Кәсіпкерлік қызметінің мәні және негізгі ерекшеліктері

КІРІСІПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3



1. ТАРАУ. КӘСІПКЕРЛІК ЌЫЗМЕТІНІҢ МӘНІ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Кєсіпорын дегеніміз не. Кєсіпорын белгілері ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Ќазаќстан Республикадаѓы кєсіпкерлік механизім ... ... ... ... ... ...8
1.3 Шаѓын кєсіпкерлік . ұлттыќ экономиканы дамытудың маңызды шарты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

2 . ТАРАУ. НАРЫЌТЫЌ ЭКОНОМИКАДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІҢ ШАҒЫН БИЗНЕСТІ ҚОЛДАУ САЯСАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.1 Кєсіпорындардын формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.2 Ќазаќстан Республикасының отпелі экономикасындаѓы шаѓын кєсіпкерліктің экономикалыќ рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.3 Сатып алушылар алдындагы кєсіпкердің жауапкершілігі ... ... .22



ЌОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

ЌОЛДАНЫЛЃАН ЄДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
Нарыќтыќ экономиканың субъектілері болып жекеленген меншік иелері саналады. Меншік иесінің өз мүліктерін пайдалануѓа, иеленуте ќұќыѓы бар. Меншіктің көптүрлі формалы болуы кәсіпорынның әртүрлі ұйымдыќ-ќұќылыќ формасын ќұруѓа негіз болып табылады.
Кєсіпорын ќоѓамдыќ ондірістін бастапќы, басты буыны болып саналады. Тікелей кәсіпорындарда өнім шыѓарынып, жұмыстар атќарылады, ќоѓамдыќ ќажеттіліктерді ќанаѓаттандыру және таза табыс алу маќсатындаѓы игі ќызметтер көрсетіледі. Кєсіпорын өз аддына шаруашылыќ етуші субъекті болып табылады.
Ќазаќстан Республикасында нарыќтыќ ќатынас жаѓдайында әрбір кәсіпорын:
1. Нарыќтыќ конъюнктураѓа сүйене отырып, өз алдына өз жұмысын жоспарлайды жєне даму перспективаларын белгілейді. Жоспарларының негізін тауар (жұмыс, ќызмет) тұтынушылармен жасалган келісімдері ќұрайды.
2. ¤з өнімдерін (жұмыстары, ќызметтерін) жєне өндірістің ќалдыќтарын өз бетінше немесе келісім негізінде белгіленген баѓалар мен тарифтер бойынша таратады, ал кейбір жаѓдайда заңнама бойынша баѓаны реттеу немесе белгілеуді мемлекет атќарады.
Біздің елімсіздің болашағы — оның интеллектуалды қоры, ғылым және инновация жетістіктерінде. Бұл сөздер Президент Н.Ә. Назарбаевтың халыққа арпалған жолдауында айтылған болатын. Өмір өзі көрсеткендей, шикізат сатуға бейімделген экономика құлдырауға бағытталған. Тек жоғарғы сапалы, ең соңғы ғылым жетістіктеріне сай техника мен технологиялар ғана экономиканы көркейтіп, халық өмірін жақсартуға қабілетті. Сондықтанда, ғылымға және ғылыми-техникалық және инновациялық саясатға ерекше көңіл бөлінуі тиіс.
Өткен ғасырдың соңғы он жылдығында Қазақстан ғылыми-техникалық потенциалы қиындықтармен қақтығысын, түбірімен өзгеріске ұшырады. Тек 1999 жылдан бастап ғана ғылым жетістіктері мен инновацияларды игеру, ғылым-өндіріс тізбегін дамытудың маңыздылығын мойындай бастадық. Рынокты экономика тұсында ғылыми жаңалықтарды инновациялық компаниялар игеріп өндіріске енгізіп отырады. Бұл салаға шағын инновациялык кәсіпкерлік айтарлықтай үлес қосады.
1. Стратегия развития Казахстана до 2030 г. - Алматы, 1997.
2. Закон РК "О государственной поддержке малого предпри-нимательства" от 19.06.97 г. / Вечерний Алматы, 27 июня 1997 г.
3. Указ Президента РК "О защите прав граждан и юридических лиц на свободу предпринимательской деятельности" от 27.04.98 г. /Биен, 21 мая 1998г.
4. Указ Президента Республики Казахстан "О мерах по усилению государственной поддержки и активизации развития малого предпринимательства/Казахстанская правда, 1997, 13 марта.
5. Указ Президента Республики Казахстан "О приоритетах и региональных программах поддержки и развития малого пред-принимательства в Республике Казахстан /Казахстанская правда, 1997, Ииюля.
6. Кембаев Б.А., Серикбаев А.С., Комлев Ю.В. Динамика научно-технического потенциала Республики Казахстан за 1991-1995 г.г.: Аналитический обзор. - Алматы: КазгосИНТИ, 1997.
7. Адасбаев Е.А. Анализ развития малого предпринимательства в 1992-1997 г.г. и прогноз на 1998 г./ Аль-Пари, 1997, август-октябрь.
8. О развитии малого предпринимательства в Республике Казахстан за 1990-1997 г.г. Аналитическая справка КазгосИНТИ № 20-10-98 оті 6.07.98 г.
9. Шакиров К. Коррупция в Казахстане: тенденции и методы борьбы с ней // Саясат, № 4, 1999.
10. Кошанов К. Инновации и рыночная экономика // Финансы Казахстана, № 6, 1999.
11. Сажина М.А., Чибриков Г.Г. Экономическая теория. - М.: Норма-Инфра, 19987
12. Ховард К. Малое предпринимательство. - М.: Инфра-М, 1998.
13. Ефимова Е.Г. Экономика для юристов. - М: Флинт, 1999.
14. «Егемен Қазақстан» газеті 14 шілде 2002
15. «Шағын кәсіпкерлік» Нысанбаев С.Н., Алматы: Қазақ Университеті 2002
        
        МАЗМ¦НЫ
Кірісіпе……………………………………………………………………………..3
1- тарау. КӘсіпкерлік ќызметінің мӘні жӘне негізгі ерекшеліктері…………………………………………………………………...5
Кєсіпорын дегеніміз не. Кєсіпорын белгілері………………………5
Ќазаќстан Республикадаѓы ... ... ... - ... ... ... маңызды шарты………………………………………………………..11
- тарау. НАРЫЌТЫЌ ЭКОНОМИКАдағы Мемлекеттің шағын бизнесті ... ... ... ... ... ... ... шаѓын кєсіпкерліктің экономикалыќ рөлі…………………………..16
Сатып алушылар алдындагы кєсіпкердің жауапкершілігі………22
Ќорытынды……………………………………………………………………..29
Ќолданылѓан Єдебиеттер тізімі………………………………………32
Кірісіпе
Нарыќтыќ экономиканың субъектілері болып ... ... ... ... ... иесінің өз мүліктерін пайдалануѓа, иеленуте ќұќыѓы бар. Меншіктің көптүрлі формалы болуы кәсіпорынның ... ... ... ... негіз болып табылады.
Кєсіпорын ќоѓамдыќ ондірістін бастапќы, басты буыны болып саналады. Тікелей кәсіпорындарда өнім ... ... ... ... ... ... және таза табыс алу маќсатындаѓы игі ќызметтер көрсетіледі. Кєсіпорын өз аддына шаруашылыќ етуші субъекті болып ... ... ... ... ... әрбір кәсіпорын:
1. Нарыќтыќ конъюнктураѓа сүйене отырып, өз алдына өз жұмысын жоспарлайды жєне даму перспективаларын ... ... ... ... ... ... ... жасалган келісімдері ќұрайды.
2. ¤з өнімдерін (жұмыстары, ќызметтерін) жєне өндірістің ќалдыќтарын өз ... ... ... ... белгіленген баѓалар мен тарифтер бойынша таратады, ал кейбір жаѓдайда заңнама ... ... ... ... ... ... атќарады.
Біздің елімсіздің болашағы —оның интеллектуалды қоры, ғылым және инновация жетістіктерінде. Бұл сөздер Президент Н.Ә. Назарбаевтың халыққа арпалған жолдауында ... ... Өмір өзі ... ... ... ... ... құлдырауға бағытталған. Тек жоғарғы сапалы, ең соңғы ғылым жетістіктеріне сай техника мен технологиялар ғана экономиканы көркейтіп, халық өмірін жақсартуға қабілетті. ... ... және ... және ... саясатға ерекше көңіл бөлінуі тиіс.
Өткен ғасырдың соңғы он жылдығында Қазақстан ғылыми-техникалық потенциалы қиындықтармен қақтығысын, түбірімен өзгеріске ұшырады. Тек 1999 ... ... ғана ... жетістіктері мен инновацияларды игеру, ғылым-өндіріс тізбегін дамытудың маңыздылығын ... ... ... ... ... ... ... инновациялық компаниялар игеріп өндіріске енгізіп отырады. Бұл салаға шағын инновациялык кәсіпкерлік айтарлықтай үлес ... ... кез ... ... экономикасының негізгі саласының бірі. Шағын және орта кәсіпкерлікке кез келген рынокты дамыған елдерде 10 кәсіпорынның 9-ы кіріп ... ... ... ... әр мың тұрғынға шакқанда 45—шағын кәсіпорын болса, АҚШ-та ол көрсеткіш 75 кәсіпорын шамасында, ал Қазақстанда не бары ... ғана ... ... ... ... ќызметінің мӘні жӘне негізгі ерекшеліктері
1.1 Кєсіпксрлік дегеніміз не. Кєсіпорынның белгілері.
1994 жылы ќабылданѓан Ќазаќстан Республикасының Азаматтыќ кодексінің 119 бабы ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін пайдаланылатын мүліктік кешен ќұќыќ объектісі түріндегі кәсіпорын деп танылады. Кєсіпорын тұтасымен мүліктік кешен ... ... ... оның ... етуіне арналѓан мүліктің барлыќ түрлері, соның ішінде үйлер, ѓимараттар, жабдыќтар, ќұрал-саймандар, шикізат, өнімдер, жер учаскесіне ќұќыќ, талап ету ќұќыќтары, борыштар, ... оның ... ... ... ... ... ... тауар белгілері) және, егер заң ќұжаттарында немесе шартта ... ... ... да айырыќша ќұќыќтар енеді. Кәсіпорын тұтасымен немесе оның бір бөлігі сатып алу —сату, кепілге, арендаѓа беру және заттыќ ќұќыќтарды белгілеуге, ... жєне ... ... ... да ... ... ... мүмкін".
ЌР Азаматтыќ кодексінде, "Мемлекеттік кєсіпорындар туралы", "Акционерлік ќоѓамдар туралы", "Жауапкершілігі ... жєне ... ... бар ... ... және ... зандарда:
меншіктің көптүрлі формалы жаѓдайында кәсіпорындарды ќұрудың жалпы ќұќылыќ негізі белгіленген;
кєсіпорындардың ұйымдыќ-ќұќылыќ ... ... ... ... бекітілген;
кєсіпкерлік субъектілерінің ќұќыќтары мен жауапкершіліктері айќындалѓан;
кәсіпкерлікті мемлекеттік ќорѓау, реттеу мен ... ... ... - ... ... ... буыны. Кєсіпорындарда тауарлар мен игі ќызметтер өндіріледі, тасымалданады жєне наќтылы тұтынушыларѓа сатылады. Єрбір ондіруші оз кәсіпорнында жасалѓан өнімдерді сатуѓа ѓана ... ... ... ... таза ... ... да ... ќоѓамдарды каржыландырудың көздері
Ќазаќстан Республикасының Азаматтыќ кодексінің 10, 11 баптарының 1-5 тармаќтарында Ќазаќстандаѓы кәсіпкерлік ќызметтің жүзеге асырылуының жалпы ќұќылыќ ауќымы ... ... ... ... рет Ќазаќстан Республикасының Азаматтыќ кодексі 10 бабының, тармаѓында заңмен бекітілген: ... ... ... ... азаматтар мен занды тұлѓалардың, тауарларѓа (жұмысќа, ќызметке) сұранымды ќанаѓаттандыру арќылы пайда немесе жеке ... ... ... жеке ... (жеке кєсіпкерлік) не мемлекеттік кєсіпорынды шаруашылыќ басќару ќұќыѓына (мемлекеттік кєсіпкерлік) негізделген ынталы ќызметі. Кәсіпкерлік ќызмет кєсіпкердің атынан, оның тєуекел етуімен жєне ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін:
әрекет ќабілеті занда белгіленген тәртіпте шектелмеген Ќазаќстан Республикасының азаматтары;
Ќазаќстан Республикасының ... ... ... ... шет ... ... мен азаматтыќтары жоќ адамдар;
азаматтар бірлестігі —ұжымдыќ кәсіпкерлер (єріптестер).
Кәсіпкерлік мәртебесі мемлекеттік тіркеу жєне реестрге кіргізілуі арќылы ... ... ... ... ... ... баѓыттары, жеке жауапкершіліктері бар серіктестіктср мүшелерінің фамилиялары, фирманың жеке капиталы туралы мєлімет жєне басќадай деректер жазылѓан есеп ... ... ... ... мен ... иесі арасындаѓы ќатынас жаќтардың өзара міндеттемелерін, мүлікті пайдалану және ќызметтің ... ... ... ... ... ... жаќтардың ќаржылыќ өзара ќатынастары мен материалдыќ жауапкершілігінің тєртібі мен жаѓдайларын, шартты бұзудың негіздері мен жаѓдайларын белгілейтін шартпен (келісіммен) реттеледі; кєсіпорын ... ... ... шарт ... ... шартта, кєсіпорын жарѓысында жєне ЌР заңнамасында көзделген жаѓдайлардан өзге реттерде, кәсіпорын ќызметіне араласуѓа ќұќығы жоќ.
Кєсіпорынның банкіде есеп айырысатын өз ... мөрі ... ... ... ол єр текті операциялар жасап, мемлелер жүргізе алады. Бұл жаѓдайда ол басќа ... ... ... ќаражаттары есебінен де немесе өз бетінше де өмір сүре алады. Осыѓан байланысты кесіпорын әртүрлі ... ... ... ... біз жедел шаруашылыќ жүргізудегі дербестік туралы, ал екінші жаѓдайда кәсіпорынѓа тұраќты ќаржылыќ жаѓдай жасайтын оның ... ... ... ... ... ... ... Экономикалыќ дербестігінің ќалыптасу басы болып кәсіпорынның өз алдына шаруашылыќты-оперативті ... ... ... ... ... ... ... Ќазаќстан Республикасы Азаматтыќ кодексінің 33 бабында занды тұлѓаның ұѓымы былай берілген: "Меншік, шаруашылыќ жүргізу немесе жедел басќару ... ... ... бар және сол ... оз ... ... ... беретін, өз атынан мүліктік жєне мүліктік емес жеке ќұќыќтар мен міндеттерге ие ... ... ... асыра алатын, сотта талапкер жєне жауапкер бола алатын ұйым занды тұлѓа деп ... ... ... ... ... ... болуѓа тиіс. Занды тұлѓаның өз атауы жазылѓан мөрі болады".
Занды тұлга болып тіркелу үшін ... ... ... болуы керек:
1. Ұйымдық тұтастыѓы. Бұл, наќтылап айтќанда, ќұрылтай ќұжаттарында өзінің ішкі ќұрылым және басќару тәртібі бекітілген ұйымдасќан ... ... ... ... негізгі және айналым ќаражаттардан тұратын меншік мүліктері болады, ол оз алдына мүлік иеленіп, оны есепке алады, пайдаланады, сатады, жарамсыз деп ... ... ... ... ... жауапкершілік. Занда корсетілгендей косіпорын өз міндеттемелері бойынша жауапкершілікте болады.
4. Азаматтыќ айналымда оз ... ... ... кәдімгі адам секілді таныйтындай, басќа кєсіпорындардан айыра алатындай болуы керек. Сол маќсаттар үшін кєсіпорынѓа ат (атау) береді, сол ... ол ... және жеке ... емес ... ие ... жєне одан айырады, міндет алады, сотта, төрелік сотта жєне аралыќ сотта талапкердің жєне жауапкердің рөлін ... ... ... ... ... ... ... адамдардың «өз ісіне» деген табига ұмтылуды тудырып, өздерінің меншіктерін арттыра ... Ең ... бұл ... ... түрі ... ... пайда болуына єкеп согады.
Кєсіпкерлік дегеніміз - адамдар мен олар ќұрған бірлестіктердің белсенді, ... ... ... Оның ... ... тєуекелге бел буып, мүліктік жауапкершілікті саќтай отырып, пайда табу жолын көздейді Кєсіпкерлікті шыѓармашылық күш-жігерді жүзеге асыруга, экономикалыќ жєне ±йымдастыру ісінде ... ... ... ... жаңа ... түсіндіргенде мынадай екі жагдайга: біріншіден, коммерциялыќ баѓыт-баѓдарѓа, тєуекелге бел буушылыќ пен дербеетікке, бастаѓан ісін аягына дейін жеткізуге, кездескен кедергілерді жеке ... ... ... ... ісінде тапқырлық пен жаңашылдыќ танытуѓа, ѓылыми-техникалық прогреске жетуге ... ... ... ... ... ... ... ќандай да болмасын түрімен айналыса алады. Олар: шаруашылық-өндірістік, ... ... ... ... ... ќызметтер жєне т.б. коммерциялыќ делдалдыќ, сол сияќты ќ±нды ќаѓаздар операциялары.
Ќазаќстан Республикасында кєсіпкерлік ќызметтің субъектілері мыналар бола алады:
Ќазақстанның азаматтары;
шетел ... ... ... ... ... ... ... жєне заңды т±лгалар мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін күшіне енеді.
Ќ±ќыгы, міндеті, жауапкершілігі жєне кєсіпкерлердің кепілдіктері ±лттық ... ... ... ... Республикасының заңдарымен реттелетіндер:
кєсіпкерлік қызметпен айналысу құќыѓы, кєсіпорындар қ±ру жєне олар үшін ... ... ... ... ... ... материалдық, еңбек, аќпарат жєне табиги ресурстарѓа ќол жеткізудің теңдік қ±ќыѓы;
меншік ... жєне ... ... ... ... ... ... жаѓдайы;
кєсіпкерлердің мүліктерінен заңсыз айыруды қоргау;
кєсіпкерлік саласындагы бекітілген шегінді еркін таңдау;
нарықтыќ ... ... ... мен ... тауар өндірушілердің бєсекеге селќос ќарауына жол бермеу.
Кєсіпкерліктің түрлері, олардың өзара ќатынастары жєне бизнеске ќатысудагы өзгешеліктері
Кєсіпкерліктің экономикалық формадагы ... ... беру ... ... барлық ж±мыстарды ќолѓа алады, ал тұтынушы оған бүгіннен бастап аќша төлеуге дайын.
Кєсіпкер тауарлар өндіреді, содан соң ... ... ... ... кєсіпкер.лік өндірістік, коммерциялыќ және ќаржылыќ болып бөлінеді. Осылардың єрбір формасы өзіндік ерекшелігі, азгешілігі, демек «яңдік технологиясы болады.
¤ндірістік ... ... ... ... ... тиісті өнім өндіру, ж±мыстар жүргізу жєне қызмет көрсету, жинау, өндеу жєне ақпарат беру, рухани ќ±ндылыќ жасау таѓы таѓыларга багытталѓан ќызметтер ... ... ... өрісі едєуір түрліше жєне оны іске асыру үшін ... жєне ... ... ал ... олар көп ... ... ... ¤ндірістік кєсіпкерлік қызметінің нєтижесі мол өнім өндіру жєне оны сату мүмкіндігі болып табылады.
Коммерциялық ... - ... ... ... оның ... ... айқындайтын тауараќша ќатынастары, тауарайырбастау операциялары жатады. М±ның өндірістік кєсіпкерліктен айырмапіылыгы - м±нда өнім өндіруге - байланысты ... ... ... ету ќажеттілігі тумайды. Технологияның бастапќы сатысы ретінде, не сатып алу, нені ќайта сату жєне қай ... ... ... білу ... Б±л ... іеке асыру, ең алдымен тауар бағасының өткізу багасы ... ... ... алу багасы елеулі жоѓары болуы керек екеніне сүйену қажет.
Ќаржылық кєсіпкерлік —коммерциялық кєсіпкерліктің бір түрі, солай болѓандыдтан оның сатып алу, сату ... ... ... ... ... ... валюта, ќ±нды ќаѓаздар (акциялар, облигациялар, вексельдер, кепілдіктер жєне т.б.), ягни ... ... сату ... ... ... ... ... Солай болғандықтан қаржылық кєсіпкерлік —б±л коммерцияның бір түрі, онда ќаржылыќ кєсіпкерінің ... ... ... технология мємілесімен ұқсас болады, айырмасы тек тауар-қаржы активі болып саналады.
1.3 Шаѓын кєсіпкерлік - ұлттыќ ... ... ... ... ... ... кєсіпорынның экономикалық дамуының маңызды факторы. Сонымен бірге ±лттың экономиканы одан єрі дамытуга да аса ... ... ... ... мына ... ... болады: кєсіпкерлік өзінің мєнін жете түсіну негізінде (єрбір азаматтың өзінің материалдың жаѓдайын одан єрі жаќсартуѓа талаптануы) ... жєне орта ... ... формасы арқылы жалпы жагдайды тудырады.
Шаѓын кєсіпорынның ел экономикасындагы рөлі аса үлкен. ... ... ... ... ... ... кезде 90%-ке жетеді.
2002 жылдың 1 ќаңтарындаѓы мєлімет бойынша республикадагы 372 мыңнан астам шаѓын кєсіпкерлік субъектісі тіркеліп, оларлық ... ... ... — 329,1 мың ... ... ... саласында ж±мыспен қамтылѓандардың саны —,4 млн. адамды қ±рады.
Шағын бизнес өкілдері 2002 жыл ішінде 532,6 ... ... ... ... жєне ... ... 2001 жылы олар бюджетке төленетін төлем 33,7 млрд. теңге қ±раса, 2002 жылы —,9 млрд. теңгеге жетті.
Ќазаќстан Республикасы Президентінің 2001 жылѓы 7 ... ... ... ... ... ... дамыту мен ќолдаудың 2001-2002 жылдарга арналган мемлекеттік баѓдарламасы» бекітілді. Оның басты маќсаты шаѓын кєсілкерліктің өндірістік саласының ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру болып табылады.
Баѓдарламаның міндеттері оның маќсатымен айқындалѓан жєне олар мыналар:
халыќтың ж±мыспен ќамтылуын қамтамасыз ету;
қоғамдыќ бірлестіктердің шағын кєсіпкерлікті қолдау мен ќорѓау ... ... ... ... ... ... ... дамыту;
шаѓын кєсіпкерлікті аќпараттыќ қамтамасыз ету жүйесін жетілдіру жєне дамыту арќылы шаѓын кєсіикерлік субъектілерінің ... ... үшін ... ... ... ... ... кєсіпорындардың ең басты маңыздылыѓы - бұл әлеуметтік аспектілігінде. ¤зінің ќұрылуымен шағын кєсіпорындар ж±мыс орындарын көбейтуге жагдай ... ... ... ... ... ... халықтың жалпы білімділігінің артуы барысында азаматтар арасында жаппай өздерінің жеке ... ... үдей ... Ең ... бұѓан қол жеткізуде өз істерін ұнататындықтары жєне б±ѓан бейімділіктерінің сай ... ... ... жеке ... ашу, ... бизнеспен айналысуын жалѓастыру болып табылады. М±ның өзі сондай-ақ, шаѓын ... ... ... ... ... ... баяндалѓандай экономиканың жаңа жағдайындаѓы рынокќа өтуінде шаѓын кєсіпорындар «жанама» өнім ретінде болмайды. Олар еліміздің ажырамайтын саяси-экономикалық жүйенің ... ... ... ... ... ... ... солай болѓандыќтан, халықтың көптеген бөлігі осы қатынастар жүйесінде тартылады; екіншіден, рыноктың жагдайда олар қажетті икемділікті қамтамасыз етеді, ... ... іске ... жєне өндірісті тармақтанѓан кооперацияѓа айналдырады. Онсыз оның экономикалық тиімділігінің болуы мүмкін емес. ... бұл ... ... жєне ... ... ... ... үлкен ықпал етеді; үшіншіден, шағын кєсіпорындар рөлінің озгеруі орта жєне ірі ... ... ... тиек болады.
Ќазақстан Республикасында шаѓын кєсіпкерлікті реттейтін негізгі заңдық актілер тізбесі:
ЌР Азаматтыќ ... ... ... ... ... өзгерістер енгізілген.
«Шағын кєсіпкерлікке мемлекеттік қолдау туралы» ҚР Заңы. 19.06.97ж. №131-1 (26.07.99ж. өзгерістер енгізілгеп).
«Жеке кєсіпкерлік туралы» ЌР Заңы. ... №135-1 ... ... енгізілген).
«Ж±мыстардың жеке түрлері жєне ќызмет рыноктын дамыту туралы» ЌР ‡кіметінің қаулысы. 31.03.99ж. №343 (14.02.2002ж. енгізілген).
«Шаѓын кєсіпкерлікті ... ... ... заңдық актілерге бірсыпыра қосымша өзгерістер енгізу туралы» ЌР Заңы. 29.11.99ж. №489-1.
«Адамдар мен заңды тұлѓалардың кєсіпкерлік ... ... ... ... ... ЌР ... ... 27.04.98ж. №3928.
«ЌР кейбір заңдыќ актілеріне шгерістер мен қосымшалар енгізу ... ЌР ... ... ... Агенттігінің шаѓын бизнесті ќолдау мєселелері жәніндегі» ЌР ‡кімегінің қаулысы. 26.04.99ж. №475.
"Шаѓын кєсіпкерлік ... ... ЌР ... ... 08.04.97ж. №499.
«Шаѓын кєсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың 2001 - 2002 жылдарга арналѓан Мемлекеттік багдарламасы». Ќазаќстан Республикасы Президентінің 2001 ... 7 ... ... ... ... ... Мемлекеттің
шағын бизнесті қолдау саясаты
2.1 Кєсіпорындардың формалары
Кәсіпорын ең алдымен ќайбір жеке меншік түрінің басымдылыѓына ќарай - ќоѓамдыќ немесе жекеменшік ... екі ... ... тип. ... ... ... жиынтыѓы экономиканың ќоғамдыќ секторы болып саналады.
Екінші тип. Серіктестіктерді, акционерлік ќоѓамдарды, аралас кәсіпорындарды, кооперативтерді жеке ... Олар ... ... ... ќұрайды.
Экономиканың жекеменшік секторындаѓы кәсіпорындар кәсіпорын иелері біреу ... ... адам ... ... кәсіпорын жұмысы үшін жауапкершіліктеріне, кәсіпорынның жалпы капиталына жеке ... ќосу ... ... ... ... және ... ... келеді.
Шектеулі жауапкершілік —кәсіпорынѓа өз ќаражатын ќосќан адам кєсіпорынның міндеттемелері бойынша өзі ќосќан ќаражат мөлшерінде ѓана ... ... ... ... жауапкершілік —кєсіпорынѓа өз ќаражатын ќосќан адам кєсіпорынның міндеттемелері бойынша өзінің ... ... ... жауапкершілікте болады дегенді білдіреді.
Айталыќ, екі адам ортаќ кәсіпорынѓа 100 млн. теңгеден салды делік. Сонда ... ... ... 200 млн. теңге ќұрайды. Егер кәсіпорын несие берушілер алдындаѓы 300 млн. теңге көлеміндегі міндеттемелері бойынша ... ... онда ... шектеулі әрбір ќосиегерлер ќарыз міндеттемелерін 100 млн. теңгеден, яѓни өздері ќосќан мөлшерде ѓана жабады. Ал шектеусіз ... ... екі ... 300 млн. ... ... ќала ... Егер біреуі 100 млн. теңге ѓана төлей алса, онда соры ќайнаѓан кәсіпорынның екінші иегеріне 200 млн. теңге төлеуте тура келеді.
Дербес ... ... ... ... өз ... ... Оның иесі ... табыстың бәрін алатын жєне шаруашылыќ ќызметтің нєтижелеріне орай барша тәуекедді ... бір ... (бір ... саналады.
Артыќшылыгы: таза табысты бөлісу жөнінен ың-шың жоќ, салыќ салу жүйесі оңай, жеңілдіктер ... ... ... ... мөлшері болымсыз, банктен несие алу, ауќымды істі бастау ќиын.
Толыќ серіктестік мүшелердің үлестік (пай) меншіктігіне негізделген. Серіктестіктің барлыќ мүшелері ... ... ... ... ... жеке ... ... жауапкершілікті көтереді. Ќаржыны жылдың ќорытындысы бойынша серіктестік ... таза ... ... ... ... жарѓылыќ капиталѓа ќосќан үлесіне сәйкес бөлінеді.
Артыкшылыѓы: айтарлыќтай ќаражатты салыстырмалы ќысќа мерзім ішінде жинаќтауѓа болады; ќаражат салу баѓытында жұмыла кірісіп кете ... ... ... ... ќаражат салуда әртүрлілікті ќолдана алады.
Кемшілігі: таза табысты бөлу кезінде серіктестікке ќатысушылар арасында ќиындыќ туады; салыќ салуда ... ... ... ... ... ... Коммандитті серіктестік өзінің салымы мөлшерінде жауапкершілік көтеретін, салымшы мүшелерді (коммандистер) жєне міндеттеме бойынша ... ... ... ... толыќ жолдастарды (өзінің мүлкімен жауап беретін жауапты серіктестерді) ќамтиды.
Артыкшылыѓы: басќаруѓа ќатысы жоќ, біраќ өз капиталы болѓанды калаңтындарды серіктестікке тартуѓа ... ... ... жастаѓы немесе кәсіпкерліктің басќа түрлерімен шұѓылданып жүрген адамдарды.
Ќазаќстан Республикасы Азаматтыќ кодексіне сєйкес (77-84 баптары), сонымен ќатар жауапкершілігі шектеулі және ќосымша ... ... ... ... және ... ... ќоѓамдар.
Ашыќ акционерлік ќоғам —бұл акция шыѓарып жєне оны сату арќылы көптеген ќатысушылардың ќаражаттарын біріктіру жолымен аќшалай ќаржысы ќ±ралѓан ... ... иесі ... ... ... ұйым ... ... тұлѓалармен бірге жеке азаматтар да бола алады.
Кєсіпорынның міндеттемелері мен шыѓыны жөнінен акционерлердің (кєсіпорынның ќосиегері) ќаржылыќ-экономикалыќ жауапкершілігі олардың ќоѓам капиталына ... аќша ... ... ... ... мен ... ... әртүрлі болуы мүмкін, жалпы маќсаты - таза пайдаѓа кенелу болып табылады.
Жабыќ ... ... - ... тек оның ќ±рылтайшылары арасында немесе алдын-ала белгіленген адамдар арасында ѓана бөледі.
Кєсіпорындардың басќа да формалары бар. Мысалы, ... ... ... Ол ... ... көп ќажет ететін салаларында ѓылыми зерттеу, инженерлік талдау, маңызды жаңалыќ жасау және оны өндіріске ендіру жөнінен ... ... ... Ќазаќстан Республикасының өтпелі экономикасындаѓы шағын кєсіпкерліктін экономикалыќ ролі
Шаѓын бизнес - нарыќтыќ экономиканың негізі. Шет елдерде оның ... үшін 50-ші ... ... ... жєне ... ... басќару органдарының мамандандырылѓан жүйелері мен тікелей жєне жанама ќаржылыќ ќолдау жүйелері ќұрыла бастады.
1997 жылы маусым айында ќабылданѓан Ќазаќстан ... ... ... ... ќолдау туралы" Заңының 3-ші бабында шаѓын кєсіпкерліктің субъектілеріне ... аныќ ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің субъектілері болып жұмысшыларының орташа жылдыќ саны 50 адамнан аспайтын жєне жалпы активтерінің ќұны ... орта ... ... көрсеткіштен алпыс мың еседен артып кетпсйтін занды тұлѓа мен занды тұлѓаларды ќұрамайтын жеке тұлѓалар болып саналады".
Шағын кәсіпкерліктің артыќшылыѓы:
1. айырыќша ... ... бала ... ќызметі, сәлемдемелерді жеткізу ќызметін ќұру және т.б.) ќанаѓаттандыру мүмкіндігі;
2. өзгерістерге тез икемделу ќабілеттілігі;
3. жаңа тауарларды, ... жаңа ... ... ... белгілі, Ќазаќстандаѓы шаѓын кєсіпкерлікті дамытудың негізінен үш маќсаты бар: өнімдер мен ќызметтерді өндіру көлемін ұлѓайту; ... ... ... ... салыќтар мен басќадай толемдердің бюджетке түсуін көбейту.
Алынѓан статистикалыќ есепті талдаудың көрсетуіне ... 1997 ... ... ... ... жєне онда жұмыс істейтін адамдардың саны оншалыќты өспеген. 1996 жылдың соңында 21,2 единица болса, 1997 ... ... - 21,9 ... ... заң бойынша шаѓын кєсіпорынды дамыту оның барлыќ ќызметтері салаларында ынталандырылуы тиіс.
Шағын кәсіпорындардың кейбір салаларындаѓы ќызметтерді экономикалыќ талдау ... ... ... ... ... үйлер, мейрамханалар, ќозѓалмайтын мүліктер мен операциялар, жалдау жєне кєсіпорындарѓа көрсетілетін ... яѓни ... ұѓым ... өте ... деп ... ... ... шыѓынды болып келеді екен (1 кесте).
Кєсіпорындардың жєне оларда жұмыс істейтін жұмыскерлер санының тұраќтамауы, шаѓын бизнесгің тиімсіз салалыќ және ... ... ... жєне оның ... баруы, ұсаќ кєсіпкерлердің өндірістен жєне инвестициядан "ќашуы" сияќты ... ... ... ... кездері көрініс берген даѓдарыстыќ процестер ќазіргі Ќазаќстан экономикасының маңызды секторының басќаруѓа ... оның ... ... ... ... ... негіз болады. Мєселе, оның жетілген инфраќұрылымының жоќтыѓы шаѓын кєсіпкерлікті ... ... ... ... шектеулілігіңде ѓана емес, сонымен бірге шаѓын кєсіпкерлікті ќолдаудың мемлекетгік стратегиясынын, тиісті салалыќ, аймаќгыќ жєне басќадай артыќшылыќтың айќындалмауы, кәсіпкерлік ќұрылымдармен кері ... ... өтіп ... ... ... және ... теңестірудің жоќтыѓында болып отыр. Шаѓын бизнес аймаќтыќ жергілікті ... ... ... ... ... ... єлдебір бүтін секілді омір сүріп және дамып келеді, сонымен бірге наќтылы кєсіпорын болып ... ... ... сапалыќ ерекшеліктері бар, ол ерекшеліктер оны экономиканың спецификалыќ секторы ретінде бөлектеп көрсетуге мєжбұр етеді. Оларѓа мыналар ... ... ... жєне ... тікелей басќару, бір жаѓынан, менеджерлерді баќылаудың ќажеттілігін жояды, екінші жаѓынан —басшының ... ... рөлі мен ... ... масштабының шектеулілігі және ќожайын мен жұмыскерлердің арасындаѓы тікелей байланыс, бір жаѓынан, басќару тиімділігін арттырады, екінші ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі мен ресурстардың шектеулілігі, бір жаѓынан, оѓан тауар түріне (жұмыс, ќызмет) берілген ... және ... ... ... ... ... ету мүмкіңдігін тудырады, екінші жаѓынан —ќызметтің түрін тез өзгертуге жаѓдай жасайды.
тұтынушылар ... ... жєне ... рынокќа баѓдарлануы, бір жаѓынан, сатуды кеңейтуді шектейді, екінші жаѓынан - т±раќты сұранымды ќалыптастырады жєне ќызмет ... ... ... ... Кесте Шаѓын кєсіпорындардың 1997 жылѓы ж±мыстарының ең маңызды көрсеткіштері
Саланың ... ... ... және ... ж±мыс істеуші-лерді ќосќандаѓы ж±мысшылар саны
¤ндіріс, жумыс, ќызмет көлемі, мың теңге
Жылдыќ табыс (шыѓын)
Бюджетке төлеу жєне баскадайда акша аудару
Соның ішінде
Соның ішінде
Барлыѓы, мың ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі
122
1968
122854
-228237
-1971,0
-115,9
293856
2408,7
149,3
¤ңдеу өнеркәсібі
2993
38702
12130289
438730
146,8
11,3
2464915
823,6
63,7
Балыќ шаруашылыѓы
-
190
-
3055
-
16,3
1621
-
8,5
Электроэнергия, газ, су өндіру жєне бөлу
119
2422
1888565
36748
308,8
15,2
223602
1873,0
92,3
Ќ±рылыс
2651
33738
14097183
697223
263,0
20,7
2636678
994А
78,2
Сауда, автомобиль жән-деу және ±йде ќолданы-латын б±йымдар
10371
76993
41372452
1517597
146,3
19,7
11144382
1074,6
144,7
Ќонаќуйлер, ... және ... ... операциялары, жаддау, кєсіпорын шарты
2550
21969
16952482
-530968
-208,2
-24,2
1782587
699,1
81,1
Баскадай ... ... және ... ... ... түрлері
172
926
489398
51009
-296,6
55,1
312884
1819,1
337,9
ќаржылыќ ресурстарѓа жол ашуды шектеу, бір жаѓынан, өндірісті кеңейту мүмкіндігін шектейді, екінші жаѓынан, ќаржылыќ ресурстардың ... ... ... ... ... мен ... ќаражаттарын, өсімќорлар капиталын)пайдалануѓа итермелейді.
Шаѓын кєсіпкерлік —өміршендік деңгейі төмен және тєуекелшілік деңгейі көтеріңкі ќызмет түрі болып саналады. Себебі ол:
өте бимєлімділігімен, белгісіздігімен жєне ... ... ... бір ... ... ... рынокта кәсіп етеді. Бұл —ондай рыноктарѓа кірудің көп капиталды ќажет етпейтіндігіне және іс жүзінде реттелмей-тіндігіне ... ... ... ірі және ... бизнестермен, ќаржылы-несиелі институттармен, ұйымдасќан ќылмыспен объективті түрде "єлжуаз" позицияда тұрады, мұны оның экономикалыќ әлсіздігі мен ... ... ... ... ... ішкі ... ... ол сыртќы ортаның өсеріне өте сезімтал келеді.
Шаѓын кєсіпкерлікті ќамтыѓан даѓдарыс елдегі экономикалыќ жаѓдайлардың өзгерулеріне байланысты. ... ... мен ... ... ... ... салу ... жеңілдіктерді жєне экономиканың мемлекеттік секторының оралымсыздыѓын пайдалана ... ... ... ... істеп кетті. Инфляцияның асќынуы және айналым аясындаѓы операциялардың үлкен тиімділігі шаѓын бизнесті экономиканың дєл осы саласына ќайтадан баѓдарлап ... ... ... жекешелендіру, инфляция деңгейін төмендету, төлей алатын сұранымды жалпы ќысќарту, капитал айналымының аясын толтырып жіберу және осы сферадаѓы күшейе түскен бєсекелестік ... ... ... ... ұшыратты. Ќатал бєсеке, ең алдымен, баѓасыздану жєне таза табыс мөлшерінің төмендеуі шаѓын кәсіпкерлікті өз табысын өсіріп немесе ... үшін ... ... ... салыќ төлеуден жалтаруѓа мәжбұр етуде.
Шаған кєсіпкерлік экономиканың ... ... ... өмір сүріп келді жєне єрќашанда өмір сүре береді. Оны тікелей шектеу, реттеу жєне баќылау жөнінен мемлекеттін, мүмкіндігі діттегеннен гөрі бір ... ... ... ... ... ... ... —салыстырмалы түрдегі нашар өмір-шендігі оның жоѓары әрекетшілдігімен, ... ... жєне ... ... топтарынан алынѓан кадрлармен тұраќты ќамтамасыз етілуімен толыќтырылады.
Экономиканың бұл секторына мемлекеттің мүдделі болуында экономикалыќ, саяси және єлеуметтік сипаттар бар. Шаѓын ... ... ... ... ... ... ... болып, экономиканың дамуы мен тиімділігі деңгейіне айтарлыќтай ыќпал етеді, мұның өзінде орталыќсыздандырылѓан ќаржы көздерін пайдаланады;
бюджетке салыќ төлеуші болып ... ... ... ... басќа секторынан өзгешелігі —оның салыќ төлеу мүмкіндігі оңтайлылыќ ... ... ... және ірі ... үшін ќай ... ... мен ... жинаќталса, экономиканың сол секторы болып шыѓады;
ќай жерде мемлекет єрекеті немесе ірі және орташа бизнес ... ... ... сол ... ... ... және ќызметке деген сұранымдарды ќанаѓаттандырады;
ќай жерде бәсекелі орта тұраќты саќталса, жєне негізгі азыќ-түлік пен азыќ-түлік емес ... ... ... сауда баѓасының деңгейі ќалыптасса, экономиканың сол секторы болып саналады;
еңбекті ќоѓамдыќ бөлуді терендетіп және ... ... ... ... ... ... тудырады.
Шаѓын кєсіпкерліктің саяси мүддесі мынаѓан саяды:
болашаќтаѓы саяси және єлеуметтік тұраќтылыќтың кепілшісі секілді, ... ... ... ... бірі болып саналады;
көрсеткен ќолдауынан бүгін белгілі бір нєтиже алып жєне оны ... ... ... ... топ ... ... ... ќоддауды ќамтамасыз етеді.
Шаѓын кєсіпкерліктің єлеуметтік мүддесі мынаѓан саяды:
еңбекке жарамды ... ... ... ... ... және оның ... ... жаѓдайында тіршілік етуіне ќол үшін береді;
халыќтың ең белсенді бөлігінің ділін өзгертіп, олардың өз бизнестерін жасап жєне олардың табысќа ... ... ... ... ... ... ... кєсіпкерлікке ќатысты мемлекет саясаты екі баѓыттан тұрады: бірінші —дамуды колдау, екіншісі —мемлекеттік мүдде ... ... ... ... бизнесті елеулі көтермелеуге Ќазаќстан Республикасы Президентінің "Шаѓын кєсіпкерлікке мемлекеттік ќолдауды күшейту және оның дамуын жандандыру шаралары туралы" ... ... ... етіп ... ... ... ... кезек күттірмес мєселелер ауќымы аныќталѓан:
шаѓын кәсіпкерлікті ќолдайтын мемлекеттік институттарды кұру;
шаѓын кєсіпкерлікті дамытуды ынталандыратын және оны ќұру тәртібін ќарапайымдандыратын, ... ... ... ... жєне т.б. ... ... ќажетті нормативтік-ќұќыќтыќ актілерді ќабылдау;
шаѓын кєсіпкерлік субъектілерінің жұмыстарына ... ... ... ѓимарат, жер учаскесін бөлу жєне т.б.);
шаѓын кәсіпкерлікті ќаржылай ќолдау жөніндегі мәселелерді шешу —ол үшін ... ... ... ... ... ... үшін жеңілдіктер жасау жүйесін ќарастыру.
Ќазіргі уаќытта Аќмола мен Ќостанай облыстарынан басќа барлыќ аймаќта іс ... ... ... ... ... ќұрылымдыќ бөлімшелер ұйымдастырылѓан.
"Жеке кәсіпкерлік туралы", "Жеке кєсіпкерлік мәселелері бойынша Ќазаќстан Республикасының кейбір заң ... ... мен ... ... ... "Шаѓын кєсіпкерлік субъектілерін тіркеуді оңайлату мәселелері бойынша Ќазаќстан Республикасының кейбір заң актілеріне өзгерістер мен толыќтырулар ендіру туралы" Завдар ... және ... Ол ... ... және ... ... ... отырып, жеке және отбасылыќ кәсіпкерліктердің даму кепілдігіне ќатысты, сондай-аќ мемлекеттік ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
2.3. Кєсіпкердің сатып алушы алдындаѓы жауапкершілігі
¤мірдің басќа салаларының өкілдері секілді Ќазаќстандаѓы іскер адамдардың көпшілігі адал да, еңбекќор және тұтынушылармен әділ ... ... ... ... ... деп ... ... туралы ќам табыс туралы ќаммен ќатар жүруі тиіс. Ерте ме, кеш пе, тұтынушы кәсіпорынның өз істеріне ... ... ... онда ол ... ... жүргізуден бас тартады.
Нарыќтыќ экономикалыќ елдерде тұтынушылар ќұќыѓын ќорѓау заңнамасы жасалынып, ол ... ... ... Оның ... ... тұтынушыларды өнім өндірушілер мен сатушылардың заңсыз әрекеттерінен ќорѓау ќажеттілігінен туѓан. Тұтынушыларѓа жеткен тауарлар ... ... ... ... ... сипаттама, көбінесе, жарнамада айтылѓандармен сєйкес келмейді. Монополистер мен сатушылар тұтынушыларды көбінесе лажсыз алуѓа мәжбұр етеді.
Тұтынушылардың мүдделері мен ќұќыќтарын ќорѓау ... ... ... елдерде кездесетін арам бәсекелестікті болдырмау проблемасының екінші жаѓы секілді.
Тұтынушылардың мүдделері мен ќұќыќтарын ќорѓау проблемасы экономикалыќ ... ... ... ... 50-70 ... пайда болып, өмірде ұйымдасќан ќозѓалыстарды тудырды. Белгия мен Ќұрама Королдікте тұтынушылардың ќұќыѓын ќорѓау жөніндегі алѓашќы ќоѓам 1957 жылы, Нидерландияда —ќұрылды.
АЌШ-та ... ... ... ѓасырдың басында пайда бодды. Ол баѓаның көтеріліп, ет өнеркәсібіндегі жаѓдай мен медициналыќ препараттарды патенттеу жөніндегі ... ... ... ... ... ... ќозѓалысы өткен ѓасырдың 30-шы жылдарындаѓы экономикалыќ даѓдарыстың дүлей күші мен ... ... ... ... ... шыќты. ‡шінші рет консъюмеризм толќыны 60-шы жылдары көтерілді.
Ќазіргі уаќытта консъюмеристік ќозѓалыс әлемнің барлыќ елдерін ќамтып отыр.
Оның себебі, сол кезенде ұзаќ ... ... ... ... ... ... ... жаңа және басќадай жасанды материалдарды жєне т.б. ќолдану елеулі ... ... ... ... ... ... ... тұтынушылардың мүдделерін жаппай барлыќ салаларда емес, тек кейбір салаларда (несие беру, тұрѓын үйді жалѓа өткізу, сауда) ќорѓаудың жекелеген ... ... бар ... ... ... баѓытталѓан жекелеген ќұќыќтар нормасы, мысалы, азаматтыќ және әкімшілдік ќұќыќтар салаларында да бекіген еді. ... ... ... жаѓдайында тауарлар мен ќызметтердің ерекше єртүрлілігінің пайда болулары, жарнамалаудың ќуатты ќұралдарының өмірге келуі тұтынушылардың бұрыннан бар ќұќыќтыќ ќорѓау ќұралдарының жеткілікті емес ... ... ... ... ... бар ... ... тұтынушылардың ќұќыќтарын ќорѓауѓа тікелей ќатысты арнайы нормативті актілердің шыѓуы осы ... ... ... мыналарды жатќызуѓа болады: Францияда —сауда мен игі ќызметтер көрсету кезіндегі алдау мен жалѓандыќ туралы Заң (1905), ... ќала ... ... ... ... Заң (1953), алдамшы жарнамаларды пайдалануды болгызбау туралы Заң (1935); Данияда —тауарларды сатып алу —сату келісімі ... Заң (1906), ... ... жєне ... ... туралы Заң (1977), тұтынушылармен жасалѓан келісімдердің єр-ќилы түрлері туралы Заң (1978); ‡лыбританияда - тұтынушылардың ќауіпсіздігі туралы Заң (1978), келісімдердің ... ... ... Заң (1977), ... ... ... ... Заң (1956) және басќалар. Нарыќтыќ экономикасы дамыѓан ... ... ... ќорѓау заңнамасы сауда мен игі ќызмет көрсетудің әртүрлі ортасында жүрген ... ... ... ... саналады.
Тұтынушыларды ќорѓаудың төрт негізгі ќұќыѓы туралы Декларацияға АЌШ президенті Д.Кеннеди 1962 ж. 15 наурызда ќол ќойѓан ... ... ... ќұќыќ;
аќпараттарѓа ќұќыќ;
тауарларды таңдауѓа ќұќыќ;
өз мүдденді білдіру ќұќыѓы.
Халыќаралыќ ... ... ... ... бұѓан таѓы төртеуін ќосты:
негізгі ќажеттіліктерді ќанаѓаттандыру ќұќыѓы;
зиянның орнын толтыру ќұќыѓы;
тұтынушылыќ білімге ќұќыќ;
ќоршаѓан ортаның саулыѓына ќұќыќ.
Тұтынушылардың ќұќыќтарын ќорѓау ... ... ... пен ... ... бар ... көмегімен тиісті нормативті көлемділікке ќұрылады.
Тұтынушылардың ќұќыќтарын ќорѓауѓа арналѓан Басшылыќ принциптер 1985 ... 9 ... ... ќарар ретінде Бас Ассамблеясында маќұлданѓан.
Бас Ассамблеясының күшіне еніп, бекітілген ќарарынан кейін Б‡‡-ѓа мүше ... ... ... ... ала ... ... ... ќорѓау жөнінен белсенді саясат жүргізуге міндеттенген. Єр мемлекет өзіне тән экономикалыќ және ... ... ... ... халыќтарының ќалауларына ќарай наќтылыќпен бұл салада өздерінің бірінші кезекте тұрѓан жеке міндеттерін белгілеуге тиіс еді.
Тұтынушылардың ... ... ... ... пен денсаулыќтың зиян шегуінен ќорѓау;
олардың экономикалыќ мүдделерін саќтау;
жеке ќажеттіліктеріне сєйкес тауарларды (ќызметтерді) дұрыс таңдауды ќамтамасыз ететін аќпараттарѓа жол беру;
тұтынушыларды сауаттандыру;
арыздарды ... ... ... табу;
тұтынушылардың ќұќыќтары сөз болып, шешім ќабылдау процесі үстінде өз пікірлерін білдіруге ќұќыќтары бар тұтынушылар топтары мен ұйымдарын ќұруѓа еркіндік.
Ќазаќстан Республикасында ... ... ... ... Азаматтыќ кодексінің Айырыќша бөлімімен, "Тұтынушыларды ќорѓау туралы" Заңымен және т.б. ... ... ... ... Республикасында тұтынушылардың ќұќыќтарын ќорѓау ќоѓамдары тұтынушылар ќұќыќтарының жаѓдайларына 5000 тексеру жүргізген, оның ... ... заң ... ... 5966 мың теңгеге 1810 наразылыќ ресімделген. ¤ндірілген зиянның сомасы 4649 мың теңгені ќұрап, тұтынушылардың 560 наразылыѓы сотќа түсірілмей ќанаѓаттандырылѓан.
Біріншісі өте ... ... ... ... ... адалдыќтары мен туралыќтары жөнінен жаќсы атаќќа жетуге мүдделі болмаулары мүмкін, өйткені олар ... ұзаќ ... ... ... Олардың стратегиясы ашыќ алдампаздыќтарын жүзеге асыра салып, түнге ќарай тайып отыру. Соңгы уаќытта мұндай алдаушылыќтар Ќазаќстан Республикасында жиі ... ... ... ... жөніндегі заңнамалар талаптарының орындалуы туралы ќадаѓалаудың тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ќызмет, көлік, байланыс, коммунальды-тұрѓын үй жєне т.б. ќызметтер көрсететің 4682 кєсіпорын тексерілді.
Азаматтардың 19944 ой-тілектері ќаралды, ... бєрі ... ... ... ... мүддесінің пайдасына шешілді.
Тұтынушылар ќұќыѓының бұзылуы 3700 кєсіпорында немесе тексерілген ... 80 ... орын ... аныќталынып, материалдыќ зиянның мөлшері 175 млн. теңгені ќұрады.
Тұтынушыларѓа ќайтарылѓан материальдыќ зиянның сомасы 162 млн. теңгені ќұрап, мемлекеттік бюджет есебіне 152 млн. ... ... ... ... аттарына 939 ұсыным, нұсќама, ескертпелер жасалды.
Тұтынушылар ќұќыѓын ќорѓау ќоѓамдары сот ... 152 ... ... оның 137-сі ... 90 адам ... тартылып, 145 млн. теңге материалдыќ залал өтелді.
Рынок, мүмкін, өнімнің пайдалану сапасы жөнінде ... ... ... ... ... ... сатушылардың арыздарын салѓастыру үшін жалпы стандарт немесе ... ... ... егер ол ... ... ... аса күрделі заттарѓа байланысты болса. Мысалы, энергия үнемдеу Ќазаќстанда ең маңыздылардың ... ... ... аз ... ... ... жєне басќа да электр приборларын сатып алѓылары келеді.
Мұндайда ... ... ... ... тоңазытќыштың басќа моделмен салыстырѓанда ќаншалыќты тиімді екендігін ... ... ... келетіндігі табиѓи нєрсе. Айта өтер болсаќ, өндірушілер тұтынылған ... ... ... ... ... ... бар. ... да нєрселермен ќатар, энергияның тұтынылу мөлшері тоңазытќыштаѓы тамаќтардың мөлшеріне, тоңазытќыш пен мұздатќышта ќойылѓан температураѓа, сондай-аќ тоңазытќыш тұрѓан бөлменің температурасына да ... ... ... ... ... кейін де энергияны тұтыну туралы хабарлаудың көптеген тєсілдері бар. Кейбір компаниялар ќуаттылыќты пайдаланылатын электр көзінің единицасымен ... ... ... ... ... бір ... тоңазытќыштың жыл ішіндегі пайдаланылуының орта баѓасын жєне таѓы басќадайларды тілдеріне тиек етеді.
Электр энергиясын тұтынуды ... ... ... жєне ол туралы мөліметсіз, егер тіпті, барлык өндірушілер энергияны жұмсау туралы мєлімдеме жасауѓа ќұлшынғанның өзінде де тұтынушылар, ойлап салыстырып ... ... ... ... ... мысалы АЌШ тәжірибесін ескере отырып, Ќазаќстанда да приборлар тұтынѓан энергияны Мемлекеттік таңбалау туралы заң әзірлеп және ... оның ... ... ету ... Бұл заң ... ... ... тұтынѓан электр ќуаты туралы хабарлама мен сынаќтан өткізу жаѓдайларының жалпы әдістерін ... ... осы ... ... ... оларды пайдаланудың бір жылѓы ќұны ќанша тұратындыѓын жєне сол прибор өзімен ... ... ... ... ... айта ... М±ндай стандарттандырылѓан аќпарат тутынушының приборды дұрыс таңдауын ѓана емес, сонымен бірге ұзаќ мерзімді перспективалы бєсекелестікке ... ... енді ... да ... прибор жасауѓа ынталары артады, себебі жүйе баѓасы бєсекелесушімен салыстырѓанда жаңа ... ... ... ... ... ... өтуге орай, тіпті, басќа салада, банктің салымына түсетін, ќаржы мекемелерінің есеп айырысулары мен пайыздарды ... ... ... стандарттандыру жаѓынан тұтынушыларды ќорѓайтын занды ойластыру керек.
Сатып алушы неге мына немесе басќа өнімді таңдайды? Мұндай жаѓдайда ол ... ... ... ... ... оны ... бір ... немесе игі ќызмет таңдауѓа иілдіруге болады? Мұндай ... ... ... ... ќызметінде өзекті рөл ойнайды. Ал барша нарыќтыќ экономиканы ... ... олар дәл сол елде ... тауар өндіруге болады деген принциптік мєселемен тендеседі. Оларѓа берілер жауап ... ... ... ... ... ... ... деген сөз, ол сатып алѓалы тұрѓан тұтынушының пейілін тауардың өзіне тарта түсерліктей ... ... ... ... бєсеке ќабілеттілігі тауардың тамаша сипаттамасына емес, оның сатып алѓалы тұрѓан адамын ќызыќтырарлыќтай өзіне тән ... ... ... ... тұтынушының егемендігі туады: тіпті ол объективтілік көрсетпегеннің өзінде, соңѓы сөз онда болады.
Нарыќтыќ экономикасы дамыѓан елдерде ... өнім ... ... ... ... үшін бєсекелестік күрестерінің әртүрлі стратегиялыќ баѓыттары бар.
виоленттік стратегия немесе "менмен арыстандардың", ... ... ... ... деп ... ... өндіріс шыѓынын азайту жаѓында болады. Ол сапа жаѓынан алѓанда жап-жаќсы, салыстыра ќараѓанда ќымбаттау емес тауарларды жаппай ... ... ... ... ... ... єдетте алып өлшемді болады (жаппай тұтынылатын аяќ киім, азыќ-түлік өнімдері);
патиентті стратегия ... ... жеке ... ... ѓана ... ... баѓдар. Мұндай фирмалар өздерінің аса ќуатты бєсекелестерін күшпен емес, іскерліктерімен ұтады. Мұндай фирмалардың стратегиялары "ќу ... ... ... ... ... ... айтќанда "сүр тышќандар" стратегиясы - көлемі жаѓынан шаѓын (жергілікті) рынокты аса икемділікпен ќанаѓаттандыру баѓыты. Бұл стратегияны ұстанѓан ұсаќ фирмаларда, єдетте, ... ... ... ... ... ... ... салаларда адамдарының айырыќша білімдері жетіспейді. Алайда, мұның бєрі олардың ... ... алѓа ... ... да ... ... ... түбегейлі жаңаша басќаруѓа баѓытталѓан. Бизнестің осынау "түрен тимеген" ќауіптілеу түрімен шұѓылданушы фирмаларды "алѓашќы ќарлыѓаштар" деп жиі атайды.
ниш ... ... іске ... ... ... ... процесі. ¤зара ќатты айќасќа бармау үшін фирмаларда ұдайы бір ... ... ... ... ... бәсекелесіне ќараѓанда аздап болса да басќа тауар шыѓарады; рынокта өзінің жеке ... ... ... ... ... ... - олардың ќаржылыќ табыстарына кілт болып табылатындыѓын мойындайды. Олар наразылыќтан аулаќ болу үшін тұтынушылардың шаѓым-арыздарын ... және ... орай ... ... ... ... деп ойлаѓан тұтынушылар (сатып алушылар) тұтынушылар ќұќыѓын ќорѓау жөніндегі ... ... ... ... ... өтіне алады. Шаѓымдар сотќа дейін де, сот тєртібімен де аќылулсыз ќаралады.
Ќорытынды
Кєсіпкерлік - кєсіпорынның басшылары мен ... ... ... бір ... ... Ол ... ңызметінде ең белсенді нысанының бірі болып табылады.
Кєсіпкерлік ңызметінің ... ... ... ... ... топтаотыруѓа болады: өндірістік, коммерциялыќ, ќаржылың, консультативтік.
¤ндірістік кєсіпкерлік өнімді өндіруге, ж±мыс істеуге жєне қызмет көрсетуге, жинауга, өңдеуге жєне ... ... ... ... ... баѓытталган қызмет.
Ќызметтің коммерциялың түрінің мазмұны тауар-ақша ќатынасы, сауда-айырбас операциясынан тұрады. Оны өндірістік кєсіпкерлік ңызметтен айырмашылыѓы сол, м±нда өнімді ... ... ... ... ресурстарды ќажет етпейді.
Ќаржы кєсіпкерлігі коммерциялыќ кєоіпкерліктің бір түрі болып табылады. Солай болѓандыңтан оның объектісі сатып алу, сату ... ... ... ... ... ... ќағаздар (акция, облигация, вексель, ваучер), яѓни тікелей жєне ... ... ... бір ... басќа аќшаларѓа сату шығады.
Кєсіпкерлікті қалыптастыру үшін белгілі экономикалың, єлеуметтік, құќыңтың жаѓдайлар жасалу қажет.
Кєсіпорын ... - өнім ... таза ... алу ... ... атќарып, ќызмет көрсету үшін ќ±рылѓан өз алдына шаруашылыќ етуші субъекті.
Кєсіпкерлік ќызмет ... ... таза ... алу маќсатындаѓы азаматтардың өзіндік ықталы ќызметтері жєне олардың бірлестіктері.
Кәсіпкер —ол тұтынушылардың ќажеттіліктері мен тілектерін ќанаѓаттандыру үшін ресурстарды мейлінше тиімді пайдаланудың ... ... ... ... ... ... үшін тауарлар мен игі ќызметтерді сатып алатын адам. Уаќтылы-уаќтылы әр ќайсымыз да тұтынушы боламыз.
Шаѓын бизнестің кєсіпкерлері мен иегерлері таза табыс алу ... ... ... ... ... ... ажырасуы акционерлік ќоѓамда аныќ көрініс алды. Акционерлік кооперативтік экономика жаѓдайында меншік заңды факт ретінде өзінің бөлу ќызметінен ... ... ... ... ... ... сөйтіп меншік пассивті рөл атќаратын болады. Дєстүрлі меншік түсінігімен катынасты наќты физикалыќ заттар орнына, акционер ќаѓаз ... ... ... ... Акция иесі кєсіпорывдарѓа шартты бакылау ѓана жасай алады.
Корпорация ќызметінде ... ... ... ... ... ... капитал жєне ќызмет атќарушы капитал болып бөлінеді де, ал меншікке наќты баќылау жасайтын менеджерлер жалѓан ... иесі ... ... ... ... ... жєне ... байлыќтың жеке меншік формасынан корпорациялар меншігінің формасына көшуі нєтижесінде меншік кєсіпкерліктен бөлініп ќалады. Батыстың экономика ѓылымы мен ... ... ... ... ... ... арќылы меншік мєселесін екінші кезекке ыѓыстырып, өндіріс пен өндірген өнімдерді бөлуге баќылауды бірінші ... ... ... мен ... саласында мемлекеттік саясаттың нормативтік-ќ±қыќтыќ базасын жетілдіру. Республикалык баѓдарламаның б±л бөлімі кєсіпкерлік ңызметті нормативтік-ќұќыќтыќ камтамасыз ету жүйесін одан єрі дамытуѓа, Казакстан ... жєне ... ... ... заң ... мен нормативтік актілерінде шаѓын кєсіпкерлік мүдделерін білдіруге, «Казакстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... заң ережелерін дамытуѓа баѓытталран. Неѓ±рлым ірі кєсіпорындармен салыстырѓанда шаѓын кєсіпкерліктің экономикадары жайсыздау бєсекелестік жаѓдайын жою маќсатымен оның ... ... ... актілерде көрсету, олардың єлеуметтік-экономикалық артыќшылыктарының дамытылуы мен байќалуына жєрдемдесу, жаңа кєсіпорындардың рынокќа шыѓуы үшін ќолайлы ќ±ќыќтың жағдайлар ... жєне ... ... ... жайында айтылып отыр.
Ќазіргі экономикалыќ єдебиеттерде де кєсіпкерлікті шаруашылыќ искусствосы, экономикалыќ жєне ... ... ... ... ... ... бас ұру арќылы түсіндіреді т. б. м±ның бєрі пайда єкелу. Мұның өзі ... єрі ... ... өзі "мүмкіндік —искусствосы". Оның үстіне єңгіме тауарлы жєне ... ... ... ... өндірісті басќару жєне ұйымдастыру жөнінде болып отыр. Мұнда жеке бастың бейімділігі, ќабілеті, батылдыѓы ... рөл ... ... ќосарымыз Ќазаќстан Республикасының кєсіпкерлікке жол ашќан, оның ќұќы мен жауапкершілігі туралы алѓашкы ќабылдаѓан заң актілерінің бірі ... жєне ... ... ... болды. Мұнда кєсіпкерлік азаматтар мен бірлестіктердің жеке дара бастамасы, іс-ќимылы, ол пайда алу маќсатын көздейді, ... ... ... ... жауапкершілігі бар деп аныќтама берілген.
Ќолданылѓан Єдебиеттер тізімі
Стратегия развития Казахстана до 2030 г. - ... ... РК "О ... ... ... предпри-нимательства" от 19.06.97 г. / Вечерний Алматы, 27 июня 1997 ... ... РК "О ... прав ... и ... лиц на ... ... деятельности" от 27.04.98 г. /Биен, 21 мая 1998г.
Указ ... ... ...... по ... государственной поддержки и активизации развития малого предпринимательства/Казахстанская правда, 1997, 13 ... ... ... ...... и региональных программах поддержки и развития малого пред-принимательства в Республике Казахстан /Казахстанская правда, 1997, Ииюля.
Кембаев Б.А., ... А.С., ... Ю.В. ... ... ... Республики Казахстан за 1991-1995 г.г.: Аналитический обзор. - ... ... ... Е.А. ... ... малого предпринимательства в 1992-1997 г.г. и прогноз на 1998 г./ Аль-Пари, 1997, август-октябрь.
О развитии малого предпринимательства в Республике ... за ... г.г. ... справка КазгосИНТИ № 20-10-98 оті 6.07.98 г.
Шакиров К. Коррупция в Казахстане: тенденции и ... ... с ней // ... № 4, ... К. ... и ... экономика // Финансы Казахстана, № 6, 1999.
Сажина М.А., Чибриков Г.Г. Экономическая теория. - М.: Норма-Инфра, 19987
Ховард К. Малое предпринимательство. - М.: ... ... Е.Г. ... для ... - М: ... ... ... газеті 14 шілде 2002
«Шағын кәсіпкерлік» Нысанбаев С.Н., Алматы: ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпкерлік қызметінің нарықтық экономикадағы рөлі24 бет
Мемлекеттің салықтық қызметінің құқықтық негіздері, мемлекеттің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне ұсынылатын жеңілдіктері және мемлекеттің осы саладағы саясатының бағыттары69 бет
Экономика саласындағы нобель сыйлық лауреаттары. ҚР жекешелендіру процесі және ерекшеліктері. Қазақстан Республикасының кәсіпкерлік қызметінің дамуы және оның ерекшеліктері. Қазақстан Республикасының нарықтық экономика қалыптастыру10 бет
Бизнес – жоспарлаудың мәні мен мазмұны лекция39 бет
Шағын бизнес: мән – мазмұны, ерекшеліктері8 бет
Шағын кәсіпкерлікті дамытудағы әлемдік тәжірибе: ақш,азия, батыс еуропа27 бет
Шағын кәсіпкерлікті талдау32 бет
Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлік қызметті құқықтық реттеу66 бет
Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерліктің дамуы30 бет
Қазақстандағы кәсіпкерліктің әлеуметтік талдауы54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь