ҚР коммерциялық банктерінің несиелік процесін жетілдіру жолдары

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1 БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУЫ ЖӘНЕ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ПРИНЦИПТЕРІ
1.1 Коммерциялық банктер: түсінігі, түрлері мен операциялары
1.2 Маманданған несиелік мекемелердің қызметін ұйымдастыру
1.3 Активтік операцияларға сипаттама және олардың ерекшелігі
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА НЕСИЕ
ЖҮЙЕСІНІҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУ ЖАҒДАЙЫНА ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасында несие жүйесінің қалыптасуы және дамуына сипаттама
2.2 Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктер жұмысының әдістері мен қаржылық көрсеткіштерін талдау
2.3 Коммерциялық банктің несиелік жағдайын талдау
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА НЕСИЕ
ЖҮЙЕСІН ДАМЫТУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Парабанктік мекемелердің қызмет ету жағдайын бағалау
3.2 ҚР коммерциялық банктердің несиелік үдерістерінің даму басымдылықтары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМША
Тақырыпты зерттеу өзектілігі. Бүгінгі танда нарықтық экономикада несие — банктік жүйе ерскше орын алып отыр. Жүйе арқылы кәсіпорындардың, ұйымдардың, халықтың ақшалай төлемдері мен есеп айрысуларының аса зор көлемі өтеді; бұл жүйе халықтың жинақтары мен табыстарын, уақытша бос ақшалай қаражаттарын жұмылдырып оны белсенді қызмет ететін капиталға айналдырады, сонымен біргс бұл жүйе көптеген қызметтері несиелік сақтандыру, делдалдық, инвестициялық, трасталық т.с.с. көрсетеді.
Мемлекеттің несие жүйесінің қызмет ету механизіміндегі үлкен рөл коммерциялық банктерге тиесілі. Коммерциялық банктер-нарық экономикасындағы кәсіпкерлік тәжірибеде белгілі қаржылық оперциялар мен қызметтердің басым көпшілігін орындайтын ең көне және несие мекемелерінің айрықша көпшілік тобы. Олар несие капиталы рыногының түрлі секторларында әрекет ететін көпфункционалды ұйымдар болып табылады. Банктер несие қорының негізгі бөлігін жинақтап, өзінің клиенттеріне қаржылық қызметтердің толық кешенін ұсынады, соның ішінде несие беру, депозит қабылдау, қызмет көрсетуге есеп айыру, құнды қағаздарды, шет ел валютасын сатып алу-сату әрі сақтау және тағы басқа қызметтер.
Дағдарысты құбылыстардан өтумен байланысты Қазақстан экономикасының қазiргi несиелiк операциялар мәселелер тұрғысында банк жүйесiнiң алдыңғы уақыттағы дамуы мен жетiлдiрiлуi үлкен тәжiрибелiк мәндiлiкке ие. Банктiк несиелеу жүйесi нарықтық қатынастарды қалыптастыру мен дамытуда, өндiрiстiң тиiмдiлiгiн арттыруға, мемлекет экономикасын нығайтуға, айналыстағы негiзсiз ақша массасының өсуiн шектеуге, инфляциялық процестердiң алдын алуға және Ұлттық валютаны нығайтуға бағытталған./1-32/ Бұл жағдайда отандық және шетелдiк банктiк тәжiрибенi салыстырудың өзiндiк мәнi зор. Қазақстан Республикасында экономикалық реформаларды iске асыру үшiн нарық экономикасы дамыған елдерде жинақталған ақша-несие қатынастары мен банк iсiнiң даму тәжiрибелерiн қолдану қажет.
Отандық банктер ұсынылған қолма-қолсыз есеп айырысуларының жалпы көлемімен сипатталады. Қазақстан Республикасындағы банктердің несие жүйесінің қалыптасуы барысында банктің сапасын мамандырылуында құрылмайды. Қазақстан Республикасындағы банктердің несие жүйесінің сапасының өсуі – несие жүйесінің қалыптасыру операцияларын басқаруды жүгізу негізінде жүзеге асырылады. Басқарудың тиімді элементтерінің бірі: несие жүйесі қалыптасу саясаты мен процедураларының жақсы дамуы және несие механизімін жақсы басқару, бұл жүйеде жақсы қызмет ететін банк персоналы болып табылады.
Тақырыпты зерттеудің мақсаты – Қазақстан Республикасының банктік қызметтерінің негізгі талаптарына сәйкес банктердің несие жүйесінің қалыптастыру мен басқаруының өзекті мәселелерін шешу.
1. «Қазақстан Республикасындағы банктер мен банк мекемелерi» Негiзгi заң актiлерi.- Алматы, 2003
2. «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы» Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 31 тамыздағы N2444 Заңы
3. “Екiншi деңгейлi банктерге арналған пруденциалдық нормативтер туралы ереженi бекiту жөнiнде” Қазақстан Республикасының ұлттық Банкi Басқармасының 2002 жылғы 3 маусымдағы N 213 қаулысы.
4. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ред. басқ. Ғ.С.Сейiтқасымов.- Алматы: Экономика, 2001.- 466 б.
5. Банковское дело: Учеб. пособие/ Под ред. О.И.Лаврушина.- 2-е изд., перераб. и доп.- М.: Финансы и статистика, 2000.- 666 с.
6. .Банковское дело: Учеб. для вузов / Под ред. В.И. Колесникова, Л.П.Кроливецкой.- 4-е изд.,перераб. И доп.- М.: Финансы и статистика, 2000.- 459 с.
7. Бәйгiсиев М. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы,1998.
8. Борисов Е.Ф. Экономика: Справочник.- М.:Финансы и статистика.1997- 400с.
9. Бохаев Д.Т. Коммерциялық банктердiң несие ресурстарын құрудағы проблемалары және оның болашағы: Автореферат.- Аламаты, 2004.-30 б.
10. Кемел М. Нарық қатынасы жағдайында Қазақстанның аграрлық саласында ауыл шаруашылығы кооперациясының дамуы: Автореферат.- Алматы, 2004.- 50 б.
11. Көшенова Б. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. Алматы,2000.
12. Мейiрбеков Б.Қ. Шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi қолдау жолдары мен дамыту әдiстерi: Автореферат.- Алматы, 2004.-26б.
13. Кушербаев Б. Банктер және несие алушылар қарым-қатынастарын реттеу. Қарағанды,2002.
14. Мақыш С. Ақша айналысы және несие. Алматы,2000.
15. Мақыш С. Қазiргi несиелiк механизм және оны жетiлдiру жолдары. Автореферат. Алматы,1999.
16. Финансы, денежное обращение и кредит: Учеб. для вузов/ Под ред. В.К.Сенчасова, А.И.Архипова.- М.:Проспект, 2000.- 496 с.
17. Сәлімова Ж.Д. «Вестник КазНУ» журналы. Экономикалық серия. №3(37). 2003г.
18. Сейтқасымов Г.С. «Ақша, Несие, Банктер». Алматы 1999г.
19. Шаяхметова К.О. «Вестник КазНУ» журналы. Экономикалық серия. №1(41).2004г.21. Лаврушин О.Н. Банк ісі. - М: Қаржы және статистика, 2000г.
20. Сейтқасымов Г.С. Банк ісі. – Алматы: Қаржы-Қаражат, 1998г.
21. Сейтқасымов Г.С. «Ақша, Несие, Банктер». - Алматы: Экономика, 1999г.
22. Ілиясов К.К. . Қазақстан экономикасының қаржы-несиелік даму
a. мәселелері /Редакциялауымен.– Алматы: Бiлiм, 1995 – 240 с.
23. Кучукова Н.К. Қазақстан республикасы қаржы-несие жүйесін реформалаудың нарық экономикасына көшу жағдайындағы макроэкономикалық аспектілері. – Алматы:Ғылым, 1994. – 439 с.
24. Райзберг Б.А.. Экономика курсы: Оқулық /Редакциялауымен.– ИНФРА
25. М, 1997. – 720 с.
26. Сейтқасымов Г.С.. Ақша, Несие, Банктер: Оқулық /Проф. редакциялауымен.-Алматы: Экономика, 1996. – 364 с.
27. Инструкции и положения по кредитованию населения ОАО «Народный банк Казахстана».
28. Кредитная политика АО «Народный Банк Казахстана».
        
        ҚР коммерциялық банктерінің несиелік процесін жетілдіру жолдары
| ... | |
| ... | |
|1 ... ... ДАМУЫ ЖӘНЕ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІ | |
| ... ... | ... |Коммерциялық банктер: түсінігі, түрлері мен операциялары | ... ... ... ... ... ... | ... |Активтік операцияларға сипаттама және олардың ерекшелігі | |
|2 |ҚАЗАҚСТАН ... ... | |
| ... ... ЕТУ ... ... | ... ... ... ... ... қалыптасуы және | |
| ... ... | ... ... ... ... ... жұмысының | |
| |әдістері мен ... ... ... | ... ... ... несиелік жағдайын талдау | |
|3 ... ... ... | |
| ... ... ... ЖОЛДАРЫ | ... ... ... қызмет ету жағдайын бағалау | ... |ҚР ... ... несиелік үдерістерінің даму | |
| ... | |
| ... | |
| ... ... ... | |
| ... | ... ... өзектілігі. Бүгінгі танда нарықтық экономикада несие
— банктік жүйе ... орын алып ... Жүйе ... ... ... ... төлемдері мен есеп айрысуларының аса зор
көлемі өтеді; бұл жүйе ... ... мен ... уақытша бос
ақшалай қаражаттарын жұмылдырып оны белсенді қызмет ... ... ... ... бұл жүйе көптеген қызметтері несиелік
сақтандыру, делдалдық, инвестициялық, трасталық т.с.с. ... ... ... ... ету ... ... ... банктерге тиесілі. Коммерциялық банктер-нарық экономикасындағы
кәсіпкерлік тәжірибеде белгілі қаржылық оперциялар мен қызметтердің ... ... ең көне және ... ... ... көпшілік
тобы. Олар несие капиталы рыногының түрлі секторларында әрекет ... ... ... ... ... несие қорының негізгі
бөлігін жинақтап, өзінің клиенттеріне қаржылық қызметтердің толық кешенін
ұсынады, соның ішінде ... ... ... ... ... ... есеп
айыру, құнды қағаздарды, шет ел валютасын сатып алу-сату әрі сақтау және
тағы басқа қызметтер.
Дағдарысты құбылыстардан өтумен ... ... ... ... операциялар мәселелер тұрғысында банк ... ... ... мен жетiлдiрiлуi үлкен тәжiрибелiк мәндiлiкке ие. Банктiк
несиелеу жүйесi нарықтық қатынастарды қалыптастыру мен дамытуда, ... ... ... ... ... ... ақша ... өсуiн шектеуге, инфляциялық процестердiң алдын
алуға және Ұлттық валютаны нығайтуға ... Бұл ... және ... ... ... ... ... мәнi зор.
Қазақстан Республикасында экономикалық реформаларды iске ... үшiн ... ... ... ... ... ... мен банк
iсiнiң даму тәжiрибелерiн қолдану қажет.
Отандық ... ... ... есеп айырысуларының жалпы
көлемімен сипатталады. ... ... ... ... ... ... банктің сапасын мамандырылуында құрылмайды.
Қазақстан Республикасындағы банктердің несие жүйесінің сапасының өсуі ... ... ... ... басқаруды жүгізу негізінде жүзеге
асырылады. Басқарудың тиімді элементтерінің бірі: несие жүйесі ... мен ... ... ... және несие механизімін жақсы
басқару, бұл жүйеде жақсы қызмет ететін банк персоналы болып табылады.
Тақырыпты ... ...... ... ... ... ... сәйкес банктердің несие жүйесінің
қалыптастыру мен басқаруының ... ... ... ... несие жүйесінің қалыптасуын зерттеу;
• банктің басқару жүйесіндегі несиенің қозғалысын зерттеу;
• несие жүйесінің қалыптастыру мен ... ... ... ... зерттеу объектісі – “КазкоммерцБанк” АҚ-ның
несие жүйесінің қалыптасуы мен ... ... ... Несие жүйесінің
қалыптастыру мен дамытуда, банк саясатында үлкен рөл бар екенін дәлелдеу.
Зерттеу пәні – ... ... ... мен даму ... ... алушылардың түрлері мен ... ... ... жүйесін қалыптастыру мерзімділігі, төлемділігі ... ... ... болып табылады.
Диплом жұмысының методологиялық және ... ... ... және ... ... жүйесінің қалыптастыру мен даму
қызметі ... ҚР ... ... ... ... Республикасының
Президенті Н.Ә. Назарбаевтің 2006 жылғы халыққа Жолдауы, белгiлi экономист
ғалымдарымыз: Көшенова Б.А., ... Ғ.С., ... Н., ... ... ... ... ... қалыптастыру мен дамыту
қызметтерiнен жазған еңбектерiн терең талқылай ... өз тың ... ... ... Халықаралық банктер арасындағы заңды
тұлғаларға несиелiк қызмет ... ... ... көрсеткiштерi бар кестелер келтiрiлдi.
Диплом жұмысының құрылымы кіріспені, үш тарауды, қорытындыны,
қолданылған әдебиеттердің тізімі және ... ... БАНК ... ... ЖӘНЕ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ
ПРИНЦИПТЕРІ
1. Коммерциялық банктер: ... ... мен ... ... төменгі буыны тікелей халық шаруашылығына қызмет
көрсететін және коммерциялық ... ... ... қызметтің кең
өрісін ұсына алатын дербес мекемелер ... ... Олар ... ... коммерциялық банктер деп ... ... ... және жеке ... ... ... қарыз капиталы нарығының әртүрлі секторларында
қызмет ... көп ... ... ... ... ... тәжірибесінде белгілі бір көптеген ... ... ... ... кез ... елдің несие жүйесінде
әдеттегідей негізгі, базалық буын ... ... ... түрлері |
|әмбебап ... ... ... 1- ... ... ... мен мамандану саласы
Ескерту: сурет «Банки Казахстана» журналының ... ... ... ... ... |
| | | | ... ... ... ... ... ... ... ... |
|-ипотекалық; |-құрылыстық. |-трасталық; ... ... | ... | ... | ... | ... ... іскерлер мен ... жеке ... ... отырып, қаржы жүйесінің орталығы болып ... ... ... ... және ... ... ... әртүрлі қорларына қарыз алушылардың қол жеткізуге
мүмкіндік ... ... ... ... ең маңызды делдалдық қызметті
атқарады. Несиелік жүйенің төменгі буыны ... ... ... ... және коммерциялық негізінде кең ... ... ... ... ... ... торабынан тұрады. Бұлар
коммерциялық, кооперативтік және жеке ... ... ... банктер деген жалпы атпен біріктіріледі.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... банктердің мамандану саласына байланысты үш түрін көрсетуте
болады: маманданған, ... және ... (1- ... [1, ... ... - банк жүйесінің екінші деңгейіндегі банк, олар кез
келген мемлекеттің несие жүйесінің негізгі буыны. Коммерциялық ... ... - ... ... ... ... қызмет
көрсету. Бүгінгі коммерциялық банктер өз ... 200-ге жуық ... ... мен ... көрсетуге әзір. Мұндай кең көлемді
операциялар ... ... өз ... ... ... ... ... пайдалы жұмыс жасауға септігін тигізеді. Бір
операциялардан болған зиян, екінші бір ... ... ... жабылады. Нарық экономикасы дамыған барлық ... ... ... ... негізгі операциялық буыны
болып қалуы ... ... Олар ... ақша – ... ... ... қабілетінің барлығын көрсете алады.
Соңғы кездері екінші деңгейлі банктер мен ... ... ... ... ... ... ... банктердің жаңа операциялар
түрлерін іздестіруге, клиенттерге ұсынылатын қызмет ... ... ... ... ... өз ... нығайту үшін олар банктерге тән емес
операцияларды меңгеріп, елдің жалпы экономикадағы ролін арттыруда.
Қазіргі коммерциялық ... ... және ... ... Бұл екі түрлі операция бір бірліктің екі қарама-қарсы жақтары
секілді көрінеді, себебі, пассивтік операциясыз активті ... ... ... ал ... операциясыз пассивтік операцияның мәні де жоқ.
Алайда, жүзеге асырылатын банктік ... ... ... бір
мақсатты көздейді – табыстың өсуі және шығынның кемуі.
Қазақстан ... ... №2444 ... банктер және банктік қызмет туралы» ... 30 ... ... ... – бұл ... операцияларды жүзеге асыру, сондай-ақ
бап бойынша көрсетілген басқа да банктік ... Бұл ... ... банктік операцияларды жекелеген түрлерін ұйымдастырудың
ерекшеліктері көрініс ... ... ... ... банктер келесі операцияларды
орындауға ... ... және жеке ... ... ... депозиттерін қабылдау,
банктік шоттарын ашу және жүргізу;
• банктердің және банктік операциялардың ... ... ... ... ... ... ашу және ... заңды және жеке тұлғалардың металдық шоттарын ашу және ... ... ... ... мен монетаны қабылдау, ... ... ... ұстау, сорттау, қаптау және сақтау;
• банкнота мен монеталарды және бағалы қағаздарды инкассациялау және
жөнелту;
• аударым ... ... және жеке ... ... ... тапсырмаларын орындау;
• есепке алу операциялары: заңды және жеке тұлғалардың вексельдерін және
өзге борыштық ... ... алу ... ... ... ақы ... ... белгілеу және қайтару
шартымен ақшалай формада несиелер беру;
• заңды және жеке тұлғалардың, оның ... ... ... ... ... ... бойынша есеп
айырысу операциялары операцияларын жүргізу;
... ... ... ... ... және ... сондай-
ақ олар бойынша өзара есепке алу операцияларын жүргізу және клирингке
қатысушылардың таза позициясын анықтау;
• ломбардтық операциялар: тез іске асатын ... ... мен ... ... ... ... ... несиелер беру;
• коммерциялық мәмілелерді қаржыландыру, сондай-ақ сату құқынсыз
(форфейтинг);
• заңда көрсетілген тәртіппен өз ... ... ... ... ... ... сертификаттарды, акцияларды
және өзге де міндеттемелерді);
• төлем карточкаларын шығару;
• төлем құжаттарын сатып алу, сату және сақтандыру, ... ... ... ... ... ... ... қарастыратын үшінші тұлғалар үшін кепілдеме
және өзге де міндетемелерді беру;
• инвестицияланатын ... ... ... оларды иемденушілердің
тапсырмалары бойынша капиталдық жұмсалымдарды ... [2, ... ... бағалы қағаздар нарығында басқа да кәсіби қызмет
түрлерін жүзеге асыра алады. Олар: ... ... ... ... операциялар бойынша қызметтерді көрсету,клиенттердің
тәуекелі бойынша олардың агенттері ретінде әрекет ету. ... ... ... сәйкес, банк – уақытша бос ақша ... ... ... ... есеп ... операцияларын
жүргізуге құқылы несие ұйымы.
Екінші деңгейлі банктер заңнаманың барлық құқықтық жағынан қамтылған ... ... ... ... Коммерциялық банктің операцияларын 3
топқа бөліп қарастырамыз:
Коммерциялық банктің кіріс алу және өтімділікті ... ... ... ... ресурстарын орналастыру оның активті
операцияларының мазмұнын анықтайды. Яғни, банктік активті ... ... алу және ... ... ... ету ... ... бар
ресурстардың орналастыру жүзеге асыратын операцияларды білдіреді. Бұл ... ... ... ... кәсіпорын ретінде тартылған
қаражаттарды пайдаланудағы ерекшелігін ... [3, 16]. ... ... ... операциялардан пайда көреді. Олар ... ... ... ... ... ... ... табыс табады. Осы уақытқа дейін Қазақстанда
несиелер үкіметтің қажеттілігіне (Үкіметтің ... ... ... олар банктерге және олардың акционерлеріне пайда әкелмек түгіл,
уақытында қайтарылмай қалды. Ондай қарыздардың ... де ... ... ... арқылы клиенттердің уақытша бос |
|ақша қаражаттарын тарту; ... ... ... ақша ... ... ... ... ақша ... ... |
|Пассивті ... ... ... ... |
|операциялар |
|(қаражаттарды|
|орналастыру) |
|банктердің өз шотына және пайдасына жүргізілетін|
|операциялар; ... ... және ... ... ... ... операциялар.|
|Активті-пасси|
|вті ... ... ... |
| ... қажеттіліктері бойынша және |
|комиссиялық бастама негізінде (таза банктік ... ... ... ... ... 2. ... банк операцияларының негізгі құрылымы [4, 33].
Коммерциялық банктер өз клиенттерінің сақтауға ... әр ... ... бұл бір ... ... сақталуын қамтамасыз етсе,
екінші жағынан өтімділікке деген ... ... ... ... үшін ... ... ... жұмсағанға қарағанда,
мұндай ақшаны сақтау формасы тиімді болып табылады. Қазіргі комммерциялық
банктер туралы сөз қозғағанда, несиелік жүйенің ... да ... ... ... ... ... айтй кету ... Яғни операциялар формасы,
бәсеке әдістері, бақылау және басқару жүйелері өзгеруде.
Коммерциялық банктердің мынадай ... ... бар: ... ... төлемдерді және есеп айырысуларды жүзеге асыру, несие
беру.
Коммерциялық банктердің басқа қаржы институттарынан ... ... бір ... ол ... ... мен ... ... табылады. Бұл жерде
ақша деп, тек қолма – қол ақшалар ғана емес, ... ... ... ... ... ... ақша ... мүмкіндігі экономика үшін өте
маңызды. Ол тиімді несие жүйесін іске ... ... ... ... ... ... Банк ... жетіспеушілігі және өте жоғары
пайыз мөлшерлемесі тұсында өндірісті кеңейту мүмкін ... ... осы ... іс – ... тиімсіз, себебі бір жағынан,
мынадай ірі ақша ... ... ... ... ... болса, екінші
жағынан, мұндай ақшалар қажетті емес.
Бүгінгі таңда Қазақстан аумағында шамамен 34 банк және ... ... мен ... орналасқан. Бүкіл ақша айналымының несие
жүйесінде жинақталуы – ... ... ... және ... ... шауашылығына ұғымды бағыттауға мүмкіндік береді [5, 73].
Мемлекеттік ... ... ... ... ... береді. Қазақстан
Республикасының "Валюталық реттеу туралы" заңында былай ... ... ... мен ... ... өз ... ... реттеу саласында осы заң жағдайларына қайшы келмейтін
нормативті актілерді қабылдайды.
Қазақстан ... ... ... – Қазақстан Республикасының
валютасын реттеудің негізгі органы болып табылады". "Валюталық ... ... ... ... шығару, ақпарат жинау, валюталық
заңдардың ... ... және оны ... ... ... ... ... банк валюталық реттеу функцияларын жүзеге асырады. Бұл
принцип – ел тәуелсіздігін сақтау шарттарының ... ... ... ... және ақша ... басқа елдер валюталарының ықпалынан
сенімді қорғау жолы.
Ұлыбритания мен ... ... ... ... мемлекет
игілігінде, алайда акционерлер ретінде коммерциялық банктер бола ... да ... ... ... ... тәуелсіз, тек парламентке
есеп береді.
Орталық банктердің автономиясы Батыс Германияда, АҚШ – та заң ... ... ... банк ... ... ... Орталық банк өз
саясатын үкіметпен ... ... ... ... оның ... ақша
айналысын сақтау мақсаттарына қайшы келетін талаптарын орындауға ... деп ... Ол ... де, ... министріне де бағынбайды, тек
Бундесбанк туралы заңға ғана бағынады.
АҚШ-тың несие жүйесінің жоғары органы ... ...... ... (ФРЖ) ...... мақұлдауымен президент
тағайындайды және олардың қызметі келіспеушілік бойынша қызметіне босатылуы
мүмкін емес. Басқарушылар кеңесі конгрессо алдында есеп беріп ... ... бен шет ... ... жүйесінің автономдылығының елеулі
дәрежесі – экономиканың қалыпты дамуын қамтамасыз ету мақсатында ақша –
несие және ... ... ... ... ... ... келеді.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің біршама тәуелсіздігінің негізгі
жағдайы бюджетке қатысты ... ... ... ... ... және банктік жүйелерді заңмен шектеу, яғни үкіметтің ... ... ... шек ... ... мәні бар [6, ... " ... Республикасы Ұлттық банкі туралы" заң күші ... ... деп ... ... ... ... ақша-несие
саясатының және оны заңға сәйкес Қазақстан Республикасы ... ... ... тиімділігін қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық Банк:
а) Қазақстан Республикасы Қаржы ... заем ... ... ... шарттармен қысқа мерзімді
несиелер береді;
б) осы шарттар ... ... ... ... ... ... мүшелігімен байланысты жазылымдар мен басқа да төлемдерге қатысты
өзара келісілген шарттармен Қазақстан ... ... ... ... ... Осылайша Үкімет, Ұлттық банктің ... ... ... ... ... бойынша қайтарымдылық, мақсатты-сипатының
мерзімділігі және ... ... ... ... ... ... алады [7, 64].
Үкімет әрбір несие ... ... ... ... ... ... қағаздар шығарады. Оларды Ұлттық банктен өтеп ... алты ... ... ... ... бұл ... Қазақстан Республикасы
Парламенті жыл аяғына дейін ұзартуы мүмкін.
АҚШ, ... ... ... және ... ... іс жүзінде үкіметті
тікелей несиелендіру жоқ; Германия, Голландия, Францияда заңмен шектелген,
Австрияда ... ... заң ... және ... валютамен
100% қамтамасыз етілуі талап етіледі.
Бөлімді қорытындылай келе, қазіргі тұрақтандырылған ... үшін ... ... халыққа көптеген операцияларды жүзеге
асырады. Еліміздің екінші деңгейлі банктері ақша айналымы мен ... ... ғана ... қоймай, сонымен қатар, халық
шаруашылығын қаржыландыру, сақтандыру операциялары, бағалы қағаздарды сатып
алу-сату, қаржылық ... ... ... ал ... ... келісімдер және мүлікті басқару операцияларын жүргізеді.
2. Маманданған несиелік мекемелердің қызметін ұйымдастыру
Мамандандырылған ... ... ... ... несие
жүйесіне қажетті маңызды буыны ... ... бұл ... ... ... және тұрғындарға көрсетілетін несие
жүйесінің ... ... ... еді. ... да ... несиелік
мекемелердің түрлеріне тоқталып, олардың ... ... ... ... белгілі бір клиенттер типіне немесе
бірер негізгі қызмет түрлерін көрсетуге ... ... екі ... бағыныштылықта болады: бір жағынан,
олар ... және есеп ... ... жүзеге асырумен
байланысты болатындықтан да Орталық банктің ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір ... ... ... басқа да операцияларға мамандана
отырып, тиісті ведомстволардың реттеу әрекеттеріне ... ... ... институттарының алғашқы мекемелері қарыз
капиталы нарығындағы кейбір сұраныстарды қанағаттандыру мақсатында ... ... ... ... ... ... ... тұтыну
несиесін берумен шұғылданбағандықтан, сол кездерде тұтыну несиесін беретін
көптеген мекемелер ... ... Олар ... ... ... ... мемлекеттің несие жүйесінде нық орын алуда.
Маманданған несие-қаржы инстиуттары (немесе ... ... ... те ... не ... бір ... қызмет көрсетеді немесе бір-екі
қызмет ... ... Ол ... бір ... ... несие-есеп
операцияларын жүргізіп Орталық банктің талаптарын орындаса, екінші ... ... ... және т.с. ... орындауымен сол
салалардың бақылауымен қызмет жасайды. Олар ... ... ... жиынтығы: несие-жинақтау мекемелері, инвестициялық қорлар
немесе компаниялар, зейнетақы қорлары, ... ... ... көмек кассалары, ломбардтар және т.б. Өркендеген
мемлекеттерде бұл ... яғни ... емес ... ... ... ... бәсекеге түсіп, халыққа, фирмалар мен
компанияларға сан ... ... ... ... экономикасының нарықтық
қатынастарға өту шағында бұл ... ... ... ... ... ... ... кейбір шаруашылық аясында кең түрде
қызмет керсетуде:
• халықтың ұсақ жинақтарын ... ... ... ... ... ... беруде;
• ауыл шаруашылық несиесін беруде;
• сыртқы сауда операцияларын қаржыландыру мен есеп айырысуда;
... ... ... ... ... ... ... Айта кететін жайт, революцияға дейінгі
Ресейде, одан соң ... ... ... Қазақстанда) және жаңа
экономикалық саясат (НЭП) пен кейін ауыл ... ... ... несие институттарының кейбіреулері,
мысалы, ... ... ... ... қоғамдары, несиелік
одақтар және т.б. олардың түрлері болды. Қазірде банктік ... ... ... ... ... ... қожалықтары ассоциацияларында (одақ) құрылған есеп айырысу
қаржылық орталықтарын кіргізуге болады [8, 43].
Кейбір ... ... ... ... ... ... ломбардтарды, несиелік серіктестіктерді , «Қазпошта» АҚ Пошта-
жинақтау жүйесін, жинақтаушы зейнетақы қорларын, сақтандыру компанияларын,
инвестициялық қорлар, ... ... ... АҚ және ... – бұл ... ... кепілге ала отырып, қысқа
мерзімге ссудалар беретін несиелік ... ҚР ... ... 1997 ... ... № 314 ... туралы" ережесіне сәйкес, ломбард - банк болып
табылмайтын, Ұлттық банктің ... ... ... ... ... жүзеге асыратын заңды тұлға.
Ондай операцияларға мыналар жатады:
• ломбардтық ... тез іске ... ... қағаздар мен
жылжымалы мүліктерді кепілге алып, қысқа мерзімді несие ... ... ... ... ... платинадан, платина тобындағы
металдардан) жасалған монеталарды, сондай-ақ бағалы металдар және асыл
тастардан тұратын зергерлік бұйымдарды сатып алу, ... ... алу, ... және ... ... қызметтер: клиенттердің бағалы ... ... ... ... сол ... сейфтік жәшіктерді,
шкафтарды, бөлмелерді жалға беру қызметтерін көрсетеді;
• келісімшарт мерзімі ішінде жалған берілген мүлікке ... ... ... ... ... ол ... жалға беру;
• заң талаптарына сәйкес кепілге алынған мүлікті сату.
Ломбардтардың құрылтайшылары мен ... жеке және ... ... ... ... ... ... арқылы оған құрылтайшы
болуы мүмкін. Ломбард кез келген ұйымдық құқықтық формада ... ... ... ... өз ... ... ... ломбардтар өсімқорлық несие беретін жеке меншік кәсіпорын ретінде
пайда болған. Ломбардтардың ... ... ... мүлік, оның ішінде
бағалы металдар мен асыл тастарды ... ... ... алып, тұтыну несиесін беру болып табылады. Олардың ... ... ... (30 ... ... мерзімге) кепілге салатын мүлік
құнының 50 – 80 % мөлшерінде беріледі. Кепілге алып ссуда ... ... ... ... ... сондай-ақ комиссиондық негізде
кепілге салынған мүліктерді сатумен айналысады.
Несиелік операцияны ұйымдастырудың ... ...... ... пен ... міндеттемелері болмайды. Ссуданы кепілге беру ... ... зат ... ... және ссуда алғандығын
растайтын құжат немесе ... ... ... Онда ... алушының
реквизиттері және мәміленің басты шарты көрсетіледі.
Несиелік серіктестік – өз ... ... ... ... ... құрылған несиелік мекеме. " Несиелік серіктестік туралы
" Несиелік серіктестік туралы " ҚР Заңына сәйкес ... ... – оның ... бос ... қаражаттарын жұмылдыру жолымен
қаржылық ... ... ... ... ... ... және жеке тұлғалардың ерікті түрде бірігуінің нәтижесінде
құрылған, банк болып ... және ҚР ... ... ... жекелеген банк операцияларын жүзеге асыратын заңды тұлға.
Несиелік серіктестіктердің мынадай түрлері болады:
1. Несиелік – ... ...... тұлғалардың депозиттерін
қабылдау мүмкіндігі бар мекеме.
2. Ауыл ... ...... ... беру үшін, оның
қатысушыларының ... ... ... ... ... жеке ... ... өзара бірігуінің нәтижесінде құрылған, банктің
жекелеген ... ... ... асыратын заңды тұлға.
3. Несиелік серіктестік – коммерциялық ұйым.
Несиелік ... және ауыл ... ... ҚР
заңдылықтарындағы ерекшеліктеріне сәйкес мынадай ұйымдық-құқықтық формада
құрыла ... ... ... ... ... ... шектеулі серіктестік;
• акционерлік қоғам.
Несиелік серіктестіктердің жарғылық капиталы пай қосу және ... ... ... ... ... ... қосқан үлестер меншіктен
шығып қалған жағдайда қайтарылмайды. Несиелік серіктестіктің мүшелеріне
кооперативтер, ... ... ... шағын және орта бизнес,
жеке тұлғалар кіреді. Несиелік ... ... ... ...
салымдарды тарту және займдарды орналастыру; актив операцияларына –
ссудалық, комиссиондық, ... ... ... серіктестіктің бір түріне ауыл шаруашылығы несиелік қоғамдары
жатады. Оның құрылтайшысы: Орталық банк, коммерциялық және ... ... ... жеке және ... ... бола ... Олардың
басты қызметі – ауыл шаруашылығына несие – есеп ... ... ... ... мал, тұқым, тыңайтқыш сатып алу шығындарын және өзге
де жұмыстарды несиелеу. Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ауыл ... жатады. Негізгі операциялары: қысқа және орта мерзімге
ссудалар беру және салымдар қабылдау, ... ... Ауыл ... ... ... басты ерекшелігі – ... ... ... ... ие болуы, атап айтсақ, ... ... ... оған үлес ... да салықтық жеңілділіктер
болады.
Несиелік одақтар – бұл белгілі бір жеке тұлғалардан ... ... ... ... ... ... ... екі типте болуы мүмкін: 1) қысқа мерзімді тұтыну несиесін
беру мақсатында ... ... ... ... ... жеке ... ... 2) еркімен қосылған дербес несиелі серіктестік
түрінде, мысалы, ... ... ... өзара несие қоғамдары,
кооперативтер және т. б. [9, ... ... ... ... ... ... үлесінен және
пайларды төлеу, сондай-ақ займдарды шығару жолымен ... ... ... жатады: салымдарды тарту және займдарды шығару;
өзінің мүшелеріне қамтамасыз етілген ссудалар ... ... ... ... және ... ... кеңес беру және өз
мүшелеріне аудиторлық қызмет ... ... ... - кооперативтер
түріндегі жинақ мекемесі, оны ... ірі ... ... ... ... ... жарнаны ерекше акциялар сатып алу
формасында төлеуден құрылады, ал құрылған қаражат одақ ... ... ... беру үшін ... ... ... үйді ... және с.с.)
колданылады. Несиелік одақтар АҚШ-та, Ұлыбританияда, Канадада кең тараған.
«Қазпошта» АҚ – ... ... және ... елді ... ... алшақ қоныстануы, сокьда қатар
ауыл тұрғындарының төлем қабілеттілігінің ... ... ... қызмет көрсетуіне кері әсерін тигізеді. Банкілердің есеп айырысу-
кассалық бөлімшелері ... ... ... ... ал ... тұрғындарының 5%-ы ғана тұрады. Міне осының нәтижесінде еліміз ... ... ... ауыл ... ... ... ... қызметті
белгілі толық дәрежеде пайдалана алмай отыр.
Пошта адамзат қоғамына барынша қажетті институттардың бірі ... ... ... ... пошта байланысы адамдар арасындағы
өзара қатынастың қол ... өте ... ... бірі ... ... ... ол ... банк жүйесі қызметін атқарып отырған ... ... ... ... АҚ 3439 пошта офисі бар, онда жұмыс
істейтіндердің саны 17,8 мың ... ... ... бөлімшелеріндегі халықты
қамту саны 11,5 млн. адамды ... 192 млн ... ... ... ... ... қызмет көрсетудің көлемі 16,9 млрд теңгеге
жетті.
«Қазпошта»АҚпошта жүйелерін ақпараттандыру мен ... ... іске ... отыр. Атап айтқанда, дәстүрлі пошта
құралдарын жаңартып, осы заманғы ... мен ... ... ... ... қызметі мен пошта қауіпсіздігін дамыту үстінде.
Мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық саясатындағы негізгі міндеттердің
бірі – ... жж. ... ауыл ... үшін ... базалық қызмет көрсетуінің қол жеткізімдігін қамтамасыз ету ... ... жж. ... ... ... бағдарламасын іске асыру
нәтижесінде жинақ-ақша пошта жүйесін қалыптастыру жөнінен ... ... ... жерлердегі ауыл тұрғындарын кол жететін, маңызды
пошта байланысы мен сапалы ... ... ... ... ... технологияның жаңа есігі ашылып, поштаның қызмет
саласы ұлғая түседі. ... 2008ж. ... ... ... қол
жетерлік жүйенің 200 Интернет желісін ашады. Бұл көрсеткіш 2007 ж. - 500-
ге, 2008 ж. - ... ... ... Қызмет көрсетудің бұл түрі ... ... ... жэне ауыл ... ... ... ... деңгейге жетуге мұмкіндік жасайды.
Қаржылық институт ретінде пошта ісі белсенді ... ... ... ... пошта бөлімшесінің базасында шағын кәсіпкерлікті дамыту
қорымен бірлесе отырып, шағын ... ... жоба іске ... ... ... ... банкоматгар жүйесін және бірыңғай ... ... ... ... пайдалану постерминалын ашуға мүмкіндік
жасайды.
АҚ «Тұрғын үй құрылысы жинақ банкісімен» тұрғын үй құрылысы жинақ ақшасын
қабылдау бойынша жэне ... ... ... ... үй ... ақшаларын беру, тұрғын үй қарызын өтеу шотына өтемдерді қабылдау
мен құжаттарды жөнелтіп отыруға шарт ... ... ... ... мен ... ... ... байланыстары даму үстінде. Жинақтаушы зейнетақы қоры ... ашық және ... ... ... ... ... ұйымдастырылған заңды
тұлға.
«Қазақстан Республикасының зейнетақымен қамтамасыз ету» ... ... ... ... қоры ... ... орталық үзбесі болып
табылады. Олар ... ... ... ... ... инвестициялық кірістердің аударымдарын және
зейнетақы жарналарының жеке есебін, сонымен қатар, салымшылар алдындағы қор
міндеттемесін ... Қор өз ... үшін ... ... алады,
мемлекеттік органдар мен салымшылар алдында есеп береді, халық арасында
түсіндірме ... ... ... мен ... ... ... және шет елге ... байланысты сұрақтарды шешеді.
Қазақстанда зейнетақы жүйесі ағымдық ... ... және ... ... ... емес ... зейнетақы қорынан
басқа нарықта МЖЗҚ жұмыс атқарады. Ол салымшылардың ... ... ... және ... ... ... төлеуді Қазақстан
Республикасы Үкіметі белгілеген ережеге сай іске асырады. Қазіргі уақытта
МЖЗҚ-ын ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорының қызметін реттеу ... ... ... нұсқаларын өндірді. Комитетке әртүрлі
компаниялардың ... ... ... оның ... ... ... ... ұсынысымен шетелдіктер көп, себебі МЖЗҚ әлеуетті
инвесторлар үшін едәуір тартымды ұйым. ... ... ... ... ... ... ... – белгілі бір сақтандыру ... ... ... қордың есебінен сақтандырудың ... ... ... ... жеке жэне заңды тулғалардьщ мүліктік ... ... ... ... ... ... Бұл ақша ... өлемдерінен және заңда тыйым салынбаған өзге де кездерден ... ... ... ... ... ... ... дәрежелері бойынша: а) ерікті; ә) міндетті;
• сақтандыру ... ... а) ... ә) мүліктік.
Міндетті сақтандыру – заң талабының күшімен ... ... ... ... ... міндеті азаматқа жүктелмеуі керек).
Ерікті түрдегі сақтандыру – екі ... да өз ... ... асырылатын
сақтандыру.
Азаматтың жеке басына байланысты өз ... ... ... және ... да ... ... жеке ... сақтандыруға
жатады.
Мүлікті сақтандыру мен сол мүдделерге ... ... және ... ... қосқанда – мүліктік
сақтаңдыруға жатады.
Азаматтығы жоқ, шетел ... өз ... ҚР ... жүзеге
асырып жатқан шетелдік заңды тұлғалар, ҚР заңды ... ... ... ... ... ... ... пассивті және активті операциялары айрықша
сипатта ... да, ... ... ... ... өзгешелеу болып
көрінеді.
Сақтандыру компанияларының пассивтері заңды және жеке ... ... ... ... негізінде қалыптасады. ... бап ... ... оған ... есебінен қалыптасқан акционерлік
капитал жатады.
Сақтандыру компанияларының ... ... ірі ... ... ... ... және Қаржы министрінің мемлекеттік
құнды қағаздарындағы инвестицияларынан, сонымен қатар полистік қарыздарынан
тұрады.
Активті және пассивті ... ... ... ... ... ... ... мен сақтандыру төлемдерінің орнын толтыру
арасындағы айырмасының нәтижесіне ... ... ... қызметке бағытталуы мүмкін сақтандыру қорын береді.
Сақтандыру компаниясының ... ... ... төлемдерін өтеу мен
өзінің қызметін қаржыландыру үшін арналған.
Сақтандыру резервтері сақтандыру төлемдерінің есебінен құрылады ... ... ... тек қана ... ... атқаруды
қамтамасыз ету үшін арналады.
Компания меншікті ... ... да ... мен сақтандыру
резервтерінен оның барлық активтерінің сомасын шегерудегі құлы ретінде
анықталады.
Компания ... ең ... ... ... сақтандырырылуда
немесе қайта сақтандырушының сақтандырудың жекелеген келісімшарты ... ... ... капитал сомасының 10%-ынан аспайтындай
болу ... ҚР ... ... жэне ... ... ... мен ... агентігі мемлекеттік уәкілетгік органы болып табылады. Сақтандыру
ұйымдарының қызметі ҚР «Сақтандыру ... ... ... ж. ... 33 сақтандыру компаниялары жұмыс істеді.
Олардағы меншік капиталының тұтастай жиынтығы – 29,6 млрд ... ... – 17,7 млрд ... ... төлемінің шығыстары - 6,7 млрд
және сақтандыру сыйақысы – 40,0 млрд ... ... ... ... сақтандыру – 4,4 млрд, ерікті жеке басын сақтандыру – 4,5 млрд,
ерікті мүлікті ... – 31,0 млрд ... ... ... ... жан ... шаққандағы қатынасы небәрі АҚШ-тың - 20,0
долларын құрайды. Бельгияда - 3283, Австралияда – 203 , ...... – 41 ... келеді [10, 75].
Инвестициялық қорлар – 7 шілде 2004 ж. ҚР «Инвестициялық ... ... ... сэйкес инвестициялық үлестік жарна немесе акционерлік қоры
(ИҚ) құрылған болатың.
Қазақстан Республикасында инвестициялық қордың екі түрі бар:
1) акционерлік ... қор ... ... ... инвестициялық қоры (ҮЖИҚ); олар келесі ... ... ... ... ... жабық.
Ашық ҰЖИҚ ҚР «Инвестициялық қорлар туралы» заңында белгіленген тәртіп пен
шарт негізінде компания басқарушысынан оның ... ... ... үлестік
жарнасын сатып алуды талап ететін құқықты ұсынады. Осы инвестициялық қордың
(ИҚ) ережесіне сай екі аптада бір рет, ал ҰЖИҚ ... ... ... рет сатып алу ұсынылады. Жабық ҰЖИҚ оның үлес ... ... ... үлес ... ... ... ... қатысу құқығын
табыс етеді. Сонымен қатар қордың қарастырылған ережесімен үлес жарнасы
бойынша және шарт ... ... ... ... ... маманданған несие-қаржы институттары кез келген
мемлекеттің ... ... ... ... Бұл ... ... ... өзгешелігі – халықтың жинағын тарту
арқылы ресурс жинақтау, ал ... ... өз ... ... ... ... бос ... тарту аркылы кұрастырады. Біздің
мемлекетте "Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы"
Қазақстан Республикасы ... заң күші бар ... ... ... ... депозиттер қабылдауға қатаң тыйым салынған, ... ... ... ... ... банктік емес
институттардың кең ... ... ... Банктің активтік операциялары және олардың ерекшелігі
Коммерциялық банктердің екінші ... ... ... ... Бұл ... банктік қызмет көрсету аясындағы
маңыздыларға және банктің актив ... ... ... ... ... институттарға қатысты болады.
Несиелік операциялар-бұл несие беруші мен ... ... ... ... ... ... және ... белгілі ақша қаражаттары сомасын ұсынуы ... ... ... операциялары активті және пассивті ... ... ... ... мен ... ... ... ұсынғанда, ал
пассивтер керісінше, банк қарыз алушы ролінде, ал клиеттер-несие ... ... ... ... Сәйкесінше несиелік операциялардың екі
нысаны болады: қарыздық және ... ... ... ... ... фирма, концерндер қарызды өздерінің тауарлық ... ... ... жабдық сатып алу үшін және тағы басқа, ауыл
шаруашылық кәсіпорындар, фирмалар-өздерінің ... ... ... май ... ... алу шығындарын жабу үшін; бір ... ... үй, ұзақ ... ... және тағы ... ... үшін; үкімет-ағымдағы шығындарды қаржыландыру үшін алады. Бұл қарыз
алушылардың барлығы қарызды, негізінен табыс алу ... ... ... ... ... депозиттік емес) орналастыратын
коммерциялық банктерден алады. Өз клиенттеріне қарыз ұсына отырып, банктер
салымшылардан ақша ... ... және ... қарыз алушыларға
ұсынуда қаржылық делдалдар ролін атқарады. ... бұл ... ... ... қатысушыларына (салымшылар, қарыз алушылар және банк)
тиімді. Бұл ... ... ... ... әркім өзінің қажеттілігін
қанағаттандырады.
Несиенің екі нысаны белгілі: ақшалай жіне тауарлай. ... екі түрі бар: ... ... субьектілерінің
несиелік қатынастары банкпен қатынастар секілді пайда болатын ... ... және ... ... ... ... арасында пайда болып, соңынан банкпен қатынастарға
трасформацияланатын жанама ... ... ... ... ... берушілермен тікелей қарыз
алушыларға ұсыналады. Несие беруші ... ал ... ... ... ... Банкаралық несиеде несие беруші де және қарыз
алушы да банктер болып табылады, яғни бір банк басқа банкіге ... ... ... ... ... де және ... алушы да
шаруашылық субьектілері болады, яғни бір кәсіпорын басқа кәсіпорынға тауар
нысанында несие береді, бұл мәміле вексельмен ... яғни ... ... ... ... ... ... алуын растайтын құжат-вексельді береді.
Одан әрі несие беруші осы вексельдің ... ... ... ақша бер деп
банкіге барады. Осылайша комерциялық несие банкілік несиеге түрлендіріледі.
Коммерциялық банктің несиелік операцияларын әр түрлі белгілері ... ... ... ... (1 ... жылға дейін), орта
мерзімді (1-ден 5 жылға) дейін және ұзақ ... (5 ... ... ету ... бойынша-қамтамасыз етілмеген (қарыз алушыға сенімге
негізделген және ... ... жоқ ... және ... ... ... байланысты (несие беруші және қарыз алушы)-активтік және
пассивтік ... ... ... және ... банктерді
несиелеу; пассивтік-Орталық банктен және басқа коммерциялық банктерден
банкаралық ... алу; ... ... ... ... айналым капиталын қаржыландыруға, тұтынушылық мақсаттарға
арналған қарыздар.
Несиелік ... ... ... ... да ... ... ... түрлері бойынша, пайдалану сипаты бойынша, мөлшері бойынша және
басқалар. Мысалы, қарыз ... ... ... қарыздар былай
жіктеледі: сауда ... ... ... кепілдігіне, жеке
тұлғаларға, бағалы қағаздарға, ауыл ... ... ... және ... ... сипаты бойынша оны өндірістік және тұтынушылық қолма-
қол және қолма-қолсыз ... ... ... ... болады. Несиенің мұндай жіктелуінің негізінде формалды белгілер
жатқанын атап көрсету ... Шет ... ... ... ... ... жіктелуі жоқ.
Банктердің несиелік операциялары, банктердің және ... ... ... ... ... ... ... жасалған несиелңк
келісімшарттар негізінде жүзеге асырылады. Несиелік ... ... ... ... ... ... ір бір ... байланысты. Ол несиелік тәртіппен ... ... ... қайтарымдылығын және несиелеудің басқа қағидаларын ... ... ... реттеу тәртібі, олардың төлеу мен өтеу
шарттарын қамтамасыз етуі тиіс. ... ... ... ... ... ... ... Банк клиентпен бірге жалпы банктік ережелер
негізінде іріленген обьект ... және ... ... несиенің берілу және өтелу тәртібін, кәсіпорынның меншік және
қарыз ... ... ... ... ... пайда алуға жетуге
әрекет ететін басқа шаралар және де несиелік ... ... ... ... міндеттері мен құқықтарын өз бетінше ... ... ... ... және негізді құрылуы көбіне банктің
клиенке әсеріне байланысты.
Несиелік келісімшартта қарастырылған ... мен ... ... ... ... ... және басқа тексерулерді
жүргізуге, несиелік келісімшартты бұзушы ... ... ... ... ... қолдануға міндетті. Несиенің белгіленген ... мен ... ... ... ие екендігі сөзсіз. Бұл
принцптерсіз несие өзінің мәні мен мақсатын жоғалтады. Таяу уақытқа ... ... ... ... кәсіпорын мен ұйымдарға
беретін қайтарымсыз және тегін дотациясына айналып келген болатын. ... және күні ... осы жайт ... Бірақ, республикада
жүзеге асырылып жатқан банк реформасы ең іуелі ... ... ... ... ... қағидалары мен позициясын қалпына келтіруге
бағытталған. Қазір қарыздардың қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қарыз нақты материалдық қамтамасыз ... ... ... ... ... мерзімде несиені қайтарудың нақты
мүмкіндігін ескермеді. Қазіргі кезде ... ... оның ... бойынша есеп айырысу мүмкіндігіне көп көңіл бөлінеді.
Бұл сараптау ... ... ... ... жаңа ... ... жұмыс әдістерінен бастап қызмет көрсететін ... ісін ... білу ... ... қағидаларын жүзеге асыруға
бетбұрыс жасауын талап етеді.
Қарыздарды (ссудаларды) қамтамасыз ету банк активтерінің ... ... ... ... үшін ... Несиелік қамтамасыз етудің негізгі
түрлеріне төмендегілер жатады:
-кепілге ... бір ... ... ... Бұл ... ... ... алушының қарызын қажет уақытында өтеп беруі туралы
банк алдындағы міндеттемесі;
-кепілдік-кепілдеме уақыты жеткенде ... ... өз ... жатқан жағдлайда, анықтаушы соманы өтеп беру туралы кепілдік
міндеттемесі;
-бағалы қағаздар, тауарлар және ... да ... ... ... ... ... өз ... орындай алмаған жағдайда, оның
кепілдікке салған мүліктерін сату барысында түскен ... ... ... алу ... сол ... ... жер учаскесі, жылжымалы
мүліктер) толығымен иемдену ... ... ... салу ... ... қамтамасыз
етуде негізігі роль ипотекаларға жүктеледі және ғимараттар мен ... ... ... ... салу ... ... ... табылады [11, 38]. Оларды кепілдікке салу арқылы иегерлері несие
алады.
Несиелерді қамтамасыз етудің, материалдық ... ... ... ... ... ... және тағы басқа жатады.
Банктерде клиенттерге қарыз беру үшін қарыздарды есепке ала отырып, ... ... ... ... ... ... шоттар ашылады.
Жекелеген баланстық шоттарда бір клиентке берілген қысқа мерзімді және ұзақ
мерзімді қарыздарды есепке алу ... ... ... дебитінде
алынған қарыздардың сомасы, ал кредитінде қайтарылғаны көрсетіледі.
Клиенттердің қажет етуіне және қызығушылығына байланысты әр банкте ... ... ... ... ... ... ... шоттардың жай шоттардан айырмашылығы-қарыз беру әр
уақыт сайын құжаттық түрде негізделмей ақ, қарыз алушының ... ... ... ... ... ... міндеттемелік өтініші негізінде
жүргізіледі. Қарыз қажетті ... есеп ... ... өтеу ... түскен түсімдерді арнайы қарыздық шоттарға аудару арқылы жойылады.
Қарыз сонымен қатар, корреспонденттік шоттардан да ... Бұл ... ... түскен түсімдер көрсетілсе, екінші ... ... ... ... айрықша шот түрі. Онда тек дебиттік ... ... ғана ... ... ... ... корреспонденттік несие деп
аталады. Негізінен ол есеп айырысу құжаттарын өтеп беру үшін немесе ... ... алу, ... өтеу үшін ... қол ақша түрінде берілуі
мүмкін. Контокорренттік несиелерді ұсыну тәртіптері ... ... ... ... контокорренттік шот бойынша әрбір қарыз
алушы үшін несие шамасын шектеуде ... ... ... ... ету ... ... бағалы қағаздар және тағы басқа жатады. Бұл
несие ... ... әлі ... жоқ. ... ... ... ... банктер контокорренттік шотты пайдалынады.
Қысқа мерзімді несиелер - күнделікті айналым орерацияларына қажетті
айналым капиталының құнын өтеу үшін ... ... ... ... ... соның ішінде маусымдық және жаңармалық ... ... ... ... мен ... алушының айналым капиталын
толықтыру үшін ... ... ... және ұзақ ... қарыздар - қүрделі құрылыс шараларын
жүргізу үшін, үй және қондырғылар сатып алу үшін, сонымен қатар, ... ... үшін ... ... ... ... мүлікті кепілге алып беретін қарыздар, құрылыстық қарыздыр және
қаржылық лизингтер.
Несиелік желілер - ... ... ... ... ... ... несиелерді пайдалануға мүмкіндік беретін, несиелердің
максималды сомасын алу туралы банк пен қарыз ... ... ... ... ... жиі несие қолданып жүрген фирма қажетті жағдайда көлемі
алдын ала белгіленген қарызды банктен алуға келісімшарт жасасады. Бұл ... ... ... ... ... мынадай түрлері болады:
Маусымдық-өндірістің маусымдық болуымен байланысты айналым құралдарының
жетіспеушілігінен банктерге беріледі.
Жаңармалы-айналым құралдарының ұзақ ... ... ... ... ... ... оқиғаларға жұмсалатын қарыздар - қарыз алушының айналым
құралындағы күтпеген жағдайларға бір ... ... ... ... ... толықтыруға арналған перматенттік қарыздар -
айналым құралындағы ұзақ мерзімді тапшылықтарды жабу үшін ... ... ... ай сайын жойылып, жабылып отырады.
Мерзімді қарыздар - ғимараттарға жөндеу жұмыстарын жүргізу, көлік ... ... алу және ... ... ... үшін
беріледі. Бұл қарыздар күрделі капитал енгізілетін салаларда өте ... ... ... актіге берілетін қарыздар - өндіріс ғимараттарын,
зауыт құрылысын, үйлері, жер учаскелерін сатып алу, ... ... ... Олар 15 ... немесе одан жоғары мерзімге есептеліп, ай
сайын көлемі алдын ала белгіленген жарналар арқылы ... Бұл ... ... толық дамымаған.
Құрылыстық қарыздар - ғимараттар мен құрылғылар құрылысының мерзіміне
арнап беріледі. Қарыз ... бұл ... өсім ... ... төлеп отырады,
сонан кейін қарыздарды салынған мүлік туралы актіге қайта рәсімдейді.
Лизинг-қымбат бағалы күрделі жабдықтарды жалға алуды қаржыландыру үшін
қолданылады, ... ... ... ... ... және тағы
басқа. Лизингтік келісімде көрсетілгендей, жалдаушы ... ... ... ... ... төлеу арқылы, оларды ұзақ мерзімге пайдалану
мүмкіндігін алады. Елімізге бұл ... де әрі ... ... ... ... алушыларға коммерциялық банктер тұтыну ... Ол, ... ... ... ұзақ ... пайдаланатын товарлар және
пәтерлер сатып алумен байланысты болады. Бұл несиелерге жаңармалы несиелер,
ұзақ мерзім пайдаланылатын ... және ... ... ... ... бұл түрі шет елдерде өте жоғары деңгейде дамыған. Мысалы, АҚШ-
та 50% үй ... ... ... ... жалпы несиелердің 85% негізгі үш
бөліктен ... ... 32%-ы ... ... мен
фирмаларға, 37%-ы тұрғын үй үшін, 19%-ы жеке қарыз алушыларға ... ... ... ... ... ... айналымдағы
капиталын толықтыру үшін қысқа мерзімге беріледі. Ал, қалған ... ... ... үшін ұзақ мерзімдегі қарыздар толықтырады.
Жылжымайтын мүлікке берілетін қарыздар - ... ... екі ... ... құрылыстық фирмаларға берілетін несие. Сонымен қатар, бұл
несие тұрғын үй сатып алу үшін 15-25 ... да ... ... ... ... мерзімді тұтыну тауарларын
сатып алу үшін берілетін несиесі [12, 64].
Коммерциялық жанама несиелендіруге - ... ... ... ... несиелер бұрынғы Кеңес Одағынан басқа барлық елдерде ... ... ... экономикалық дағдарыстан шығуда оның атқарар ролі
зор ... еді, ... ... әлі бұл ... еш қолдау тапқан жоқ.
Коммерциялық несиелер, негізінен, вексельдер ... ... ... ... ... ... ... ұсынушыға бергілі бір соманы
төлеу туралы, вексель иесінің нұсқамасы, немесе жазбаша ... ... ... ... сатып алушыға несиеге тауар
береді. Оны алушы жабдықтаушының атына ... ... ... ... ол ... ... ... беру арқылы қарыз алады. Бұл
арада қарыз алу уақытында тауарлы түрдегі ... ... ... ... ... ... ... банктік несиеге өтуі ... ... шот ... (факторинг) және басқа да коммерциялық бағалы
қағаздарды есепке алу жолымен, немесе вексельдерді кепілге алып, ... ... ... ... ... алу операциясы банктің ақшалай
қарыз міндеттемелерді сатып алуын сипаттайды, ... ... ала ... клиенті өтімді қаржыларға ие болады, сондай-ақ банкке алынған соманы
қайтару міндетінен құтылады, себебі, банк оларды тікелей ... ... ... ... алып ... ... - ... болады, егер де
вексель иесі алдын ала келісілген мерзімге банкіден оларды сатып ... ... ... онкольдық (несие беруші кез келген ... ... ете ... ... болса, онда қарыздарды қайтаруды банктің кез ... ... ... құқы ... ... ала отырып, банк қарыздың ең жоғарғы мөлшерін, кепіл
мөлшерін және шот бойынша қарызбен қамтамасыз ету ... ... ... ... және банк ... ... ... шартта
банктің қарыз сомасын өтеу үшін вексель берушінің сол вексельді ... ... ... құқы ... ал егер ондайлар болмаса есеп
айырысу шотына көрсетілген ... мен ... ... ... түсім
сомасын пайдалына алады.
Коммерциялық банктердің несиелік қызметті атқаруы-несиелік механизмді
үнемі жетілдіруі, қарыздарды берудің қарапайым техникасын қамтамасыз ететін
несиелеу әдістері мен ... ... ... операциялардың еңбек
сыйымдылығын төмендеуді білдіреді.
Қазақстан Республикасында несиелеу: «Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкі туралы», «Қазақсан ... ... және ... ... ... ... ұлттық банкімен 1994 жылы 11 ... ... ... ... ... ... ... реттеледі және жүзеге асады. Бұлар банктердің ... ... мен ... ... ... ... беру ресми мәртебесі бар банктермен жүзеге
асады, ол мәртебе Ұлттық банктің банк ашуға ... ... мен ... ... ... бар ... анықталады.
Қарыз несиелік қабілеті бар қарыз алушыларға беріледі. Егер олардың
мерзімі ұзақ болмаған болса, онда ... ... ... ... ... жағдайларда да беріледі.
Қарыз беру үшін қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... өтімділігін; барлық қарыздық міндеттемелерді
өтеуін; меншікті айналым қаражаттарының барлығын алдын ала зерттеп білуі
қажет.
Қарыздарды беру ... ... ... ... ... ... ... несиенің бағытталуы бойынша (несие шифр) ашылады. Мұндағы өнімді
сатудан түскен түсім мен басқа да түсімдер есеп айырысу ... ... ... қаражат жоқ кезінде ... ... ... ... үшін ... құжаттарды төлеуге, сондай-ақ
қолданылмаған қарыз қалдығы мөлшерінде чектік кітапшаны және ... үшін ... ... үшін ... ... (пайыздық) мөлшері
төмендегілерге байланысты қойылады: несиені пайдалану мерзіміне, ... ... ... тәуекеліне, несиелік ресурстар үшін төлем мөлшеріне,
обьект ... ... ... ... және басқа да
факторларға байланысты.
Коммерциялық банктердің инвестициялық операциялары.
Инвестиция дегеніміз-бұл халық ... ... ... ... оны қайта құру және кеңейту, сол сияқты пайда алу мақсатында ұзақ
мерзімді қаражат бөлу. ... ... ... ... құрал-жабдықтарды сатып алу және әлеуметтік, өндірістік
сипаттағы обьектілерді салуға ... ... ... ... ... алу ... ... қағаздар портфелі) және ұзақ мерзімдік
банк ... беру ... ... ... ... ... Жеке,
мемлекеттік, шетелдік инвестициялар инвестициялық заңдармен реттеледі, ... жеке ... ... ... ... ... ... анықталады және инвестор құқықтары қорғалады.
Қазақстанда заңға сәйкес инвестиция деп ... ... ... да ... ... іс ... обьектілеріне салынатын ақша қаражаттары
мен бағалы қағаздарды айтады. Инвестициялық қызметтің ... ... ... ... сол ... шетелдік инвесторлар бола алады.
Берілген жағдайдағы әңгіме коммерциялық банктердің инвестициялық қызметіне
қатысты.
Әтетте банктердің ... деп, ақша ... ... ... ... алу ... белгілі бір мерзіміне
ақшалай қаражаттар салу. Тар ... ... ... қызметі деп,
банктердің салыстырмалы ұзақ мерзім ішінде қызмет ... ... ... ... ... ... қарыздан бірқатар айырмашылығы бар,
Біріншіден, қарыздар салыстырмалы ... ... ... ... ал инвестиция салынған ақша қаражаттарының ағынын қамтамасыз
ету мақсатында жасалады. ... ... ... ... ... ... ал инвестиция кезінде-несие берушіден (банктен) болады.
Үшіншіден, несиелік мәміле нақты несие беруші мен ... ... ... ал инвестициялау нарықта міндетті қызметті қарастырады.
Коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ету, диверсификацияны, табысты және өтімділікті
қамтамасыз ету.
Бағалы қағаздар - бұл ... ... ... ... құжаттар,
оларда көрсетілген құқты жүзеге асыру үшін сол бағалы қағаздарды ... Олар ... ... ... және коммерциялық болады
(вексельдер, чектер).
Қордық бағалы қағаздар, ... ... ... сипатымен
ерекшеленеді, олар өте көп мөлшерде эмиссияланады және акционерлік, немесе
облигациялық қорда белгілі бір ... ие ... ... ... және ... ... ... Негізгі қорлық бағалы
қағаздар негізгі мүліктік ... ... ... ... ... ал ... ... қағаздар қосымша құқтар мен талаптарды
білдіреді ... ... ... ... ... ... табыс алу құқын беретін
купондар-белгілі бір ... ... ... ... беретін купондар
жатады. Олар нарықта айналысқа түсе алады. ... ... алу ... ... ... ... ... нарықтық және
нарықтық емес болып бөлінеді. Бірінші нарықта еркін айналады, ... ... ... емес айналым мерзімі жетпей қайтарылмайды.
Екіншілерінің керісінше, екінші ретті ... ... ... және тысқары
жүруі) болмайды, бірақ мерзімі бітпей эмитентке қайтарылуы мүмкін.
Бағалы қағаздар иелерінің құқықтары ... ... ... және ... ... ... бағалы қағаздар-бұл мәлімдеуші чектер, акциялар,
облигациялар, салымдық ... ... ... және тағы басқа.
Оларды сату және ... ... ... үшін тек ... керек.
Ордерлік бағалы қағаздар-оларды ұстаушылардың құқықтары сол қағаздардың
мәлімдеушісімен және сол ... ... жазу ... ... ... ... ... ұстаушының аты міндетті болады.
Қаржылық бағалы қағаздар мемлекеттік және ... ... ... ... ... қазыналық вексельдер, қазыналық бондар,
қазыналық міндеттемелер жатады. ... ... ... ... ... ... депозиттік сертификаттар
жатады.
Бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... ... ірілерінде-департамент немесе басқарма,
орташалары мен кішілерінде-инвестициялық немесе қор ... Олар ... ... банк есебінен, немесе клиент ... ... сол ... ... ... ... бағалы
қағаздарын шығарып сата алады, клиенттің бағалы қағаздар портфелін сәйкес
ақыға сақтап, басқарады.
Банктердің ... ... ... ... ... ... сенімділік, кепілдік, гарантиялық түрде болады.
Бағалы қағаздар қозғалысы-акцияларды сату, немесе қарыз беру-бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... биржа -бағалы
қағаздар айналымын ұйымдастыратын ерекше экономикалық институт. Биржа - бұл
екінші реттегі нарық, бұнда ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды қайта бөлу, бағалы
қағаздардың өтімділігінің өсуі жүзеге асады және ... ... ... үшін ... ... Бар ... қоғамдардың, компаниялардың,
банктердің бағалы қағазды қосымша эмиссиялауы ... ... ... ... ... ... ... дамыған бөлігі,
оған ақша және капитал нарықтары кіреді. Республикамыздың қаржы нарығы,
бағалы қағаздар ... ... ... ... ... байланысты
қиындық көріп жатыр. Нарықта айналыста жүрген бағалы қағаздардың бағамдары
төмендеуде, сол ... ... ... ... ... та төмендеп тұр.
Жалпы айтқанда, Республикамызда банктердің инвестициялық қызметі ... ... ... ... (үлесті бағалы қағаздардың)
эмитенттерінің ... ... ... ... Үлестік бағалы
қағаздардың эмиссиясымен салыстырғанда анағұрлым тиімді болып көрінеді.
Акцияларды орналастырудың нарықтық бағамына бағытталған жоғары ... ... ... ... құнсызданумен шығындарын өтей
алмайды. Банк акцияларының қор биржасындағы бағамының ... ... және орта ... ... ... ... ... асырмайды. Ірі банктердің акцияларының бағамы, тіпті, екі номиналдан
аспаған.
Акция ұсынушылардың мүдделерін қорғау банк активтерін жыл ... ... ... ... ... ... ... жаңа
акциялар шығаруға мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта қарыздық міндеттемелер нарығының дамуына жақсы жағдай
жасалған. Бірақ, бұл депозиттік және ... ... ... ... анағұрлым қатысты. Себебі, облигацияларды шығару
банктермен қарыздық міндеттемелерді ... ... ... ... ... және ... сертификаттарының нарығы жеткілікті мөлшерде
ауқымды және бәсекелес болып ... ... ... екінші
реттік айналысы іс жүзінде дамымаса да, алғашқы ... ... ... табысты тұрақты бағалы қағаз ретінде үнемі сұраныста ... ... ... үшін ... ... үлкен қызығушылығы вексельайналысымен байланысты. ... ақша ... ... ... ие. Оның артықшылығы -
ол ... мен ... ... үшін ... ... ... банктер пайда табу үшін басқа ... ... ... ... ... ... ... операциялар
бірнеше қызметтерді атқара алады: олар өтімділігі жоғары табысты активтерді
қалыптастыру құралы бола алады. Бұл ... ... ... ... алу. ... қағаздар нарығының барлық коньюктурасы
алыпсатарлық операциялар үшін ... ... ... ... ... ақы үшін ... қағаздарды сақтайды, олардың есебін жүргізеді және
бағалы қағаздармен басқа да депозиттік қызметтерді ... ... ... ... ... ... ... беру
деген ұғымды білдіреді. Лизингтік операция деп ұзақ мерзімді пайдалынатын
заттарды (ғимарат, машина, ұшақ, автомобиль, ... ... ... ... ... ... ... ол негізгі қорларға ақша
жұмсау, яғни қаржыландыру формасы. Лизинг алушының өз ... ... ... ... ... ... ... керекті мүлікті
пайдалануға мүмкіндігі болады. Ол мүліктің ... бір ... ... ... бұл өндірісті жаңа құрал-жабдықпен, алдыңғы
техникамен материалдық-техникалық қамтамасыз етудің анағұрлым ... ... 3 ... ... ... өзара қатынастары
мәмілемен реттеледі: бірінші қатысушы-мүлік иесі (лизинг беруші), екінші
-мүлікті пайдаланушы ... ... ... сатушы. Олардың өзара
қатынасы келесідей түрде қалыптасады болашақ лизинг алушы ақшақаражаттары
бар болашақ лизинг берушіні ... ... ... ол ... ... мүлікті сатып алып, одан кейін оны лизинг алушыға төлемді шартымен
жалға береді. Коммерциялық банктер бұл ... ... иесі ... ... олар мүлікті өз меншігіне алады және лизинг алушыға (оған ... ... ... ... Шын мәнінде олар осы мүліктің несиесін
береді, сөйтіп несиелік қатынастар пайда болады. Мұнда ... ... бар ... ... ... ... Мерзімі
біткенде лизинг алушы мүлікті иесіне қайтарып береді, қызметті төлейді,
яғни жалақысын өтейді. ... ... бұл ... ... ... бұл
өндірістік, негізгі қорларға тауарлық несие. ... ... әр ... ... ... ... қысқа мерзімге беріледі. Оның обьектісі болып
моральдық төзу қарқыны өте жоғары машиналар мен құрал-жабдықтар ... ... ... ... ұзақ ... ... Ол ... машиналар
мен құрал-жабдықтардың амортизациялық тозу мерзімімен сәйкес келеді. Бұл
жерде мәміле аяқталмай, күшін тоқтата алмайды. Онда мүлікті ... ... ... ... көрсетілген.
3. Қалдық құны бойынша лизинг пайдалануда болған құрал-жабдықтарды
жалға беру. Сондықтан лизинг обьектісі ... ... емес ... ... бағаланады [13, 35].
Лизингтік бизнестің дамуы үшін, лизингке ... ... ... ... ... негізгі қаражат көзіне құрал жабдықтарды
сатып алу үшін ... ... ... ... ... ... ... қарағанда банктердің артықшылығы-
лизингті жүзеге асыру үшін олар арнайы бөлімдер мен топтар өалыптыстырады.
Лизинг ... ... ... ол ... рентабельді, тәуекел
дәрежесі төмен, нақты қамтамасыз етілген.
Лизингтің Қазақстан экономикасында қолданылу аясындағы поблемалары:
- ... сала ... ... және ... жағынан
ескірген негізгі қорларды ауыстыру қажеттілігі және республикада
машиналар мен ... ... ... ... ... ... тыс ... жаңа техникалар мен
технологиялар ... ... ... ... ... ... ... жабдықтар шығаратын салаға мойын
бұрмауы;
- банк несиелері ... ... және ... ... берілетіндігі [14,
88].
Факторингтік операциялар. Факторигтік операция-клиентпен төленбеген
қарыздық ... (шот ... ... ... ... ... ету
құқын басқаға (банкіге) беру. Факторингтің мәні-банктер өз клиенттерінен
төлем құжаттарды олардың дебиторлық қарызын пайыздық ақы үшін ... ... ... ... жүзеге асады. Ол келісім шартта сатып алынған
қарыздың сомасы және пайыз көрсетіледі. Бұл пайыз ... ... ... ... ... ... ... алғашқы факторинг қызметін клиенттерге 1990 жылдан батап
көрсете бастаған. ... ... ... ... ... қаржылық қиындықтарды басынан кешетін шаруашылық
органдар үшін біршама тиімді қызмет көрсету ... ... 1998 жылы ... ... ... ... қабылданған Халықаралық
факторинг туралы Конвенцияға ... ... төрт ... ғана факторинг операциясы саналады.
1) Қарыздық талаптарды алдын ала төлеу формасында несиелеудің болуында;
2) ... ... ... жүргізу, ең алдымен өткізу
есебін;
3) Жабдықтаушы қарызын инкассалау;
4) Несиелік тәуекелден жабдықтаушыны сақтандыру.
Факторигтің үш қатысушысы: фактор, ... ... ... борышкор.
Жабдықтаушы өз қарыздық талаптарын факторға сатады. Фактор, ол талаптың ... сол ... ... ... ... алып тастағанда). Қалған
бөлңгі борышкормен төленгеннен кейін қайтарылады. Сонымен қатар, банк ... ... ... жауапкершілікті, тәуекелді, талаптарды
инкассалауды өз мойнына алады. Жабдықтаушы шығындарына ... ... ... ... үшін және факторлық жиындар үшін
комиссиондық төлемдер; банктің ... ... ... ... бірнеше типтері бар. Толық қызмет ету туралы
келісім әдетте факторингтік компания мен ... ... ... ... ... ... ... қызмет ету мыналарды қамтиды
күмәнді қарыздардың пайда болуынан толық қорғау, төлемдердің ... ... ету, ... ... ... ... ... бір
мерзімге алдын ала төлем формасындағы несиелеу.
Регрестік құқы бар толық ... ... ... ... компания жабдықтауды көрсететін ... ... ... мәні ... егер ... ... төленбесе, оларды
жабдықтаушыға қайтарып бере алады.
Толық қызмет ету туралы факторингтік келісімнің тағы бір ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда жабдықтаушы
факторингтік компанияға тек несиелік тәуекелдің қорғау функциясын береді,
ал қалған ... ... ... яғни ол ... ... есепке алу мен инкассалаудың агенті болады.
Егер жабдықтаушы тек несиелеуге қызығушылық білдірсе, ол ашық, немесе
конференциялық шот ... ... алу ... ... ... мүмкін.
Факторингтік компания үшін шот-фактураларды дисконттау өте тәуекелді болып
келеді.
2 ... ... ... ... ЕТУ ... ... Қазақстан Республикасында несие жүйесінің қалыптасуы және дамуына
сипаттама
Республикадағы экономикалық және қаржылық тұрақтылық ақша және ... ... ... ... шарттамаларға сәйкес тиімді ақша –
несиелік саясаттың жасамдалуымен байланысты. Қатаң ... ... ... және тұтыну сфералары, баға мен ... ... ... ... Осы ... сәйкес Үкімет пен Ұлттық банк бір
себептен тұрақтандыру кезеңіндегі өз ... ... ... ... ... процесі мен инфляцияны төмендету ұлттық валютаның ... ... ... ... ... республика өкіметі мен
Ұлттық банк жүргізіп отырған белсенді монетарлық саясат арқылы ... ... ... ... жүйесінің құрылымы мынадай кестемен
берілген.
Кесте 1 Қазақстан Республикасындағы несие жүйесі туралы мәліметтер
|Несие ... ... |12. 2000|12. 2003|12. ... ... ... ... | | | | ... |48 |44 |38 |35 |36 ... ... | | | | | ... |1 |2 |2 |2 |1 ... |1 |1 |- |- |- ... ... қатысуыменен,| | | | | ... ... |16 |16 |17 |16 |15 |
|- 100% / 50% - дан аса, |9/7 |9/6 |9/6 |10/4 |10/5 ... ... | | | | | ... ... |12 |11 |11 |10 |10 ... Несиелік серіктестіктер |8 |19 |29 |37 |73 ... ... |42 |45 |52 |35 |72 ... ... ... |- |2 |2 |2 |2 ... ... да ұйымдар |53 |41 |42 |46 |47 ... ... ... ... ... ... ... жақсаруы, аяқталмаған өндіріс шығындарына бағыттап қатардағы
ұйымдарға несие беруді тоқтату, несиелеу әдістерінің ... ... мен ... ... қорының жетіспеуі салдарынан алынған ссудаларды
төлеу, ауыл шаруашылығы мен ... ... ... несиелерді төлеу
әсерінен келіп шықты. Саудада ... ... ... бағасын төмендедіп
бөлшектік тауар айналымын ұлғайтудан көрінді. Сонымен бірге ... ... ... ... ссудалар жабылуы халық шаруашылығы мен
оның қаржылық жағдайының жақсаруынан емес, 1985ж. ... 3,7 есе ... ... ... ... ... ... бойынша 2,5 млрд.руб. құраған
қарызды төлемей қалдыру салдарынан болды. Несиелік ресурстардың көп бөлігі
банк ссудалары ... ... өтіп ... ... саналады. Ең көп төлем
төлемегендер қатарында совхоздар, колхоздар, ... ... ... мен ... ұйымдары болып еді. Республиканың ауыл
шаруашылығындағы қаржы және төлемдік ... ... ... ... ... ақшасын сақтап дұрыс қолдана білмеу, істі тиімді
жүргізуге деген экономикалық стимулдың болмауынан еді. Неиелік ресурстардың
әрбір ... ... ... ... емес ... дефицит пен
мемлекеттік қарызды жабуға және ... ... ... ... ... ... қолдануда да ... ... [13, ... жылы орталықтандырылған ресурстар есебінен берілген несиелердің 36%
жуығы мемлекеттік қарызға кететін. Ақшаны ... ... ... ... Қазақстанның 1992ж. 1 қаңтарына дефицитпен (дебетті сальдо)
шығуына әкелді, бұл КСРО өзге тәуелсіз мемлекеттерінен ақша ... ... ... ... ... 1992ж. 1 ... несиелік салымдар көлемі 26
есе ұлғайды. Несиелік салымдардың ұлғайтылуы халық шаруашылығының ... ... ... ... 1991ж. ... ... ... бірқатар
өзгерістерге ұшырады. Тұтыну бағдарламасын жүзеге асыруға ... ... ... 26,8% ... ... ... 14,2%
түсті, халықтық тұтыным ... ... мен ... ... ... ... 6,3%, 1,5-тен 1,1% төмендеді, бұл республикадағы
несиелік қатынастар ... ... ... ... ... ставкалар өлшемі ұлғайюы салдарынан халыққа ... жеке ... ... ... мен кооперативтерге
берілетін қысқа мерзімді несиелер көлемі азаяды. Әрине ... ... ... ... ақша ... айналымы мен өндірілетін операциялары
мен қызметтер кірісі жоғары сауда құрылымдары ғана ... ала ... ... ... кіші коммерциялық құрылымдарды несиелеумен
айналысты. Мұндай ... ... ... ... ... ... банктегі қолма-қол емес ақшаны қолма-қолға айналдырып, оны тұтынушы
рыногына жіберумен айналысты. Ақша жеке ... ... ... инфляцияның жаңа легіне әкелді [14, 65].
«Қазақстан Республикасындағы банктер және ... ... ... ... ... ... 1-тармағы) «несиелік операция
банктің (несие берушінің) ... ... ... алушыға) клиентке
қайтарымдылық, ақылық және мерзімділік ... ақша ... ... ... ұғым айқындалған.
«Темірбанк» пен «БТАбанк» ... ... ... ... ... ... жасау үшiн жылдамдылық пен
сенiмдiлiк деңгейiн ... ... ол үшiн ... ... ... ... ... салыстырып талдау жасау қажет әр ... ... ... яғни ... ... несиенiң өз уақытында
өтелмеу ықтималдылығы туындайтындығы сөзсiз. Осының салдарынан ... ... ... ... несие сомасы мен ... ... ... ... ... ... ... негізгі классикалық операциялық қызметінің түріне
банктік несиелендіру жатады. Банктік несиелендіру банктер тарапынан жатпай-
тұрмай әрі ... ... ... іске асырылатын активті банктік
операция болып табылады. ... пен ... Әлем ... ... ... ішкі несиелік саясатына және қарыздық ... ... ... ... ... ... береді.
Қазақстандық барлық банктердің несиелер бойынша экономикаға негізгі
қарызы бір тоқсанның ішінде 2,3%-ға (жыл ... 6%) ... 1036,6 ... ... ... болды. Екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... 2007ж. 1 ... ... ... құрады. Олардың тұрақты серпінмен ұлғаюы байқалды. Несиелік
жұмсалымдардың жалпы көлеміндегі ұзақ ... ... ... ... шетел валютасындағы несиелердің үлесі 50%-ға жуық құрады. ... ... ... ... ... өсу қарқыны шетел валютасындағы
несиелердің қарқынынан артық болды. Жыл ... ... ... ... 5,2% өсіп 484,6 ... ... ал ... несиелердің мөлшері 0,1% кеміп 552,1 млрд. тг. құрады.
Нәтижесінде тенгедегі несиелердің ... ... ... ... өсті.
«Темірбанктің» банктерге арналған қарыздар мен қаражатттар 2006-2004жж.
салыстырғанда, өсім 64,9% құрады. 2008ж. бұл ... ... мың ... яғни ... ... ... мың тг-ге немесе 28,6%-ға төмендеді.
Клиенттерге арналған ... есеп ... ... ... мың ... ... 27,6%-ға өсті. 2005 жылдан 2008ж. көрсеткіш
56,3%-ға өсті. Есеп беру кезеңінің ... ... ... ... ... мың ... құраған болатын [15, 32].
Банктердің несиелік операциялар өңдірістің ... ... ... ... ... ... ... Бұның ішінде
табыс мәселеге қарамастан тәуекелді операциялардың бөлігі неғұрлым аз
банктің сапалы несиелік ... ... ... анықтайды.
Тәуекел дәрежесі несиелік ресурстардың бағасы мен банктің әкімшілік
шығындарын есептеумен несие ... ... ... ... ... болу
керек. Несиелендіру тәжірибесін жетілдіру банк үшін оптималдық несиелендіру
ұйымдастыруды керек етеді
Базель стандарты бойынша капитал жеткіліктілігін есептеу .
2 – ... ... 2008 ... ... жеткілігінің есебі
| | ... ... |ік ... | | |к пен |
| | | ... ... ... | | 0 |0 |
| |7110194 | | ... қағаздар | | 0|0 |
| |527637 | | ... ... ... | | 0|0 ... | | | ... ... қамтамасыз | | 0|0 ... ... ету |2321766 | | ... мүше ... |12307577 | ... ... банк ... | | | ... банк қорлары |8255760 | 20 |1651152 ... ақша ... | | 20 |0 ... ... | | 50 |0 ... қарыздар | | | ... ... | 77962511 |1 ... ... ... | ... | ... |
|Активтерді, тәуекелмен өлшеу | 108485445 | ... ... ... | 10656809 | ... ... | | | ... ... табысы | 4765287 | |4765287 ... ... | 15422096 |19 % ... ... | | | ... капитал | | | ... ... ... | 3603 | |3603 ... | | | ... ... ... | 517514 | |207006 ... | | | ... ... өлшеу | 1025940 | | ... | | | ... ... | | |1236548 ... | | | ... ... | |20 ... ... | | | ... «Темірбанк» АҚ-ның мәліметтерінен алынған
2008 жылы Банктің актив құрылымдарының ішінде несиелендіру болып қала
бермек. Банктің ... ... 2006 ... ... 88 % жетті,
10,922721 мың теңгеге ... ... ... ірі ... несиелендіру
тәукелділігі азайтылды. Егер, 2004 жылы 31 желтоқсанда қарыз 25 ... ... 61 % ... несиелендіру портфельін құраса. 2004 31
желтоқсанда 53 % төмендеді. ... ... ... ... мөлшері
төмен берілсе де, «Темірбанк» акционерлік ... ... ... ... ... ... ... 2004 жылы 31 ... ... ... ... ... ... валютасында жылдық 11 % дан 25 %
дейін, теңгеде болса, жылдық 8 % дан 30 % ... ... ... 31 ... ... ... ... мөлшерде беру және
конверциялау, жергілікті валютада жылдық 5 % дан 30 % ... ... ... негізгі көрсеткіштерінің бірі -рентабельділік болып
табылады. Осыған орай, «Темірбанк» акционерлік қоғамның ... ... және ...... «Темірбанк» акционерлік қоғамның іскерлік
белсенділігінің коэффициенті.
|№ |К ... | 2004 | 2006 | 2008 | ... | | | | ... |
|1 | 2 | 3 | 4 | 5 | |
| | | | | |6 |
|1 ... ... табыс|193663 | 407486| 339935 | |
| |мың ... | | | |175,5 |
|2 ... ... ... ... ... | |
| ... | | | |125 |
|3 ... ... 0,2 | 0,4 | 03 | |
| |і | | | |150 |
|4 ... мың ... | 12730801 | 10576141 | | |
| | | | ... |114 |
|5 ... рентабельділік| 1,5 | 3,9 | 23| |
| |% | | | |155 ... ... ... ... ... ... ... 3-ші кестеде көріп отырғанымыздай,
банктің қаржылық жағдайы ... ... 175,5 % ... ал актив суммасы
125 % өсті.
Рентабельділік ... ... ... тиімділігін
көрсетеді, рационалдау ресурстарды қолдануға жауап береді. ... ... ... активінен қанша кіріс алатының бағалай алады.
Біздің ... ... ... ... 2006 ... ... ... 50 % өскенін көреміз, қаржылық жағдайы жағымды.
Жалпы рентабельділік қанша ... ... ... ... ... болады. Қазіргі жағдайда, рентебельділік 2006 жылы 1,5% өссе, ал
2008 жылы 2,3% көбейді, яғни 55 % ... ... ... ... өсу ... «Темірбанк» акционерлік
қоғамның қаржылық жағдайының жақсаруына әкеледі. ... табу үшін ... ... ... ... ... ... табу үшін алып келеді
Аталған банктердің ... ... ... ... ... несие
кезінде:
1) банктік несиенің түрі;
2) несиенің мақсатты бағыты;
3) берілетін несиенің ... ... ... ... несиені өтеу тәсілі;
6) несиенің қайтарымдылығын, ақылылығын қамтамасыз ету жолдары;
7) несиенің ... және т.б. ... ... ... ... ... ... ресурстар әртүрлі мақсатпен берілуі мүмкін. Атап
айтқанда, жеке тұлғаларға:
• айналым капиталы өсіру үшін (халық тұтыну тауарларын, ... ... ... ... капиталға кіші инвестицияларды жасау (жылжымайтын мүлік,
патент, қосымша құрал-жабдықты ... ... ... – яғни, кәсіпкерлік қызметпен байланысты емес
мақсаттарға (автокөлік сатып алу, тауарлар мен қызметтерге ақы төлеу,
білім ... ... ... ... несиелер [16, 78].
Қазіргі уақытта «Темірбанктің» жеке ... ... ... сатып алу үшін, тұтынушылық мақсаттарға және
ипотекалық несиелендіру түрлері өте кең ... ... ... ... ... үшін;
• негізгі капиталға инвестиция жасау;
• сауда келісім-шарттарына несиелер түрлері беріледі [17, 64].
Несие беруші банк клиентке ... ... ... мөлшерде және
жағдайда акша қаражаттарын ... ... ... ... ... ... құпияны сақтауға міндетті.
Банктің клиенті, өз кезегінде, берілген несие сомасы мен оны пайдаланғаны
үшін белгіленген банктік пайызды қайтаруға және ... ... ... сай ... ... болады.
«Темірбанк» жүзеге асыратын несиелік операцияларға қатысты жалпы мән-
жайлар туралы ережелерді банктің Директорлар кеңесі ... және осы ... ... ... шекті сомасы мен мерзімі;
2) несиелер бойынша сыйақы мөлшерлеменің шекті мөлшері;
3) банктік ... ... ... ... ... банк ... банктік несиені қамтамасыз етуге қойылатын талаптар;
5) кредитор банк пен оның клиентінің құқықтары, ... ... ... ... операциялады жүргізу тарифтері сияқты және ... мен ... ... ... ... ... және шетел валюталарда жасалынады да,
келесі негізгі ... ... ... банктік несие алу туралы өтініштерді бағалау;
2) банктік несиелерді беру туралы шешім қабылдау;
3) банктік несиені беру;
4) банктік несиелерді бақылау
Тәуелсіздік ... ... ... ... ету ... ... ... құрылуы Қазақстан Республикасында 1991 жылы басталды.
Ол кезде зейнетақы қорының ... ... ... ... ... төлеу
тәртібі» заңының негізінде құрылды.
Зейнетақы реформасы 1998 жылы басталды.ТМД ... ... 1998 жылы ... болып жинақтаушы зейнетақы қорына көшті. Бұл
кезеңде қаржылық ... қор ... ... ... ... ... қамсыздандырудағы жаңарулар қаржылық қордың өсуімен шектеліп
жатты. Екі жылдан соң қаржылық қордағы жағдай түбірімен ... ... ... ... ... ... жүйесі негізге
алынды. Жалпы негізгі ... ... ... ... ... ... жаңа жүйесі үш кезеңнен тұрады:
1. «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру» туралы
заңына сәйкес жинақтаушы ... ... ... мол зейнетақы жүйесі сақталып ... ... ескі ... ... ... зейнеткерлерге
деген міндеттемелері де сақталды. Бірлескен ... ... ... ... ... берушіден ұсталатын
біріңғай әлеуметтік салыққа кірістірілді. Бірлескен ... ... ... өтілі толған зейнетақы жасындағы
адамдарды және жинақтаушы зейнетақы жүйесі кезінде жеткілікті
қор жинап үлгермеген ... ... ... ... ... жүйесінде жинақтаушы зейнетақы
қорына әр азамат өзінің ай сайын төлейтін жарнасы арқылы ... ... ... ... ... ... 10% ... зейнеткерлікке шыққан соң жиналған қоры салымшығы
өзінің жеке ... ... ... ... ... зейнетақы қорын көбейту мақсатында ... ... ... салынады және инфляциядан сақтандырылады.
3. Қазақстан Республикасының ... ... ... әр ... өз ... ... төлеп, қосымша зейнетақы қорын
құруына болады. Осылайша зейнетақы қорын әр азамат өз ... ... ... күнге дейін Республика бойынша зейнетақы жүйесінің аралас түрі
қолданылып отыр. Жұмыс беруші еңбекақы ... ... ... ... жабу үшін ... ... ... 21% астам ақша
аударып қойды. Ал қазіргі қосарланған ... ... ... ... ... адамдар екі қаржы көзінен қаржыландырылады.
Зейнетақының бірінші бөлігі мемлекет ... 1998 ... ... ... ... ... байланысты бірлескен жүйеден
төленеді, екінші бөлігі жинақтаушы зейнетақы қорындағы жеке жинақ қорына
өзінің салған ... ... ... қоры ... ... соң ... зейнетақы
жүйесіндегі салымшының барлық ақшалай аударымдары ... ... ... ... әр алушының төлемі дербестендірілді.
1998 жылы желтоқсанда мемлекеттік емес ... ... ... ... есебінен бірінші рет Қазақстанның ... ... ... 1999 жылы ... ... қамтамасыз ету» туралы Заңына өзгерістер енгізілді, осыған
орай жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... еңбекақысынан ұсталынып отырылды.
Зейнетақы реформасы қаржы нарығының жаңа қатысушыларының пайда ... ... ... қоры ... ... активтерін басқаратын компания (ЗАБК)
3. Кастодиан-банктер
Осымен қатар, жинақтаушы зейнетақы жүйесіне көшу ... ... ... жобалады. Ол халықтың жинақтаушы жинақтаушы
зейнетақы жүйесіне сенімділігін арттыруға және ... ... ... ... қорларына тиімді көшуіне көмектесті. Аралық
институт ролі Мемлекеттік жинақтаушы ... ... ... зейнетақы жиналымдарының сақталуына мамлекеттік ... және ... ... арнаулы шектеулі лимиттері
белгіленді.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің негізгі үзбелері мыналар болып табылады:
ЖЗҚ, ... ... ... Жинақтаушы зейнетақы қоры – бұл ашық және
жабық типтегі акционерлік қоғам түрінде ұйымдастырылған заңды ... ... ... ... ету» ... ... жинақтаушы зейнетақы қоры зейнетақы жүйесінің орталық үзбесі болып
табылады. Олар ... ... ... зейнетақы
келісімшарттарын жасасады, ... ... ... ... жарналарының жеке есебін, сонымен қатар, салымшылар алдындағы қор
міндеттемесін жүргізеді. Қор өз қызметі үшін ... ... ... ... мен салымшылар алдында есеп береді, ... ... ... ... ... мен өтініштерді қарастырады,
салымшының өлімене және шет елге кетуіне байланысты сұрақтарды шешеді.
Біздің мемлекет ... ... ... ... өндірістің
төмендеуін болдырмау және Қазақстанның даму стратегиясы мен ұзақ мерзімді
мақсатында көрінетін ... ... ... ... ... ... тұрақты және қарқынды өсуіне ақшалай ... ... ... ... және ... ... мәнді орын
берілетін қаржы аясы жету мүмкін емес.
Сақтандыру қызметін мемлекеттік реттеу және лицензиялауды жүзеге ... ... ... сақтандыру салалар, кластар мен түрлерге
бөлінеді. ... ... ... ... ... сақтандыру» және
«жалпы сақтандыру салалары» бойынша ... ... ... саласы сақтандырудың ерікті түріндегі мына кластарға
бөлінеді:
­ өмірді сақтандыру;
­ аннуитентті сақтандыру;
­ өмірді белгілі бір жағдайға байланысты сақтандыру;
­ ... ... ... ... ... сақтандыру.
«Жалпы сақтандыру» саласы сақтандырудың ерікті түріндегі мына кластарға
бөлінеді:
­ бақытсыз жағдайлардан ... ... ... ... сақтандыру;
­ теміржол транспортын сақтандыру;
­ әуе транспортын сақтандыру;
­ су транспортын сақтандыру;
­ жүктерді сақтандыру;
­ мүлікті сақтандыру, 3-7 бөлімдерінде көрсетілген кластардан басқа;
­ ... ... ... ... ... әуе тарнспорт иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін
сақтандыру;
­ су тарнспорт ... ... ... 9-11 ... ... ... азаматтық-
құқықтық жауап кершіліктерді сақтандыру
­ займдарды сақтандыру;
­ ипотекалық сақтандыру;
­ ... мен ... ... басқа қаржылық шығындардан сақтандыру;
­ сот шығындарынан сақтандыру.
Сақтандырудың жеке ... ... ... ... түрін жүргізуге
қажетті шарттарға қосымша ... ... ... ... жеке
кластары (түрлері) бойынша пруденциалды нормативтер өкілетті органның
нормативтік-құқықтық актілерімен орнатылады [19, ... түрі ... ... ... ... ... ... немесе бірнеше сақтандыру класы шеңберінде ... ... және ... ... ... ... табылады. Сақтандыру ұйымы
сақтандырылушыға сақтандыру полисін берумен бірігу келісімшарты түріндегі
сақтандыру ... ... ... ... ... орган
келісімімен жасалған сақтандыру ережелері шеңберінде ... ... ... сақтандырудың әрбір түрі сақтандырудың жеке ... ... ... сақтандыру түріндегі әрбір класс мазмұны және ... ... ... ... ... ... ... класын
реттейтін заңдық актімен орнатылады.
Мемлекетіміздің экономикалық ... ... ... ... ... ... өтумен сипатталады. Аталған
түрлендірулер өндіріс құлдырауын тоқтатып, экономикаға әсер етудің қаржылық
әдістерін ... ... оның ... ... ... ... ... бұл, өз кезегінде, Қазақстан дамуының ұзақ ... ... ... ... табады. Тұрақты әрі үнемі өсіп отыратын экономикалық
дамуға дұрыс қызмет атқаратын ақша-кредиттік жүйе мен ... ... ... қолжеткізу мүмкін емес. Ал аталған ақша-кредиттік жүйе
және қаржылық сфера сақтандыру ісінде маңызды орынға ие.
Бөлімді ... ... ... жүйе мен ... ... ... ... шешіп тастау мүмкін емес. Аталған ... ... даму ... байланысты. Жақын арада ішкі рынокта тауар
және қызметкерлермен толтырып, төлемге ... ... ... ... ... ... ... реформа, баға реформасын жүргізіп
бюджетті бір жүйеге келтіру керек. Және алғашқысынан шынайы ... ... ... ғана ... ... өту ... ... Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктер жұмысының
әдістері мен қаржылық көрсеткіштерін ... ... ... яғни ... ... ... бағалау, талдау
жүргізгенде банк жұмыскерлерінің және ... ... ... одан ... жанама-мемлекеттің экономикалық жағдайын санау керек.
Қарыздық портфелге талдау жүргізгенде керекті ақпараттар болу ... ... ... ... ... ... ... жүргізіміз. Кестеде
«Темірбанк» акционерлік қоғамның 2004-2008 жылдарғы ... ... ... 4 - ... ... ... ... үлес салмағын стандартты және субстандартты қарыздар орын алады,
49,4 % және 33,8 % 2006 ... 2008 жылы ... ... ... 113,2 % өсті,субстандартты қарыздардың үлес салмағы 2006 жылы ... ... ал 2008 жылы 33,8 % ... ... жоғары
тәуекелмен сенімсіз, үмітсіз қарыздардың үлес салмағы 2008 жылы көбейді,
мысалы, үмітсіз қарыздардың үлес ... өсу ... 287,6 % ... ... ... төмендету үшін қанағаттандырылмайтын, жоғары
тәуекелмен сенімсіз, үмітсіз қарыздарды төмендету керек [20, 14].
4 – ... ... ... ... қарыз портфелінің сапасы
туралы көрсеткіштер жиыны
|Қарыз түрі |2004жыл |2006 жыл | 2008 жыл ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| |Мың. ... |% |Мың. ... |% |
|1 | 2 | 3 | 4 | |
| | | | |5 ... | 5752408 | 10483863 | 11420273 | ... | | | ... ... 37439238 | | 67730803 | ... | ... | |180,9 ... ... ... ... алынған
2005-2008 жылдардағы кезен ішінде проблемалық несие көрсеткіштері өсті, өсі
темпі 98,53 %, ал ... ... ... 80,9 % ... «Темірбанк»
акционерлік қоғамның проблемалық несиенің үлес салмағы 2006 жылы 16,86 ... ал 2004 жылы 15,36 % ... ... ... ... ... ... оның өтімділігін төмендетеді.
Сурет 4. Проблемалық несие
Банктердің несиелік тәуекелі негізінен екі тәуекелден тұрады: ... және ... ... ... ... ... уактылы емес
немесе ішінара қайтаруға ... ... ал ... ... ... ... нашарлауымен немесе банкроттыққа
ұшырауымен байланысты туындайды.Несиелік тәуекел ... ... ... тәуекелі келесідей өндірістік ... ... ... ... ... ... сұраныстың төмендеуі және жеке өндіріс
саласындағы кризистік жағдай.
Банктегі ... ... ... ... ... Ұзақ ... приоритеттердің болмауы немесе ... ... жиі ... ... ... ... пайда болған клиенттерінің ... ... ... ... ... конъюнктуралық өзгерістермен сипатталатын географиялық
аймақтар мен салалардағы банк клиенттерінің көп шоғырлануы;
- Қамтамасыз етілмеген ... ... ... ... ... ... берілген несиелердің үлес салмағының көп болуы;
- Нарықтың жаңа сегменттеріндегі банк іс-әрекетінің тығыздығы.
- Әр банк ... ... ... жеке ... Сондықтан да, әр
банкте несиелік процесті ұйымдастырудың, ... ... мен ... өтеу ... ... несиелік саясаты үш бөліктен тұрады: несиелеу туралы ұсынысты
алдын ала талдау, несиелеу процесінде ... ... ... ... ... ... ... Потенциалды қарыз алушыны алдын ала
талдау келесідей тексеру кезеңдерінен тұрады:
- Қарыз ... ... ... ... Әрекет кабілеттілігі
мемлекеттік тіркеу құжаттарымен тексеріледі.
- Қарыз алушының репутациясын тексеру, яғни ... ... және ... берушілермен кем дегенде бір жылдың ішіндегі
қарым-қатынасын тексеру. Ол каржылық есеп және ... ... ... негізінде жүргізіледі.
- Кәсіпорынның меншікті капиталының көлемі. Дамыған мемлекеттерде карыз
алушы жоспарланған ... ... өз ... ... ... ... банк мұндай жобаға
қатыспайды. ... ... ... ... ... ара катынасы 70% / 30%-ға тең.
- Нарықтық конъюнктураның жағдайы. Ұзақ ... ... ... ... ... конъюнктурасын толығымен анықтау керек, яғни несие
алушының өндіретін тауарына нарықтағы сұраныс пен ұсыныс ... ... ... қарыз алушының негізгі қаржылық ... және ... ... ... Банк әрқашан
кепілдіктің сапасын, өтімділігін, оның нарықтық бағасының несие
көлеміне ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің тиімділігін
периодты тексерумен сипатталады, яғни ... ... ... ... ағымдағы қаржылық жағдайын анықтайды. Клиенттің ағымдағы
төлем кабілеттілігіне талдау ... үшін ... ... керек:
1) Жылдық, тоқсандық және айлық қаржылық есептері;
2) Тауарлы материалдық ... ... және ... ... ... үлес салмағы;
3) Қарыз алушының өндірген өнімінің өткізілу дәрежесіне талдау жасау;
4) Қарыздың толығымен ... ... ... ... ... талдау.
Үшінші кезеңде қарыз алушы несиені өтейді. ... ... ... ... белгілі бір деңгейде тәуекелмен байланысты болып
келеді.
Несиелік тәуекелді басқарудың тәжірибеде ең көп ... ... ... болады:
- Банк, клиент іс-әрекеті туралы статистикалык ақпараттарды талдау
аркылы қарыз алушыға ... ... ... Осы ... ... ... ... талдау жұмыстарымен
айналысатын және табыстарды баскаратын бөлімше кұрылады.
- Қарыз ... жеке ... ... ... отырып
тәуекелдерді бағалау.
- Қарыздың нақты сомасы мен қайтарылу мерзімін анықтау.
- Нарықтық конъюнктураның жағдайы. Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... толығымен анықтау керек , яғни
несие ... ... ... ... ... пен ...... «Темірбанк» акционерлік қоғамның маржа көрсеткіштерін
талдау.
|Несие түрі |2004 |2006 |2008 ... ... |
| | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |57524408 |10483863 ... |7731764 ... | | | | ... |3749238 ... ... ... ... |10816443 |19964315 |10877662 ... ... | | | | ... ... | | | | ... , % |13,5 |18,1 |-0,8 |9,7 ... ... ... ... ... /12, ... түрде қарыз алушының негізгі қаржылық коэффиценттері
анықталады және кепілдік объектісі ... Банк ... ... ... оның ... ... несие көлеміне қатынасын
реттеп отырады.
2.3 Коммерциялық банктің несиелік ... ... ... деңгейлі банктер тұтынушыларға әр түрлі және әр
шарттарда ... ... ... ... ... тұтынушы таңдап
алынған бағдарламаға байланысты болады.
1. «Темірбанктің» айналым қаражаттарын толықтыру – NON-STOP Бизнес
несиелендіру ... ... ... ... мазмұны: банктік қарыз және жаңғыртылатын несиелік желі.
Несиенің мерзімі: 10 жылға дейін.
Максималды сома – кепілзаттың нарықтық ... ... ... ... сома – шектеусіз.
Кепілдікті камсыздандыру – Астана қаласындағы коммерциялық, жылжымайтын
мүлік.
Пайыздық мөлшерлеме – 3 жылға ... - ... 14%; 3 ... көп ... ... 21%-дан көп емес. АҚШ долл.
Несиенің мақсаты – бизнестің кеңеюі, айналым қаражаттарын ... ... мен ... мүлікті сатып алынуы.
Несиелік өтінімнің қарастырылуы – 15 000тг. ... ... ...... ... 1%, ... сома - 30 000тг.,
максималды сома - 500 000тг.
Қоса қарыз алушы бар ... ... ... сақтандыру – банкпен
бағаланған жылжымайтын мүліктің сомасынан 0,2%.
Мерзімнен бұрын өтеу – айыппұлсыз.
Сонымен қатар, «Темірбанкпен» жеке ... (ИП) ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген бірдей шарттарымен
ұсынылады.
Осыған ... ... ... Әлем Банк» заңды тұлғаларды
қаржыландыруда(несиелендіру) өзінің бағдарламаларын ... ... ... және ... несиелік желілерді тарту арқылы банкпен
қысқа мерзімді несиелендіру, орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... мақсаттар, мезгілдер және
сомалар бойынша қаржыландыру бағдармаларын жүргізеді, ... ... және орта ... несиелендіру
• Коммерциялық мүлікке несиелер
• Халықаралық қаржылық институттардың қаражаттар ... (KfW, WB, АБР, ИБР, ... ... ... ... ... Операциондық Овердрафт
• Лизинг
Шағын және орта бизнес секторды несиелендіру – ... ... ... Бұл ... ... үшін банк несиелендіру мерзімін
10 жылға дейін ұзартылған. Шағын және орта ... ... ... ... капиталын толықтыру және негізгі құралдарды сатып алу
үшін несиелендіру – несиелер және несиелік желілер:
• айналым ... ... – 5 ... ... ... құралдарды сатып алу – 10 жылға дейін.
2. Халықаралық несиелік желілер бойынша несиелендіру:
• KfW, Asian Development Bank, Islamic ... Bank ... – 4 ... 10 ... ... Құжаттамалық операциялар:
• Аккредитивтер;
• Банктік кепілдемелер./29-75/
«БТАбанктің» шағын және орта бизнесті ... ... ... келе ... ... кесте. «БТАбанктің» шағын және орта бизнесті несиелендіру шарттары
|Несиелендіру объектісі |3 ... кем емес ... ... |
| ... ... ... ... ... ... долларға|
| ... ... ... |өндіріс, сауда және ... ... ... ... |3 ... 36 айға дейін. ... ... ... |1. 500$ - 10 000$ - ... 25-27%, ... ... |
| |2. 10 000$ - 30 000$ - ... |
| |22-25% |
| |3. 30 000$ – ... - ... |
| |16-18% ... ... ... және орта бизнесті қаржыландыру бағдарламасының
материалы.
Заңды тұлғаларды несиелендіру бағдарлама ... ... ... ... мақсаттарға несиелерді бере алады:
• шикізат пен материалдарды ... ... ... перациялар;
• құрал-жабдықтарды жеткізу, жылжымайтын мүлікті сатып алу және басқа да
капиталдық салымдар;
• бастамалық жобаларды құру және жүзеге асыру.
Несиелеу сомалары – ... ... ... ... – 1 күннен 7 жылға дейін.
Пайыздық мөлшерлемелер: шетел валютада жылдық ... ... ... ... ... ... және ... шығындарының оңтайландыру
мақсатында «ТұранӘлемБанк» келесі инструменттерді қолданады:
• овердрафттар;
• аккредитивтер мен кепілдемелер;
• вексельдер;
• облигациялар.
2. Жеке ... ... ... ... ... ... «Темірбанктің» NON-STOP Блиц - ... ... ... және NON-STOP ... - бастапқы бизнесті
дамытуға арналған несиелендіру бағдарламаларының шарттарын 8-ші ...... ... ... ... несиелендіру
бағдарламаларының шарттары
|Несиелендіру |NON-STOP Блиц ... ... ... | | ... ... ... қарыз немесе |Банктік қарыз ... |
| ... ... желі ... ... |
| | ... ... |20 ... ... |10 ... дейін |
|мерзімі | | ... сома ... ... ... ... |
| ... артық емес, |құнының ... ... |
| ... ... ... табыстарды растау |
| ... ... |
| ... құнының 70% |нарықтық құнының 70% ... сома ... ... ... |Астана ... ... ... ... | ... ... |
| | ... ... ... ... 18%-ға ... |3 жылға - қатаң 17%, 3 |
| | ... көп - ... |
| | ... ... көп ... ... ... |5 000тг. сомасында ... ... ... ... ... |қайтарылмайтын комиссия |
|Несиенің мақсаты |мақсатты белгілеусіз және |мақсатты белгілеусіз |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... 2%, Min. |қарыз сомасынан 1%, ... ... Max. ... ... Max. |
| | ... ... беру |Қарыз алушының ... ... ... ... |
|мүмкіндігі ... ... ... ... дейін |
|Мерзімнен бұрын |Айыппұл санкциялар жоқ ... ... жоқ ... | | ... «Темірбанктің» несиелендіру бағдарламаларының материалы.
«ТұранӘлемБанктің» Халықтық тұтыну тауарларды(ТНП) сатуға ... ... ... ... және ... ... беріледі. Міндетті екі шарттың болуы:
халықтық тұтыну тауар үшін бастапқы ... және ... ... Бұл ... ... шегінде белгілі бір тауарларды
алуға болады: ... мен ... ... мен ... ... кіржуғыш және ыдысжуғыш машиналар, тыңайзатқыштар, кез
келген жиһаз, электр және газ плиталар.
Бастапқы салымның мөлшері – ... ... ... ... ... кем
емес.
Несиенің сомасы – 200 АҚШ долл-дан 5 000 АҚШ долл-ға дейін.
Несиелендіру мерзімі – 3 айдан 24 айға ... өтеу ... – ай ... тең ... ... ... өтеген
жағдайда, айыппұл санкциялары қарстырылған.
Пайыздық мөлшерлемелер – ... ... ... ... ... міндеттемесі бойынша:
• несиенің 1000 АҚШ долл.(теңге эквивалентімен)дейінгі сомасында - сатып
алынатын халықтық тұтыну ... ... ... 1000 АҚШ ... ... ... және ... мүліктің
кепілзаты; ұйымның – жұмыс берушінің кепілдемесі; автокөлік./9-80/
3. «Темірбанк» және ... Әлем ... ... ... ... жоғары білім
беру төлеу үшін әр түрлі несиелендіру бағдарламаларын ұсынады – ... және ... ... Бұл ... ... ... ... жоғарғы оқу мекемелердің «Бакалавр»,
«Маман» және «Магистр» күндік нысандары бойынша студенттердің білім ... ... ... бұл ... ... ... ... қарастырайық.
«Тұран Әлем Банк» - «Универсальный факультет» бағдарламасы:
Несиелендірудің мақсатты аудитория: 16–30 ... ... ... ... ... ... ... сынақтаманың 65 баллдан кем
емес болуы тиіс; 16–30 жастағы студенттер. Студенттің орташа ... ... ... ... 3,5 баллдан (5 баллдық ... ... ... жүйе ... төмен болмауы тиіс.
Міндетті шарты – Кепілгердің (Поручитель) бар болуы, ол қарыз алушының
туған туысы немесе басқа тұлға да бола ... ... ... ... – негізгі қарызды өтеудің
ұзақ мерзіміді жеңілдікті кезең, ол ... ... ... тең ... 6 ай. Бұл студенттің оқу мерзімінің барысында несиені өтемей, ... ... ... ... ... ... 6 ... соң
студент несие сомасын өтеуді бастайды, яғни, банк бұл жарты жылдай уақытты
студенттің жұмысқа орналастыру үшін ... ...... ... минималды мерзімі – шектеусіз.
Максималды мерзімі – 12 жыл.
Сыйақы мөлшерлемесі – жылдық 18%.
Өтінімді қарастырылғаны үшін банктің комиссиясы – ... ... үшін ... ... – 2–10%; ... ... өтелгені
үшін комиссия – 0%.
Қамсыздандыру – «Қаржылық орталық» АҚ-ң кепілдеме міндеттемесі.
«Темірбанктің» - ... - ... ... ... ... – 10 ... ... бағыты – Қазақстан аумағында орналастырылған, «Қаржылық орталық»
АҚ-мен аттестатталған «Бакалавр», «Маман», «Магистр» күндік нысандардағы
жоғарғы оқу ... ... ... ... ... сомасы – 4 500 000тг.
Қарыздың минималды сомасы – 100 000тг.
Қарыз алушының жасы – 16 ... 30 ... ... қарастырылғаны үшін банктің комиссиясы – 3 000тг.; несиені
ұйымдастырылғаны үшін ... ...... ... 1,5%.
Қоса қарыз алушының және кепілгердің жұмыспен қамтылу түрі – зейнет жасын
аспаған, тұрақты жұмыс орны және соңғы 6 ... ... ... 9. ... ... несиелендіру шарттары
|Ипотекалық ... ... ... | | ... | | ... ... АҚШ ... ... АҚШ ... |
|Несиелендіру мерзімі |қарыз алушының зейнет |теңге – 25 ... ... |
| ... ... ... |АҚШ доллар – 25 жылға |
| | ... ... ... ... ... ... ... |жылдық 13%-ға дейін ... 13%-ға ... ... ... ... |жылжымайтын мүлік, ... ... ...... |алынатын жылжымайтын |
| ... ... ... |
| ... ... кем емес | ... ... ... ... қатерлі |
| ... ... ... ... ... ... ... мүлікті |
| ... ... ... ... ... ... |аннуитеттік, негізгі |аннуитеттік, негізгі |
|тәсілі ... ... ... |қарыздың калдығы бойынша|
Ескертпе: «ТӘБ» ипотекалық несиелендіру бағдарламасының материалы.
4. «ТұранӘлемБанк» және «Темірбанк» АҚ-ң ... ... ... ... ... ипотекалық несиелендіру
бағдарламаларын ұсынады.
Банкпен ... ... ... ... ... ... ... қайталама нарықтағы жылжмайтын мүлікті
алу мүмкіндігі, тұрғын ... ... ... ... және,
сонымен бірге, коммерциялық жылжымайтын мүлікті алу
мүмкіндіктері;
... ... ... алу ... ... кең ... ... және «Народный» ипотекалық несиелендіру
бағдарламаларын қарастырайық:
Кесте 10. ... ... ... ... несиелендіру|«Бюджетный» |«Народный» ... | | ... ... |37, 60, 84, 120, 180, |37, 60, 84, 120, 180, ... |240 |240 ... ... (БС) ... ... ... бастап |
|Сыйақы мөлшерлемесі, |БС 10-29% болғанда - |БС 10-29% ...... % |12,9%; |14,0% |
| |БС 30-49% - 12,4%; |БС 30-49% - 13,6% |
| |БС 50% және ... - |БС 50% және ... – |
| |12,0% |13,4% ... ... ... |1. 12 ай |6 ай ... |2. 200 000тг. |200 000тг. ... сома |3.мораторий кезінде – |мораторий кезінде – ... ... ... ... ... |
| ... ... емес ... ... емес –|
| |– ... ... ... ... ... ... |
| ... қ., ... қ., Алматы |
| ... ... қ.); ... ... қ.); |
| ... дейін |10 000 000тг. дейін |
| ... ; ... ; ... ... ... және ... |жеке (өмір және еңбек |
| ... ... ... ... ... сақтандыру; |
| ... ... |АҚЖ ... |
| |АҚЖ ... | ... өтеу ... ... ... ... өтінімді |2 500тг. ... ... | | ... ... ... |27 500тг. ... ... мақсаты|пәтерді сатып алуы |пәтерді сатып алуы ... ... | | ... ... ... ... ... несиелендіру бағдарламасы бюджеттік саладағы қызметкерлерге
арналған. Мұнда қарыз алушы және оның жан-ұяның ... ... ... мен ... ... анықтамаларын беру міндетті. Бастапқы салымы
30%-дан кем жағдайда, қарыз алушыға азаматтық-құқықтық жауапкершілікті(АҚЖ)
сақтандару немесе Қазақстандық ... ... ... кепілдемесін алу қажет.
«Народный» ипотекалық несиелендіру бағдарламасы орташа айлық табыстары
бар қарыз ... ... ... ... ... ... да ... немесе кіші бизнес саладағы қызметкері бола алады./28/
Ипотекалық несиелендіру ... ... ... ... ... ... ... несиелендіру бойынша,басты
үлес салмағы «корпоративті клиенттер» бабына келеді–2008 жылы ... Ірі ... ... ... ... қаражаттар есебінен ең
арзан несиелер (7-10%) берілген болатын.
Банктің «жеке несиелер» бабы бойынша 2004 жылы ... ... ... ал 2007 жылы 34,9% ... ... үлес ... ... болса да,
өсу қарқыны жоғарлағанын байқауға болады – 2,08. Жеке ... ... ... ... ... Бұл ... бойынша неғұрлым жоғары пайыздар
есептеледі. Оған қоса, кепілзаттың бар болуымен, несиелендіру тәуекелділігі
онша үлкен емес ... ... ... несиелер 2006 жылы 506,15 млн.тг. және 2008 жылы
1301,14 млн.тг. мөлшерінде ... ... Өсу ... 2,57 құрады.
Берілген несиелердің көлемі үлкен емес – шағын ... ... ... (өйткені мұндай кәсіпорындар әдетте екі ... ... және де, банк үшін ... ... ... ... және бір ... табысты болып келеді, қазір банкпен шағын
бизнес субъектілеріне ұсынылатын ... ... ... есеппен 14–18%-
мен беріледі.
Кесте 11. 2006-2008жж. ... ... ... |2006 жыл |2007 жыл |2008 жыл |Өсу |
| | | | ... | | | |ны |
| ... ... ... ... ... |3082,35|54,2 |4140,69|52,4 |6843,52 |54,7 |2,22 ... | | | | | | | ... ... |506,15 |8,9 |561,04 |7,1 |1301,14 |10,4 |2,57 ... несиелер |2098,5 |36,9 |3200,31|40,5 |4366,34 |34,9 |2,08 |
|Барлығы |5 687 |100 |7 902 |100 |12 511 |100 |2,19 ... Жеке және ... ... несиелендіру. www.temirbank.kz
сайты.
«ТұранӘлемБанктің» несие саясаты 2008 жылы ... ... ... ... ... ету, несиелік тәуекелдіктерді азайту, несие
портфелінің жоғары деңгейде ... ... ... ... ... ... ... негізделді. Банктің шағын және
орта бизнеске ... ... ... бір жыл ... ... 660 млн. АҚШ ... құрады. Кәсіпкерлерді қаржыландыру мерзімі 10
жылға дейін ұзартылды. Оларға 1 248,3 млн. АҚШ долларына 34 мың ... ... ... ... портфелі 57%-ға өсіп, 2006 жылғы
31 желтоқсанда 512 млрд. тг-ні немесе 3,82 ... АҚШ ... ... ... бойынша портфель көлемі негізінен ипотекалық
несиелендіру мен қажеттіліктерді қанағаттандыруды несиелендіру есебінен
өсті. Ипотекалық ... ... 2006 жыл үшін 409 млн. АҚШ ... ... ... салыстырғанда өсу көлемі 60%-ды құрады. 2007 жылы банк төлем
карточкаларын шығару көлемін 75%-ға ұлғайтты.
2006 жылы ... ... таза ... 2004 ... 50,6 млн. АҚШ ... 110 млн. АҚШ ... ал ... активтері 7,447 млрд. АҚШ
долларына, жиынтық меншікті капиталы 941 млн. АҚШ ... (2006 ... ... ... ... есеп ... бойынша) дейін өсті. 2007
жылы табысты 200 млн. АҚШ долларына дейін, ал активтерді 11-12 млрд. ... ... ... жоспарлап отыр. 2007 жылғы 20 ... ... ... ... бойынша активтері 8,042
млрд. АҚШ ... ... ... ... 1,372 ... АҚШ долл. құрағанын
айта кеткен жөн./30/
Несиелік портфельдің ... ... ... ... ... жүргізеді:
- есеп берудің әр кезеңінде әр қарыз алушы және қарыздың әр түрі
бойынша несиелік ... ... ... яғни ... ... ... ... уақытында қайтару және пайыздарды ... ... әр ... несие бойынша жеке құжаттама құрастырады және ... ... ... ... ... ... берілген және қайтарылмаған қарыздардан максималды өндіріп алуды
қамтамасыз етеді;
- ай ... ... ... ... ... анықтап отырады.
«Темірбанктің» клиентке ұсына алатын несиенің максималды сомасы «бір
клиентке максималды тәуекел ... ... ... бұл коэффициент
банк жарғылық капиталының, ерекше ... ... үшін - ... ... клиенттер үшін - 25%-ға тең./10, 23/
Несиені өтеу тәртібі әр несиенің ... мен ... ... ... және ... ... банк 3 ... қолданады:
- біркелкі төлеу;
- негізгі қарызды төлеу мерзіміне дейін пайыздарды төлеу;
- негізгі қарызды мен ... ... ... ... ... 5. «Тұран Әлем Банкі» АҚ-ның әртараптандырылған несиелік портфелі
Қарызды біркелкі төлеу – бұл реттік тәртіппен негізгі қарызды және
пайыздардың төленуі. Мұндай әдіс ... ... ... ... = PV(1+i)n
/[(1+i)n]/ i ... - ... ... - ... пайыздық мөлшерлеме;
PV - ағымдық көлемі (несие сомасы).
Негізгі қарызды мен пайыздарды несие мерзімінің соңында ... ... ... ... кезең-кезең тек қана пайыздардың төленуі. Негізгі
қарызды мен пайыздарды ... ... ... ... тек ... 3 ... ... несиелер үшін ресімделеді./28-110/
Банктің несиелік портфелінің сапасы банк қызметін ... ... бірі ... ... ... ... сапасын талдау
ерекше көңілді талап етеді, өйткені проблемалық активтердің басым бөлігі
берілген және өз уақытында ... ... ... Ал ... ... әсері банктің жалпы қаржылық жағдайына айтарлықтай
– проблемалық активтердің жоғары ... банк ... ... және
банкротқа ұшырау себептерінің бірі болып табылады./21-65/
Сурет 3. ... ... ... несиелік портфелі
Осы 3 жылдық көрсеткiш қорытындысы бойынша жыл сайын «ТұранӘлемБанк»
пен «Темірбанк» берiлген несие ... өсiп ... ... ал бұл өз ... банк ... ... әсер ... Бұл тұста
жылдамдылық пен сенiмдiлiк деңгейiн өсiру қажет екендiгiн, өтелмеген
несие тәуекелдiлiгiнiң жоғары ... айта ... жөн. ... ... жылдың ішінде еліміздің коммерциялық банк жүйесі одан әрі нығая
түсті, ол аса ... өсу ... және ... ... нарығында алдыңғы
орындарды ұстап келеді./16,18/
«ТұранӘлемБанктің» шағын және орта ... ... ... бір жыл ... ... ... 660 млн. АҚШ ... құрады.
Кәсіпкерлерді қаржыландыру мерзімі 10 жылға дейін ұзартылды. ... ... млн. АҚШ ... 34 мың ... ... Корпоративтік клиенттердің
несие портфелі 57%-ға өсіп, 2006 жылғы 31 желтоқсанда 512 ... ... 3,82 ... АҚШ ... ... ... ... шағын бизнеске берілген несиелер
2004 жылы 506,15 ... және 2007 жылы 1301,14 ... ... ... Өсу ... 2,57 ... ... «жеке несиелер» бабы
бойынша 2004 жылы несиелендіру ... - 36,9%, ал 2006 жылы ... ... үлес ... ... болса да, өсу қарқыны жоғарлағанын
байқауға болады –2,08.
Қорыта келе, экономиканың қарқынды өсiп дамуы ... ... ... ... ... отыр. Кәсiпкерлер және олардың
шағын және орта бизнесi банктiк несиесiз өз ... ... ... ... ... қажеттілік туады. Ол қажеттiлiктi тек банк
несиесi арқылы қанағаттандыру мүмкiндiгi бар.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ... ... ... ЖОЛДАРЫ
3.1 Парабанктік мекемелердің қызмет ету жағдайын бағалау
Парабанктік жүйе экономикамыздың нарықтық ... ... ... қалыптасып, енді ғана біртіндеп дамып келе жатқан жаңа құрылымды
сипаттайды. ... емес ... ... ... мекемелердің
банктерден айырмашылығы – олар біріншіден, клиенттердің белгілі бір ... ... ... ... ... ... жекелеген түрлері
бойынша ғана қызмет көрсетеді. Осы бөлімде Қазақстандағы ... ... ... мен ... ... ... түрлерінің
анализі қарастырылды.
Жиырмасыншы ғасырдың аяғында әлем ... ... ... ... жүзеге асыра бастады. Процестің негізгі тенденциясы – жинақтаушы
зейнетақы жүйесіне көшу. Нақты бір елдегі зейнетақы реформасының ... ... жеке ... ... және ... жағдайына байланысты.
Қазақстанда зейнетақы жүйесі ағымдық этапта мемлекеттік және жеке
бөлімдерден тұратындықтан, мемлекеттік емес ... ... ... ... МЖЗҚ ... ... Ол ... міндетті зейнетақы
аударымдарын алуды және алушылардың ... ... ... ... ... ... ережеге сай іске асырады. Қазіргі уақытта
МЖЗҚ-ын жекешелендірудің мүмкін нұсқалары дайындалып жатыр.
Қазақстан ... ... ... ... ... комитеті
МЖЗҚ-ын жекешелендірудің мүмкін нұсқаларын өндірді. Комитетке ... ... ... ... оның ішінде әсіресе өзінің
жекешелендіру туралы ұсынысымен ... көп, ... МЖЗҚ ... үшін ... ... ... Мемлекет МЖЗҚ-ын жекешелендіру жайлы
нақты ойлары жоқ.
Қарастырылып жатқан нұсқалардың мемлекет үшін аса маңызды ... ... МЖЗҚ ... жеке меншігінде акция жартысын сақтап, қалғанын
инвесторға сатуды көздейді. Екіншісі мемлекетте МЖЗҚ акциясын сақтап сатуды
көздейді. Екі ... да ... ... ... ... ... ... акциялары және олардың қор нарығында баға белгілеудің
листингі қарастырылады.
Зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге ... ... ... ... ... инвестицияның құрылым нормасының
сақталуын қамтамасыз ететін заңмен рұқсат етілген бағалы қағаздар түріне
орналастырумен ... ... ... ... ... ... ... комитет (ЗАБК) жатады. Зейнетақы реформасы басталған
сәттен және соңына ... ... ... ету ... ... ... қала ... 1999 жылдың аяғынан бастап зейнетақымен
қамтамасыз ету нарығында жеті ЗАБК ... ... Ең ірі ... Банк ... ... және ... ... ХЖЗҚ саны он төрт, ал
корпоративтік қорлар екеу болды.
Кастодиан-Банктер зейнетақы активтерінің ... және ... ... ... ... ... етеді. ЗАБК келісім –шарт
жасасқан ... ... ... ... ... де келісім-шартқа отыруы
керек. Костадиан-банктің қызметі зейнетақы активтерін ... ... алу, ... ... ... ... ... қатар қорды ЗАБК-ң іс- әрекетімен есеп жағдайы ... ... ету ... табылады. Осыған қоса, банк инвестициялаудың
мемлекеттің сақталуын және қорлардың ... ... ... ... ... МЖЗҚ-на, не болмаса мемлекеттік емес ... ... ... ... емес зейнетақы қоры өзінің
активтерін арнайы өкілетті кастодиан-банктерде ... ... ол ... ... ... ... активтерінің жағдайы жайлы есеп беріп
отырыды.Зейнетақы активтерін инвестициялауды ЗАБК іске ... ... ... банк жйне ЗАБК ... үш ... келісім-шарт жасалынады.
Әрбір жеке зейнетақы активтерін енгізуге инвестициялық шешім қабылданады,
оған зейнетақы қорының, ... және ЗАБК ... қол ... ... ... ... басқарудың күрделі механизмі
азаматтардың зейнетақы жиналымдарын жоғары дәрежеде қорғау ... 2003 ... ... ... ... орналастыру құқығына
тікелей мемлекеттік өкілетті органдар орнатқан нормативтерге сай келетін
және қажетті лицензиялар алған ... ... ... ... ... ... сақтау және жинау құрылымы мынадай түрде
болады. Зейнетақы аударымдарын жинақтаумен, салымшылармен ... ... ... ... қоры іске ... Сонымен қатар, салымшының
шотына келіп түскен инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... байланысты зейнетақы төлемдерін
іске асырады.
ЖЗҚ-ның зейнетақы активтері кастодиальді шот режиміндегі кастодиальді
шотқа сәйкес ... ... ... ... ... ... ... алады.Зейнетақы қоры, ЗАБК және ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорының өз
әріптестерін ... ... ... ... ... ол ... ... инвестициялық шешімдерге сәйкес әр түрлі қаржылық құралдарға
кіргізеді және алынған инвестициялық кіріс шотына есепке алады. ... ... ... яғни ақша ... ... ... қаржылық
құралдарға (екінші деңгейлі банктердің депозиттері, мемлекеттік бағалы
қағаздар, А және Б ... ... ... ... бағыттауды
ЗАБК іске асырады. ЗАБК қаржылық нарықта маркетингтік зерттеулер жүргізеді,
инвестиция жайлы негізделген ... ... және оны ... қоры мен ... қарауына жібереді.
Зейнетақы жиналымдарының сақталуын заңмен белгіленген ... ... ... ... ... мен зейнетақы төлемдерін төлеуді іске асыруды
тартумен байланысты жинақтаушы ... ... ... ЗАБК ... зейнетақы активтерін иевестициялық басқаруға
байланысты лицензиялау;
- екінші деңгейлі банктермен және басқа банктердің кастодиальді ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында 1 мемлекеттік
жинақтаушы зейнетақы қоры, 13 мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... компания, 10 кастодиан-банктер өз
қызметін ... ... ... ... ... 78 филиалдары
мен 77 өкілдіктері бар. Алматы қаласында 11 қорлар және 1 ... ... ... Қор ЖЗҚ» АҚ), ... ... («Қазақмыс ЖЗҚ»
АҚ) және Ақтөбе қаласында («МұнайГаз-Дем ЖЗҚ» АҚ) бар.
11 заңды тұлғаның ... ... ... ... ... ... олардың 4 қоры зейнетақы активтерін дербес
басқару лицензиясына ие: «МЖЗҚ» АҚ, Қазақстан ... ... ... «БТА
Қазақстан ЖЗҚ» АҚ, «Капитал ЖЗҚ» АҚ.
Есепті күнде 10 екінші деңгейдегі ... және ... ... ... ... ... іске асырады. Сонымен
бірге, 6 екінші деңгейдегі банк қорларға кастодиандық қызмет ... Банк ... АҚ ... банкі, «ЦентрКредитБанкі»АҚ, «Қазақстан
Халық Жинақ Банкі» АҚ, «ТЕМІРБАНК»АҚ, «Еуразия Банкі» АҚ, АТФБанкі» АҚ.
Міндетті зейнетақы жарналарын ... ... ... ... ... саны 2006 ... жағдай бойынша 8 117 341 болды.
Міндетті зейнетақы жарналары бойынша салымшылардың ең көп саны 5 қорда
болды: «МЖЗҚ»-28,85%, «Қазақстан ... ... 19,56% , ... ... «БТА Қазақстан»-7,88% немесе олардың ... ... ... ... 80,47% ... зейнетақы жарналары бойынша салымшылар шоттарының саны осы
ағымдағы жылы жинақталған зейнетақы қаражатының ... ... 553,1 ... ... 33 024 ... ... жарналары бойынша салымшылар шоттары барлық қорларда
болады. Ерікті зейнетақы жарналары бойынша салымшылар шоттарының ең ... мына ... ... ... ... 18,20%, «Капитал»-
14,30% немесе осы үш қордың үлесіне салымшылар шоттарының жалпы санының
91,58% болды.
Ерікті ... ... ... салымшылары «Ұлар-Үміт» және
«Қазақстан Халақ Банкі» қорларында болды. Ағымдағы ... ... ... 3 695 ... ... шоттарда 25,8 млн. теңге болды.
Міндетті, ерікті жыне ерікті ... ... ... ... ... өсімі жалпы қорлар бойынша өткен жылғы тиісті кезеңімен
салыстырғанда ... ... ... 12. ... және ... ... ... жарналарын аударатын
салымшылар саны
|Салымшылардың |2005 жыл |2007 жыл ... |Өсу ... ... | | | ... ... | | | | ... ... |7 239 818 |8 117 341 |877 523 |12,12 ... ... | | | | ... ... |31 357 |33 024 |1 667 |5,32 ... бойынша | | | | ... ... |3 185 |3 695 |510 |16,01 ... ... | | | ... | | | | ... Қаржы хабаршысы мәліметтерінен алынған
Салымшылардың жинақталған зейнетақы қаражаты 2006 ... ... ... млн. теңге немесе ЖІӨ қатысты 9,04% болды. Жинақталған ... өсу ... ... жылдардың тиісті кезеңімен салыстырғанда
мынадай деректермен сипатталды:
Қорлар ... ең көп ... ... ... сомасына мынадай
қорлардың салымшылары ие: «Қазақстан Халық Банкі»- 214 035 млн. ... 27,15 %, ... 140 714 млн. ... немесе 17,85%, «МЖЗҚ»-
139 288 млн.теңге немесе 17,67%, «БТА Қазақстан»- 71 798 млн. ... ... және ... млн. ... ... жинақталған зейнетақы
қаражатының жалпы ... ... 14. ... ... ... өсу қарқыны
млрд. теңге
|Күні ... | Өсім ... |
| ... | ... ... ... ... ... қарқыны |
| | | ... ... жыл |321,3 |91,8 |40,00 ... жыл |425,2 |103,9 |32,37 ... жыл |569,0 |143,8 |33,80 ... жыл |788,3 |219,3 |38,55 ... ... ... ... ... ... ... түскен салымшылардың дербес
зейнетақы шоттарына бөлінген «таза» инвестициялық кіріс сомасы (комиссиялық
сыйақыны шегергенде) 2008 жылғы жағдай ... 210028 млн. ... ... қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз ету – ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің басқа
түрлеріне қарағанда жоғарғы тәуекелділікпен ... Ал ... ... ... бірі – ... ... қызметі болғандықтан,
банктер көбіне несиелік тәуекелге ұшырайды. Банк пайдасының үлкен ... ... ... ... қайтармау, әсіресе үлкен мөлшердегі
несиені,банкті банкротқа ұшыратуы мүмкін. Кез ... ... ... ... берген несиелерінің сапасына, яғни оның қайтарымдылық
дәрежесіне тікелей байланысты. Несиенің уақытылы қайтарылмауы банктің ... ... да ... ... ... ... ... уақытылы айналысып отыруға тиісті [12].
3.2 Қазақстан Республикасында несие жүйесінің даму басымдылықтары
Қазақстан Республикасының ... ... ... екі деңгейлі
жүйесі былай құралған:
1деңгей – ... ... ... ... – коммерциялық банктер мен жекелеген банктік ... ... өзге де ... ... Сөйтіп несиелік
жүйе құрамына ... ... ... ... ... ... филиалдары мен ... ... емес ... ... ... ... мен ... кіреді.
Қазақстан Республикасының Ұлтық Банкі мемлекеттің ... ... ... ... Ұлтық Банкінің негізгі мақсаттары: теңге
тұрақтылығын қамтамасыз ету мен оның ... ... мен ... ... ... ... банк ... бекіту, есептеу
жүйесінің тиімділігі мен қарқынды ... ... ... береді.
Қазақстан Республикасының Ұлтық Банкінің теңге ... ... ... ... ... ақша саясатын ... ақша ... ... ... ... енгізеді,
есепшоттарды жүзеге асыру, банктік операцияларды жүргізу, ... ... мен ... ... ... ... және өзге де
әрекеттерді орындайды. ... ... ... ... ... ... ... олар шаруашылық өнімдердің субъектілерінің
несиелік есептерін жүргізеді. Коммерциялық ... ... ... де әрекет етеді. Олардың қатарына жылжымайтын ... ... ... банктер, жер учаскесін несиеге беретін жер
банктері; құнды ... ... ... мен ... ... ... инвестициялық банктер ... ... өз ... ... ... және ... ... базаның болмауы
салдарынан жаңа құрылып жатыр. Бірақ қазір республикада арнайы банктердің
саны өте аз, одан өзге ... ... ... ... ... қауіп төндіреді.
Екінші деңгейлі банктік мекемелерінен басқа қаржы-несиелік институттар да
кіреді. Олардың бір не екі ... ... үшін ҚР ҰБ ... ... Әдетте олардың арнайы клиентурасы болады.
Коммерциялы және фирмаішілік несиелеу де ... ... ... ... ... ... мен құнды қағаздар ... ... ... орнатылуда.
Сөйтіп, Қазақстанда дамыған елдер принциптеріне ... ... жүйе бой ... ... ... ... ... жүйедегі
көзге түсуші әрекет ретінде банк ... ... ... айтуға болады. Өзінде ресурстардың, операциялар мен
банк жүйесі қызметкерлерінің көп ... ... ірі ... ... Олар ... ... ... нарығында
жетекші орындарға ие ... ... ... өлшемдері ірі клиенттерге
қызмет көрсету, жаңа салымшыларды өзіне ... мен ... ... ... ... ісінде күшті бәсекенің болуы ... ... ... ... ... ... ... әрекетін тоқтатудың ең
негізгі формасы-өзге бір ... оның ... ... алып,
филиалы етуінде жатыр. Филиалдың жүйені кеңейту арқылы банктер ... мен ... ... ... ... бір қалада бірнеше банктер ... ... ... ... ... банк капиталының концентрациясы
аса жоғары.(әсіресе республиканың ірі қалаларында)
Банк ... ... ... ... ... ... ... құрылатын банктер ... ... ... ... банктердің енуі де күшейіп келеді. ... ... ... ... де, ... ... де өсіп ... Мысалы 2005 жылдың наурызында ... ... 0,7% – 709,1 ... ... төмендесе, шетелдік
валютадағы несиелер 3,0% – 739,3 млрд. теңгеге дейін ... ... ... ... ... ... 48,1 ден ... алып ... Енді ... ... ... ... ... қайта қаржыландырудың 17%-дан 9%-ға төмендеуі несиелер,
оның ішінде ... ... де ... алып ... Банк ... өзгерісі туралы болжамы шындыққа ... ... ... ... төмендеу 10%-ға дейін болу керек еді. Ресми
мәлімдемелерге ... жеке ... ... ... ... жыл ... бері ... 24,2%-ға дейін төмендеген.
Бұдан өзге банктердің орта және ұзақ ... ... ... бар. ... ... өсу мен ... ... өскен бүгінгі жағдайда тұтынушылық несиелеу ... ... ... ... – үй ... де бірқатар алғышарттар
байқалуда. Германиядан алынған тұрғынүйді несиелеу кестесі бар. ... ... ... ... ... ... ... туралы»
заңында берілген. Оған сәйкес ... ... ... ... ... ... 50% бөлігін арнайы банктегі жинақ есеп ... Бұл ... ... және ... ... ... келісім мерзімінің барлық уақытына тұрақты ... ал ... ... ... ... ... ставкалары кестенің
тұйықталуы әсерінен болады. ... өзге ... жыл ... ... ... салым саласының 20% көлемінде жыл ... ... ... ... ... 60 айлық есептік
көрсеткіштерден аспауы керек. Ал ... бұл ... асып ... сыйақы берілмеген бөлігі келесі жылға қалдырылады. Бұл ... ... ... 1948 ... бері ... ... Қазақстанда арнайы құрылыс жинақ банктері құрылмаған. ... банк ... бұл ... ... тек ... әріптестерімен
дамытқысы келеді. Ондай банк келесі жылы ... ... ... Бұл ... ... жағы ... ... 15-20%
қамтылады, ал ипотекалық несиелеу ... тек қана 5% ... ... ... ... ретінде «Қазақстан
ипотекалық компаниясы» ұсынған тұрғын үйді ... ... ... ... ... ... жақсы болар еді. Аталған
жұмыста ... ... ... ... ... ... ерекше
қолданысқа ие болып келе ... Ол ... тек ... ... ... ... ... кіші және ... ... ... ие ... ... қызмет
көрсетудің бір түрі ретінде таратылуы мүмкін.
Біздің республикамыз үшін жаңа және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында екінші
деңгейлі банктердің вексельдерін санау ережелері, Ұлттық ... ... ... ... бекітіліміне сәйкес форфейтинг – бұл ... ... ... және ... ... ... құқығынсыз төлеп, ... алу ... Банк ... ... ... ... ғана ... жүзеге асыра алады. Форфейтингті жүзеге асыру кезінде
банктің ... ... ... ұстап қалуға құқығы бар./3-64/
Қазіргі уақытта ... ... ... бірі ... ... ... ... жаңа технологияларды қолданысқа
ендіруде ешқашан ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Форфейтингтің бизнестік көп бөлігі сол
сияқты Германия мен ... ... ... елімізде
форфейтинг әлі кең таралып үлгерген жоқ.
Біздің қазақстандық ақша – ... ... ... ... және ... жалпы банктік жүйенің сәтті ... ... ... шоғырландыру мен орталықтандырудың ашық және жасырын түрлері
кездеседі. Біріншісіне, ұсақ банктердің күйреуі, ... ... ... ... ал ... корреспонденттік қатынастар
мен көпбанктік жүйелердің дамуы жатады. Корреспонденттік ... ... ... ... келісім бойынша жүргізілетін операциялар,
олардың мақсаты – ... ... ... ... мен ... ... асыру. Корреспонденттік шоттар: ... - ... - ... ... деп бөлінеді. Оларда орасан ірі сома ... ... ... ... ... ... бірнеше ірі
банктердің ресурстары басқа банктердің ... ... ... көзге түсуде. 1960-1970 жж.-да 50 ірі коммерциялық ... ... 88,8 млрд -тан 230,4 млрд ... жетіп, яғни 2,5 есе
өсті, ал осы уақытта басқа коммерциялық банктердің ... ... ... -тан 255,1 ... ... ... яғни тек 1,8 есе ғана ... 1970 ж.
осы 50 ірі банктер 13705 ... ... ... ... 47%-ін биледі. Ірі коммерциялық банктерден азғана алып ... оф ... ... нейшнл сити бэнк оф Нью-Йорк" және осындай
бірнешеуі бөлініп ... олар ... ... ... ... ... басты роль атқарады. Олар - ірі банктердің өзара
қосылып, банк холдингін құруының ... әр ... ... ... ... ... ... Банк
монополиясы мен несие қатынастарының өркендеуі қарыз капиталының нарығында
бәсекені өршіте түсті. Бәсеке біртектес және әр ... ... ... ... Мысалы, коммерциялық банктер немесе сақтандыру
компаниялары өзара бәсекеге ... ... ... ірі компаниялар ірі
мөлшерде несиені оңай алып, кәсіпорындарды өз ... ... үшін ... ... ... жеңілдіктер несие алудың жағдайларына ... ... ... ... жасалады. Бірақ банк
қызметіне бұрынғысынша жоғары тарифтер мен ... ... ... ... ... банк ... қосымша түрлері
көрсетіледі (мысалы, тәулік бойы ... ... ... әр ... ... ... кеңес беру және т.с.с).
Бәсекенің келесі түрі - әр түрлі несие-қаржы институттарының арасында
туындайды. ... ... ... мен ... мекемелерінің
арасында жинақты өздеріне тарту үшін; коммерциялық ... ... ... ... ... ... тауарларына берген қарыздың
үлкен бөлігі үшін; ипотека нарығындағы сақтандыру компаниялары, өзара жинақ
және ... ... ... жж. ... ... ... өрши түсті, оған ... ... ... ... ... ... ... бірсыпыра
заңдарды алып тастау; қаржылық инновацияның қарқынды өсуі, яғни несие-ақша
операцияларының жаңа ... және есеп ... мен ... ... ... ... болуы; электронды-есептегіш машиналар мен
телекоммуникация құралдарын кең ... ... ... ... ... арттырады. Осы процестердің нәтижесінде
клиенттерге көрсетілетін қызметтердің көптеген түрлерін ұсынатын ... ... ... көп ... ... мекемелері құрыла
бастады. Коммерциялық банктер бұрын шұғылданбайтын жаңа қызметпен, яғни
жылжымайтын мүлікпен операция ... ... ... және с.с. ... кең ... ... ... маңызды фактордың бірі - ... ... ... ... түрлерін атқаруы. Бұл мекемелер банк
қызметінің тек ... ғана ... ... ... ... ... бағынбайды. АҚШ-та оларды "банктік емес банк"
деп атайды. Олар - Дженерал моторз, Форд, ИБМ, Америкен экспресс және ... ... ... ... ... ... және ... беру; жылжымайтын мүлікпен, сақтандыру, лизинг операцияларын
жүргізіп, қолма-қол ақшаны ... ... ... ... ... ... дәрежеге көтерілуде.
Өндірістің мемлекетаралық мамандануы мен бірлесуі, сыртқы сауданың дамуы,
еуровалюта нарығының өсуі банк ... ... және ... көп ... ... ... шығуына әкеп соқтырды.
XX ғасырдың соңғы төрттен бір ... АҚШ, ... ГФР, ... және
басқа да бірсыпыра ... ірі ... ... ... ... ... әр ... елдерінде көптеген несиелік, есеп
айырысу, инвестициялық ... ... ... ... операциялардан түсіретін табысы жиынтық пайданың 40-70 ... ...... және көп ... ... ... бөлінеді.
Ұлтаралық банктер – ол әмбебап үлгідегі ірі несие-қаржы кешендері. Олар,
әдетте, қолында ... ... кең ... және ... ... ... валюта, несие операцияларын бақылайтын
жүйесі бар қарыз капиталының ... ... ... ... ... ... филиалдары, бөлімшелері қызмет жасайды.
Мысалы, 80-жылдардың басында дүниежүзінде 84 ұлтаралық банктер болса, оның
22-сі АҚШ-та, ... мен ... ... - 10-ны, ... ал Германия мен Канаданың әрқайсысында 5-тен саналады.
Көп ұлттық банктер – ол ... ... ірі ... ... ... арқылы құрылған халықаралық банктер топтамасы. Олар әлемдік нарықта
ұлтаралық банктердің операцияларын іске ... ... ... ... ... ... ... банк капиталы мен өнеркәсіп капиталының бірігіп қаржы
капиталын ... ... пен банк ... монополиялардың пайда болуы және
олардың бірігіп жұмыс жүргізуі қаржы ... ... ... ... ... несие - өнеркәсіпті несиелеудің басты көзі. Банктік несие
өнеркәсіп компанияларының тағдырын қаржы қажет болған кезде ... ... ... Сөйтіп, несие беруші мен қарыз алушының байланысы негізінен
төмендегідей тұрғыда жүргізіледі: ... ... ... несие
беруі; ағымдағы және есеп айырысу операцияларын жүргізуі; ... ... және ... ... жұмыстары.
Төртіншіден, несие жүйесіндегі құрылымдық өзгерістер. Арнаулы несие-қаржы
мекемелерінің дамуы мен олардың жұмыс масштабының ұлғаюы ... ... банк ... ... жол ... ... ... құрылымдық
өзгерістеріне әкеп соқтырды. Несие жүйесінде жаңа буындардың пайда болуына
байланысты ресурстар мен ... ... ... ... ... төмендеді. Мысалы, XX ғ. ... ... ... 7 түрі ... ... ... түрі 20-дан асты. 1900 ж.
активтердің 2/3-ін коммерциялық банктер, ал 1/3-ін сақтандыру және ... ... Ал 1987 ж. ... ... бұл ... ... 40% болса, жинақ мекемелерінің, инвестициялық, ипотекалық,
сақтандыру компанияларының үлесі анағұрлым көтерілді. ... ... ... ... ... де ... ... байқалады.
Қазақстан Респудликасының екінші деңгейдегі банктердің 2008 жылдаға
несиелер бойынша ... ... ... - 13. ... ... ... 2008 жылы ... |Нақты |Нақты ... ... ... ... |
|жіктелуі |қарыз |құрылған ... ... ... ... |
| | ... | ... | ... | | | | | |р ... |01.08 ж. |01.08 ж. |03.08 |03.08 ж. |06.08 ... ж. |
| | | |ж. | | | |
| |744432 |43079 |738053 |41490 |827117 |43569 ... |1868 |524580 |1860 |56756 |182 ... % |71,3 |4,3 |71,1 |4,5 |68,6 |0,4 ... |200278 |26554 |201510 |26217 |241934 |25555 ... % |26,9 |61,7 |27,3 |63,2 |29,2 |58,7 ... ... |6252 |123344 |6328 |155117 |7760 ... % |61,0 |23,5 |61,2 |24,1 |64,1 |30,4 ... ... |2137 |24798 |2498 |31065 |3107 ... % |10,6 |8,1 |12,3 |9,5 |12,8 |12,2 |
|3 - |31994 |6847 |25470 |5556 |32858 |6571 ... |16,0 |25,8 |12,7 |21,2 |13,6 |25,7 ... % | | | | | | ... категория|7766 |1971 |11116 |2872 |233326 |3332 ... % |3,9 |7,4 |5,5 |11,0 |5,5 |13,0 ... ... |9346 |16.81 |8962 |9569 |4786 ... % |8,5 |35,2 |8,3 |34,2 |4,0 |18,7 ... ... |13140 |14658 |11963 |13413 |17826 |17831 ... % |1,8 |34,0 |1,6 |32,3 |2,2 |40,9 ...... ... ... ... шет мемелекеттерінде несиелік тәуекелді реттеуге қатысатын
арнайы орган бар. Ол несиелік – ... Бұл ... ... мемлекетімізде әлі
құрылған жоқ. Бірақ несиелік бюро туралы заң ... ... ... Парламентінің қарауында. Сондықтан да бұл ... ... ... тек ... ... деп ... ... Несиелік
бюроның несиелік тәуекелді реттеуде маңызы зор. Несиелік бюроны құру арқылы
банктерге өздерінің ... ... ... болжау және алдын алу
мүмкіндігі туады. Несиелік бюро банктердің ... ... ... ... ... сенімділігін арттыруға қажетті ... ... ... ... мемлекеттің де рөлі ... әр ... ... нормативтік – құқықтық актілер арқылы несиелік
тәуекелді төмендетуге өз ... ... ... ... ... ... мен білімінің экономикалық мазмұнына қарай
несиелеуді банк бизнесінің дәстүрлі жүрегі ... ... ... табыстың негізгі көзі және активтердің үлкен бөлімі. Бірақ
мұнымен қоса ... ... ... ... мен ... көзі. Несиелеу стандарттарын жеңілдетуден ссудалық портфельге
проблемалар туындайтын ... ... ... ... ревизия
шығындардың басты себебі болып табылады . Несиелік портфельді тиімді
басқару ... ... ... ... ... ... ... объективті талдау негізінде қазіргі уақытта келесідей
қорытынды жасауға ...... ... тәуекелі банктің қызметінің
тиімділігін анықтайтын несиелік тәуекел. Несиелерді ... ... ... ... ... банк ... ол ... орын алады .
Көптеген банктер ... ... көп ... несиелік және
инвестициялық қызметтен алады. Басты мақсат әлеуетті табысты клиенттердің
ссудаларын жабу мүмкіндігіне қатынасын бағалау.
Қазіргі ... ең ... ... нақты экономика ... ұзақ ... ... ... ету ... ... 2015 ... дейінгі инновациялық-индустриалдық даму
бағдарламасы аталған ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде Қазақстан банкілеріндегі
инвестициялық жобаларды ... жаңа ... ... ... ... Банк қызметіне жүргізілген зерделеу ... ... ... даму таппағанын көрсетіп отыр.
Біздің пікірімізше, мәселе ... ... ... ... ... ... ... кестелерінің күрделілігенде болып
отыр. Одан басқа, кәсіпорындардың қызметіне, банктер үшін ірі салымдардың
жоғалтуына ... ... ... ... ... ... мәселер бар.
Банктің клиентердің сыртқы сауда қызметін ... ... ... көрсету түрі сауда қаржыландыру болып табылады. Мұны
көптеген банктер, соның ішінде Казкоммерцбанкі, АТФ ... ... ... ... ... банкі және т.б. ұсынады. Оның сыртында кей
бір ... ... ... мен ... ... банктер аккредетив, кепілдік және т.б. тәрізді ... ... ... ... инновациялық банк қызметтерінің осы ... ... ... ... ... ... заманғы несиенің екі деңгейлі
жүйесі былай құралған:
1деңгей – ... ... ... ... – коммерциялық банктер мен жекелеген банктік ... ... өзге де ... ... ... ... ... Ұлтық Банк, банктер, шетелдік банктер, ... ... мен ... ... емес ... ... ... одақтары мен ассоциациялары ... ... ... ... мемлекеттің басты банкі болып
табылады.
Қазақстан Республикасының Ұлтық Банкінің негізгі мақсаттары: ... ... ету мен оның ... ... мен ... ... деңгейін ұстау, банк жүйесін бекіту, есептеу
жүйесінің тиімділігі мен ... ... ... ... ... ... Ұлтық Банкінің теңге тұрақтылығын қамтамасыз
етуге бағытталған біртұтас ... ақша ... ... ақша эмиссиясын ... ... ... ... ... асыру, банктік операцияларды жүргізу, олардың
әрекетін бақылау мен ... ... ... ... және өзге ... ... Банктік жүйенің екінші ... ... ... ... олар ... ... ... есептерін жүргізеді. Коммерциялық банктермен ... ... де ... ... Олардың қатарына ... ... ... ... ... жер ... несиеге беретін жер
банктері; ... ... ... шығару мен ... ... ... ... ... ... жүйесі өз күшіне толық енбей және арнайы заңнамалық базаның болмауы
салдарынан жаңа құрылып жатыр. Бірақ қазір ... ... ... өте аз, одан өзге ... ... ... ... үлкен қауіп төндіреді.
Екінші деңгейлі банктік мекемелерінен басқа қаржы-несиелік институттар да
кіреді. Олардың бір не екі операцияны орындауы үшін ҚР ҰБ ... ... ... ... арнайы клиентурасы болады.
Коммерциялы және фирмаішілік несиелеу де белсенді дамып ... ... ... ... мен ... ... ... тығыз қарым-қатынастар орнатылуда.
Сөйтіп, Қазақстанда дамыған ... ... ... ... жүйе бой ... ... Аталған уақытта несиелік ... ... ... ... банк ... ... мен
орталықтандырылуын айтуға болады. Өзінде ресурстардың, операциялар мен
банк жүйесі ... көп ... ... ірі ... шығуда. Олар бірітіндеп ссудалық капиталдар ... ... ие ... ... ... ... ірі ... көрсету, жаңа салымшыларды өзіне тарту мен ... ... ... ұлғаюда.
Банк ісінде күшті бәсекенің ... ... ... ... ... ... кішігірім банктердің әрекетін тоқтатудың ең
негізгі формасы-өзге бір ... оның ... ... ... ... ... ... жүйені кеңейту арқылы банктер жаңа
клиенттер мен капиталды тарта алады.
Әсіресе ... бір ... ... ... операциялардың көп
бөлігін өзара бөлісетін ... банк ... ... жоғары.(әсіресе республиканың ірі қалаларында)
Банк ісіндегі бәсекелестік халықаралық деңгейге ... ... ... құрылатын банктер арқылы Қазақстандық ... ... ... енуі де ... ... ... шетелдік активтер ... де, ... ... де өсіп ... Банк ... ... туралы болжамы шындыққа ... ... ... ... ... 10%-ға ... болу ... еді. Ресми
мәлімдемелерге сәйкес, жеке тұлғалардың несиелер ... ... жыл ... бері ... ... ... ... өзге банктердің орта және ұзақ ... ... ... бар. Республикада экономикалық өсу мен ... ... ... ... ... ... ... қайтадан өзекті
болып келеді. Тұрғын – үй ... де ... ... Ал ... банк иелері бұл қызмет түрін тек батыстағы
әріптестерімен ... ... ... банк ... жылы ... ... ашылмақшы. Бұл механизмнің жақсы жағы тұрғын
халықтың 15-20% ... ал ... ... ... тек ... ... ... бірақ идеалды нұсқа ... ... ... ... тұрғын үйді несиелеу
жүйесі мен ... ... ... қолданылуы жақсы болар еді.
Аталған жұмыста аталып өткендей, біздің ... ... ... ... ие ... келе ... Ол әзірге тек банктік
операция ... ... ... ... кіші және орта
өндірістердің құрылуы қолдауға ие ... ... ... бір түрі ретінде таратылуы ... ... үшін жаңа және ... ... ... ... саналады. Қазақстан Республикасында екінші
деңгейлі банктердің ... ... ... ... ... ... 15.11.1999 жылғы бекітіліміне сәйкес форфейтинг – бұл ... ... ... және ... ... ... ... төлеп, сатып алу әдісі. Банк ... ... ... ... ғана ... жүзеге асыра алады. Форфейтингті ... ... ... вексельдік сомадан дисконт ұстап ... ... ... ... ... негізгі орталықтарының бірі ... ... ... банк» жаңа технологияларды ... ... ... ... ... ... ... осында келіп жатыр. Форфейтингтің бизнестік көп бөлігі ... ... мен ... ... ... ... әлі кең таралып үлгерген жоқ.
Біздің қазақстандық ақша – ... ... ... ... және ... жалпы банктік жүйенің сәтті дамуға
бағыт алғандығы байқалады.
Капиталды шоғырландыру мен ... ашық және ... ... ... ұсақ ... ... олардың бір-бірімен
қосылуы, бөлімшелерінің дамуы, ал екіншісіне, корреспонденттік қатынастар
мен көпбанктік жүйелердің дамуы жатады. ... ... ... ... арасындағы келісім бойынша ... ... ...... ... ... төлемдер мен есеп
айырысуды жүзеге ... ... ... ... - ... - ... ... деп бөлінеді. Оларда орасан ірі сома жинақталады.
Мысалы, АҚШ-тағы барлық коммерциялық ... ... ... ... ресурстары басқа банктердің ресурстарының сомасынан ... ... ... 1960-1970 жж.-да 50 ірі ... ... ... 88,8 млрд -тан 230,4 млрд ... ... яғни 2,5 есе
өсті, ал осы уақытта басқа коммерциялық банктердің депозиттік ... ... -тан 255,1 ... ... ... яғни тек 1,8 есе ғана ... 1970 ... 50 ірі банктер 13705 барлық коммерциялық банктердің ... 47%-ін ... Ірі ... ... ... алып ... оф ... "Ферст нейшнл сити бэнк оф ... және ... ... ... олар ... топтарын басқарумен
шұғылданады немесе оларда басты роль атқарады. Олар - ірі банктердің ... банк ... ... көрінісі.
Екіншіден, әр түрлі несие мекемелері арасында бәсекенің күшеюі. ... мен ... ... ... қарыз капиталының нарығында
бәсекені өршіте түсті. Бәсеке біртектес және әр түрлі несие ... ... ... ... ... ... сақтандыру
компаниялары өзара бәсекеге түседі. Бәсеке нәтижесінде ірі ... ... ... оңай ... кәсіпорындарды өз ықпалында ұстау үшін несиені
жеңілдікпен береді. Ондай жеңілдіктер несие алудың ... ... ... мөлшеріне, қайтарылуына) ... ... ... ... жоғары тарифтер мен проценттік төлем ... ... ... банк қызметінің қосымша ... ... ... бойы төлем құжаттарын қабылдау, әр түрлі
сұрақтарға жауап беру, кеңес беру және ... ... түрі - әр ... несие-қаржы институттарының арасында
туындайды. Мысалы, коммерциялық ... мен ... ... ... өздеріне тарту үшін; ... ... ... ... ... ... ... тауарларына берген қарыздың
үлкен бөлігі үшін; ипотека нарығындағы сақтандыру ... ... ... ... ... ... жж. несие мекемелерінің бәсекесі өрши түсті, оған себеп болған
негізгі факторлар: қаржылық ... ... ... бірсыпыра
заңдарды алып тастау; қаржылық инновацияның қарқынды өсуі, яғни ... жаңа ... және есеп ... мен ... капиталы
нарығының кұралдарының пайда болуы; электронды-есептегіш машиналар мен
телекоммуникация ... кең ... ... ... ... ... арттырады. Осы процестердің ... ... ... ... ... ұсынатын әмбебап
операциялар тенденциясы байқалып, көп ... ... ... ... ... банктер бұрын шұғылданбайтын жаңа қызметпен, яғни
жылжымайтын мүлікпен операция жүргізу, лизинг, сақтандыру және с.с. ... кең ... ... ... маңызды фактордың бірі - каржылық емес
корпорациялардың ... ... ... ... Бұл ... банк
қызметінің тек кейбіреуін ғана орындайтындықтан, несие институттарына
таралатын заңды шектеулерге бағынбайды. АҚШ-та оларды ... емес ... ... Олар - ... ... ... ИБМ, ... экспресс және т.б.
- көптеген операциялар жүргізумен шұғылданады: ... және ... ... ... ... ... ... операцияларын
жүргізіп, қолма-қол ақшаны басқарады.
Қазіргі кезде банктер арасындағы ... ... ... ... ... ... мен бірлесуі, сыртқы сауданың дамуы,
еуровалюта ... өсуі банк ... ... және ... көп ... мемлекет шекарасынан шығуына әкеп соқтырды.
XX ғасырдың соңғы төрттен бір бөлігінде АҚШ, Жапония, ГФР, ... ... да ... ... ірі ... ... қаржы
концерндеріне айналып әлемнің әр түрлі ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Көптеген банктердің
халықаралық операциялардан түсіретін табысы жиынтық пайданың 40-70 ... ...... және көп ... ... ... бөлінеді.
Ұлтаралық банктер – ол әмбебап үлгідегі ірі ... ... ... ... ... ... кең желісі және мемлекеттің
қолдауымен дүниежүзілік нарықта валюта, ... ... ... бар ... ... ... ... делдалдар. Ұлтаралық
банктердің шетелдерде көптеген филиалдары, ... ... ... ... басында дүниежүзінде 84 ұлтаралық банктер болса, оның
22-сі АҚШ-та, ... мен ... ... - 10-ны, ... ал ... мен ... әрқайсысында 5-тен саналады.
Көп ұлттық банктер – ол бірсыпыра елдердің ірі банктерінің үлестік жарна
төлеу арқылы құрылған халықаралық ... ... Олар ... ... ... ... іске ... сыртқы сауданы
несиелеумен, еуровалюта нарығын жүргізумен шұғылданады.
Үшіншіден, банк капиталы мен ... ... ... ... ... ... пен банк ісінде монополиялардың пайда болуы және
олардың бірігіп жұмыс жүргізуі ... ... ... ... ... ... несие - өнеркәсіпті несиелеудің басты көзі. Банктік несие
өнеркәсіп компанияларының тағдырын қаржы қажет болған ... ... ... ... ... ... беруші мен қарыз алушының байланысы негізінен
төмендегідей тұрғыда жүргізіледі: өнеркәсіп компанияларына банктердің несие
беруі; ағымдағы және есеп ... ... ... ... операциялары және акция иемдену жұмыстары.
Төртіншіден, несие жүйесіндегі құрылымдық өзгерістер. Арнаулы несие-қаржы
мекемелерінің дамуы мен олардың жұмыс ... ... ... ... банк ісінің кеңеюіне жол ашып, несие жүйесінің құрылымдық
өзгерістеріне әкеп ... ... ... жаңа ... пайда болуына
байланысты ресурстар мен операциялардың жиынтық сомасында коммерциялық
банктердің үлесі ... ... ... ... де несие
жүйесінде байқалады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «Қазақстан Республикасындағы банктер мен банк ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы» Қазақстан
Республикасының 1995 жылғы 31 тамыздағы N2444 ... ... ... ... ... ... нормативтер туралы
ереженi бекiту жөнiнде” ... ... ... ... 2002 ... 3 ... N 213 ... Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ред. басқ. Ғ.С.Сейiтқасымов.- ... 2001.- 466 ... ... ... ... ... Под ред. ... 2-е изд.,
перераб. и доп.- М.: Финансы и ... 2000.- 666 ... ... дело: Учеб. для вузов / Под ред. В.И. Колесникова,
Л.П.Кроливецкой.- 4-е ... И доп.- М.: ... и ... 459 ... ... М. ... ... қатынастар. Алматы,1998.
8. Борисов Е.Ф. Экономика: Справочник.- М.:Финансы и ... ... Д.Т. ... ... ... ресурстарын құрудағы
проблемалары және оның ... ... ... 2004.-30 ... ... М. ... қатынасы жағдайында Қазақстанның аграрлық саласында ауыл
шаруашылығы кооперациясының дамуы: Автореферат.- Алматы, 2004.- 50 ... ... Б. ... ... ... ... ... Алматы,2000.
12. Мейiрбеков Б.Қ. Шағын кәсiпкерлiк пен бизнестi қолдау ... ... ... Автореферат.- Алматы, 2004.-26б.
13. Кушербаев Б. Банктер және ... ... ... ... ... С. Ақша айналысы және несие. Алматы,2000.
15. Мақыш С. ... ... ... және оны ... ... ... ... денежное обращение и кредит: Учеб. для ... Под ... ... М.:Проспект, 2000.- 496 с.
17. Сәлімова Ж.Д. «Вестник КазНУ» журналы. Экономикалық серия. ... ... Г.С. ... Несие, Банктер». Алматы 1999г.
19. Шаяхметова К.О. «Вестник КазНУ» журналы. Экономикалық ... ... О.Н. Банк ісі. - М: ... және ... ... Г.С. Банк ісі. – ... Қаржы-Қаражат, 1998г.
21. Сейтқасымов Г.С. «Ақша, Несие, Банктер». - Алматы: Экономика, ... ... ... ... экономикасының қаржы-несиелік даму
a. мәселелері /Редакциялауымен.– Алматы: Бiлiм, 1995 – 240 с.
23. Кучукова Н.К. Қазақстан ... ... ... ... экономикасына көшу жағдайындағы макроэкономикалық
аспектілері. – Алматы:Ғылым, 1994. – 439 с.
24. ... Б.А.. ... ... ... ... ... М, 1997. – 720 с.
26. ... Г.С.. ... ... ... ... /Проф.
редакциялауымен.-Алматы: Экономика, 1996. – 364 с.
27. Инструкции и положения по кредитованию населения ОАО «Народный ... ... ... АО ... Банк Казахстана».
29. www.halykbank.kz.
30. www.google.kz.
ҚОСЫМША А
|Мақсатты нарықтармен| | | | ... ... ... ... | | | ... сұраныс беруі|
|(олар стратегиялық | |Несиені құру | ... ашу ... | | | ... ... ... | | | ... |
| | | | | ... | |Келіссөздер | ... ... ... ... және мерзімі | |бағытталуы ... ... | ... | ... |
| | ... ... | ... |
| | ... ету | ... |
| | ... | | |
| | | | | ... мен өтеу | ... | ... |
| | ... жобаларды құру | |нақты құжаттар |
| | ... ... ... | ... дұрыс |
| | ... | ... |
| | ... ... | | |
| | ... ... ... | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | | | | ... | ... ... ... | ... басқару |
|негізгі бөлігін | |Күтілмеген жағдайлар | | ... | | | | |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | | ... | ... | | ... ... | ... анықталу | | ... ... | ... | | ... ... | ... ... | | |
| | ... ... | | |
| | ... ... ... | | |
| | ... | | |
| | ... ... қызметтер | | |
| | ... ... | | ... 7 - ... ... ... жалпы
проблемалық несие
2006
2005
2004
80000000
70000000
60000000
50000000
40000000
30000000
20000000
10000000
0
16,86%
16,12%
15,36%
орроотл.,5,34%
10

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 83 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорында өнімдерді өткізу жөнінде мәлімет және өткізудің кәсіпорын жұмысына тигізетін әсері68 бет
Мемлекеттік және жергілікті бюджеттерді қаржыландыруды басқарудың тиімділігін арттыру (ОҚО және Түркістан қаласы бюджеті мысалында)142 бет
Банктік менеджмент, құрылымы және оның қазақстандағы қажеттілігі67 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясатының әдістемелік негіздері74 бет
Коммерциялық ұйымдардағы шығындар есебі мен аудиті57 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
Екінші деңгейлі банктерінің экономикадағы рөлі35 бет
Қазақстан Республикасы банктерінің ақша-несие саясаты39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь