашылатын жинақ салымдары
салым операцияларының мерзіміне және ... ... ... ... ... ... салымдары;
- қосымша жарна қосатын мерзімді жинақ салымдары;
- ұтыс салымдары;
- ақшалай-заттай ұтыс салымдары;
- мақсатты және ... ... ... ала алуын хабарлайтын салымдар;
- валюталық салымдар.
Мерзімді жинақ салымдарына тұрақты ... ... және ... ... ... мүмкін емес салымдар жатады. Мерзімді ... ... ... ... ... жоғарғы мөлшерде пайыз
төленеді.
Қосымша жарна қосатын салымдар – бұл шоттағы қаражатқа ... ... уәде ... ... ... соманы қосып отыруға болатын
салымда білдіреді. Бұл шотта жинақталынған сома белгілі бір күнде ... ... ... негізінен, жалақы, зейнетақы, үздіксіз
төлемдерді төлеу үшін ... және ... ... Мұндай салымдар бойынша өте төменгі пайыз төленеді.
Мерзімді депозиттер мен жинақ салымдарының бір түріне ... ... ... жатқызуға болады.
Депозиттік және жинақ сертификаттары – салым иесіне белгілі мерзім
өткен соң тиісті ... және оған ... ... алуға құқық
беретін және оның шотындағы ақшалай қаражатының барлығын куәландыратын банк-
эмитенттің жазбаша куәлігі.
Депозиттік және ... ... ... қарай екі түрлі болып
келеді:
- атаулы сертификаттар;
- мәлімдеуші сертификаттар.
Атаулы депозиттік және жинақ ... ... ... ... Ал, ... сертификатта салым иесінің аты-жөні
көрсетілмейді, яғни оны кім иеленсе, сол ... иесі ... ... және ... ... сатылған тауарлар және
көрсетілген қызметтер үшін төлеуге болатын төлем ... ... есеп ... ... ... ... ... көбіне ірі сомада
шығарылатындықтан да, оларды заңды тұлғалар сатып алады.
Әлемдік банктік тәжірибеде депозиттік ... ... ... ... ... ... депозиттік сертификаттар салым иелерінің қолдарында
болып, уақыты жеткен соң банкке ұсынылады.
Аударылатын депозиттік сертификаттар басқа бір ... ... ... алу-сату арқылы өтеді.
Сонымен қатар, сертификаттарды басқа ... ... да ... Бір рет ... ... шығарылатын.
Айналым мерзімі бойынша:
1. мерзімді;
2. талап етуіне дейінгі.
Өтелу шартына қарай:
1. Белгілі бір есеп кезеңі өткенге дейін ... ... ... ... бар ... ... сертификат мерзімі біткеннен кейін төленетін
сертификат.
Сертификатты өтеу үш ... ... ... ... ... ... салымның басқа түрлеріне немесе талап етуіне деінгі ... ... ... арқылы;
- қолма-қол ақша түрінде (жеке тұлғалар үшін).
Сертификатты шығаратын банк ... ... мен ... өзі
белгілейді. Өз сертификатын тиімді орналастыру үшін ... ... ... ... үшін тиімді пайыздық мөлшерлеме;
- салымшы үшін тиімді болатындай сертификаттың ең төменгі шегі;
- пайыздық мөлшерлемені ... ... ... ... ... ... ... номиналды төлеу мен пайыздың есептелуін сенімді етіп кепілдендіру;
- потенциалды сатып алушыларды ақпараттандыру, яғни ірі ... ... жеке ... арналып шығарылады. ... ... 1-3 ... дейінгі мерзім аралығын құрайды. Жинақ
сертификаты тек жеке ... ... ... ... ... бар ... кәсіпорындармен
дайындалады. Сертификат бланкінде шығарылу шарттары мен басқа да мәліметтер
орналасуы мүмкін, алайда келесі реквизиттардың болуы талап етіледі:
• «депозиттік не жинақ ... ... ... ... ... ... немесе салымды салу мерзімі;
• сертификатты өтеу мерзімі;
• депозиттің мөлшері;
• салынған соманы банктің ... ... ... ... ... немесе салым бойынша пайыз мөлшерлемесі;
• тиісті пайыз сыйақысы;
• эмитент банктің атауы мен мекен-жайы;
• сертификаттың шығуына жауапты банктің екі ... ... және ... ... ... ... алу ... өтіп кеткен болса, мұндай
сертификат талап етуіне дейінгі құжат болып саналады және банк оны ... ... ... тиіс. Мерзімді депозиттік және жинақ сертификаттары
мерзімінен бұрын төлеуге ұсынылуы мүмкін. Мұндай жағдайда банк ... ... ... ... ... ... төлейді. Коммерциялық банктер
үшін бұл сертификат ресурсты жинақтау ... яғни ірі ... бір ... ... ... ... келісім-шартқа қарағанда сертификаттар келесідей
артықщылыққа ие:
- сертификаттардың таратылуы мен ... ... ... ... ... потенциалды инвесторлардың саны артады.
- Қайталама нарық жағдайында сертификат ... ... ... ... ... оның иесі ... уақытына табыс алады және банк ешқандай
ресурсты жоғалтпайды;
- Депозиттік ... ... ... салу ... көп ... айрылмайды.
Жинақ сертификаттары бойынша табысқа басқа депозиттерге тәрізді салық
салынбайды. ... ... ... ... ... ... ... эмиссиялауымен байланысты үлкен шығындарының болуы.
Осындай жағдайда, коммерциялық банктердің активтік ... ... көзі ... пайдаланылатын тартылған қаражаттарды
жинақтауда, ... ... ... саясатты белсенді түрде
жүргізе отырып, депозиттік операцияларды ұлғайту талап етіледі. Депозиттік
оперцияларды ұйымдастыру барысында ... ... ... ... ... ... талаптарды ескеруі керек:
- депозиттік ... ... ... ... мен ... ... ... депозиттік операциялар банк пайдасын ұлғайтуға немесе болашақта пайда
лау үшін жұмыс жасауға ... ... ... ... ... ... депозиттер
мен мерзімді салымдардың көбірек тартылуына көңіл бөлу;
- салым иелерінің санын өсіру ... ... ... түрлерін
ұлғайтып, қосымша қызмет көрсетіп, жеңілдіктер жасауға тиіс.
Қазіргі кезде ... және ... ... ... үшін ең ... көзі болып табылады. Банктер арасында клиенттер үшін ... ... ... ... «бір ... ... ұғымы
пайда болған. Неғұрлым ірі кәсіпорындардың өз банкі бар. Алайда, банктер
бір-бірінен ірі ... ... ... ... жағдай көп
кездеседі. Бұл ағымдық және ... ... ... ... өте ... ... келетінін көрсетеді. Клиенттердің
талаптарына сәйкес көптеген банктер шоттың жеке ... ... ... ... депозиттерді тартудың өзіндік құнын
төмендететін факторды атап ... жөн. ... ... ... ... ... емн ... бойынша резервтік қорға 15%
төлейді.
Бұл несие ... ... ... ... ... өсетініне
әкеледі. Сондықтан, бұл нормативтер банктердің активтілігін азайтады. Егер
дамыған елмен салыстыратын болсақ, бұл ... ... 2-5% ... ал
Францияда ондай нормативтік аударымдар жоқ.
Ақша-несиелік көзқарас тұрғысынан төменгі ... екі ... Бір ... олар ... ... ... ... өзгерту
арқылы банк өтімділігін ұзақ мерзімді басқару аясында ұзақ мерзімді қаражат
мөлшерін түзеуге немесе банк қолданбаған қайта ... ... ... ... ... ... ... өзгеруі салдарынан банктердің
орталық банктегі салымдары не бір-бірімен байланысып, не босатылатындықтан,
минималды ... ... ... ... деңгейімен байланысты
операциялар, мысалы, валюталық қозғалыстар жартылай не ... ... ... ... ... мөлшерлеменің жоғарылығы
банктердің орталық банк қаражатына сұранысын қалыптастырады. Осылайша, ... банк ... ... ... ... әкеледі.
Минималды резервтер өтімділікке әсер еткеніндей пайыздық мөлшерлемеге
де ықпал етеді. Резервтік мөлшерлеменің көтерілуі банк ... ... ... ... бұл ... ... тырысады.
Келесі маңызды тежеуші фактор ретінде салымдарды индексациялаудың
тиімді және нақты механизмінің ... ... ... Бұл мәселе ұлттық
валютаның жоғары инфляциясы кезінде өте өзекті болды, көптеген ... ... ... ... асыруда кедергі болды.
Осының барлығы банктредің пассивтерді тартудағы саясатын ... ... ... ... есеп-айырысу шотын ашу кезінде оған ... ... ... ... ... Бұл ... ... депозиттер
тәрізді бола отырып, ерекшеліктері де бар. ... ... ... ... ... ... ие, өйткені оның сомасы есеп-айырысу
шотын ашқан кезде енгізіледі. Егер ол ... банк ... ... ... Бұл ... ... ... деуге болады, өйткені
одан ... алу ... ... ... ... ... ғана ... Ол мерзімсіз болып саналады, бұл банкке қаражатты ұзақ мерзімді
несиелеуге жұмсауға ... ... ... өте ... ... төленеді.
Кейбір банктер бұл депозитті кепілдік деп ... ... ... ... ... бермей несие ала алады. Осылайша, депозит есебінен
қызмет көрсету мерзіміне коммерциялық банктер ... ұзақ ... ... ... арасында ресурс тартудағы бәсекелестік күрестің маңызды
құралы – пайыздық ... ... ... ... кезде банктер депозит
бойынша пайызды ... ... ... ... ... белгілейді. Депозиттердің жеке түрлері бойынша пайыздық
мөлшерлеме деңгейі салым мерзіміне, сомасына ... ... ... ұзақ ... сайын пайыздық мөлшерлеме де жоғары болып табылады.
Сондай-ақ пайыз төлеу жиілігі де маңызды мәнге ие. Бұл ... ... ... ... болған сайын мөлшерлеме деңгейі де жоғары болады.
Салымшыларды тарту мақсатында пайызды есептеудің әр ... ... ... ... дәстүрлі тәсілге жай пайыз жатады. Мұнда
есептеу базасы ретінде салымның соңғы қалдығы алынады.
Пайыз ... ... түрі – ... ... ... ... Бұл
жерде есептеу кезеңі біткен соң салым сомасына пайыз ... де, ... ... тағы да қосылады. Осылайша, келесі есептеу кезеңінде
пайыздық мөлшерлеме жаңа базаға қолданылады.
Салымшылар үшін ... ... ... болу ... қарай
прогрессивті өсетін пайыздық мөлшерлеме тартымды көрінеді. Мұндай есептеу
тәртібі салымның сақталу мерзімін ұлғайтып, оны инфляциядан қорғайды.
Кейбір ... ... ... үшін ... ... ала есептеп
беруді ұсынады. Бұл жерде салымшы пайыздық табысты салымды сала ... ... Егер ... мерзімінен бұрын тоқтатылатын ... ... ... ... қайта есептеп, артық төленген соманы қайтарып алады.
Кейбір банктер пайызды есептеу кезінде бір жылдағы ... ... алса ... 365 күн), ... ... ... соманы (360 күн) алады.
Бұл да табыс мөлшеріне әсер етеді.
2. Қазақстан Республикасының депозит ... ... ... ... ... тек ... ортасынан бастап айтуға болады,
себебі сол кезеңде ғана қаражат жинақтауға нақты шарттар ... ... ... ... ... ... тұрақтанып, айлық инфляция деңгейі
түсті, бюджеттен ... ... ... ... ... ... ... бастады. Осы кезде адамдар қаражатты жинақтау үшін тиімді салым түріне
талдау жасады.
Банктің депозиттік нарығы 1994-жылдың аяғында ... ... ... ... бойынша мөлшерлемелер позитивті болды.
Осы кезде банктерді ресурстар тартуға итермелеген себептерді
конъюнктуралық ... ... ... олар ... ... ... ... ал жағдай өзгерсе болды, өзекті болмай қалады.
Халықтың бұл кезде бірқатар жинағы болды. Ресми ... ... ... ... ... ақша мен ... 5096,2 млн. ... Нақтырақ айтсақ, азаматтардың жинақтары бұл ... көп ... ... өз ... тез ... қайта капитализациялап алды. Осыншама
қаражаттың болуы банктердің көңілін аулады, яғни ... ... ... себеп болды.
Халық осы кезде өз қаражатына ең тиімді әрі ... ... ... Әр түрлі жоғары тәуекелдігі бар салым түрлеріне ... ... ... ... ... қаражаттарын неғұрлым тұрақты, юридикалық
түрде заңды қаржылық ұйымдарға – банктерге ... ... ... ... Қазақстан қаржы нарығы дамып, шамадан тыс пайызды іздеу
артта ... Бұл ... ... ... талдап, өзгерістер енгізуге
екінші себеп болды.
Сонымен қатар, бірқатар банктер потенциалды салымшыларды ... ... ... ... ... атап ... жөн. Яғни, қаржы нарығында
банктер арасында салымшылар үшін бәсекелестік туындады. Бұл ... ... ... ... Бұл ... ... саясатын жүргізудегі үшінші
себеп болды.
Сондай-ақ, халық үшін салықтық жеңілдіктер де оң әсер ... ... ... бойынша алынған сыйақыға салық төлемейді.
Дамыған банктік жүйеде банктер қаражат тартуда ... роль ... ... ... ... талдау халық жинақтары мен кәсіпорын
қаражаттарының банк міндеттемесіндегі үслесінің 70-80% құрайтынын көрсетті.
Ал, Қазақстандағы ... ... сол ... тек 15-35% ... Бұл сол
кездегі банктердің қаражат тартуда өз мүмкіндіктерін толық ... ... ... ... ... нарығында неғұрлым белсенді бола
бастады.
1994-жылдың ... ... ... ... ... ... ... сәйкес Ұлттық Банктің аукциондық ресурстары тек
өтімділік мәселесін шешу үшін берілетін болды.
1994-жылдың соңына қарай банктер депозит ... ... ... депозиттер бойынша қосымша лотерея ойнатылды. Клиенттерге
арналған құжаттрадың дизайны ... ... ... ... ... ... мәселеге айналды.
1994-жылдың аяғында инфляцияның түсуі банктің ... ... ... оң әсер ... Бұл ... банк ... ... етті. Қазіргі кезде банктер арасында потенциалды ... ... ... ... олар депозиттерді сақтандыру қоры белгілеген
пайыздық мөлшерлемеден асып кете алмайды.
Ресми органдардың мәліметтері депозит ... ... ... Өйткені, осы кезде депозит нарығы біршама
көбейіп, ... ... ... ... ... ... ... тек 1994-жылы ғана жеке және ... ... мен ... 8,8 есе өсіп, 1995-жылдың 1-қаңтарына 7,7 млрд.
теңгені құрады. ... ... – 10,4 ... ... 1-шілдесіне –
16,16 млрд. теңге, 1-қарашасына – 18,15 ... ... және ... ... 21,2 ... ... ... Бұл көрсеткіштер депозит нарығының өте
шапшаң дамып, сыйымдылығы басқа ресурс көздеріне қарағанда ... ... ... ... нарығына өзіндік ерекшеліктер тән.
Қазақстандағы депозит нарығының құрылымына ... мен ... ... тұрғысынан қарауға болады. Институционалды құрылым
қадағалау органдары мен тікелей қатысушылар – ... ... ... Депозиттік нарықтағы қаржылық институттар өз ... ... ... тартатын ұйымдар болып ... ... ... ... ... ... бола ... Қаржы нарығы мен
қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалау жөніндегі ҚР Агенттігі коммерциялық
банктер мен мамандандырылған ... ... ... ... ... ... қаржы нарығын, соның ішінде депозиттік нарықты да реттейтін –
Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды ... мен ... ... ҚР
Агенттігі болып табылады. Негізінен, бұл агенттік 2004-жылы құрылған
болатын. Ал, одан бұрын ... ... мен ... ... ұйымдарын ҚР
Ұлттық Банкі қадағалап отырған.
Қазақстан Республикасының депозит нарығының субьектілері ... ... ... ... ... ... жеке
тұлғалардың депозиттерін кепілдендіру қорын атауға болады. ... ... ... ... қабылдап, олар бойынша заң жүзінде
операциялар жүргізеді. Әрине, бұл жердегі субьектілердің ішінде ең ... бар – ... ... ... ... Өз ... ... банктердің пассивінде ең көп үлесті алады.
Жалпы, институттарға байланысты депозит ... ... ... ... ... депозит нарығының институционалды құрылымы*
*көзі: «Финансовые рынки и посредники» У.М. Искаков, Д.Т. ... ...... ... ... ... өсуі несие қабілеттілігінің,
өтімділіктің, тұрақтылықтың және сенімділіктің бірден бір ... бірі ... ... ... ... ... кешенді және
жүйелі сақтандыру қажеттілігі обьективті болып табылады.
Бүгінгі таңда депозиттерді ... ... (ДСЖ) ... ... бар ... ... ... таралған. ДСЖ-нің негізгі үш
қатысушысы бар: ... ... және ... ... ... ... ... ролін 1999-жылдың қарашасында құрылған Қазақстан
депозиттерді сақтандыру Қоры жүзеге ... ... ...... ... ету, салымшыларды қорғау және халыққа ... ... ... құру сызбасы ең жақсы халықаралық тәжірибеге –
Канада, АҚШ, ... ... ... ... ... Құрылғаннан бері
ДСЖ халықаралық стандарттарға, ... ... ... ... ... өтеу сызбасын жеңілдетуге және тездетуге қарай
жақындатылып дамуда. 2003-жылдың ... ... ... депозиттерді
сақтандыру Қоры 41 елді біріктіретін депозиттерді сақтандыру жүйелерінің
Халықаралық Ассоциациясының толыққанды мүшесі болды. Оған мүше болу ... ... ... ... ... ... ұсыныстар алуға және басқа да сұрақтарды шешуге мүмкіндік береді.
Шетел тәжірибесінің негізінде, бірақ отандық ерекшеліктерді де ... ... ... ... ... ... ... қазіргі
таңда оң нәтижелерге жетті: 34 банк оның қатысушылары болып табылады. Соңғы
5 жылдың ішінде депозиттер көлемі шамамен 10 ... ... ... ...... ... уақытында өтеу бойынша
міндеттемелерін орындауы үшін Қордың төлем қабілеттілігін қамтамасыз ... ... ... ... Қор активтерінің мөлшері шамамен
10 млрд. теңгедей, ал жеке ... ... ... өтеу резервінің
мөлшері – 8,6 млрд. теңгедей болды. /6/
Әрине, нарықтағы негізгі депозиттік институттары болып коммерциялық
банктер табылады. Олар өз ... 80%-ын ... ... ... ... Алайда, депозит нарығының жүйесінен парабанктік жүйе
ұйымдары – ... ... ... алып ... ... ... ... «байланыстан» бөлініп шығып,
отандық экономиканың жеке сегменті ... ... ... ... мемлекеттік
пошта Республикалық мемлекеттік пошта байланысы кәсіпорны ... ... ... ... ... ... 0,41%-ды құрайды. Елдің
қаржы жүйесінің депозиттеріндегі мұндай аз үлес болуының ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуге лицензиясын салыстырмалы
түрде жақын арада алғандығында ... ... ... ... ... ... көбейту Қазпошта АҚ-ның басымды бағыттарының бірі
болып саналады. Қазпоштаның депозиттік базасының ... ... ... ... ... ... 3371 ... құрайды, соның ішінде 615-сі
қалаларда орналасса, 2756-сы ауылдық аймақтарда орналасқан. Бұл ... ... ... жеке ... өте ... келеді.
Халықтың жинақтарын тартудағы Қазпоштаның саясаты сандық және сапалық
жағынан жоғары ... ... ... ... лидерлік дәрежеге жетуге
бағытталған. Клиенттердің талаптарын есепке алатын жаңа депозит ... мен ... ... ... ... ... ... ауылдық территорияларды дамыту бойынша
мемлекеттік ... ... ... үшін ... мен халық арасында қаржылық
делдал ретінде қызмет ... ... ... ... ... ... үй-құрылыс жинақ банкінің арасында тұрғын үй-құрылыс
жинақтарын қабылдау, ... ... және ... беру ... ... ... ... ұйымдар да белгілі бір табыс алу
мақсатында халықтың салымдарын тартады. Олар депозит нарығында ... ... ... ... ... ... азаматтардың ерікті
салымдары болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорлары ашық
немесе корпоративті болуы мүмкін. Қызмет ету үшін зейнетақы қорлары Ұлттық
Банктен лицензия алады. Бұл ... ... ... ... ... табылады және ол тұрақты немесе ... ... ... ... ... ... көзделген:
1) міндетті зейнетақы салымдары – 10%;
2) ерікті зейнетақы салымдары – ... ... ... ... ... ...... келісімі бойынша, бірақ
жұмысшының айлық табысының 10%-нан көп емес.
Жинақтаушы зейнетақы қорларына ... ... ... ... ... ... ... ұйым активтерге
орналастырады. Оның өз ережесі бар. Ол ... бұл ұйым ... ... ... қағаздарға 35%-дан кем емес, шетел
эмитенттерінің бағалы қағаздарына 30%-дан көп ... ... ... емес ... ... ... Алынған инвестициялық табыстың бір
бөлігін ұйым ... ... үшін ... бір ... ... ... ... қосып отырады. Осылайша, салымшылардың зейнетақы салымдары
өсіп ... ... ... өз ... бақылап отыруға құқылы, яғни оларға
жинақтаушы зейнетақы қоры шот выпискасын беруге міндетті.
Қазіргі кезде ... 14 ... ... ... ... Олардың зейнетақы жинақтарын келесі кестеден көруге ... ... ... ... зейнетақы жинақтары*
|Атауы ... ... ... ... ЖЗҚ ... ... ... ... Үміт ЖЗҚ ... ... Құрмет-Қазақстан ЖЗҚ ... ... АМРО – ... ... ... | ... Қоры ЖЗҚ ... ... ЖЗҚ ... ... – ДЕМ ЖЗҚ ... ... ЖЗҚ ... ... ЖЗҚ ... ... ЖЗҚ ... ... ЖЗҚ |9511455 ... ЖЗҚ |9279637 ... ... атындағы ЖЗҚ |2152692 ... ... ... ... ... көптеген түрлері бар.
Әрбір институт заң шеңберінде тартылатын депозиттердің шарттарын дербес
анықтауға құқылы. Яғни, оның ... ... ... ... ... ... әр ... жеке бағдарламалар ... ... ... ... ... қазақстандық депозит нарығында
мерзімді, жинақ және талап етуіне дейінгі депозиттер бар. Егер ... ... ... ... ... онда ... ... болады. Келесі суреттен аталған депозит нарықтарының негізгі
құралдарын көруге болады (2-сурет):
2-сурет
Қазақстандағы депозит нарығының ... ... ... и посредники» У.М. Искаков, Д.Т. Бохаев,
Э.А. Рузиева – Алматы, ... ... жүйе бола ... ҚР депозит нарығы сыртқы және
ішкі факторларға байланысты өзгеріп отырады. Әрбіреуі өз ... ... ... ... ... депозит нарығы Қазақстан
экономикасында қалыптасқан негізгі ... ... ... ... ... тәжірибесі.
Депозиттік операциялардың негізгі мәні, әрине, барлық ... ... ... Яғни, депозиттер нарығында банктер сатып алушылар ретінде
шықса, банк ... ... ... ... ... Банктер
депозиттерді несие беруге қолдану үшін ... ... ... ... ұсынысты қалыптастырады.
Америка Құрама Штаттарында жергілікті тұтынушылар мен кәсіпорындардың
депозиттерін негізгі депозиттер деп ... ... ... ... депозиттер категорисына жататындығына қарамастан, банктер оларды
өтімділік деңгейін ... ... ... ... ... етуіне
дейінгі депозиттер мен чектік депозиттер ... ... ... категориясына жатады, өйткені олар айырбас операцияларын
жүргізу құралының қызметін атқарады. ... ... ... ... төлейді. Тіпті кейбір ірі клиенттер өз қаражатын депозитке сала отырып,
неғұрлым көп пайыздық сыйақы ала алса да, оны ... ... ... ... ... ... ... алады. Жинақ және қысқа мерзімді
салымдар тікелей айырбас ... ... да, олар ... ... жоғары ұстауға мүмкіндік береді.
Банктер көбінесе өздерінің негізгі салымшыларымен өте жақын байланыс
орнатады. Бұл кәсіпорындармен ... үй ... да ... ... ... ... банктен траст-операцияларын жүргізуін,
нотариалдық қызмет ... ... ... ... беруін немесе ақшалай
қаражатын неғұрлым қауіпсіз салымға салуға байланысты кеңес беруін ... ... өте көп ... банктерде ірі салымшылар осының арқасында
«өз банкіне» байланып қалады. Өте аз адамдар ғана банктерін жиі ауыстырады.
Келесі ... ... ... ... ... көруге болады (3-
сурет):
3-сурет
АҚШ-тағы депозиттердің негізгі түрлері*
Чектік депозиттер ... ... ... ... ... Жинақ Ақша ... ... ... ... ... ... ... ... ... и ... политика», Эдвин
Дж. Долан, - Санкт-Петербург,1994г.
Чектік депозиттер өте ыңғайлы болып табылады, өйткені олар қауіпсіз
және төлемді ... ... ... ... ... ... ... чек шоттары бар.
Алайда, чектік депозиттер қымбат есеп операцияларын ... ... ... ... осы ... қолдануға белгілі-бір
төлемақыларды белгілейді. Бұл төлемнің мөлшері депозит мөлшері мен бір ... ... ... байланысты өзгереді. Сонымен қатар, кейбір
банктер егер ... өз ... бір ... ... ... мөлшерде қаражат
қалдыратын болса, төлемақы алмауы да мүмкін.
Қазіргі кезде көптеген чек депозиттері ... ... ... ... Талап етуіне дейінгі депозиттер;
5) Нау-шоттары.
Осы депозиттермен қатар көптеген ... ... есеп ... чектер және банк қызметкері толтырған чек» деп аталатын бап
енгізілген. Банк чекті куәландырған кезде ол сонда көрсетілген соманы ... да, оны жеке ... ... ... ... ... қызметкері чек
толтырса, ол кейін осы сомаға ... ... ... ... ... – пайыз төленбейтін чек ... ... ... ... чек ... ... пайыз төлеуге
тыйым салды.
Шаруашылық субьектілер қаражаттарын талап етуіне дейінгі депозиттерде
ұстайды және ... ... ... ... ... ... Негізінен,
қаражаттардың көп бөлігі талап етуіне дейінгі салымда жатыр, себебі ... ... ... гөрі аз комиссия белгілейді. ... өз ... ... ... ... ... Ол бойынша банктер шоттағы қаражаттарды инвестициялық табыс
әкелетін қаржылық ... ... Ал, шот ... чек толтырылатын
болса, банк автоматты түрде қаражаттарды қайтадан шотқа салады.
Нау-шоттары дегеніміз – бұл пайыздық сыйақы төленетін ... ... ... ... ... Массачусетстегі және Нью-Гэмпширдегі
коммерциялық банктерге пайыздық мөлшерлемесі 5%-дан жоғары емес ... ... ... ... Ал, ... Конгресс осындай шоттарды
басқа штаттарда ашуға рұқсатын берді.
Коммерциялық банктердің бұл ... ... ... ... ... жинақ
банктерімен бәсекелестік құруға мүмкіндігінің болуы себеп болды. Нау-шоттар
автоматты түрде аударылатын шоттардың ... ... ... олар ... ретінде сыныпталды да, оларға резервтік ... ... ... олар чек депозиттері құрамына кіреді. ... олар ... ... ... ... дейінгі депозиттерге қойылатын талаптар
секілді болды.
Жинақ салымдарына келетін болсақ, ... ... ...... ... ... ... жағдайы көрсетілетін шоттар және
ақшалай нарықтағы депозиттік шоттар. Жинақ кітапшаларындағы шоттар ... ... өте ... ... ... ... минималды баланстық қалдықтың болуын
талап етпейді. ... қай ... ... одан ... шешіп ала алады.
Заң бойынша банктер салымшалардан белгілі-бір соманы алатынын алдын ... ... ете алса да, олар бұл ... көп ... ... салу ... одан ... алу кезінде салымшылар жинақ
кітапшасын көрсету арқылы болайын деп ... ... ... 1000
доллардан төмен баланстық қалдықтың болуын сақтау үшін банктер бір ... ... ... ... ... ... белгілі бір төлемақы белгілейді.
Жинақ салымының жағдайын көрсететін шоттар бойынша да сондай пайыз
төленеді. Олар ... ... ... тәрізді функциялар атқарады.
Бұл шот түрінің алдыңғысынан айырмашылығы – жинақ кітапшасы көрсетілмейді.
Бұл пошта арқылы ... ... ... өте ... нарығының депозиттік шоттары алғаш рет 1982-жылдың желтоқсанында
енгізіліп, жинақ салымдарының жаңа түрі болып ... ... ... ... кітапшаларындағы шоттармен ұқсастығы көп, алайда бұл ... ... ... апта ... нарықтық пайыз мөлшерлемесінің өзгерістеріне
қарай ауытқып тұратындығымен ... ... ... ... ... қолданылмайды. Салымшы бұл шоттан қай кезде болсын қаражат ала алады,
және бұл ... ... бір ... ... ... ақша ... бойынша 2500 доллар мөлшерінде минималды қалдық белгіленген, бірақ
бұл талап 1985-жылы 1000 ... ... ... ... ... ... ... депозиті бойынша пайыздық мөлшерлеме нарық шарттарының
өзгерістеріне өте сезімтал болып табылады. Әр банк бұл ... ... өзі ... ... ... ... әр ... әр түрлі
болады.
Ақша нарығының депозиттері салымшыларға чектерді ... ... ... ... ... ... бұл ... мәміле жасау
үшін емес, жинақтау үшін ашылатынын көрсетті.
Аталған ... ... жеке ... да, ... да аша алады.
Банктер корпорациялар ашқан ақша нарығының депозиттеріне резервтер құрса,
жеке тұлғалар ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлеменің ауытқуларға
тәуелді болуы банк менеджерлеріне осы шот категориясы бойынша шығындар
көлемін ... ... ... ... ... келетін болсақ, олардың жинақ депозиттерінен
айырмашылығы – депозит ... ... ... ... одан ... ... ... шешіп тұруына болады, бірақ сол үшін олар ... Ірі ... ... ... негізгі депозиттер ретінде
қарастырылмайды. Аз ... ... ... 100 000 ... ... депозиттер жатады. Бұл депозиттің иесіне салынған сомасы, пайыздық
мөлшерлеме, өтелу мерзімі және ... да ... ... ... беріледі.Әдетте, осы депозит категориясы 91 күн, 6 ай, 1 жыл, ... 2 жыл, 3 жыл ... 5 жыл ... ... ... ... 500 доллар, 1000 доллар немесе 2500 доллар құрайды.
Алғашында мерзімді депозиттердің ең жоғарға ... ... ... ... белгілеген. Содан соң үкімет бұл тәжірибеден бас
тартты. Өйткені, банктерге ... ... ... ... ... ... қоюға мүмкіндік берілді. Ақша нарығының жаңа
өзара қорлары банктер мен жинақ институттарынан ... ... ... жағынан, реттеуден бас тарту мақсаты – үкімет ипотекалық ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі бірден өсіп,
жинақ және мерзімді депозит мөлшері қысқарған сайын ... ... орын ... депозиттік шоттардан басқа жеке зейнетақы шоттарын да ... ... ... ... ... ... ... және мерзімді
депозиттермен қатар өздерінің ... ... ... ... ... ... кейінге қалдыруға мүмкіндік беретін басқа да
қаржылық активтерге ... ... Бұл ... жеке ... ... деп
аталады. Яғни, бұл шоттарға салынатын қаражатқа салық ... да, ... өз ... бір ... осылай жасыратын еді. Алайда, 1986-
жылы ... ... ... Заң ... табысқа белгілі бір шектеулер қойды.
Сөйтіп, көп табысы бар ... ... көп ... ... ... ... ... категорияларына банктік депозиттің ерекше
типі – АҚШ-тың Мемлекеттік Қазынашылығы мен ... ... да ... ... ... ... мен ... да жергілікті өзін-
өзі басқару органдарының жеке тұлғалар мен ... ... ... ... ... ... мен ... институттары Қазынашылық
ашқан талап етуіне дейінгі депозиттерді ... ... ... ... ... ... фирмалар коммерциялық банк арқылы федералды табыс салығы
мен әлеуметтік сақтандыру қорына аударылатын ... ... ... ... бірден талап етуіне дейінгі вексельдерге айналдырылады. Осылайша,
банктер АҚШ-тың жинақ ... ... ... ... ... олар осы ... төленетін төлемдерді вексельдерге
салады.
Талап етуіне дейінгі вексельдердің пайыздық ... ... ... ... ... байланысты өзгеріп отырады. Пайызды
төлеуге кеткен шығындардың орнын жабу үшін ... ... ... ... ... ... банктер Қазынашылыққа
көрсеткен қызметтері үшін комиссиондық ақы ... ... ... ... ... алады. /8/
Аталған депозиттерді сақтандыру мәселесі 1829-жылы жеке ... ... ... ... ... бұл 14 штатта байқалды. Алайда,
бұл талпыныстар сәттілікпен аяқталмады. 1907-1908жж. қаржы нарығындағы ақша
дағдарысынан туындаған қаржылық паника ... ... ... ... ... ... бақылау механизмін жасап, салымдар бойынша пайыздың ... ... ... ... ... ... жүйе ... Заң бойынша резерв құруды қарастырды. Ал, 1993-жылы
Конгресс Банктік қызмет туралы Заң қабылдады. Ол депозиттерді сақтандырудың
Федералды ... ... ... Қазіргі кезде бұл қор ... ... ... ... мен ... мекемелері оларды
сақтандыратын агенттіктерге сақтандыру премиясын береді. Қазіргі ... ... ... ... ... ... депозиттің әр доллары үшін 0,23% төлейді.
Басқа елдердегі тәрізді Англияда да банк ... ең ... ... ... Депозиттер барлық елдерде ұлттық және шетел
валютасында қабылданатыны ... ... ... ... «стерлингтік
депозиттер» және «басқа валютадағы депозиттер» деп бөледі. Жалпы, шоттарды
ағымдағы шоттар, депозиттік шоттар, инвестициялық ... ... ... ... ... бойынша талап етуіне дейінгі депозиттер тәрізді
пайыз төленбейді. Ал, кейбір аударымдық т.б. операциялар үшін комиссиондық
төлемақы алынады.
Клиенттер ... ... ... өте ... ... ... өз қаражаттарын ағымдағы шоттарда көп қалдырмай, ... ... ... ... тырысады. Сондықтан, клиенттердің
қаражаттарының көп ... ... ... ... Бұл ... ... ... мөлшерлеме тағайындайды. Ол ... 2-4% ... ... ... ... ... ... кітапшалар қолданылмайды және ақшалай аударымдар жүзеге асырылмайды.
Бұл банк шығындарын ... де, ... ... ... ... шоттар ағымдағы шоттарға қарағанда ... ... ... ... олар жинақтау және сақтау үшін ашылады. Бұл депозиттерден
қаражат аларда ол ... бір апта ... ... ала ... қойылады. Бірақ,
банктер бұл талапты көп ... ... ... ... ірі сомаларды салғысы келген
клиенттерге ұсынылады. Әдетте 10 000 фунт стерлинг талап етіледі. ... бұл ... ... неғұрлым жоғары пайыздық мөлшерлеме қойылады.
Салым мерзімі белгіленеді, ол ... 1 ... 2 ... ... ... ... депозиттің барлық мерзіміне бекітілген болып саналады. Сондай-
ақ, қаражаттар ... ... ... салынуы мүмкін. Бірақ, белгілі бір
мерзім кезеңі көрсетіледі. Кезең ұзақтылығы 1 ... ... айға ... ... ... депозиттік шоттармен қоса депозиттік сертификаттар
да шығарылады. Олар не фунт стерлингте, не АҚШ ... ... ... ... ... ... ... сомаға
рәсімделеді. Олардың мерзімі 3 айдан 5 ... ... ... ... ... ... ... көбірек табыс алуға және кез келген
уақытта оны қайталама ... ... ... ... қайтарып алуға
мүмкіндік береді. /9/
Англияда депозиттерді сақтандыру қоры банк класына ... мүше ... ... ... ... Жарнаның ең
төмен мөлшері 10 000 GBP құраса, ең жоғарғы мөлшері 300 000 GBP ... ... ... ... ... ... ... Алайда, олардың ең
жоғарғы мөлшері барлық сақтандырылған депозиттердің көлемінің 0,3%-нан
аспауы керек. ... ... ... ... ... ... оның ... және Англия Банкінің бас кассирінен
тұрады. Басқарма мүшелері ретінде үш бақылаушы және мүше ... ... ... ... ... салынған соманың тек ¾-і ғана сақтандырылған.
Компенсацияның ең үлкен мөлшері 20000 GBP ... ... ... ... 0,3% жоғары емес ... ... ... ... ... мүше болу ... болып саналады.
Ал, Германиядағы депозиттерді сақтандыру жүйесіне келетін болсақ, ХІХ-
ғасырдың ... ... ... ... ... кепілдендірудің
алғашқы мемлекеттік емес жүйесін құрды. Бұл ... ... етіп ... негізін құрады. Банктерді бақылау жүйесі салымшылардың мүддесін
қорғау міндетіне ... ... Бұл ... ... ... ... Депозиттерді сақтандырудың бастамасы жинақ ... ... ... да, ... ғана кредиттік банктерде
пайда болды. ... ... ... ... ... сақтандыру жүйесі 1987-жылы іске қосылды. Содан бері оған ... ... ... жоқ. ... ... ол ерікті болса да,
негізінен онда «ерікті зорлау» принципі ... ... ... ... ету үшін «кепілдендіру» немесе «қамтамасыздандыру»
терминдері қолданылады, алайда, ... ... ... ... принципінде құрылған.
Германияда банк салымдарын сақтандыру қорларының тармақталған желісі
бар:
• жеке меншік банктердің депозиттерін сақтандыру қоры;
• жинақ кассаларының депозиттерін сақтандыру қоры;
... ... ... ... ... банкі (Дойче Бундес-банк) салымдарды сақтандыру
жүйесіне тікелей ... ... Жеке ... банктердің депозиттерін
сақтандыру қорында Несиелік істі қадағалау бойынша Федералды ... ... бар және ... ... ... ... мүше
барлық жеке меншік несиелік мекемелер қатыса ... ... ... ... ... ... сақтандырылуға
жатпайды:
• өз басшылары мен құрылтайшыларына қатысты банк міндеттемелері;
• Қадағалау кеңесі мүшелерінің банкке талаптары;
• жоғарыда айтылған ... ... ... ... меншік банктердің депозиттерін сақтандыру қоры бір салымшыға
келетін ... ... ... ... ... – банктің меншікті
капиталының шамасынан 30%-ға дейін. Сақтандыру қорын ... үшін ... 9 ... ... ... ... құрады. Олар банктерге көмек
көрсету туралы шешім ... қор ... ... ... ... ... кенеттен бір реттік салымдардың мөлшері туралы шешім
қабылдайды, қор қызметі ... ... есеп ... ... қор Қаулысын бұзған банктер мүшеліктен алынып тасталады:
• қорға қажетті ақпаратты тапсырмау;
• белгіленген жарна сомасын төлемеу;
• аудиторлық тексеріске жасанды кедергі ... ... ... ... кеңесінің ақпаратты жасыруы;
• үшінші тұлғаға сақтандыру сомасының мөлшері туралы ... ... ... ... мүше ... ашық ... жарнамалау;
• қор қызметіне байланысты ережелерді сақтамау.
Егер банк қор мүшелігінен шықса, ол банктік ассоциациядан ... және ... ... кассаларының депозиттерін сақтандыру қоры
салымшы мүдделерін қорғаудың қосымша құралы болып табылады. Қорға ... ... ... ... ... ... ... алынады,
өйткені егер бір жағдай болып қалған жағдайда қор қаражаты қайтарылмаған
ссудалардан ... ... ... ... ... ... жалпы
көлемі жинақ кассалары клиенттерінің ... ... 3% ... Жеке ... ... айырмашылығы – жинақ кассаларында
бірнеше сақтандыру қоры ... ... ... жүйесінің тағы бір элементі – банктік емес
салымдардың 1% мөлшерінде құрылатын жер банктерінің сақтандыру ... ... ... ... құру үшін жер ... ... көлемі 50%
болғанша дейін жыл сайын клиент салымдарының 1% мөлшерінде ... ... ... ... мәліметтері бойынша 1995-2004 жылдар
аралығында депозиттерді сақтандыру жүйелері бар елдер саны ... ... ... ... үштен бірінде сақтандыру жарнасының мөлшері банк
саясатының тәуекелділік деңгейіне байланысты. ... ... ... ... ... ... болса да, қазіргі кезде мемлекеттің
қолдауымен қызмет ... ... де саны ... ... ... кепілдендіру жүйесі бар елдер саны 50-ге жетті. 1999-жылы
депозиттерді сақтандырудың ... ... бар 68 ... ... бұл ... кейін пайда болған. Қазіргі кезде кепілдендіру жүйесі бар ... 73-ке ... ... ... ... ... сақтандыру жүйесі бар елдер саны*
|Аймақ |Жалпы саны |Міндетті түрде|Қорлары бар ... |
| | ... | ... |
| | | | ... салымдары|
|жылдар |1995 |2005 |1995 |
| |1995ж |2005ж |1995ж |2005ж |1995ж |2005ж ... |0 |1 |0 |6 |4 |3 ... |1 |0 |2 |1 |4 |8 ... |7 |10 |5 |12 |7 |12 ... |1 |0 |0 |2 |0 |1 ... | | | | | | ... |0 |2 |4 |2 |6 |11 ... |9 |13 |11 |23 |21 |35 ... ... ... №6 ... депозиттерді сақтандыру тәжірибесі жүйенің жалпы жақсы қызмет
етіп тұруы шартында жекелеген проблемалық банктерге қатысты тиімді болып
табылатынын ... Ал, егер ... ... ... ... туындаса,
сақтандыру заң жүзінде көрсетілген барлық міндетін атқара алмайды. Мұндай
жағдай 1980-1990жж АҚШ пен ... ... ... ... ... Депозиттерді сақтандыру жүйесінің ең көп айтылатын мақсаты – банктік
дағдарысты болдырмау немесе дағдарысты тойтару – шын ... ... ... ... ... ... ... үкімет көбінесе салымшыларға олардың
депозиттерін толық ... ... ал ... ... ... келеді.
Жалпы алғанда, депозиттерді сақтандырудың әмбебап механизмі ... ол ... ... ... ... ... ... болып табылады.
/10/
2. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің депозиттік
операцияларының қазіргі жағдайы.
1. Банк жүйесіндегі депозиттік ... ... ... ... өз қызметінде бір жағынан шаруашылық
субьектілер мен ... ... бос ... ... тартатын болса,
екінші жағынан, бұл қаражаттар есебінен несие арқылы ... ... ... әр ... ... қанағаттандырады. Банк
қызметінің жүзеге асырылуы үшін пассивтік операциялардың ... ... ... ... ... ... банк ... маржасын алады.
Осыған байланысты депозиттердің мөлшері қаншалықты көп болса, банктің
алатын ... да көп ... ... ... 2005-жылдың соңына банктік сектордағы барлық
депозиттер сомасы 2482593 млн. ... ... /12/ ... үшін ... ... ... ... млн. теңге ... ... ...... дамуына ықпал ететін өте үлкен күш болып табылады.
Олардың 2001-жылмен ... ...... ... Соның ішінде
ұлттық валютадағы салымдар - %-ға өссе, ... ... ... ... Ал, ... ... ... емес заңды тұлғалардың салымдары
–ға жоғарыласа, осы валютадағы жеке тұлғалардың ... –ға ... ... ... емес ... ... депозиттері –ға
көтерілсе, жеке тұлғалардың салымдары –ға өскен. (4-кесте)
4-кесте.
Банк жүйесіндегі депозиттер.*
(млн.тг., кезең соңына)
| |2001ж. |2002ж. |2003ж. |2004ж. |2005ж. ... ... |437941 |455543 |731167 |1039348 |2482593 ... ... | | | | | ... ... ... |171428 |165785 |386735 |604784 | ... | | | | | ... ... емес |121497 |110311 |259132 |351979 |454736 ... ... | | | | | ... жеке тұлғалардың |49931 |55474 |127604 |252805 | ... ... ... |289758 |344432 |434563 | ... | | | | | ... ... емес |131609 |144285 |136665 |253484 |367217 ... ... | | | | | ... жеке тұлғалардың |134903 |145473 |207767 |181079 | ... ... ... ... ... 2001-2005жж.
2002-жылы 2001-жылмен салыстырғанда барлық депозиттер 4,02%-ға 17602
млн. теңгеге өскен. Ал, 2003-жылы 2002-жылға қарағанда 60,5%-ға 275624 ... ... ... ... ... ... 308181
млн. теңгеге өссе, 2005-жылы 2004-жылмен салыстырғанда 138,86%-ға ... ... ... ... ... ... өсу ... көріп тұрғанымыздай, ұлттық валютадағы салымдар шетел
валютасындағы салымдарға қарағанда 2001-2002жж. аз ... ... ... ... ... Мысалы, 2001-жылы ұлттық валютадағы
депозиттер мен ... ... ... ... депозиттердегі
үлесітері сәйкесінше 39,14% және 60,86%, ... 36,39% және ... ... 52,89% және 47,11%, ... 58,19% және 41,81%, 2005-
жылы % және % құраған.
Депозиттер – ... ... бір ... көзі ... оның ... көп болуы банк қызметінің ... ... ... ... көп ... жеке ... ... оның маңызы өте зор болып табылады. Жалпы,
Қазақстан Республикасындағы жеке тұлғалардың салымдары ... ... ... ... келесі суреттен көруге болады: /13/
4-Сурет
*көзі: Статистика Агенттігінің мәліметтері
бойынша
«ҚР екінші ... ... жеке ... ... ... ... Қорының» пайда болуы халықтың
салымдарының ... ... бір ... ... Олардың өсу қарқыны заңды
тұлғалардың өсу қарқынынан жоғары болды. Келесі ... ... ... халық салымдарының өзгеру динамикасын көруге болады:
5-кесте.
Қазақстан Республикасындағы кейбір екінші деңгейлі банктердегі
халықтың салымдары.*
(млн.тг., кезең соңына)
| |2001ж. |2002ж. |2003ж. |2004ж. |2005ж. ... ... ... |52755 |69243 |86889 |110148 |130910 ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... дейінгі |19218 |17946 |23293 |30833 |36354 ... ... |35537 |51297 |63596 |72481 |94556 ... ... |43643 |60537 |78037 |84930 |105260 ... салымдары, с.і.: | | | | | ... ... ... |3840 |5474 |7879 |11584 |17904 ... ... |39803 |55062 |69779 |72819 |86728 ... ... |36150 |52897 |68496 |88399 |119523 |
|барлық ... с.і.: | | | | | ... ... ... |4436 |7172 |9891 |10699 |15152 ... ... |31714 |45725 |58605 |77185 |104371 ... |10131 |14861 |21402 |42840 |61491 ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... |849 |1352 |1903 |2931 |4801 ... ... |9283 |13509 |19500 |39559 |56680 ... халықтың барлық|8562 |6726 |9723 |11223 |12930 ... с.і.: | | | | | ... ... дейінгі |298 |762 |1440 |1861 |1915 ... ... |8264 |5964 |8282 |9360 |11014 ... «АБН ... |3122 |4877 |4458 |4288 |5588 ... ... ... | | | | ... с.і.: | | | | | ... ... ... |2376 |3966 |3547 |3655 |4883 ... ... |746 |911 |911 |633 |705 ... ... |3004 |6426 |13277 |20770 |28464 ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... дейінгі |146 |357 |449 |1184 |1234 ... ... |2859 |6069 |12828 |19214 |27229 ... ... барлық|2979 |3608 |4731 |5741 |9791 ... с.і.: | | | | | ... ... ... |397 |538 |729 |955 |1323 ... ... |2582 |3070 |4003 |4771 |8453 ... ... ... |2676 |5551 |8121 |5529 |10142 ... ... с.і.: | | | | | ... ... ... |2041 |846 |1115 |1381 |2086 ... ... |635 |4706 |7006 |4148 |8056 ... «HSBC Банк ... |2095 |2241 |1847 |1177 |1031 ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... дейінгі |1144 |1287 |1107 |719 |587 ... ... |951 |954 |740 |458 |444 ... ... ... |1855 |3228 |4029 |5119 |5980 ... салымдары, с.і.: | | | | | ... ... ... |290 |423 |537 |750 |992 ... салымдар |1564 |2806 |3492 |4360 |4982 ... ... |1793 |2930 |6494 |12118 |17953 ... ... ... с.і.: | | | | | ... етуіне дейінгі |259 |260 |483 |888 |1780 ... ... |1534 |2670 |6010 |11003 |16172 ... ... ... |2391 |3561 |4594 |6564 ... с.і.: | | | | | ... ... ... |49 |145 |331 |442 |848 ... ... |1629 |2246 |3230 |4105 |5113 ... ... ... |774 |770 |829 |1136 ... с.і.: | | | | | ... ... дейінгі |137 |222 |239 |338 |454 ... ... |635 |553 |531 |489 |680 ... Банктегі» халықтың |121 |139 |178 |356 |589 ... ... с.і.: | | | | | ... ... ... |75 |92 |145 |275 |464 ... ... |47 |47 |33 |80 |152 ... ... ... ... ... 2001-2005жж.
Көріп тұрғанымыздай, аталған 15 банктің ... ... ... көлемі жағынан алдыңғы төрт орынды «Халықтық Жинақ
Банкі», «Казкоммерцбанк», ... және ... ... ... бесінші орынды «Валют-Транзит Банкі» алған. 2003-жылға
дейін екінші орынды «Казкоммерцбанк» алып ... ... ... ... оның ... ... Бұл ... «Халықтық Жинақ Банкінің»
бірінші орыннан кетпеуіне оның бұрыннан халық салымдарын ... және ... ... ... оған ... ... ... Сондай-ақ, банктің өзі бұрыннан келе жатқаны белгілі.
Қарастырылған екінші деңгейлі банктердің көбісінде мерзімді ... ... ... ... қарағанда біршама көп. Ал, шетел
банктерінде – «ЕАБ ... Банк ... ЕБ «HSBC Банк ... ... ... керісінше, талап етуіне дейінгі депозиттер көп. Бұл ... ... ... ... жиі және үлкен көлемде жұмыс
істейтіндігін көрсетеді. Ал, қазақстандық банктерде ... ... ... ... салады. Өйткені, олардың қаражаттары бос
жатады да, ... одан ... ... ... ... ... ... ішінде «ЦентркредитБанкі», «Демир Қазақстан Банкі»,
«Каспийский Банкі» және «Валют-Транзит Банктерінің» ... ... ... ... ... (40-130%-ға дейін). Бұл олардың
клиенттерді тартуы ... ... ... жасайтындығын айқындайды.
Каспийский Банкіндегі депозиттердің ерекшелігі – барлық салым түрлері
бойынша міндетті түрде ең ... ... ... ... ... бұл 15000 ... ... долларын және 100 евроны құраса, «Денежный
дождь», «Золотые традиции», ... ... ... 5000 ... долларына және 50 евроға тең. «Прибыльный» депозиті бойынша ... ... 75000 ... 500 АҚШ ... және 500 ... ... бойынша бұл 740000 теңге, 5000АҚШ долларына тең. Сондай-
ақ, Каспийский Банкінде ... ... ... ... ... ... ... екі кестеде беріледі: біріншісі негізгі
пайыздық мөлшерлемелер, ... ... ... ... ... мөлшерелеме. Бұл клиенттерді тартудың бір тәсілі
болып ... ... ... банктерде пайыздық мөлшерлеме теңгеде 11%-дан,
шетел валютасында 7,5%-дан аспаса, «Каспийский ... ... ол ... ... ... ... ... құрайды.
«Денежный дождь» депозитінің ерекше шарты – пайыздық мөлшерлемені ... ... ... ... ... ... ... немесе жасы 50-ден асқан
адамдарға арналған. Егер салымшы депозитті мерзімінен бұрын бұзғысы ... оны ... ... ... ... ... салым салуға және ішінара алуға
болады. Бұл жерде тағы бір ...... ... ... ... ... ... депозиті қысқа мерзімге – 7 күннен 31 күнге дейін
рәсімделеді. Пайыздық ... ... ... ... кепілдендірілмеген түрі де болады. Онда ең төменгі ... ... ... теңге болып табылады. /14/
«»ЦентркредитБанкіндегі» депозиттердің ішінде ең тартымды ... ... ... ... ... Ол ... салымшы пайыздық мөлшерлемені
жоғалтпай мерзімінен бұрын депозиттік ... бұза ... ... 18 айға ... Салыманн ішінара алуға және үстіне қосымша
салуға да болады. Сыйақы әр ай сайын ... ... ... ... – VISA Electron ... ... алуға болады.
«Долгосрочный» депозиті ұзақ мерзімге – 24 ай, 36 ай және одан жоғары
мерзімге ғана ашылады. 24 айға ... 10,5%, ... ... ... 36ай және одан ... ... ... 11%, шетел валютасында
7%-ды құрайды.
«Срочный-накопительный» депозитінің ... – онда ең ... ... (15000 және 100 АҚШ ... белгіленген және ол қысқа
мерзімге ашылады. Басқа ... ... ... ... ... ... о ... және зейнеткерлерге арналған
«Пенсионный» депозиті қарастырылған. «Подумай о ... ... ... 1
айдан қосыла отырып, 18-ден 36 айдан жоғары мерзімге ашылса, «Пенсионный»
депозитін 3 ... ... ... ... ... қатар, аталған банкте қаражыт көп клиенттерге арналған
депозит түрі – «VIP» ... ... Ол ... салымның ең төменгі
мөлшері – 50 000 АҚШ доллары немесе оның ... ... ... Ол 12 ... 60 айға ... ... Пайыздық мөлшерлемесі қалған
депозиттердің пайызымен ... ... ... ... «Рантье» депозиті бар. Оның ең төменгі
мөлшері теңгеде 100 000, шетел ... 1000 АҚШ ... ... /15/
Депозиттік ресурстардың мөлшері бойынша алдыңғы ... ... ... ... ... ... ішінде «Халық Банкі»
80 жыл бойына жеке тұлғалар депозиттері ... ... ... алып
келеді. Оның депозиттері келесідей:
1. «Халықтық-стандарт» - салымды сақтау мерзімінің икемділігі ... мол ... ... ... - ... ... сақтау әрі түрлі мақсатқа
жинақтау мүмкіндігі;
3. «Халықтық-балалар үшін» - балаларға жасалған қамқорлық және ... ... ... - ... ... қаржы алу мүмкіндігі;
5. «Халықтық-төлемдерімен» - қосымша табыс табу мүмкіндігі.
Аталған депозиттердің ішінде тек «Халықтық-төлемдерімен» депозитінен
ішінара алуға болады. ... ... ... мүмкіндігі «Халықтық-
жинақтаушы», «Халықтық-зейнетақылық» және «Халықтық-балалар үшін»
депозиттерінде ғана бар. ... ... ... бойынша салымның ең
төменгі мөлшері Алматы және ... ... ... ... де жоғарыда аталған банктердегідей зейнеткерлерге
арналған «Пенсионный» депозиті бар. Оның бір ерекшелігі – егер ... 2000 АҚШ ... кем емес ... және ... 6 ... кем ... депозиттің валютасын басқа валютаға ... ... ... ... ... Алматы және Астан қалалары үшін ең ... ... – 75000 ... 500 АҚШ доллары және 500 евро болса, басқа
аймақтарда 45000 теңге, 300 АҚШ ... және 300 ... тең. ... ... салуға немесе ішінара алуға болады. Аталған депозит бойынша
ай ... 100 ... ... ... 7 ... 60 ... дейін рәсімделеді. Ең ... ... – 150000 ... 1000 АҚШ ... және 1000 евроны құрайды.
Сыйақы сақтаудың нақты мерзіміне байланысты ... ... ... ... ... алуға болмайды. Бұл жерде сйыақы мөлшерлемесі теңгеде
2-3,5%-ды ... ... ... ... ... ең ... деп ... депозит түрі –
«Формула успеха» болып табылады. Ол бойынша сыйақыны ай сайын капитализация
жасауға ... алып ... ... Ай ... 100 ... ұтыс ... ұтыс – 1 000 000 теңгеге тең. Сондай-ақ, «Пенсионный» депозитінде
тәрізді егер ... ... 2000 АҚШ ... және ... 6 ... ... онда салымды басқа валютаға конвертациялауға болады. Салымның ең
төменгі мөлшері 75000 теңге, 500 АҚШ ... және 500 ... ... көп салымшыларға платинум депозиті белгіленген. Оның ең
төменгі сомасы 10 000 АҚШ долларын, 10 000 евроны немесе ... ... ... 3 ... 60 айға ... ... ... байланысты пайыздық
мөлшерлемелері көбейіп отырады. Қосымша салым салуға мүмкіндік бар. Ол 1000
АҚШ долларынан, 1000 евродан ... 150 000 ... кем ... ... ... ... «Сезонный» депозиті жыл мезгілдеріне
қарай төртке бөлінеді:
- «Зимушка-зима» - ... ... ... ... - 1 наурыздан 31-мамырға дейін;
- «Радуга» - 1-маусымнан 31-тамызға дейін;
- «Золотая осень» - 1-қыркүйектен 30-қарашаға дейін.
Депозит мерзімі 3 ... 60 айға ... ... және ... мерзімдеріне қарай Сақтандыру Қорының белгілеген пайыздық
мөлшерлемелерінен аспайды. ... ... ... оны4 ... ... пайыздық мөлшерлемелері басқа банктерге ... ... ... ... болып табылады.
«Казкоммерцбанк» банк жүйесінде алдыңғы қатарды ... ... ... ... ... банк ... ... ішінде 3-орында
тұр. Оның «Лучший» депозиті бойынша ең төменгі салым сомасы – 75000 теңге
500$ және 500 ... ... Оның ... ... ... ... мөлшерлемелерінен аспайды. Сыйақы мөлшерлемесі 36
айға дейін фиксацияланған. Салымды қосымша толықтыруға болады. Осы ... ... ... – «7 000 000 ... ... ... ... Ол
сақтандырылмайтын депозитке жатқанымен, пайыздық мөлшерлемелері ... ... ... ең ... ... - 15000 ... 100$
және 100 евроны құрайды. Сақтаудың ең төменгі ... - 6 ай. ... ай ... есептеледі. Теңгеде және АҚШ ... ... ал ... фиксацияланбаған. Салымды толықтыруға болады.
Зейнеткерлерге арналған “Пенсионный” депозиті қарастырылған. ... ... ... ... ... бар: 15.000 ... 100$, 100 евро. Пайыздық
мөлшерлеме тоқсан сайын есептеледі.
Сондай-ақ, “Казкомерцбанктің” “Свобода” депозиті бар. Ол ... ... ... және 1 айда ... ... ... жартылай
алуға мүмкіндік бар. Бірақ, депозитте тұрақты 75.000 теңге, 500$ және 500
евро ... ... ... 12 ... ... мерзімге салынған депозиттер
бойынша пайыздық ... ... ... ... ... 1 ... дейін және 1 жылдан
жоғары мерзімге салынады да, ... ... ... ... 8%
және 10%, шетел валютасында 4,5% және 6,5% деңгейінде белгіленген. /18/
Екінші деңгейлі банктердің ішінде Темірбанк 1000.000 ұтыс ойнатуымен
клиенттерді тартады. ... ұтыс қоры ... ... ... ... осы жылы 8 ... миллионер болатынына кепіл береді. Ай сайын 65.000
теңге, 500$, 400 евро сапасына 6 ... кем емес ... ... ашқан
салымшылардың ішінде 100.000 теңге ойнатылды. Әр тоқсан сайын 12 ... ... 130.000 ... 1000$, 800 ... ... ашқан
салымшылардың біреуіне 1000.000 теңге ... Ал, ... ... соңғы ойын нәтижесінде 5.000.000 теңге 5 салымшыға беріледі.
Аталған банкте ... ... ... ... ... ... “Забота накопительный”, “Спринт”, “Миллионер” т.б.
депозиттер бар. “Темір-сюрприз” депозиті 12 айға ... ... да, ... теңгеде 8%-ға дейін, ... ... 4%-ға ... Бұл салым бойынша сыйақы мөлшерлемесі келісім-шартқа отырған
кезде беріледі.
Қосымша салуға, ... ... ... әрі пайызы ай сайын
есептелетін депозит түрлері – бұл ... ... және ... ... ... срочный” бойынша төменгі сома - 7000 теңге, 50$, 50
евро болса, “Темір VIP” бойынша – 3 000 000 ... 2000$, 2000 ... 30 ... ... ... депозит түрі – “Спринт” депозиті. Пайыздық
мөлшерлемесі теңгеде - 4%, шетел валютасында - 3% құрайды.
Несиеге кепіл ретінде қоюға ... ... ... бар. Оның ... ... ... 10%, шетел валютасында – 6,5% болып табылады. /19/
2. «Валют-Транзит банкі» іс-тәжірибесінің депозиттік операцияларын
бағалау.
«Валют-Транзит Банкінде» депозиттердің әр ... ... ... ... ... қарағанда көптеген артықшылықтар қарастырылған.
Жалпы, банктегі депозиттерді үлкен екі топқа бөлуге болады:
1) Интегрированные ... ... ... топ ... ... ... ... «Денсаулық»;
3) «Букет подарков»;
4) «Серебряный щит»;
5) «Серебряный ... ... ... депозиті бойынша төтенше жағдайдан сақтандыру полисі ақысыз
рәсімдеуге болады. Осы ... ... ... және ... ... де сақтандыру полисінің берілуін қарастырады. Оның ... ... ... ең ... ... лимиті 100 000
теңгеге дейін төленеді. Бұл жерде келесі тәуекелдер ... ... ... ... толық жоғалту;
- еңбек жарамдылығын жартылай жоғалту;
- жарақаттану және басқа да төтенше жағдайлар салдарынан қайтыс болу.
Сақтандыру сыйақысы «Валют-Транзит Банкі» және «Валют-Транзит ... 80% және 20% ... ... Оны келесі кестеден көруге
болады:
6-кесте.
Сақтандыру келісім-шартының мерзімі бойынша сақтандыру сыйақысын
төлеу*
|Сақтандыру |6 айға ... |1 ... ... ... | | ... | | ... (%-да) |0,7 |1 ... сыйақысының |700 |1000 ... | | ... ... |560 |800 ... (80%) | | ... Полисі» |140 |200 ... (20%) | | ... ... ... ... ... бұл ... өзіндік ерекшеліктері де бар. «Гарантия
труда» депозитін ашқан клиентке пластикалық карточка беріледі де, ... ... ... ... 0,5%-ы ... бір ... сыйақы
аударылады. Бірақ, мұндайда бір реттік сыйақы алу үшін клиент ... ... ... ... ... Яғни, «Валют-Транзит» Банктік
тобының барлық дерлік құрылымдық бөлімшелері бір-бірімен тығыз ... ... Оны біз ... ... ... де байқаймыз. Жалпы, бұл
депозит түрін кез-келген адам аша алады. Ал, «Серебряный щит» депозиті ... ... жасы ... ... ... ... ... айтылғандай,
бұл депозиттер бойынша ақысыз ... ... ... ... ... тағы басқа депозит түрі бар: «Серебряный дождь». Ол
бойынша салымшыға өмірді ... ... ... ... ... ... ... мерзіміне байланысты сақтандыру
түрлеріне бөлген: ( 7-кесте)
7-кесте.
«Серебряный дождь» депозиті бойынша өмірді ... ... ... ... ... life» ... |
| ... |
|1 ... ... ... - бала ... ... ... жылға дейін |«Sun life» - ... ... ... ... ... |«Sun life» - ... ... |
|3-4 жылға дейін ... life» - ... ... ... жылға дейін ... life» - ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша
Бұл жердегі «Будущее», «Sun life», ... life» - бұл ... ... болып табылады. Яғни, ... ... ... ... ... түрлеріне жеңілдік
беріледі.
«Букет подарков» депозиті ... ... ... сомаға
байланысты «Валют-Транзит Ломбардқа» өткізіліп, кейін қайта сатып алынбаған
заттарды сататын «Торги» ... ... ала ... Оның ... ... депозиті бойынша жеңілдіктер.*
|Депозит сомасы ... ... ... жеңілдіктер |
| ... ... ... ... |
| | ... ... тг. ... |2% |3% ... тг. |4% |5% ... | | ... – 500 000 тг. |9% |10% ... | | ...... тг. |14% |15% ... | | ... ... жоғары |19% |20% ... ... ... мәліметтері бойынша
Көріп тұрғанымыздай, «Валют-Транзит Қорының» салымшылары болып
табылатын клиенттерге басқа клиенттерге қарағанда ... Бұл да ... ... бір ... ... ... Депозит бойынша ... ... 180 ... ... ала ... ... ... басқа
құрылымдық бөлімшелерімен байланысты жұмыс істейтін тағы бір ... ... рай» ... ... Оны ... салымшы «Валют-Транзит
Ломбардтан» несие алған кезде жеңілдікті ... ... Оны ... кестеден
көруге болады:
9-кесте.
«Ломбардный рай» депозиті бойынша ломбардтық несие ... ... рай» ... ... ... төлеудегі |
|депозитін орналастыру |жеңілдік ... | |
| ... ... |«Валют-Транзит Қоры» |
| | ... |
|3 ... 1 ... ... |20% |25% ... жылға дейін |25% |30% ... ... ... |30% |35% ... ... ... |35% |40% ... ... дейін |45% |50% ... ... ... ... ... да «Валют-Транзит Қорының» салымшыларына жеңілдік ... ... ... ... ... топ ... ... клиент тарта алатынын айқындайға болады. Сондай-ақ, аталған
депозиттер бойынша жеңілдікпен несие ... ... айта ... жөн. ... ... ... ала ... «Валют-Транзит Банкі» несиелеу
барысында пайыздық ... ... ... ... ... ... несиенің пайыздық мөлшерлемесі 2 кезеңге жеке-жеке
белгіленеді:
а) ...... 3 ай, бұл ... ... ... ... ... тең;
б) 2-кезең – қалған айларға пайыздық мөлшерлеме келесі формула
бойынша есептеледі:
несие бойынша %-дық ... = ... ... % + ... ... ... депозиттің мерзіміне байланысты. Оны келесі
кестеден көруге болады:
10-кесте.
«Гарантия труда» депозиті ... банк ... ... алу ... % ... дейінгі нақты | ... ... | |
| ... ... |Теңгеде |
|3 айға ... |5,5 |6,5 ... айға ... |4,5 |6 |
|6 ... 1 ... дейін |4 |5,5 ... ... ... |3,5 |5 ... ... ... |3 |4,5 |
|3 ... ... |2,5 |3,5 ... ... Банк» мәліметтері бойынша.
Ал, «Денсаулық», «Серебряный щит» және «Серебряный ... ... ... 3 айда жеңілдік болмағанымен банк маржасы 0,5%-ға ... ... ... щит» және ... ... бойынша
несиелеу барысындағы банк маржасы.*
|Депозиттің несие алу |Маржа, % ... ... ... | ... ... | |
| ... ... ... |
|1 ... 3 айға ... |5 |6 ... айға ... |4 |5,5 |
|6 ... 1 ... ... |3,5 |5 ... ... ... |3 |4,5 ... ... ... |2,5 |4 |
|3 ... ... |2 |3 ... ... ... ... бойынша.
«Букет подарков», «Ломбардный рай» депозиттеріне келсек, бұл жерде
маржа төмендетілмейді және несие ... ... ... ... ... Ал, ... ... бойынша несие сомасы депозиттің ... ... ... ... ... ... бойынша
сыйақы мөлшерлемелерінің рентабельділігін есептесек, ол әр депозит ... әр ... ... Ол ... ... ... ... табылады.
Келесі кестелерден жоғарыда аталған несиелендіру бағдарламалары бойынша
банктік ... мен 3 ... ... сыйақы мөлшерлемелеріне байланысты
банктің алатын таза ... ... ... ... несиелендіру бағдарламасы бойынша сыйақы
мөлшерлемесінің рентабельділігі.*
(%-бен)
|Депозитті|Депозит |Сақтан-|Сақтандыру сомасы|Банкті|Несие |Банктің|
|орналасты|бойынша |дыру |мен ... ... ... ... |
|-ру ... ... ... ... ... ... |маржасы|
|мерзімі |мөлшерлеме| ... ... | ... |
| | | ... ... |(3 ... | |
| | | ... %-дық | ... | |
| | | ... | | | |
|3 ай |6 |1.9 |9.9 |6.5 |12.5 |2.6 |
|6 ай |6 |1.9 |9.9 |6 |12 |2.1 |
|9 ай |9 |1.6 |12.6 |5.5 |14.5 |1.9 |
|1 жыл |9 |1.6 |12.6 |5 |14 |1.4 |
|2 жыл |10 |0.8 |12.8 |4.5 |14.5 |1.7 |
|3 жыл |10 |0.8 |12.8 |4.5 |14.5 |1.7 |
|4 жыл |11 |0.5 |13.5 |3.5 |14.5 |1 |
|5 жыл |11 |0.5 |13.5 |3.5 |14.5 |1 ... «Валют-Транзит Банк» мәліметтері бойынша.
«Серебряный дождь» депозиті бойынша таза маржа төменірек болады.
Өйткені, оның өзіндік құны ... ... ... ... ... ... ... пайызы боынша рентабельділігін көруге
болады:
13-кесте.
«Серебряный дождь» несиелендіру бағдарламасы бойынша сыйақы
мөлшерлемесінің рентабельділігі.*
(%-бен)
|Депозитті|Депозит |Сақтан-|Сақтандыру ... ... ... |мен ... берудің|к |бойынша |таза |
|-ру |%-дық ... ... ... ... ... |маржасы|
|мерзімі |мөлшерлеме| ... ... | ... |
| | | ... ... |(3 ... | |
| | | ... %-дық | ... | |
| | | ... | | | |
|3 ай |6 |3,3 |11,3 |6 |12 |0,7 |
|6 ай |6 |3,3 |11,3 |5,5 |11,5 |0,2 |
|9 ай |9 |2 |13 |5 |14 |1 |
|1 жыл |9 |2 |13 |4,5 |13,5 |0,5 |
|2 жыл |10 |1 |13 |4 |14 |1 |
|3 жыл |10 |1 |13 |4 |14 |1 |
|4 жыл |11 |0,7 |13,7 |3 |14 |0,3 |
|5 жыл |11 |0,7 |13,7 |3 |14 |0,3 ... ... Банк» мәліметтері бойынша.
«Денсаулық» және «Серебряный щит» депозиттерінің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... таза ... және «Серебряный щит» несиелендіру бағдарламасы бойынша
сыйақы мөлшерлемесінің рентабельділігі.*
(%-бен)
|Депозитті|Депозит |Сақтан-|Сақтандыру сомасы|Банкті|Несие ... ... |мен ... ... ... |таза |
|-ру |%-дық ... ... ... |маржа |%-дық |маржасы|
|мерзімі |мөлшерлеме| ... ... | ... |
| | | ... ... |(3 ... | |
| | | ... %-дық | ... | |
| | | ... | | | |
|3 ай |6 |1.9 |9.9 |6 |12 |2,1 |
|6 ай |6 |1.9 |9.9 |5,5 |11,5 |1,6 |
|9 ай |9 |1.6 |12.6 |5 |14 |1,4 |
|1 жыл |9 |1.6 |12.6 |4,5 |13,5 |0,9 |
|2 жыл |10 |0.8 |12.8 |4 |14 |1,2 |
|3 жыл |10 |0.8 |12.8 |4 |14 |1,2 |
|4 жыл |11 |0.5 |13.5 |3 |14 |0,5 |
|5 жыл |11 |0.5 |13.5 |3 |14 |0,5 ... ... ... ... ... ... ... несиенің ең төменгі сомасы белгіленген. Ол
депозиттің мерзіміне байланысты және барлық депозиттерге ... ... ... ең ... мөлшері.*
|Депозитті рәсімдеу мерзімі ... ең ... ... |
|6 айға ... |30 000 тг |
|1 ... ... |50 000 тг |
|3 ... дейін ... тг |
|5 ... ... ... тг ... ... ... ... бойынша.
«Валют-Транзит Банкінің» әдеттегі депозиттері банктің басқа
құрылымдық бөлімшелерімен байланысты жұмыс ... ... ... ... бар. ... ... лучший» депозиті бойынша төменгі
салым сомасы белгіленген. Ол 150 000 теңгеге тең. ... 13 айға ... ай ... ... болады. Қосымша жарна салуға және қалдығы 150 000
теңгеден төмен болмайтындай, одан асқан соманы жартылай алуға да ... ... ... – 10%. Егер ... 3 ай ... ... одан ... де
депозитті мерзімінен бұрын 10% -бен ... ... ... ... ... үшін өте ... ... нақты түрде салым 3 айға 10%-
дық мөлшерлемемен қабылданып отыр. Ал, жалпы қалған депозиттер ... ... ... яғни ... ... ... ... – барлығы 3 айдан 5 жылға дейін ашыла отырып, пайыздық
мөлшерлемесі ... ... ... ... депозиттері бойынша сыйақы мөлшерлемесі.*
|Валютасы ... |3 ай |6 ай |9 ай |1 жыл |2 жыл |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... теңгеде |8 |11 |12 |12,5 |13 |13,5 ... ... |6 |7 |8 |8,5 |9 |9,5 ... | | | | | | ... «Валют-Транзит Банк» мәліметтері бойынша.
Салым сомасы 7 000 000 теңгеден төмен болып кеткен жағдайда ол бірден
кепілдендірілетін депозит категориясына өтеді де, пайыздық мөлшерлемесі ... ... ... ... сыйақы мөлшерлемесіндей болып ауысады.
Салымшылардың барлық категорияларына арналған салым түрі ... ... ... ... тек ... ... да, 1 жылдан
кейін бірден 2 жыл, 3 жыл, 4 жыл, 5 жыл деп бөлінбей, 1 ... 2 ... 2 ... 3 ... ... 3 ... 4 ... дейін, 4 жылдан 5 ... деп ... ... ... 18 ай, 13 ай ... өткеннен кейін
де пайыздық мөлшерлемені жоғалтып алмай, депозитті бұзуға болады.
Міне, «Валют-Транзит Банкі» депозиттері әр ... ... ... ... ... көбеюде. Оны Алматы қаласының №18 есеп-
айырысу бөлімшесінің депозиттері көлемінің өзгеру динамикасынан ... ... ... ... ... ... өзгеру
динамикасы.*
*көзі: «Валют-Транзит Банк» мәліметтері бойынша.
Көріп тұрғанымыздай, жылдан жылға депозит ... ... ... ... 2000-жылға қарағанда 35% өссе, 2002-жылы 2001-жылға
қарағанда 192%-ға өскен. 2003-жылы ... ... 102%, ... ... 48% және 2005-жылы 2004-жылға қарағанда ... ... ... ... ... ... 3070 ... етуіне
дейінгі салымдар, 849 мерзімді депозиттер бар. Депозиттердің 2005-жылдың
соңындағы жалпы көлемі – ... ... ... ... ең көп ... ... депозиті алады.
Себебі, біріншіден, ол интегрированный депозиттерге қарағанда бұрын шыққан
және, екіншіден, сол ... бұл өте ... ... болып саналған. Яғни,
ол бойынша жартылай қаражат алып тұруға және ... ... ... ... ... бос ақшалай қаражаттар көбінесе зейнеткерлерде болады.
Жоғарыда айтып кеткеніміздей, ай сайынғы жолдамалар берілген депозит түрін
тартымды етеді. ... ... ... ... ... ... ... кестеден көруге болады:
18-кесте.
«Валют-Транзит Банкі» депозит түрлері бойынша үлес салмақтары.*
(жыл соңына %-бен)
|Депозит түрлері ... ... ... |2003-ж. |2004-ж. |2005-ж. |
|Заслуженный |0,34 |8,05 |23,71 |35,24 |39,22 |87,25 ... |63,13 |42,72 |15,31 |11,90 |16,26 |7,39 ... |36,53 |49,23 |17,35 |11,53 |9,63 |2,98 ... |0 |0 |0 |0,05 |0,02 |0,024 ... |0 |0 |0 |0,17 |0,20 |0,016 ... ... |0 |0 |0 |0 |0 |0,34 ... щит |0 |0 |0 |0 |0 |0,52 ... ... |0 |0 |0 |0 |0,17 ... |0 |0 |0 |0 |0 |0,57 ... ... |0 |0 |0 |0 |0 |0,18 ... |0 |0 |43,63 |41,11 |34,67 |0,56 ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... ... ... мәліметтері бойынша.
Көріп тұрғанымыздай, 2000-2002жж. депозит түрлері өте аз болған.
Соның ішінде «Универсальный» ... ең көп ... ... ... ... осы ... ... сыйақы мөлшерлемесіне қоса бонус есептеліп
отырған. Оның мөлшері 1-3% аралығында болды. ... ... ... ... ... оның ... ... жылдан-жылға жоғарылағанымен,
басқа депозит түрлері де ... ... ... ... ... ... тек басқа депозиттермен салыстырғанда үлес ... Ал, ... ... ... бірден көп үлесті
алуына сол кездегі осы депозитке деген сұранысты көрсетеді. Бұл депозит
түрін ... ... ... ... ... ... ... Сату-сатып алу кезеңінің аралығындағы бос уақытты пайдаланып, сыйақы
алуға үлкен мүмкіндік береді. ... ... ... ... 2005-жылы ғана шыққанын көруге болады. Сондықтан, олардың
алатын ... өте ... ... және ... ... аз үлес
алуы клиенттердің қаражатты белгілі бір мақсатқа жұмсау үшін ... ... ... ... ... ... үшін ғана депозит ашатынын
дәлелдейді.
Қазақстанда банк жүйесі ... бері ... ... ... төмендеді. Экономикалық жағдайдың жақсаруы ... ... ... мен ... ... сйыақы мөлшерлемесінің
түсуіне мүмкіндік берді. Соған байланысты қазіргі кезде ... ... сай ... 11%, ... валютасында 7,5%-дан жоғары депозиттер
сақтандырылмайды. Олардың жоғарыда аталған есеп-айырысу ... ... ... ... ... ... ... болады:
19-кесте.
2005-жылдың соңына «Валют-Транзит Банкінің» өте жоғары сыйақы
мөлшерлемесіне байланысты депозиттер ... ... ... ... |шетел |теңгеде |шетел |
| | ... ... ... | |да | |да | |да |
| ... |8,5%-дан |15%дан |9%-дан |11%-дан |7,5%-дан |
| ... ... ... ... ... ... |
|Барлық депозиттер|30 |57 |146 |89 |335 |136 ... | | | | | | ... ... ... |45403,9 |199739 |96571,9 ... |65455,7 |
|қаражат сомасы | | | | | | ... ... ... ... бойынша.
Көріп тұрғанымыздай, банктегі ... 94%-ын ... ... Бұл ... көп ... төлеуіне әкеледі де, оның шығындарын
көбейтеді. Соның салдарынан несиенің пайызы да жоғары болады, яғни ... ... ... ... ... ... ... оның пассивтік операциялары бойынша төлейтін ... ... ... бойынша алатын комиссиясы мен сыйақысы арасындағы
айырмадан тұратындықтан, оның қабылдаған ... ... ... ... ... байланысты банкке неғұрлым ұзақ мерзімге
қабылдаған депозиттері тиімді ... ... ... ... депозиттерге қарағанда үлесінің аз болуы оң нәтиже екенін
атап өтуге болады. Банк депозиттері мерзімдеріне қарай әр ... ... ... Оның ... ... ... ... болады:
20-кесте.
2005-ж. аяғына банк депозиттері мен несиелік ресурстарының портфелі.*
| ... ... |1 ... ... ... |3-5 ... |
| | | ... | ... |1615980 ... ... ... ... теңгеде | | | | ... |4141884 ... ... ... ... | | | | ... |1400000 |8980790 ... |1560480 ... . ... | | | ... |3200000 |12100000 |9400500 |82448 ... | | | | ... ... ... мәліметтері бойынша.
Көріп тұрғанымыздай, депозиттердің орналастырылу мерзімдеріне қарай
берілетін несиелердің де мерзімдері ... ... ... ... ... ... мерзімге берілгеніне қарай несие бойынша лимит
белгіленеді. Қаншалықты ұзақ мерзімге берілсе, ... банк ... ... депозиттердің де ұзақ мерзімге қабылдануы банк мүддесінде
болып табылады. /20/
3. Депозиттерді ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының бастауы президенті
Нұрсұлтан Назарбаевтың бастауымен құрылған депозиттерді сақтандыру жүйесі
Қазқстан Республикасының банк ... ... ... ... ... бірі болып табылады. Салымдарды кепілдендіру қорының
құрылтайшысы Қ.Р.Ұлттық Банкі болды, ол ... ... ... ... Депозиттерді сақтандыру жүйесінің негізгі міндеті – банк жабылған
жағдайда салымшылардың жеке ... ... ... ... ... еліміздегі барлық банктер депозиттерді сақтандыру
жүйесінің ... ... ... ... ... етуінің
тәуекелділігін төмендетуге, сақтандырылатын ... ... ... ... ... оның сызбасын қарапайымдатуға
бағыттала отырып, халықаралық ... ... ... жүйе Жеке тұлғалардың салымдарын
депозиттерін міндетті ұжымдық кепілдендіру сақтандыру жүйесінің қызмкт ету
және оған ... ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктерде
жеке ... ... ... ... ұжымдық сақтандыру
ережелерімен реттеледі. Осы нормативтік құжаттарға ... ... ... және ... валютасындағы мерзімді, шартты салымдар мен
талап етуіне дейінгі салымдар;
-теңгедегі және шетел валютасындағы жеке ... ... ... қалдықтары;
-теңгедегі және шетел валютасындағы карточкалық шоттардағы қаражат
қалдықтары.
Басшылардың және бес немесе одан да көп ... ... ... ... ... ... жұбайларының жоғарыда аталған
шоттары кепілдендірілмейді. Сондай-ақ, егер салым 50мың АҚШ долларынан асып
кетсе, ... ... ... табылған жағдайда Қор кепілдендірілетін ... ... оған ... ... қайтарады. Бірақ, ол 400 000
теңгеден аспауы керек. Егер салымшы бір банкке бірнеше ... ... ... ... ... ... 400000 теңге шеңберінде төленеді. Ал, егер
салымшы бірнеше банкте шот ... онда ол ... банк ... 400 ... шеңберінде төлейді. Салым ашылған валютасында қайтарылады. Салымшы
әр түрлі валютада ашқан салымдары бойынша қайсысын бірінші қайтаруын ... ... ... үшін ... банк таңдалады да, сол арқылы салымдар
қайтарылады. Банк жабылғаны туралы сот шешімі шыққан соң 2 апта ... ... ... ... ... және орыс тілдерінде банктің жабылғанын және
агент банк атын, қашан және қай жерде қайтару жүргізілетінін айтып салымдар
бойынша ... ... ... ... мәлімдейді. Салымшы осы
мәлімдемеден кейін 3 ай ... ... ... салым бойнша төлеу туралы жазба
арыз береді. Оған банктік салым келісім-шартының түпнұсқасы және ... ... 3 ай ... соң ... қайтару туралы тікелей ... ... ... ... арыз және құжаттар түскеннен кейін сол күні
немесе одан ... бес күн ... ... ... Егер ... қаражат
жетпей қалса, онда оған 30 күнге дейін қайтаруды созуына болады. ... сол ... ... алған болса , онда оған салымы мен ... ... ... ... ... ... Қордың қызмет ету барысынды ол банктерден жарна жинайды да,
оның 80%-ын Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздарына ... ... ... мен шетел ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк
депозиттеріне салады.
Қордың өзінің нақты қызметіне келетін болсақ:
1. қайтару резервін қалыптастырады;
2. банк жабылған кезде салымдарды қайтарады;
3. ... ... ... куәліктерінің есебін жүргізеді;
5. қордың жарғысымен қарастырылған басқа да функцияларды қарастырады.
Өз қызметін жүргізу кезінде Қор:
1. Ұлттық ... ... ... ... келісімге отырады да, соған
сәйкес банктердің қаржылық жағдайы туралы мәлімет алып отырады;
2. Ұлттық банкке қатысушы ... ... ... ... ... банктерді депозиттерді сақтандыру жүйесіне қабылдайды;
4. шетел валютасындағы салымдарды қайтару үшін шетел ... ... ... ... оның ... саясаты бойынша ақпарат сұрайды;
6. Ұлттық Банкке өз қызметі тұралы қаржылық есеп береді;
7. Республикалық газеттерде өзінің жылдық балансын шығарады;
8. басқа да ... ... ... ... тек ... ... ... Қорды жалпы басқаратын
Директорлар кеңесі ... ... Ол ... ... ... ... ... сақтандыру жүйесіне қабылдау немесе одан
шығару ... ... ... Қосымша және төтенше салымдар салу мөлшерін, мерзімін белгілеу;
3. Қор ... ... ... ... ... беру ... шешім
қабылдау;
4. Қайтару резервінің жетіспеуі жағдайында қарызға алу туралы ... ... ... ... тәртіпке таңдау .
Банкті жүйеге қабылдау үшін ол Ұлттық Банктің шығарған шешімін алуы
керек. Содан соң банк ... ... Банк ... өзінің депозиттік
саясатын, сондай-ақ, тартылған салымдар мен сыйақы мөлшерлемелері бойынша
мәліметтерді ... Егер осы ... ... болмаса, Қор банкті
қабылдаудан бас ... ... Қор 7 күн ... ... да, ... 5 күн ішінде келісім-шарт жасалады. ... ... ... ... мүше ... банк барлық сақтандырылған депозиттерінің сомасынан
5% мөлшерінде жарна төлейді.
Салымдарды қайтаруға қаражат жетпеген ... ... ... ... алынады, бірақ ол 500 млн. теңгеден аспауы керек.
Депозиттерді сақтандыру жүйесінің қатысушы банктеріне ... ... ... ... белгіленген:
- алғашқы екі жыл ішінде – есепті ... ... ... бірінші
жұлдызындағы жағдай бойынша банктің ... ... ... келесі жылдарда – есепті тоқсаннан кейінгі айдың бірінші жұлдызындағы
жағдай бойынша банктегі кепілдендірілген ... ... ... салымдарды қатысушы банктер тоқсан сайын
төлейді. Шетел валютасындағы салымдар бойынша олардың ... ... ... ... ... оған ... ... қойылады:
- кассалық операцияларды жүргізуге лицензиясы болу;
- соңғы 6 айда ... ... ... қажет аймақтарда филиалдары немесе есеп-айырысу бөлімшелері болуы;
- Қор және жабылатын банк салымшылары үшін қайтару шарттарының неғұрлым
тиімді ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың
депозиттерінің өсуі салымдарды кепілдендіру жүйесінің банк ... ... ... ... еткенiне дәлел болады. Депозиттердің өсуімен
Қ.Р. салымдарды кепілдендіру (сақтандыру) қорының іскерлік және ... ... ... 2002 ... 1 қаңтарына бұл 6 млрд. теңге болған.
Салымдар бойынша қайтару резерві 2004 жылға 5.101 млн. теңгенi құраған. ... ... 2%-ын ... ... ... 2000 ... ... соңына дейін 4,5 есеге өскен.
Инвестициялық тәуекелдерді хеджирлеу мақсатында заңға сәйкес қор
активтерінің ... ... Қ.Р. ... ... ... ... портфеліндегі мемлекеттік бағалы қағаздардың орташа табыстылығы - 12%
шамасында. Қордың таза табысы 2005 ... ... ... 91,7 млн. ... Қордың мемлекеттік бағалы қағаздарымен операцияны ақша қаражаттары
мен бағалы қағаздар портфелін сенімді басқару туралы келісімге сәйкес ... ... ... ... көрсеткендей, қайтару объектісіне ... ... ... ... ... ... қайта-қайта аңдып
отырмауы керек. Ол үшін кез ... ... кез ... ... білу ... болып табылады.
Ұлттық Банктің депозиттері қабылдауға ... бар ... ... жүйесіне міндетті түрде мүше болуы, ең алдымен, орта
және ұсақ ... ... ... Ал, ... ... қабылдауға
лицензиясын қайтарып алуға әкеледі.
Жалпы алғанда, ... ... ... ... банк ... депозиттерін қайтару үрдісін жылдамдатуға,
қайтару сапасын ... ... ... ... ... жүйе
қызметінің тәуекелдерін төмендетуге бағыттала отырып, халықаралық ... ... ... ... банктердегі депозиттік операциялардың ... ... ... және жеке ... ... ... ... банк пен клиенттің арасында орнайтын қатынастар
«Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... банктер мен банктік қызмет туралы» Заңмен, сондай-ақ,
Қазақстан ... 2000ж. ... №266 ... Банк қаулысымен
бекітілген «Қазақстан ... ... ... ... ашу, ... және жабу ... ... Ережесімен» реттеледі.
«Қазақстан Республикасы банктерінде клиенттердің банктік шоттарын
ашу, жүргізу және жабу тәртібі туралы Ережесі» бойынша ... шот – ... ... ... айналым дәстүрімен қолданылатын және келісім-
шартпен, ... ... ... ... ... көрсетумен
байланысты банк операцияларын жүзеге асыру және ... ... ... пен ... ... келісім-шарт қатынастарын білдіру тәсілі
болып табылады. Банктік шоттар теңгеде де, шетел валютасында да ... ... ... және ... ... ... ... және жинақ шоттары – жеке және заңды тұлғалардың, сондай-ақ
заңды тұлғалардың бөлімшелерінің шоттары.
Корреспонденттік ...... мен ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдардың шоттары.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ҚР ... ... арнайы нрмативті хұқықтық актілерімен
анықталады.
Корреспонденттік шоттарды ашу, жүргізу және жабу ... ... ... жеке ... ... ... белгіленеді.
Ағымдық немесе корреспонденттік шоттарды ашу ... ... ... ... банк ... ... түсетін қаражаттарды қабылдауға,
клиенттің қаражатты үшінші тұлғаға аудару туралы ... ... ... ... ... да қызметтерді атқаруға міндетті.
Банктік шот келісім-шарты келесілерден тұруы ... ... ... ... ... банкте орналастырылған қаражатты басқару тәртібі;
6. банктің қызмет көрсету шарттары мен олардың төлену тәртібі.
Сонымен қатар банктік шот ... екі ... ... да ... ... мүмкін.
Банктік шотты ашу үшін клиент банкке келесі құжаттарды табыс етеді:
1. Заңды тұлға – Қазақстан Республикасының резиденті үшін:
• қол қою және мөр басу ... бар ... ... ... есебіне алғандығы туралы салық органы ... ... ... ... ... туралы белгіленген нұсқадағы құжат
көшірмесі;
• филиалдар мен өкілдіктер үшін – ... ... ... немесе өкілдік
басшысына берген сенімхат көшірмесі;
• заңды тұлға жарғысының нотариалды белгіленген көшірмесі;
• мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын ... ... үшін ... ... ... Министрлігінің рұқсаты;
2. Жеке тұлға – Қазақстан Республикасының резиденті үшін:
• қол қою үлгісі бар құжат;
• салық ... ... ... ... ... туралы құжаттың
түпнұсқасы;
• заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметпен айналысатын жеке тұлғалар үшін
мемлекеттік тіркеуден өткендігін куәландыратын ... жеке ... ... құжат.
3. Қазақстан Республикасының резиденті емес заңды тұлғалар үшін:
• қол қою және мөр басу ... бар ... ... ... ... выписканың нотариалды куәландырылған көшірмесі;
• филиалдар мен өкілдіктер үшін – ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ сәйкес филиал немесе
өкілдік туралы Ереженің нотариалды куәландырылған көшірмесі;
• жинақ шотын жүргізумен байланысты операцияларды жүзеге ... ... қою ... бар ... жеке басын куәландыратын құжат
көшірмесі.
4. Қазақстан ... ... емес жеке ... ... қол қою ... бар ... жеке ... үшін – мемлекеттік тіркеуден (қайта тіркеуден)
өткендігін куәландыратын құжат ... жеке ... ... ... ... ... ... шотын ашу үшін клиент келесі құжаттарды
әкелуге тиіс:
1. Заңды тұлғалар:
• нотариалды түрде куәландырылған шотты ашу және ... ... ... ... ... ... ... көшірмесі;
• мемлекеттік тіркеуден (қайта тіркеуден) өткендігін растайтын құжат
көшірмесі;
• жинақ шотын жүргізу кезінде ... ... қол қою ... ... жеке ... куәландыратын құжат көшірмесі.
2. Жеке тұлғалар:
• шотты ашу және ... ... ... ... ... салық есебіне тіркелгені туралы құжат көшірмесі;
• 16 жасқа толмаған балалар үшін – туу ... ... ... жеке ... ... ... ... құрылтай құжаттарына сәйкес шот ашуға құзыреті бар заңды
тұлғаның өкіліне сенімхат әкелмеуге болады. Сол сияқты ... ... ... ... бар жеке тұлға да сенімхат әкелмеуіне болады (ата-анасы
т.б.)
Егер клиент бір ... ... шот ... банк келесі жағдайларда
клиенттен құжаттарды қайтадан сұрамауға хұқылы:
- егер клиент шотты ... ... ... (филиалында, бөлімшесінде)
ашса;
- клиенттің алғашқы ашқан банкісінен құжаттар толығымен бар екендігі
туралы растау болса.
Клиенттің ашқан шоттарының ... мен ... ... ... ... құжаттар талап етуіне хұқылы. Клиенттің шот ашу үшін
берген құжаттары (көшірмелері) тігіліп, ... ... істе ... ... ... банктік шот ашқаннан кейін 3 күн ішінде банк бұл ... ... ... ... ... шоттар бойынша шығын
операцияларын тоқтата тұру ... ... ... салу Қазақстан
Республикасының заң ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Банктік шот бойынша операцияларды қайта
жандандыру шешімді тоқтату туралы ... ... ... хабарламасы
негізінде жүргізіледі. Тыйым салынған шотта қаражат жеткіліксіз болған
жағдайда банк ... сома ... ... ... ... Егер қаражат болмай қалса, банк сәйкес органдарға 3 күн ішінде
хабарлауы керек.
Қол қою және мөр басу ... бар ... ... ... бірінші және
екінші қол қою үлгісі болады: біріншісін ұйымның ... ... ... ... ... ... екі ... да сеніп тапсырған құзыретті
адамдар да қоюы мүмкін. Егер заңды тұлғаның штатында екінші ... ... ... ... ... банк тек бірінші қолмен қабылдайды да,
бұл туралы сол құжатта жазылып кетеді. ... ... ... ... мөрі болуы керек. Алайда, кейбір резидент емес заңды тұлғалардың
елдеріндегі ... ... мөр басу ... бұл ... ... Басқа мақсаттарға арналған мөр үлгілерін алуға болмайды
(«кадрлар бөлімі» т.б.)
Қол қою және мөр басу ... бар ... ... және ... қол ... бар тұлғалардың жеке ... ... ... ... қол қою үлгілерін нотариалды түрде куәландыруын талап ете алады.
Егер ... ... ... ... құжатты жергілікті атқарушы билік
органдары куәландырады. ... банк ... ... ... ... ... ... болады.
Егер клиент басқа тұлғаға қол қою ... ... ... келсе,
клиенттің өзі немесе нотариус куәландырған қол қою және мөр басу үлгісі бар
уақытша құжат ... ... ... ... немесе мөрді жоғалтса, ескіртсе, банк
лкиентке жаңа мөрді дайындауға қажет мерзім береді. Мөрді ... ... пен ... ... ... құжаттарын мөрсіз рәсімдеу тәртібі
белгіленеді. Бұл келісім-шартта анықталуы керек. Қол қою және мөр ... ... ... жаңа қол қою және мөр басу ... бар ... ... жабу клиенттің арызы бойынша кез келген ... Бұл ... ... жеке ... шот жабуының негіздемесі
көрсетілуі керек. Егер ... ... ... бар ... (ұйым
жабылатын кезден немесе қайта құрылудан басқа жағдайларда, сондай-ақ, ... ... ... 1 ... аса, жеке ... шотында 3 жылдан аса
қаражат ... ... ... ... ... жабуға тыйым
салынады.
Заңды тұлға немесе жеке кәсіпкердің банктік шотын жапқан соң банк 10
күн ішінде ... ... ... ... ... банктік шотын жабу ҚР Қаржы ... ... ... ... ... алған жағдайда жүзеге асырылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. «Коммерциялық ... ... / ... С.Б. – ... ... «Деньги и кредит» - 1991. - №4. – Канцеленбаум З. К вопросу о ... ... ... ... ... «Банковское дело» / Под ред. Сейткасымова – Алматы, 1998г
5. «Финансовые ... и ... У.М. ... Д.Т. ... ...... ... «Банки Казахстана» №10, 2005г – Маженова Б. – Казахстанский Фонд
гарантирования депозитов: опыт, достижения, ... ... ... №12, 2004г – Кошербаева Г. – Почтово-сберегательная
система на депозитном рынке страны.
8. «Деньги, банки и денежно-кредитная политика», Эдвин Дж. ... - ... ... ... ... ... Полфреман, Филипп Форд, - Москва
1996г.
10. «Банки Казахстана», №6 2005г.
11. статья Рахымбаева
12. ҚР ... ... ... ... 2005-ж., №12.
13. статья Рахымбаева
14. Каспийский Банкінің мәліметтері бойынша.
15. ЦентркредитБанкінің мәліметтері бойынша.
16. Халық Банкінің мәліметтері ... ... ... ... ... ... бойынша.
19. Темірбанктің мәліметтері бойынша.
20. Валют-Транзит Банкінің мәліметтері ... ҚР жеке ... ... сақтандыру Қорының қызметі туралы
нұсқаулық.
22. Банки Казахстана, №5, ... ... ... ... ... ... ... кірмейтін жинақтау-депозиттік мекемелер
Депозиттерді сақтандыру жүйесі (ДСЖ)
Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және қадағалау ... ... ... Банкі
1. Ағымдағы шот
2. Есеп-айырысу шоты
3. Валюталық шот
4. ... ... ... ... ... дейінгі депозиттер нарығы
1. Жинақ кітапшасы
2. Жинақ выпискасы
3. ЖЗҚ-на ерікті салымдар
4. Жинақ сертификаттары
1. ... ... ... ... депозиттер
3. Орта мерзімді депозиттер
4. Ұзақ мерзімді депозиттер
Жинақ депозиттерінің нарығы
Мерзімді депозиттер нарығы
Депозит нарығы

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің депозиттік операцияларын қалыптастыру мен жетілдіру жолдары68 бет
Төлем балансының ұғымы және оның маңыздылығы36 бет
Банктік менеджмент, құрылымы және оның қазақстандағы қажеттілігі67 бет
Коммерциялық банктердің мазмұны, құрамы, құрлымы74 бет
Коммерциялық ұйымдардағы шығындар есебі мен аудиті57 бет
Ағымдағы шоттағы шетел валютадағы ақша қаражаттарының есебі43 бет
Ақша қаражаттары мен оның баламалары7 бет
Банкілік консервациялауды құқықтық реттеу15 бет
Банктердің филиалдарын, өкілеттігін ашу тәртібі. Еншілес шетел капиталдарының қатысуымен банктерді құру12 бет
Бухгалтерлік есеп бойынша есептер жинағы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь