Қазақстан Республикасының Мұнай-газ секторындағы шетелдік инвестициялардың тиімділігін бағалау

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І ЭКОНОМИКАНЫ ИНВЕСТИЦИЯЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

1.1 Инвестицияның экономикалық мәні, классификациясы және құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

1.2 Шетелдік инвестициялар және олардың Қазақстан экономикасындағы атқаратын ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

1.3 Шетелдік инвестицияларды тарту бойынша мемлекеттік реттеу механизмдері және инвестициялық стратегиялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МҰНАЙ.ГАЗ СЕКТОРЫНДАҒЫ
ШЕТЕЛДІК ИНВЕСТИЦИЯЛАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ ... ... ... ... ... .30

2.1Ұлтттық мұнай компаниялары және олардың инвестициялық процестерді жандандыруда атқаратын рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30

2.2 Қазақстанның инвестициялық саясаты және оның тиімділігінің факторы ретіндегі инвестициялық климат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41

2.3 Шетелдік инвестицияларды қолданудың тиімділігін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
КІРІСПЕ

Зерттеу жұмысының өзектілігі: Өнеркәсiп өндiрiсiнiң дағдарыс жағдайында инвестициялық тартушылықты жақсарту мәселесi экономиканың нақты секторын басқарудың тиiмдi экономикалық құралдарының қатарында аса актуалды болып табылады, яғни бұл “Қазақстан – 2030” стратегиясымен анықталған ұзақ мерзiмдi басымдылықтармен жауап бередi /1/.
Бүгiнгi таңда экономиканың нақты секторының алдында өндiрiстi модернизациялау, құрылымдық қайта құру, жаңа өнiмдi жетiлдiру бойынша және тағы басқа да бағдарламаларды қаржыландыру мәселесi тұр. Бұндай бағдарламалар капитал салымын қажет етедi және кәсiпорынның жеке қаражаттарының шектеулiгiнiң себебiмен қаржыландырыла алмайды. Сонымен қатар орташа және ұзақ мерзiмдi сипатқа ие. Кәсiпорынның жеке қаражаттарының жетiспеушiлiгiнен инвесторлардан, банктерден және мемлекеттен қаржылық қолдау көрсетудi сұрауға мәжбүр, бiрақ мұндай қолдауды алу жолында кәсiпорын үлкен қиыншылықтармен соқтығысады. Экономиканың тұрақсыздығы жағдайында кредиторлар қайтып келу тәуекелдiгiне ғана емес, ұзақ мерзiмдi салымдардың тиiмдiлiгiнiң төмендеуiнiң тәуекелдiгiне душар болады. Осындай жағдайларға байланысты потенциалды кредиторлар, банктер немесе инвесторлар қысқа мерзiмдi және ликвидтi қаржылық салымды қалайды, ал мемлекеттiк несие мен мемлекеттiк қаржыға қазiргi кезде сенiм арту қиын.
Экономиканың нақты секторының инвестициялық тартушылық мәселесiн шешудi талап ету мен қаржылық-экономикалық талдау нәтижелерiмен сәйкес жүзеге асырылуы қажет. Нақты сектордың инвестициялық тартушылығының маңызды жағдайлары болып, инвестициялық жобаның мақсатын дұрыс анықтау, iшкi өндiрiс үшiн потенциалға ие жаңа өнiмдi шығаруда мүмкiндiктердi көрсету. Бәрiмiзге мәлiм, инвестициялық салымның негiзгi мақсаты – бұл шығарылатын өнiм көлемiн максимизациялау немесе тұтынатын ресурстарға шығынды минимизациялау емес, жобаның техникалық тиiмдiлiгi немесе пайданы максимизациялау да емес, яғни өндiрiстi (бизнестi) ұзақ мерзiмдi бағдарлаудың мақсаты болуы тиiс техникалық және экономикалық аспектiлердiң оптималды үйлесiмдiлiгi.
Қазақстанның мұнай-газ кешені еліміздің өндіруші өнеркәсібінің сыртқы, сондай-ақ ішкі барлық инвестициялық ресурстардың көп үлесін тартатын өзегі болып табылады. Қазір біздің еліміздегі инвестициялық ресурстардың мұнай-газ кешеніне бір жақты бағытталуын көп сынайды. Бірақ, тәжірибе көрсеткендей, инвестицияларды ел бәсекелестік артықшылыққа ие болатын басты салаларға бағыттау қажет, ал Қазақстанда ондай маңызды сала болып мұнай-газ кешені саналады. Қазақстанның бәсекелестік артықшылығы мынадан тұрады: саланың жоғарғы нарықтық потенциалы, табиғи ресурстардың көптігі, білікті еңбек ресурстарының бар болуы, елдің стратегиялық орналасуы және тағы басқалары.
Мұнай-газ кешені инвестиция тартатын сала ретінде барлық экономикадан бөлек дами алмайды. Базалық саланың қалыптасуы жабдықтаушы-саланың және тұтынушы-саланың дамуына ықпал етуі қажет. Мұнай-газ саласы экономиканың тек бір секторының ғана емес, аралас салаларының да және де барлық экономиканың бесеке қабілеттілігін жоғарылатуға қабілетті қозғаушы күш болуы қажет, себебі инвестициялық ресурстардың мақсатты бағытталуы оларды қолданудың тиімділігін жоғарылатуға көмектеседі.
Еліміздің халықаралық бәсеке қабілеттілігі жеке кластер айналасында дамуы қажет. Бұл тезис дамыған елдердің мысалдарымен түсіндіріледі. Мысалы, Швецияның целлюлозды-қағаз секторының бәсеке қабілеттілігі ағаш өңдеу және қағаз өндіру бойынша құрал-жабдықтарға, конвейерлік линияларға және басқа да аралас тұтынушы-салаларға бағытталады (мысалы, сіріңке өндіру), Дания агробизнес және азық-түлік өнеркәсібі үшін арнайы өндірістік технологиялар дайындап шығарды. Мұнай өндіретін елдер тәжірибесі көрсетіп отырғандай, халықтың саны жоғары болғанда мұнай байлығын дұрыс пайдалану әл-ауқаттың жоғары стандарттарын және экономиканың тез дамуын қамтамасыз етеді. Жан-жақты дамыған экономикасы және әскери күші жоқ елдің өзі әлемдік саясатқа маңызды ықпал ете алады және басқа елдерге бақылау жасау механизмдерін жасап шығара алады.
Қазақстанда үлкен көлемдегі мұнайды күту үстінде. Көмірқышқыл газды экспорттаудан түскен табыстар – бұл экономикалық дамудың қозғаушы күші ғана емес, сондай-ақ үкімет үшін «құтқарушы-таяқшасы» болып табылады. Бірақ, біздің білуімізше, таяқтың екі шеті болады. Және осы жерде көп көлемді мұнай үлкен проблемалар туғызуы мүмкін. Дамыған нарықтық экономикасы бар еліміздің экономикасында мұнай жобалары басты орын алатын болғандықтан, олардың экономикалық болуы көмірқышқыл газына бай елдер үшін саяси шешімдер қабылдауына нақты әсер етуге көмектеседі.
Бірақ та сол араб елдерінің тәжірибесі мынаны да көрсетеді: мұнай кен орындарының көп болуы да ештеңені шешпейді. Бізде қалыптасқан экономиканың параметрлерінің бірі болып мынау табылады: экспорт санының өсуінен экономиканың маңызды мәні еш өзгермейді. Яғни, ол Қазақстанның шекарасынан тек мұнай, хром сияқты ұлттық ресурстарды шығару емес, сондай-ақ жұмысшыларды, жақсы кадрларды және тағы басқалары. Және шетелдік инвестицияларда көбірек сыртқа шығарылуы үшін тартылады.
Сондықтан Қазақстанға дамыған нарықтық экономикасымен демократиялық қоғамға жол жүру үшін энергетиканың қиын проблемаларын өз күшімен шешу қажет. Сол кезде ғана экономикалық реформалардың жетістігі жалпы батыс несиелерінің көлемінен ғана емес, сондай-ақ еліміздегі кез-келген экономикалық бағдарламалардың жүзеге асырылуының тиімділігіне, өз күшінің маңыздылығына, мемлекеттің қаржылық және технологиялық мүмкіндіктеріне байланысты.
Инвестиция мәселесi, оның экономиканың нақты секторындағы экономикалық тиiмдiлiгiн жоғарлату туралы төмендегi ғалым-экономистердiң еңбектерiнде қарастырылған: К.Маркстiң, Дж.М.Кейнстiң, Р.Холттың, П.Хавроненоның, Ван Хорн Дж, Э.Хелферт, А.Маршалдың, Дж.Соросаның, П.Самуэльсонның, Р.Гильфердинганың, Лу Цзиньюнаның, Л.Абалкиннiң, М.Агарковтың, Б.Алехиннiң, А.Астахова, С.Жуковтың, Я.Квашидiң, В.Красовскидiң, А.Мартыновтың, Д.Палтеровичтiң, Ю.Плышовскидiң, В.Т.Хачатуровтың, Ю.Яковтың және т.б. Инвестициялық стратегияны анықтау және инвестициялық процестегi басымдылықтарды таңдау сұрақтары, сондай-ақ жалпы инвестицияны пайдаланудың тиiмдiлiгі, сонымен қатар экономиканың нақты секторындағы инвестицияны пайдаланудың тиiмдiлiгі туралы сұрақтар қазақстандық ғалым-экономистердiң зерттеулерiнде көрiнiс тапқан. Олар: А.Ашимбаев, Т.Ашимбаев, У.Баймұратов, А.Есентугелов, М.Кенжегузин, А.Қошанов, К.Қажмұратов, Р.Қамшыбаев, Н.Мамыров, Н.Нұрланова, А.Нұрсеитов, К.Окаев, М.Оспанов, Н.Сағадиев, О.Сабденов, С.Сатубалдин, П.Посаченко және т.б. Сонымен қатар мынандай жағдайды айта кеткен жөн, экономикадағы инвестицияның табиғатын әсiресе нақты сектордың қазiргi түсiнуге қатысты бiрқатар теориялық және тәжiрибелiк мәселелер, өндiрiстiк-техникалық дамуына инвестиция тарту, осы сфераға шетел инвестицияларын тарту, нақты инвестициялық жобаларды бағалаудың әдiстемелiк негiзiн жетiлдiру және оларды таңдау, бағалы қағаздар арқылы инвестициялық процестi жанамалау, жобаның несиелеудi ұйымдастыру және пайдалану әлi де қажеттi көрiнiске ие болған жоқ /7/.
Бұл байланыстың ерекше маңыздысы ең алдымен шаруашылық субъектiлердiң инвестициялық белсендiлiгiн қаржыландырудың iшкi көздерiн iздестiру және оның өндiрiстi дамытуға қаражаттарды салудың рефлексивтi ынталандыруға өтуi. Бұл өз кезегiнде экономиканың нақты секторына инвестицияны күшейтудiң қажеттiлiгiн ұқыпты зерттеу мен ғылыми тұжырымдауды талап еттi. Өйткенi, экономиканың нақты секторы экономиканың тұрақты өсуiнiң негiзi болып табылады, сонымен қатар өндiрiстiң техникалық дамуының ерекшелiгi мен тенденциясын зерттеу, тiкелей шетел инвестициясын тарту үшiн қолайлы климат жасау мәселесiн қарастыру қажет, сондай-ақ кооперативтi бағалы қағаздар рыногын дамыту жобаны несиелеудiң дамуы және оны қолдану механизмiн жетiлдiру қажет. Экономиканың нақты секторына инвесторлардың қаражат салуының тұрақты рефлексивтiлiгiн қамтамасыз етуге концептуалды әдiстерi қазiргi уақытқа дейiн жасалмаған.
Зерттеу жұмысының маңыздылығы: оның маңыздылығы шетелдiк инвестицияны экономиканың нақты секторына тарту мен ғылыми пайымдауда, сондықтан негiзгi жағдайларды Қазақстан Республикасындағы рыноктық қатынастарды жетiлдiру бағдарламаларын айқындау мен оны тәжiрибе жүзiнде пайдалану мүмкiндiгiнде.
Зерттеу тақырыбының мақсаты: шетелдiк инвестицияны экономиканың нақты секторына тартудың теориялық және практикалық мәселелерiн зерттеу, сонымен қатар алынған теориялық нұсқауларды iс жүзiнде жүзеге асыру болып табылады.
Зерттеу мiндеттерi:
1)Экономиканың нақты секторына шетелдiк инвестицияны тартудағы артықшылығын айқындау;
2)Қазақстан экономикасындағы инвестициялық ахуалды реттеу;
3)Шетелдiк инвестицияларды тарту үшiн экономикадағы ұйымдық-экономикалық және құқықтық жағдайларды қарастыру;
4)Қазақстан экономикасына шетел инвесторларын ынталандыру мен реттеудiң мемлекеттiк жүйесiнiң бағытын айқындау;
5)Мұнай өндiру арқылы Қазақстанның инвестициялық тартымдылығы көзқарасы жағынан экономикадағы жағдайды талдау.
Зерттеу нәтижесiнде алынған қорытындылар мен ұсыныстар нақты мәселенi одан әрi теориялық қарастыруға, сонымен қатар Қазақстан экономикасы алдында тұрған өзектi мiндеттердi шешуге бағытталған қолданбалы сипаттамалы еңбектерде қолдануға болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР


1. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народу Казахстана // Казахстанская правда.- 2000, 21 октября.-С.21.
2. Сагандыков С. Иностранные инвестиции в Казахстане: анализ и прогноз инвестиционных процессов в экономике. – Алматы, Ғылым, 1999.- 138с.
3. Сагадиев К., Канатчинова А. Развитие инвестиционного процесса в РК как фактор преодоления экономического кризиса. – Алматы, Азия - Экономика и жизнь, 1999.- №12, 13, 14.
4. Сысоев Л., Сутюшева Н. Инвестиционный климат, привлечение и регулирование иностранных инвестиций // «Саясат», 2000.- № 3, С.7
5. «Инвестиция туралы» Қазақстан Республикасының заңы // 20 қаңтар 2003 жыл.
6. Инвестиции в реальный сектор экономики: проблемы оценки и развития: Монография. – Алматы «Экономика», 2000.- С.92-170.
7. Оспанов М.Г., Мухамбетов Т.И. Иностранный капитал и инвестиции: вопросы теории, практики привлечения и использования. Алматы: “Факсинформ”, 1997.- 89-149с.
8. Игошин Н.В. Инвестиции. Учебник для вузов.-М.: Финансы, ЮНИТИ, 1999.-312-337с.
9. Казахстан: анализ торговой и инвестиционной политики. Астана; Алматы; Аркаим, 2002.-385-409с.
10. Мамыров Н.К. Макроэконмические аспекты стабилизации и развития экономики Республики Казахстан // Проблемы стабилизации и развития экономики. – Алматы: Ғылым, 1999.- 29-38с.
11. Долженкова Л.Д. Иностранные портфельные инвестиции в развивающихся странах // Деньги и кредит, 2001.- № 10.
12. Указ Президента РК № 2035 «О мерах по повышению эффективности государственного управления и регулирования процессов привлечения иностранного капитала в экономику РК» от 19 января 2002 года.
13. Указ Президента РК «Об утверждении перечня приоритетных секторов экономики Республики Казахстан для привлечения прямых отечественных и иностранных инвестиций» от 5 апреля 2003 года.
14. Камшыбаев Р., Марчевский В. Иностранные инвестиции и интересы Республики // Мысль, 1998.- № 3.
15. Плышевский Б. Проблемы воспроизводства в современных условиях // Экономист, 2000.- № 1, С.25-38.
16. Яковцев Ю. Стратегия инвестирования // Экономист, 1998.- № 9, С.30-37.
17. Ашимбаев Т.А. Экономика Казахстана на пути к рынку. – Алматы: Казахстан, 1999.-168с.
18. Челекпаев А. Пути привлечения, использования и возврата иностранного капитала // Финансы Казахстана, 2000.-№6, С.59-66.
19. Основы инвестирования. – М., 2003.-88с.
20. Постановление Правительства РК «Об инвестиционной программе РК на 2000 год» от 4 февраля 2003 года №38.
21. Коммерческая оценка инвестиционных проектов: основные положения методики «Альт-Инвест». – М., 1998.- 63с.
22. Хамитов Е.Н. Современная инвестиционная политика и ее основные направления. – Жн. «Тауар», 2002.- №3, С.9.
23. Баймуратов У.Б. Методы анализа и оценки экономической эффективности капитальных вложений. – Алма-Ата: Наука, 1997.- 319с.
24. Гейдаров М.М. Финансирование и кредитование инвестиции. Учебник для вузов.-Алматы, 2005.- 49-105с.
25. Иванов И., Рогов С. Воспроизводство основных фондов и его инвестиционные источники // Экономист, 2000.- № 7, С.20-30.
26. Статистический ежегодник Казахстана. – Алматы, 1997.- 5с.
27. Ирниязов Б. Финансовая оценка инвестиций на расширения производства и замены оборудования в условиях рынка. М., «Бизнес и банки», 2000, 6 апреля.
28. Бочаров В.Б. Финансово-кредитные методы регулирования рынка инвестиций. – М.: Финансы и статистика, 1996.-С.144.
29. Смирнов А.Л. Организация финансирования инвестиционных проектов. АО «Консалтбанкир». – М., 1997.- 103с.
30. Бабак В.Ф., Новгородов А.А. Финансирование и кредитование инвестиций коммерческими банками // ЭКО, 1999.- №4, С.42-50.
31. Курс переходной экономики: уч. для вузов / под редакцией академика Л.И. Абалкина М:ЗАО «Финстатинформ», 1998.- 452с.
32. Сейтказиева А.Н., Байкадамова А.Б., Сариева Ж.И. Инвестиционная деятельность предприятия. – Алматы: Экономика, 1999.- С.198.
33. Шаукенбаев Т.Ш., Акдаулетов М.Р. «О новой экономической реформе в нефтеразведке». Алматы, АИНХ, 2001.- С.138.
34. Нурланова Н.К. Формирование и использование инвестиций в экономике Казахстана: стратегия и механизм. – Алматы, Ғылым, 1998.- 45-235с.
35. Горфинкель В.Я. Экономика предприятия. Уч. М. «ЮНИТИ», 2000г.
36. «Нефтяной Клондайк на грани социального взрыва». Н. Фомин «ЦАБ» «Центрально-азиатский бюллетень», 2002.- №7.
37. Хамитов Н. Проектное кредитование и его использование в Казахстане. Сб. «Развитие открытой рыночной экономики Казахстана». – Алматы, «Экономика», 2002.- С.127-134.
38. Кошанов А.К., Рамазанов А.А., Мурзалина Ш.С. Основные направления формирования рынка ценных бумаг в РК // Деловая неделя, 1998.- №52; 1999.- №1, 2, 3, 4.
39. Инвестиции в реальный сектор экономики: проблемы оценки и развития: Монография. – Алматы «Экономика», 2000.- С.92-170.
40. Направления формирования и развития рынка корпоративных ценных бумаг в РК (Концептуальные положения). Кенжегузин М.Б., Додонов В.Ю., Шалгымбаев Г.Н. – Алматы ИЭ МН-АН РК, 1998, с.20.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..................................................3
І ЭКОНОМИКАНЫ ИНВЕСТИЦИЯЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
АСПЕКТІЛЕРІ.................................................................
............................................7
1.1 Инвестицияның экономикалық мәні, ... ... ... инвестициялар және олардың Қазақстан экономикасындағы
атқаратын
ролі........................................................................
...................................14
1.3 Шетелдік инвестицияларды тарту бойынша ... ... және ... ... ... ... СЕКТОРЫНДАҒЫ
ШЕТЕЛДІК ИНВЕСТИЦИЯЛАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ.....................30
2.1Ұлтттық мұнай компаниялары және олардың инвестициялық процестерді
жандандыруда атқаратын
рөлі........................................................................
.........30
2.2 ... ... ... және оның ... ... ... ... инвестицияларды қолданудың тиімділігін жетілдіру
жолдары.....................................................................
.................................................45
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................59
ҚОЛДАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
.........62
КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Өнеркәсiп өндiрiсiнiң дағдарыс
жағдайында инвестициялық ... ... ... ... нақты
секторын басқарудың тиiмдi экономикалық құралдарының қатарында аса актуалды
болып табылады, яғни бұл “Қазақстан – 2030” ... ... ... басымдылықтармен жауап бередi /1/.
Бүгiнгi таңда экономиканың нақты секторының алдында ... ... ... ... жаңа ... жетiлдiру бойынша және
тағы басқа да бағдарламаларды қаржыландыру мәселесi тұр. ... ... ... ... етедi және ... ... ... ... ... ... ... орташа және ұзақ ... ... ие. ... ... ... ... ... және
мемлекеттен қаржылық қолдау көрсетудi сұрауға мәжбүр, бiрақ мұндай қолдауды
алу ... ... ... ... ... ... жағдайында кредиторлар қайтып келу тәуекелдiгiне ғана ... ... ... ... ... тәуекелдiгiне душар
болады. Осындай жағдайларға байланысты потенциалды ... ... ... ... мерзiмдi және ликвидтi қаржылық салымды қалайды,
ал мемлекеттiк несие мен мемлекеттiк қаржыға қазiргi ... ... арту ... нақты секторының инвестициялық тартушылық мәселесiн
шешудi талап ету мен ... ... ... ... асырылуы қажет. Нақты сектордың инвестициялық тартушылығының маңызды
жағдайлары ... ... ... ... ... анықтау, iшкi
өндiрiс үшiн потенциалға ие жаңа ... ... ... ... ... ... салымның негiзгi мақсаты – бұл шығарылатын
өнiм көлемiн ... ... ... ... ... ... ... техникалық тиiмдiлiгi немесе пайданы
максимизациялау да ... яғни ... ... ұзақ ... ... болуы тиiс техникалық және экономикалық аспектiлердiң
оптималды үйлесiмдiлiгi.
Қазақстанның мұнай-газ кешені еліміздің өндіруші өнеркәсібінің сыртқы,
сондай-ақ ішкі барлық ... ... көп ... ... ... ... ... біздің еліміздегі инвестициялық ресурстардың мұнай-
газ кешеніне бір жақты ... көп ... ... тәжірибе
көрсеткендей, инвестицияларды ел бәсекелестік артықшылыққа ие болатын басты
салаларға бағыттау қажет, ал ... ... ... сала ... ... ... ... бәсекелестік артықшылығы мынадан тұрады:
саланың жоғарғы нарықтық потенциалы, табиғи ресурстардың ... ... ... бар болуы, елдің стратегиялық орналасуы және тағы
басқалары.
Мұнай-газ кешені инвестиция тартатын сала ретінде ... ... дами ... Базалық саланың қалыптасуы жабдықтаушы-саланың және
тұтынушы-саланың дамуына ықпал етуі қажет. Мұнай-газ ... ... бір ... ғана ... ... салаларының да және де ... ... ... ... ... қозғаушы күш
болуы қажет, себебі инвестициялық ресурстардың ... ... ... ... ... ... ... бәсеке қабілеттілігі жеке кластер ... ... Бұл ... дамыған елдердің мысалдарымен түсіндіріледі. Мысалы,
Швецияның целлюлозды-қағаз секторының бәсеке қабілеттілігі ағаш ... ... ... ... ... конвейерлік линияларға және басқа
да аралас тұтынушы-салаларға бағытталады (мысалы, сіріңке өндіру), Дания
агробизнес және азық-түлік ... үшін ... ... ... ... ... ... елдер тәжірибесі көрсетіп отырғандай,
халықтың саны ... ... ... ... ... пайдалану әл-ауқаттың
жоғары стандарттарын және экономиканың тез дамуын қамтамасыз етеді. ... ... ... және ... күші жоқ ... өзі ... саясатқа
маңызды ықпал ете алады және басқа елдерге бақылау ... ... ... ... ... көлемдегі мұнайды күту үстінде. Көмірқышқыл газды
экспорттаудан түскен табыстар – бұл ... ... ... күші ... сондай-ақ үкімет үшін «құтқарушы-таяқшасы» болып ... ... ... ... екі шеті ... Және осы ... көп ... үлкен проблемалар туғызуы мүмкін. Дамыған нарықтық экономикасы бар
еліміздің экономикасында мұнай жобалары басты орын ... ... ... ... ... ... бай елдер үшін саяси шешімдер
қабылдауына нақты әсер етуге көмектеседі.
Бірақ та сол араб елдерінің тәжірибесі мынаны да ... ... ... көп ... да ... ... Бізде қалыптасқан экономиканың
параметрлерінің бірі болып мынау табылады: ... ... ... ... мәні еш ... Яғни, ол Қазақстанның шекарасынан
тек мұнай, хром сияқты ұлттық ... ... ... ... жақсы кадрларды және тағы ... Және ... ... ... ... үшін тартылады.
Сондықтан Қазақстанға дамыған нарықтық экономикасымен демократиялық
қоғамға жол жүру үшін ... қиын ... өз ... ... Сол ... ғана ... ... жетістігі жалпы батыс
несиелерінің көлемінен ғана ... ... ... кез-келген
экономикалық бағдарламалардың жүзеге асырылуының тиімділігіне, өз күшінің
маңыздылығына, мемлекеттің қаржылық және ... ... ... оның ... ... секторындағы экономикалық
тиiмдiлiгiн жоғарлату туралы төмендегi ғалым-экономистердiң еңбектерiнде
қарастырылған: К.Маркстiң, ... ... ... ... Дж, ... А.Маршалдың, Дж.Соросаның, П.Самуэльсонның,
Р.Гильфердинганың, Лу Цзиньюнаның, Л.Абалкиннiң, ... ... ... ... В.Красовскидiң, А.Мартыновтың,
Д.Палтеровичтiң, Ю.Плышовскидiң, В.Т.Хачатуровтың, Ю.Яковтың және ... ... ... және ... процестегi
басымдылықтарды таңдау сұрақтары, сондай-ақ жалпы инвестицияны ... ... ... ... ... ... инвестицияны
пайдаланудың тиiмдiлiгі туралы сұрақтар қазақстандық ғалым-экономистердiң
зерттеулерiнде көрiнiс тапқан. Олар: А.Ашимбаев, Т.Ашимбаев, ... ... ... К.Қажмұратов, Р.Қамшыбаев,
Н.Мамыров, Н.Нұрланова, А.Нұрсеитов, К.Окаев, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... айта кеткен жөн, экономикадағы инвестицияның ... ... ... ... ... қатысты бiрқатар теориялық ... ... ... дамуына инвестиция тарту, осы
сфераға шетел инвестицияларын тарту, нақты инвестициялық ... ... ... ... және ... ... бағалы
қағаздар арқылы инвестициялық процестi жанамалау, ... ... және ... әлi де ... ... ие ... жоқ /7/.
Бұл байланыстың ерекше маңыздысы ең алдымен шаруашылық субъектiлердiң
инвестициялық белсендiлiгiн қаржыландырудың iшкi көздерiн ... ... ... ... ... ... ... ынталандыруға
өтуi. Бұл өз кезегiнде экономиканың нақты секторына инвестицияны күшейтудiң
қажеттiлiгiн ұқыпты ... мен ... ... ... еттi. ... ... ... экономиканың тұрақты өсуiнiң негiзi ... ... ... өндiрiстiң техникалық дамуының ерекшелiгi мен
тенденциясын зерттеу, тiкелей ... ... ... үшiн ... ... ... ... қажет, сондай-ақ кооперативтi бағалы қағаздар
рыногын дамыту жобаны несиелеудiң ... және оны ... ... ... Экономиканың нақты секторына инвесторлардың қаражат
салуының тұрақты рефлексивтiлiгiн қамтамасыз етуге концептуалды ... ... ... ... ... ... оның ... шетелдiк инвестицияны
экономиканың нақты секторына тарту мен ғылыми пайымдауда, ... ... ... ... ... ... жетiлдiру
бағдарламаларын айқындау мен оны тәжiрибе жүзiнде пайдалану мүмкiндiгiнде.
Зерттеу тақырыбының мақсаты: шетелдiк инвестицияны экономиканың нақты
секторына тартудың ... және ... ... ... сонымен
қатар алынған теориялық нұсқауларды iс жүзiнде жүзеге асыру болып табылады.
Зерттеу мiндеттерi:
1)Экономиканың нақты секторына ... ... ... ... ... ... ахуалды реттеу;
3)Шетелдiк инвестицияларды тарту үшiн ... ... және ... ... қарастыру;
4)Қазақстан экономикасына шетел инвесторларын ынталандыру мен реттеудiң
мемлекеттiк жүйесiнiң бағытын ... ... ... ... ... ... көзқарасы
жағынан экономикадағы жағдайды талдау.
Зерттеу нәтижесiнде алынған қорытындылар мен ұсыныстар нақты мәселенi
одан әрi теориялық қарастыруға, сонымен ... ... ... ... өзектi мiндеттердi шешуге ... ... ... қолдануға болады.
І ЭКОНОМИКАНЫ ИНВЕСТИЦИЯЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Инвестицияның экономикалық мәні, ... және ... ... ... ... ... ... ықпал етеді,
ұлттық экономиканың көптеген макропропорциялары инвестиция ... ... ... бойынша инвестиция мен жинақ ахуалы әртүрлі
процестер мен жағдайлар арқылы анықталады.
Ел аумағындағы ... ... ... өндіріс процесін
анықтайды. Жаңа кәсіпорындар құрылысы, үй тұрғызу, жол салуларға байланысты
жаңа жұмыс орнын ... ... ... ... ... ... көзі - жинақ. Мәселе мынада - жинақты бір шаруашылық агенті
жүргізіп, ал инвестицияны басқа ... ... ... ... жүгізуі мүмкін. Көпшілік адамдардың жинағы инвестиция көзі
болып табылады. Алайда, бұл адамдар қоғамдық ... ... ... ұйымдастыру немесе ... ... ... көзі ... жұмыс істеп тұрған өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы
және тағы басқа да ... ... ... ... Мұнда “жинақшы”
мен инвестор сәйкес келеді, алайда, бір мезгілде жұмыскер де кәсіпкер де
бола алмайтын ... ... ... ролі ... үлкен, сондықтан
жинақ пен инвестициялау процестерінің сәйкес келмеуі экономикалық ... ... ... ... ... ... экономикалық әдебиеттерде инвестиция туралы көптеген
ұғымдар қалыптасты. Көптеген авторлар капитал ... мен ... ... ... ал кейбіреулер инвестиция ұғымын кез келген
құралдарды, олардың мақсаттық бағыттарына қарамастан салу деп түсінеді.
Инвестицияға нақты және ... ... беру үшін ол ... ... ... ... ... мен әртүрлі экономикалық
салаларда ол өз ерекшеліктерін көрсетеді.
Макроэкономикалық инвестициялар жаңа үйлерге және ең жаңа ... ... ... ... ... “инвестиция” – бұл өндірістік теорияда және ... ... жаңа ... құру ... ... ... Ал,
енді соңғысы, қаржылық теорияда “инвестиция” қазіргі ... ... ... ... ... ... ... және қаржылық активтерді
сатып алу. Нақтырақ айтқанда, инвестициялар – бұл ... ... ... ... мүмкін болатын құнмен айырбасы /3/.
Экономикалық даму талаптарына, яғни өндірістік потенциалды жаңа ғылыми-
техникалық ... ... ... ... өз ... ... құруға,
жоғарғы инвестициялық белсенділік өте қажет. Жаңа экономикалық құбылыс
болып табылатын ... ... ... ... ... ... кең ауқымды жаңа ғылыми салаларының ... мен ... ... көлемінің осы елдерге көптеп тартылуына байланысты.
Инвестиция – бұл Қазақстан үшін жаңа ... ... ... және ол ... ... өту ... пайда болды. Бірақ әлі
де ол экономикалық әдебиеттерде ... ... ... ... ... жоспарлы ауқымында “жалпы капиталдық салынымдар” деген
ұғым қолданылады, және оған негізгі қорларды қайта ... оны ... ... шығындар кіреді.
Ең алдымен нарықтық қатынастарға өту ... ... және ... ... ... қарастырмас бұрын,
біздің көзқарасымыз бойынша алдымен ... ... ... ... ... ... ... ұғымын анықтауда бірнеше пікірлер
қалыптасқан. Пол Самуэльсон былай жазады: ... таза ... ... ... деп - тек ... нақты капиталдарының (ғимараттар,
өндірістік-материалдық қорлар, қондырғылар және т. б.) өсуін айтамыз” /4/.
Аса ... ... ... ... ... ... ауқымда түсінеді. Олардың анықтамаларында инвестиция – “өндірістік
шығындар мен өндірістік құралдарды ... және ... ... яғни бұл ... ... ... шығындары мен жинақтары /4/.
Инвестицияның қайнар көзі бәрімізге белгілі - ... ... ... бір ғана ... ... ... ... тіптен бөлек
адамдар немесе бөлек шаруашылық субъектілері ... ... ... ... бұл ... ... барысында оның мазмұнынан гөрі,
бағытталуына мән береді. В. Бочаров инвестиция ... - ... ... табыстың бір бөлігі ретінде қарастырады. Инвестициялық
ресурстар инвестициялық қызметтегі нақты объектілерге ... және ... ... ... ... түрінде өсуі /6/.
Капитал құнының инвестициялық процеске өсуі ... ... ... ... бойынша инвестиция – бұл белгілі бір ... ... ... ... ... өсуі немесе осы кезеңде тұтынуға
пайдаланылмаған табыстың бір бөлігі.
В.Фельзенбаумның ... ... ... ... ... нақты
инвестицияны мазмұны бойынша “капитал салымы” және “қаржылық” инвестиция
түсінігін қамтитын ұғым, яғни ... ... ... құқық беретін, тікелей
меншік иесі титулына байланысты акция, облигация және ... да ... ... Бұл ... ... қызметінің объектілігі
байқалады.
Халықаралық заң шығарушылар инвестицияны өте кең саяси және ... ... ... ... ... ... ... – оны
инвестициялау субъектілеріне еріксіз байланыстырады.
Біздің көзқарасымыз бойынша, инвестицияны ... тек ... ғана ... ... оның ... ... да қарастыру
керек. Осы көзқарас бойынша инвестициялар, ... ... ... ... маңызды бөлікті және өндірісті жаңарту мен кеңейтуге кеткен
шығындарды құрайды, яғни ақшалай ... ... жеке ... капиталының
кеңеюі мен капитал құрумен байланысты.
Тәжірибе жүзінде зерттеушілер инвестиция ... әр ... ... Қоғамдық ұғымда инвестиция түсінігін кез келген құралды, жер,
қозғалмайтын мүліктер, акциялар, ... ... ... сатып алу деп
түсінеді.
Өз уақытында Дж. М. Кейнс инвестицияға ... ... ... ... ... ... ... құндылығының өндіріс жағдайында өсуі
немесе осы кезеңде тұтынуға пайдаланылмаған табыстың бір бөлігі.
Қазіргі заман ... ... ... әрі ... анықтаманы Пол
Хейн берді: “жинақталған ... пен ... ... ... ... Кейнс жүйесіндегі керекті инвестициялық шығындардың көлемінің
өзгеруіне байланысты. ... – яғни ... одан ... ... ... қандай да бір құндылықтарды сатып алу. ... ... ... алғанда фирмалар инвестиция жүргізеді”.
Осы заманғы көптеген экономистер, осы анықтаманы түсіндіре отырып,
құндылықтарды сатып алуда ... ... ... ... ... ... капиталға салымдардан бастап, энергия, материалдар,
шикізаттар сатып алуға кететін ағымдық шығындар да ... ... Г.П. мен ... И.Ю. ... ... “инвестициялар бұл
– еңбек заттары мен еңбек ... ... жаңа ... ... ... жаңалануы мен кеңеюіне кететін шығындар”,
яғни бұл жерде негізгі және ... ... ... ... ... және сол ... ... ҒТП-ға инвестиция саналмайды.
Қазақстандық экономистердің кейбіреулері де осы пікірді ... ... ... ... объектісі ретінде айналым құралдарын
мойындайды және инвестицияның капитал ... ... ... ... ... сала ... ... құралдарын толықтыру ... ... ... анықтама былай болады: “Ағымдағы өндірістің
бір бөлігі негізгі капиталдың өсуіне пайдаланылса, онда бұл ... орын ... ... – бұл ... ... ... ... жұмсалуы”.
Инвестиция барлық қоғамда да экономиканы нығайтудың негізі ... ... оны ... пайдалану жолдарын анықтау және қосымша
көздерін ашу – еліміздің қазіргі даму сатысындағы басты ... Оны ... ... ... ... ... ... саясатты
жүзеге асыру керек. Ол халық шаруашылығының әртүрлі салаларында пайда табу
мақсатымен ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... болуы үшін күрделі қаржыны ... ... ... ... ... ... ... және олардың
өнімдерін пайдаланатын салалар арасында ғылыми негізделген арақатынас болуы
шарт.
Инвестиция ұғымы ... сөзі ...... жұмсау” деген мағына
береді. Инвестиция дегеніміз – ... ... ... ... ... бизнестің материалдық жағына жұмсалады. Сондай-ақ кәсіпорынның
материалдық жағына негізгі және ... ... ... болады.
Инвестиция негізінен екі формада болады:
1)тікелей;
2)портфелді.
Тікелей инвестиция - ... ... т.б. ... ... күрделі қаржы. Портфелдік инвестициялар - ... ... ... ... ... ... ... ерекшелiгi - инвестиция капиталдың
құрылуымен, нақты физикалық ұғымдағы физикалық ... ... ... ... ... және оны ... түсу, қоғамымыздың
тұрмыс халiн жақсарту - инвестициялаудың негiзгi мақсаты болғандықтан,
күрделi ... ... ... ... ... ... анықтамасына сай келетiндiктен, “инвестиция” ұғымын қолдану
кезiнде оған ... ... ... ... ... Инвестициялау
процесi инвестициялық ресурстардың материалдық байлықтарға және материалдық
емес құндылықтарға айналу ... ... ... ... ... ... түрiнде бейнеленген. Тек нарықтық экономика жағдайына өту жоспарлы
экономикаға ғана тең ... ... ... ... ... қағаздары және
басқа да қаржылық активтерi бар “инвестиция” ұғымына ... ... ... ... күштердiң ғылыми-техникалық тұрғыда өркендеуi жалпы
мәдениеттің алға басып, өркен жаюы ... ... ... ... ... және де ... ... ұлттық мақсат-
мүдделерiнiң рөлi мен мағынасының күшеюi ғылыми-техникалық және ... ... ... ... байлықтары мен қоғамдық
құндылықтарына салынатын салым ... ... ... ... ... бiз ... деген ұғымда қаржылық аспаптар, инновациялық
салалар арқылы материалдық байлықтарға және қоғамымыздың ... ... ... немесе жанама ... ... ... түсiнемiз. Негiзгi капиталға салынатын ... ... ... ... ... ... бiрдей. Осыған
орай, бiз ол көрсеткiштi бұдан былайғы уақытта негiзгi ... ... ... күрделi қаржы деп атайтын боламыз. Инвестициялардың
қандай түрлерi болмасын ... ... ... ... рөлi ... де, олардың елiмiздiң экономикасын өркендетудегi маңызы зор.
Негiзгi капиталды қайта жаңарту ... ... орны ... ... ... рольдерi мына төмендегiдей қалыппен
сараланып бөлiнедi:
• жалпы және бүтiндей инвестициялар;
• негiзгi капиталды көбейтуге ... таза ... ... ... ... ... ... инвестиция.
Экономикалық әдебиеттерде инвестициялардың қалыптасуына әсер ететiн
факторларға ... ... ... және ... ... деп ... 1 – ... процесiнiң сызбасы
|Инвестиция |Материалды |Қаржылық ... емес ... ... ... | |
| ... |жұмсалған |жұмсалған инвестициялар |
| ... ... | ... ... ... |Патенттер, |Бiлiм ... ... ... |лицензиялар, | |
| ... ... ... |денсаулық |
| ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | |т.б. ... |ық ... |
| | ... ... т.б. ... т. 6. ... |Экономиканың |Қаржылық- |Инновациялық ... ... аясы ... ... |банктiк орта |орта ... ... ... ... ақша ... ... беру ... |мате|аспай|риал|қаражат тарын |активтердiң ... ... ... ... ... ... |
| |дық |н ... |техникалық |сақтаудың |
| ... ... ... |
| ... | ... және ... |
| |ді |қ ... |бәсекелестiк |қоршаған |
| ... ... ... |
| |йту ... | ... |қорғау |
| | |ң ... | |т.б. |
| | ... | | | |
| | ... | | | |
| | |ру | | | | ... ... байлық пен материалдық емес сипаттағы |
|лаудың ... ... ... ... ... | ... | |
| | | | | | | ... инвестициялардың динамикасы, әдетте, экономикалық жүйенiң iшкi
(эндогендi) факторларына, яғни, ұлттық табыс пен ... ... ... ... ... ... өсуiне экзогендi
факторлар, ғылыми-техникалық прогресс, халықтар санының өсуi, мемлекеттің
саясаты және тағы басқалары ... ... ... және ... ... мақсатты бағытталуына байланысты келесi түрлерге
бөлiп қарайды:
1)Өндiрiс ғимараттарын, құрылғыларды, сондай-ақ қызмет ету мерзiмi бiр
жылдан ... ... ... ... ... жұмсалуын сипаттайтын
инвестициялар заттай активтерге жұмсалған инвестициялар болып табылады..
2)Қаржылық активтерге жұмсалған инвестициялар - бұл ... ... жеке ... ... қызметiне араласу негiзiнде, яғни,
үлестi бағалы қағаздарды немесе қарызды ... ... алу ... сома алу құқығын сипаттайды.
3)Материалды емес активтерге жұмсалған инвестициялар - бұл ... ... ... ... ... ... қызмет етуiне,
сондай-ақ сауда белгiлерiн даярлауға, лицензия алуға және тағы басқаларға
жұмсалған ... ... ... ... ... ... пайдалану аясы
бойынша келесiдей жiктелiнедi:
• өндіріс тиiмдiлiгiн ... ... ... ... ... құрылғыларды және т.6. ауыстыру нәтижесiнде өндiрiс
шығындарының төмендiгiн қамтамасыз етудi сипаттайды;
• өндiрiстi кеңейтуге жұмсалған инвестициялар. Оның ... ... ... ... ... болып табылады;
• таза өндiрiс орнын салуға жұмсалған инвестициялар, ... ... ... ... жаңа ... ... көрсетуге
бағытталған кәсiпорындарды салуды қамтамасыз етудi сипаттайды;
• жаңа өндiрiс орнын салуға жұмсалған инвестициялар, яғни, жаңа тауарлар
өндiруге немесе жаңа ... ... ... ... ... ... ... сипаттайды /8/.
Экономикалық түрлендiрулердi жүзеге асыруда, сондай-ақ ... ... ... ... ... инвестицияларды олардың
экономикалық мазмұнына қарай әртүрлi нысанда бөлiп қарастырады. Оның iшiнде
бiзге танымалы мыналар:
Ссудалық капитал ... ... - ... ... немесе әртүрлi несие нысандарында пайдалануын сипаттайды.
Кәсiпкерлiк нысанындағы ...... ... ... ... ... ... бiлдiредi.
Кәсiпкерлiк капиталдың тiкелей нысанында ... ... ... ал ... нысандарында пайдаланылуы портфелдiк
инвестицияларды сипаттайды. Тiкелей инвестициялар өндiрiстiк кәсiпорындарға
тiкелей қаражат жұмсаумен ... ... ... ... ал ... инвестициялар - бұл ... ... ... әртүрлi қорлардың, кәсiпорындардың, ұйымдардьң немесе
мекемелердiң бағалы қағаздарын, акция, облигацияларын, сертификаттарын
сатып алу ... ... ... ... ... ... бiлдiредi.
Қазақстанның экономикалық дамуына жұмсалған инвестициялардың
нысандарына ... үлес ... ... ... ... ... өте ... көрсеткiшке ие болуын сипаттайды.
Әрине, бұл жағдай елiмiздегi ... ... ... аса ... қатар, инвестицияларды меншiк нысанына байланысты келесiдей
түрде бөлiп қарайды:
... ... ... ... ... ... қаржыландыруды сипаттайды, оның жұмсалу бағыты ... ... ... Жеке ... капитал нысанындағы инвестициялар кәсiпкерлiк қызметпен
айналысатын ұлттық шаруашылық субъектiлерiнiң өз ... ... ... жиынтығын сипаттайды. Мұндай мемлекеттiк және
жеке меншiк нысанындағы ... бiр ... ... деп те ... ... ... нысанындағы инвестициялар шет мемлекеттерден, оның
iшiнде халықаралық ... ... ... ... ... инвестициялардың барлық түрлерiн төмендегi 1-сурет бойынша
жүйелеп, топтастырып көрсетуге ... ... ...... жіктемесі
Инвестицияларды анықтауда инвестициялардың тек мазмұндық сипатына ғана
көңіл бөліп ғана қоймай, сонымен бірге оның мақсатты бағыттылығын да ... Осы ... ... ... ... ... өндіруге кеткен
бөлігін құрайды және жаңа ... ... және ... ... мен ... ... ... өндірісті кеңейту мен
жаңартуға жұмсалған шығындар болып табылады, яғни ақша ... ол ... ... кеңейтумен және капитал құрумен
байланысты инвестицияларды статикада емес, ... яғни ... ... ... және ... осы мерзімдегі инвестициялық
қызметтің соңғы өніміне айналуында қарастырған жөн. Бұл ... ... ... ... ... ... ... осы түрленулер болмаса инвестициялауға деген ынта болмайды.
1.2 ... ... және ... ... ... ... ... ашық рыноктың экономикасы жүзеге асыруға
бағытталған саяси және экономикалық бір жүйелілікке беталыспен ... ... ... мен ... республикаға шетелдік капиталдың
құйылуы ... ... ... ... ... ... ел ... маңызды рөл атқарады және оның
мақсаты мен алға ... ... білу ... ҚР ... ... ... ... негізге ала отырып, шетелдік ин-весторлар
мүддесінің белгілі шеңбері туралы ... ... ... ... ... ... түрде басшылыққа
ала отырып, оның екі негізгі мүмкіншіліктерін ескеру ... ... ... ... ... ... мен Азияның түйіскен жеріндегі стратегиялық маңызды жерде ... ... мен ... кең ... ... ... ... мол.
2)Қазақстанда оқымыстылар, техниктер, маманданған және жартылай
маманданған жұмысшыларды ... адам ... ... ... және
әртүрлі ұлт-ұлыстық резервінің (қорының) жеткіліктілігі. Бірақ та әрбір
айтылған факторлардың өз деңгейінде шектелулері бар, оны ... ... білу ... ... ... ... орналасқан және ыңғайлы, арзан, көлемді
мұхиттың сауда флотына жақын орналаспаған;
... ... ... ... ... ... тазалауға,
бөлшектеуге, тасымалдауға қосымша қажетті шығындарды да есептеу
қажет/6/.
Шетелдік инвестиция халық шаруашылығының ... ... ... ... ... ... мен өндіру, өңдеуге, металл өңдеуге ... ... және ... ... ... ... өнеркәсібінде,
өнеркәсіп тауарларын өндіруде халық тұтынатын тауарларға және ... ... ... ... елдің қауіпсіздігіне тікелей
байланысты қару-жарақ өндіруге, есірткі заттар ... және т.б. ... ... ... ... ... ... мынадай міндеттерді
орындауға болады:
1)аймақтық жоғары бағаланған жаңадан ... ... ... ... ... іс ... күштерді аймақ территориясына
орналастыру);
2)өндірістің бірқатар тұйықталған жүйесін құру (мүмкіндігінше дайын өнім
өндіру);
3)белгілі салалардағы ұлттық және шетелдік кәсіпорындарға
өзара тиімді ... ... ... ету үшін ... жағдай жасау.
Бұл міндеттердің орындалуы, жалпы басқа өте ... ... ... әсер еткен болар еді:
1) жұмыспен толық ... ... ... ... ... (күрделі қаржы) қайтарымына жету;
3) бұрын өндірісте ... ... ... ... ... ... пен материалдарды, ... ... ... ... ... төмендету.
Тікелей шетелдік инвестициялар экономикалық реформаға әсер етуде
экономикалық басқа ... ... ... ... ... тауар өндіру мен қызметтер ... ... ... ... салудың
қайнар көзі, жаңа технологияны пайдаланға, ноу-хау, басқарудың ... ... және ... (өндірісті сұранысты қанағаттандыруға
бейімдеу) дамытуға қолайлы. Онымен бірге қарызды ... ... ... ... зор ... ынталандыра отырып, тәуекелінің
толық ақталуы жобаларының жетістікке жеткізу инвесторлардың өздеріне
жүктеледі. ... ... пен ... кооперацияның тығыз
байланысы қалыптасуының нәтижесінде тікелей ... ... ... мен ... ... шаруашылықтың өте тиімді байланысуын қамтамасыз
етеді. Қазақстанда біріккен кәсіпорын ашу ... өте тез ... ... 2000 жылы ... ... 491 ... кәсіпорын болса,
2001 жылы 736-ға ... ал ... оның саны 1/3-ке өсіп ... 1 ... асып отыр. Рыноктың қайта қалыптасу кезеңінде біздің
республикаға шетелдік ... ... өте ... және ... ... бұл ... ... (кепілдікпен) алынатын
экспорттық несие деп аталатын мемлекеттік емес несие. 2000 жыл мен 2003 ... ... ... 17 ... ... 9 ... доллары көлемінде
экспортты несие алынды. ... ... ірі ... мына елдерден несие
алынған: Германия (1 млрд. доллар), Түрік мемлекеті (800 млн. ... (458 млн. ... және ... (400 млн. ... ... ... көбейту үшін біздің елімізде бірінші
кезекте жақсы дамыған инфрақұрылым және коммуникация ... ... ... Үкіметі Қазақстанның дамуына ресми көмек ретінде келіп
жатқан шетелдік капиталды қазіргі ... ... мен ... ... ... ... отыр /17/. Бұның шеңберінде Қазақстан көптеген ... ... ... ... ... ... Атап ... ЕБРР,ИБР және көмекші елдер, Жапония, АҚШ, Германия,
Франция және ... ... ... байланыста.
Қазақстан Республикасы барлығы 1996 жылдан ... ... ... ... АҚШ ... ... қаржыларын МФЭО мен көмекші елдерден алған, оның
төрт млрд.тан ... ... ол ... 65 ... ... ... Қазақстанға көмекші елдер тобының түсінушілік
кездесуінде ... ... жж. ... ... сәйкес республикаға 4,35 млрд. АҚШ доллары көлемінде несие
қаржысы берілді. Оның ішінде 140 млн. АҚШ ... ... ... ... ... өте қажетті ондаған жобалар ... ... ... ... ағылшындар 300 орындық аурухана салуды қолға алды.
Сызғанов атындағы Хирургия ... ... ... ... ... орталығына ЦБР-дің несиесі, ауылшаруашылығында жекешелендіру мен
реформаны қолдау және фермерлік шаруашылықты дамытуға МБРР ... ... орта ... ... үшін ... несие беру бағыты ... ... ... техникалық көмек жүйесінен ... атап ... ... ... ... ... ... Еуропалық Одақ (ЕО)
жобасы, ол экономикалық реформа процесіне қолдау көрсетуге бағытталған. Іс-
жүзінде қолданылып жатырған жалпы жобалар саны 49, олар ... ... ... АҚШ ... ... ... жылдарда Қазакстан экономикасына ... ... ... ... портфельді, қарыз қаржылары, сыртқы
несиелер) жалпы сомасы 22 млрд. АҚШ доллары тартылған. Соның ішінде тікелей
инвестиция - 9,4 ... ... оның 46,7 ... ... ... проценті металлургияға.
Болжап есептеуге қарағанда, жыл сайынғы Қазақстанның шетелдік
инвестицияны ... ... 4-6 ... АҚШ ... ... ... ... капиталды тарату 4,3 млрд.доллар деп болжанған, оның ... ... 7,1% және 24% ... /23/.
Біріккен кәсіпорын өз қызметтерін ішкі рынокқа да атқарып келеді. ... ... ... ... ... бөлшек сауда тауар айналысының
16%-ын құрады. Шетелдік инвесторлар инвестицияны Қазақстан экономикасының
шикізаттық салаларына ... ... ... өнеркәсібі және отын-
энергетика кешеніне көп көңіл аударуда.
Тау-кен өнеркәсіптік ... тура ... ... ... ... ең ірі және өте ... ... облысы, Бақыршақ кен
орнында ашылған алтын мышьякты руданы өндіру мен ... ... ... және НАК ... ... ... болжамдағы көлемі 212 млн.
АҚШ ... Ол 30 ... ... ... 930 млн. АҚШ ... таза ... алынады деп күтілуде, оның 230 млн. ... ... ал НАК ... ... ... ... 490 млн. ... кезеңде 18 біріккен кәсіпорын көмірсутегін зерттеп табу мен
өндіруде ... ... ... Оның ... ... ... және Королев
мұнай орындарын игеріп ... ... ... ... ... Шевройл" біріккен кәсіпорны және Қазақстанның батыс облыстарында
мұнай орындарын зерттейтін және ... ... ... ... ... ... Одан басқа өз қызметтерін табыспен
жүргізіп жатқан ... ... ... (АҚШ) ... ... Арман мұнай кен орнын игеріп жатқан біріккен
кәсіпорын "Арман", Канада ... ... ... және "Харикейн-
Хайдрокарбон" ашылған. «Тұран Петромум» Қызылорда облысындағы ... және ... кен ... ... Ойл ГМБХ" германия
компаниясымен ашылған "Казгермұнайы ... ... және ... ... ... ... 20 ... қатар қазіргі мұнайды зерттеп табатын және ... ... ... ... ... жағдайлар мен
инвестициялық мүмкіндіктерімен жер ресурстарының иесі ... ... ... ... ... ... ... да, бұл біріккен келісімдер
мақсатқа сәйкес емес. Мемлекет үшін тиімді келісім-шарт өнімді бөлу болды.
Қазақстан мұнай-газ ... өте мол ... кен ... туралы өнімді бөлу келісім шартына кол қойылып бекітілгеннен
кейін күрделі қаржыны салу мен игеру ... ... деп ... Қарашығанақ орнында "Бритиш Газ" ( ... және ... ... және ... теңізі шельфінде барлау мен ... ниет ... ... ... ... Газ", ... ... және "Тоталь").
Мемлекеттік меншікті "жекешелендіру процесіне шетелдік инвесторлар
қатысуы туралы" бекітілген ережеге сәйкес республикада шетелдік ... ... ... ... қатысуына болады. Нақты айтқанда
жекешелендіруге қатысатындары:
• өзінің жобаларымен;
• жалпы көпшілік жекешелендіруге;
• кіші ... ... ... ... ... кәсіпорындарының
акциясын алу) шетелдік компаниялардың саясатында өнім өткізу рыногын қолға
алудағы жаңа бағытты ... ... ... ... ... компаниясына Алматы темекі
фабрикасының акциясы сатылған. Жобаның жалпы ... 302 ... ... ... ... жекешелендіру туралы американың "Набиско"
компаниясымен келісім шартқа қол қойылған. Бұл жобаның ... ... ... ... ... ... ... одақтың
құрылуы) шетелдік инвестиция құқықтық жағдайын жасамау мүмкін емес, бұл
біркелкі салық және тарифтік ... баға ... ... ... ... ... ... сәйкес келетін және ұлттық
мүддені қорғауды қамтамасыз ... ... ... ... тарту болашақ мақсатқа жақсы ... ... ... ... кезде ҚР-да шетелдік инвестицияның ... және ... ... 30-ға жуық заңдар мен заң күшіндегі актілермен
реттелуде. Ең бір басты ... ... ... ... инвестиция туралы" заң. Бұл заң ... ... ... ... ... қабылданды және бұнда біріккен кәсіпорын
қызметтері мен құрудың жағдай ... ... оның ... ... ... мен ... шешу ... редакциясында қабылданған.
Бұл заңды қабылдағанына 5 жыл өтті. Осы кезеңде Қазақстан алғашқы
қадамынан бастап ... ... ... ... ... ... келеді. Осы заң ... ... ... тікелей
инвестицияға ыңғайлы және жеңілдік жасауымен қатар өте ... ... ... орын алды және өз ... басты, үлгілі болып саналады.
Еліміздің инвестициялық климатын бағалаудың басты бір жағы ... ... ... ... Экономикалық реформаның даму дәрежесіне
сәйкес оның зандық қоймасы одан әрі жетілдіріліп тұруы қажет.
Республика Президентінің заң ... ... ынта ... ... жылы ... инвестиция туралы" заң жобасы жасалды, ол 1994 жылы
желтоқсан айында ... ... ... ... ... /10/.
Бұл заңның жаңа редакциясы шетелдік инвесторлар қызметтеріне
мүмкіндігінше ыңғайлы жағдай жасады, ... ... ... ... қызметтеріне мүмкіндіктер жасаумен ... кең ... ... ... ... жаңа редакциясында инвестиция түсінігі кең ұғымдағы сөз ретінде
қарала отырып, оған мүліктік ... ... бар ... ... деген құқықтарды, шетелдік инвесторлар үшін ұлттық тәртіпті тарату
саясаты жалғасын табады, халықаралық арбитраж туралы ... ... және оның СКВ ... қалыптасуына және т.б. шектеу жойылды.
Заң бойынша кез-келген шетелдік инвестиция ... және ... ... ... ...... ... кем
түспейді.
Бұл ережеден шетелдік инвесторларға тиімді ерекшеліктері халықаралық
шарттарға сәйкес үстемдік (жеңілдік), сонымен ... ... ... ... ... және ол ... заңмен реттеліп
отырылады. Бұнан басқа ... ... ... ... ... ... жеңілдіктер жасалуы мүмкін /23/.
Заң шетел инвестициясына ... ... ... олар ... ... (мемлекет меншігіне айналдыру) мен еріксіз ... ... ... мен ... ... ... ... кепілдік,
саяси жағдайдың өзгерісінен кепілдік және т.б. кепілдіктер.
Сонымен шетел инвестициясы мемлекет иелігіне және еріксіз шартын ... ... ... ... болмаса, басқа барлық жағдайда болмайды
(жүзеге асырылмайды). Егер ... ... ... ... ... ... арада тепе-тең және тиімді ... ... ... өтеп ... инвесторлар инвестиция жұмысы басталғаннан 10 жыл бойына Заң
өзгерістерінен кепілдік беріледі. Мемлекет кез-келген ... ... ... ... ... үкімет ауысуы немесе мемлекеттік құрылымның
өзгеруінде халықаралық қазы ... ... ... ... ... заттың міндеттемелерін орындайды.
"Шетелдік инвестиция туралы" (7.12.99) бұрынғы заңда ... ... бір ... ... ... ... ... бұл инвестиция іске асқаннан кейінгі алғашқы бес жылда ... ... ... және осы ... ... бес жылда 50 % төмендету. Алайда
жаңа занда (20.01.03) "Салықтық каникулдер" ... ... ... ... ... АҚШ-тың салық заңында ... үшін ... ... кірістен, пайдадан алынған төлем тең
көлемде азайту қарастырылған.
Қазір көптеген елдер арасында ... ... ... ... үкімет
аралық келісімдерге қол қойылды. Солай ... да іс ... жаңа ... ... ... ... ... үшін алынған инвестициялар
үшін салықтың ... ... ... ... ... Президент
бере алады / 9 /.
Қазақстан аумағында шетелдік инвестиция ұлттық ... үшін ... ... ... ... ... шетел инвесторының толығымен
тиесілі біріккен кәсіпорында, ... ... ... ... мен ... құру жолымен жүзеге асырылады.
Бұл жағдайда осы кәсіпорындарды тіркеу республика занды тұлғалары ... ... ... ... ... ... мемлекет иелігінен айыру саясаты жаңа "Шетел
инвесторлары туралы" заңда толық ашылған. Шетел инвестициясы ... ... ... ... ... ... ... инвестициясына, шетелдік қатысатын кәсіпорынға мүлікті жалға
беруші жалға беру шарты бойынша жүргізіледі.
Шетел инвестициясына ... ... ... ... қатар үкімет
аралық екі жақты шетел инвестициясын ... және ... ... ... ... ... үкіметі Егемендік алған уақытта 18 елмен
осындай шарт жасады. Бұл: АҚШ, Англия, Египет, Түркия, ... ... ... ... ... 20 елмен келісім жобалары талқылану үстінде
/24/.
Біздің ... ... ... ... ... белгілі бір деңгейде ықпал ететін кедергілер бар. Бұл:
1)Заңды және жеке ... ... ... ... еркін экономикалық аймақ санының жеткіліксіздігі;
3)Төлем мәселесі - шетел валютасына қол жеткізу қиындығы;
4)Үнемі өзгеретін және ... ... ... ... ... туралы" заңның икемсіздігі, әсіресе шетел несиесіне ... ... ... ... пайдалануға қатысты бөлім;
7)Жеке меншіктің бүкіл институтының негізі ... жер үшін ... ... қаржы секторы, шетелдік жобалар үшін қаржының жоқтығы,
кепілдік алу қиындығы;
9)Экологиялық нормаларды ... ... ... ... ... саясаттың болмауы;
10)Жетілмеген банк туралы заңдар және өте тұрпайы банк жүйесі;
11)Қазақстан мен сыртқы дүние арасындағы әуе ... ... ... ... құрлық бойынша тауар тасымалдауға
арналған жермен тасымалдау жүйесінің икемсіздігі (“Мұнай және газ” ... ... ... ... ... ... мақсаты - ұлттық экономиканы
жетілдіру мен ... ... ... ... ... ... ... артта қалушылықты жою, ел өмірінің жоғарғы деңгейін
қамтамасыз ету болып табылады. Республика ... ... ... ... ... ... ... кредитор елдердің белгіленбегенін атап өткен жөн.
Келісімшарттарды жасау шарты нашар ... және олар ... ... ... ресурстар республиканың болашақтағы мүдделерін
ескермейді, ... мен ... ... ... басқа нашар дамыған елдерге шетел капиталының жұмсалуы, ... ... ... ... ... ... жағымсыз салдарға алып келеді.
Мысалы, нашар дамыған елдерде қонақ үймен құрылыс кешендерін салуда елдің
ұтатын, бірақ ... ... ... ... тұрғындардың белгілі бір
бөлігі жұмысқа орналасады, алайда бұл ... ең ауыр және ... ... ал ... ... ... әрдайым шетелдіктер
істейді. Сондықтан, бүкіл жалақының мардымсыз бөлігі ғана елде ... ... ... үйін ... барлық қажетті құрылыс материалын ғана
емес, сондай-ақ жиһаз, ... ... ... ... үшін ... ... ... ал бүкіл пайда шетелге аударылады.
Біріккен кәсіпорын құру кезінде койылған мақсаттардың бірі Қазақстан
кәсіпорнының жаңа технологияны, "Ноу-Хауды" алу, ... ... ... ... ... ... жүре келе бұл ... ұмтылады, мысалы,
негізгі міндет ретінде тек мұнай ... ... ... ... ... бір
бірлескен кәсіпорын кен орындарын ... ... ... қайтарымының ең
жоғарғы коэффициентінің және өндірілген өнімді толық пайдалануды қамтамасыз
ететін технологиялық сызбаларды әзірлеу туралы жұмыстарды орындамайды. ... ... ... ... құруда қазақстандық қатысушылар
тәжірибесіздігінен осы біріккен кәсіпорын қызметін ... ал ... ... алып ... кемшіліктерге жол берді /25/.
Басты кемшілік тіркеу (құрылтайшылық) ... ... ... құжаттарды қамтитын құрылтайшылар құзіретіне кірмейтін салық
салу және басқа ... ... ... ... ... ... ... талдау құзіретті орган мен бөлек ... ... ... ... келісім шарт әзірлеу қажеттігін анық
көрсетті, онда ... ... және ... ... қаржылық
міндеттемелері мазмұндалатын болды.
Қазіргі уақытта экономика министрлігі газ және ... ... осы жоба ... ... ... ... саясатын жүзеге асыруда ұлттық мүддені жан- жақты
ескеру қажет. ... ... іске ... ... ... ... тартылған капитал көлемі ықпал етуі мүмкін. Олардың жиынтық
саны ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін ... ... ... ... ... ... инвестициясын тартуды ынталандыру мақсатына
шетел инвесторлары үшін түсінікті ұзақ мерзімді саясатқа негізделген жаңа
іскерлік, ... ... ... Республика Үкіметі үлкен күш ... 1999 жылы ... заң күші бар ... ... ... ... ( 30.03.99);
2)"Банкрот туралы" ( 07.04.99);
3)"Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы" (17.04.99);
4)"Қазақстан Республикасының ұлттық банкі туралы"(30.03.99);
5)"Лицензиялау туралы" ... ... ... (02.05.99);
7)"Салықтар және бюджетке басқа міндетті төлемдер туралы"(24.04.99).
Қазақстан кешенінің ... ... ... сирек кездесетін асыл металдардың, орасан зор қорына ... ... және ... ... ... индустриясына ие бола
отыра көп салалы, осы заманғы машина жасау базасына, жоғары ... ... ... ... ... ... ... Іс-жүзінде ғылыми мәнді
техникалық күрделі өнімдерді шығаратын сала жоқ, халық тұтынатын тауарлар
өндірісі мыналар дамыған: ... ... ауыл ... ... нашар пайдаланылады, өнеркәсіптің жетекші саласы қара және түсті
металлургияда, химия ... ... көп ... ... ... әбден тозған қондырғыны пайдаланудың үлес салмағы жоғары,
осыған байланысты өнеркәсіп ... ... ... ... ұзақ ... ... жасалды /11/.
Артықшылық ретінде мыналарға бағытталған жобалар танылады:
1)өнімдердің дәстүрлі экспорттың түрлерін шығаратын өнеркәсіптің базалық
салалары өндірісінің көлемін күрт ... ... ... болат прокаты, ақ
қаңылтыр, хром кені, ... ... сары ... тыңайтқыш және т.б.);
2)металдан жасалынған өнімдердің тауарлық әзірлігін көтеретін ... ... ... жаңа ... өндірісін ұйымдастыру (ауыл шаруашылық
машиналары, тау-кен көлігі техникасы, электр қозғалтқыштар, аккумуляторлар,
көмір қышқылы ... ... ... ... ... бастапқы алюминий және т.б.);
4)күрделі ғылыми мәнді өнімдерді және халық тұтынатын тауарларды
шығаратын өндірісті құру ... ... ... улы ... ... ... ... бұйымдар және т.б.).
Өнеркәсіп қалдықтарын тереңірек ұқсататын өндірістің ... ... ... ... үшін ... ... ... тізбеге
206 жоба кіреді. Ол жоба бойынша бөлінген және инвесторларға, жобаға,
кредитке мұқтаждық ... ... ... ... экономикалық
негізделе, қаржыландыру ерекшеліктері, шетелдік әріптестердің саны туралы
қысқаша ақпарат береді /26/.
Соңғы ... ... ... ... ... көрсеткендей,
іскерлік қатынас Германия, Турция,. Жапония, АҚШ, Финляндия фирмаларымен
және банктерімен қалыптасты. Италия, ... ... ... ... және ... ... серіктестер мен достық қарым-қатынас дамып,
нығайып келеді.
Бүгінде республикада экономикалық достық қарым-қатынасы ... ... ... ... және нығайтуды қалыптастыруға барлық мүмкіндік бар.
Оның ... ... ... ... ... ... ... қарау.
Экономикаға шетел инвестицияларын тартудың артықшылықтары келесiдей:
• Шетел инвестицияларын қолдану бюджетке салық түсiмдерiн ... ... ... ... ... ... ... жөн, еуропалық типтегi экономикалық жүйеде мемлекет
өңдейтiн және қайта ... ... ... және ... ... өнiмдi шығаратын салаларды инвестициялаудан өз
табыстарының 50%-ына дейiнгi көлемiн алады, сонымен бiрге елге ... ... жол ... ... ... мен ... жергiлiктi бюджет түсiмдерiн де
ұлғайтады. Шетел инвесторы, әдетте, ... ... ... оларға еңбекақы төлейдi, ал салықтары бюджетке түседi. Сондай-
ақ, қоғамдағы жаңа қосымша тұтыну қабiлетiнiң туындауы жаңа тауарлар
мен ... ... ... ... ... ... орналастырған мемлекетiнде тiкелей және жанама ... ... Алғы ... технологиялық тәжiрибенi тарту жолымен шетел инвестициясы
елдiң ғылыми-техникалық потенциалын жоғарылатады;
• Iшкi көздердiң шектелген жағдайында халықаралық капитал ... ... ... ... қалуды жоюға, инновациялық iс-
әрекеттiң кеңеюiне, нарықтық инфрақұрылымның қалыптасуына септiгiн
тигiзедi;
• Шетел капиталын ... ... ... жаңа ... орындарын
құруға көмектеседi. Егер инвестор жалдаған адамдар жұмыс тапса, онда
бұл мемлекет әлеуметтiк қамсыздандыру төлемдерiн ... ... ... ... ... қайта оқытып, олардан жаңа бiлiм
мен жаңа дағдыларға ие болуды ... ... ... ... басқару, ақпаратты технологиялар аясында) және технологиялық
дағдының дамуы жергiлiктi жұмыс күшiнiң сапасын жоғарылатады;
• Шетел инвесторлары түрлi ... ... алғы ... ... бiлiм мен ... ... ... экономиканы
жаңа сапалы деңгейге көтередi;
• Инвестициялар отандық, кәсiпорындардың экспорт пен ... ... және ... ... шығу ... ... ... Инвестициялар өнеркәсiптiң жаңа салаларының негiзiн ... ... ... ... ... ... ... негiзiнде
құрылған жаңа өнеркәсiптiк бағыт жаңа ... ... ... және ... күшi болуы ықтимал. Сонымен қатар, өзiнiң
инвестициясының нәтижесiне ... ... ... түрде
басқаларға да өз ... ... ... Белгiленген нарықта
қызметiн атқарған осындай инвестордың ... жаңа ... ... ... ... ... ... инвестициялық жобасы аралас өндiрiс пен
салалардың дамуына негiз болады. Мысалы, мемлекет немесе белгiлi ... ... ... өндiретiн компанияны тарта алса, бұл
есептеуiш техника мен бағдарламалық ... ... жаңа ... ... болатындығына күмән жоқ;
• Инвестициялар елдiң немесе аймактың ... ... ... ... ... жоба ... мен ... әрiптестерi арасында кәсiпкерлiк өзара ... құру ... ... ... ... ... екi
жақ та аймақтағы әлеуметтiк және экономикалық жағдайды тереңiнен
түсiнуге ... ... ... ... ... ... түсiнуге және дамытуға жағдай жасалады;
• Инвестициялар әлеуметтiк қажеттi шығындарды азайтады. Қосымша жұмыс
орындарының құрылуы ... ... ... ықпал етедi,
сондай-ақ, инвестор кейбiр әлеуметтiк шығындарды өз ... ... ... ... ... ... ... мүмкiн. Сонымен қатар,
жұмыс орындарын құру, жұмыссыздықтың азаюы жанама түрде психикалық
аурулар, қылмыс сияқты ... ... ... ... ... Инвестицияларды тарту артта қалған, дипрессиялы аудандардың дамуына
жағдай жасайды;
• Инвестициялар нәтижесiнде мемлекеттiк табыстардың артуы ... ... ... тұрғындардың өмiр сапасының
артуына, жұмыспен қамтамасыз ету мүмкiндiктерiн құруға ... да ... ... және дамушы елдер сияқты экономикалық
даму жобаларын қаржыландыруда шетел капиталын сыртқы несиелер мен қарыздар
нысанында ... ... ...... ... ... ... капитал ағымын табиғатына байланысты, ұйымдастырушылық
нысанына байланысты, ... ... мен ... мақсаттарына қарай
ажыратуға болады:
1)Әртүрлi несиелер түрiндегi ... ... ... ... ... ... тiкелей шетел инвестициялары түрiндегi,
портфельдiк және ... емес ... жеке ... ... ... ... инвестицияларды тарту бойынша мемлекеттік реттеу
механизмдері және инвестициялық стратегиялары
Қазақстан ресми түрде ... ... ... саясатын таңдады
және оның құрылымы үшін қажетті барлық алғы ... бар. ... ... потенциал (табиғи ресурстардың үлкен қоры, ... ... ... ... ... ... ... нарықтарының жақын
болуы және т.б.) бизнестің көптеген бағыттарын дамыту үшін ... ... ... ... ... жақтарынан он жылдық кезеңге
келесілерді атап өтуге болады:
• Елімізде жеткілікті тиімді ... ... жүйе ... Қор нарығы үшін барлық қажетті инфрақұрылым қалыптасқан;
• Ұлттық валютадағы жақсы ақша ... бар ірі ... ... ... ... ... ары ... дамуы жөнінде стратегиялық келісім-
шарттар жасаланған;
• Қызметтің ғылыми сыйымды шеңбері де өте маңызды ... ... ... және т.б.)
Инвестиция тартушы және бизнестің дамуы үшін барлық ... ... ... үшін ... ... ... ... керек деп түсіну
керек.
Мысалы, портфельді инвестициялар неғұрлым елге тез ... ... олар ... тез ... ... ... бағытталған акцияларды
сатып алу – бұл қор ... ... ... ел төменгі сатып алу
қабілетімен ... елде ... ... ... кәсіпорын
сатып алуға жақсы жасырын әдіс болып табылады. Бұл қосымша инвестициялық
міндеттемелерсіз кәсіпорынды сатып алу үшін ең ... жол ... ... тәуекелдің көлемі мен құны бойынша келесісі келешектегі
сатып алумен кәсіпорынды басқаруға алу болып табылады. Әдетте, кәсіпорынды
Үкіметтің ... ... ... ... ды ... барлық
қаржылық және экономикалық саясат инвестордың өзімен анықталады, яғни ... ... ... ... ... сондай-ақ шетелдік,
шектелген кеңістіктің шектерінде ғана шешім ... ... Бұл ... басқарудың жалпы стратегиясы елдегі бизнес дамуының ұзақ
мерзімді перспективаларына инвесторлардың көз қарастары мен ... ... ... ... ... ... ... нарықтық жағдайлар мен оны қолдану мүмкіндіктеріне байланысты.
Жоғарыда келтірілген екі инвестициялық стратегиялар ... ... ... ... және осы келісімдердің ажырамас бөлігі болып
табылатын нақты міндеттемелерді ... ... ... ... ... бұл міндеттемелердің еркін трактовкасы және қайта тапсырыстар,
ереже бойынша, шығындар, бұзылған қатынастар және соттық ... ... ... ... болатын бұзуларға алып
келеді.
Классикалық инвестициялық стратегиялар ... ... яғни ... ... ... жеке ... ... құрал-жабдықпен қоса, кез келген өтімді қорды кепілге бере отырып,
несие алумен байланысты. Бұл ... ... ... кәсіпорын және
оның шотына байланысты тәуекелдерді ... ... ... ... ... Өзіндік инвестициялық
шығындардың көлемі болашақ табыстардың ағымымен өтеледі.
Келесі ... ... ... үшін ... ... ... қара және түсті металлургия және т.б.). ... ... ... ... ... қажетті көлемді және салықтық
жеңілдіктердің бөліктердің шешімін қамтамасыз ететін несиелік ... ... ... ағымдарының есебінде жетеді.
Экономиканың маңызды стратегиялық салаларын инвестициялау ... ... алу ... ... ... ... болып табылады. Бұл жағдайда ХВҚ түріндегі ... қор ... ... ... қолдауы үлкен рөлді атқарады.
Барлық жоғары келтірілген ... ... ... ... ... қолданылуы мүмкін. Бірақ та, ... ... мен ... және ... ... стратегиялары
арасында бір баланс бар.
Инвесторларға мемлекеттік ... ... ... келесідей арнайы міндеттер шешілуі қажет:
➢ Сыртқы сауда ақпараттар жүйесі және ақпараттық-кеңестік қызметтер
құру, сондай-ақ олардың аймақтық және ... ... ... Мемлекеттің қатысуымен инвестицияны сақтандыру және ... ... ... ету, ... ... лер бойынша мемлекеттік кепілдендіру міндеттемелерін беру;
➢ Шетелде приоритетті инвестициялық ... ... ... қызметтер жұмысын жүзеге асыру.
Ұлттық инвестициялық стратегияның маңызды элементі елдің инвестициялық
потенциалының дамуы үшін халықаралық ... ... ... ... ... болып табылады.
Әлемдік тәжірибеге экономикалық бірлестіктің жиырмадан астам негізгі
формалары бар екендігі ... және де ... ... таза ... ... ... ... қолданылады. Әрбір форманың ... және ... ... бар, және де оларды епті қолдану
нақты жағдайларда ел үшін үлкен қайтарымдар әкелуі ... ... ... ... өндірістік іс-әрекетте бірлескен
кәсіпорындардың өте кең көлемде қатысуы үшін ... ... ... әсіресе, өңдеуші өнеркәсіп пен машина жасау салаларында, ... ... ... ... ... базаның дамуы мен отын-
энергетика кешенінің қуаттылығын жаңартуына немесе қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... тартуды ынталандырудың ... ... ... ... ... ... ... өндіріс пен ұйымдарды айналым ... ету үшін ... ... ... ... ресурстар
арқылы мемлекеттік кепілдендірілген міндеттемелерді тапсыру;
• Жоғары қосылған құнды өнімдер экспортын сақтандыру және ... ... ... ... әлемдік
нарыққа шығуына көмектесу үшін ... ... ... және ... Экспортқа бағытталған инвестициялық жобалар үшін ... және ... ... ... мен ... ... келісімдер бойынша пұрсаттылықты тасымалдау тарифтерін
енгізу;
... ... ... өнімдері үшін нарығы бар шетелдік
елдерге «байланған» мемлекеттік қарыздар беру.
Ынталандырудың ұйымдық-құқықтық және арнайыландырылған өлшемдері:
... ... ... Сыртқы сауда қзметін ақпаратпен қамтамасыз ету;
• Экспортталатын өнімді сертификациялаудың тиімді ... ... ... ... ... өнімдердің жүруіне көмектесу;
• Экспортерлардың, сондай-ақ ірі ... және ... ... ... мүмкіндік беретін қаржылық-
өнеркәсіптік топтар және экспорттық консорциумдар құру.
Кең ұғымда, инвестициялық сфераны мемлекеттік ... ... жеке ... ... ... және ... ... ететін басқару әдістері, құралдары және органдарының жиынтығы
ретінде, стратегиялық ... және ... ... ... ... ... қорлану және инвестициялау ... ... ... ... ... анықтауға болады.
Экономикада мемлекеттің реттеуші рөлі нарықтың қалыптасуына кішкене
араласуынан басқару немесе координация деңгейіне ... ... ... ... перманентті жағдайларға байланысты, мемлекеттік және
нарықтық реттеушілер приоритетті салалардың ... және ... ... ... қызметтерін, соның ішінде ... ... ... ... болуы керек. Инвестициялық
сфераға мемлекеттің әсер етуінің сипаты мен өлшемі ... ... ... ... ... процестерге байланысты өзгеріп отырады.
Сонымен қатар, инвестициялық нарықтағы конъюнктураның өзгеруіне
байланыссыз, инвестициялық сфераны ... ... ... ... ... немесе әкімшілік реттеушілер көбіне тиімді ... ... ... ... инвестициялық жобалардың реттілігі ... ... ету ... ... ... ... жағдайларды, яғни инвестициялық
стратегияларды біртұтас ... ... ... ... Бастапқы жүйе құраушы факторлардың мақсатты жорамалы;
• Мемлекеттік деңгейде ... ... ... концепциясын жасап
шығаруға мүмкіндік беретін болжамдау;
• Капитал салымдары мен инвестициялар көлемін есептеуге ... ... ... жеке салалары мен елдің
территориялары бойынша берілген өзгертулерге жету үшін қажетті құрылыс
ұйымдарының қуаттылығы мен ресурстары;
• Нақты кезеңдерге анықталған ... ... ... ... ... реттеушілердің жүзеге асыру мүмкіндігі
инвестициялық сферада, елдің экономикасында және оның ... ... жету үшін ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу әдістері және ... ... ... ... ... жұмыс нарығын,
құрылыс материалдары нарығын және жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... ... жаңа
экономикалық стратегияларын таңдау инвестициялық стратегияның негізгі
бағыттарын, ең бастысы, жаңа ... ... ... ... ... ... ... қайта қарастырумен байланысты болуы
қажет (3-сурет).
3 сурет – Инвестициялық стратегияны жасап шығарудың ұстанымпаздық сызбасы
Сонымен, ... ... ... ... ... ... қарамастан, республикада тағы да ... ... ... бірнеше кедергілер бар деп есептейді.
Олар объективті және сондай-ақ субъективті сипатқа ие.
Объективті факторларға – республиканың ... ... ... ... ... инвестор-елдерден салыстырмалы алыстауы, жалпы
тасымалдау байланысының және ... ... ... жатады.
Субъективті сипаттағы кедергілер заңдылықтардың орындалмау жағдайында
немесе оларды орындау жеткіліксіз ... ... ... ... ... жеке ... ... жасағанда
көрінетін жемқорлық алаңдатады. Маңызды емес себептердің ішінде, сондай-ақ,
қазіргі уақытта Қазақстанның Үкіметі несиелерді пайызбен ... ... ... ал ... ... ... міндеттемелерді қайтарып
алды.
Шетелдік инвесторлар кешендегі капитал салымдарының экономикалық
тәуекелінің дәрежесін және инвестициялық климатты ... ... ... ... ... ... салыстыра отырып қабылдайды.
Осыдан келе, мемлекеттік ... ... және ... ... ... негізін қалауға арналған нақты талаптар мен шарттарға
жауап беруі керек, және ... және ... ... ... ... талаптардың негізгісі болып мыналар табылады:
- Заңдылықтардың тұрақтылығы, қаржылық, салықтық және кедендік реттеудің
нақты құқықтық базасын құру;
- ... ... және ... бәсеке қабілетті
деңгейі;
- Қазақстанның өндіргіш күштерін ... ... ... ... ... ... және ... аспектіде икемді
қаржылық саясаттың болуы;
- ... ... ... ... ... ... біржақты біліктілігі және әртүрлі министрліктер мен ведомсвалар
жағынан қайталауды алып тастау.
ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МҰНАЙ-ГАЗ ... ... ... ... ... ... және олардың инвестициялық процестерді
жандандыруда атқаратын рөлі
Қазіргі кезде Қазақстанның мұнай-газ ... ең ... ... келе
жатқан саласы болып табылады және экспорттық өнімнің көп ... ... үшін ол ... ... ұзақ ... ... салымдарының
сферасы болып табылады.
2002-2004 жылдардағы Қазақстан Республикасының шикі ... мен ... ... ... инвестицияларды тарту мынадай көрсеткіштерге ие
болды: 2002 жылы 2070,85 млн.АҚШ доллары, 2003 жылы 2113,62 ... 2004 жылы 5345,31 ... ... ... ... ... ... елдің экономикалық дамуын қолдап отыр
және болашақта Қазақстан экономикасының басқарушы саласының бірі ... бар. ... ... ... мен газды болашақта ірі
өндіруші және ... ... ... ... салудың
перспективті нарығы ретінде де әлемдік қоғамдастықпен қарастырылуы ... ... ... ... біледі, бірақ та шетелдік монополиялық
капитал экспансиясы кезінде құрылған араб ... ... ... ... ... ... отырып. Анық көрініп отырғандай, бұл барлық
іс-әрекеттер араб елдерінің өз мүдделері үшін ... жоқ, ... ... ... алу, үлкен табыстар мақсатында жасалынды. Сондай-
ақ, мұнай-газ саласының дамуы үшін салынған барлық ... ... ... ұлттандыруға дейін бірнеше рет сатып ... ... шикі ... ... мен экспорттаудың көп бөлігі
ұлттық мұнай компаниялары (ҰМК) ... ... ... яғни ... компаниялар арқылы. Сондықтан мемлекеттік ... ... әрі кен ... ... болып табылатын сол
немесе басқа елдің стратегиясы ретінде қарастыруға болады.
Мұнай нарығындағы ұлттық компаниялар ... айта ... мына ... ... ... ... ереже бойынша, компания ... ... ... ие ... ... емес, сондай-ақ
мемлекеттік басқару саласында да берілген компанияларға бірнеше ... ... ... ... әлем елдерінде (Бразилия, Мексика,
Индонезия, Үндістан және т.б.) ұлттық компаниялар шетел мұнай ... жеке ... ... ... ... мемлекеттің мүдделерін
қарастырады және лицензионды келісімдердің шарттарын сақтау үшін бақылау
жүргізумен байланысты қызметтерді ... ... ... ... бағдарламаларын орындау үшін, салықтарды төлеу үшін қаржылық-
экономикалық қызметтер). Көріп отырғанымыздай, ұлттық ... ... ... өз ... екі ... элементті құрайды – бір
жағынан, тек қана коммерциялық функциялар мен міндеттерді орындау, екінші
жағынан, ... ... ... ... орындау.
Қазіргі уақытта ҰМК әлемдік мұнай секторындағы басымды компания болып
табылады. Бірақ та олардың орны мен рөлі ... ... ... ... 90-жылдарда күшейген болатын).
ҰМК құру кезіндегі мемлекеттің мақсаттары. ҰМК рөлі мен орнын талдау
және ... ... ... ... ие сол немесе басқа ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаттары ішінде басты үшеуі
маңызды болып келеді:
1)Мұнай-газ секторындағы операцияларды ... ... ... құру;
2)Алдағы техникалық тәжірибе мен білімдерді жинау мен ... ... мен алғы ... ... пен ... мүдделеріндегі, мұнай кешені қамтамасыз ететін
қосымша табыстарды тиімді бақылау мен тиімді ... ... ҰМК ... ... ... приоритеттер
береді. Және де таңдау тек экономикалық мақсаттардың ... ... және ... ... алу) және тек қана ... мақсаттар
бойынша (яғни, ұлттық экономикалық дербестік ... ... ... ... ... болуы оның негізінде жатыр).
Көптеген мемлекеттер ҰМК-ны құру кезінде мұнай кешенін басқару өте
ерекше және маңызды ... ... ... Оның ... тек қана мұнай
кешені қалыптасуының сыртқы факторлары мен шарттарының ... ... ... деген баға динамикасы) ғана түсіндіріліп қоймайды, сондай-
ақ бір кен орындарының шығуымен, ... ... ... ... және т.б. ... оның ... ... отыруымен де түсіндіріледі.
Екінші жағынан, ҰМК мынадай жағдайларда қалыптасады:
• Елдердің ұлттық (сондай-ақ, саяси және экономикалық) дербестік алуы ... ... ... ... ... ... кездейсоқ
емес;
• Елдердің мұнай өндірушілер «клубына» кіруі (бұл ... ... ... ... және ... ... екі ... дәрежесі – коммерциялық және мемлекеттік басқару
функцияларының ...... ... ... ... ... ... сыртқы себептермен болуы мүмкін. Ішкі себептер
компания шеңберінде коммерциялық және мемлекеттік ... ... ... ... ... Сыртқы себептер екі жағдаймен
байланысты:
• ҰМК-ның рөлі мен орнын басқа ... ... ... ... және өз функцияларын дамыту мен орындауға
олардың қарсы ... ... ... мен мемлекет мүдделерінің балансын сақтау қиындығы.
Бірінші сыртқы себеп – бұл ҰМК-ға ... ... ... ... ... ... олар оны ... деңгейлі
бәсекелесті көреді. Бұл қарсылықтан ешқашан қашып ... ... ... ... жұмсартуға болады.
Екінші сыртқы себеп – мемлекеттің сектордағы ерекше позицияларынан
алынған ҰМК-ны жүзеге асыруға байланысты. Ереже ... ҰМК өте тез ... ... ... ... ... ... болып келеді. Бұл соңынан компания қызметіне және де ... ... ... қоя ... ҰМК мен ... ... және күшейтеді.
Араб елдерінің мұнай өнеркәсібі шетелдік монополистік капиталдың,
сондай-ақ Халықаралық мұнай картеліне ... ... ... ... компаниялар көмірсутектерді барлауды ұйымдастырды,
өндіріс жолдарын ... ... ... ... ... ... мен порттар салды, сұйық отынның экспортын жөндеді. Қазіргі жоғары
технологиялық мұнай-газ шаруашылығына ірі қаржылық және материалдық құрал-
жабдықтар, ... ... АҚШ, ... ... ... тағы да ... Батыс мемлекеттерінен келген білікті жұмысшылар мен
өндірісті ұйымдастырушылардың аз емес еңбектері жұмсалды. Бұл ... ... ... ... шығару дұрыс болмайтын еді. Бірақ та шетелдік
инвесторлардың өте дүниеқорлық ... ... ... болмас еді.
Монополияның барлық бұл іс-әрекеттер тек араб ... ... ... жоқ, ... табиғи байлықтарын жаулап алу, үлкен табыстармен
қамтамасыз ету мақсатында қабылданды. Сондай-ақ, мұнай-газ саласының дамуы
үшін ... ... ... капиталдар инвестициялық концессияны
ұлттандыруға дейін ... рет ... ... ... ... ... қазіргі кезеңдегі дамуы 1991 жылы,
республика ... ... ... Экономиканың ашықтығына арналған,
Қазақстан Үкіметімен өткізілген беталыстар саланың дамуы үшін ірі ... ... ... ... ... инвестициялар кен орындарын
жетілдірумен, іздеу-барлау жұмыстарымен, өңдеуші кәсіпорындарды қайта
құрумен, ... мен ... ... ... 26 ірі ... Мұнай-газ өнеркәсібіне бірлескен шетелдік инвестициялар 1996 жылы
1,88 ... ... ... Шетелдің қатысуымен жүзеге асырылып жатқан
жобаларға түскен потенциалды инвестициялар 35 млрд. ... жуық ... ... ... ... үшін ... ... екенін ескере отырып және көмірсутектерді барлау, өңдеу және
өндіру, ... ... ... ... оның мүдделерін қорғау
мақсатында 1997 жылы ... ... ... ... ... Құрылған компанияға өнімді бөлу туралы, роялти туралы және
көмірсутектерді ... ... ... және қайта өңдеу бойынша басқа да
келісімдердегі ... ... ... ... ... ... ... мен бірлескен кәсіпорындарының
Каспийлік құбыр төсеу концорциуміндегі ... ... және ... ... ... ... ... берілген. «Казахойл»ҰМК-
ның негізгі мақсаты мұнай-газ саласында мемлекеттік саясат жүргізе алатын,
елдің энергетикалық қауіпсіздігін және оның ... ... ... өңдеуді қамтамасыз ете алатын әлемдік нарықта қуатты ... ... ... ... ... ... ... әлемдік жаһанданудың негізгі тенденциясы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... «КазТрансОйл»
және мемлекеттік газ транспорттық компания ... ... ... ... ... интеграцияланған құрылым құру
туралы бірлескен талаппен Қазақстан Үкіметіне үндеу жіберді. Және 4-мамырда
Қазақстанда мемлекеттік компаниялар негізінде ... және ... ... ... ... компания құрылған. Ол холдинг ретінде құрылған және
мұнай ... және газ ... ... ... ... Жаңа компанияның құрамына мемлекеттік «КазТрансОйл», «КазТрансГаз»
компанияларының активтері (бұл компаниялар құрылатын холдингке «бірдей
құқықтармен» ... және ... ... ... ... ... ... мен мұнай және газ тасымалдаушы компанияның
тиімді ... етуі үшін ... мен ... ... ... құрылымдардың да акциялары берілген. Атап ... ... ... ... жарғылық капиталына келесілер кірген:
• «Ақтөбемұнайбайланыс» АҚ – акциялар ... ... ... АҚ – ... ... АҚ – ... «Атырау халықаралық аэропорты» АҚ – 100%;
• «Байланыс» АҚ – ... ... ... ҚР ... №811 «Ел экономикасының
мұнай-газ секторындағы мемлекет ... ... ... ету ... туралы» жарлығына сәйкес мемлекеттің 100%-дық ... бар ... ... ... «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы құрылған.
Жарлыққа сәйкес «ҚазМұнайГаз» ұлттық ... ... ... ұлттық өндіруші мен көмірсутектерді барлау, ... ... ... ... бойынша өкілетті орган болуы қажет еді. Сонымен қатар,
Қазақстанның мұнай өнеркәсібінде ... ... ... ... ... ... ... «Мұнай-Газ Тасымалдау» мен «Казахойл»
мемлекеттік компанияларының акциялар пакеттері негізінде құрылған.
«ҚазМұнайГаз» ұлттық ... өз ... ... ... ... бөлігі, елдің экономикалық дамуын басқарудың ұлттық
жүйесінің қажетті компоненті мен ... және ... ... ... ... ... асырды.
Компанияның ұзақ мерзімді дамуын көру мемлекеттік мүлікті ... ... ... ... өкілі мен мұнай-газ
секторының ірі инвестициялық жобалары бойынша оператордың ... ... ... ... ... ... асыратын вертикалды
интеграцияланған мұнай-газ операторы болып табылады. «ҚазМұнайГаз» ұлттық
компаниясы Қазақстанда және ... ... ... 50-ден астам еншілес
және тәуелді ұйымдардың қатысушысы ... ... ... ... ... және төленген жарғылық капиталы 47 873 627 500
теңгені құрайды.
Компанияның ... ... ... келесілер: мұнайды өндірумен
айналысатын «Ембімұнайгаз» және ... ... ... ... ... ... өңдеу зауыты» және мұнай мен газды тасымалдауды жүзеге
асыратын «КазТрансОйл» және «КазТрансГаз».
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы көптеген ... ... ... ... ... және газды ірі өндірушілердің бірі ... ... ... ... ... ... өте маңызды макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... компанияның даму
жоспарының барлық ... ... мен ... ... ... ... ... даму жоспарының нақты
атқарылуына әсер етеді және төменде көрсетілген параметрлерден ауытқу
кезінде ... ... ... және ... қажет етеді.
Даму жоспарын өткізу үшін Компания алдына келесі мақсаттарды ... ... ... ... бар ... ... әртүрлі секторлары арасында қаржыландыруды ... ... ... ... ... асады;
2)Компанияның жаңа инвестициялық жорбаларының дамуы компанияның қолда
бар активтерінің экономикасына әсер етпей қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... Үкіметі сәйкес қаулыны қабылдау жағдайында
«Атырау ... ... ... ... көзі ... компаниясынан ссудалық пайыздарды және негізгі қарызды өтеу
бойынша жалпы сомасы 165 млн.АҚШ долларынан кем емес ... ... газ кен ... ... жобасын өткізу оны қаржыландыруда
мемлекеттік қолдау есебімен жүзеге асырылуы ұйғарылған;
5)Даму жоспары Каспий ... ... ... меңгеру кезінде
компанияның инвестициялық тартымдылығы мен жоғары несиелік ... ету үшін ... ... бар ... портфелінің
тұрақтылығын көздеген.
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы – халықаралық танымал ... оған ... ... ... ... ... елдің мұнай-
газ ресурстарын оңтайлы қолданушы Қазақстан экономикасын дамыту және ... оның ... ... ... жаңа ... ашушы
компания болып табылады. Компанияның басты міндеті – ... ... жету үшін және ... ... ... деңгейін жақсарту үшін мұнай-
газ кешенінің пропорционалды, тиімді және транспарентті дамуын қамтамасыз
ету.
Қазақстан ұлттық мұнай ... ... ұзақ ... ... ... қоюы ... ... түрде кендерді қолдану және
жоғары экологиялық стандарттарды орындау; мұнай-газ саласы үшін ... ... ... және ... ... даярлау;
мұнай-газ кешені үшін өнімдер мен қызметтер бойынша, мұнайхимия ... үшін ... ... ... ауыстыру; экспортты
көмірсутектерді диверсифициялы тасымалдау; негізгі қорларды ... және ... ... ... үшін ... ... компаниясы өнімді бөлу жөніндегі, сондай-ақ мұнай
операцияларын өткізу және ... ... ... ... бойынша жүретін келісім жағдайларымен сәйкес Солтүстік-Каспий
және Қарашығанақ жобаларында қазақстанның қатысуын ... ... ... ... ... деп, яғни ... ... операцияларының мердігердерімен қолданылатын
тауарлар, жұмыстар және қызметтерді тасымалдауға қатысуы деп түсінеміз.
Мұнай ... ... ... ... үшін және ... ... қалу үшін ... 50%-дан кем емес үлеспен инвестициялық
жобаларға қатысуы қажет. Сондай-ақ мұнай-газ шикізаттарын ... ... ... операторлық пен қос операторлықты жүзеге асыруы
керек; мұнай-газ саласы және аралас салаларының ... үшін ... мен ... ... ... ... ... барлау және өндіруде
жаңа технологияларды ... кен ... ... ... ... ... ... ету; ... ... ... ... өнімнің ғылыми сыйымдылығын
жоғарылатуға ұмтылу керек; тасымалдау, ... және ... ... ... ... сұрақтар бойынша халықаралық жобаларға қатысу керек.
Компания бағдарламаның кезеңдік қызметі кезінде ... ... ... ... ... жинап алды, ал ... ... ... ... ... және өнімнің жаңа
түрлерін меңгеруде. 2000 жылдың шілдесінен 2002 жылға ... ... ... ... ... ҰК» АҚ-ның жобаларын қоса
алғанда, 14,9%-дан 39,2%-ға дейін ... ... ... айтатын болсақ,
қазақстан қатысуының үлесі 2003 ... 7 ... 963,2 ... жетті.
Сонымен қатар, мынаған көңіл бөлу керек, бұл өте объективті көрсеткіш ... оның ... ... фирмалардан алынған өнімдер кіреді. Осыған
байланысты Қазақстан компанияларынан алынған импорттық өнімдер (телевизор,
автомашиналар) ... ... ... ... таңбасына түседі. Бұл
Қазақстан қатысуының нақты асырып көрсетуіне әкеледі.
Қазақстан жақын арада ... ... бай ... ... ... ... жоспарлауда және 2015 жылға дейін мұнай өндіруді үш еселеп,
жылына 150 миллион тоннаға жеткізбекші.
Инвестициялық процестерді ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын амортизациялық саясат атқарады.
Амортизациялық саясат ... даму үшін ... ... қорының қалыптасуы үшін талап етілетін негізгі капиталдың қарқынды
қайта өндірісіне бағытталған болуы керек. Өкінішке орай, бұл механизм мұнай-
газ саласында, ... ... ... ... да ... ... кешенінің инвестиция ресурстарын басқару мемлекеттен бұл
сектордың қазіргі ... мен ... ... ... ... ... ... инвестициялық потенциалы экономиканың бұл
секторына отандық және шетелдік ... ... және ... ... Мұнай-газ кешенінің ... ... ... ... ... ... бір ... табиғи-шикі ресурстар құрайды.
Мұнай-газ кешенінде табиғи-шикі потенциал мұнай-газ кен ... және ... ... ... өндіру және тасымалдау
жағдайларымен ... ... ... ... ... ... ... ете
алатын көмірсутектің бай қорына иеленуші болып ... ... ... ... және ... ... бағалауы бойынша бірнеше
айырмашылықтар бар. Мысалы, British ... ... ... ... ... қоры 1,1 млрд.тоннаны құрайды және ТМД елдерінің
ішінде, ресейден кейінгі ... ... тұр ... ... 2 - ТМД және әлемдік масштабтағы елдердің арасынан Қазақстанның мұнай
қоры бойынша алатын орны (2003 жылдың ... ... ... |ТМД ... ... масштаб |
| ... ... ... |
| ... ... ... қорлар|
| | ... % ... % |
|1 |2 |3 |4 ... |6.7 |73.6 |4.7 ... |1.1 |12.1 |0.8 ... |1.0 |11 |0.7 ... |0.1 |1.1 |0.1 ... |0.1 |1.1 |0.1 ... басқа |0.1 |1.1 |0.1 ... | | | ... ... – |9.1 |100 |6.4 ... | | | ... ... |133.9 |- |93.6 ... қорлар |143.0 |- |100 ... ... BP ... review of world energy |
| ... да осы ... көзінің пайымдауы бойынша, табиғи газдың қоры 1,84
млрд. тоннаны құрайды және сәйкесінше төртінші ... тұр, яғни ... және ... кейін (кесте 3).
Кесте 3 - ТМД және әлемдік масштабтағы ... ... ... газ қоры ... алатын орны (2003 жылдың аяғы)
|ТМД елдері ... |ТМД ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... қорлар|дәлелденген қорлар|
| | ... % ... % |
|1 |2 |3 |4 ... |47.57 |84.7 |30.7 ... |2.86 |5.1 |1.8 ... |1.87 |3.3 |1.2 ... |1.84 |3.3 |1.2 ... |1.12 |2.0 |0.7 ... |0.85 |1.5 |0.5 ... ... |0.02 |0.04 |0.01 ... | | | ... елдері – |56.14 |100 |36.2 ... | | | ... ... |98.94 |- |63.8 ... ... |155.08 |- |100 ... ... BP statistical review of world energy |
| ... ... ... ... ... ... ... баға берді. Қазақстан Республикасының статистикалық агенттігінің
мәліметі бойынша елдің көмірсутек қорлары 169 ... кен ... ... ішінде 87 мұнай, 17 газ, 30 мұнай-газ, 25 мұнай және газ
конденсатын, 20 ... ... ... Қазақстанда мұнай қорлары 2.8
млрд. тонна мұнай мен 1.8 ... куб метр газ, ал ... ... 12 ... жуық ... мен 3 ... куб ... жуық газ бар.
Оның көп үлесі 12 өте үлкен кен орындарына келеді, сондай-ақ жартысы –
Тенгиз, Королевское және ... ... ... ... ... Каспий теңізі шельфін және оның жағалауындағы
зонаның болжам бойынша 12 млрд. тоннаға жуық бағалайды. ... ... ... кен ... жыл ... 40 млн. ... ... мен 30
млрд. куб метр газ өндіріледі деп болжамдалады.
Республика экономикасына ... ... ... тенденциясын
талдау алдағы 5-жылдықта инвестицияның ... ... ... газ саласында сақталатынын көрсетіп отыр.
Қазақстан Каспий шельфіндегі көмірсутектің үлкен ... ... ... және ... ... әсер ... үлкен үміт күтуде.
Мұнай-газ кешенінің бәсекеге қабілеттігі Қазақстанның ... ... ... ... Берілген тезис елдің
экономикасының жиынтық қорытындыларының қалыптасуында сала ... және ... ... ... ... ... ... оның экономикадағы рөлінің салыстырмалы сипаттамалары берілген. Көріп
отырғанымыздай, сала өнімінің үлесі өнеркәсіптік өнімнің өндірісінің жалпы
көлемінде тұрақты өсіп ... 2002 жылы ... 2004 жылы ... ... та 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы берілген үлес бойынша
шамалы ғана ... ... ... ... ... Бұл ... әлемдік нарығының конъюнктурасының өзгерулерімен байланысты. Бірақ
та саланың өндіріс өнімдерінің көлемі ... ... ... ... ... ... алады, яғни бұл сала экономикада ... ... ... 4 - ... ... ... экономикадағы және мұнай-газ
кешеніндегі көрсеткіштер динамикасы
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... |118275 |332573 |683279 |721294 |876528 ... көлемі, | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... |14,6 |29,1 |38,0 |36,1 |38,2 ... ... | | | | | ... сала | | | | | ... ... % | | | | | ... ... |37,7 |34,2 |58,0 |45,7 | ... ... | | | | | ... % | | | | | ... ... |756,3 |668,3 |653,8 |664,5 | ... | | | | | ... ... мың | | | | | ... | | | | | ... ... |34,4 |31,4 |32,5 |37,0 | ... | | | | | ... саны, мың | | | | | ... | | | | | ... |4,5 |4,7 |5,0 |5,6 | ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... |32576 |42172 |65142 |79084 | ... ... ... | | | | ... | | | | | ... |241,9 |271,6 |315,5 |332,8 | ... | | | | | ... орташа | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... жинақтардағы статистикалық мәліметтер негізінде: 2001-2003 |
|жылдардағы Қазақстанның және оның ... ...... 2004 ... ... ... саудасы және біріккен кәсіпкерлігі.Статистикалық |
|жылнама.- Алматы,2002. – 7,20-53бет; Қазақстанның қысқаша статистикалық |
|жылнамасы. – Алматы, 2005. ... ... ... ... ... потенциалының негізін
қалайды. Еңбекті халықаралық бөлуде Қазақстанның тек қана көмірсутектер ... ... ... ... ... әлемдік өндіруде
Қазақстан үлесіне 1%-ке жуығы ғана келеді.
Қазақстан экономикасына экспорттың әсері ішкі ... ... ... ... пен ... фабрикаттарды экспорттау мүмкіндігі
Қазақстанның өтпелі кезеңдегі дағдарыстан шығуына үлкен ықпалын ... ... өсу мен ... өзгерістер базасын құрды. 4-кесте
мәліметтері бойынша саладағы жұмысбастылар саны және ... ... ... ... ... ... ... бойынша республикалық, әсіресе, аймақтық
деңгейде, мұнай-газ кешені қосымша ... күші көп ... сала ... деп есептейді және бұл тенденция жақын арадағы жылдарда сақталады.
Мұнай өнеркәсібі экономиканың ... ... ... ... бюджетке ірі салықтық түсімдерді қамтамасыз етеді. Әлемдік
нарықта мұнай мен мұнай өнімдеріне ... баға – бұл ... ... сондай-ақ өнеркәсіптің табыстылығының қалыптасуына ... ... ... ... ... шикі ... мен ... газды
өндіруден түскен табыс республиканың барлық өнеркәсібі табысының үлкен
үлесін құрайды. 2002 жылдан ... ... ... ... саланың
үлесі көбейіп жатыр: 2002 жылы 56%-дан 2004 жылы ... ... ... ... газды өндірудегі пайдалылық деңгейі өнеркәсіптегіге қарағанда
екі есе жоғары. Мысалы, 2002 жылы ... ... ... барлық
өнеркәсібінің пайдалылығынан 2,2 есе, 2003 жылы – 2,1есе, 2004 жылы – 2,3
есе жоғары болды. Бұл ... тек ... ... ғана ... ... ... ... потенциалының көбеюіне көмектесті.
Кесте 5 – 2002-2004 жылдардағы ҚР-сының өнеркәсібінің ... ... ... ... ... |2002 |2003 |2004 ... ... ... түскен |140068 |356077 |288244 |
|табыс (шығын), млн. теңге | | | ... ... мен ... газ ... |78473 |246451 |206737 ... ... түскен табыс (шығын),| | | ... | | | ... ... ... ... |56,0 |69,2 |71,7 ... %-дық ... табысы (шығыны), | | | |
|% | | | ... ... ... ... |15,8 |26,5 |20,0 ... ... мен ... газ өндіру |35,1 |55,6 |46,0 ... ... ... % | | | ... көзі: 2001-2003 жылдардағы Қазақстанның және оның аймақтарының ...... 2004 – ... ... мұнай-газ кешенінің жоғары табыстылығы басқа сфераларда жоғары
іскелік және инвестициялық ... ... ете ... ... ... өсу қарқындылығын жоғарылатуды
ұйғарады. 6-кестеде көрсетілгендей, бүкіл экономиканың инвестиция ... ... ... ... ... ... 2001 жылы ... салалық
инвестициялар экономика салаларының инвестиция көлемінің 38,8%-ын құрады,
сәйкесінше 2002 жылы – 46,2%, 2003 жылы – 41,1%, 2004 жылы – ... 6 – ... ... ... кешенінің негізгі капиталындағы
инвестициялар динамикасы
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... |264204 |369084 |595664 |943398 |1099987 ... ... | | | | | ... млн. ... | | | | ... ішінде, мұнай-газ |86166 |143359 |275387 |387952 |428826 ... ... | | | | | ... |32,6 |38,8 |46,2 |41,1 |38,9 ... жалпы | | | | | ... сала | | | | | ... ... | | | | | |
|% | | | | | ... ... ... ҚР-ның Агенттігінің мәліметтері негізінде |
|құрылған: Қазақстан:2000-2004 жылдар. Ақпараттық-аналитикалық жинақ. ... - ... ... ... жөніндегі мәліметтер. ... ... ...... 2004 – ... ... жылдың қаңтар-тамыз айларында ... ... ... 612 ... ... ... Индустрия мен сауда
министрлігінің мәліметтері бойынша өткен жылы ... ... ... ... 193 ... ... тартылды. Қазіргі уақытта
өндірісте 340 инвестициялық келісімшарттар бар. Бұл келісімшарттардың 60%-ы
отандық инвесторлармен ... ... ... ... капиталдағы инвестициялар құрылымы
инвестицияның көп көлемі мұнай-газ ... ... ... ... ... агенттігінің мәліметтері көрсеткендей, 2001 жылы
өнеркәсіпке салынған барлық инвестициялардың 65,3%-ы ... және ... ... ... 2002 жылы – ... жылы – ... жылы – 72,9% ... (7-кесте).
Кесте 7 – 2000-2004 жылдардағы ҚР-сы өнеркәсібінің салалары ... ... ... ... ... %-дық есеппен
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... |100 |100 |100 |100 |100 ... ... | | | | | ... және газ ... |62,6 |65,3 |71,4 |70,5 |72,9 ... |8,8 |8,9 |4,5 |5,0 |4,5 ... ... |1,5 |2,0 |1,4 |1,0 |1,1 ... ... |23,7 |20,5 |18,6 |19,0 |17,5 ... ... да |3,4 |3,3 |4,1 |4,5 |4,0 ... | | | | | ... ... ... ... Агенттігінің мәліметтері негізінде |
|құрылған: Қазақстан:2000-2004 жылдар. Ақпараттық-аналитикалық жинақ. ...... ... инвестициясы жөніндегі ... ...... ... ... ... ... ресурстар үшін саланың
тартымдылығы әлемдік ... ... ... ... ... ... секторына бағытталған
мемлекеттік инвестициялық саясаттың бағытталуымен байланысты.
Тартылған инвестициялардың көлемін үлкейту – үкіметтің ... ... ... және отандық инвесторлар үшін ... ... ... та ... қаржы қорларының белсенді
өсуі кезінде саланың жеке ресурстарын ... ... ... ... ... ... және оның ... факторы
ретіндегі инвестициялық климат
Кәсіпорынның инвестициялық саясаты - оның ... ... ... ... ... инвестиция маңыздылығын анықтап,
бағалау қиын. Қазіргі ... ... ... ол - ... өсіп ... сыйымдылығы мен ұзақ мерзімді факторлар болмақ. Кәсіпорын өзінің
өнімінің сапасын ... үшін ... ... өндіріс күштерін
ұлғайту, бәсекелестік жағдайында нарықтан өз ... табу үшін ... ... отыруы тиіс.
Сондықтан да оған үнемі өте ... ... ... стратегия
жасап, оған жету үшін қолдан келгеннің ... ... ... инвестициялық саясатының сәтті жүзеге ... ... ... климаттың болуын ұйғарады. Және сол ғана экономиканың
сол немесе басқа саласына, ... ... ... ... ... өз ... ... елдер, аймақтармен
салыстырғанда берілген елдің капитал ... ... және ... ... ... оның ... ... Ол бес фактордың әрекет етуімен түсіндіріледі:
1)Елдің, аймақтың геосаяси жағдайы және оның ... ... ... ... елдің басқа елдермен (өндірістік дамыған елдермен
көршілес болу) қарым-қатынасы бойынша ... ... ... ... ... транспорттық жолдардың өтуімен, сондай-ақ
сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... порттарының және жеке
шикізат базасының болуымен анықталады. Бұл ... ... ... ... қажеттігін ескертеді.
2)Елдің өндірістік потенциалы және ... ... ... Бұл ... ... үшін ең ... элементтері болып
дамыған жол-көліктік, телекоммуникациялық ... ... ие ... ... ... ... бағыттағы
өнімдер және халық ... ... бар ... ... ... ие аймақтар табылады.
3)Қаржылық инфрақұрылым дамуының деңгейі. Бұл фактор банктердің,
биржалардың, көтерме-делдалдық ... ... ... ... ... компаниялардың, инвестициялық қорлардың және т.б.
даму деңгейімен анықталады. Олардың ... мен даму ... ... нарықтарының қалыптасуы, шаруашылық жүргізуші субъектілер, халық,
құнды қағаз шығару, банктің несиелік ресурстарының қорларын тарту ... үшін ... ... жию ... тәуелді болып
келеді.
4)Салық саясаты. Бұл ... ... ... салық салу жағдайларын
реттеу, елдің экономикасының приоритетті сферасына инвестициялар тарту
мақсатында ... ... ... бюджет қорларының есебімен жеке
инвестицияларды сақтандыру жолымен жүзеге асырылады.
5)Экономикадан тыс ... ... ... бағдарламаларын талап
ететін елдегі әлеуметтік-саяси жағдайлар ... ... ... ... және ... ... климатын жоғарыда көрсетілген факторлар
бойынша бағалайтын болсақ, онда ол ... ... ... ... ... ... ... нарық, КСРО-ның бұрынғы
республикаларының нарыққа шығуы, сәйкесінше арзан жұмыс ... бай ... ... инвесторлар үшін ең тартымды болып ... ... ... ... ... ең ірі ... ... болып табылады, ол
оның қорлары бойынша ... ... ... ... ... ... – хром және
фосфор рудалары бойынша алады, төртінші – қорғасын мен ... ... ...... ... ... АҚШ, Үндістан, Ресей және
Украинаға орын бере отырып темір рудалары қоры бойынша алады. Республика
минералды-шикізат ... ... ... ... ... инвестициялық климаттың жағымды жақтарын қарай отырып,
мынаны ескеру керек: салалық және ... ... ... ... ... іс-әрекет елдің барлық аймақтарында жандандырылды.
Мысалы, 2003 жылы елдің 13 аймағында ... ... ... өсуі байқалды: Жамбыл (4есе), Қызылорда, Алматы, Павлодар, Қостанай,
Оңтүстік Қазақстан, Атырау (1,3 – 1,7 есе), ... ... және ... (1,2 есе). ... өсу ... ... ... Қазақстан
және Шығыс Қазақстан облыстарында байқалды. Негізгі капиталға ... ... 2002 ... ... ... ... ... Ақмола
облысы (7%-ға) және Алматы қаласында (17%-ға) болды. ... да ... үшін ... болып елдің батыс аймағы табылады. 2003 жылдың қорытындысы
бойынша ... және ... ... ... ... ... ... шетелдік инвестициялардың барлығы 82%-ды құрады.
Қазақстан Республикасының дербес, тәуелсіз мемлекет ретінде он жылдық
даму кезеңінде мұнай-газ саласы ел экономикасында ... ... ие ... өз басынан өтпелі кезеңнің және ... ... ... ... ... құрылымдық өзгерістерді, сондай-ақ
әлемдегі қаржылық-экономикалық дағдарыстың жағымсыз салдарларын ... та ... мен ... ... ... мұнай-газ
кәсіпорындары қарқынды дамып келе жатыр.
Республика территориясында мұнай мен газдың ірі ... ... ... ... ... ... үшін ... жағдай болып
табылады. Тартылатын инвестициялардың көп бөлігі Қазақстан экономика-сының
минералды-шикізат секторының дамуына бағытталған (8-кесте ).
Сонымен, 2006 жылы ... ... ... көлемі 4810
млн.долларды құрады, соның ... ... және ... ... 4365,2 млн. (90,7%) және 444,8 млн. (9,2%) ... 8 - ... ... ҚР-сының минералды шикізаттар түрі бойынша
минералды-шикізат секторына инвестициялардың ... ... ... |2004ж. |2005ж. |2006ж. |
|1 |2 |3 |4 |5 ... газ және газ ... |2129 |2990,7 |3492,7 |4810 ... рудалар |185,5 |224,6 |287,7 |306,9 ... |216,3 |175 |251 |276,5 ... |206,7 |213,6 |287,7 |306,9 ... және марганец |110,5 |15,8 |187,1 |189,6 ... |43,7 |60,6 |68,2 |78,9 ... |38,9 |52,3 |57,5 |46,9 ... |25,4 |31,6 |37,9 |46 ... ... |22,7 |30,6 |44,8 |32,4 ... кобальт |0,1 |0,4 |0,45 |0,53 ... ... ... |41,8 |44,8 |24,9 |27,3 ... ... ... ... |26,2 |31,3 |43,06 |56,4 ... асты сулары |35,3 |31,5 |42,1 |42,6 ... |3082,1 |4043,1 |4743,9 |6090,7 ... ... ... ... ... и минеральных ресурсов ... ... ... от ... ... ... инвестициялық климат жалпы ... ... ... және ... ... ... ... потенциалы
болып табылатын бай ... ... ... ... республика
шетелдік инвестицияларды тарту көлемі бойынша ТМД және Батыс ... ... ... орындарға ие болды.
Отандық инвесторлардың рөлін жоғарылату жобаларды ... ... ... сондай-ақ кәсіпорындардың өзінің
инвестициялық қызметінің тиімділігін көтеру есебінен де жүзеге асуы ... ... ... тәжірибе көрсеткендей, қаржы нарығы мен ссудалық
капитал нарығының қалыптасу тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... біріншіден, нақты секторға несиелерді
бағыттау жолымен несиелендіру тиімділігін күшейту есебімен және ... ... ... ... ... ... жұмысын жақсарту;
екіншіден, мемлекеттік қаржыландыру рөлін күшейту; үшіншіден, кәсіпорынның
инвестициялық қызметіндегі портфельді инвестициялар мәнділігін ... ... ... ... ... ... қор ... өз акциялары мен
облигацияларын өндіру және өткізу ... ... ... акцияларын сатып алуда қатысу негізінде дивидендтер ... ... жеке ... ... ... ... болуы
керек.
Отандық инвестицияларды дамыту қажеттілігін айта отырып, мынаны ... ... ... ... ... ... ... болуын
тоқтату есебімен жүзеге ... Тек қана ... ... ... төгілуі, мысалы 2003 жылы 229,6 млн.долл. құрады.
Қазіргі кезде ол ... ... ... сферасына көп жоспарлы
тікелей және жанама әсер ... ... ... ... ... ... ... оның шығындарының орнын толтырмайтын капиталдың шығуы ішкі
инвестициялардың көлемінің қысқару себептерінің бірі ... ... ... ... ... ... сұранысын дамыту және ішкі
капитал салымдарының қысқаруы;
• капитал шегінен ”қашып” кеткен пайда елге инвестицияланбайды;
... ... ... ... тұрақтылығын бұзады және оның
сегменттерінің асимметриясына ... ... ... ... ... ... төлем балансының
жағдайына қарсы әсерін тигізеді;
... ... ... әсер ететін валюталық резервтердің қысқаруы. Егер
де капитал шегіне қашып кеткен ... ... ... елдің
валюталық резерві 90-жылдар аяғына қарағанда маңыздырақ болар еді;
... ... ... көптеген ... әсер ... және өз ... әлемдік нарықтағы
елдердің инвестициялық бәсекеге қабілеттілігіне әсер етеді.
Қазақстаннан ... ... ... ... ... заңсыз түрде
жүзеге асырылады. Заңды түрге ... ... ... ... банк ... мен ... ... заңды және жеке тұлғалар
капиталын орналастыру жатады.
Шетелге капиталды аударудың заңсыз түріне экспорттан ... ... ... ... ... ... ... төмендетіп,
импорттық бағаларды жоғарылату; оффшорлы компанияларды қолдану.
Капитал салымдарының тиімділігін ... 3 ... ... ... ... ... бағасы арқылы салыстырылады, яғни,
қаржылық талдау. Әлемдік тәжірибе ... ... ... ... ... ғана ескеру аздық етеді. Мысалға
болжанбаған инфляция жағдайы орын алса ... алып ... ... ... ... бойынша да есептейді.
Дұрыстап қарайтын болсақ инвестициялық жобаға салынған ... ... ... ... Технология арқылы біз кәсіпорынның
күштілігін ... және ... ... ... қол
жеткізуде тікелей әсер етеді.
• Тиімділікті бағалаудың техникалық әдісі.
2.3 Шетелдік инвестицияларды қолданудың тиімділігін жетілдіру жолдары
Көптеген батыс ... үшін ... ... ... ... ... климат құрылған аймақ болып қалып отыр. Сыртқы нарықтардағы
жағдайларға ... ... ... ... ... және ... басқа секторларындағы
жобаларға салатын әлемдік трансұлттық компаниялардың бар болуы өзгеріссіз.
Сонымен бірге, республикадағы инвестиция климатын келешекте ... ... ... ағу ... күрделі бөгеттер әлі де бар. ... ... ... ... дәстүрлі сыртқы
нарықтардан, негізгі инвестор елдерден салыстырмалы қашықта болуы, көліктік
коммуникациялардың және ... ... ... ... ... ... ... үшін субъективті сипаттағы бөгеттер
жеке жағдайларда заңнаманы орындамау немесе оның кемшіліктеріне байланысты
пайда болады.
Инвесторларды таңдау және ... ... тек қана ... ... ... ... ... экономикалық түрлендірулерді жүзеге
асыруға жағдайы бар өнеркәсібі дамыған елдердің үкіметтік құрылымдарына да
бағытталу керек.
Шетел инвесторлары салымдар тартымдылығы мен ... және ... ... ... ... салу мүмкіндіктерімен салыстыруда
инвестициялардың ... ... ... ... ... Бұдан шыға отырып, инвестициялық процесті мемлекеттік реттеу
белгілі бір ... мен ... ... беру қажет, олар шаруашылық
жүргізуші субъектілердің ағымдағы және перспективадағы жоспарларына ... ... ... ағынының негізін қалауы мүмкін.
Инвестициялық процесін тұрақтандыру мен ... бұл ... ... ... ... қаржылық, салықтық, кедендік ... ... ... ... алымдар, тарифтер мен ... ... ... ... ... ... приоритетті мақсаттарына
жетуді қамтамасыз ететін салалық және территориалдық қатынастардағы
иілгіш қаржылық реттеудің ... ... ... ... ... ... мен
ведомствалар тарапынан инвестициялық процесті реттеу шараларын
қайталауды жоюға байланысты проблемаларды шешу ... ... ... жоғары деңгейде болуы.
Өкінішке орай, мұндай прецеденттер ... ... кен ... ... орын ... және ол ... компаниялардың өндірістік
циклге өте үлкен емес материалдық және қаржылық ... ... ... ол ... ... тек ағымдағы өндіруді
жүргізуге болады, бірақ кейінгі шығыны көп жұмыстарды – пласттық ... ... жою, ... ... ... және т.б. жүзеге асыру
мүмкін емес. Осылайша, келісім бойынша алынған кен ... ... және ... орта үшін ... ... жасақтай отырып, кейбір
инвесторлар жер қойнауын перспективада рациональды пайдалану үшін одан ... ... ... ... ... ... жеткізеді.
Әлемнің барлық елдерінде шетел капиталын белгілі бір формада салу
регламенттеледі. Көптеген ... ... ... үшін жағымды режим
белгіленгенмен, мемлекет антимонопольды заңнамаларды қолдану жолымен және
басқа да ... ... ... ала ... экономиканың
кейбір салаларына оны салуды экономикалық, қаржылық және басқа шектеулерді
енгізіп оның ағынын реттейді. ... ... ... ... ... оны салу үшін ... шарттар құра отырып, ол үшін ... ... ... отырып, мемлекет заңға қарсы келетін іс-әрекеттерді
болдырмай, өндірістің бір ... ... ... және ... шектеп отыруы керек.
Әрине, шетелдік инвестицияларды тарту экономиканың өсу факторы ретінде
оң мәнге ие, бірақ олардың ... ... ... өтеу ... ... ... ... экономикаға сыртқы қарыздың кез келген түсімдері есептелген
пайыздарды төлеу, кәсіпкерлік пайданы ... ... ... негізгі
бөлігін өтеу формасында экономикалық ресурстардың кері ағынын тудырады.
Мөлшері бойынша бұл ... ... ... ... ... және ... ... едәуір бөлігін жұтады.
Сондықтан шетелдік қарыздық қаражаттардың максималды мүмкін ... ... ... ... ... ... ... қолдану қажет, ол халықаралық тәжірибеде қарыз бойынша жыл
сайынғы төлемдердің экспорттың жылдық көлеміне ... ... ... = S / N · ... К – ... ... S – сыртқы қарыз бойынша жыл
сайынғы төлемдер; N – экспорт ... ... егер ... экономикаға шетелдік инвестициялардың
жеткіліктілік коэффициенті 20-25%-дан асса, елге экономикалық тәуелсіздікті
жоғалту қаупі барын ... деп ... үшін бұл сан ... аз ... ... Бұл ... ... бірқатар елеулі кемшіліктерге ие болуымен байланысты, ал ... көп ... ... ... ... құралып отыр.
Экономикалық тәуелсіздікті қамтамасыз ету экономика дамуының ... ... ... ... және ... ... ... қабілеттілігін білдіреді. Ел экономикасының қауіпсіздігін қамтамасыз
етудің маңызды элементі экономика қауіпсіздігінің ішкі және ... ... және ... алу ... мұнай-газ кешенінің барлық
буындары кіретін стратегиялық салаларға шетелдік инвестицияларды ... ... ... ... іс-әрекет болып табылады.
Ел қауіпсіздігіне белгілі бір қатерлердің әсер етуі ... ... ... анықталады. Осы кезде көрсеткіштердің мәндері емес,
олардың шекті шамалары маңызды болады, оларды орындамау өндірістің әр ... ... ... ... ... келтіреді, экономикалық
қауіпсіздік облысында жағымсыз, талқалдау ... ... ... ... ... ... ету үшін ... көрсеткіштер
кешені өз шекті мәндерінің мүмкін шекарарларында ... ... ал ... шекті шамасы екіншілеріне залал ... ... ... тартудың жалпы принциптеріне назар аудара отырып, біз
оларды мұнай-газ кешеніне қатысты ... ... ... 9 - ... ... ... кешеніне шетелдік
инвестицияларды тартудың қағидалары
|Қағидалар ... ... ... және ... ... ... мүдделерін |
|экологиялық қауіпсіздігі ... ету ... ... және |
| ... ... ... ... ... инвесторлардың қатысуымен |
| ... ... ... |
| ... үшін ... мен займдар алудың |
| ... ... ... ... ... ... |
|тиімділік ... ... ... мен ... ... әлеуметтік-экономикалық тиімділігі |
|Экономикалық саясат ... ... ... мен ... ... ... ... сәйкес приоритетті объектілерге |
| ... ... салу ... ... |Қазақстан Республикасының экономикасы үшін |
|таңдау ... ... ... ... мен |
| ... ... сенімділік негізінде |
| ... ... ... ... коммерциялық |Ұлттық және шетелдік ... ... ... ... ... заңнамалық-құқықтық |
| ... ... ... ... мен |
| ... ... ... ақпараттанудың |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... порблемалардың спектрі жатады, оларды шешу
отандық өндірістің ... ... ... приоритетті
салаларын құрылымдық қайта құруға, мемлекет ... және ... ... ... ... ... ағыны үшін жағымды
жағдайларды ... ... ... процесте шетелдік капиталды тарту және меңгеру
Қазақстандағы тұрақтылық пен экономикалық ... ... ... ... ... ... ... табыстылығы мен
қауіпсіздігін нормативтік-құқықтық қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... ... ... экономиканың
стратегиялық салалары мен объекьілеріне шетелдік капиталдың кіруін
экономикалық, ... және ... ... құруда басты бағыттырдың бірі болып табылады.
Жүргізілген зерттеудің негізінде инвестициялық климатты ... және ... ... ... ... ... бірқатар ұсыныстар құруға болады. ... ... өту үшін және ... ... жақсарту үшін қызметті
келесі бағыттардда күшейту қажет:
• қайтарымды негізде жеңілдік несиелеу негізінде орталықтандырылған
инвестициялар есебінен ... ... ... ... ... капитал белгілі бір кәсіпорындар қызметіне немесе
белгілі бір инвестициялық жобаларды өткізуге ... ... ... ... ... ... ... қатысуы
шетелдік инвесторлардың тәуекелін төмендетіп, пайда ... ... ... салу мен ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен инвестициялық қаражаттар мен шетелдік капиталды
мақсатты және ... ... ... ... ... мен
жетілдіру;
• сәйкес басқарушылық шешімдерді жасау мақсатымен Қазақстан Республикасы
экономикасы дамуының приоритетті бағыттарын ... ... ... ... ... ... ... болып салықтық преференциялар табылады, олар: табыс салығынан
жартылай босату, инвестицияларға салықтық жеңілдіктер ... ... ... ... ... ... салықтардың бірқатарынан
босату.
Шетелдік инвестицияларды тартуға мемлекеттің тікелей әсер ... ... ... бірі ... база ... Оған ... ... – бұл тұрақтылық, қол жеткізушілік, меншікті
экспроприациялауға қарсы үкіметтің кепілдігі, инвестициялық қызметтің
кепілдігі. Әдетте, әр ... ... ... ... ... Оның мазмұны мемлекет шетелдік капиталды және инвестицияларды тарту
мен пайдаланудағы өз рөлін қалай түсінетінін көрсетеді.
Мемлекет ... ... ... және ... ... ... ... әдістердің бірі бақылау болып табылады. Мемлекет ... ... ... ... ... болып мемлекеттің бақылау
функциясы қызмет етеді. Бұл әсіресе шетелдік заңды және жеке тұлғалардың
қатысуымен қызмет етір ... ... ... ... ... жұту және сатып алумен байланысты шетелдік инвесторлар ... ... ... елде шетелдік инвестициялар туралы заң ... жоқ ... ... ... ... дамыған елдерде шетелдік
инвестицияларды реттеуде кең қолданылады. Бірақ та бұл жағдайда мемлекеттің
бақылауы әкімшілік сипатта емес, ... ... ... ... инвестициялық жобалардың салдарынан нарықты ... ... ... ... ... болып табылады.
Шетелдік инвестициялар жөніндегі қазақстандық заңдарда, сондай-ақ ТМД
басқа елдерінің заңдылықтарында бақылау ... ... ... Оның
себебі – шетелдік капиталдың ұйғарымды жүйесінің жоқ болуы.
Сонымен, ... ... ... ... инвестицияларды
тартудың механизмін жетілдірудің негізгі бағыттары болып:
1)барлық шаруашылық жүргізуші субъектілердің экономикалық ... ... ... ... және ... ... ояту үшін қолайлы жағдайлар құру;
3)республикада капитал нарығын реттеуге ... ... ... элементтерді дамыту;
4)шетелдік инвесторлар мен ... ... ... ... ... үшін ... тартымдылығын жоғарылату,
Қазақстанның несиелік рейтингін жоғарылату, шетелдік кредиторлар ... ... ... қамтамасыз ету жүйесін қалыптастыру және т.б.
Қазіргі уақытта республиканың ... ... ... ... ... сондай-ақ оның барлық құрылымдық жүйелері болашақта ... ... ... ... ие болу мүмкіндігі бар.
Мұнай-газ секторында орындалатын экономикалық маңызды инвестициялық
бағдарламаларды жүзеге асыру механизмі, ... да ... ... ... қамту өлшемдеріне байланысты, өзінің құрамына аймақтық
инвестициялаудың ... ... ... бір ... ... деңгейін инвестицияларды бағдарламалау механизмін қайта құруға,
қайта ұйымдастыруға бағытталған стратегиялық сипаттағы ... ... ... ... инвестициялық нарықтың тиімді ... ... ... ... ... кеңейту, соның ішінде аймақтың
шаруашылық жүргізуші ... ... және ... сұранысты қанағаттандыру;
• шаруашылық кәсіпорындардың ішкі ресурстары есебінен инвестициялауды
қамтамасыз ету жағдайларын құру, яғни ... және ... ... ... ... және ... да ... ресурстардың
аймақтық инвестициялық нарыққа интеграциялануы;
• нақты аймақ экономикасына шетелдік капитал мен отандық инвестицияларды
тарту үшін ... ... ... уақытта Қазақстанда қалыптасқан ... ... ... ... ... ... барлық аймақтарына жалпы
қажет деп есептейміз:
• аймақтық инвестициялық субъектілер арасында ... ... ... ... ... ... ... төлем құралдарын қолдану
және де республикалық заңнамамен ... ... ... ... қоса ... ... айналымды ұйымдастырудың
әдістері мен амалдарын қолдану;
• аймақ ... ... ... ... ... ... ету, ... ішінде корпоративтік бағалы
қағаздарды шығару, вексельдік айналым есебінен;
... ... ... субъектілері үшін сыртқы қаржылық
көздерді мобилизациялау;
• тартылған капиталдарды инвестициялау үшін тұрақты каналдарды ... ... ... аймақтағы бар ресурстарды, соның ішінде
жылжымайтын мүлікті, ғылыми-техникалық потенциалды енгізу.
Инвестициялау бағдарламаны жасау кезінде ... ... ... ... ...... мен мөлшерді бекіту, тапсырыс беруші мен
атқарушының ... мен ... ... ... ... ... ... процедуралық – бағдарлама бойынша жұмыстарды орындау тәртібі ... ... ... ... ... анықтау үшін жобаға
дейінгі талдау жүргізу қажет, оның негізінде ... ... ... инвестициялық қызметтің даму стратегиясын анықтайтын мақсатты
блок ... ... ... құру ... ... алгоритмі сызба түрінде
көрсетілуі мүмкін.
Инвестициялау бағдарламасының стратегиялық мақсаттары мен міндеттерін
нақтылау, оларды ранжирлеу, инвестициялық бағдарламаның ... ... үшін ... әрқайсысының салыстырмалы маңыздылығын бағалау
жолымен жүзеге асырылуы мүмкін (сурет 4). Бұл ... өз ... ... ... ... ... Бұл кезде мақсаттарды
өткізу шаралар кешенін жүзеге асырумен қамтамасыз етілуі мүмкін.
Экономикалық стратегияны жүзеге асыру, біздің ойымызша, ... ... ... және ... ... бағдарламалары шеңберінде
қамтылуы керек.
Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... болуы керек:
• қосалқы бағдарлама мақсаты кәсіпкерлікке қатысты мемлекеттік аймақтық
саясаттың жалпы мақсаттарына сәйкес болуы керек;
• қосалқы бағдарламаны ... ... ... ... ... қаржыландырудан қашып құтылу үшін аймақта
әрекет ететін басқа әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... 4 - Инвестициялық бағдарламаларды мақсатқа сай орындауды қайта
дайындау және ... ... бір ізді ... ... нақты секторындағы инвестициялық сфера, әсіресе
өндірістің техникалық дамуы шаруашылық ... ... ... әлі ... ... ... Шаруашылық субьектілердің өздерінің жеке жинақтауына
негізделген, инвестицияны ... ... ... мен ... ... да ... – ұзақ ... қаражат салымына тұрақты
ынталандырушы механизмді құру, өндірістік аппаратты жаңарту да шаруашылық
субьектілердің ... ... ... және ... ... ... ортаны қалыптастыру.
Өндірістің техникалық дамуында инвестицияға деген сұраныстың қалыптасу
заңдылықтары зерттелген, яғни ең ... ... ... ... ... ... ... үшін ұсынылған арнайы ... мен ... ... қаржы-несие саясаты мен инвестицияны
қаржыландыру көздерін өзгерткен жеке инвесторлардың дамуы және жаңа ... ... ... Бұл ... бір деңгейде осы сферадағы
рыноктық жағдайға адекватты тұжырымдалған инвестициялық шешімдерді жасауға
әрекет ... ... ... рационалды стратегиясын
қалыптастыру мен инвестициялық жобаларды қаржыландырудың ... ... ... шаруашылық субьектілер экономикалық критерийлер мен
инвестициялық климатты бағалау көрсеткіштері түрінде ... ... ... ... пайдалану бойынша ұсыныстар тұжырымдалған. Ұсынылған
әдістемелік құралдарды ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдалған инвестициялау стратегиясын
жасауға мүмкіндік береді, сондай-ақ қабылдайтын инвестициялық шаруашылық
шешімдердің іс-әрекетін сандық ... ... ... ... ... ... ... жағдайына бейімделген экономиканың нақты
секторындағы инвестициялық сұранысты қысқа ... ... ... ... – жасалған және ұсынылған.
Қаржы-несие және басқа да рынок капиталында әрекет ететін ... мен ... ... ... ... ... келетін өндірісті инвестициялаудың экономикалық
тартымдылығын бағалаудың ... ... ... экономиканың нақты
секторының инвестициялық дамуының ғылыми тұжырымдалған болжамдарын
қалыптастырумен ... ... ... ... ... ... және
инвестициялық жоспарлаудың экономикалық тұжырымдалған парадигмасын жасау
үшін нақты негізі ретінде қызмет етуі ... ... ... ... ... мен техно парктер капитал
салымының табыстылығының нақты ішкі ... ... ... ... ... ... критериясы
тұжырымдалған; инвестициялық жобаларды тәуекелсіз қаржыландыру үшін капитал
салымының минималды тиімділігін бағалаудағы берілген әдістеме инвестициялық
несие және ... да ... ... ... ... ... мен
инфляция деңгейін есептеу арқылы экономиканың нақты секторына инвестицияның
тиімділігі мен қаржылық жағдайын және ... ... ... үшін ... ... ... іс-әрекеттегі жоғарғы
нәтижелерге жету мен инвестициялаудың жаңа қағидаларын тәжірибеде жүзеге
асыру мақсатында, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... субьектілердің инвестициялық белсенділігін салықтың
ынталандырудың оптималды жүйесі тұжырымдалады.
Шаруашылық субьектілер өзгерген инвестициялық ... тез ... және осы ... әсер ете білу немесе оларды бақылай білу керек,
ал инвестициялық жобалар ортаның болашақта өзгеруіне бейімделуі ... ... аман қалу үшін ... ... ... ... беретін анықталған қабілеттермен иелік ету қажет. Оларға жаңа
өнімді жасау және өндіріс шығындарын төмендетуге көңілін ... ... ... ... қажет. Инвестициялық стратегияны жасау мен оны
пайдалану үлкен мәнге ие. Стратегиялық шешімдерді ... ... яғни олар ... ортадағы шаруашылық субьектілердің оптималды
позициясын сақтау мен ... ... ... ... стратегия
шаруашылық субьектілердің маркетинг, өндіріс, инвестициялау және инвестиция
алу ... ... ... ... ... ... ... дайындығын шарттастыратын орталық стратегияны
дұрыс таңдауға мүмкіндік беретін жақын жатқан мақсаттарды анықтау керек.
Шаруашылық ... ... ...... ... кең ... ол инвестордың тәуекелдігіне ескерту
қажет. Сондықтан шаруашылық субьектінің ... ... ... ... өздерінің инвестициялық потенциолына жеткілікті
көңіл бөлу ... ... ... ... негізгі бағыттарын қарастыра отырып төлем қабілетіне, негізгі
қаражаттар мен ... ... және ... ақша
қаражаттарының жағдайына, есептеулер мен басқа да активтерге, қаражат
көздерінің ... және ... ... қаржылық тұрақтылыққа,
кәсіпорынның тәуекелсіздігіне және оның негізгі ... ... баға беру ... ... жағдайында өндіріс, құрылымдық және ... ... ... кеше бойынша пайыздық қойылымдар өсуі,
экономиканың нақты секторын және оның құрылымдық қалыптасуын ... ... ... ... және ... ... инвестицияларын тарту мәселесі
күрделі тапсырма болып табылады және шетел ... ... ... заңдылық либерализациясы көмегімен ғана шешілуі
мүмкін. ... ... ішкі ... ... ... ... төлем қабілеті мен банктік және ... емес ... ... ... ... инвестицияларын тартуды белсендіру үшін салық салу
жүйесін жетілдіру және банк ... ... мен ... емес қаржылық
институттардың (сақтандыру мекемелері, зейнет ақы және инвестициялық
қорлар, және тағы ... ... ... жолымен кеше банк жүйесіне халық
жинағын тарту негізінде бюджет табысын көтеру арқылы елдің масштабында ... ... ... ... қажет, сондай-ақ экономиканың нақты
секторын көтеру бойынша бағдарламаны дефициттік бюджеттік қаржыландыру
саясатын ... ... ... ... ... ... ... мен
көтеру мақсатында әлемдік шаруашылық интеграциясына бағытталған ең алдымен
ірі өндірістік кәсіпорындарды ... ... ... ... Осының негізінде инвестиция салудың басты басымдылық
бағыттары анықталынуы қажет және осы ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет. Олар үшін
заңдылық тәртіп ... ... ... ... мемлекеттік
субцидиялаудың жеңілдік беру жағдайы анықталынуы қажет.
Бағалы қағаздармен байланысты инвестициялық процесс ... ... ... ... ... ... факторы болып табылады. Қандай
да бір инвестор, бағалы қағаздарға ... сала ... ... бағасын ескеру қажет; қазіргі сәтте тұтынудың бас ... ол ... ... ... ... болашақта қанағаттандыруға
сенім артады. Сонымен қатар, инвестиция – ақша ... ... ... алу ... ақша ... әр ... активтерді алу
/37/. Бағалы қағаздың басты түрі ретінде акция инвестиция үшін ыңғайлы және
тартымды обьектісі ... ... ... ... ... ... қағаздың сапалылығы неғұрлым жақсы көрсетіледі. Инвестициялық
тауарлардың тұтыну құны мынада, яғни олар ... ... және ... ... алады. Бірақ, акциялар әрдайым табыс әкеле
бермейді, сондай-ақ шығынға әкеліп соғуы мүмкін; осы ... ... ... ... үшін ... әр ... бағалы қағаздар
арасында өздерінің салымдарын бөліп ... Бұл ... оңай ... ... ... тәжірибеде инвестициялық қорлар атына ие болған
акциялардың қоғамдық портфелдері ... ... ... ... ... ... ... өздерінің акцияларын сату
жолымен жинақтайды және алынған қаражаттарды бағалы қағаздарға таратады.
Қазақстандық қор ... ... ... ... ликвидтік
шараларын анықтау үлкен маңызға ие. Бағалы қағаздың ликвидтілік шараларын
әрбір нақты инвестор үшін эмпирикалық ... ... ... ... да бір ... ... ликвидтілігінің нормативті шарасын
анықтауға болады.
Акцияның ... ... қор ... ... ететін және
жекешелендіру кезінде оны ... ... екі ірі ... ... ... Бір тобы ... ... меншік титулы ретінде
қарастырады, ал басқасы – ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін акцияның қабілеттілігі қызықтырады.
Осы топтың ... ... үшін ... да бір қол ... ... ... ... топтың инвесторлары акцияның ... ... ... Бұл топ ... көп ... ... табылады, оның
құрамы азаматтарды санамағанда әр түрлі ... ... ... ... ең ... ... коммерциялық банктер мен инвестициялық
қорлар табылады. Банктер инвестициялық процесте өздерінің қаражат есебінен
немесе делдал ... ... ... ... банктер қаржылық брокер,
сондай-ақ акция эмиссиясын кепілі мен ұйымдастырушысы ретінде шығуы мүмкін.
Акцияға салым салудың тиімділігін ... ... ... үшін ... ... ... алдын ала көру, өйткені курстың айырмасы бойынша
ұтыс дивидендтерді әлде қайда көтереді.
Корпоративтік бағалы қағаздарға инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... көз қарасы
жағынан бұл бағалы қағаздардың салыстырмалы тартымдылығы ... ... ... ... ... ...... қағаздарға қаражат
салымы тұрақсыз экономикалық даму кезінде өзінің артықшылықтары бар, немесе
бекітілген пайыз инвесторды эмитенттің ... ... ... ... ... жоғалтудан қорғайды, сондай-ақ қазіргі жағдайда
неғұрлым сенімді болып ... ... ... ... кепілдігі
табылады; екіншіден, – компанияның қаржылық жағдайын мен ... ... ... ... ... тиімді болады, өйткені дивидендтер
компания табысына пропорционалды ... Сол ... ... ... мысалы облигация бойынша, капиталдық пайдалылығын шектейді және
инвесторды табыстың жоғарғы көзінен бас тартуы мәжбүр ... Осы ... ... ... ... яғни ... ... қағаздарға
салым салудың инвестициялық тәуекелділік мәселесі жөнінде айтпасақ болмайды
және тәуекел мен табыс арасындағы оптималды ... ... ... ... ... ... ... бекіту тәуекелдік
түріне байланысты, сол себептен тәуекелді басқару ... ... ... ... ... ... мен мүмкіндігіне
байланысты тәуекелдіктің пайда болу ... мен ... ... ... және ... ... ... нақты секторын инвестициялаудың ұшқыр мәселесі болып
бағалы қағаздарға капитал салымының тәуекелділігінен ... ... ... ... ... мүмкін, біріншіден, – ... ... ... ... ... эмитенттері
жағынан, яғни компания, кәсіпорын, мемлекет және тағы ... ... ... ... пайдалану мен құру арқылы; және үшіншіден, – ... ... ... ететін жүйені жасау. Бұл жерде тәуекелдікті
компенсациялайтын немесе төмендететін жаңа ... мен ... ... ... ... ... фьючерлік келісім шарттар, опциондар ... ... ... ... несиелер (сонымен қоса,
қарыздың қаржыландыру, зайымдар, салымдар, несиелер, ... ... ... мүмкін. Сонымен қатар бұл ірі коммерциялық банктерге
акция пакетінің бөлігін беру жолы арқылы ... ... ... ... ... құру және ... қаржылық топтарын басқаруда
келісімшартқа отыру жолы ... ... ... ... Бірақ, қазіргі
жағдайда кәсіпорынның инвестициялық белсенділігін қаржыландыру көзі ... ... ... ... бағалауды есептеу мен эммисиондық табыс та
қаржыландыру көзі ретінде болуы ... ... ... ... ... ... ... пайдаланатын келесідей бағалау әдістері қолданылуы
мүмкін; активтердің ... ... ... ... ... балансын бағалаудың өтемі әдісі, негізгі және айналмалы
қорлардың өсу коэффиценттерінің базасындағы ... ... ... ... коэффиценттері, кәсіпорын қызметінің әр түрлі
аспектісі бойынша баллдық коэффиценттерін ... ... және ... ... түсімін талдау әдісі.
Қазіргі кездегі Қазақстан үшін жобалық несиелеудің әлемдік тәжірибелі
пайдалану мен зерттеу актуалды болып ... ... ... ... ... ... отандық экономиканы құрылымдық қайта құру мен
реформалау жолы бойынша қозғалысты ... және ... ... ... ... ... Сондай-ақ, инвестициялық
саясатты өткізуде белсенді және тиімді қатысу. Шетелдік тәжірибені зерттеу
қалыптасқан ішкі жағдай мен өткізілетін ... ... ... ... ... әр түрлі схемасы болуы мүмкін. Мысалы
“өніммен ... ... ... ... ... ... байланысты
жобаларды кешелеуді ұйымдастыру түрінде қызық болып табылады.
Жалпы, ... ... ... ... ... ... ... келесідей құрылымдық механизмді ұсынуға болады; кешелеу
обьектісі, обьектіні таңдауды бөлу ... ... ... шектеу
қағидасы, кешелеудің ұйымдастыру схемасы; координоция және ... ... ... ... ... түсінігін обьектіні (жобаны) таңдаумен,
кешені пайдалану шегі мен ... ... ... үшін ... ... жасау мен байланысты тәсілдер ... ... ... ... бөлуді қолдану тәсілі ретінде түсіну қажет /38/.
Жобалық несиелеудің отандық тәжірибесі мен оның ... ... ... мүмкін бағыттарын анықтауда ... ... ... ... ... келуге мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта қалыптасқан экономикалық ... ... ... ... мен ... несиелеудің дамуын белсенді жүзеге асыру
үшін әлі ... ... ... ... белсенділікке кері әсер
ететін келесідей қағидаларды ... ... ... тұрақсыздық, анықталмағандық және норматифтік актілермен заңдардың
белгісіздігі;
• қаржылық операциялардың құқық ... ... ... ... ... ... Қазақстандық бизнес мәдениетінің салдарынан шығатын мәселелер және
т.б.
Жоғарыда айтылған жағдайлардың әрқайсысы жобалық несиелеу механизмін
пайдалану мүмкіндігіне өздерінің ... ... Бұл әсер ... ... ... қамтиды: институционалды-құқықтық,
рыноктық, техникалық және қаржылық-экономикалық. Инвестициялық ... ... ... ... ... бағада ұзақ мерзімді
перспеективаға ақша қаражаттарының ағымдарын суреттеу үшін ... ... ... Бұл ... ... ... білдіретін бастапқы
параметрлер нақты санауда, яғни ... ... ... ... ... ... формуланы пайдаланылады:
R= r - i
мұндағы, R-нақты қойылым, r-номиналды қойылым, i-инфляция қарқыны.
Қазақстанда, ... ... ... ... толқып отырады,
сондықтан берілген формуланы пайдалану ауытқуларға әкеледеді. ... ... ... ... да ... ... әр ... тауарлармен қызметтердің түрлеріне бағалардың бір ... ... ... инфляцияның бар болуы табылады.
Бұл айырмашылық уақыт өтуімен сәйкес келетін ақша ағымдарының құңдылығының
тқмендеуіне ... ... ... ... ... ... ... мәселенің басқа көзі болып – салық салу ерекшелігі мен шығынды
есептеу табылады. Сонымен, ... ... ... кезіндегі айналмалы
қаражаттардың тапшылық мәселесі арнайы салық пен ҚҚС есептеу тәртібін ... ... ... ... ... ақша ... жоспарлаудың
отандық тәжірибенің тағы бір ... ... ... ... бағаның өсу индексін ... ... ... ... ... кезендік индексациялауды білдіретін заң
актілері жоқ. Сонымен қатар амортизацияның есептік соммасы ... ... ... ... ... ... құру мақсатына жинақталған нақты
қажеттіліктерді көрсетуді тоқтатуда. Сонымен бірге, амортизация ... ... яғни ҚҚС көзі ... ... ... ... ... зерттеу берілген бағыттын тиімділігі мен ... ... ... ... ... ... ... етумен несиелеудің жаңа инструментіретінде жобалық несиелеудің
басымдылықтары бастаушылары (инициаторлар) үшін-кредиторларды ... ... ... қаражаттарының шектеулігіне қарамастан жобаларды өткізу
мүмкіндіктерін жоғарлату; кредиторлар үшін-жоба ... ... ... ... ... ... ... қайтарымдылығын қамтамасыз
ету. Отандық тәжірибеге жобалық несиелеу механизмін енгізу қиындықтарына
қарамастан жобалық несиелеуді ... ... үшін бар ... ... әлі де ... ... жобаларды
өткізуде кәсіпкерлікті қолдау бойынша әр ... ... ... ... ... бізде мемлекеттік және жеке
инвестициялық ... ... ... бұл ... (инвестициялық
корпарация, қаржылық-инвестициялық консорциум, әр түрлі қаржылық өнеркәсіп
топтары және т.б.) берілген ... кең ... ... ... Бұл
жағдай негізінде отандық кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... ... және ... сферада
консультациялық қызмет ... ... ... Өз ... бұл ... ... ... дамымағандығы мен теориялық базаның жоқтығы мен байланысты.
Осыған байланысты қаржылық қызмет ... жаңа ... яғни ... ... ... ... ... зерттеулерді күшейту
қажет. Жобалық несиелеуді енгізу үшін заңдық және нормативтік ... ... ... қажет, яғни: ҚҚС–нан инвестицияны босату;
өзіндік құңға ұзақ мерзімді және орта ... ... ... төлемдерді
толық түрде қосуды қарастыру қажет; әр ... ... беру ... ... ... ... ... күшейту керек; жеке
құрылымдар мен (мемлекеттік франчайзинг, концессиялық ... ... мен ... ... ... заң актілерін
қабылдау қажет. Осы жерде ағымды кезеңде ... ... ... жобалық несиелеу механизмін пайдалану мен байланасты
неғұрлым ... ... ... ... жобалық несиелеу экономиканың
нақты секторындағы инвестициялық сфераны реттеуде ... ... ... ... ... жағдайда Қазақстан Республикасының шетелдік капиталдың көптеп
келуіне ... ... ... әсер етуде. Олардың ішінде:
кәсіпорындарға салық салудың дұние жүзіндегі ең үлкен ... бес ... ... жатқан жалпы экономикалық дағдарыс, оның негізгі белгілері
(өндірістің ... ... ... ... ... және т.б.).
Инвестициялык климат дегеніміз - ... ... ... ... ... ... ... барлық жағдай мен шараларды есепке
алу.
Республикада саясатшылар мен экономистердің пікірінше шетелдік ... ... мен ... ... шешуге мүмкіндік туады:
1)сыртқа шығару мүмкіндігінің тиімділігін арттыру, оны ... ... ... ... ... ... және сыртқы рыноктағы өз орнын
табу;
3)сырттан әкелетін өнімдерді ауыстыратын өндірісті дамыту;
4)өндірістің ғылыми-техникалық деңгейі, жаңа техника мен ... ... ... арқылы көтеру;
5)дайын өнімді шығарудың технологиялық бөлігінің қалыптасуын бітіру,
аяқтау;
6)артта қалған және тоқырап ыдыраған аудандардың дамуына ... ... жаңа ... ... ... заманғы өндірістік және басқару тәжірибелерін, кадр мамандарды
оқыту, ... ... өз ... ... ... ... иинестицияны тартуды мақсатты түрде басшылыққа
ала отырып, оның екі негізгі мүмкіншіліктерді еске алу ... ... ... байлығы. Қазақстан территориясы
Еуропа мен Азияның түйіскен жеріндегі стратегиялық маңызды ... ... ... мен ... кең ... ... байланысын жеңілдетуге
мүмкіндігі мол.
2)Қазақстанда оқымыстылар, техниктер, маманданған және ... ... ... адам ... ... ... ... ұлт-ұлыстық резервінің (қорының) жеткіліктілігі. Бірақ та әрбір
айтылған факторлардың өз деңгейінде ... бар, оны ... ... білу ... ... ... орналасқан және ыңғайлы, арзан, көлемді
мұхиттың сауда ... ... ... ... ... ... өңдеуге, тазалауға, бөлшектеуге,
тасымалдауға қосымша қажетті шығындарды да есептеу қажет.
Инвестициялық қызметтерде ... ... ... ... Инвестор бұл
өзінің ақша қаржысын немесе мүліктік және ой еңбегіндегі құндылықтарды
инвестициялық жобаға және оны ... ... ... ... ... жеке тұлга. Инвестор болып:
• мемлекеттік және белгілі аумақтық мүліктерге немесе мүліктік құқықа ие
мекемелер;
• азаматтар ,соның ... ... ... кәсіпорын, кәсіпкерлік бірлестік және басқа заңды ... ... ... ... ... ... және халықаралық ұйымдар.
Біздіңше заңда, Республика экономикасына инвестициялардың ... бір ... ... ... ... бар. Бұл:
• заңды және жеке тұлғалардан алынатын салықтың жоғарылығы;
... ... ... ... ... ... төлем мәселесі - шетел валютасына қол жеткізу қиындығы;
• үнемі өзгеретін және ... ... ... ... жалпы тұрақсыздығы;
• “Кепілдік туралы” заңның икемсіздігі, әсіресе шетел кредитына арналған
кепіл ... ... ... ... ... ... жекеменшіктің бүкіл институтының негізі болатын жер үшін жекеменшіктің
жоқтығы;
• дамымаған қаржы секторы, шетелдік жобалар үшін қаржының ... алу ... ... ... сақтауда кәсіпорынның жауапкершілігі туралы
мәселеде ... ... ... ... банк ... ... және өте тұрпайы банк жүйесі;
• Қазақстан мен сыртқы дүние арасындағы әуе желісінің жеткіліксіздігі;
• сыртқы рынокқа Қазақстаннан құрлық бойынша ... ... ... ... ... икемсіздігі (“Мұнай және газ” құбырын қоса
алғанда).
Өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ... жобалары танылады:
1)өнімдердің дәстүрлі экспорттың түрлерін шығаратын өнеркәсіптің базалық
салалары өндірісінің көлемін күрт ұлғайту (түсті ... ... ... ... хром ... ... ... сары фосфор, тыңайтқыш және т.б.);
2)металдан жасалынған өнімдердің тауарлық әзірлігін көтеретін мұнай
құбырлары өндірісін ... жаңа ... ... ... ... ... көлігі техникасы, электр қозғалтқыштар, аккумуляторлар,
көмір қышқылы негізіндегі композициялық материалдар, полиэтилен, ... ... ... және ... ғылыми мәнді өнімдерді және халық ... ... ... құру ... ... тоназытқыш, улы газды
тоқтатқыш, сирек ... ... ... және ... ... секторындағы инвестициялық сфера, әсіресе
өндірістің ... ... ... ... ... ... әлі де
артта қалып келеді. Шаруашылық субьектілердің өздерінің жеке жинақтауына
негізделген, инвестицияны қаржыландырудың көздерін ... мен ... ... да ... – ұзақ ... қаражат салымына тұрақты
ынталандырушы механизмді құру, өндірістік аппаратты жаңарту да шаруашылық
субьектілердің ... ... ... және ... ... рыноктық ортаны қалыптастыру.
Экономикаға шетел инвестицияларын тартуды белсендіру үшін салық салу
жүйесін жетілдіру және банк жұмыстарын жетілдіру мен ... емес ... ... ... ... және инвестициялық қорлар,
және тағы басқа) байланысын ... ... кеше банк ... ... ... ... ... табысын көтеру арқылы елдің масштабында ішкі
жинақтаудың нақты бағдарламасын ... ... ... ... ... ... бойынша бағдарламаны дефициттік бюджеттік ... ... ... ... ... ... тиімділігін тездету мен
көтеру мақсатында әлемдік шаруашылық интеграциясына бағытталған ең алдымен
ірі ... ... ... нақты бағдарламасы
жасалынуы қажет. Осының ... ... ... ... ... ... қажет және осы туралы қоғам, кәсіпорын және ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030. Процветание, ... ... ... всех ... ... ... народу Казахстана // Казахстанская правда.- 2000, 21
октября.-С.21.
2. Сагандыков С. Иностранные инвестиции в ... ... ... ... процессов в экономике. – Алматы, Ғылым,
1999.- 138с.
3. ... К., ... А. ... инвестиционного процесса в
РК как фактор преодоления экономического ...... ... ... и ... 1999.- №12, 13, ... ... Л., Сутюшева Н. Инвестиционный климат, привлечение и
регулирование иностранных ... // ... 2000.- № ... ... ... ... ... заңы // 20 қаңтар
2003 жыл.
6. Инвестиции в реальный сектор экономики: проблемы оценки ... ...... ... 2000.- ... Оспанов М.Г., Мухамбетов Т.И. Иностранный капитал и инвестиции:
вопросы теории, практики привлечения и ... ... 1997.- ... ... Н.В. ... ... для ... Финансы, ЮНИТИ,
1999.-312-337с.
9. Казахстан: анализ торговой и ... ... ... ... ... ... Н.К. Макроэконмические аспекты стабилизации и развития
экономики Республики Казахстан // Проблемы стабилизации ... ...... Ғылым, 1999.- 29-38с.
11. Долженкова Л.Д. Иностранные ... ... ... ... // Деньги и кредит, 2001.- № 10.
12. Указ Президента РК № 2035 «О ... по ... ... ... и регулирования ... ... ... в ... РК» от 19 ... ... Указ ... РК «Об утверждении перечня приоритетных секторов
экономики ... ... для ... ... и иностранных инвестиций» от 5 апреля 2003 года.
14. Камшыбаев Р., Марчевский В. ... ... и ... // ... 1998.- № ... ... Б. Проблемы воспроизводства в современных условиях //
Экономист, 2000.- № 1, С.25-38.
16. Яковцев Ю. Стратегия инвестирования // Экономист, 1998.- № ... ... Т.А. ... Казахстана на пути к рынку. – Алматы:
Казахстан, 1999.-168с.
18. ... А. Пути ... ... и ... ... // ... ... 2000.-№6, С.59-66.
19. Основы инвестирования. – М., 2003.-88с.
20. Постановление Правительства РК «Об инвестиционной программе РК
на 2000 год» от 4 ... 2003 года ... ... оценка инвестиционных проектов: основные положения
методики «Альт-Инвест». – М., 1998.- 63с.
22. Хамитов Е.Н. Современная инвестиционная политика и ее ... – Жн. ... 2002.- №3, ... ... У.Б. ... ... и ... экономической
эффективности капитальных вложений. – Алма-Ата: Наука, ... ... М.М. ... и ... инвестиции. Учебник
для вузов.-Алматы, 2005.- 49-105с.
25. Иванов И., Рогов С. Воспроизводство основных фондов и ... ... // ... 2000.- № 7, ... Статистический ежегодник Казахстана. – Алматы, 1997.- 5с.
27. Ирниязов Б. Финансовая ... ... на ... и замены оборудования в условиях рынка. М., «Бизнес
и банки», 2000, 6 апреля.
28. Бочаров В.Б. ... ... ... рынка
инвестиций. – М.: Финансы и статистика, 1996.-С.144.
29. Смирнов А.Л. Организация ... ... ... ... – М., 1997.- ... ... В.Ф., Новгородов А.А. Финансирование и кредитование
инвестиций коммерческими ... // ЭКО, 1999.- №4, ... Курс ... ... уч. для ... / под ... Л.И. ... М:ЗАО «Финстатинформ», 1998.- 452с.
32. Сейтказиева А.Н., Байкадамова А.Б., Сариева Ж.И. Инвестиционная
деятельность предприятия. – Алматы: Экономика, 1999.- ... ... Т.Ш., ... М.Р. «О ... ... реформе
в нефтеразведке». Алматы, АИНХ, 2001.- С.138.
34. Нурланова Н.К. Формирование и ... ... ... ... ... и ...... Ғылым,
1998.- 45-235с.
35. Горфинкель В.Я. Экономика ... Уч. М. ... ... ... Клондайк на грани социального взрыва». Н. Фомин ... ... 2002.- ... ... Н. ... ... и его ... в
Казахстане. Сб. «Развитие открытой рыночной ...... ... 2002.- ... ... А.К., ... А.А., ... Ш.С. Основные
направления формирования рынка ценных бумаг в РК // ... 1998.- №52; 1999.- №1, 2, 3, ... ... в реальный сектор экономики: проблемы оценки ... ...... ... 2000.- ... Направления формирования и развития рынка корпоративных ценных
бумаг в РК (Концептуальные положения). Кенжегузин М.Б., Додонов
В.Ю., ... Г.Н. – ... ИЭ ... РК, 1998, ... әлем экономикасы үшін резидент-тердің инвести-циялары
Резидент еместердің инвести-циялары
Резидент-тердің инвести-циялары
Резидеттік және террито-риялды саймандар факті бойынша
Инвестиция түрлері
Жаңа өндіріс құруға инвести-циялар
Өндірісті кеңейтуге инвести-циялар
Тиімділік-ті ... ... ... ... ... ... ресурсты құраушы
жүйелердің қалыптасуы
Ағымдық, перспективті және стратегиялық бағдарламалардың анықтамасы
Қосалқы бағдарламалардың экономикалық мәнділігін қалыптастыру
Инвестициялық бағдарламаларды орындау бойынша шаралар кешенін қайта
дайындау
Инвестицияларлық қосалқы бағдарламалардың ... мен ... ... ресурстар
Ресми көмек
Экспорттық несиелер
Кәсіпкерлік капитал
Тікелей инвестициялар
Портфельдік инвестициялар
Функцио-налды мақсаттар мен тәуекел дәрежесі бойынша
Жалпы инвести-циялар
Инвести-циялау субъекті-лері және ... ... ... ... бойынша
Жеке инвестор-лардың инвести-циялары:
-отандық;
-шетелдік.
Басқа да инвести-циялар
Инвести-циялау объектіле-рі (экономи-калық активтер) бойынша
Арнайы органдар-дың инвести-циялары:
-ұлттық үкімет;
-халықара-лық ұйымдар.
Қайта өндіріс процесіндегі рөлі бойынша
Портфель-ді инвести-циялар
Материал-ды ... ... ... ... инвестициялық стратегиясы:
- Ұзақ мерзімді
- Орта мерзімді
- Қысқа ... ... ... ... мүмкін болатын табалдырығы;
- Экономикалық қауіпсіздіктің мүмкін болатын табалдырығы;
- Технологиялық тәуелділіктің ... ... ... нарық мониторингі:
- Инвестициялық мониторинг;
- Әлемдік нарықты конъюнктуралық ... ... ... ... таңдау;
- Тауар позицияларын таңдау.
Экономикалық проблеманы зерттеу әдістері:елдің экономикалық дамуын кешендік
болжамдау және ... және ... ... ... экономикалық
стратегиялар дайындау
Экономикалық проблема: Экономиканы ауыстырулар және құрылымдық жаңартулар
Жалпы экономикалық мақсат: Тұрмыс деңгейін жоғарылату
Таза инвести-циялар
Тікелей инвести-циялар
Шығудың орнын толтыруға инвести-циялар
Материал-ды емес ... ... ... объектіне салыну және бақылау мақсаты бойынша
Қаржылық активтерге инвести-циялар

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай-газ саласындағы инвестициялық-инновациялық даму проблемалары110 бет
Аймақты дамытудағы жүргiзiлген инвестициялық саясаттың тиiмдiлiгi48 бет
Аймақтың инвестициялық тартымдылығын бағалау мен мемлекеттік реттеу45 бет
Бірлесіп бақыланатын шаруашылық серіктестіктердің, еншілестердің және тәуелді серіктестіктердің инвестициясының есебі25 бет
Бақылау жүйесіндегі аудиттің маңызы және орны25 бет
Бизнес – жоспардың түйіні31 бет
Ивестицияның пайда болуы29 бет
Инвестиция теориясы28 бет
Инвестиция туралы түсінік9 бет
Инвестиция ұғымы және олардың жіктелуі14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь