Кәсіпкерлік қызметінің мәні және негізгі ерекшеліктері


КІРІСІПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3



1. ТАРАУ. КӘСІПКЕРЛІК ЌЫЗМЕТІНІҢ МӘНІ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Кєсіпорын дегеніміз не. Кєсіпорын белгілері ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Ќазаќстан Республикадаѓы кєсіпкерлік механизім ... ... ... ... ... ...8
1.3 Шаѓын кєсіпкерлік . ұлттыќ экономиканы дамытудың маңызды шарты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

2 . ТАРАУ. НАРЫЌТЫЌ ЭКОНОМИКАДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІҢ ШАҒЫН БИЗНЕСТІ ҚОЛДАУ САЯСАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.1 Кєсіпорындардын формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.2 Ќазаќстан Республикасының отпелі экономикасындаѓы шаѓын кєсіпкерліктің экономикалыќ рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.3 Сатып алушылар алдындагы кєсіпкердің жауапкершілігі ... ... .22



ЌОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

ЌОЛДАНЫЛЃАН ЄДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
Нарыќтыќ экономиканың субъектілері болып жекеленген меншік иелері саналады. Меншік иесінің өз мүліктерін пайдалануѓа, иеленуте ќұќыѓы бар. Меншіктің көптүрлі формалы болуы кәсіпорынның әртүрлі ұйымдыќ-ќұќылыќ формасын ќұруѓа негіз болып табылады.
Кєсіпорын ќоѓамдыќ ондірістін бастапќы, басты буыны болып саналады. Тікелей кәсіпорындарда өнім шыѓарынып, жұмыстар атќарылады, ќоѓамдыќ ќажеттіліктерді ќанаѓаттандыру және таза табыс алу маќсатындаѓы игі ќызметтер көрсетіледі. Кєсіпорын өз аддына шаруашылыќ етуші субъекті болып табылады.
Ќазаќстан Республикасында нарыќтыќ ќатынас жаѓдайында әрбір кәсіпорын:
1. Нарыќтыќ конъюнктураѓа сүйене отырып, өз алдына өз жұмысын жоспарлайды жєне даму перспективаларын белгілейді. Жоспарларының негізін тауар (жұмыс, ќызмет) тұтынушылармен жасалган келісімдері ќұрайды.
2. ¤з өнімдерін (жұмыстары, ќызметтерін) жєне өндірістің ќалдыќтарын өз бетінше немесе келісім негізінде белгіленген баѓалар мен тарифтер бойынша таратады, ал кейбір жаѓдайда заңнама бойынша баѓаны реттеу немесе белгілеуді мемлекет атќарады.
Біздің елімсіздің болашағы — оның интеллектуалды қоры, ғылым және инновация жетістіктерінде. Бұл сөздер Президент Н.Ә. Назарбаевтың халыққа арпалған жолдауында айтылған болатын. Өмір өзі көрсеткендей, шикізат сатуға бейімделген экономика құлдырауға бағытталған. Тек жоғарғы сапалы, ең соңғы ғылым жетістіктеріне сай техника мен технологиялар ғана экономиканы көркейтіп, халық өмірін жақсартуға қабілетті. Сондықтанда, ғылымға және ғылыми-техникалық және инновациялық саясатға ерекше көңіл бөлінуі тиіс.
Өткен ғасырдың соңғы он жылдығында Қазақстан ғылыми-техникалық потенциалы қиындықтармен қақтығысын, түбірімен өзгеріске ұшырады. Тек 1999 жылдан бастап ғана ғылым жетістіктері мен инновацияларды игеру, ғылым-өндіріс тізбегін дамытудың маңыздылығын мойындай бастадық. Рынокты экономика тұсында ғылыми жаңалықтарды инновациялық компаниялар игеріп өндіріске енгізіп отырады. Бұл салаға шағын инновациялык кәсіпкерлік айтарлықтай үлес қосады.
1. Стратегия развития Казахстана до 2030 г. - Алматы, 1997.
2. Закон РК "О государственной поддержке малого предпри-нимательства" от 19.06.97 г. / Вечерний Алматы, 27 июня 1997 г.
3. Указ Президента РК "О защите прав граждан и юридических лиц на свободу предпринимательской деятельности" от 27.04.98 г. /Биен, 21 мая 1998г.
4. Указ Президента Республики Казахстан "О мерах по усилению государственной поддержки и активизации развития малого предпринимательства/Казахстанская правда, 1997, 13 марта.
5. Указ Президента Республики Казахстан "О приоритетах и региональных программах поддержки и развития малого пред-принимательства в Республике Казахстан /Казахстанская правда, 1997, Ииюля.
6. Кембаев Б.А., Серикбаев А.С., Комлев Ю.В. Динамика научно-технического потенциала Республики Казахстан за 1991-1995 г.г.: Аналитический обзор. - Алматы: КазгосИНТИ, 1997.
7. Адасбаев Е.А. Анализ развития малого предпринимательства в 1992-1997 г.г. и прогноз на 1998 г./ Аль-Пари, 1997, август-октябрь.
8. О развитии малого предпринимательства в Республике Казахстан за 1990-1997 г.г. Аналитическая справка КазгосИНТИ № 20-10-98 оті 6.07.98 г.
9. Шакиров К. Коррупция в Казахстане: тенденции и методы борьбы с ней // Саясат, № 4, 1999.
10. Кошанов К. Инновации и рыночная экономика // Финансы Казахстана, № 6, 1999.
11. Сажина М.А., Чибриков Г.Г. Экономическая теория. - М.: Норма-Инфра, 19987
12. Ховард К. Малое предпринимательство. - М.: Инфра-М, 1998.
13. Ефимова Е.Г. Экономика для юристов. - М: Флинт, 1999.
14. «Егемен Қазақстан» газеті 14 шілде 2002
15. «Шағын кәсіпкерлік» Нысанбаев С.Н., Алматы: Қазақ Университеті 2002

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




МАЗМ¦НЫ

Кірісіпе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... 3

1- тарау. КӘсіпкерлік ќызметінің мӘні жӘне негізгі ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... 5
1.1 Кєсіпорын дегеніміз не. Кєсіпорын белгілері ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Ќазаќстан Республикадаѓы кєсіпкерлік механизім ... ... ... ... ... ...8
1.3 Шаѓын кєсіпкерлік - ұлттыќ экономиканы дамытудың маңызды шарты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

2 - тарау. НАРЫЌТЫЌ ЭКОНОМИКАдағы Мемлекеттің шағын бизнесті қолдау саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
2.1 Кєсіпорындардын формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.2 Ќазаќстан Республикасының отпелі экономикасындаѓы шаѓын кєсіпкерліктің экономикалыќ рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.3 Сатып алушылар алдындагы кєсіпкердің жауапкершілігі ... ... .22

Ќорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ..29

Ќолданылѓан Єдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32

Кірісіпе

Нарыќтыќ экономиканың субъектілері болып жекеленген меншік иелері саналады. Меншік иесінің өз мүліктерін пайдалануѓа, иеленуте ќұќыѓы бар. Меншіктің көптүрлі формалы болуы кәсіпорынның әртүрлі ұйымдыќ-ќұќылыќ формасын ќұруѓа негіз болып табылады.
Кєсіпорын ќоѓамдыќ ондірістін бастапќы, басты буыны болып саналады. Тікелей кәсіпорындарда өнім шыѓарынып, жұмыстар атќарылады, ќоѓамдыќ ќажеттіліктерді ќанаѓаттандыру және таза табыс алу маќсатындаѓы игі ќызметтер көрсетіледі. Кєсіпорын өз аддына шаруашылыќ етуші субъекті болып табылады.
Ќазаќстан Республикасында нарыќтыќ ќатынас жаѓдайында әрбір кәсіпорын:
1. Нарыќтыќ конъюнктураѓа сүйене отырып, өз алдына өз жұмысын жоспарлайды жєне даму перспективаларын белгілейді. Жоспарларының негізін тауар (жұмыс, ќызмет) тұтынушылармен жасалган келісімдері ќұрайды.
2. ¤з өнімдерін (жұмыстары, ќызметтерін) жєне өндірістің ќалдыќтарын өз бетінше немесе келісім негізінде белгіленген баѓалар мен тарифтер бойынша таратады, ал кейбір жаѓдайда заңнама бойынша баѓаны реттеу немесе белгілеуді мемлекет атќарады.
Біздің елімсіздің болашағы — оның интеллектуалды қоры, ғылым және инновация жетістіктерінде. Бұл сөздер Президент Н.Ә. Назарбаевтың халыққа арпалған жолдауында айтылған болатын. Өмір өзі көрсеткендей, шикізат сатуға бейімделген экономика құлдырауға бағытталған. Тек жоғарғы сапалы, ең соңғы ғылым жетістіктеріне сай техника мен технологиялар ғана экономиканы көркейтіп, халық өмірін жақсартуға қабілетті. Сондықтанда, ғылымға және ғылыми-техникалық және инновациялық саясатға ерекше көңіл бөлінуі тиіс.
Өткен ғасырдың соңғы он жылдығында Қазақстан ғылыми-техникалық потенциалы қиындықтармен қақтығысын, түбірімен өзгеріске ұшырады. Тек 1999 жылдан бастап ғана ғылым жетістіктері мен инновацияларды игеру, ғылым-өндіріс тізбегін дамытудың маңыздылығын мойындай бастадық. Рынокты экономика тұсында ғылыми жаңалықтарды инновациялық компаниялар игеріп өндіріске енгізіп отырады. Бұл салаға шағын инновациялык кәсіпкерлік айтарлықтай үлес қосады.
Шағын кәсіпкерлік кез келген мемлекет экономикасының негізгі саласының бірі. Шағын және орта кәсіпкерлікке кез келген рынокты дамыған елдерде 10 кәсіпорынның 9-ы кіріп отырады. Егер, Европа елдерінде әр мың тұрғынға шакқанда 45—50 шағын кәсіпорын болса, АҚШ-та ол көрсеткіш 75 кәсіпорын шамасында, ал Қазақстанда не бары 7—8 кәсіпорын ғана құрайды екен.

1- тарау. КӘсіпкерлік ќызметінің мӘні жӘне негізгі ерекшеліктері

1.1 Кєсіпксрлік дегеніміз не. Кєсіпорынның белгілері.

1994 жылы ќабылданѓан Ќазаќстан Республикасының Азаматтыќ кодексінің 119 бабы кәсіпорынѓа мынадай аныќтама береді: "Кәсіпкерлік ќызметті жүзеге асыру үшін пайдаланылатын мүліктік кешен ќұќыќ объектісі түріндегі кәсіпорын деп танылады. Кєсіпорын тұтасымен мүліктік кешен ретінде кєсіпорынның ќұрамына оның ќызмет етуіне арналѓан мүліктің барлыќ түрлері, соның ішінде үйлер, ѓимараттар, жабдыќтар, ќұрал-саймандар, шикізат, өнімдер, жер учаскесіне ќұќыќ, талап ету ќұќыќтары, борыштар, сондай-аќ оның ќызметін дараланды-ратын белгілерге ќұќыќтар (фирмалыќ атау, тауар белгілері) және, егер заң ќұжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, басќа да айырыќша ќұќыќтар енеді. Кәсіпорын тұтасымен немесе оның бір бөлігі сатып алу — сату, кепілге, арендаѓа беру және заттыќ ќұќыќтарды белгілеуге, өзгертуге жєне тоќтатуѓа байланысты басќа да мємлелер объектісі болуы мүмкін".
ЌР Азаматтыќ кодексінде, "Мемлекеттік кєсіпорындар туралы", "Акционерлік ќоѓамдар туралы", "Жауапкершілігі шектеулі жєне ќосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы" және басќа зандарда:
меншіктің көптүрлі формалы жаѓдайында кәсіпорындарды ќұрудың жалпы ќұќылыќ негізі белгіленген;
кєсіпорындардың ұйымдыќ-ќұќылыќ формалары, олардың жұмыс ерекшеліктері бекітілген;
кєсіпкерлік субъектілерінің ќұќыќтары мен жауапкершіліктері айќындалѓан;
кәсіпкерлікті мемлекеттік ќорѓау, реттеу мен ќолдау шаралары белгіленген.
Кәсіпорын - ќоѓамдыќ өндірістің негізгі буыны. Кєсіпорындарда тауарлар мен игі ќызметтер өндіріледі, тасымалданады жєне наќтылы тұтынушыларѓа сатылады. Єрбір ондіруші оз кәсіпорнында жасалѓан өнімдерді сатуѓа ѓана ұмтылып ќоймайды, сонымен бірге таза табыс алуѓа да тырысады.

Акционерлік ќоѓамдарды каржыландырудың көздері

Ќазаќстан Республикасының Азаматтыќ кодексінің 10, 11 баптарының 1-5 тармаќтарында Ќазаќстандаѓы кәсіпкерлік ќызметтің жүзеге асырылуының жалпы ќұќылыќ ауќымы айќындалган.
Ќазаќстан Республикасында кәсіпкерлік тұңғыш рет Ќазаќстан Республикасының Азаматтыќ кодексі 10 бабының, тармаѓында заңмен бекітілген: "Кєсіпкерлік — меншік түрлеріне ќарамастан, азаматтар мен занды тұлѓалардың, тауарларѓа (жұмысќа, ќызметке) сұранымды ќанаѓаттандыру арќылы пайда немесе жеке табыс табуга баѓытталѓан жеке меншікке (жеке кєсіпкерлік) не мемлекеттік кєсіпорынды шаруашылыќ басќару ќұќыѓына (мемлекеттік кєсіпкерлік) негізделген ынталы ќызметі. Кәсіпкерлік ќызмет кєсіпкердің атынан, оның тєуекел етуімен жєне мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылады".
Мыналар кєсіпкерлік ќызметтердің субъектілері болуы мүмкін:
әрекет ќабілеті занда белгіленген тәртіпте шектелмеген Ќазаќстан Республикасының азаматтары;
Ќазаќстан Республикасының заңнамасында белгіленген өкілеттіктер шегінде шет мемлекеттердің азаматтары мен азаматтыќтары жоќ адамдар;
азаматтар бірлестігі — ұжымдыќ кәсіпкерлер (єріптестер).
Кәсіпкерлік мәртебесі мемлекеттік тіркеу жєне реестрге кіргізілуі арќылы беріледі. Реестр — фирмалардың атаулары, олардың жұмыс баѓыттары, жеке жауапкершіліктері бар серіктестіктср мүшелерінің фамилиялары, фирманың жеке капиталы туралы мєлімет жєне басќадай деректер жазылѓан есеп жүргізу кітабы.
Косіпорынды басќарушы субъекті мен меншік иесі арасындаѓы ќатынас жаќтардың өзара міндеттемелерін, мүлікті пайдалану және ќызметтің кейбір түрлерін жүзеге асыру ќұќыѓын шсктеуді, жаќтардың ќаржылыќ өзара ќатынастары мен материалдыќ жауапкершілігінің тєртібі мен жаѓдайларын, шартты бұзудың негіздері мен жаѓдайларын белгілейтін шартпен (келісіммен) реттеледі; кєсіпорын мүлік иесінің басќарушымен шарт жасасќаннан кейін, шартта, кєсіпорын жарѓысында жєне ЌР заңнамасында көзделген жаѓдайлардан өзге реттерде, кәсіпорын ќызметіне араласуѓа ќұќығы жоќ.
Кєсіпорынның банкіде есеп айырысатын өз есепшоты, мөрі болуы мүмкін, сондай-аќ ол єр текті операциялар жасап, мемлелер жүргізе алады. Бұл жаѓдайда ол басќа кәсіпорын немесе мемлекет ќаражаттары есебінен де немесе өз бетінше де өмір сүре алады. Осыѓан байланысты кесіпорын әртүрлі дербестік алады. Бірінші жаѓдайда біз жедел шаруашылыќ жүргізудегі дербестік туралы, ал екінші жаѓдайда кәсіпорынѓа тұраќты ќаржылыќ жаѓдай жасайтын оның экономикалыќ дербестігі, тиімді ќызметі туралы айтып тұрмыз. Экономикалыќ дербестігінің ќалыптасу басы болып кәсіпорынның өз алдына шаруашылыќты-оперативті единица немесе занды тұлѓа түріндегі бөлінуі саналады. Ќазаќстан Республикасы Азаматтыќ кодексінің 33 бабында занды тұлѓаның ұѓымы былай берілген: "Меншік, шаруашылыќ жүргізу немесе жедел басќару ќұќыѓындагы оќшау мүлкі бар және сол мүлікпен оз міндеттемелері бойынша жауап беретін, өз атынан мүліктік жєне мүліктік емес жеке ќұќыќтар мен міндеттерге ие болып, оларды жүзеге асыра алатын, сотта талапкер жєне жауапкер бола алатын ұйым занды тұлѓа деп танылады.
Занды тұлѓаның дербес балансы немесе сметасы болуѓа тиіс. Занды тұлѓаның өз атауы жазылѓан мөрі болады".
Занды тұлга болып тіркелу үшін кесіпорынның төмендегідей белгілері болуы керек:
1. Ұйымдық тұтастыѓы. Бұл, наќтылап айтќанда, ќұрылтай ќұжаттарында өзінің ішкі ќұрылым және басќару тәртібі бекітілген ұйымдасќан ұжым.
2. Жекеленген мүлік. Кәсіпорынның негізгі және айналым ќаражаттардан тұратын меншік мүліктері болады, ол оз алдына мүлік иеленіп, оны есепке алады, пайдаланады, сатады, жарамсыз деп табады, мүлікке салыќ төлейді.
3. Мүліктік жауапкершілік. Занда корсетілгендей косіпорын өз міндеттемелері бойынша жауапкершілікте болады.
4. Азаматтыќ айналымда оз атынан сойлеу. Кәсіпорын, кәдімгі адам секілді таныйтындай, басќа кєсіпорындардан айыра алатындай болуы керек. Сол маќсаттар үшін кєсіпорынѓа ат (атау) береді, сол атпен ол мүліктік және жеке мүліктік емес ќұќыќќа ие болады жєне одан айырады, міндет алады, сотта, төрелік сотта жєне аралыќ сотта талапкердің жєне жауапкердің рөлін атќарады.

1.2 Ќазаќстан Республикадаѓы кєсіпкерлік механизім

Нарықтыќ ќатынастар көптеген адамдардың өз ісіне деген табига ұмтылуды тудырып, өздерінің меншіктерін арттыра түседі. Ең соңында бұл қызметтің ерекше түрі кєсіпкерлік ќайраткерліктің пайда болуына єкеп согады.
Кєсіпкерлік дегеніміз - адамдар мен олар ќұрған бірлестіктердің белсенді, дербес шаруашылық ќызметі. Оның көмегімен адамдар тєуекелге бел буып, мүліктік жауапкершілікті саќтай отырып, пайда табу жолын көздейді Кєсіпкерлікті шыѓармашылық күш-жігерді жүзеге асыруга, экономикалыќ жєне ±йымдастыру ісінде тапќырлыќқа, жаңашылдыќқа байланысты. Кєсіпкерлікті жаңа т±рѓыдан түсіндіргенде мынадай екі жагдайга: біріншіден, коммерциялыќ баѓыт-баѓдарѓа, тєуекелге бел буушылыќ пен дербеетікке, бастаѓан ісін аягына дейін жеткізуге, кездескен кедергілерді жеке білуге; екіншіден, экономикада, ұйымдастыру ісінде тапқырлық пен жаңашылдыќ танытуѓа, ѓылыми-техникалық прогреске жетуге тікелей қатысты.
Кєсіпкер ќабылданган заңѓа ќайшы келмейтін ќызметтің ќандай да болмасын түрімен айналыса алады. Олар: шаруашылық-өндірістік, сауда-көтерме сату, жаңартпашылық, көрсетілетін консультациялыќ ќызметтер жєне т.б. коммерциялыќ делдалдыќ, сол сияќты ќ±нды ќаѓаздар операциялары.
Ќазаќстан Республикасында кєсіпкерлік ќызметтің субъектілері мыналар бола алады:
Ќазақстанның азаматтары;
шетел мемлекетінің азаматтары;
адамдардың бірігуі (кєсіпкерлер ±жымы).
Кєсіпкердің мєртебесі заңды жєне заңды т±лгалар мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін күшіне енеді.
Ќ±ќыгы, міндеті, жауапкершілігі жєне кєсіпкерлердің кепілдіктері ±лттық заңдармен реттеледі. Мысалы, Ќазаќстан Республикасының заңдарымен реттелетіндер:
кєсіпкерлік қызметпен айналысу құќыѓы, кєсіпорындар қ±ру жєне олар үшін қажетті мүліктер сатып алу;
барлыќ субъектілердің рыноктаѓы материалдық, еңбек, аќпарат жєне табиги ресурстарѓа ќол жеткізудің теңдік қ±ќыѓы;
меншік түрлеріне жєне ±йымдастыру-қ±қыќтыќ формасына ќарамастан кєсіпорын қызметінің теңдік жаѓдайы;
кєсіпкерлердің мүліктерінен заңсыз айыруды қоргау;
кєсіпкерлік саласындагы бекітілген шегінді еркін таңдау;
нарықтыќ монополия жагдайында кєсіпкерлер мен кейбір тауар өндірушілердің бєсекеге селќос ќарауына жол бермеу.
Кєсіпкерліктің түрлері, олардың өзара ќатынастары жєне бизнеске ќатысудагы өзгешеліктері
Кєсіпкерліктің экономикалық формадагы қызметіне төтеп беру өзгешелігі, кєсіпкер барлық ж±мыстарды ќолѓа алады, ал тұтынушы оған бүгіннен бастап аќша төлеуге дайын.
Кєсіпкер тауарлар өндіреді, содан соң оларды сатады. Осыган орай, кєсіпкер.лік өндірістік, коммерциялыќ және ќаржылыќ болып бөлінеді. Осылардың єрбір формасы өзіндік ерекшелігі, азгешілігі, демек яңдік технологиясы болады.

¤ндірістік кєсіпкерлікке — т±тынушылардың кейіннен сатып алуына тиісті өнім өндіру, ж±мыстар жүргізу жєне қызмет көрсету, жинау, өндеу жєне ақпарат беру, рухани ќ±ндылыќ жасау таѓы таѓыларга багытталѓан ќызметтер жатады.
¤ндірістік кєсіпкерліктің мүдделілік өрісі едєуір түрліше жєне оны іске асыру үшін ќаржылық жєне материалдыќ ресурстар, ал кейде олар көп мөлшерде қажет болады. ¤ндірістік кєсіпкерлік қызметінің нєтижесі мол өнім өндіру жєне оны сату мүмкіндігі болып табылады.
Коммерциялық кєсіпкерлікке - қызмет түрін сипатайтын, оның мазм±нының мєнін айқындайтын тауараќша ќатынастары, тауарайырбастау операциялары жатады. М±ның өндірістік кєсіпкерліктен айырмапіылыгы - м±нда өнім өндіруге - байланысты өндірістік ресурстарды ќамтамасыз ету ќажеттілігі тумайды. Технологияның бастапќы сатысы ретінде, не сатып алу, нені ќайта сату жєне қай жерде екенін таңдай білу қажет. Б±л мєселелерді іеке асыру, ең алдымен тауар бағасының өткізу багасы жағдайында көтерме сатып алу багасы елеулі жоѓары болуы керек екеніне сүйену қажет.
Ќаржылық кєсіпкерлік — коммерциялық кєсіпкерліктің бір түрі, солай болѓандыдтан оның сатып алу, сату объектісі айрықшалыѓы — тауар болып есептеледі ақшалар, валюта, ќ±нды ќаѓаздар (акциялар, облигациялар, вексельдер, кепілдіктер жєне т.б.), ягни бірдей аќшаларды сату тікелей немесе жанама формада жүргізіледі. Солай болғандықтан қаржылық кєсіпкерлік — б±л коммерцияның бір түрі, онда ќаржылыќ кєсіпкерінің технологиялық мємілесі коммерциялыќ технология мємілесімен ұқсас болады, айырмасы тек тауар-қаржы активі болып саналады.

1.3 Шаѓын кєсіпкерлік - ұлттыќ экономиканы дамытудың маңызды шарты.

Кєсіпкерлік, жоѓарыда айтылгандай, кєсіпорынның экономикалық дамуының маңызды факторы. Сонымен бірге ±лттың экономиканы одан єрі дамытуга да аса басты ыќпал етеді. Соңѓысын мына жаѓдаймен түсіндіруге болады: кєсіпкерлік өзінің мєнін жете түсіну негізінде (єрбір азаматтың өзінің материалдың жаѓдайын одан єрі жаќсартуѓа талаптануы) шаѓын жєне орта бизнесті дамыту формасы арқылы жалпы жагдайды тудырады.
Шаѓын кєсіпорынның ел экономикасындагы рөлі аса үлкен. Біздің республикада шағын кєсіпкерліктің үлесі ќазіргі кезде 90%-ке жетеді.
2002 жылдың 1 ќаңтарындаѓы мєлімет бойынша республикадагы 372 мыңнан астам шаѓын кєсіпкерлік субъектісі тіркеліп, оларлық ішіндегі ж±мыс істейтіндері — 329,1 мың болды. Шаѓын кєсіпкерлік саласында ж±мыспен қамтылѓандардың саны — 1,4 млн. адамды қ±рады.
Шағын бизнес өкілдері 2002 жыл ішінде 532,6 млрд. теңгенің өнімін өндірді жєне ќызмет көрсетті 2001 жылы олар бюджетке төленетін төлем 33,7 млрд. теңге қ±раса, 2002 жылы — 45,9 млрд. теңгеге жетті.
Ќазаќстан Республикасы Президентінің 2001 жылѓы 7 мамырдагы Жарлыѓымен Ќазаќстан Республикасында Шағын кєсіпкерлікті дамыту мен ќолдаудың 2001-2002 жылдарга арналган мемлекеттік баѓдарламасы бекітілді. Оның басты маќсаты шаѓын кєсілкерліктің өндірістік саласының серпінді дамуын қамтамасыз ететін мемлекеттік қолдау саясатын жетілдіру болып табылады.
Баѓдарламаның міндеттері оның маќсатымен айқындалѓан жєне олар мыналар:
халыќтың ж±мыспен ќамтылуын қамтамасыз ету;
қоғамдыќ бірлестіктердің шағын кєсіпкерлікті қолдау мен ќорѓау мєселелеріндегі рөлін күшейту;
шағын кєсіпкерліктің өндірістік саласын басымдылықты дамыту;
шаѓын кєсіпкерлікті аќпараттыќ қамтамасыз ету жүйесін жетілдіру жєне дамыту арќылы шаѓын кєсіикерлік субъектілерінің т±рақты қызметі үшін ќолайлы жағдайлар жасау болып т±жырымдалады.
Шағын кєсіпорындардың ең басты маңыздылыѓы - бұл әлеуметтік аспектілігінде. ¤зінің ќұрылуымен шағын кєсіпорындар ж±мыс орындарын көбейтуге жагдай жасайды, сөйтіп, жұмыссыздықты азайтады. Б±дан басќа халықтың жалпы білімділігінің артуы барысында азаматтар арасында жаппай өздерінің жеке ќабілеттіліктерін көрсетулері үдей түседі. Ең алдымен бұѓан қол жеткізуде өз істерін ұнататындықтары жєне б±ѓан бейімділіктерінің сай болуына қарай өздерінің жеке ісін ашу, өзінің бизнеспен айналысуын жалѓастыру болып табылады. М±ның өзі сондай-ақ, шаѓын кәсіпорындардың дамуына ќажеттілігін тұрады, Сонымен, жоѓарыда баяндалѓандай экономиканың жаңа жағдайындаѓы рынокќа өтуінде шаѓын кєсіпорындар жанама өнім ретінде болмайды. Олар еліміздің ажырамайтын саяси-экономикалық жүйенің бөлігі болып табылады. Біріншіден, нарықтық қатынастардың т±раќтылыѓы, солай болѓандыќтан, халықтың көптеген бөлігі осы қатынастар жүйесінде тартылады; екіншіден, рыноктың жагдайда олар қажетті икемділікті қамтамасыз етеді, терең мамандандыруда іске асыруды жєне өндірісті тармақтанѓан кооперацияѓа айналдырады. Онсыз оның экономикалық тиімділігінің болуы мүмкін емес. Нєтижесінде, бұл шаруашылық дамуының жєне ±лттық экономиканың серпінді өсуіне үлкен ықпал етеді; үшіншіден, шағын кєсіпорындар рөлінің озгеруі орта жєне ірі кєсіпорындардың қызмет етуіне тиек болады.
Ќазақстан Республикасында шаѓын кєсіпкерлікті реттейтін негізгі заңдық актілер тізбесі:
ЌР Азаматтыќ кодексі. 27.12.94ж. (жалпы бөлім). 16.12.98ж. өзгерістер енгізілген.
Шағын кєсіпкерлікке мемлекеттік қолдау туралы ҚР Заңы. 19.06.97ж. №131-1 (26.07.99ж. өзгерістер енгізілгеп).
Жеке кєсіпкерлік туралы ЌР Заңы. 19.06.97ж. №135-1 (29.11.99ж. өзгерістер енгізілген).
Ж±мыстардың жеке түрлері жєне ќызмет рыноктын дамыту туралы ЌР ‡кіметінің қаулысы. 31.03.99ж. №343 (14.02.2002ж. енгізілген).
Шаѓын кєсіпкерлікті қорѓау мєселелері бойынша заңдық актілерге бірсыпыра қосымша өзгерістер енгізу туралы ЌР Заңы. 29.11.99ж. №489-1.
Адамдар мен заңды тұлѓалардың кєсіпкерлік қызметіндегі бостандық қ±қыѓын қорѓау туралы ЌР Президентінің Жарлыѓы. 27.04.98ж. №3928.
ЌР кейбір заңдыќ актілеріне шгерістер мен қосымшалар енгізу туралы ЌР Заңы. 10.07.98ж. №283-1.
ЌР Агенттігінің шаѓын бизнесті ќолдау мєселелері жәніндегі ЌР ‡кімегінің қаулысы. 26.04.99ж. №475.
"Шаѓын кєсіпкерлік мєселелері жәніндегі" ЌР ‡кіметінің ќаулысы. 08.04.97ж. №499.
Шаѓын кєсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың 2001 - 2002 жылдарга арналѓан Мемлекеттік багдарламасы. Ќазаќстан Республикасы Президентінің 2001 жылѓы 7 мамырдаѓы Жарлыгы.

2
3 - тарау. НАРЫЌТЫЌ ЭКОНОМИКАдағы Мемлекеттің
шағын бизнесті қолдау саясаты

2.1 Кєсіпорындардың формалары

Кәсіпорын ең алдымен ќайбір жеке меншік түрінің басымдылыѓына ќарай - ќоѓамдыќ немесе жекеменшік болып екі типке бөлінеді.
Бірінші тип. Мемлекеттік кәсіпорын. Олардың жиынтыѓы экономиканың ќоғамдыќ секторы болып саналады.
Екінші тип. Серіктестіктерді, акционерлік ќоѓамдарды, аралас кәсіпорындарды, кооперативтерді жеке иелену. Олар экономикалыќ жекеменшік секторын ќұрайды.
Экономиканың жекеменшік секторындаѓы кәсіпорындар кәсіпорын иелері біреу немесе бірнеше адам болып келулеріне, кәсіпорын жұмысы үшін жауапкершіліктеріне, кәсіпорынның жалпы капиталына жеке капиталдарды ќосу төсіліне байланысты бөлінеді.
Жауапкершілік шектеулі және шектеусіз болып келеді.
Шектеулі жауапкершілік — кәсіпорынѓа өз ќаражатын ќосќан адам кєсіпорынның міндеттемелері бойынша өзі ќосќан ќаражат мөлшерінде ѓана жауапкершілік көтереді дегенді білдіреді.
Шектеусіз жауапкершілік — кєсіпорынѓа өз ќаражатын ќосќан адам кєсіпорынның міндеттемелері бойынша өзінің барлыќ мүліктерімен ортаќ жауапкершілікте болады дегенді білдіреді.
Айталыќ, екі адам ортаќ кәсіпорынѓа 100 млн. теңгеден салды делік. Сонда кєсіпорынның жалпы капиталы 200 млн. теңге ќұрайды. Егер кәсіпорын несие берушілер алдындаѓы 300 млн. теңге көлеміндегі міндеттемелері бойынша банкрот болса, онда жауапкершілігі шектеулі әрбір ќосиегерлер ќарыз міндеттемелерін 100 млн. теңгеден, яѓни өздері ќосќан мөлшерде ѓана жабады. Ал шектеусіз жауапкершілік жаѓдайында екі ортаќтас 300 млн. теңгелерімен ќоштасып ќала береді. Егер біреуі 100 млн. теңге ѓана төлей алса, онда соры ќайнаѓан кәсіпорынның екінші иегеріне 200 млн. теңге төлеуте тура келеді.
Дербес (отбасылыќ) жекеменшік кєсіпорын азаматтардың өз меншіктеріне негізделген. Оның иесі болып табыстың бәрін алатын жєне шаруашылыќ ќызметтің нєтижелеріне орай барша тәуекедді көтеретін бір отбасы (бір тұлѓа) саналады.
Артыќшылыгы: таза табысты бөлісу жөнінен ың-шың жоќ, салыќ салу жүйесі оңай, жеңілдіктер болуы мүмкін.
Кемшілігі: бастау капиталының мөлшері болымсыз, банктен несие алу, ауќымды істі бастау ќиын.
Толыќ серіктестік мүшелердің үлестік (пай) меншіктігіне негізделген. Серіктестіктің барлыќ мүшелері шаруашылыќ ќызметтің нәтижесі бойынша өздерінің жеке мүліктеріменен толыќ жауапкершілікті көтереді. Ќаржыны жылдың ќорытындысы бойынша серіктестік тапќан таза табыс ќатысушылар арасында олардың жарѓылыќ капиталѓа ќосќан үлесіне сәйкес бөлінеді.
Артыкшылыѓы: айтарлыќтай ќаражатты салыстырмалы ќысќа мерзім ішінде жинаќтауѓа болады; ќаражат салу баѓытында жұмыла кірісіп кете алады, экономиканың єртүрлі салаларына ќаражат салуда әртүрлілікті ќолдана алады.
Кемшілігі: таза табысты бөлу кезінде серіктестікке ќатысушылар арасында ќиындыќ туады; салыќ салуда жеңілдік жоќ.
Коммандитті серіктестік үлестік меншікке негізделген. Коммандитті серіктестік өзінің салымы мөлшерінде жауапкершілік көтеретін, салымшы мүшелерді (коммандистер) жєне міндеттеме бойынша толыќ ортаќ жауап беретін толыќ жолдастарды (өзінің мүлкімен жауап беретін жауапты серіктестерді) ќамтиды.
Артыкшылыѓы: басќаруѓа ќатысы жоќ, біраќ өз капиталы болѓанды калаңтындарды серіктестікке тартуѓа болады. Мысалы, зейнеткерлік жастаѓы немесе кәсіпкерліктің басќа түрлерімен шұѓылданып жүрген адамдарды.
Ќазаќстан Республикасы Азаматтыќ кодексіне сєйкес (77-84 баптары), сонымен ќатар жауапкершілігі шектеулі және ќосымша жауапкершілікті серіктестіктер ќұруѓа болады.
Ашыќ және жабыќ акционерлік ќоѓамдар.
Ашыќ акционерлік ќоғам — бұл акция шыѓарып жєне оны сату арќылы көптеген ќатысушылардың ќаражаттарын біріктіру жолымен аќшалай ќаржысы ќ±ралѓан кєсіпорын. Акцияның иесі болып — мемлекет, кәсіпорын, ұйым секілді занды тұлѓалармен бірге жеке азаматтар да бола алады.
Кєсіпорынның міндеттемелері мен шыѓыны жөнінен акционерлердің (кєсіпорынның ќосиегері) ќаржылыќ-экономикалыќ жауапкершілігі олардың ќоѓам капиталына салѓан аќша мөлшерімен шектелінеді.
Акционерлік ќоѓамның баѓыты мен ќызметінің өзгешелігі әртүрлі болуы мүмкін, жалпы маќсаты - таза пайдаѓа кенелу болып табылады.
Жабыќ акционерлік ќоѓам - акцияларды тек оның ќ±рылтайшылары арасында немесе алдын-ала белгіленген адамдар арасында ѓана бөледі.
Кєсіпорындардың басќа да формалары бар. Мысалы, венчурлыќ (тєуекелшіл) квсіпорын. Ол экономиканың ѓылымды көп ќажет ететін салаларында ѓылыми зерттеу, инженерлік талдау, маңызды жаңалыќ жасау және оны өндіріске ендіру жөнінен мамандандырылѓан шаѓын кәсіпорын.

2.2. Ќазаќстан Республикасының өтпелі экономикасындаѓы шағын кєсіпкерліктін экономикалыќ ролі

Шаѓын бизнес - нарыќтыќ экономиканың негізі. Шет елдерде оның дамуы үшін 50-ші жылдардан бастап орталыќ жєне аймаќтыќ мемлекеттік басќару органдарының мамандандырылѓан жүйелері мен тікелей жєне жанама ќаржылыќ ќолдау жүйелері ќұрыла бастады.
1997 жылы маусым айында ќабылданѓан Ќазаќстан Республикасының "Шаѓын кәсіпкерлікті мемлекеттік ќолдау туралы" Заңының 3-ші бабында шаѓын кєсіпкерліктің субъектілеріне айдай аныќ аныќтама берілген, наќтылап айтќанда, "шаѓын кәсіпкерліктің субъектілері болып жұмысшыларының орташа жылдыќ саны 50 адамнан аспайтын жєне жалпы активтерінің ќұны жылына орта есеппен есептік көрсеткіштен алпыс мың еседен артып кетпсйтін занды тұлѓа мен занды тұлѓаларды ќұрамайтын жеке тұлѓалар болып саналады".
Шағын кәсіпкерліктің артыќшылыѓы:
1. айырыќша ќажеттіліктерді (ксерокөшірме, бала тәрбиелеушілер ќызметі, сәлемдемелерді жеткізу ќызметін ќұру және т.б.) ќанаѓаттандыру мүмкіндігі;
2. өзгерістерге тез икемделу ќабілеттілігі;
3. жаңа тауарларды, жұмыстардың жаңа төсілдерін маќұлдау мүмкіндігі.
Баршаѓа белгілі, Ќазаќстандаѓы шаѓын кєсіпкерлікті дамытудың негізінен үш маќсаты бар: өнімдер мен ќызметтерді өндіру көлемін ұлѓайту; халыќтың жұмыспен ќамтылуын күшейту; салыќтар мен басќадай толемдердің бюджетке түсуін көбейту.
Алынѓан статистикалыќ есепті талдаудың көрсетуіне ќараѓанда 1997 жылѓы республикадагы шаѓын кәсіпорындардың жєне онда жұмыс істейтін адамдардың саны оншалыќты өспеген. 1996 жылдың соңында 21,2 единица болса, 1997 жылдың аяѓында - 21,9 болған. Күшіндегі заң бойынша шаѓын кєсіпорынды дамыту оның барлыќ ќызметтері салаларында ынталандырылуы тиіс.
Шағын кәсіпорындардың кейбір салаларындаѓы ќызметтерді экономикалыќ талдау нєтижелеріне ќараѓанда статесеп бойынша ќонаќ үйлер, мейрамханалар, ќозѓалмайтын мүліктер мен операциялар, жалдау жєне кєсіпорындарѓа көрсетілетін ќызметтер, яѓни жалпы ұѓым бойынша өте рентабельді деп саналатын барлыќ салалар шыѓынды болып келеді екен (1 кесте).
Кєсіпорындардың жєне оларда жұмыс істейтін жұмыскерлер санының тұраќтамауы, шаѓын бизнесгің тиімсіз салалыќ және аймаќтыќ ќұрылымдарының ќұрылуы жєне оның ќылмысќа баруы, ұсаќ кєсіпкерлердің өндірістен жєне инвестициядан "ќашуы" сияќты шаѓын кәсіпкерлік аясында соның кездері көрініс берген даѓдарыстыќ процестер ќазіргі Ќазаќстан экономикасының маңызды секторының басќаруѓа келмейтіндігі, оның ұйќы-тұйќы ќалыптасќандыѓы туралы тұжырым жасауға негіз болады. Мєселе, оның жетілген инфраќұрылымының жоќтыѓы шаѓын кєсіпкерлікті ќолдауга бөлінген ќаржылыќ ќаражаттың шектеулілігіңде ѓана емес, сонымен бірге шаѓын кєсіпкерлікті ќолдаудың мемлекетгік стратегиясынын, тиісті салалыќ, аймаќгыќ жєне басќадай артыќшылыќтың айќындалмауы, кәсіпкерлік ќұрылымдармен кері баиланыстың болмауы, өтіп жатќан процестерді баќылау және оларды теңестірудің жоќтыѓында болып отыр. Шаѓын бизнес аймаќтыќ жергілікті масштабга, ұлттыќ экономиканың айырыќша секгоры түрінде єлдебір бүтін секілді омір сүріп және дамып келеді, сонымен бірге наќтылы кєсіпорын болып єйгіленген.
Шаѓын кәсіпкерліктің бірталай сапалыќ ерекшеліктері бар, ол ерекшеліктер оны экономиканың спецификалыќ секторы ретінде бөлектеп көрсетуге мєжбұр етеді. Оларѓа мыналар жатады:
меншіктік ќ±ќыќтың бүтіндігі жєне кєсіпорынды тікелей басќару, бір жаѓынан, менеджерлерді баќылаудың ќажеттілігін жояды, екінші жаѓынан — басшының табысќа жетудегі рөлі мен мєнін күшейтеді;
кєсіпорын масштабының шектеулілігі және ќожайын мен жұмыскерлердің арасындаѓы тікелей байланыс, бір жаѓынан, басќару тиімділігін арттырады, екінші жаганан — өндіріске тұлѓалыќ ќатынас ыќпалын күшейтеді;
кєсіпорын мүмкіндігі мен ресурстардың шектеулілігі, бір жаѓынан, оѓан тауар түріне (жұмыс, ќызмет) берілген баѓага және тауарлы рынок жаѓдайына айтарлыќтай ыќпал ету мүмкіңдігін тудырады, екінші жаѓынан — ќызметтің түрін тез өзгертуге жаѓдай жасайды.
тұтынушылар шеңберінің ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Кәсіпкерлік қызметінің мәні және негізгі ерекшеліктері мен даму эволюциясы
Кәсіпкерлік мәні және түрлері
Кәсіпкерлік тәуекелдің мәні және түрлері
Кәсіпкерлік қызметінің әлемдік тәжірибесінің қалыптасуы
Кәсіпорынның инвестициялық қызметінің мәні
Кәсіпкерлік-адам қызметінің ерекше саласы
Кәсіпкерлік адам қызметінің ерекше саласы
Кәсіпкерлік қызметінің нарықтық экономикадағы рөлі
Салық қызметінің экономикалық табиғаты, мәні және қызметі
Кәсіпкерлік және кәсіпкерлік капитал
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь