Несие беруші мен несие алушылар арасындағы қарым-қатынастар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1. Бөлім. Несие беруші мен несие алушылар арасындағы қарым.
қатынастардың теория аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9

1.1 Несие беруші мен несие алушылар арасындағы қарым.
қатынастарының экономикалық пайда болу тегі мен мәні ... ... ... ... ... ...9

1.2 Несиенің формалары мен олардың жіктелуі және несиелеуді ұйымдастыру қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22


2. Бөлім. Несие беруші мен несие алушылар арасындағы қарым.
қатынастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29

2.1 Банктердiң несиелендiруiне талдау жасау және оның аймақтағы
iмдiлiгi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

2.2 “Темір Банк” АҚ . ның жеке тұлғаларға несиелердің берілу
тәртібі мен саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36

2.3 «Темір Банк» АҚ.ның жеке тұлғаларға тұтыну несиесін беру
операцияларына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38

2.4 « Темір Банк» АҚ. ның жеке тұлғаларды ипотекалық несиелендіру
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40

3. Бөлім. Коммерциялық банктердің несиелік қызметі: талдау және даму болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58
Казақстанда несиелiк келiсiмдер жасалғаннан кейiн келiсiлген шарттар бұылған жагдайда оны реттеуге қолданылатын құқықтық жауапкершiлiктiң толық анықтамасыньң жоқтығында. Несие алушы көпгтеген жағдайда банк алдында ешкандай жауапкершiлiк мiндетiн орындамай кетедi, ертеде алынған несиелер бойынша берешегi банк шығынына жабылумен шектелген. Бұл бұрынғы Кеңес үкiметiнен мұраланған тәжiрибе, ол қазiргi несиелендiрумен салыстырғанда мүлдем басқа приициптерге негiзделген. Такырыпта несиелендiруге байланысты мәселелердi әр түрлi жолмен шешу жолдары ұсынылған, несиелендiрудiң барысында турлерi мен тәсiлдерiн таңдауда оньң дербес субъект екендiгi ескерiлген. Іздену жұмыстары негiзiнде банк катынастарында несне мекемелерiнiң даму болашағы мен проблемалары карастырылады, банк мұнда экономиканың негiзгi буыны ретiнде қаралады. Көбiнесе, Ұлттық банк бекiткен пруденциалды нормативтер коятын талаптарды банктер елемейдi. Жiберiлген кемшiлiктер ақыр соңында банктiң өтiмдiлiк керсеткiшiнiң төмендеуiне әкелiп соғады, ол болса төлем қабiлетiне әсерiн тигiзедi, ал бұл болса толық банк жүйесiнiң тұрақсыздық жағдайына әкеледi. Нарықтық экономика несиелiк қатынастарды шиеленiстiрiп жiбердi және нарык бәсекесiн дамытты, ал ол болса өзiнiң жаңа талаптарын қояды және қазiргi уакытқа сай әдiстер мен шешу колданымдарын әзiрлеудi қажет етедi.
Банктiң несиелiк операциялар жүргiзу кезiнде пайда болып, несиенi берген сәттен оның кайтарылғанына дейiн жоғалмайтын мәселелер осы такырыпты зерттеуге негiз болды. Бұл Қазақстан банк жүйесiнiң тұрақтылығына күмән келтiредi және кәсiпорындар, ұйымдар жоне халық таралынан сенбеушiлiктiң тууына әкелiп соғады. Жалпы алғанда бұл жағдай, банктiк менеджменттiң темендiгiн жене банктiң коммерциялык кәсiпорын ретiнде даму стратегиясы мен айкын бағдарламасының болмауын бiлдiредi. Банк iс-әрекетiнде қандай да бiр шешiмдi толық қолдану үшiн әр түрлi субъектiлер мен банк арасындағы қатынастарды реттеудiң ғылыми тұрғыда негiзделген тәсiлдерiн әзiрлеу қажеттiдiгi пайда болып отыр. Бүгiнгi банктердiң қызмет керсету дедгейi олардың клиенттерiн канагаттандырмайды, себебi колданылатын стереотип өркениет мемлекеттер ортасьтнда колданылатын несиелiк катынастарға сәйкес келмейдi. Өзара қарым-қатынастағы сенiмдiлiктi жаксарту және нарык ортасыньң элементi ретiнде оң нәтижелерге жету мақсатында өз имиджiн жогарылату керек, оған темендегi факторлар әсер етедi: банктiң мол капиталы, қызметкерлерiнiң кәсiпкойлығы, банктiң менеджмент деңгейi, қызмет көрсету сапасы, банк операцияларыньң кең аукымы, даму стратегиясыньщ болуы және тиiмдi жарнама iс-әрекетi.
І.Указ Президента РК № 872 от 10.05.2002 «Вопросы организации единой системы государственного регулирования финансового рынка РК» // Казахстанская правда. 17 мая 2002г./С.1/
2. Стратегический план развития РК до 2010 года: Утверждено Указом Президента РК от 4.12.2001 №735 // Казахстанская правда. — 2001 — 29 декабря /с.6/
3. Положение Национального Банка от 29.08.97 № 318 «О выдаче банкам второго уровня согласия на кастодиальную, брокерскую, диллерскую» // Законодательство РК. 2002г. / № 1 /п.5/
4. Постановление Националыюго Банка от 26.12.98 № 290 «Правила выдачи банкам второго уровня согласия на осуществление брокерской, диллерской и кастодиальной деятельности» // Деловая неделя. 4 января 1999 г. /с. 4/
5. Положение «Об Агенстве РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций» / Утверждено Указам Президента РК от 31.12.2003 № 1270 // Казахстанская правда. 4 января 2004 г. /с.1/
6. Указ Президента РК от 11.08.1999 г. «Об утверждении Положения и структуры Национального Банка РК» // Панорама. 2 сентября 1999 г. /пп. 2,4/
7. «Активтер мен шартты міндеттемелерді жіктеу және оларды күмәнді және үмітсіздер қатарына жатқыза отырып, провизия (резерв) құру ережесі». ҚР Ұлттық банк Басқармасының № 465 қаулысы. 16.11.2002.
8. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялығымен. / Алматы: Экономика, 2001.
9. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. / Москва: Финансы и статистика, 1999.
10. Общая теория денег и кредита / Под ред. Жукова Е.Ф. / Москва: Банки и биржи, 1995. И.Гагарин С.В. и др. Межбанковский кредит: дилинговое операции на рынке «Коротких денег». / Москва: Принтлайн, 1995.
12. «На лидирующих позициях»// Казахстанская правда. 28 марта 2002 г. /с.З/
13. Шагимбаев Г.Н «Рынок ценных бумаг в Казахстане: Инфраструктура и перспективы развития»// Эволюция казахской государственности: Сборник. — Алматы, 1997. /с.244/
14. Биржевой фондовый рынок// Рынок ценных бумаг Казахстана. — 2003. №12/сс.6,8,9/
15. Булатов Р.Р. «Деятельность коммерческих банков на фондовом рынке»// Деньги. Кредит. Банки. — 2005. №12 /сс.42,45/
16. Донцов С. «Банковская система Казахстана — крупнейший институциональный инвестор национального фондового рынка»// Банки Казахстан. — 2003. № 12/сс.24,29/
17. Пресс релиз № 1 о состоянии финансового рынка и финансовых организаций// Национальный Банк Казахстана — 2004. — 1 февраля./с.І/
18. Адекенов Т.М. Банки и фондовый рынок. — М: Ось-89, 1997. /сс.14,123,187/
19. Закон Республики Казахстан от 31 августа 1995 г. N 2444 «О банках и банковской деятельности в Республике Казахстан»: (с изменениями и дополнениями по состоянию на 1.01. 03.) — Алматы, 2003. /с.Ю/
20. Миржакыпова С.Т. Банковский учет: Ч.І.: Учебник- Алматы: Экономика, 2002/сс. 533,522,514,529/
21. Кайдаулов С.Т. Анализ функционирования РЦБ Казахстана// В сборнике Рынок. Проблемы становления и развития. — Алматы, 1998 /с.127/
22. Давыдова Л. Раймонов Д. Банковское право Республики Казахстан: Учебное пособие. — Алматы: Жети жаргы, 2000 /с.286/
23. Гражданский кодекс РК: Общая часть: по состоянию на 1.01.2003. — Алматы, 2003./ст.136/
24. Рахимжанов А.Т. Долговые ценные бумаги и финансовый кризис: Аналитическое исследование рынка ценных бумаг. — Алматы, 2001 /сс.29, 231/
25. Банковское дело: Учебник. Сейткасимова Г.С. — Алматы: Қаржы-қаражат, 1998. /сс.281,284,291,296/
26. Лемьер Ж. Мы гордимся тем, что стали акционерами Казкоммерцбанка//Новое поколение. 13 июня 2003 г. /с.4/
27. Облигации ОАО Казкоммерцбанк// Панорам. 10 января 2003г./с.7/
28. Сжатая консолидированная промежуточная финансовая отчетность за шесть месяцев закончившихся 30 июня 2003 года. — Алматы, 2003. /с.15/
29. БанкТуранАлем и АВК АМКО: Расширяют возможности сотрудничества// Деловая неделя. — 2003. — 3 июля /с.4/
30. БанктуранАлем: Годовой отчет: 2006. — Алматы, 2006 /с.36/
31. Развитие банковской системы// Рынок ценных бумаг Казахстана. — 2003. -№1 /с.48/
32. Мусина А. Рынок государственных ценных бумаг в Казахстане: Итоги и перспективы развития// АльПари. — 2006..- №1-2 /с.29/
33. Правила осуществления брокерской и дилерской деятельности Казкоммерцбанка: Утверждено Советом директоров АО Казкоммерцбанка №12.05 от 20.12.1999 /п.5/
34. Банки второго уровня: Новые параметры деятельности на фондовом рынке// Панорама. — 2003. — 10 декабря /с.7/
35. Постановление Правления Национального Банка РК от 15.11 №397 Правила проведения банками второго уровня операций с переводными и простыми векселями// Законодательство РК — 2003. - №1
36. Правила осуществления банками второго уровня хранения и учета вверенных им средств// Законодательство РК. — 2002. - №1 ./с.З/
37. Постановление Правительства РК от 28.07. 2003 «О концепции развития финансового сектора РК»// Казахстанская правда. 9 августа 2003г. /с.4/
38. Темиханов Е. Иванов М. Фондовый рынок: Проблемы и перспективы развития// Каспий. — 2000. /с.74/
        
        Мазмұны
Кіріспе...................................................................
.............................................5
1. Бөлім. Несие беруші мен несие алушылар арасындағы қарым-
қатынастардың ... ... ... мен несие алушылар арасындағы қарым-
қатынастарының экономикалық пайда болу тегі ... ... ... мен ... жіктелуі және несиелеуді ұйымдастыру
қағидалары..................................................................
...................22
2. Бөлім. Несие беруші мен несие алушылар арасындағы қарым-
қатынастары
............................................................................
...........29
2.1 ... ... ... ... және оның ... ... ... АҚ – ның жеке тұлғаларға несиелердің берілу
тәртібі ... ... ... ... жеке ... тұтыну несиесін беру
операцияларына
талдау....................................................................
.38
2.4 « Темір Банк» АҚ- ның жеке ... ... ... ... ... ... ... қызметі: талдау және даму
болашағы................................................................
................................44
Қорытынды.................................................................
.................................56
Пайдаланған ... ... ... ... ... ... ... жагдайда оны реттеуге қолданылатын құқықтық жауапкершiлiктiң толық
анықтамасыньң жоқтығында. Несие алушы ... ... банк ... ... ... орындамай кетедi, ертеде алынған несиелер
бойынша берешегi банк шығынына жабылумен ... Бұл ... ... мұраланған тәжiрибе, ол қазiргi несиелендiрумен салыстырғанда
мүлдем басқа приициптерге ... ... ... байланысты
мәселелердi әр түрлi жолмен шешу жолдары ұсынылған, ... ... мен ... ... оньң ... ... екендiгi
ескерiлген. Іздену жұмыстары негiзiнде банк катынастарында ... даму ... мен ... ... банк ... ... буыны ретiнде қаралады. Көбiнесе, Ұлттық банк бекiткен
пруденциалды нормативтер коятын талаптарды банктер ... ... ақыр ... банктiң өтiмдiлiк керсеткiшiнiң төмендеуiне әкелiп
соғады, ол болса төлем қабiлетiне ... ... ал бұл ... ... ... тұрақсыздық жағдайына әкеледi. Нарықтық ... ... ... ... және нарык бәсекесiн дамытты, ал ... ... жаңа ... ... және ... уакытқа сай әдiстер мен
шешу ... ... ... ... несиелiк операциялар жүргiзу кезiнде пайда болып, ... ... оның ... ... жоғалмайтын мәселелер осы такырыпты
зерттеуге негiз болды. Бұл Қазақстан банк ... ... ... және ... ... жоне ... таралынан сенбеушiлiктiң
тууына әкелiп соғады. Жалпы алғанда бұл жағдай, ... ... жене ... ... кәсiпорын ретiнде даму стратегиясы мен
айкын бағдарламасының болмауын бiлдiредi. Банк ... ... да ... толық қолдану үшiн әр түрлi субъектiлер мен банк ... ... ... ... негiзделген тәсiлдерiн әзiрлеу
қажеттiдiгi пайда болып отыр. Бүгiнгi банктердiң қызмет керсету ... ... ... ... ... ... мемлекеттер ортасьтнда колданылатын несиелiк катынастарға ... ... ... ... жаксарту және нарык
ортасыньң элементi ... оң ... жету ... өз ... ... оған темендегi факторлар әсер етедi: банктiң мол
капиталы, қызметкерлерiнiң кәсiпкойлығы, банктiң менеджмент ... ... ... банк ... кең ... даму ... болуы
және тиiмдi жарнама iс-әрекетi.
Банк өзiнiң даму бағдарламасында, қарапайым азаматқа түсiнiктi, ... ... тиiс. ... жағдайда бұл үлкен шығындарды талап етедi,
онсыз ... ... ... мекеменің несиелендiру процесiнде атқратын
рөлiнiң анық түсiнiгi жене оның проблемаларының ... елi ... ... ... жене ... ... жағдайларға байланысты.
Несиелендiру процесiн реттеуде кұжат айналымын жылдамдату қажет, ... ... жене оны ... ... көп ... үзаққа созылады, ал
несиелiк құжаттар досъесiн даярлауда олардың саны ... ... ... ... ... берiлуi мен пайдаланылуына банк
тарапынан жасалатын бақылау мұмкiндiгi төмендейдi, бұл көптеген несиелердiң
не себегiтен кайтарылмағанын ... ... ... ... ... ... пайда көру үшін банктер бiріншiден оның
қойган талаптарын несие алушын кабылдауын, содан соң несиенi алуын, ... ... ... ... ол банктердiң көптеген шығындарына әкелiп
соғады, себебi нақты жобалардың ... ... жене ... ... ... баға ... ... зерттеулерi мен ғылыми пысыктаулар
кажет реттеу ... ... жене ... ... ... ұсыну,
несиелiк қатынастар субъектiлерiнiң қаржылық мүмкiндiгiн талдау негiзiнде
жүргiзiлетiн несиелiк шарттардың орындалуын болжап, салалық ... ... ... отырып баға беретiн әдiсiн табу, сонымен ... ... ... ... ... ... ... түрлерiнiң отандық экономикада пайдалану мүмкiндiктерiн зерттеу, жене
жеке алған өңiрдiң ерекшелiктерiн ескерiп, бейiмделуiн ... ... Бұл ... жету үшiн мынадай мiндеттер койылады:
—нарықтық қатынастарды дамыту жағдайыңда несиелiк ... ... ... ... алушының қабiлеттiлiгiн сипапайтын жене оның ... ... ... беретiн керсеткiштер жүйесiн
қалыптастыру
—аймактағы банктiк қызмет көрсету нарығын талдау жасау жене ... ... даму ... аныктау;
— дамыған шетелдiк банктердiң жұмыс тежiрибесiн пайдалану мен ... ... ... ... мен банк арасындағы несне ... ... ... ... ... ... ... отандық банктердiң қаржылық
тұрақтылығын баскару бойынша ұсьнымдар ... ... ... ... ... ... талдау әдiстерiн
колдану туралы теориялык жене тәжiрибелiк ... ... ... ... мен ... ... филиалдары, сондай-ақ
тұтастай республиканың банк жүйесi болып табылады.
Нарықтық экономикалық қатынастарда несие барлық өндірістік жұмыстардың,
ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ұлғайтуға, жеке тұлғалардың өмірін жақсартуға, шағын және ... ... ... кеңейтуге негізгі үлесті қосады.
Несиенің формалары оның ... және ... бір ... несиелік
қатынастардың мәнімен тығыз байланысты келеді.
Коммерциялық ... ... ... оның ... рентабельділігі,
өтімділігі, тәуекелдерді төмендету, несие қоржынын оптималдау ... және т. б.), оның ... ... ... тұрғысындағы
банк саясатының басымдылықтарын анықтауы керек. Банк әлеуметтік жүйе болып
табылатындықтан, адамдар өз қызметінде өз ... ... ... алады, сондықтан да банк ... оның ... ... ... ... банк ... және
банктік қадағалау органдарының жекелеген мақсаттарына негізделеді. Банк
иелерінің маңызды мақсаты — ... өсуі ... ... капиталдың
клиенттердің, операциялардың, ең алдымен, табыстардың көбеюі және акция
бағасының көтерілуі). ... кең ... әр ... ... тән, өйткені олар банктің бүкіл жұмысына жауап береді, яғни
олардың ... ... ... ... ... табылады. Банк
клиенттерінің, мақсаттары табыс алу ... ... әр ... болады,
өйткені мүдделер қарама-қарсы, сөйте түра олар серіктесі ретінде сенімді
банк болғанын қалайды. Банк ... ... ...... ... көтеру. Ал мемлекетті алдымен оның ... ... ... банктің негізгі мақсаты — кең мағынадағы оның дамуы, ... ... ... оның ... жағынан дамуы және сапалы дамуы
— қызмет етудің, тиімділігін ... ... ... банк ... қызметкерлері және банктік қадағалау органдарының мүдделерін
қамтамасыз ету ұстанымы банктің әлеуметтік институт ... ... ... ... Бұл ... жұмыстың негізгі мақсаты Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... ... ... жаңа ... жатқан несие операциялары түрлерінің қазіргі жағдайы мен ... ашып ... ... өтеу және ... ... ... ... ставкаларының мөлшері
олардың өзгерістеріне байланысты барлық сұрақтар құқықтың өз ... және ... ... ... ... ... алушылар мен банк арасындағы қорытындылар негізінде
шешіледі.
Осы диплом ... жазу ... ... Республикасының заңнамалы
және нормативті актілері (Заңдар, Қазақстан Республикасы Президентінің
Жарлығы, Қазақстан Республикасының ... ... ... мен
Ережелері және т.с.с.) “Темір Банк” есептері мен ... ... ... ... ... шетел ғалымдарының және ... ... ... ... және анықтама материалдары
қолданылды.
Диплом жұмысының негізгі мақсаты: ... ... ... жеке ... несиелендіру жүйесін қарастыру.
Зерттеу мәселелері:
1) несие ... ... оның ... және ... ... ... ... Банк» АҚ материалдар негізінде, Қазақстанның коммерциялық
банктерінің жеке тұлғаларды несиелендіру ... ... ... Қазақстан Республикасындағы жеке ... ... ... мен ... қарастыру.
Бұл жұмыстың бірінші бөлімінде несие және несие ... ... ... яғни ... ... ... ... даму кезеңдерінен
бастап, несиенің мәні, қажеттілігі мен қызметтері, несиенің формалары мен
олардың ... және ... ... қағидалары туралы теориялық
негіз барынша ашылып ... ... ... ... ... АҚ ... жеке ... несиелеу
ерекшелоіктерін көрсетіп, тұтыну несиесінің түрлері мен оның ... ... ... Қазақстан Республикасындағы жеке тұлғаларды
несиелік қатынастардың даму болашағы жазылған, яғни жеке тұлғаны ... ... ... несиелеу нарығын жетілдіру жолдары
ашылды.
Экономикалық категория ретінде, несие - бұл кәсіпорындар, ұйымдар ... ... ... ... ... ... құру және оларды
қайтарылу, пайыз төлеу шартында белгілі бір ... ... ... ... қалыптасатын өндірістік қатынастар жиынтығын білдіреді.
Диплом жұмысының ... ... ... сай жазылған.
Жұмыс: ... үш ... ... ... тізімінен тұрады.
1. Бөлім. Несие беруші мен несие алушылар арасындағы қарым-
қатынастардың теория аспектілері.
1.1 Несие беруші мен ... ... ... қарым-катынастардың
экономикалық пайда болу тегi мен мәнi.
Несиелiк қатынастар әр қоғамның экономикалық даму деңгейiне тән ... ... ... бұл ... экономикалық сипатпен қатар,
тарихи сипатқа да не болады. Несиелiк катынастар ... ... мен ... ... ... және ... ... кайта кұрылып отырады»Несие ... ... ... ... болды, өйткені акша ежелгi заманда туындап,
тауарлық өндiрiстiң даму жағдайында оның несиелiк сипаты пайда ... ... ... ... ... категориясы туды. «Акша капиталдан,
банктерден, ... ... т.б. ... ... тiршiлiк еткею» деп
көрсеткен.
Несиелiк қатынастар несне ... ... ... ... оньң ... ... ... карастыруға болмайды, мысалы: АҚША —
КАПИТАЛ - НЕСИЕ жүйесi бойынша қарауды ұсынады.
Несие қатынасын қалыптастыру қоғамның ... ... ... ... ұшырады, бұл функциялық кұрылыстың артықшылығын
дәлелдейдi, бiрақ өзгерiстердің көпшiлiгi экономикалык емес, саяси сипатқа
ие. ... ... ... ... ... ... капиталдың
қайта айналымы мен айналымын ... соң ... ... ... ... қарастырылады, ал социализм кезеңiндегi
несие қорлардың кайта айналымың мен айналымын талдау бөлiмiнде корсетiлген.
Алайда, несне өндiрiстiк ... ... ... ету ... ... ... ақша жене каржы секiлдi категориялармен өзара
байланысты карастырылады: «қаржы жене несие қатынасы экономикалық жене ... ... ... олар ... ... көмегiмен iске асады. Бiрақ,
қаржы қатынасына байланысты ақша айналымы мен ... ... ... ақша ... бiр дей ... Әрi карай ол: «несие өздiгiнен пайда
болмайды. Ол социалистiк экономикадағы тауар-акша катынасының ... ... ... Ақша жене несие айналымы заңдары ... ... Акша жене ... ... ... ... ұлттық табысты
бөлу, екi қоғамдық өндiрiс бөлiмшелерiнiң ара катынасы, ... жене ... ... ... ... мен ... ... салымдарының
кұрылымы сиякты экономика дамуының маңызды пропорцияларын орындайды».
Нарық экономикасында дамып отырған несие ... алып ... ролi оның ... ... ... ... әрi кең ... және
өтпелi экономикаға дейiн еленбей қалған белгiлi принциптердi қадағалауға
негiзделедi. Несиелiк ... ... ... даму ... ... ең алдымен тұрақты техникалык прогреске байланысты еңбек
өнiмдiлiгiнң көтерiлуi ... ... ... ... ... ... несие катынастарын сипаттайтын меселелердегi
экономистердiң қөзқарастары несие процесiне ... ... ... көрсетедi. бiздiң түсiнiгiмiзше, банк несиесi экономикалық категория
болып табылады, бұған қоса каржыға қарағанда, көбiнесе, жеке ... ... жене ... ... ... ол ... тыс
байланыста туындап, несиенiң ... ... ... ... ... ... ... жеке категоряға айналады.
Несие катынасы ұзак даму процесiнде өзгертiлiп, жетiлдiрiлiп отырды,
бастапкыда тек коғамның материалдық ... ... ... ретiнде ғана
қызмет етсе, кейiн жаңа деңгейге көшуiне байланысты, коммерциялық ... олар ... ... алып отырды. Жогарыда айтылгандарға сүйене
отырып, ... ... ... мен ... ... 1.1 ... ... қалыптасу кезеңдері
Несиенiң барлық формалары мен түрлерiнің тарихи негiзiн салушы өсiмқорлык
несие ... ... Оған ... ... тән ... ұсак
өндiрушiлер, кұлиеленушiлер және феодал ақсүйектер несне алушылар ... ал ... ... - ... салык борыштарын қайта сатып
алушылар, құдай үйi мен монастырлар ... ... ... ... мен ... ... өнiмдерiн сатушы үсак саудагерлер
деңгейiнде алыптаскандытан, айналым қаражаттарын ... аса ... ... болған несие катынастары коғамда бар табиги игiлiктердi
кайта бөлу ... ... ғана ... құндылыктардың қозғалысын
реттейтiн механизм тұргысынан қаралды. ... ... ... ... несне теориясында көрiнiс тауып, табиғи игiлiктер қозгалысы
тұрғысынан қаралған едi. Осы ... ... және ... капиталды
бiртектi карастырды жене оның өзiндiк ролiн ескерген жок, ... ... ... ... де ... ... ... иесі сауданың дамуы нәтижесiнде несие функциясы
мен несие катынастарын калыптастыру тертiбiне деген көзкарас өзгердi. ... ал ... ... бiр ... ... Ақшаның несиемен
байланысы төлем қызметiн орындау арқылы айкындалды, бiрақ бұл олардың бiр
мағыналығын бiлдiрмейдi. ... ... ... ... ... кұрамайды жене банк несиелерiнiң көлемi банктердiң қз калауыйен
емес, ұдайы өндiрiс ... ... Бұл ... ... ... ... көрiнiс тапты, несие берушiлер банк түрiндегi
несие мекемелерi мен iрi ... ... ... ой ... ал несие
алушылар банк клиентi, мемлекет жене банк мекемелерiнiң өзi.
Несие қатынасы ... ... ... - ... баска экономикалық
категориялардың өзара теуелдiлiгiмен экономиканы реттейтiн құрал ... ... ... ... ... ... жоғарыдағы келтiрiлген
концепция осы тәуелдiлiктi ескермегендiктен, бұл қатынастар ... ... сол ... ол ... шарасыздықа ұшырады. Несиелiк
қатынастың кейiнгi конценциясы несиелiк экспансия жене рестрикция ... ... ... ... асатын экономиканы реттеушi негiзгi құрал
болып табылатын ақша массасы мен ... ... ... ... теориясында көрiндi.
Казiргi заманғы экономика ғылымында несие ... екi ... ...... бөлу концепциясы және, екiншiсi — кор
теориясы. Бiрiншi бағыттың негiзiнде ... бос ақша ... ... тұралы несие түсiнiгi жатыр. Екiншi ... ... ... ... жылжуы ретiнде сипаттайды. Осы бағыттардың түсiнiктемесiнiң
айрықша ... ... қор ... ... қоғамдық өнiм күның
кайта бөлуде несие негiзi бар екенiн мойындап отырса да, осы ... құн ... ... өз мендiлiгiн көрсететiн бiр кезендi
ескермей отыр.
Несие бүкiл ұдайы өндiрiс процесiн қамтып ... ... ... ... ресурстарды кайта болу және айырбас сатысымен шектеледi.
Әдетте, несиенiң қайта бөлу концепциясы ... ... ... ... ... мен банк арасындағы қатынас ... Қор ... ... ... ... ... экономикалық категория ретiнде қарастыру қажеттiлiгiне сүйенедi.
Несиеның қайта бөлу болжамын жақтаушылар табыстау ... ... ... ... ... ... ... уакытша бос акша
каражапарынан қүрастырылады деп есептеуге ... ... қор ... ... ... ... ... ссудаланган құн
болып табылады.
Қайта бөлу теорясына сейкес, несие қозғалысының алғашқы сатысы ... ... ... Қор ... ... ... ... несиенiң бастапқы кадамы ретiнде қарастырды.
Капитал қозғалысының сатысы өз қүрылымы бойьнша әр түрлi ... ... ... ... ... ... субъектiсiне несие негiзiнде
қосымша айналым қаражаттарын тартуы мүмкiн. ... бөлу ... ... ... ... соңғы сатысы сауда жене өндiрiс капиталының
алғашкы қадамы ... ... ... ... ... оны әрi ... жағдайда, босатып алынған ақша қаражаттарының шотырлану
процесi ... ... ... ... құн ... ... берiлiп, несие мәмлесi жасалғаннан
кейiн ғана несие қатынастары күшiне енедi де, ... ... ... ... болп табылады.
Осылайша, бiз несие қатынастарын оның бiрiншi сатысында ссудаланган ... ... ... кор ... ... ... беру мен несие алушы арасындағы пайда болатын несиелiк ... беру ... оны ... ... ... катарынан туратьш бiртутас
процесс болып табылады нарык экономикасы несие қатынасына өзгеше қөзкарас
жағдайын тудырды, ... ... ... орта аман ... ... негiзделген. Мемлекепiк меншiк формасьинан айрыкша элементi бар
казiргi отандык банк ... ... ... сатыснда тұрақсыз несие
нарығында тудырды, осы қалыптасу процесi нәтижесiнде iрiленген капиталы бар
банк жүйесiне не ... ... ... несие катнасына байланыст қөзкарастар банк
менеджментi мен маркетингі сияқты ... ... ... карым-
катынастары маңызды ғылыми экономикалық салалардың бiрi бөлып ... ... ... ... ... ... ұзак даму тарихы бар.
Ол алғашкы ... ... ... ... ... теңсiздiк орын
алуына байланысты пайда болды да, ... ... ... ... шыңына
жеттi. Тарихи тежiрибесiнiң молдығына қарамастан, бұл сала әлi толық
зерттелiп ... оның ... жаңа ... ... байкалуда және әрбiр
заманға сай бұл қатынастардың пайда болу ... ... ... қатынастарды қарастырғанда, ссудалық капиталдын ... ... ... ... ... орнын толык бағаламай отырмыз.
Несие алушың алатын орнына нақты толық баға беру үшiн несиелiк ... ... ... қиылысында - банк менеджментi және банктiк
маркетинг - карастырамьиз. Банктiк ... және ... ... ... ... байланысты жене екеуi де “баскару” ұғымын бiлдiредi:
бiрiншiсi - банктiң қызмет ... ... ... ... оның iс-
әрекетiн баскару ғылымы, ал екiншiсi - ұжымды басқару мен ... ... ... кайтарымдылыкты жоғарылатуды қөздейтiн ғылым. Банк
пен оның ... ... ... ... ... бiз бұл екi ғылымның тәсiлдер жұйелерiн колданбасак, ... ... ... баға бере ... Банк ... ... ... үшiн
озiнiц тактикасы мои стратегиясын озiрлейдi, олар маркетинг iзденулерi және
iскер менеджмент негiздерiне суйенедi.
Қазiргi iскер адамның ойынша, беделдi және ... банк ... ... ... ... оның ... ... қаржылық әрекет
жұргiзуiнен көрiнедi. Банк менеджерi мақсаттарды анықтайды және ... ... ... ... ... кұрайды, бiрақ барлық
уакытта қойылған максаты жүйеден тыс орналасады. Банктiң несиелендiруiн
ұйымдастыруда ... ... ... сақтап отыру үшiн несиелендiру
бөлiмi мамандарының жоғары бiлiктiлiгi ... ... ... ... ... ... әр түрлi салаларындағы нарыктык
тұтынуды зерттеу үшiн маркетинг талдауы ... ... ... ... ... және максималды пайда табу максаты көзделедi.
Қазiргi несиелiк қатьтнастардың дамуында ... бар ... ... ... ... iс-әрекетiн зерттеуi және банктiң жобаны жүзеге асыруга
кызығушылығы табылады, өйткенi ол несие қайтару негiздерiн калайды. ... ... ... ... ... екi бағытта дамып ... - осы ... ... ... ... көздейдi, ал екiншiсi -
ұзак мерзiмдi даму болашағына бағытталган. ... ... ... ... ... оның ... өте жоғары, мұнда ... ... ... ... ... және ... алушының қаржылык жағдайы
емес, оның тек несие кайтаруына заттай мүлiк кепілдiгi танылады. ... ... ... ... ... ... ... оның үсыныстарын
қарастыру, оның бизнес-жобасын талкылау негiзiнде жоба мүмкiндiгiне нақты
баға беру, қажет жағдайда ... ... ... ... Банк бұл ... ... ... базасын құрады және
пайда табу бағытын кездейдi. Екiншi жағдайда банктер кепiлдiк немесе заттай
мұлiк талагi етпейдi ... ... ... ... қажет, бiрак оның
мақсаты — болашақта бөлуы мұмкiн iшығындардың қайтарылуын қамтамасыз ... ... ... ... ... пен ... ... әдiстерiн тиiмдi пайдалану оның кiрiсiн калайтын кайнар ... ал бұл ... ... да ... ... ... әр түрлi субъектiлер арасындағы несиелiк
қатынастар барған сайын шиеленiсе түсуде, ал ... ... дәл ... туып отыр. Бiздiң ойымызша, несие берушi мен ... ... ... ... тек банк тұрғысынан жұмылдырган бос ... ... жолы деп ... несие белгiлi мәлшерде, аралық
уакытта және өсiмiмен кайтарылады, мұнда пайда болған ... ... ... ... ... ... калыптасатын банктiк
несиелендiру ... тек бiр ... ... ... қайтарылу кезiнде
байланыс аяқталуымен сипатталады.
Ал, несиелiк карым-катынастар дегенiмiз — бұл несие берушi мен несие ... ... ... ... ... керi ... болуымен
аныкталады. Банк мекемелерi карым-катынастарын қарастыратын болсак, бiр
жағынан ол несие берудi ретiнде танылады, ал ... ... - ... ... ... мен ... арасндағы қарым-катынастарды қарастырар
болсак, банк бiр жағынан несие берушi, ал екiншi жағынан ... бос ... ... ... және мерзiмдiлiк принциптерiнде
жұмылдырып, катыстырғандықтан несие алушы ретiнде байланысы сипатталады.
Экономикамыздағы бүгiнгi таңда ... ... ... ... ... ... қарсы түру маңызды мәселе болып отыр және одан
шығу жолдарын ... ... ... ... сүйене шешу қажет.
Нарыққа аздаған шығындармен кешудiң бiр жолы — жеңiлдетiлген ... ... ... қатыстыру болып танылады. Экономика дағдарысында және
елiмiздiң макроэкономикалық кәрсеткiштерi төмендей кеткен кезiнде, олардың
ықпалы кәспорындар ... ... ... тапшылығы түрiнде
айкындалды, мұнда несиелiк қатынастардың тұжырымдамалық негiздерiн әзiрлеу
қажеттiлiгi ... да, ... орын ... ... алған кезден бастап,
Қазақстан экономикасы ұлттық мемлекет ... ала ... ... несиелiк катынастар жағынан шетел мемлекеттерiмен серiктес
деңгейiнде бекiтiлдi. ... ... ... ... ... ... ... қатайту бағытыны даму саясатын жүргiзiп отыр,
ол реттеудi жүргiзуде орталык орын алады, ал оньщ кұрамдас ...... ... және ... бөлу ... ... Осы ... жұмысында,
такырыпты мақсатына байланысты, негiзгi акцент әр түрлi ... туып ... ... ... түсiнiгiнiң проблематикасына
қойылады несиелiк катынастар екi тұрғыдан қарастырылады: ... ... ... ... оның ... ... ... қолдану әдiстерi мен принцигiтерiнде аймак ерекшелiктерi
ескерiлдi; ал екiншiсiнде - несие алуышының қаржылы ... және ... ... несие кайтарудагы кауiп мумкiндiгiне талдау
жұргiзiлдi.
Халықтың ... да бір ... ұлес ... көп ... банк ... ... ... кажеттiлiктерiн қамтамасыз
етуге бейiмдеу саясатын жұргiзедi. Халықтың жастық кұрамы ... әр ... ... ... ... ... ... қызметтерiн әзiрлейдi. Банк саясатына жасына
байданысты тұрғындар ... ... ... ... белгiлерi,
бiлiм деңгейi және табыстарының кұрылымы ыкпал етедi. Жоғарыда айтылған
факторлар туралы түсiп тұратын ақпараттар ... ... ... ... де, ... ... қамтуға арналады.
Экономикалық факторларларды зерттеуде жұмыс жасайтын мекемелер жағдайының
керсеткiштерi де ... ... ... ... деңгейi, шығынды
мекемелер саны жене олардың экономика секторларына белiнуi. Банк жүйесiнiң
ұлттық экономиканың даму ... ... ... ұйымдастыру арқылы ықпал
етуi ынталандырушы фактор болып табылады және оның ... ... ... ... ... қаржылық мүмкiндiктерiне тең.
Елiмiздегi ең iрi өндiрiстiк мекемелердiң шетел фирмаларының меншiгiне
өтуiне байланысты, ол мекемелер ... ... ... ... ... ... жоқ, ... шетел фирмалары несиелердi
шетел ... ... жөн ... ... ... жаңа
қожайындарға толык көлемде несие жүйесiн ұсына ... ... ... ... оның ... ішкi ... ұсынылатын пайыз шетел
жақтың пайызына қарағанда өте жоғары.
Республикамыздағы саяси тұрақтылық экономиканы ұзақ ... ... ... ... ... ... Тұрақтылык мемлекеттің
монетарлық саясатына, мұнай өндiрудiң және экспорттың ... ... ... ... ... бағасына, нарықтың коньюнктурасына
байланысты қамтамасыз етiледi.
Елiмiздегi жалыптасқан отандық кәсiпкерлiкке салық салу ... ... база өнiм беру ... ... ... ... ол ... фискалдық функцияларды канағаттандыруға ғана бағытталған.
Тұраксыздық ... ... ... ... ол ... ... қорың провизия тұрiнде үйымдастыру. Банктер
активке қатысты операциялар ... ... 100% ... ... ... қорғану әрекеттерiнiң менiсi бар. Өндiрiстiк мекеме тоқырау ... оның ... ... ... кетедiд де, сол компанияга және несие
берушiлерiне, ... ... ... Бiрак экономикаға, жалпы
қоғамға көп кесiрiн тигiзетiн тоқырау болған банк мекемелерi, олар мұндай
жағдайға ... ... ... ... ... ... ... банктiң несие беру саясатына медениет жене қальптасқан
дәстүрлер факторлары да көп ... ... Банк ... ... оның
алдына қойған меәслелерiн шешпейдi, тек медени байлығына ғана ьқпал ... ... тәң ... ... қарым-қатынастар және оның мүддесi
тұргысьнан түсiндiрiлетiн макроорта факторлары . Жоғарыда аталып ... ... ... беру ... ... оны төменде берiлген.
Маркетингтi талдаулардың негiзiнде, және оның ... ... ... беру саясаты қалыптасады да, ал олар банктiң несие беруiнiң
негiздерiн кұрайды.
Сурет 1.2 ... ... беру ... ... ... факторлардың
үлгісі
Банк несиесi — құқық нормасына негiзделген қаржылық қатынастар, жеке ... ... ... бос ... ... ... ... алушылардың
қарамағына тартылып, жан-жақты келiсiмдер негiзiнде тиiмдi орналастырылуы.
Банктiк несиелендiрудiң ең ... үш ... ... ... ... — несие берудi банктер әрдайым кәсiби түрде, арнайы Ұлттық банк
лицензиясы бойынша ғана ... және олар ... ... ... ... банк ... тек қана ақшалай берiледi, ал басқа
несие беру келiсiм-шарттардың ... тек гана акша ... ... ... материалдық құндылықтар бола ... ... ... ... ... ... мерзiмдiлiк, толемдiлiк
принциптерi болады, ал баска несие беру түрлерiнде тегiн берiлуi мүмкiн.
Банк ... ... ... ... ... ... ... төменде берiлген
Сурет 1.3 Банктер ... ... ... ... ... шараларының ең көбi сауда
өндiрiс өнеркәсiптi несиелендiруге арналгған. Бұлардың iішiнде несиелендiру
мерзiмiне қарай айналым активтерiне ... ... ... ... ... салымдарының маңызды бiр қайнар көзi ... ... ... ... бөлiгi жарауга болады. Несие тек комланияның
қаржылық жагғдайын мұқият тексеруден кейiн ғана ... ... ... де банк ... ... жагғдайын бакылап отыруға тиiс. Бұл шараның
мақсаттары бiрiншiден, берiлген ... ... ... қайтарылу
ықтималдылығы, екiншiден мерзiмiн ұзату қажеттiлiгi.
Несиенiң ... тағы да бiр көп ... түрi — ... мүлiк
кепiлдiгiне берiлетiн ипотекалық несиелендiру. Бұл несиелер тұргын үй ... ... ... ... жене сатып алуға ... ... ... жаiтары:
- несие берудiц, баскага қарағанда, қаупi ... ... ... ... ... мүлiкпен камтылған;
- бұл несиелер ұзак мерзiмге берiлетiн ... сол, ... ... ... ... ... ... банктi үздiксiз клиентурамен қамтамасыз ... ... ... ... айналып турады да, банкке өзiнiң
теуекелiн диверсификациялауға несие берiлгеннен кейiн ипотеканы сату аркылы
мүмкiндiк ... ... ... ... ... ... де
бар:
- банк штатында арнайы мамандардың болуы қажет, ал ол қосымша қаражаттардың
шығынына ... ... ... бұл мәселенi арнайы мекемелермен жұмыс өткiзу
арқылы шешуге болады, соның өзiнде де банк ... ... ... несие берудiң ұзақ мерзiмдiк сипаты банк ... ... ... ... ... Бұл ... банк әдетте кепiлде тұрған
мүлiктi қайталама нарықа шығару арқылы шешiм табады.
- ипотекалық ... ұзақ ... ... ... болашақтағы
табысына керi ықпальш беруi мүмкiн, өйткенi бiрнеше жыл бұрын пайыздық
мөлшерлемелердiң ... ... ... өте ... ... бойынша
пайыздардың көтерiлуi қауiп тугызуы ... Осы ... ... ... ... гiайдалану арқылы шешiледi.
Жеке адамдарға көбiнесе тұтынушылық және дербес түрде несие ... ... ... ... ұзак ... ... тұтынушылық тауарларды сатып алуға арналған ... деп ... ... ... ... ... ... мақсатка
несиелендiрудiң тiкелей және жанамалы тұлғасын болiп шығаруға болады. ... ... ... және ... ... турлерi болады.
Бағалы қағаздар алуға арналған несиелер де берiледi. Мұндай несиенің
өзiндiк әрекiлелiктерiне орай, несие алушылар — бағалы ... ... ... дилерлер мен брокерлер болып табылады. Берiлетiн
несие арқылы несие алушы баға құнының айырмашылығының ... ... ... ... де ... ... ... Жалпы несие нарықта
сатылатын бағалы қағаздар экономиканың дамуы мен өсуiне iлгерiндi ыкпалын
тигiзiп отырады.
Коммерциялық ... ... банк ... ... ... ... ... кұралы болып табылады.Банкаралық несиелер
рыногы банктердiң қажеттiлiгiне қарай қызмет етедi, ол ... ... Бұл ... ... ... ... ... болады, себебi несиелендiру нарығы өзгермелi
келедi және оның негiзгi ... — банк ... ... ... ... ... емес қаржы мекемелерiле берiлетiн несиелер. Банктiк емес қаржы
мекемелерiне — қаржы компаниялары, инвестициялық банктер, дербес несие ... ... ... ... ... компаниялар, несие одактары жене т.б, жатады. Коммерциялық
банктерге берiлетiн несиелер, олардың каржы қорын кұрайды да, ... ... ... ... алушыларға берiледi, олар пайыздағы
айырмашылықтан пайда түсiредi.
Үкiмет ... ... ... ... ... қажеттiлiгiне
арналып берiледi. Мұндай несиелер - бағалы қағаздар арқылы ... ... ... ... ... ... ... ең маңызды
шаралардың бiрi. ... ... ... ... ... ... бюджеттің жетiспеушiлiгiн жабуға, төлем балансын
реттеуге және iрi ... ... ... ... қор ... несиелердiң даму қаржынын қарастыру
барысында өткiзiлiп ... ... ... ... ... ... Ал ... органдарын несиелендiрудiң өсу динамикасы
экономикамыздың дамуындағы негативтi тенденцияларды көрсетедi. ... ... ... табысынан басымырақ болып келедi, ... даму ... ... ... ... ... импорт басымырак. Ал несиенiң тұтынушылық формасының көп таралуы
экономикамызды сауықтыру ... ... оның iшкi ... және ұзақ ... даму болашағы бар екендiгiн сипаттайды.
Банк ғылыми негiзделген жаңа формалар мен несиелсу әдiстерiн ... ... ... ... ... ... пен менеджмент
тәсiлдерiн жан-жақты пайдаланады. Банк саласындағы маркетииг ... ... ... ... ... ... және осы мүмкiндiк
базасында банктардағы салымдарды тартуын, банк қызметінің өзгеруiн болжауға
бағытталады. Казiр кәсiпорындар мен ұйымдарға кез келген банкте өз ... ... ... отырғанда, банк iсiндегi бәсекелестiкке негiз кеңейдi.
Қазiргi банктер ... ... ... ... және ... ... өнiмдердi, операцияларды, жаңа нарықтарды, аймақтарды
анықтау негiзiнде кұрады. Бұл жерде банк өз ... ... ... ... да ... ... орын алуды көздейдi, сонымен қатар ... ... ... ... асыру жолдарын анықтайды. Бұл
шаралар банктiң қолда бар мүмкiндiгiн тиiмдi ... үшiн және ... ... ... ... үшiн қажет.
Банктiң несие стратегиясы банк қызметтерiне деген нарық сұранысын
анықтау үшiн және жаңа ... ... ... оны ... ... ... үзак мерзiмдi бағдарламаларға негiзделген.
Банк нарық сыйымдылығын анықтай отырып, банк ... ... және ... ... ... ... ... топтарды
қалыптастырады. Соның негiзiнде несие қызметтерi нарықтындағы банктiң ... ... ... ... несие қызметiнiң негiзгi бағытын анықтайды. Оларды өз
кезегiнде несие саясатын қабылдаған бағыттарын жүзеге ... ... ... ... Несие саясатында төмендегiдей негiзгi мезеттерi
калыптасуы тиiс:
- несие кызметiн ұйымдастыру;
- несие қоржының басқару;
- несиелендiрудi ... ... ... болу ... ... таңдаудың жалпы критерийлерi;
- жеке бағытта несиелеу бойынша шектеулер;
- ... мен ... ... ... ... ... ... бойынша шығындардан қорғану резервтерiн құру.
Осылайша, қабылданған шешiмдердiн iске асу нетижесi ... ... ... ... негiзгi стратегиялык әрекеттерiн
айкындайтын тұжырымдамалары ... ... мен ... ... ... ... келесi түрде қалыптасуы мүмкiн:
- банктiң пирамидалық құрылымы;
- банктің географиялық құрылымы;
- баяктiң қызмет ету ... ... ... банк ... ... ... құрылымы несие қызметiнің iс-әрекетiн
координациялау мен баскаруда орталықтандырылған сипатты бiлдiредi. ... жеке ... ... ... вицс-президенттерi мен
иерархияны баскарушы президентi бар мекеме ретiнде ол бiр нарықты қамтиды.
Шешiм ... ... ... ... асады, банктiң вице-президенттерi
қаржы жағдайы ... ... ... және ... түрiнде
жобалар даярлайды.
Банктiң қызмет ету құрылымы жүзеге асырылатын операциялар ... ... ... ... ... ... негiзделген
және олардың ортақ басшылығын реттеуге бағытталған. Шешiм ... ... ... ... және банк ... Несиелiк қызметтер нарықты, жеке ... ... ... ... ... ... ... холдингi өнеркәсiптiк және банк капиталының ... ... ... Банк ... ... ... ... және осы
қоғамдастыққа кiретiн барлық компаниялардың қажеттiлiгiне қызмет етедi.
Несиелiк қатынастар ... ... ... жалпы басшылықты iске
асыратын компания холдингi жүргiзiп отырған саясат ... ... ... ... ұйымдастырудың негiзiнде стратегия мен қаржы
жағдайына сәйкес белгiлi бiр нарықта неғұрлым тиiмдi ... ... ... ... ... ... көрiнедi, бұл
процесс несие берудiң қадамдарынан тұрады. ... ... ... ... ... ... беру процесiнде ең маңызды орын алатыны
- осы кадамдарының үйымдастырылуы: арыз беруден бастап ... ... ... ... және несиелiк карыздың толық теленуiне дейiн
Қарыз берудегi құжат айналымының бiр қадамнан екiншi қадамға өтуi
Сурет 1.4 ... ... ... беру ... ... банк өзiнiң несие беру саясатын әр түрлi факторларға ... ... банк ... ... беру саясатының тактикасы ... ... ... мен ... ... таратылады. Несие беру
саясаты банктiң мамандандырылу ерекшелiктерiне қарай, аймақ ... ... ... бүл ... құрылымы бiрдей болады. Өте
жақсы, қарыз алушы негiзгi қарызының ... мен ... ... төлейдi;
жақсы, қарыз алушы негiзгi қарызының сомасы мен ... ... ... ... кейiн төлеулерi қарыз алушьшың бақылауына байланысты
емес ... ... ... ... оның алдында алынған ... ... ... жоқ, ... ... ... ... байланысты пролонгация жасалған;
канағаттанарлық, несие бойынша негiзгi қарызы ... мен ... ... 30 ... ... ... қарызына алдында алған несиелерi бойынша
қосылған пайыздары бар, ... ... да ... ... ... ... ... негiзгi қарыз сомасы мен пайызының төлеу мерзiмi 30 куннен ... ... ... ... ... ... ... 1.2 Несиенің формалары мен олардың жіктелуі және несиелеуді ұйымдастыру
қағидалары
Несиенің формасы - бұл несиелік ... ... ... ... яғни, әр алуан сыртқы және ішкі өзгерістер ... ... ... ... ... ... мен ... алушылар
арасындағы байланыстар қалай өзгергенімен де, несиенің формасы сол күйіңде
сақталады.
Отандық және ... ... ... ... ... ... ... несие;
- банктік несие;
- тұтыну несиесі;
- мемлекеттік несие;
- халықаралық несие;
- ипотекалық несие[1]
Коммерциялық несие - бұл ... ... ... ... ... берген
тауарын білдіреді.
Коммерциялық несие - бұл вексель айналысының пайда болуына себеп болған,
экономикадағы ... ... ... формасы. Несиенің бұл
формасының ... ... - ... өту процесін жеделдету, сондай-ақ
одан пайда табу болып табылады.
Мұнда қарыз алушы да және оны ... ... ... мен ... бола ... Коммерциялық несие көбіне тауарды сатып алушыда
нақты ақшаның болмай қалуы барысында туындайды. Мұндай ... ... ... ... ... көрсетілген соманы уақытында төлейтіндігін
куәландыратын арнайы қарыздық міндеттеме - ... ... ... банктік несиеден айырмашылғы төмендегідей:
- қарыз беруші рөлінде банктік мекемелер емес, яғни тауар немесе ... ... кез ... ... ... бола алады;
- коммерциялық несие тек қана тауар формасында беріледі;
- қарыз капиталы өнеркәсіптік немесе сауда капиталымен байланысты;
- коммерциялық ... ... құны сол ... ... ... ... ... болады;
- қарыз беруші мен қарыз алушы арасындағы несиелік мәміленің занды түрде
рәсімделуі барысында, бұл ... үшін ... ақы ... ... құнына
қосылады[2].
Банктік несие - бұл банктік мекемелерден қарыз сұраушыларға ақшалай ... ... ... ... - бұл экономикадағы кеңінен тараған ... ... ... ... ... ... ... несиелік қатынастың құралына
несиелік шарт немесе несиелік келісім жатады. Банктік несиеде несие ... және ... ... ... ... ал ... алушылар ретінде:
кәсіпкерлікпен немесе бизнеспен шұғылданатын қаржы ресурстарына ... бар кез ... ... ұйым ... ... ... қарыз берушінің
басты мақсаты - бұл пайыз түрінде табыс алу.
Тұтыну несиесі - бұл жеке ... ... ... сатып алу үшін және
тұрмыстық қызметтерді өтеуге берілетін несиені білдіреді.
Тұтыну несиеснің, ... ... ... ... ... ... Тұтыну несиесі бөлшек саудамен тығыз байланысты: бір ... ... ... сай несиенің көлемі өседі, сонымен ... ... алу ... ... екінші жағынан, халықты несиелеудің
өсуі, сұраныстың төлем қабілеттілігін ұлғайтады. Мұндай тәуелділік, әсіресе
бүгінгі тауарлар нарығын толтыру жағдайында пайда болуда.
Экономикалық мазмұны ... ... ... ... ... бір ... оның ... бағыты тек жеке тұлғалармен тікелей ... ... ... да ... бұл ... ... дамыған елдерде
кеңінен пайдалануының екі түрлі себебі бар: біріншісі, субъективті, яғни
бұл несие ... ең ... ... ... ... қол
жеткізуге қолайлы жағдай жасаса; екіншісі, объективті, яғни Кез ... ... ... бір ... ... - бұл дайын өнімді өткізу
десек, ендеше тұтыну несиесін қолдап аталған мәселені шешуге ... ... ... ... экономикасында маңызды рөл атқарады,
сондықтан да, оны мемлекеттік ұйымдар тарапынан белсенді түрде реттеп ... ... ... екі ... ... ... және ... деңгейінде
реттеу. Берілу деңгейінде мемлекет тұтынушыларды ынталандыруға тиіс.
Сондай-ақ тұтыну ... жеке ... ... үй ... ... және
құрылысына ұзақ мерзімді банктік ... ... да ... ... ... ... несиесінің біздің елімізде жеке қолданылмай келудің
себебі, отандық ... пен ... ... ... ... ... ... сұранысы мен төлем қабілеттігінін өсуі және
олардың тауарлы-материалдық бағалылықтармен өтеудің кері ... ... ... ... - мемлекет және жергілікті билік ұйымдарының өздері қарыз
алушы немесе қарыз беруші болып ... ... ... мен ... ... несиелік қатынастар жиынтығын білдіреді.
Мемлекеттік несиенің негізгі формаларына: мемлекеттік облигациялық
зайымдар, қысқа және орта ... ... ... және ... мемлекеттің бағалы қағаздары жатады. Бүгінгі таңда, мемлекет тарапынан
қысқа және орта ... ... ... ... ... ... шығарылуда. Қазыналық міндеттемелердің шығарылу мерзімі: алты
ай, он екі ай және үш жыл ... ... Бұл ... ... ... ... ретінде болады себебі, қарыз беруші - заңды және ... ... ... ... ... ірі ... ... береген жағдайда ол, қарыз беруші ретінде несиелік ... ... ... да ... алушыларга банктер және қаржыландырылатын заңды
тұлғалар жатады.
Халықаралық несие - валюта және тауар ресурстарын ... ... ... ... берумен байланысты болатын халықаралық экономикалық
қатынастар аумағындағы қарыз капиталының қозғалысын білдіреді.
Мұнда ... ... мен ... ... ... жеке тұлғалар,
кәсіпорындар мекемелер, халықаралық ұйымдар және аймақтық ұйымдар бола
алады. Қазақстанның ... ... ... ұйымдарға мүше болуы,
экономикалық реформаларды түбегейлі жүргізу үшін ... ... ... қол ... Халықаралық несие көбіне банктік ... ... ... ... бүл ... ... ... негізінен
коммерциялық сипатқа ие. Сондықтан да, халықаралық банктік несие бойынша
төлейетін пайыз мөлшері 3-4 есе ... ... ... ... ... ... елдің валютасында немесе еркін алмастырылатын валюталарда
беріледі.
Ипотекалық несие - бұл ... ... ... ... ... ... және ... кепілге ала отырып, ұзақ ... ... ... ... ... ипотекалық банктер арқылы беріледі. Біздің отандық
банктеріміздің, тәжірибесінде ипотекалық несие беру барысы енді ғана ... ... ... ... АҚ ... ... өз ... «Тұрғын-үй құрылыс банкінен» берілген болатын. Несиенің бұл
формасының дами алмай отыру мәселелері де аз ... ... ... мүліктер нарығының (өте ... ... ... болмауы, сонымен қатар, жердің өтімсіздігінен банктердің
оларды кепілге ... бас ... ... ... арнайы ипотекалық
банктер мен жаллы ипотекалық жүйенің қызмет етуінің кешігуі т.с.с[3].
Кәсіпорындарды және басқа да ... ... және ... ... банктік несиені беру, несиелеу қағидаларын қатаң
сақтау негізінде жүзеге асырылады. ... ... ... мәні ... ... несиелік қатынастар төнірегіндегі объективті
экономикалық зандардың талаптары көзделеді.
Несиенің берілу процесі - бұл ... ... ... ... ... ... құбылыстарды білдіреді. Сондықтан да, ... ... ... ... тереңдей ұғыну несиелеудің негізгі
қағидаларын анықтап білмейінше жеткіліксіз болып ... ... ... ... ... ... ... мақсаттылығы;
- несиенің мерзімділігі немесе қайтарымдылығы;
- несиенің ақылылығы;
- несиенің қамтамасыз етілуі;
- ... сый ... ... ... ... банктік тәжірибеде бірінші классты
қарыз алушылар үшін жиі қолданылады. Мұндай жағдайда несие, ... ... да ... ... ... ... ... несиелеудің басты қағидасы ретінде, несиенің қандай
мақсатқа сұралып ... ... ... бұл ... ... ... ... тәуекел
дәрежесінін, негізгі көрсеткіші ретінде де қызмет етеді. ... - ... ... ... ... мәніне негізделетін несиенің,
ерекше бір ... Бұл ... ... ... ... ... ... белгілі бір уақыт өткен соң ... ... ... ... ... қайтарымдылық қағидасы туындайды.
Несиенің қайтарымдылық қағидасы оны экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қайтарылмайтын несие болмайды. ... ... - бұл ... ажырамас бөлігі.
Несиенің мерзімділігі - несиенің тек қана ... ... яғни ... ... мерзімде қайтарылуға тиістігін көздейді. Шаруашылықтың
нарықтық ... ... ... ... бұл ... маңызы
арта түсуде. Біріншіден, осы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі тәуелді. Екіншіден, бұл
қағиданың сақталуы коммерциялық банктердің өтімділігін қамтамасыз етеді.
Олардың жұмысын ұйымдастыру ... ... ... ... жұмсалымдарға салынуына мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... бұл ... сақталуы, олардың банктен ... ... ... ... ... ... ... жағдайын сипаттайтын басты көрсеткіш.
Ол негізінен банк пен ... ... ... ... ... ... ... Егер де келісілген уақыт өтіп кетіп ... ... ол ... өткен ссудалардың қатарына жатқызылады.
Бұл сатысында банк клиенттің несиелік келісім ... ... үшін ... ... ... ... талап ете алады, Уақыты өтіп кеткен несиелер
көрсеткіші қаншалықты төмен болса, соғұрлым банк қызметі тұрақты және ... шегу ... ... ... болып келеді.
Несиенің ақылылығы - бұл қарыз берушінің қарыз алушыға берілетін қаражатын
қайтару барысында бастапқы сомадан өсіп ... ... ... ... бұл несиені пайдаланғаны үшін төленетін пайыз түрінде
беріледі. Қарыз ... ... ... үшік ... пайызын -
несиенің бағасы деп атайды. Еркін ... ... ... тұсында несие
үшін пайыз мөлшері несиеге деген сұраныс пен ... ... ... да басқа жағдайда, ... үшін ... ... ... сай яғни ... қызметінің экономикалық негізін жоғалтып
алмайтындай, ең төменгі мөлшерде емес және сол ... ... ... жағдайына зиян келтірмейтіндей жоғары мөлшерде емес, бірқалыпты
жағдайда қалыптасуға тиісті. «Бұл екі ... ... ... ... ... ... шекарасын құрайды.
Қазіргі банктердің несие үшін пайыз мөлшерін ... ... ... ... жатқызуға болады:
- орталық банктің ... ... ... ссудалары
(мүдделендіру) бойынша белгіленетін ... ... ... ... ... бойынша орташа пайыз мөлшері;
- өз клиентеріне депозиттік шоттар бойынша төлейтін орташа пайыз мөлшері;
- ... ... ... ... ... ... ... үлесі жоғары болса, соғұрлым несие бағасы қымбат болуға тиіс);
- несиеге ... ... ... аз ... несие бағасы арзан болады);
- несиенің сұралатын мерзімі мен ... ... ... банк үшін ... ... байланысты тәуекел дәрежесі;
- еліміздегі ақша айналысының тұрақтылығы (қаншалықты инфляция ... ... ... үшін ... ақы да жоғары болуға тиіс, ... ... ... ... ... өз ... жоғалту тәуекелі
артады).
Сонымен қатар, пайыз мөлшеріне объективтік және экономикалық, сол ... ... да өсер ... Бұл ... ... ... депозиттік пайызды жатқызуға болады. Шын мәнісінде, занды және ... ... ... ... қаншалықты қымбат түссе, соғұрлым
несиенің бағасы жоғары ... ... бір ... ... ... материалдық жағынан
қамтамасыз етілуі. Бұл қағиданың пайда болуы ... ... ... ... ... бірге келеді. Бірақ та, уақыт өте
келе бұл қарыздардың мазмұны толығымен өзгерген десе ... ... ... ... ... несиені материалдық жағынан қамтамасыз
етілуі тек қана тауарлы материалдық бағалылықтармен жүзеге ... ... ... ... экономикамыздағы өндірісті ұйымдастырудың социалистік
қағидаларына сай негізделуімен банк ... және ... ... араласуымен байланысты болды. Бұл аталған несиенің қағидасы
көзге көрінгісіз, себебі қамтамасыз етілген ... иесі ... ... ... ... ... процесі тек кағаз
жүзінде ғана жүргізіледі. Ал, бүгінгі күнгі ... ... ... ... ... ... тапсырма, сақтандыру мінедеттемелері
қолданылуда.
Кепілге берілетін ссуда - бұл қарыз алушының активтеріменен ... ... ... ... Бірақ та кепілге берілген активтер қарыз
алушының иелігінде қалып, оның ... ... ... ... ... ... жағдайы жақсы болып келген
жағдайларда, несие ... ... ... ... ... ... ен, тұрақты формасы ретінде келесідей
шарттарды сақтайды: біріншіден, кепілдің құнын анықтау ... ... мен ... ... ... ... ... кепілді іске
асыру және оны ақшаға айналдыру үшін қажетті уақытты ... ... ... ... кепіл туралы келісім-шарт жасаған кезде, барлық зандылық
жақтарын, құқылығын міндеттілігін ... ... ... ... ... ... ... ету қажет; үшіншіден, қазіргі ... ... ... ... ... ... тұрған жерін, жағдайын
және құндылығын бақылап отыру кажет. Бұл айтылған жағдайлар көбіне бағалы
қағаздарға да, ... ... ... ... ... ... қарыз
алушылар алдында нақты мәселелер тұрады. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... несие беру туралы шешім қабылданғанға дейін жеңіл
бағаланатын және қайта бағаланатын болуға ... ... ... мүліктің нарықтағы қозғалыс мүмкіндігін
үнемі тексеріп отыру қажет.
Үшіншіден, кепілдің өтімділік дәрежесін есепке алу өте маңызды, ... ... ... зат көп ... өтпей нақты ақшаға айналуға тиісті.
Төртіншіден, кепіл туралы келісім-шарт жасасқанда, кепілдің амортизациясын
немесе маральдық тозу жақтарын ескеру ... ... ... ... ... өзінің бастапқы құнын тезірек жоғалтады.
Кепілдеме - қарыз алушы төлеуден бас тартқан жағдайда, үшінші бір жақтың
қарызды ... ... ... міндеттемесін береді.[5]
Бұл жағдайда кепілдеменің заңдылығы туралы қарыз берушіге қарыз алушының,
атынан төлеуді кепілдеуге, ... ... ... ... ... ... ... Кепілдемені ссуданың қамтамасыз ету құралы
ретінде пайдалану, кепілдеме берушінің тұрақтылығын ... ала ... ... етеді.
Кепілдеме - бұл күрделі экономикалық кұрал ретінде келесідей түрлерден
тұрады:Біріншіден, ол қамтамасыз етілген немесе қамтамасыз ... ... ол ... ... ... болады. Шектеусіз кепілдеме
бойынша, кепілдеме беруші бір ... ... ... қарызын бір қарыз
берушіге төлей алмайтындығына ... ... ... ... ... ... ... Шектеулі кепілдеме, бұл нақты бір қарыз
алушының ссудаға байланысты болатын қарызын ... ... ... ... ... біздің елімізде дами алған жоқ.
Үшіншіден, жеке немесе корпоративтік кепілдемелер. Жеке кепілдемелер жеке
тұлғаларды, ... ... ... қолданылады.
Корпорациялардың кепілдемелері басқа бір корпорациялардан алған ссудаларын
қамтамасыз етуде жиі ... Бұл ... ... ... ... кеңінен қолданылғанымен де, біздегі ... ... ... әлі де болса, олардың түбінде ... ... ... ... қамтамасыз етудің келесі жолы - бұл сақтандыру.
Бұл үйреншікті ... де, оның ... ... ... Оған ... мысал ретінде, несие нарығына ... ... ... ... ... ... де, ... қарыз алушының
несиесін қайтарудың орнына, керісінше олардың қаржылық жағдайлары да болмай
немесе жеткіліксіз ... ... ... ... ... мен несие алушылар арасындағы қарым-
қатынастары.
2.1 Банктердiң несиелендiруiне талдау жасау және оның аймақтағы тиiмдiлiгi.
Жалпы экономикаға ... ... ... ... ... әрбiр аймақтағы жүргiзiлiп отырған жұмыстардың нәтижелерiнен құралады
да, жиындынық бір қосынды ... ... ... ... ... ... буындары ретiнде
өзiнiң мамандану ерекшелiктерiмен сипатталады. Аймақтағы банк жүйесiнiң
тарихы салалық мамандануын ескерiп, сол ... ... ... көрсету бағытында дамыған. 1995 жылы кабылданған
Қазақстан Реслубликасы Президентiнiң қаулысы Казакстанның банк жұйесiн
реформалау ... ... ... реттеудi дамытуда басым
бағдарламаның бiрi ретiнде несиелiк катынастарда жаңа ... ... ... ... Осы ... ... асыруда, экономика дамуының
несиелендiру базасын өсiруде, банк, көбейiп отырған халытың ... ... ... бос ... және ... ... ... Қазiр банктер ... ... ... ... алуы мүмкiн және бұл шара несие алушыға
ұтымды болып келедi. Несиелiк катынастардың дамуына ... ... ... ... ... эсер етедi. Iшкi факторларга жататындары:
— менеджмент деңгейi,
—қызметкерлерiнiң квалификациясы,
... ... ... ... ... ... ... саясаты.
Сыртқы әсер етушi факторлар:
— аймақтық географиялық орналасуы,
— табиғи ... ... ... дамуы,
— өндiрiстiк бағытталуы,
Салыстырмалы талдау жүргiзу қызмет етiп орналасып жергiлiктi банктердiң
және басiп банктер филиалдарының құрылымын ... ... ... ... әсер ... ... олар келесi факторларынан қаланады: жоғарыдан келетiн
немесе бақылау мекемесiнiң жүргiзетiн саясатынан, нарықтын ... ... және ... банк ... ... ... мамандану сипатының ерекшелiктерi және ақша ағымдары қозғалысы.
Ақша ағымдарының динамикасына талдау жүргiзген кезде оның құрылымы мен
қаркындарын қарастыру ... ... соң ... ... ықпалын
тигiзетiн факторлары анықтау керек. Банктердiң депозит түрлерi мен құрлымы
аймақтағы ... ... мен ... ... әсер етушi
факторы болып табылады. Депозиттер мерзiмдерi бойынша құрылымы және ... ... ... ... ... ... орын ... Ресурстар
базасының қарқынды өсуiне және олардың құрылымдарының ... ... ... ... ... ... ... саясат
жүргiзуге мүмкiндiк бередi. Жалпы пассивтерде тартылған қаражаттардың
көлемiнiң азаюы — ... ... ... ... саясатының нәтижесi
және активтi операциялардың қысқаруына әкелiп соғады, ал ... ... ... ... ... ... 2.1 ... банктерінің депозиттер құрлымы және
динамикасы
(млн, тең)
|мерзімі |2002 жыл|2003жыл |2004жыл |2005жыл ... ... ... ... |3783 |4904 |7588 |12179,9 |15510,5 ... |160 |184 |827 |735 |1326 |909,6 ... | | | | | | ... |1856 |3689 |4077 |6852 |10853 |14600,9 ... | | | | | | ... |648 |1743 |1629 |1960 |2398,5 |2486 ... | | | | | | ... | | | | | ... |3,3 |1,6 | |3,2 |1 |84,9 ... | | | | | | ... |645 |1741 |1629 |1957 |2397 |2401,1 ... | | | | | | ... |931 |1219 |1418 |2949 |4310 |5926 ... | | | | | | ... |157 |154 |260 |430 |652,5 |696,2 ... | | | | | | ... |774 |1064 |1157 |2519 |3657,8 |5229,8 ... | | | | | | ... |437 |911 |1856 |2678 |5471,2 |7098,6 ... | | | | | | ... | | | | | ... | |28 |566 |301 |672,5 |128,4 ... | | | | | | ... |437 |882 |1290 |2376 |4798,7 |6970,1 ... | | | | | | ... ... ... ... көрсеткiшi болып оның қаржылық
нәтижелерi қарастырылады, олар банк пайдасы немесе шығындары қорытындысында
көрiнедi. Банктiң ... өсуi, оның ... ... ... және ... ... ... ықпалың тигiзедi. Банк
шығындарының өсуi оның ... ... ... жiберген
кемшiлiктердiң нәтижесiн көрсетедi, олар кредиторлы берешек көрсеткiшiнiң
өсуiнде байiқалады, өкiнiшке орай, ... ... есеп ... мәлiметтер көрсетiлмейдi, кредиторлық берешек туралы толық мәлiметтер
банктердiң тек қаржылық iс-әрекетi туралы жасалатын есеп ... ... ... банк ... әсер ету мүмкiндiктерiн
салыстырғанда несиелендiру көлемдерiнiң жеткiлiксiз екенiне көзiмiз жетедi,
ал оның нақты экономика секторына әсер ету ... ... ... ... және ... ... ЖІӨ ... салыстыра отырып
көремiз. Халыктың банктерге ... ... өсуi және ... ... ... ресурстарын тарту, баска да ... ... ... ... ... ұлпык экономиканы өндiрiсiн
екпiндетуiне қарай басқан қадамы болып табылады. Банк жүйесiнiң дамуындағы
айтарлықтай жетiстiктерге ... ... ... ... экономикаға
несиелермен сәйкестi демеу беруге мүмкiндiгi жеткiлiктi емес. Экономиканың
дамуы несиелендiру процесiн ... ... ... ... несиелiк
нарықтын кеңеюi, банктар әдеттегi ... ... кол ... ... ... ... еткен кезде, оның маңызы одан да
зор болады. Қаржылық нарықтардан дамымағандығынан және ... ... ... ... ... қаржыларын тарту
экономиканы несиелендiрудiң негiзгi көз қайнары болып табылады.
Қазақстан экономикасында айналымдағы және инвестициялық ... оның ... банк ... ... Егер ... ... осы кезеңде белсендi көмек берсе, экономикамыздың
өсу екпiнi мен тұракталу теңденцияларын ... едi, ал ... ... косымша жұмыс орындарын жасау арқылы көмек береді.
Банктер экономикалық ... ... ... мәселелерiне
несиелендiрудi талап ететiн сапалы жобалардың ... күнi ... ... ... Ал ... ... ... қаржылық ресурстарының
жетiспеушiлiгiн сезiнiп тұрмағанын айта кету керек. ... ұзак ... ... құрусыз, экономиканың нақты ... ... ... еместiгiн бiз бiлемiз. Кепiлденген салым жүйесiн құру,
тұрғындардың ... ... ... ... ... ... бередi,
тұрғындардың салымдарының көбею тенденциясың байкалады. Iрi банктер осыдан
басқа, ... ... ... ... ... «ұзын» ақшалар
көмегiмен толыктыруға мүмкiндiк алды. Несиелендiру ... ... ... ... ... зейнеткерлiк жинактарын банк депозиттерiне
тарту механизмiнiң әзiрлеуi болады. Жоғарыда айтылған жағдайларды ... ... ... ... ... ... күнде қаржылық
ресурстардың жетiспеушiлiгiн сезiнбеу керек деп ойлауға болады. Кейбiр жеке
алынған банктердiң ресурстың ... ... банк ... ... ... ... ... өйткенi соңғы кездерi олардың активтерiнiң
жиынтық мөлшерi банктың ... ... ... ... ... ... Несиелендiру процесiн тоқтататын негативтi факторлардың ол
бастысы — несиелiк тәуекел көрсеткiшi. Өтпелi ... ... ... ... ең жоғарғы деңгейге жеткен. Өкiнiшке орай, өндiрiстiң
материалдық сферасының ахуалы сол кезде терең ... ... ... ал бұл ... қаржылардың жетiспеушiлiгiне байланысты болады.
Көптеген өнеркәсiптер шығынды, ... ... ... ... ... өте төмен. Осыдан туындайтын сұрақ — ... ... ... заң ... және ... базасын қайта
қарау кажеттiлiгi және, ең бастысы, несие ... ... ... оларды болашақта үлкен тәускелге ұшыратады, бұл шешiмдi
қолдану ұтымсыздығын кәрсетедi. Бүгiнгi таңда ... банк ... ... ... ... ... ... қолдауға
мүмкiндiгi жеткiлiксiз болып келедi.
Аймақтағы несиелiк қатынастарды дамыту шағын кәсiпкерлiк сектордың
iқатысуынсыз мүмкiн ... ол ... ... ... ... оның ... ерекшелiктерi мен қолдалу әдiстерiн iске
асырылуын түсiну үшiн, оның ... бiлу ... ... Республикасы
Президентi Үкiмет және әкiмдер ... ... ... ... үш тарапқа бөлiп көрсеттi:
— накты экономика секторын көтеру;
— жұмыссыздық және кедейлiкпен күресу;
— импорталмастыру.
Бiрiншi мәселелер тарапында несиелiк катынастарды, ... ... ... кеңейту үлесiмi корнектi түрде көрiнедi. Іс жүзiне енгiзу
мақсатында Қазақстан стратегиялық даму ... ... ... ... ... құжаттарын әзiрледi:
— нақты экономика секторының даму бағдарламасы;
—агроөнеркәсiп кешенiнің экономикалық даму және тұракталу бағдарламасы;
... ... ... ... тарту бағдарламасы;
— несиелiк берешектi төмендету бағдарламасы;
— табысы аз және жұмыссыз азаматтарды әлеуметтiк қорғау бағдарламасы;
— ағымдағы жылда халықты ... ... ету және ... ... ашу
бағдарламасы.
Бағдарламаны жүзеге асырғанда, кәсiпкерлiктi дамытуға, қызмет жасайтын
өндiрiстi кеңейтуге және шағын бизнес ... ... ... несиелендiруге сүйенедi, ал олар келесi ... ... ... асырылады:
- екiншi деңгейдегi банктер;
- Республикалық шағын кәсiпкерлiктi колдау қоры;
- Шағын бизнестiң оқу орталығы атты шетел кәсiпорны;
- кәсiпкерлiктi дамыту және ... ... ... аймақтың аз табысты азаматтарды қолдау қоры .
Несиелiк қатынастарды дамытуда және оны құруда Қазақстанның шағын бизнес
бағдарламасы көп ... ... ... шағын
кәсiпкерлiктi дамыту ... ... ... ... ... мақсаты
— шағын кәсiтiорындарды қысқа мерзiмдi және ұзақ ... ... ... ... өкiлеттi банктер қызмет етедi, оларда ... ... ... секторлар құрылған, несиелендiруде
арнайы әдiс ... ... ... ... iске ... жыл болды, максатты бағдарлама келесi экономика салаларын камтиды:
өндiрiс — 11%, ... — 58%, ... ... — 18%, ... ...... 2.1 ... жене орта бизнес секторын несиелендiру
құрьлымы, 01.03.2007 жыл мерзiмiне
Аймактағы ... ... ... ... ... ... бiрi — халық табысының деңгейi. Аймақ табысының көрсеткiштерiн
топтастыра отырып, олардың ... ... ... ... көрсетiлген: Орталық аймак — 22,7%; Шығыс аймағы — 27,1%;
Солтустiк ... — 34,3%; ... ... — 39,4%; ... ... — 55,5%
Диаграмма 2.2 Қазақстан аймақтары табыстарының деңгейi, 2007 жыл
мәлiметтерi бойьшша
Банктiк несиелендiру процесiне әсер ... ... ... ... ... iс-әрекетiнiң ерекшелiктерiн қарастырамыз. Қазiргi банктер
әмбебап негiзiнде дамығандықтан, әр түрлi саладағы ... ... ... ... Осыған сәйкес банк клиенттерiн сегмент бойынша
топтастырғанда, оларды алдымен салалық белгiсi бойынша ... ... ... ... ... ... топ құра отырып, банк осының
негiзiнде iрiктелген тұрақты клиенттер ... ... ... несиелiк қабiлеттiлiгiн анықтау мақсатымен оның қаржылық
iс-әрекетiн ... ... ... бар. Отандық банктер тәжiрибе
жүзiнде несиелiк ... ... ... iшкi ... ... ... ... асыруда ссуда ... ... ... ... іс ... ... ... нарыктың бәсекелестiк заңдары бойынша дамып отыр, сондықтан банк
менеджмент және маркетинг секiлдi экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ерекшелiктерiн әскере отырып үш факторлы
сараптау негiзiнде, несие ... ... ... баға ... бiз оның ... ... және маркетинг тәсілдемелерi
негiзiнде талданатын көрсеткiштерiн ... ... ... ... ... қабiлеттiлiк класын оның салалық
мамандануын ескере ... ... ... ... жатыр. Нарықтық
экономикада алға қойылған мақсаттарға жету ... ... ... ролi ... жаңа ... ... ... қатар адам факторы да ескерiлiп отырылуы қажет.
Несиелiк келiсiмнiң шарты бойынша, тұрақты валютаға қатынасты бағаның
өзгерiстерiне байланыстырып, ... ... ... ... етедi. Бұл
тұрғыда алдын алу әдiсi де пайдаланады, банктiң қарыз алушының монополиялық
жағдайының ... ... ... ... ... ... ... алушыға берiлетiн несиенiң көлемiнiң шектелуi. Шетел тәжiрибесiнде
көптеген түрлi банк несиелерiнiң классификациясы орын алған және ... ... ... қолданылады, бұл шығынды азайтып,
несиелiк кауiп ... ... ... қайтарылуына кепілдiк бередi.
Ең көп тараған банк несиелерiнің топтамалары және ... ... ... 2.1 Банк ... классификациясы және оның қамту формалары
Банк жүйесiндегi ... ... ... қайтарылуын
қамтамасыз етуге әр түрлi нұсқалар пайдаланылады, кепiлдiктi оңтайлы таңдау
несиелiк қауiп болған жағдайларда қоргану ... ... ... ... ... құрастырған кезде ол бiр жағынаң провизия қорын жасап, ал
екiншi жағынан қайтармау тәуекелiн ... ... ... ... ... мүлiктi қамтамасыз етуге беру, жылжымайтын мүлікке құқық
беретiн кепіл хаттарды қамтамасыз етуге беру, ... мен ... ... ... ... және ... 2.2 “Темір Банк” АҚ – ның жеке тұлғаларға несиелердің берілу ... ... ... ... ... ... 4 ... бар; Мемлекеттік
несие- бұл мемлекет тарапынан нақты мерзімге анықталған несие. Шаруашылық
несие- бұл ... ... ... ... бола алады, яғни сатып алушы
тауарды алған кезде міндетті бекітілген кезде (тауарлық қана емес) өтейді.
Қазіргі ... бір ... ... қана ... сондай-ақ ақшалай несие
береді. Тауар түрде беретін несие - коммерциялық несие, ал ... ... - ... ... беріледі.
Азаматтық тұтыну несие түрі. Әр жеке тұлға алатын несие. ... ... ... түрі. Әр жеке тұлға алатын несие.
Банктік несие, коммерциялық несие субъектілері жеке, ... ... және ... ... ... өздерінің материалдық құралдармен жабдықталған,
экономикалық қатынастарда өзінің кепілдігі бар ... ... түсе ... ... ... бойынша несие бергенде жүйесіне, несие түріне
қарай беріледі. Клиентке несие ... ... ... ... ... ... қатынастарда өзінің кепілдігі бар
несие қатынасына түсе алатын тұлғалар. Несие субъектілері ... ... ... несие түріне қарай беріледі. Клиентке несие беруде оның
келесі элементтері зерттеледі; капитал ... мен ... ... қолдану ортасы, несие тізімі, өнімділігі, несиенің қамтамасыз
етілуі.
Несие субъектілері - несиені алушылар мен ... ... - ... ... мен ... ... ақшалай, мүліктей
зат.
Банктік несиені несиелендіру объектісіне қарап тармағында ... - ... яғни ... ... шарт ... кезінде қарыз ретінде берілетін
құрал, зат. Несие берілу мерзіміне қарай: қысқа, орта, ұзақ мерзімді ... ... 1 ... ... орта 1-3 ... ... ұзақ-5 жылдан
жоғары.
Қысқа мерзімді несие - өндірістік қорлардың әр ... ... ... ... сауда және тағы басқа.
Ұзақ мерзімді несие - өндрістік объектілер құрылысына, қайта ... ... әр ... ... ... жаңа өнім ... Банк қарызын бергенде олардың критериіне мен ... ... ... ... ... ... ғана ... емес,
сонымен қатар тартымды ресурстарына әсерін тигізеді. Несие жүйесін іс
жүзіне асыруда ... ... ... қағидалары: несиенің жұмсалған мақсаты, несиенің көлемі, несиенің
мерзімі, ... ... ... несие кепілдемесі. Несиелендіру
келісім шарт объектісі; субъект, объект, несиені қамтамасыз ету кепілдігі.
Несие беру Ұлтық банк ... сай ... Осы ... ... ... және оның ... жеке заңды тұлғаға несие беруде
көлемін анықтайды негізгі талаптарын қояды, оның жүргізу процедурасын ... ... ... жүргізеді, Несие жеке тұғаларға; үй заттарын
алуға, ... оқу ... бала ... тағы ... беру ... белгілі бір сомма анықталған мерзімге ... ... ... ... шектелуі тағайындалмайды. Жеке тұлғаға несие беру
теңгеде, ... ... ... Жеке тұлға несие алуда келесі
құжаттарды ұсынуы керек; өзінің ... ... ... ... ... ... қолы мен мөрі болуы керек, жеке тұлғаны куәландыратын жеке
құжат, жан ұя ... ... ... ... ... ... ... және оның көшрмесі жанұя мен иелерінің табыс анықтамасы.
Клиент өзінің алған несиесін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... соңғы 12 айға орташа айлық табысы, соңғы 12 айға ... ... ... ... Бұл ... ұйым басшысымен бас
бухгалтермен мөрлену керек.
Жеке тұлғаға несие беру кезінде клиентің несиелік қабілетін, оның ... ... ... ... оның ... қарай. Несие бөліп клиенттің төлем
қабілеттілігін оның жұмыс орнына әкелген ... ... ... ... ... ... ... тағайындалады.
Анықтамаларға келесілер жатады; анықтаманы берген ұйымның толық аты, оның
пошталық адресі, банктік ... ... сол ... ... ... ... клиенттің сол ұйымда қандай қызметкер болып 3 ... ... ... ... жеке ... ... тұлғаа болып қатысқанда
кепіл қолдары өзінің жеке ... ... ... ... ... кезінде келесі талаптарға сүиенуі керек;
1. Клиент шотынан немесе карточкалық ... ... ... ... Мәтінді құжаттардың ақшалай соммасы, күні және олар жазбаша түрде болуы
керек, мекен ... аты, тегі ... ... ... ... ... ... қарыз бойынша құжаттар тек кепілдік
туралы келсім -шарттан басқа, себебі қарыз валютада беріледі, сол түрнде
толтырылады
4. Кепіл ... ... мен ... ... ... ... ... номері,
күні болуы керек;
5. Келісім шартта банк атынан қатысатын тұлғалардың аты- жөні және ... ... ... ... көрсетілуі керек. Осыны тексергеннен кейін
несие қызметкері банктік қарыз келісім шартын және ... ... ... ... ... тіркеу журналына тіркеледі.
Рәсімделгеннен кейін екі жақ қол қойғанан ... ... ... несие
жөнінде құжаттарды топтастырды, яғни 1-ші дана, жедел міндеттеме көшірмесін
сақтандыру полисі, құжаттың ... ... ... жеке ... ... ... ... қызметкері бағдарламаға сай қарыз алушы, жөнінде электронды несие
жұмысын қалыптастырады.
Мұнда банктің қарыздық келісім шарты; жеке тұлғаның ... ... ... ... ... жедел міндеттемесі, қарыз соммасы және ол ... ... ... мен сый ақы пайызы.
Несиені қайтару ай сайын бөлшектенген түрде 1 ... ... ... ... ... ... жүргізіледі, қолданылған қарыз бойынша
проценттерді аудару жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... алушы қарызы мен процетін қайтаруда келесі ... ... ... ... ... аударады, егер қарыз АҚШ долларымен
берсе, ал оның еңбек ақысы теңгеде берілсе, бақылаушы кассир оның ... ... сол ... ... АҚШ долларына аударады;
2) кіріс кассалық ордері арқылы қолма қол ақшаны енгізу.
Осы қолданылған құжаттар бойынша бақылаушы кассир күнделікті ... ... ... ... ... жүктеулері бойынша олардың шотынан
ақшаның аударылуын ... ай ... ... ... мен ... ... беруді тапсырып отырады.
Банктік келісім шарттың іс әрекет кезеңі бойынша ... ... ... ... ... келісім шартының дұрыс орындалуын және төлемдердің
кезекті түсуін ... ... ... жөнінде қосымша ақпараттарды енгізеді;
3) қарыздың дер кезінде қайтарылуы мен ... ... ... іс
шаралар жүргізіледі.
Осы жағдайларда банктер берілетін жаңа несиелердің спектрін әжептәуір
кеңейтті және олардың ... ... ал ... ... беру олардың
артықшылықты қызмет түрі болып қалды.
3
4
5 2.3 «Темір ... ... жеке ... ... несиесін беру
операцияларына талдау
Тұтыну несиесі — бұл жеке тұлғаларга тұтыну тауарларын сатып алу ... ... ... ... ... ... ... басты тағайындалуы халыққа тауарлар сатуды
ынталандыруга ... ... ... ... ... тығыз байланысты:
бір жағынан, тауар айналымының ұлғаюына сай несиенің көлемі өседі, сонымен
қатар, тауарды ... алу ... ... жағынан, халықты несиелеудің
өсуі, сұраныстың төлем ... ... ... ... әсіресе
бүгінгі тауарлар нарығын толтыру жағдайында пайда болуда.
Экономикалық мазмұны жағынан тұтыну несиесі банктік несиенің ... ... оның ... ... тек жеке ... ... байланысты
болып келеді. Сондықтан да, несиенің бұл формасының экономикасы ... ... ... екі ... себебі бар: біріншісі,
субьективті,яғни бұл ... ... ең ... ... ... қол ... ... жағдай жасаса; екіншісі, объективті, яғни
кез келген қоғамның дамуының басты бір экономикалық ... — бұл ... ... ... ... ... несиенің қолдану аталған мәселені шешуге
мүмкіндік береді. Тұтыну несие көптеген елдердің экономикасында маңызды рөл
атқарады, сондықтан да, оны ... ... ... ... түрде
реттеп отыру қажет. Мұндай реттеуді екі түрге бөледі: берілу және пайдалану
деңгейінде реттеу. Берілу деңгейінде ... ... ... ... несиесі кеңінен дамып отырған несиеге жатады.
«Темір Банк» АҚ-ның тәжірибесінде ... ... ... түрлері
қолданылуда:
• автомобильдік несие;
• ұзақ мерзімде ... ... ... ... ... ... ... үйді жөндеу жұмыстарына берілетін несие;
• кейінге қалдырылмайтын қажеттіліктерге (оқу, ... ... ... ... ... ... несие бойынша жаңа және жүрілген автомибильдерді
банк несиесі көмегімен алуға болады.
Ұзақ мерзімде пайдалынатын тауарларға мыналар жатады:
... ... ... ... ... ... ... және оргтехника;
• басқа да түтыну тауарлары[6].
Тұрғын үйді жөндеу ... ... ... және ... құрылыс
және басқа да жөндеу жұмыстарын жүргізу жатады.
Тұтыну несиесін алуға қажетті құжаттар тізімі мынадай:
1. Қарыз алышының анкетасы.
2. Жеке ... ... СТТН ... ... 12 айға ... көрсетілген жалақы және басқа табыстары
туралы жұмыстан берілетін анықтама.
5. ... ... ... жұмыс орнынан анықтама.
6. Отбасы құрамы туралы анықтама (№ 3 форма).
7. Некеге тұрғандығын ... ... ... ... ... жеке ... ... қоятын мүліктің құжаттары.
Келесі бір дамып отырған несиеге ипотекалық несиені жатқызуға ... ... ... беру ... ... ... мөлшері: жылжымайтын мүліктің бағалау құнының 85%-не дейін.
- Бастапқы жарна: ... ... ... ... 15%-ке ... ... үшін ... айына: 1,3% (АҚШ $), 1,7% (теңгемен).
- Несие валютасы: АҚШ $ немесе теңгемен (егер 1 жылдан аспаса).
- Несие мерзімі: 10 ... ... ету ... ... ... алатын түрі: тұрғын үй
Қазақстанда ипотекалық несиенің дамуын ... ... ... жылдары
«Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» АҚ бірқатар жұмыстар жасап жатыр.
6 2.4 « Темір ... жеке ... ... ... ... – жеке және заңды тұлғаларға, сатып алынатын тұрғын
үйдің өзін, құрал-жабдықтарды, жерді кепілге қоя ... ... ... ... ұзақ ... ... Басқаша айтқанда - ипотекалық нарық
капиталы деп аталынатын, кепіл ретінде қозғалмайтын ... ... ... ... ... орналастырылынатын қаржы нарығының бір
бөлігі, Ипотекалық капитал нарығында бағалы қағаз ретінде несие берушінің
несие ... ... ... ... ... сондай-ақ қарыз
алушының өз міндеттемелерін орындай ... ... ... ... ... ... ... қайтару мүмкіндігі қарастырылады.
Барлық қаржы нарықтары секілді, ипотекалық капитал нарығы да алғашқы
және екінші болып, ал ... ... ... ... - ... ... ... табысты қозғалмайтын мүлік, өндірістік
қозғалмайтын мүлік және ... ... ... ... ... ... ... арасында
коммерциялық банктер, сақтандыру және траст компаниялар, жеке ... ... ... нарығында банктер маңызды рөл ойнайды. Бұл банктер
несиені қозғалмайтын ... ... қоя ... ... Дамыған
капиталисттік елдерде ипотекалық банктер банк жүйесінде маңызды орын алады.
Кейбір банктер ... ... ... ... қоя ... ссудалар
береді.
Бұл көрсеткіш сұралатын несиенің кепілмен қамтамасыз етілу дәрежесін
сипаттайды.
Ал соңғы жылдарда ... ... ... шебінде келе жатқан
банк «Темір Банк» ел экономикасы мен әлеуметтік қызметтер аясындағы істерді
жан-жақты ... ... ... бірі ... қарастырады. Атап
айтқанда, аталмыш банк тарапынан ... ... ... ... ... ... секторларына жұмсалуда десек 2007жылы шағын және ... ... үшін 243 ... АҚШ ... ... ... берілген. Ал
2008 жылы бұл көрсеткіш 70 миллион АҚШ ... ... деп ... ... ... рынокта беделін арттырып отырған саланың бірі соңғы
жылдарда ипотекалық несие жүйесі болып ... ... ... ипотекалық
бағдарламасы негізінде көптеген қазақстандықтар өзінің тұрғын үй мәселесін
шешіп, баспанаға қол жеткізді деп ... ... Банк ... бойынша
ипотекалық несие өмірге енгізілген сәттен бастап, арқылы тұрғын үй жайын
қамдағандар үш мыңнан ... ... Банк және ... ... ... көлемі биылғы жылға дейінгі мерзімде 90 миллион АҚШ долларын құраса,
ал келесі жылға берілетін несие көлемі 140 миллион АКШ ... ... ... ... Қазіргі кезде ипотекалық несие жүйесінде ... ... 20 ... ... тоқталып өткен көрсеткіштер, яғни пайыздық көрсеткіштің
төмендеуі мен қарызды өтеу ... ... ... ... ... ... ипотекалық несие рәсімдеу шарты «Қазақстанның ипотекалық
компаниясының» шарттарында көрсетілген. ... ... ... ... ... ... ... іске асырады. Айырмашылық әрине, әр
банктегі пайыздық көрсеткіштің әр түрлілігінде болып отыр. ... ... 13 ... болса, келесі бірінде 12,8 пайыз дегендей.
«Темір Банк» ... ... ... ... ... ең ... қол жеткізген әмбебап банк позициясын тұрақтандырып, ... ... ... ... ... игеру болып табылады.
Кесте 2.2 «Темір Банкі» несиені төлеу көрсеткіштері
|Несие |мерзімі ... ... ... % |Ай ... ... | ... | ... |
|теңге | | | ... ... |15 |15 |0,15 |0,0125 ... ... ... ... қарыз |Қосылған құн |Ай сайынғы |
| ... | | ... |
|1 ... |2991,74 ... |27991,74 |
|2 ... |3029,14 ... ... |
|3 ... |3067,00 ... ... |
|4 ... |3105,34 ... ... |
|5 |1987806,77 |3144,16 ... ... |
|6 ... |3183,46 ... ... |
|7 ... |3223,25 ... ... |
|8 ... |3263,54 ... |27991,74 |
|9 ... |3304,34 ... ... ... ... |3345,64 ... ... |
|11 |1968342,38 |3387,46 ... ... ... ... |3429,81 ... ... |
|24 |1920846,37 |3981,16 ... ... ... ... |4621,15 ... ... ... |1741234,21 |6226,31 ... ... ... |1568216,85 |8389,03 ... ... ... ... |13119,97 |14871,77 ... ... ... |27646,17 |345,58 ... ... ... ... ... банк ... ... жасасқан) кезде Банк пен Клиент қолданыстағы республика
заңдарын, сондай-ақ ... ... ... ... мен әдет-ғұрыптарды, Қазақстанның клиенттің іс-әрекеті ... ... қол ... ... ... ... ... «Темір Банк» өз қызметінде ... ... ... ... ... ... Республикасындағы банктер
мен банк қызметі туралы» Заңдарды, республиканың басқа да ... ... ... Президентінің актілерін басшылыққа алады.
1 Қазіргі ... ... ... ... мен ... ... емес ... институттары тұрғын үй және
коммерциялық жылжымайтын мүлікті сатып алу, жөндеуге ипотекалық ... ... ... ... іске ... ипотекалық несиелерді қорғау
бағдарламалары іске қосу үшін жағдайлар жасалып, Қазақстанның Ипотекалық
Компаниясы ... ... ... ... ... ... құру ... белсенді жүргізіліп, зейнетақы ... ... салу ... ... ... ... және
т.б. Бір айта кететіні, осы бағытта ... ... ... жұмыстарға
қарамастан Қазақстанның ипотекалық несиелеу нарығы дамудың ... тұр және ... ... ... осы бір маңызды
сегментінің қалыпты қызмет етуіне кедергі ... ... ... ... ... отыр. Сонымен, шарттарына қайта оралар болсақ, ... ... ... ... Алматы қаласының ықшам аудандарынан
таңдайды екен. Бұл түсінікті де. Өйткені, орталықтағы пәтерлер мен элиталық
үйлерден ... ... ... ... айырмашылығы жер мен көктей.
Тағы бір ... ... ... ... жылдары банктер Алматы қаласының
Райымбек даңғылы мен алыс ... ... ... ... қадап айтқан болатын. Ал бүгінде мұндай талап жұмсарып,
тек каркасты-қамыстан жасалған үйлерге ... ... ... ... санын көбейтіп, несие беру орталықтарын көбірек ... ... ... үй ... ... және ... аудандардағы
үйлердің көптеп сатылуына сұраныстың әсер етіп отырғаны белгілі жайт.
Жарнамалық газеттегі ... ... ... ... өзінде,
Жылжымайтын мүлік орталығының деректері бойынша, Алматы қаласының өзінде
бір жылда 20 000, ал ай сайын 2 400 ... ... ... ... ... ... айына орташа алғанда 250-300 несие рәсімделген.
Бұл жалпы келісім-шарттың 10-13 пайызы. Ал 2006 жылы ... ... ... арта түсіп, айына 600-700 келісім-шарт ... ... ... ... ахуалдың жақсарғандығын немесе халық
табысының ... ... ... банк ... қызметкерлері пайыздық көрсеткіштің төмендеуі мен
қарызды өтеу мерзімінің ұзартылуы ипотекалық ... ... ... ... жол ... алға ... ... ең төмен
көрсеткішіне жету үшін банктерге ипотекалық облигацияларды құнды қағаздар
рыногына орналастыруға кеңінен ... ... ... ... ... ... ... келетін шетелдік инвесторларды тарту
керектігін, сонымен бірге, өзінің пайыздық маржасын ... ... ... көлденең қояды. Мұнымен қоса, пайыздың ... ... арта ... еш рөл ойнамайды деген пікірге де барады.
Атап ... ... ... ... ставкасын 12,5 пайызын
есептегенде, 15 жылға берілетін 1,5 миллион теңге (жуықтап ... ... ... ... шаққанда 18 487 теңгені құрайды, ал бұдан ... ... ... 55 461 ... Егер ... 11-ге төмендететін болсақ,
онда ай сайынғы төлем 17 048 теңгені құрайды, ал отбасының міндетті табысы
бұл кезде 51 144 ... ... ... ... төлемдегі айырмашылық 7,7
пайыз немесе 1439 ... ... ... ... Мүмкін солай да шығар.
Әзірге келтіріліп ... ... тек ... ... ... ... ... жағдайлар жасаудың жан-жақты қарекеті емес пе.
Ипотекалық несие алғысы келетіндер үшін ... ... ... ... ... ... 12,8 ... Банк тарапынан
қажетті ақыл-кеңес алғаннан кейін тиісті құжаттарыңызды жиыстыра бастайсыз.
Құжат жинау процесі аяқталғаннан ... ... ... ... несие
беру бөлімі карастырады. Келесі кезекте өзіңіз сатып ... ... ... жұмыстары жүргізіледі. Осы кезде сіз банк арқылы сатып алған
тұрғын-жайыңыз бен жеке басыңыздың қауіпсіздігін сақтандырасыз, әрі ... ... ... Айналасы он күннің ішінде алып-сату жөніндегі
құжат жылжымайтын мүлік орталығында тіркеуден өткізіледі. Ал бір ай ... ... ... ... ... шартта көрсетілген сомамен бірге
банктің шотына құясыз. ... ... ... ... ... жылға
рәсімдедіңіз, сол жылдар бойы сатып алған ... ... ... банк
кепілдігінде болады.
Жалақысы 200 доллардан ... ... банк ... ... Ал егер ... 30 мыңның ар жағына асып ... бес мың ... ... ғана несие алуға мүмкіндігіңіз бар. Бірақ
мұндай жағдайда қолыңызда он бес пайыз емес, одан да ... ... ... ... ... ... ... қаладан күрке іздеп табудың өзі ... ... . ... ... ... ... ... және
даму болашағы
Банктік несие қызметтің керекті және болашақ бағыттарының бірі ... ... ... ... ... ... осы ... басқа банк
операцияларымен салыстырғанда оқшау ... ... ... ... ... ... мәселесі қайта бөлуде қысқа мерзімді ақша
қаражатының ... ... ... ал оның ... ... және ... вексельдер табылады. Бұл нарық өзімен бірге
тұтас нарықты ... бұл ... 2 ... ие. ... деңгейде оның
резиденттеріне несиелік мекемелер және олардың клиенттері жатады, ал оның
негізінде есептік, коммисиялык, ... және т.б. ... ... ... ... жатады.
Екінші деңгейде субъект болып тек қана несиелік мекемелер табылады: бір
жағынан ... ... ... банкі, 2-ші жағынан — банк
жүйесінің 2-ші деңгейіндегі мекемелер, соның ішінде коммерциялық ... ... осы ... операциялардың негізгі жиынын 1-ші ... ... ... және ... ... салу ... Вексельдер
айналысты түрлі операцияларды қамтуы мүмкін. Біріншіден, банктік қарыздарды
несиеге беруде банк пен ... ... ... ... ... арасындағы қатынас(қазыналық вексель), үшіншіден, банк делдалсыз
занды және жеке тұлғалар арасындағы қатынастар.
Векселдерді шығару негізінде жататын ... және ... ... қамтамасыз етуге байланысты коммерциялық, қаржылық, жалған
вексельдер ерекшеленеді. Бірінші айналымда мәмілелер негізінде тауар және
несиені сату-сатып алу ... ... Ақша ... ... ... вексельдерімен рәсімделеді. Қаржы векселінің ақша міңдеттемелерін
нысандандыру -несиелер құқығын қорғау мақсатындағы ... ... ... өз ... және ... ... не ... не тауар кұндылықтарын
аударуға байланыссыз шығарылған вексельдер жалған болып табылады. Достас,
жалған, ... ... ... ақша немесе тауарлардың сатушысы мен ... ... ... ... нысандандырушы құжат.
Вексельді банк операциялары келесі негізгі формада маңызға ие: ... ... ... ... банкпен қайта есептеу кепіл бойынша
вексельдік қарыздар, акцепт, вексельдер сенімі және вексельді ... ... емес ... ... ... түрі ... факторинг
табылады.
Факторинг - бухгалтерлік, информациялық, ... ... ... ... да ... ... ... коммерциялык несие
шарттары қызметіндегі және ... ... ... ... ... ... ұзақ талаптарды төлемеген факторингті компанияларды
қайта табыстау.
1988 жылы қабылданған халықаралық факторинг туралы Конвенцияға сәйкес, егер
операция ... 4 ... ... ... онда бұл ... деп ... банк ... сәйкес жеткізушінің немесе басқа сатып алушының мекен
жайына өндірілген тауар құнын сынау жолмен жабдық төлемдерді жетілдіру;
- ... ... ... ... орта және ұзақ ... ... ... қысқарту арқылы баланс өтімділігін қолдау;
- лизинг операциясының және жаңа сфералардың ашылуын өткізудің ... ... ... ... ... ... ... қабылдаулар үшін қалдық құн бойынша, ... ... алу ... банк ... ...... ... бағалары бойынша
жалданған жабдықтарды сатып алу үшін кредиторлар;
- жабдықтарды басқа ... ... беру үшін ... ... ... ... бойынша жабдықтарды жалға беру және сатып ... ... ... ... ... ... ... несиелендіру болашақта, альтернатифті
классикалық келісім шарт ... ... Репо ... ... ... ... түрде өтетін болады.
Репо және несие келісім шарттары тұжырымдарымен келіп шыққан қатынастар
өзінің ... мәні ... ... ... кағаздар түріндегі қамтамасыз
етуді ерекше түрде санауға ... ... ... ... бойынша әртүрлі.
Репо ерекшеліктерін қарастыруда бағалы қағаздар қарыздарын ресімдеу арқылы
классикалық несиелермен салыстырғанда Репо мәмілелерін ... ... ... ... ... ... мәселелерге тоқталамыз.
Қазақстандағы банктер қызметінде көбірек тараған несие ... ... бірі ... ... Бұл ... ... ... қажетті 30% сомасы бар, ал қалған 70%-і кепілге тұрғын үйін қою арқылы
алатын адамдар бойынша жүзеге асатын несиелендірудіқ бір ... ... ... ... ... (үй, жер т.б.) ... ... келесі мақсатта ұсынады:
- тұрғын үй, квартираларды сатып алу немесе құру;
- қаладан тыс үйлерді сатып алу немесе құру;
- ... ... ... ... ... жөндеу жүргізу;
Несиені өтеу және беруге байланысты, банк сыйақы ставкаларының ... ... ... ... ... құқықтың өз аралық
міндеттемелерін және ... ... ... ... қарыз алушылар мен банк арасындағы қорытындылар негізінде
шешіледі.
Банк қарыздардағы ... ... ... қарыз алушының тұтыну есебін
алады. Несиенің шектелген саласы мен мерзімі ... ... ... ... сәйкес белгіленеді. Қарыздар (несиелер) ликвидтік
кепілдің қолда бары, тұрақты ... ... және ... ... ие, ... қабілеті бар қарыз алушыларға ұсынылады.
Қарыз алушыға берілген несиенің мөлшері банк бағасы бойынша ... ... 70% - тен ... ... ... ... ... және орта бизнес
республика ЖІӨ-ге 25% береді, және үкімет жақын 5-6 жылда бұл цифрды 60% ... ... ... ... ... Бұл өсім ... ... кеңейтумен
байланысты болуы керек. Екінші деңгейдегі ресми банк бойынша 2001 жылы
шағын кәсіпкерлік үшін ... ... 64,3% - ке 122 ... ... ... ... деңгейде өндірістік проекттер қаржылынатын болды.
Мемлекеттік өндірушілерге салықты азайтуға, жер учаскелерін алуда ... ... ... ... ... және ... ... қысқартуға уәде берді.
Әрине, ақшаны инвистициялауда кәсіпкерлерге бағдарлану мүмкіндігін беретін
консалтингтік оперецияларды принципиалды түрде ... ... ... ... ... шағын және орта
кәсіпорындардың үлесі 8%- ті ... ... ... шағын және орта
бизнестердің ағымдағы жылдардың 7-шілдеде Т13,6 млрд. немесе 12%-ке ... ... ... сол ... ... және орта ... ... Т.2,8
млрд. көтерілді.
Банк жоба шегінде көбірек сапалы жеңілдікті ставка — ... 12% ... ... Сол кезде орта бизнестерде жабдықтарды ... ... ... ... ... үшін ... алу мүмкіндігі туды. Нарықта
сенбестік күрделі ... ... ... ретінде Казкоммерцбанктің бейнесі
қалыптасты[9].
Жаңа басталған бизнесті несиелендіру барлық ... ... ... бірінші
қауамды шағын кәсіпорындармен кездесуге жасап, банк солармен болашақта
жұмыс жасайды. Бұл өзінің ... ... орта және ... ... ... ... мөлшері. Қазкоммерцбанк барлық уақыт ұзақ мерзімді
ынтымақтастық дамуындағы мәнін көреді.
Қазіргі кезде ұзақ мерзімді ипотекалық несиелеу ... ... ... және ... үй ... халықтың төлем қабілетті сұранысының
несие қаржы саласын кеңейту үшін жақсы алғы ... ... ... Осы ... және ... халық ипотекалық несие түрінде ұсынылған
қаражаттардың ... ... ... ... ... ... сатып алу
мүмкіндігіне ие болады.
Тұрғын үй құрылыстарының қаржыландыру ... ... ... кең ... ... үй ... ... Қазақстан Республикасының
үкіметінің 2000 жылы 21 ... ... ... 31290 ... ... Республикасынын, ипотекалық несиелеу жүйесін дамыту және тұрғын
үй құрылыстарын ұзақ мерзімді қаржыландыру концепциясын мақұлданды.
Қазақстан Республикасының Ұлттык Банкі ... ... ... ... жандандыратын, халыққа ұзақ ... ... ... ... ... ... туралы шешім қабылданды.Сол
сияқты операторлардың рөлін Қазақстандық ипотекалық компания — Ұлттық Банк
айналды.
Келесі көздерде халықаралық қаржы ұйымдардың және ... ... ... да акционерлерді жұмылдыру жоспарланады.
Компания ақша нарығындағы ұзақ ... ... ... және осы ақшаларды банктерді қайта қаржыландыру арқылы тұрғын
үй сатып алу үшін халыққа ... ... ... ... ... ... Компанияларды құру мақсатының бірі облигация эмиссиялары
жолымен банктердің және сақтандыру ... ... ... ... институционалды қызығушылықтардың еркін ақшаларын шоғырландыру болып
табылады.
Осылай, экономиканың толық ішкі инвестициялау механизмдерін қамтамасыз
етіледі, банк ... ... және ... ... ... шығатын
қауіп қатерлер азайтылады. Бұдан басқа ипотекалық несие қамтамассыз
етілген, сенімді ... ... ... инвесторларға өз
активтерін салу мүмкіндігін беретін ... ... ... ... ... ... ... тағы бір керекті бағытының
ипотекалық ... ... етуі және ... ... процедурасын
стандарттау. Осы мәселенің шешімі ипотекалық нарық субъектілері ... және ... ... ... ... ... ... табылады.
Ипотекалық нарықтық қатысушыларының өзара әсері келесі схема бойынша жүзеге
асырылады:
Банк — ... ... ... тұрғын үй кепілдігімен қамтамасыз етілген
ипотекалық несие береді.
Компания банк-несиегерінен ипотекалық несие бойынша талаптар ... ... және ... ... ... қамтамасыз етілген ипотекалық
бағалы қағаздарды жібереді.
Институционал ... ... ... ... нарықты
қаржыландыруды жүзеге асыру және ипотекалық тұрғын үй несиелеу үшін ... ... ету ... ипотекалық бағалы қағаздарды сатып алады.
Қаржы нарығында осылай қызықтырылған инвесторлар ақшасы қайтадан
ипотекалық тұрғын үй ... ... ... ... түрлері толықтырылды, енді қалаушылар ипотекалық несиені компания
програмасы бойынша тек қана ... алу үшін ... ал ... ... үшін
де ала алады.
Қазақстандық Ипотекалық Компания программасы бойынша ипотекалық несиені ... алу үшін сіз ... ... ... ... және ... ... мөлшері және анкеталарды толтыру туралы
информациямен танысу ... ... ... өтуіңіз мүмкін. Дереу
несиені алу мүмкіндіктер, оның максималды сомасы мен мөлшері туралы алғашқы
ерекшкліктер ұсынылады.
Несие беру ... ... ... ... серіктестіктері
есептелетін банктердің немесе банктік емес ұйымдардың ... ... ... ... ... ... арыз беру үшін ... сай құжаттарды ұсыну талап етіледі.
Тұрғын үй сатып алуға несиелер тұрғын үй ... 70 ... ... ... ал ... 30 ... ... алушы өзі төлейді.
Компания сақтандыру компаниясындағы қалған 15 пайыз сақтандыру шарты мен
тұрғын үй ... 15 ... ... арқылы несие алу мүмкіндігін береді.
Тұрғын үйді ремонттау үшін несиелер ... ... үй ... 15
пайызға дейінгі мөлшерде ұсынылады.
Сатып алуға және түрғын үйді ремонттау үшін несиелер 3 жылдан 10 ... ... ... ұзақ мерзімге несиені өтеуді бірқалыпты ... ... ... Несиені өтеу әдісі былай қүрылған: әр айлық
төлемінің мөлшері несиені қаншалықты ұзақ ... ... ... ... Бұл құн ... ... үйге қол жететіндей қылады және тұрғын үй
сатып алу мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... болып табылады және
жылдық көрсеткіштегі инфляция индексінің өзгеруіне тәуелді әр 6 ай ... ... ... ... негізінде сыйақы ставкасының жоғарғы шегін
пайдаланумен, сыйақы ставкасын бақыланбаған ұлғаюынан сақтану механизмдері
өндірілген. ... ... ... шегі жағы ... ... ... ... мүмкін болатын, ставкалардың максималды мәні.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкімен белгіленген методикаға сәйкес,
календарлық жыл арасында сыйақы ставкасы ... өсуі ... ... Компаниялар программасы шегінде берілетін
несиелердің приципиалды ерекшелігі, ал ... ... ... ... ... кезде жұмыс жасайтын халықтың аз ғана ... ... ... ... ... ие, олай болса халықтың көпшілігі табысты
теңге түрінде алады. Осы ... ... ... ... ... ... ... қажетті салымға (жарна) тұрғын үйі барларға толық қамтамассыз ... ... ... бар. Бұл ... ... ... ... сатып
алынған тұрғын үй құнының 10 пайызын құрайды. Осыған байланысты тұрғын үйі
барлардың құны осы құнның және қайта сатып ... ... ... 30 ... керек.
Құбылмалы сыйақы ставкасы несие мерзімі ... оны ... ... білдіреді. Қайта қараудың барлық ... мен ... ... ... ... ескертіледі.
Демек, несие бойынша ставка индекстің өсуінен немесе түсуіне ... ... ... ... АҚШ ... қатынасы бойынша инфляция
индексі және теңге курсы — бір және тек сол емес, Қазақстан шартында ... мен ... ... ... ... түсу ... тұрақты
сипатты көрсетеді. Сонда да шетел валютасы несие бойынша қарыз алушы ... ... ... ... ... ... алу шарттарының бірі сатып алынған не зиян келген қауіптен кейінгі
ремонтталынған ... үйді ... ... еңбек қабілеттіліктің
өмірі мен өнімін сақтандыру. Бұл әлемдік қаржы кризисінен өзін ... ... ... ... ... басталған жағдайдағы сақтандыру ұйымдары ұсынады,
несие саласын өтеу үшін ... ... және ... емес ... ... ... мерзімін 30 күнге дейін, жылына екі реттен ұзарту құқына ... бұл ... ... болған жағдайда 90 күн ішінде мерзімінен бұрынғы
берешекті өтеу мүмкіндігі ұсынылады.
Ипотекалық несиенің артықшылықтарының бірі ... ... алу мен ... ... алынған үйді жекеменшікке алу құқығын сатып алу табысы сатып
алынған үйді, несие сомасын тандағаннан ... ... ... шарттарды
қорытасыз:
- барлық алу несие және несие өтеу шарттары көрсетілген, Сізбен банк
немесе ... емес ұйым ... ... ... шарт;
- сіз бен сатушы арасындағы тұрғын үйді сату-сатып алу келісім- шарты
- сатып алынған үйдің кепілдік келісім ... ... ... ... үйді ... келісім шарты;
сіздің өміріңіз бен еңбек қабілетін жоғалтуды сақтандыру келісім- шарты.
Несиені рәсімдеу процесінде ... ... ... ... ... емес
ұйымдағы арнайы есепшотқа алғашқы жарна енгізілді. Несиені ұсынғаннан ... ... ... құны ... ... ... басқыш сатып алынған
тұрғын үйді және оны банкке кепілге беру ... ... ... Сату-сатып алу келісім-шарты рәсімделген мезеттен бастап, тұрғын
үйдің ... иесі ... - ... ... ... ... ... дамудың
ажырамас элементін білдіреді. Оны барлық шарушылық субьектілерімен қатар,
мемлекет те, үкімет те, сондай-ақ жеке ... да ... ... ... өнімдерді өндіру сферасынан емес олардың айырбас
сферасынан іздеу қажет. Тауар айырбастау - бұл тауардың бір ... ... ... ... ... ... де, ... айырбас кезінде несиеге
байланысты қатынас туындайды.
Құнның қозғалысы- бұл ... ... ... ... ... ... болатын экономикалық негізіне капитал
айналымын жатқызуға ... ... ақша ... ... Бір ... ... ... негіз де бар сияқты. Себебі, қазіргі ... ... ... ... берілуде. Бірақ та бұл жерде ақша мен несиенің әртүрлі ұғымды
білдіріп, әртүрлі қатынастарды түсіндіретінін естен шығаруға болмайды.
Несие - бұл ... ... ... ... уақытша пайдалануға, яғни
қарызға берілетін ссудалық капитал қозғалысын білдіреді.
Несие ақшалай капиталдың ссудалық ... ... ... ... ... ... мен ... алушылар арасындағы несиелік қатынасты
бейнелейді. Несиенің көмегімен заңды және жеке ... ... ... мен ... ... жүйе ... жинақтала отырып,
уақытша және ақылы негізде пайдалануга ... ... ... мен ссуданың арасында өзара айырмашылық бар. Несие - бұл банктің
қаражатын ... көзі ... ... ... ... ... түрлі формаларының болуын және сондай-ақ олардың жұмсалымдарының ... ... кен, ... ... ... -бұл ... шот ашумен
байланысты қалыптасатын несиелік қатынастарды ұйымдастырудың бір ... ... заты ... ... ... бір ... өзара байланысты
элементтерден тұрады. Мұндай элементтерге ең алдымен ... ... ... ... ... ... несиелік қатынастар
субъектісіне қарыз беруші және қарыз алушы ... ... - ... ... ... ... бір жағы. Қарыз
беруші - бұл уақытша ... ... ... субъектілер болып табылады.
Қарыз берушілерге: банктер, банктік емес мекемелер, мемлекет, шарушылық
субъектілері және ... ... ... - бұл ... алушы және оны қайтаруға міндетті, несиелік
қатынастың екінші жағы. ... және ... ... бір ... жақын сөздер
болғанымен де, олардың түсініктері әртүрлі. Мысалға, кәсіпорын немесе ... ... ... ... т.б. ... төлемдері
кешігуі мүмкін, бірақ, бұл жерде ешқандай да несиелік қатынас туындамайды.
Борыш бұл тек қана ... ... ... сондай-ақ адамзаттық
қатынастар жағдайын сипаттайды. Борыш - бұл өте ... ... Ал, ... - бұл ... ... ... сұранысы бар тұлға.
Қарыз беруші және қарыз алушымен қатар несиенің ққрылымының элементіне
берілетін объекті де жатады. Беру объектісі - бұл ... ... ... қарызға берілген құнды білдіреді.
Несиенің экономикадағы орыны мен рөлі, оның атқаратын қызметтерімен
сипатталады. Жалпы ... ... ... ретінде төмендегідей
қызметтерді атқарады:
- қайта бөлу;
- айналыс шығындарын үнемдеу;
- айналыстағы нақты ақшалардың орнын уақытша алмастыру;
- ... ... ... ... ... ... ... бөлу қызметі, кез келген елдің ұлттық экономикасының
толық қанды жұмыс жасауына өз ... ... ... бұл ... экономикалық жүйенің бір саласынан екінші бір саласына капитал
ағымы болады. ... бұл ... ... ... бөлу қызметінен
айырмашылыгы қаржының бөлінуі әкімшілік негізде жүргізілсе, ал салалар мен
аймақтар арасындағы капитал ағымы несие арқылы, яғни ол ... ... ... ... ... ... ... қызметінің іс жүзіне асуы несиенің
экономикалық мәнінен туындайды. Шаруашылық субъектілеріндегі ақшалай
қаражаттардың түсуі мен ... ... ... ... алшақтық кей
жағдайларда қаржылай ресурстарға деген қажеттілікті ... ... да ... ... ... ... ... категориялары
өздерінің меншікті қаражатқа деген жетіспеушіліктің ... ... ... ... Бұл ... ... айналымын қамтамасыз етіп кана
қоймай айналыс шығындарын үнемдеуге де мүмкіндік жасайды.
Ал, келесі ... яғни ... ... ... ақшалардың орнын
уақытша алмастыруы. Қазіргі несиелік шаруашылықта мұндай орнын ... ... бар. Бұл ... іске асу процесінде тек қана ... ... ... нақты ақшалардың уақытша орнын ауыстыра отырып,
ақша айналысын да жылдамдатады. Несиенің бұл қызметі ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
Несиенің бұл қызметі арқылы ақша айналысының ... мен ... ақша ... және ... ... да ... ... шоғырлану процесі қызметі экономиканың тұрақты дамуына
жағдай жасау үшін ... ... ... ... ... ... бұл қызметі өндірістің ауқымын ұлғайта отырып, пайда алуға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ұйымдардың қызметін қаржыландырумен сипатталады. Сондықтан да,
несиенің көмегінсіз көптеген ... ... ... ... басқалары) жұмыс жасауы қиынға түседі. Сондай-
ақ несие өндіріске ғылыми технологияларды жаңалық ... ... үшін ... ... ... табылады. Себебі, ондай шығындар бастапқыда кәсіпорынның
қаражатымен, оның ішінде орта және ұзақ мерзімді банктің несиелері есебінен
қаржыландырылады.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... процестердің негізгі қозғалысын, ... ... ... жеке тұлғалардың өмірін жақсартуға, шағын
және орта бизнесті, фермерлік шаруашылықтарды кеңейтуге ... ... ... оның ... және ... бір дәрежеде несиелік
қатынастардың мәнімен тығыз байланысты келеді.
Коммерциялық банктің жалпы мақсаты оның табыстылығы, рентабельділігі,
өтімділігі, ... ... ... ... оптималдау (несиелік,
депозиттік және т. б.), оның қызметінің бағыттары ... ... ... ... анықтауы керек. Банк әлеуметтік жүйе болып
табылатындықтан, адамдар өз қызметінде өз мақсаттарын, мүдделерін, ойларын
жетекшілікке ... ... да банк ... оның иелерінің
жетекшілерінің, қызметкерлерінің, сонымен ... банк ... ... ... органдарының жекелеген мақсаттарына негізделеді. Банк
иелерінің ... ...... өсуі ... меншікті капиталдың
клиенттердің, операциялардың, ең алдымен, табыстардың көбеюі және акция
бағасының көтерілуі). ... кең ... әр ... мазмұнды
мақсаттар тән, өйткені олар ... ... ... жауап береді, яғни
олардың жұмысының мақсаты пайданың өсімі ... ... ... ... ... алу ... ... әр түрлі болады,
өйткені мүдделер қарама-қарсы, сөйте түра олар серіктесі ретінде ... ... ... Банк ... негізгі мақсаты — ағымдағы
табыстың деңгейін ... Ал ... ... оның ... ... ... банктің негізгі мақсаты — кең мағынадағы оның ... ... ... ... оның ... ... дамуы және сапалы
дамуы — қызмет етудің, тиімділігін ... ... ... банк ... ... және банктік қадағалау органдарының ... ету ... ... ... ... ... дамуы туралы
болып табылады.Бұл дипломдық жұмыстың негізгі ... ... ... ... ... ... ... жаңа дамып
келе жатқан несие операциялары түрлерінің қазіргі жағдайы мен ... ашып ... ... өтеу және беруге байланысты, ... ... ... ... ... ... барлық сұрақтар құқықтың өз аралық
міндеттемелерін және жан-жақты ... ... ... ... алушылар мен банк арасындағы қорытындылар негізінде
шешіледі.
Несиенің қайта бөлу қызметі, кез ... ... ... ... ... ... жасауына өз үлесін қосады. Несиенің бұл ... ... ... бір саласынан екінші бір саласына капитал
ағымы болады. Несиенің бұл қызметінің, қаржының ... бөлу ... ... ... әкімшілік негізде жүргізілсе, ал салалар ... ... ... ... ... ... яғни ол ... механизм
негізінде жүзеге асырылады.
Несиенің айналыс шығындарын үнемдеу ... іс ... асуы ... ... ... ... ... ақшалай
қаражаттардың түсуі мен жұмсалуы арасындағы уақытша ... ... ... ... ресурстарға деген қажеттілікті туындатады. Міне,
сондықтан да мүндай жағдайларда ... ... ... ... ... ... деген жетіспеушіліктің орнын толтыру ... ... Бұл ... ... ... қамтамасыз етіп кана
қоймай айналыс шығындарын үнемдеуге де мүмкіндік жасайды.
Ал, келесі қызметі, яғни несиенің айналыстағы нақты ... ... ... ... ... ... мұндай орнын алмастыруға
толық мүмкіндік бар. Бұл қызметі іске асу процесінде тек қана ... ... ... ... ақшалардың уақытша орнын ауыстыра отырып,
ақша айналысын да жылдамдатады. Несиенің бұл ... ... ... ... ... карточкалар көмегімен жүзеге асырылады.
Несиенің бұл ... ... ақша ... ... мен ... ақша массасына және төлем айналымына да ықпал етеді.
Қазіргі банктердің несие үшін пайыз мөлшерін белгілеудегі ескеретін
басты факторларына мыналар ... ... ... ... ... ... беретін
ссудалары (мүдделендіру) бойынша белгіленетін пайыздың базалық мелшері;
- банкаралық несие бойынша орташа пайыз мөлшері;
- өз клиентеріне ... ... ... ... ... ... ... несиелік ресурстарының құрылымы (қаншалықты сырттан
тартылған қаражаттар ... ... ... соғұрлым несие бағасы қымбат
болуға тиіс);
- несиеге деген сұраныс (сұраныс аз болса, ... ... ... ... несиенің сұралатын мерзімі мен түрі, нақтырақ айтсақ, банк үшін оның
қамтамасыз етілуіне байланысты тәуекел дәрежесі;
- еліміздегі ақша айналысының тұрақтылығы (қаншалықты инфляция ... ... ... үшін ... ақы да ... ... ... себебі,
мұндай жағдайда, банкте ақшаның құнсыздануынан өз ресурсын жоғалту тәуекелі
артады).
Сонымен қатар, пайыз мөлшеріне объективтік және ... ... ... ... да өсер ... Бұл қатардағы басты
факторлардын, біріне депозиттік пайызды жатқызуға ... Шын ... және жеке ... ... ... ресурстар қаншалықты қымбат
түссе, соғұрлым несиенің бағасы жоғары келеді.
Несиелеудің ... бір ... ... ... материалдық
жағынан қамтамасыз етілуі. Бұл қағиданың пайда болуы негізінен несиенің
экономикалық категория ретінде шығуымен бірге ... ... та, ... ... бұл қарыздардың мазмұны толығымен өзгерген десе болады.
80-ші жылдардың ... ... ... ... ... ... етілуі тек қана тауарлы ... ... ... ... Бұл ... ... ... өндірісті
ұйымдастырудың социалистік қағидаларына сай негізделуімен банк ісіне және
өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... ... қағидасы көзге көрінгісіз, себебі қамтамасыз етілген
бағалылықтардың иесі мемлекет болғандықтанда, несиенің қамтамасыз ... ... тек ... ... ғана ... Ал, ... күнгі
несиенің қамтамасыз етілуі формасы ретінде: кепіл кепілдеме, тапсырма,
сақтандыру мінедеттемелері қолданылуда.
Кепілге берілетін ... - бұл ... ... ... ... ... болып табылады. Бірақ та кепілге берілген
активтер қарыз алушының иелігінде қалып, оның ... ... ... ... ... ... жағдайы жақсы болып
келген жағдайларда, несие қамтамасыз етусіз беріледі.
Кепіл несиені қамтамасыз етудің ен, ... ... ... келесідей
шарттарды сақтайды: біріншіден, кепілдің құнын анықтау барысында несие
мөлшері мен ... ... ... сомасын, сондай-ақ кепілді іске
асыру және оны ... ... үшін ... ... дұрыс анықтай білу
қажет; екіншіден, кепіл туралы келісім-шарт жасаған кезде, ... ... ... ... ... ... кепілдің тұрақты және
заңды қорғалуын қамтамасыз ету қажет; үшіншіден, ... ... ... ... ... ... кепілдің тұрған жерін, жағдайын
және құндылығын бақылап отыру кажет. Бұл айтылған жағдайлар көбіне бағалы
қағаздарға да, ... ... ... ... ... ... қарыз
алушылар алдында нақты мәселелер тұрады. Сондықтан да, кепілге берілетін
активтердің мынадай сипатта болуы шартты:
Біріншіден, кепілге ... беру ... ... ... дейін жеңіл
бағаланатын және қайта бағаланатын болуға тиіс.
Екіншіден, кепілге алынатын мүліктің нарықтағы қозғалыс мүмкіндігін
үнемі тексеріп отыру қажет.
Үшіншіден, кепілдің ... ... ... алу өте ... ... кепілге алынатын зат көп уақыт өтпей нақты ақшаға ... ... ... ... ... ... немесе маральдық тозу жақтарын ескеру қажет. Өйткені, кейбір
активтер басқаларына қарағанда өзінің бастапқы ... ... ... - ... ... ... бас тартқан жағдайда, үшінші бір
жақтың қарызды ... ... ... ... ... ... ... заңдылығы туралы қарыз берушіге қарыз
алушының, атынан ... ... ... ... ... ... сұрақтың
маңыздылығын ескеру қажет. Кепілдемені ссуданың қамтамасыз ету құралы
ретінде ... ... ... ... алдын ала бағалап
білуді талап етеді.
Кепілдеме - бұл күрделі экономикалық кұрал ретінде келесідей түрлерден
тұрады:
Біріншіден, ол ... ... ... ... ... ... ол ... немесе шектеусіз болады. Шектеусіз кепілдеме
бойынша, кепілдеме беруші бір қарыз ... ... ... бір ... ... ... ... береді. Мұндай кепілдемелер
қамтамасыз ... ... ... ... ... бұл ... бір қарыз
алушының ссудаға байланысты болатын ... ... ... ... ... ... ... елімізде дами алған жоқ.
Капиталдың шоғырлану процесі қызметі экономиканың тұрақты дамуына
жағдай ... үшін ... ... ... Мұндай міндеттерді шешуде
несиенің бұл ... ... ... ... отырып, пайда алуға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ұйымдардың қызметін қаржыландырумен сипатталады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... басқалары) жұмыс жасауы қиынға түседі. Сондай-
ақ несие өндіріске ғылыми технологияларды жаңалық ретінде енгізу үшін ... ... ... ... Себебі, ондай шығындар бастапқыда кәсіпорынның
қаражатымен, оның ішінде орта және ұзақ ... ... ... есебінен
қаржыландырылады.
Қорытынды
Жалпы несие жүйесінде несие саясатының рөлі өте зор, яғни ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады.
Несиелік саясат, банк ... ... ... несиелеуге болатын
экономика секторын дұрыс тандай білуіне, сондай-ақ, несие беру ... ... ... банк үшін ... ... маңызы бар басқа факторлар
мен қарыз ... ... ... ... «өз клиентің» таңдаудағы
біліктілігіне негізделеді. Сондай-ақ несиелік саясат ... ... ... ... енгізуді дұрыс санайтын несиелік өнімдермен
анықталады. Мысалы, кәсіпорындарға ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... жағынан қайта жарақтандыруға,
ғылыми-техникалык жаңалықтарды енгізуге) берген қолайлы.
Бүгінгі күндегі «Темір Банк» АҚ ... ... және ... ... 8 ... ... ... портфельде шағын және
орта бизнестердің ағымдағы жылдардың 7-шілдеде Т13,6 ... ... ... ... ... жылдын, сол кездерінде шағын және орта бизнестің үлесі
Т.2,8 млрд. көтерілді.
Банк жоба шегінде ... ... ... ...... ... жобаны қаржыландырды. Сол кезде орта бизнестерде жабдықтарды сатып
алу үшін, айналым қаражаттарын ... үшін ... алу ... туды.
Нарықта сенбестік күрделі жобалармен жұмыс істеу ретінде «Темір Банк» ... ... ... несиелік саясатын несиелік қатынастарының субьектілеріне
байланысты заңды тұлғаларға қатысты және ... ... ... ... деп ... болады. Біздің елімізде несиелік
саясат әлеуметтік потенциалға ие бола отырып, тұрақты даму үстінде ... ... оның ... банк пен жеке клиенттер арасындагы
қатынастарды қатынастарды ... Бір ... ... ... ... ... сатып алуды кейінге қалдыруды
несиелендіру, несиелік карталар, ипотекалық ссудалары және басқалары арқылы
жеке несие алушылар үшін тартымды ... ... ... ... ... ... бір ... түрлеріне мамандануы мүмкін. Тұрақты
клиенттерге, тіпті ... ... ... де ... ... ... ... айтқанда, несиелік саясаттының несие жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... банк пайдасының
тұрақты өсімін қамтамасыз ету.
Дипломдық жұмысты қортындылайтын болсақ Қазақстан Республикасындағы
жеке тұлғаларға несие беру туралы түсінікті ... ... ... ... ... ой ... Жалпы несие жүйесіндегі жаңадан дамып
беле жатқан несие түрлеріне даму болашағы туралы азғана ой толғадық.
Несиенің пайда болуын өнімдерді ... ... ... айырбас сферасынан іздеу қажет. Тауар айырбастау - бұл тауардың бір
қолдан екінші қолға өтуін білдіреді десе, ... де, ... ... несиеге байланысты қатынас туындайды.
Құнның қозғалысы- бұл ... ... ... ... ... ... болатын экономикалық негізіне капитал
айналымын жатқызуға боладьі.
Көбіне несиені ақша ... ... Бір ... ... бұған
деген негіз де бар ... ... ... ... қарыз көбіне
ақшалай түрде берілуде. Бірақ та бұл жерде ақша мен несиенің әртүрлі ... ... ... ... ... шығаруға болмайды.
Несие - бұл пайыз төлеп қайтару шартында уақытша пайдалануға, яғни
қарызға берілетін ... ... ... ... ... ... ... капиталға өтуін қамтамасыз ете
отырып, несие берушілер мен қарыз алушылар ... ... ... ... көмегімен заңды және жеке тұлғалардың ... ... мен ... экономикалық жүйе төңірегінде жинақтала отырып,
уақытша және ... ... ... берілетін ссудалық капиталға
айналады.
Несие мен ссуданың арасында өзара айырмашылық бар. ... - бұл ... ... көзі ... барлық несиелік қатынастарды ұйымдастырудың
әр түрлі формаларының болуын және сондай-ақ ... ... ... ... кен, ұғымды сипатайды. Ссуда -бұл ссудалық шот ашумен
байланысты ... ... ... ... бір ғана
формасын білдіреді.
Зерттеу заты ... ... ... бір ... ... ... ... Мұндай элементтерге ең алдымен несиелік қатынастар
субъектілері жатады. Несиелік ... ... ... ... ... ... және қарыз алушы жатады.
Қарыз беруші - қарызды беретін несиелік қатынастың бір ... ... - бұл ... ... ... беруші субъектілер болып табылады.
Қарыз берушілерге: банктер, ... емес ... ... ... және ... ... ... - бұл несиені алушы және оны қайтаруға міндетті, несиелік
қатынастың екінші жағы. Борышқор және ... ... бір ... ... сөздер
болғанымен де, олардың түсініктері әртүрлі. Мысалға, кәсіпорын немесе жеке
азамагтардың коммуналдық қызметке, ... т.б. ... ... ... бірақ, бұл жерде ешқандай да несиелік қатынас туындамайды.
Борыш бұл тек қана экономикалық ... ... ... ... ... ... ... - бұл өте ауқымды ұғым. Ал, қарыз
алушы - бұл қосымша қаражатқа деген сұранысы бар ... ... және ... ... ... ... ққрылымының элементіне
берілетін объекті де жатады. Беру объектісі - бұл құнның ерекше ... ... ... құнды білдіреді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
І.Указ Президента РК № 872 от 10.05.2002 «Вопросы организации единой
системы государственного ... ... ... РК» ... ... 17 мая ... ... план развития РК до 2010 года: Утверждено Указом
Президента РК от ... №735 // ... ... — 2001 — ... /с.6/
3. Положение Национального Банка от 29.08.97 № 318 «О ... ... ... ... на ... ... ... //
Законодательство РК. 2002г. / № 1 /п.5/
4. Постановление ... ... от 26.12.98 № 290 ... ... второго уровня согласия на осуществление брокерской, диллерской и
кастодиальной деятельности» // Деловая неделя. 4 января 1999 г. /с. ... ... «Об ... РК по регулированию и надзору финансового
рынка и финансовых организаций» / Утверждено ... ... РК ... № 1270 // ... ... 4 ... 2004 г. ... Указ Президента РК от 11.08.1999 г. «Об утверждении Положения ... ... ... РК» // ... 2 ... 1999 г. /пп. ... «Активтер мен шартты міндеттемелерді жіктеу және оларды ... ... ... жатқыза отырып, провизия (резерв) құру ережесі».
ҚР Ұлттық банк Басқармасының № 465 ... ... ... ... ... Ғ.С. ... ... /
Алматы: Экономика, 2001.
9. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. / Москва: Финансы и
статистика, 1999.
10. Общая ... ... и ... / Под ред. Жукова Е.Ф. / Москва:
Банки и биржи, 1995. И.Гагарин С.В. и др. ... ... ... на рынке «Коротких денег». / Москва: Принтлайн, 1995.
12. «На лидирующих позициях»// Казахстанская правда. 28 марта 2002 г.
/с.З/
13. ... Г.Н ... ... ... в ... ... ... развития»// Эволюция казахской государственности: Сборник. —
Алматы, 1997. /с.244/
14. Биржевой фондовый ... ... ... ... ... — 2003.
№12/сс.6,8,9/
15. Булатов Р.Р. «Деятельность коммерческих банков на ... ... ... Банки. — 2005. №12 /сс.42,45/
16. Донцов С. ... ... ...... инвестор национального ... ... ... — 2003. № ... ... ... № 1 о ... финансового рынка и финансовых
организаций// Национальный Банк Казахстана — 2004. — 1 февраля./с.І/
18. Адекенов Т.М. ... и ... ... — М: ... ... ... Республики Казахстан от 31 августа 1995 г. N 2444 «О банках
и банковской деятельности в ... ...... и
дополнениями по состоянию на 1.01. 03.) — Алматы, 2003. /с.Ю/
20. Миржакыпова С.Т. ... ... Ч.І.: ... ... ... ... Кайдаулов С.Т. Анализ функционирования РЦБ Казахстана// В сборнике
Рынок. Проблемы становления и ...... 1998 ... ... Л. ... Д. ... ... Республики Казахстан:
Учебное пособие. — Алматы: Жети жаргы, 2000 /с.286/
23. Гражданский ... РК: ... ... по ... на 1.01.2003. —
Алматы, 2003./ст.136/
24. Рахимжанов А.Т. Долговые ... ... и ... ... ... ... ценных бумаг. — Алматы, 2001 /сс.29, 231/
25. Банковское дело: Учебник. Сейткасимова Г.С. — ... ... 1998. ... ... Ж. Мы ... тем, что ... акционерами
Казкоммерцбанка//Новое поколение. 13 июня 2003 г. /с.4/
27. Облигации ОАО Казкоммерцбанк// Панорам. 10 января 2003г./с.7/
28. Сжатая ... ... ... ... ... ... ... 30 июня 2003 года. — Алматы, 2003. /с.15/
29. ... и АВК ... ... возможности сотрудничества//
Деловая неделя. — 2003. — 3 июля ... ... ... ... 2006. — ... 2006 ... Развитие банковской системы// Рынок ценных бумаг Казахстана. —
2003. -№1 /с.48/
32. Мусина А. ... ... ... ... в ... Итоги и
перспективы развития// АльПари. — 2006..- №1-2 /с.29/
33. ... ... ... и ... ... ... ... директоров АО Казкоммерцбанка №12.05 от
20.12.1999 /п.5/
34. Банки второго уровня: Новые параметры ... на ... ... — 2003. — 10 ... ... ... Правления Национального Банка РК от 15.11 №397
Правила проведения банками второго уровня операций с ... и ... ... РК — 2003. - ... ... ... ... второго уровня хранения и ... им ... ... РК. — 2002. - №1 ... ... Правительства РК от 28.07. 2003 «О концепции
развития ... ... РК»// ... ... 9 ... 2003г.
/с.4/
38. Темиханов Е. Иванов М. Фондовый рынок: Проблемы и ... ... — 2000. ... ... С. ... ... Казахстана — крупнейший
институциональный инвестор национального фондового рынка»// Банки
Казахстан. — 2003. № 12 – 20 ... ... Р.Р. ... ... ... на ... рынке»//
Деньги. Кредит. Банки. — 2005. №12 - 9 бет
[3] Банковское дело: Учебник. Сейткасимова Г.С. — Алматы: Қаржы-қаражат,
1998
[4] ... Т.М. ... и ... ... — 2006 ... ... ... промежуточная финансовая отчетность за шесть
месяцев закончившихся 30 июня 2003 года. — Алматы, 2003
[6] Развитие банковской системы// ... ... ... ...... – 18 бет
[7] Правила осуществления брокерской и дилерской деятельности Темір Банк:
Утверждено ... ... АО ... Банк №12.05 от ... ... ... ... Новые параметры деятельности на фондовом рынке//
Панорама. — 2003 – 74 бет
[9] Мусина А. ... ... ... ... в ... ... и
перспективы развития// АльПари. — 2006.
[10] Темиханов Е. Иванов М. Фондовый рынок: Проблемы и перспективы
развития// Каспий. — 2000. – 74 ... ... Р.Р. ... ... ... на фондовом рынке»//
Деньги. Кредит. Банки. — 2005.
-----------------------
3

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бюджетаралық қатынастар7 бет
Бәсекелік ортаны қалыптастыру және монополияны реттеу6 бет
Қазақстан Республикасындағы банктік несие алушының несие қабілеттілігін бағалау жүйесі44 бет
Білім беруді ақпараттандыруда педагогикалық технология11 бет
Кәсіби білім беру психологиясы жайлы3 бет
Қаржылық есеп беру жайлы33 бет
Қаржылық есеп берудің сипаттамасы мен маңызы туралы31 бет
ҚР білім туралы заңы жайында3 бет
Дебиторлық берешек есебі22 бет
Дебиторлық берешек есебі жайлы39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь