Туристік рекреациялық ресурстар мен Қазақстан Республикасындағы экскурсиялық орталықтар және емдеу саласындағы туризмнің үлесі

КІРІСПЕ 3
1. ТУРИСТІК РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ РЕСУРСТАР МЕН ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЭКСКУРСИЯЛЫҚ ОРТАЛЫҚТАР ЖӘНЕ ЕМДЕУ САЛАСЫНДАҒЫ ТУРИЗМНІҢ ҮЛЕСІ

1.1 Туристік рекреациялық ресурстар 5
1.2 Қазақстан Республикасындағы негізгі танымдық жерлер мен туристік экскурциялық орталықтар 7
1.3 Қазақстанның шипа жайларының сауықтандыру және емдеу саласындағы
туризмнің үлесі 13
1.4 Орталық Қазақстан территориясындағы рекреациялық аймақтарды
жетілдіру 17

2. ҚАРҚАРАЛЫ ТАУЛЫ─ ОРМАНДЫ ОАЗИСІНДЕ ТУРИЗДІ ДАМЫТУДЫҢ ТАБИҒИ МҮМКІНДІКТЕРІ

2.1 Қарқаралы тауларында туризмді дамытудың табиғи мүмкіндіктері 22
2.2 Қарқаралы тауларында туризмді дамытудың тарихи мүмкіндіктері 26
2.3 Қарқаралы тауларындағы туристік базалардың және емдеу. сауықтыру орындарының сипаттамасы 32

3. ҚАРҚАРАЛЫ ТАУЛАРЫНЫҢ ТУРИСТІК РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ РЕСУРСТАРЫ МЕН ОНЫ ҚЫЗМЕТТЕ ПАЙДАЛАНУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

3.1 Қарқаралы тауларының туристік рекреациялық ресурстары 39
3.2 Қарқаралы табиғатының туризмдегі бағалануы 47
3.3 Қарқаралыны туристік орталыққа айналдыру ісінің келешегі 53

ҚОРЫТЫНДЫ 63

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 67

ҚОСЫМША 69
“Қазақстан-2030” стратегиялық бағдарламасында еліміздің келешектігі дамуына айқынды бағдар берілгені мәлім. Осы орайда ел экономикасында өсіп-өркендеуіне айтарлықтай үлес қосатын бір сала туризм екеніне бүгінде көз жеткендей. Жиһангерлік және саяхатшылық-адамның танымдық көкжиегін қеңейтетін, қазіргі замандағы ғаламат мүмкіншілігі бар, пайдасы шаш етектен келетін, біз әлі толық игере алмаған саланың бірі екендігі баршамызға белгілі. Бүгінгі туризм, яғни жиһангерлік және саяхатшылық– бұл мемлекет пен қоғамның экономикалық әлеуметтік дамуының, тұлғаның жан-жақты қалыптасуының маңызды факторы. Сондықтан туристік қызмет көрсету рыногында мүдделі министірліктер мен ведомстволардың, уәкілетті орган-дардың, туристік компаниялардың, фирмалардың және жеке кәсіпкерлердің күш мүмкіншіліктерін жұмылдыруға, біріктіруге ықпал жасау- Қазақстан Республикасының Туризм және спорт жөніндегі агенттігі жұмысының күн тәртібінен берік орын алған.
Қоғамның өндірістік идентификациясы ең алдымен адамның психофи-зикалық жүктемесінің күшейуіменен анықталынады. Ғылыми-техникалық прогресс, урбандалу процесі, экологиялық дисбаланс прессингті нығайтады. Адамның жұмыс қабілеттілігін (рекреацияны) жақсарту үшін арнайы жағдай жасау керек. «Рекреация» сөзінің мағынасы - «дем алу, адамның күшін қалпына келтіру» дегенді білдіреді [23].
Емдік сауықтыру туризмі туристік классификация ішінде өзіндік орны бар. Соған орай елімізде емдік сауықтыру рекреациялық ресурстарын зерттеу талдау мәселелері қолға алынуда. Адамдардың рекреациялық қызметі бірнеше аспектілерден тұрады: медико-биологиялық, әлеуметтік-мәдени, экономикалық болып. Рекреациялық қызметінің ең негізгі аспектісі медико-биологиялық болып табылады. Оның құрамында - денсаулықты жақсарту, курортологиялық емдеу қажет ететін адамдарға көмек көрсету және аурудың алдын алу.
Әлеуметтік-мәдени қызметке - әлемді, табиғатты, тарихты, мәдениетті тану, яғни танымдылық мақсаты.
Экономикалық аспектіге - адамның еңбекке деген қабілеттілігін жақсарту.
Курорттық-рекреациялық шаруашылыққа санаториялар, демалыс үйлер, туризм және қызмет көрсету бөлімдері жатады. Солардың бірі біздің дипломдық жұмыстың өзегіне арқау болатын Қарқаралы таулы аймағы.
Осы зерттеуде Қарқаралы тауларының туристік қызметте қолданылу мәселелері мен туристік рекреациялық ресурстары, оның шаруашылығының туризм мен қоршаған орта сферасындағы қарым – қатынасы ретінде қарастырылады. Қазіргі қоғамның даму этаптарының ерекшеліктерінің бірі болып қоршаған ортаның ластануының техногендік факторының өсуі болып табылады. Бұл қауіпті жағдайларда алдымен табиғи туристік ресурстардың дағдарысына әкеледі. Туризм өзінің басты ресурсы – табиғи ортаның үнемі сақталып және жақсарып отыруын қалайды.
1 К.С. Турсинбаева «География туризма Карагандинской области» учебное пособие.-Жезказган: АО «ЖезУ», 2004.
2 И.А. Лабутина, А.Н. Иванов «Картографическое обеспечение при эколого - рекреационном исследовании территории» / Журнал «Геодезия и картография». 2006 №8.-стр.-20-27
3 Туризм — мүмкіндігі мол сала әрі қаржы көзі // Егемен Қазақстан. 2008.3-бет
4 Замятин С.И Курорты Казахстана-Алматы.: Казгосиздат, 1962.- 263с.
5 Азар В.И. Экономика и организация туризма М.1972г — С. 18-25.
6 Власов А.А. Туризм. М. 1997, 30-31 с.
7 Ердавлетов С.Р. География туризма Казахстана. Алматы. "Ғылым" 1992. 332 с.
8 Қазақстан Республикасында туризмді дамытудың 2007—2011 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы // Астана, 2006.
9 Қазақстан Республикасы Үкметінің 2007—2009 жылдарға арналған бағдарламасы // Астана, 2007.
10 Беленький М.С. Методика курортного грязелечения - Киев: Госмедиздат УССР, 1963.- 129 с.
11 Замятин С.И Курорты, санатории и лечебные местности Казахстана -Алматы.: Академия наук Казахской ССР, 1956.-93с.
12 Ердавлетов С.Р. География туризма: история, теория, методы, практика -А.: «Атамура»,2000.- ЗЗбс.
13 Ердавлетов С.Р. Казахстан туристский - Алматы.: Кайнар, 1989.- 188с.
14 Курорты Казахстана-Алматы.: Онер, 1973.- 143 с.
15 Курорты Казахстана/ под.ред. канд.мед.наук И.Г.Железникова -Алматы.: 1973.-225с.
16 Қарібаев С.«Қазақстанның шипалы сулары» жайында. «Денсаулық»-2009, №1,2
17 Нургалиев К.,Темирханов М.Здравницы Казахстана-А.:Казахское Государ-ственное издательство, 1957.- 77 с.
18 Туристская деятельность: Сборник законодательных актов - Алматы.: Юрист, 2002.- 45с.
19 Справочник по курортологии и курортотерапии / под ред. Проф Ю.Е. Данилова и проф. П.Г.Царфиса- М: «Медицина», 1973.- 647с.
20 Соколова М.В.История туризма - М.: Мастерство, 2002.- 350с.
21 Статистический ежегодник по туризму на 2001 год - Алматы.: Агентство Республики Казахстан по Статистике, 2002.- 135с.
22 Сматов Б.И., Кац А.К. Сельские здравницы Казахстана - Алматы.: Қайнар, 1985.-71 с.
23 Царфис П.Г.Рекреационная география: Курортологические аспекты- М.: Мысль, 1979.- 311с.
24 Жеңіс Терірханұлы «60 жаста» Көкшетау қаласы 2005 ж.
25 Карта – схема Карагандинской области ТОО «Мак» РК, Астана 2001 ж.
26 Серік Негимов «Мәлік Ғабдуллин өмірі мен шығармалары» Алматы 2001ж.
27 Дүйсен Ғалымжан Мұстаханұлы «Формирование и развитие туризма на основе использования природно-рекреационного потенциала Казахстана» Алматы 2004 ж.
28 Закон РК «О туристической деятельности в Республике казахстан» Алматы «Дәнекер» 2002 ж.
29 Кескенбаев Ө. «Туристік тілашар» Алматы «Ана тілі» 1993 ж.
30 Қазақстан туризмі 2006 жылғы; Статистикалық жинақ ҚР стат. агенттігі; ред. басқ. Қонаев Е.А. –Алматы, 2006. 114 б.
31 Дуйсен Г.М. Основы формирования и развития индустрии туризма в Казахстане. – Алматы, 2002. 94 б.
32 Айдын С. Туризм саласының дамуындағы кезедесетін мәселелері және оларды шешу жолдары// I түркі әлемі туризм құрылтай. –Түркістан, 2005. –129-133 б.
33 Сарыбай Б. Туризм – табыс көзі (Тараз қаласы туралы) // Дала мен қала 2005. 1 шілде, 16 б.
34 Әуелбеков З., Әлімбаев Б., Бар байлықты пайдалана білейік; Жамбыл облысының өзендерінің су ресурстарын пайдалану мәселелері //Ақ жол 2005. 13 желтоқсан, 2 б.
35 Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. 6 том.–Алматы, 2005. – 582 б.
36 Бөкейханқызы Р. Туризм – мемлекеттің жарнамасы; Елімізде туризм саласын дамыту жайында // Қала мен дала 2006. 16 маусым, 5 б.
37 Әмзаұлы Ә. Тарихи-мәдени ескерткіштердің бүгіні мен ертеңі //Ақ жол 2005. сәуір, 5 б.
38 Әлімбай С. Жадігерлер жинақталған киелі орын: облыстың тарихи өлкетану мұражайы туралы // Ақ жол 2006. 18 мамыр, 8 б.
39 Қазақстан Республикасының Тарихи және мәдение ескерткіштер жиынтығы. Жамбыл облысы.– Алматы, 2002. –156-178 б.
40 Karkaraly.kz/ Қарқаралы аудан әкімі аппаратының ақпараттық порталы.
41 Karkaralinsk.kz/ Каркаралинская центральная районная библиотека.
42 Kitaphana.kz/ Қарқаралы ауданы.
43 Visitkazakhstan.kz/ Қарқаралы мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы.
        
        М А З М Ұ Н Ы
КІРІСПЕ
3
1. ТУРИСТІК РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ РЕСУРСТАР МЕН ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ
ЭКСКУРСИЯЛЫҚ ОРТАЛЫҚТАР ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мен ... орталықтар
7
1.3 Қазақстанның шипа жайларының сауықтандыру және емдеу саласындағы
туризмнің үлесі
13
1.4 Орталық Қазақстан территориясындағы рекреациялық аймақтарды
жетілдіру
17
2. ҚАРҚАРАЛЫ ... ... ... ... ... ... Қарқаралы тауларында туризмді дамытудың табиғи мүмкіндіктері
22
2.2 Қарқаралы тауларында туризмді дамытудың тарихи мүмкіндіктері
26
2.3 Қарқаралы тауларындағы ... ... және ... ... ... ... ТАУЛАРЫНЫҢ ТУРИСТІК РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ РЕСУРСТАРЫ МЕН ОНЫ ҚЫЗМЕТТЕ
ПАЙДАЛАНУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Қарқаралы ... ... ... ... ... ... туризмдегі ... ... ... орталыққа айналдыру ісінің келешегі
53
ҚОРЫТЫНДЫ
63
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... келешектігі
дамуына айқынды бағдар берілгені мәлім. Осы орайда ел экономикасында өсіп-
өркендеуіне айтарлықтай үлес ... бір сала ... ... ... ... Жиһангерлік және саяхатшылық-адамның танымдық көкжиегін
қеңейтетін, қазіргі замандағы ғаламат мүмкіншілігі бар, ... шаш ... біз әлі ... игере алмаған саланың бірі екендігі баршамызға
белгілі. Бүгінгі ... яғни ... және ... бұл мемлекет
пен қоғамның ... ... ... ... жан-жақты
қалыптасуының маңызды факторы. Сондықтан туристік қызмет көрсету рыногында
мүдделі ... мен ... ... ... ... ... және жеке ... күш
мүмкіншіліктерін жұмылдыруға, біріктіруге ... ... ... ... және ... ... ... жұмысының күн
тәртібінен берік орын ... ... ... ең ... адамның психофи-зикалық
жүктемесінің күшейуіменен анықталынады. Ғылыми-техникалық прогресс,
урбандалу процесі, ... ... ... нығайтады. Адамның
жұмыс қабілеттілігін (рекреацияны) жақсарту үшін арнайы жағдай жасау керек.
«Рекреация» сөзінің мағынасы - «дем алу, ... ... ... ... ... ... сауықтыру туризмі туристік классификация ішінде өзіндік орны бар.
Соған орай елімізде емдік сауықтыру рекреациялық ресурстарын зерттеу ... ... ... ... ... ... бірнеше
аспектілерден тұрады: медико-биологиялық, әлеуметтік-мәдени, экономикалық
болып. Рекреациялық қызметінің ең ... ... ... ... Оның құрамында - денсаулықты жақсарту, курортологиялық
емдеу ... ... ... ... ... және ... алдын алу.
Әлеуметтік-мәдени қызметке - әлемді, ... ... ... яғни танымдылық мақсаты.
Экономикалық аспектіге - адамның еңбекке деген қабілеттілігін жақсарту.
Курорттық-рекреациялық шаруашылыққа санаториялар, ... ... ... ... ... бөлімдері жатады. Солардың бірі біздің дипломдық
жұмыстың өзегіне арқау болатын Қарқаралы таулы аймағы.
Осы ... ... ... ... ... қолданылу
мәселелері мен туристік рекреациялық ресурстары, оның шаруашылығының туризм
мен қоршаған орта ... ...... ... ... ... даму ... ерекшеліктерінің бірі болып ... ... ... ... өсуі ... табылады. Бұл қауіпті
жағдайларда алдымен табиғи туристік ... ... ... ... ... ресурсы – табиғи ортаның үнемі сақталып және жақсарып
отыруын қалайды.
Тақырыптың өзектілігі: Қазақстандағы ең тартымды рекреациялық ресурстар
Қарқаралы ауданы ... ... жеке ... дамуына Ақтоғай, Ұлытау, Шет ... ... ... және ұсақ ... ... өзен, көл, су
қоймалардың бар болуы, қалалар мен басқа ... ... және ... ... ... ұйымдастыруға мүмкіндік
туғызады.
Ең тартымды табиғи ... ірі ... ... ... жағдай бұл аудандарды демалыс пен ... ... ... игеріп
жүрген көптеген өндірістік орындарға маңызды болып келеді.
Жұмыстың мақсаты: ... ... ... ... ... мен ... ... ресурстарын тереңінен зерттеу.
Қойылған мақсатқа сәйкес дипломдық жұмыстың төмендегідей міндеттері
айқындалды:
-туристік ... ... мен ... ... ... және ... саласындағы түризмнің үлесін зерттеу;
-Қазақстан Республикасындағы шипа жайларының сауықтандыру және емдеу
саласындағы туризмнің ... ... ... ... ... ... ... жолдарын
қарастыру;
-Қарқаралы тауларында туризмді дамытудың табиғи мүмкіндіктері мен
әлеуметтік-экономикалық және тарихи мүмкіндіктерін анықтау;
-Қарқаралы ... ... ... ... ... ... орындарының туризмдегі бағалануы
Зерттеу объектісі: Зерттелетін объекті Орталық Қазақстанда орналасқан
Қарқаралы территориясындағы ... ... ... ... шөл, мен
шөлейттің ерекше климаты, жануарлар мен өсімдіктер әлемі, назар аударарлық
басқа да объектілер кездеседі.
Зерттеу пәні. Қарқаралының асыл ... ... ... және ... ... ... ... және әдістемелік негізі ретінде заң актілері,
Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлықтары мен Қазақстан
Республикасы Үкіметінің ... ... және ... ғалым-
экономистердің ғылыми жұмыстары алынды. Зерттеу нәтижелері салыстырмалы
талдау, сараптамалық, есептік- құрылымдық, экономикалық- математикалық,
болжамдау және монографиялық әдістерді қолдану көмегімен ... ... ... МЕН ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ
ЭКСКУРСИЯЛЫҚ ОРТАЛЫҚТАР ЖӘНЕ ЕМДЕУ САЛАСЫНДАҒЫ ТУРИЗМНІҢ ҮЛЕСІ
1.1 Туристік рекреациялық ресурстар
Тақырыпқа ... ой ... ... «туризм дегеніміз не?»
деген сұраққа жауап берейік.
«Туризм» термині С.И.Ожеговтың: «Словарь русского языка» еңбегінде:
«Вид путешествии, ... для ... и с ... целями, вид
спорта» деп көрсетілген. 10-шы сыныпқа арналған «Дүние жүзінің әлеуметтік
және экономикалық географиясы» оқулығы бойынша ... ... ... ... ... олар:
1. Сауықтыру (рекреациялық);
2. Танымдық (экскурсиялық, топтық серуен);
3. Іскерлік;
4. Ғылыми (зерттеу ... ... ... ... ... объекті.
Табиғи объектілерге:
-таулы аудандар (Ақсу-Жабағылы, Марқакөл).
-өзен-көл маңы (Алакөл , Қорғалжың).
-орман (Наурызым).
-құмды дала (Үстірт, Мойынқұм).
-жартастар ... ... ... түрі бойынша автомобиль, темір жол, теңіздік, ауа арқылы, өзен
бойымен саяхат жасау бар. Сонымен қатар ... ... ... ... ... елдің экономикасының табыс табу көзіне айналуына байланысты оның
дамуына әр мемлекеттің өз бағдарлама-мақсаттарына үлкен маңыз береді. ... ... ... ... 500 ... ... ... береді. Бірінші орынды
АҚШ алады, одан соң Батыс Еуропа елдері кіреді ... ... ... 2000 жылы дүние жүзілік туристік ұйым (ДТҰ) 698 млн. ... ... ... ... ... маңызы тек экономикаға
тікелей әсер етуімен шектелмейді. Әр ... өз ... ... ... ұмтылатын себебі: біріншіден, халқының әлеуметтік-экономикалық
жағдайын жақсарту жолының ... осы ... ... екіншіден,
халықаралық ынтымақтастықты нығайтуда, яғни ... ... ... ... ... ... алды. Туристік лектер материалдық
байлықпен бірге, еңбек ресурстарының, ... ... ... ... ... мерзімде туризм саласы әлемдік кеңестікті жаулап
алды, ал ДТҰ болжамы бойынша 21 ғасыр ... ... ... Ал ... жылдары өте үлкен өзгерістер болғаны мәлім.
-Кеңес Одағының ыдырауы, орнына егеменді 15 мемлекет құрылуы;
-постсоциалистік мемлекеттерде өмірлерінің барлық ... ... ... ... ... ... ... кезеңінің аяқталып, ғаламдық «Шығыс-Батыс» және
«Солтүстік-Оңтүстік» жүйелерінің өзара қарым-қатынас орнатуы;
-Германия мемлекеттерінің ... ... ... өсуі;
-Югославия федерацияның ыдырауы, тәуелсіз 5 мемлекеттің құрылуы;
Аталған саяси оқиғалар туризм саласының жаңа ... жаңа ... ... әсер ... ... ... оқиғалар нәтижесінде
тоталитарлы режимді бұрынғы социалистік елдерде демократиялық өзгерістер
мен ... ... ... ... ... ... болғандықтан,
аталған елдердің азаматтары халықаралық туризм саласының күрт өсуіне ықпал
етті. Постсоциалистік елдердің азаматтары батыс ... ... ... ... әсем ... ... ... демалып, саясат жасау мүмкіндіктеріне ие болды.Қазіргі уақытта
аталған елдер әлі де өзгерері сөзсіз- әр ... ... ... ... көп көңіл бөліп, арнайы әлеуметтік ... ... ... 5-6 ... ... ... туризм лидері Франция,
Испания, Италия; АҚШ-пен қатар дамитындығы соңғы уақыттағы осы ... ... ... ... ... ... ... күннен-күнге өсуде. Бұл да Польша мемлекетінің экономиканы ... ... және ... ... ... ... келісім-
шарттар мұрындық болып отыр.
«Дем алу-адамдардың өздерінің қызметі ... ... ... ем алу) мен ... ... ... қызметінен
(баспана беру, тамақтану мен түрлі шаралар ұйымдастыру) тұрады. Мұның бәрі
жалпы түсінікке-рекреацияға ... Оның ... ... ... ... күшті қалпына келтіру».
« Рекреация рухани дүниені байытып,адамның көзқарасын кеңейтеді.
Рекреация үшін 3 негізгі жағдай қажет:
1) «өркениетті» ... ... ... ... ... ... керек;
2) рекреациялық қор және;
3) рекреациялық шаруашылық болуы шарт. Халықтың ... ... ... Бұның өзі елімізде туризм дүрбелеңін тудырады» [23].
Ал біздің елімізде рекреациялық шаруашылық құрамына қонақ ... ... мен ... ... ... туристік көлік
кіреді.
Рекреацияның бұл саласы да жылдам дамып келеді.
«1990 жылдардың басында иесіз қалған демалыс базаларының көбі ... ... ... ... үй мен тау ... базалары
салынып, жаңа ұлттық парктер («Бурабай», «Шарын каньоны», ... ... екі түрі бар: ... ... қорлар. Біріншісіне адамдар барып дем ... ... әсем ... ... түрлі бейнедегі жартастар, үңгірлер,
каньондар (яғни, ... ... ... Бұл ... құрамдас
бөлігі қолайлы климаттық жағдай болып табылады. Ол сонымен бірге туристік
маусымның (суға түсетін, шаңғы тебетін) ... әсер ... ... ... ... яғни ... арғы ... өз қолдарымен
жасап кеткен ғажайыптары. Ежелгі қалалар, ... ... мен ... ... ... ... ... мұражайлар-бұлардың бәрі
Отанымыздың мәдени мұрасын ... ... ... әсем табиғаты мен көп ғасырлық тарихымен
бірге қалыптасқан рекреациялық қорлары өте мол, әлі толық зерттеліп біткен
жоқ.
Біздің ... ... ойша ... оның әр ... үшін пайдалануға болатын табиғат пен мәдениет ғажайыптарын табуға
болады.
Рекреациялық байлықтардың ... ... ... ... ... ... шыңы, табиғаты ғажап Шарын ... ... Елді ... ... ... тауларының қар
басқан шыңдарының табиғаты әсем. ... ... мұз ... ... ... мен ... дәрежедегі Шымбұлақ тау шаңғысы
курорты орналасқан. Оңтүстікте әлемге әйгілі «Алтын адам» мен ... ... ... ... тас суреттері бар. Іле Алатауының
етегінде еліміздегі ең ірі ... ... ... ... ... ... ... Тараз ескерткіштері» мен Отырар мұражай-
қорықтарына, ... ... ... келеді. Оның нысандарының
бірін алғаш рет ЮНЕСКО әлемдік мәдениеттің жетістігі деп бағалады.
1.2 Негізгі танымдық жерлер мен ... ... ... ... ... сала сияқты өзінің құрамына бірнеше саланы
қосады, олар: емдік, демалу, спорттық, танымдық және т.б. Олардың әрқайсысы
табиғи ... ... ... ... көрсету қаладағы урбанизация мен Ғылыми
Техникалық Революцияға байланысты адамдарға психологиялық ауртпалықтың өсуі
нәтижесінде туризмнің рөлі арта ... Бұл ... бос ... ... ... ... ... Психологиялық ауртпалық, қала
көшелерінен тыс жерлерде, ... ... мен ... ... ... ... адам жақсы, тиімді демалса, ол белсенді түрде жұмыс істей
бастайды.
Аймақтық туристік миграция экономикалық көзқарас арқылы ... ... ... қажеттілігі, - сұраныс формасы ретінде ... ... ... ... ... ... ... адамдардың материалдық,
рухани, мәдени-танымдық қызығушылығы арта түседі. Бұл кешен әртүрлі көлік
құралдарының, қоғамдық тамақтану, музейлерге және ... ... ... ... ... орталықтарды қамтиды [5].
Туризм өзі пайда болысынан саяхат барысында көп ... ... ... қажетті уақытты жинақтайды. Аурудың азаюы салдарынан
жұмыс уақытының қоры арта ... Және ... ... денсаулығының
күшеюі, рухани күшінің және жұмыс істеуге деген қабілетінің күшеюіне әкеп
соғады.
Туризм де, басқа экономикалық сала ... ... ... ... қосады, олар: емдік, демалу, спорттық, танымдық және т.б. Олардың
әрқайсысы ... ... ... ... ... даму ... және әлеуметтік инфрақұрылымға, потенциалды анықталған еңбек
ресурстарына сүйенеді және басқа да ... ... мен ... ... ... Кез ... туризм саласы басқа туризм салаларымен тығыз
байланыста. Көп жағдайда олар ... ... ... ... ... жүйесінде туристік-экскурсиялық қызмет
көрсетуді тура құқыпен қарастырады.
Қазақстанда туризмнің дамуы үшін ... ... бай ... ... және олар нәтижелі халық шаруашылығының саласына ... ... ... ... ... шаруашылықтар құрылды, туристермен
жұмыс белсенділігі ... ... ... ... ... туристік
кешендер салынды, көбінесе обылс орталықтарында комфортты туристік кешендер
жұмыс істейді. Олар кез ... ... қала ... ... ... дайын тұрады, сонымен қатар, басқа да аудандардың қонақтарын
қабылдауда. Республикада барлығы 700 ... ... 300-ге жуық ... ... ... бар.
Әр кешен өз-өзімен қызықты әрі тартымды. Шыршалы-орманды «Алтын бор»
Солтүстік Қазақстан облысында, Орал өзенінің ... ... алыс ... ... «Қарқаралы» туристік кешені – Қарағанды облысында және ол
өзінің велосипедті маршруттарымен ерекшеленеді, ол ... ... ... ... ... бухта» деп аталатын туристік
кешен Бұқтырма теңізінің жағасындағы Алтайлық ... ... ... ... ... ... ... танымал «Рахмандық кілтке» қарай
беттейді. Павлодар облысындағы көк ... ... ... «Баян ауыл»
туристік кешеніне бару, өзінің жағымды әрі таза ауасымен ... ... ... ... ... туристік кешендері орналасқан.
Қазақстанда туризмнің әр түрлі саласының дамуына барлық туристік ... ... бар: ... мен ... үйлерінде демалу, емделу,
аңшылық, соның ішінде бүркітпен, альпинизм, тау туризмі, балық аулау, ... және су ... ... экскурсия және халықаралық спорттық
жарыстарда этникалық туризм, негізгі қозғаушы күші–шет ... ... - ... діни, профессионалдық, жанұялық, бизнес-тур,
коммерциялық туризм т.б. [6]
Қазіргі кезде туризмнің түрлері мен ... ... ... ... да ... ... Танымдық, топтық және маршруттық
туризм – міне, осы ең негізгі қалыптасқан ... ... ... жылдары республикадағы негізгі қызығушылық – бұл коммерциялық туризм,
соның ішінде ... ... ... ... Араб ... ... Алматының өзінде шоп-туризммен айналысатын 200 ұйым мен фирма, ал
жалпы республика бойынша 400 ұйым бар. ... ... ... ... емес ... ... көрсетулерде 10 мыңға тарта
адам жұмыс істеуде, бірақ ... әлі ... ... ... ... қалыптаспаған.
Географиялық зерттеулер нәтижесінде Қазақстан территориясындағы
рекреациялық ... ... ... ... Олар ... ... ... дамуына әсер етеді. Туризмді дамытудағы ең негізгі қолайлы
аудандар Қазақстанның шығысында ... Бұл ... ... ... жүйелері қалыптасқан – Арал теңізі, ... ... ... Алакөл,
Қапшағай және Шардара су қоймалары. Су температурасы 3-5 айға дейін шомылу
мен су туризміне ... Осы ... ... ... пен ... ... ерекше. Қазіргі кезде бұл жерде су туризмі даму үстінде.
Шығыс пен Оңтүстік Шығыс өзінің әрқилы және кең ... ... ... ... ... ... тау ... Алтай, Жоңғар
Алатауы және Тянь-Шань қалыптасқан. Бұл ... ... ... ... ... ... жануар әлемімен ерекшеленеді.
Қазақстан туризмінің дамуына өз септігін ... ... ... бар ... ... ... ... қатар, туризмнің
дамуына өз әсерін тигізетін үлкен өзен өңірлері – Орал, Сырдария, Іле,
Ертіс ... ... ... ... Қазақстандық туризммен демалыстың
дамуына 60-қа жуық туристік рекреациялық зоналар, және олар ... ... 10 ... ... қамтиды. Бұл зоналарда
туризмнің көп саласы әрекет етуде. Соның ішінде танымдық, спорттық-емдік
маршруттар, ... ... және жаяу ... ... су ... тебу ... жүріп өтетін танымдық маршруттар. Осы көп ... ... 4 ... ... олар: Шығыс Қазақстанда – Зыряновск және
Ульбы, Батыста – Орал және Оңтүстік Қазақстанда – Іленің орта ... ... ... ... өте ... ... ғана аймағы
мен қол тимеген табиғи ортада су ... ... ... жаяу ... ... жүзеге асырылуда. Республикадағы осындай зоналардың жалпы
саны – 29. ... ... ... және ... ... ... және ... Павлодар облыстарында орналасқан. Стационарлық-
емдік зоналардағы туризм саласы табиғи ресурстарға бай ... ... ... ... ... Бұл ... қолайлы климаттық
жағдайларымен, жеке пляждарымен, қыдыруға ... ... ... және ... ... ... мұндай зоналар саны – 19, олардың көбісі ... ... ... ... ... ... ... Қостанай,
Ақмола, Павлодар облыстарында орналасқан [33].
Спецификалық зонадағы туризм саласы өзіне республиканың ... ... ... ... ... Бұл ... ... және ғылыми зерттеу
туризмі (альпинистік, спецификалық табиғи жағдайлардың адам организміне
әсерін). Осы ... ... ... ... ... ... ... зона бар. Іле Алатауының биік шатқалы, Алматы облысындағы Күнгей тау
шатқалы және ... ... ... – Өгем тау ... ... ... Қазақ ССР Атласын жасауда авторлар Қазақ ССР
Туристік картасын жасаумен қатар, Республиканың ... мен ... ... ... ... Оларға,
біріншіден, қорықтар, қызықты табиғи обьектілер, археологиялық және
архитектуралық орындар, музейлер, театрлар, ... ... ... ...... және ... орталық туристік қонақ
үйлер, туристік кешендер және көлік қызметін көрсету орталықтары.
Қазақстан облыстарының туристік-экскурсиялық обьектілері мен туристік
инфрақұрылым обьектілерін «туристік ... ... ... болады
(1 кесте). Республика осы көрсеткіште облысты 4 топқа бөлді:
Кесте 1. Қазақстан облыстарының туристік-экскурсиялық обьектілері мен
туристік инфрақұрылым обьектілерсаны [33].
| ... |
| |лық ... ... |
| |cаны | |
|1 |20 ... ... Маңғыстау, бұрынғы Торғай, Жезқазған, |
| | ... ... |
|2 ... 40 ... ... Солтүстік Қазақстан, Шығыс |
| |обьектіге дейін ... ... ... 2 ... |
|3 ... 60 ... ... Ақтөбе, Қостанай, Көкшетау, |
| |обьектіге дейін |Ақмола, ... ... ... ... |
|4 |60 обьектіден |Алматы, ... ... ... |
| ... | ... 2. ... ... ... ... ... ... деңгейі [33].
| |орындармен | |
| ... ... |
| ... | |
|1 ... ... ... ... Маңғыстау, Солтүстік Қазақстан,|
| |жоқ туристік |Ақмола, Жезқазған, Қызылорда, ... |
| ... ... ... ... |
|2 |300 ... ... Павлодар облыстары |
| ... | |
|3 ... 600 ... ... Оңтүстік Қазақстан |
| |орынға дейін | |
|4 ... 900 ... ... Қазақстан, Шығыс Қазақстан |
| |орынға ... ... |
|5 ... ... ... ... ... ... экономикалық рекреациялық ресурстарын
айта келе, Қазақстанның туристік потенциалын құруға болады.
Жұмысшыларды әлеуметтік сақтандыру мен ... ... ... ... маңызды роль атқарады.
Революцияға дейін Қазақстан территориясында Бурабайда орналасқан
60 орындық ... ... ғана ... ... ... өзі кең ... ... қарамастан тек Совет уақытында мемлекеттік меншікке
көше бастады. Бұл ... ... ... ... тағы ... ... ... факторлар республика жұмысшыларына санаториялы-курорттық қызмет көрсету
негізінде кешендер салына бастады.
Республикадағы курорттық ... ... ... ... ... әр ... санаториялы-курорттық кешендер салуға болатыны
анықталды. Қазіргі кезде 220 минералды су скважиналары, 75 ... ... ... мен бірнеше ондық климаттық аймақтар есепке алынды [8].
Қазір ... ... 500 ... мен ... ... бар. Оның ішінен ең негізгі орын алатыны санаториялы-профилакториялы
(220 ... және ... мен ... ... (110 ... ... мен басқа да демалыс орындарында бір жылда 1,5 млн. тарта адам
демалуда.
Үлкен танымды емдік ... ... ... ... ... ... және балшықпен емдейтін курорттарға – Маялы, Жаңақорған, Атырау
жатады. Сонымен қатар, әйгілі атаққа ие болған Алматы мен Щушие-Бурабай
курортын ... асыл ... деп ... ... онда тек ... ғана
демалып қоймай, шет елдерден келгендер де демалуда [16].
Дене шынықтыру мен спорт денсаулықты, ... ... ... ... рөл ... Республикамызда 15 мың дене шынықтыру ұйымы бар. Онда ... адам ... ... Әр ... ... арналған 150 стадион, 5,5
мың спорт зал, 110 жүзу бассейіндері бар.
Спорт зал бойынша Қазақстан ТМД-да 3- орын ... ... ... бірі – биік ... ... және ... бұл ... мамандар дайындауда екі институт – Алматы мен
Қарағанды, екі денешынықтыру техникумы бар.
Дегенмен, республикадағы спорт кешендері, ... ...... ... етілген және 170 мың қыздар мен ұлдар өз
денсаулықтарын ... ... ... ... елдерінде экономика мен қоршаған ортаға
әсер ететін ... әрі ... ... ... табылады. Ол Қазақстан үшін де
табыс көзіне ... ... сол ... ... дамыту мақсатында қазірдің өзінде
көптеген шаралар қолға алынуда.
Қазақстандағы туризмнің төмен деңгейде дамуының себебі көп, ... ... ...... экономикалық және әлеуметтік даму деңгейінің
төмен болуы. Бүгінгі күні Қазақстан ... ... ... болып
танылып отырғанымен, өзінің экономикалық егемендігін таныта алмай отыр.
Сонымен қатар, басқа да ... ... айта ... ... ... ... экономикалық салалық дамуы
мемлекеттік жоспарлық балансқа кірмеуі;
-екіншіден, туризмді ғылыми дамытудың ... ... ... ... мен ... ... ұзақ уақыттық жоспарлауды жүзеге
асыратын ғылыми жоспардың жоқтығы;
-үшіншіден, туристік-экскурсиялық қызмет ... ... ... ... ... ... Осы ... шешіп және халықаралық
туризмді дамыту арқылы республиканың ... ... ... және
жоспарлы кіріс салдарынан төлем балансы жүзеге асады.
1.3 Қазақстанның шипа ... ... және ... ... ... ... ... және мәдени өмірінің деңгейінің өсуі,
өнеркәсіптің дамуы, ... ... ... мен газ ... тың ... игеріп, жаңа шаруашылықтардың құрылыуы, сонымен
қатар ауыл шаруашылықтың басқа салаларының дамуы, қайта құру кезеңіне ... ... ... ... өсуіне әкеп соқты. Бірақ ол тек табиғи
өсімнен ғана шектелмеді, Қазақстандағы басқа жерлерден халық қоныс ... ... ... емдеудің қажеттілігі өсті. Бірақ,
егер біз емдеуге қажетті ғимараттардың салыуының және халықтың ... ... ... ғимараттарды салудың нәтижесін салыстырсақ емдеу
ғимараттардың, яғни санатория мен курорттардың саны ... ... ... көптеген ғылыми зерттеулерде Қазақстан халқы көп ауыратын
ауруларының түрлері анықталып, халқының жалпы ... ... ... ... курорттық-санаториялық емдеудің кажеттілігі
жағынан есеп жүргізілді. Осы ... ... ... және
курортология Орталық Институты қолдады. Нәтижесінде кейбір мәселелерді
шешуге мүмкіндік берді. ... ... ... үшін ... қамтамасыз ету; динамикалық жағынан 2000 жылға курорттық ... ... ... ... ... ... 1966 жылы 240 мың адам курорттық емдеуді керек ... ... ... ... үшін 18 мың ... орындар керек болды. Фактілерге сүйенсек осы кезде бар болғаны
1445 жылдық және 1290 ... ... ... ... 2100
санаториялық орындар, ол 11,7% керекті мөлшерді құрады.
1971 жылы емдеуге қажет ететіндердің саны 280 мың адамға ... Ол ... ... ... ... ... Сол кезде курорттар мен санаторияларда
1782 жылдық және 675 маусымдық орындары жұмыс істеді. Яғни, 10,1 ... жылы ... ... емдеуді қажет ететіндер саны 330 ... ... ... ... ... үшін 24 мың ... орын ... еді ... және ... ... Институтының көрсеткіші бойынша
қазіргі кезде курорттық емдеуді 342 мың адам ... ... ... ... санатория және курорттық жүйелердің толығымен емдеуге мүмкіншілігі
жоқ. Осыған байланысты ... рет ... ... төмендегі
көрсеткіштер анықталды. (соңғы 10 жыл аралығында). Бұрынғы КСРО-ның
құрамына ... ... ... 20%-ға ғана көмек көрсетілді. Дәлірек
айтсақ: 1966 жылы - 18,7%; 1971 жылы - 19,8%; 1980 жылы - 19,8%. Ал ... ... ... ... мемлекеттік тарапынан емдеулік жәрдем
көрсетілмеген.
Жоғарыдағы көрсетілген көрсеткіштерге қорытынды жасасақ -Қазақстанның
халқы ... шет ... ... ... біз қазақстандық курорттарға жалпы сипаттау жасасақ, ол ... ... және ... болып келеді:
▪ Емделу жағынан жақсы нәтижеге жетуге мүмкіншілігі бар, яғни
акклиматизация және ... ... ... ... ... өте ... болып келеді. Әрине біздің
курорттардың тек ... ... ғана ... ... ... бар. Оны ... деп атасақ, шынымен қажетсіз. Дәлірек
айтсақ ол біздің курорттар мен санаторияларының дамуына кері әсер
ететін процесс. Яғни, ... ... ... Ол ең ... ... ... өз жұмыстарының тоқталуына;
б) жаңа курорттық ресурстар зерттелінбейді.
Қазіргі кезде көптеген қолданылып жүрген климаттық, бальнеологиялық және
тағы басқа табиғи факторлар ... ... ... ... әсер етеді.
Бірақ олар курорттық емдеуді толығымен алмасытра алмайды. Сонымен бірге,
1993 ... ... ... жүргізілген зерттеулерге сүйенсек,
курорттық-санаториялық емдеуден қажет ететін ... саны ... ... ... шет ... емделуге баратындар денсаулығы бар және
әлеуметтік жағдайы жақсы адамдар.
Қазақстанның курорттық ресурстарын зерттегенде, республикада ... су ... ... балшық көлдер, 50-ге жуық климатты-емдеулік
тұрақтары бар екен [15].
Қазіргі кезде ... ... ... 12 ... ... пансионаттар, 6-демалыс үйлер және Алматы мен Көкшетау ... ... ... ... ... және демалыс мекемелер Қазақстанның 12
облыстарда жұмыс істейді, бірақ біздің табиғи- климаттық жағдайлары ... ... ... ... ... ... Қарағанды,
Ақтөбе, Солтүстік Қазақстан және Ақмола ... ... ... ... мақсаттарда Каспий теңізі, Атырау облысының тұзды шахтасы,
Шығыс және ... ... ... ... ... және ... аймақтары дамымай, өз қалпында тұр. Қарағанды облысындағы құрамында
темір бар минералдық ... және ... ... ... қолданылмайды.
Егемендікті алғаннан кейін республикада санаториялық- курорттық жұмысын
жақсарту жөнінде бірталай ... ... Оған ... ... млн ... ... ... 900-ға жуық жату орындар ашылып, ... ... ... және ... ... ғимараттар өз жұмысын
бастады. Бірак, жүргізілген жұмыстарға қарағанда материалдық-техникалық
база ... ... сай ... ... 45% астам - 30-шы және
20-шы жылдарда ... ... Жаңа ... ... жаңа ... ... және кен ... зерттеу жұмыстары жүргізілмейді.
Қазіргі кезде кардиологиялық санаторияларды салу ... өте ... ... ... Орталық және Солтүстік ... ... ... ... ... облысы); Қостанай облысындағы
Қазанбас орманы; Павлодар облысындағы Баянауыл ... ... ... ... Қарқаралы таулы миссивінің климаты жанында
орналасқан жусалы, темірлі бұлақтар мен ... ... ... үйлеседі.
Қостанай облысындағы Қазанбас орманы тұзды ... ... және ... да ... ресурстарға бай аудан болып есептелінеді.
Павлодар облысындағы Баянауыл массивтің континентті ... ... ... мен орналасқан көлдерімен (Сабынды көл көлі, Жасыбай көлі
және т.б.) ... ... ... ... және ... ... орындарға бай (Жусалы бұлағы).
Қазіргі кезде Қарағанды облысындағы туристік қызметпен ... ... ... мен 5 жеке ... бар. Оның ... ... -5, турагенттікті -42, экскурсияны -3, басқа туристік қызметті -2
іске асырады. Орналастыру объектілерінің саны -99, оның ... ... жеке ... ... саны – 41.
Туристік қызметпен айналысатын туристік фирмалармен жеке ... ... ... 2006 жылы 321,3 млн. ... ... бұл 2005
жылға қарағанда 3,2 есеге – 99,4 млн. ... көп ... ... ... ... объектілері болып табылатындар:
- Қарқаралының Мемлекеттік Ұлттық табиғи паркі;
- демалыс үйлері: «Миттал Стил Теміртау» АҚ, ... «Тас ... және ... 10 демалыс зонасы (Ақтоғай ауданында Тораңғылық ... ... ... ... – 530 орынға арналған 9 ... ... ... - ... Корпорациясы» ЖШС БГМК «Голубые
купола» және «Зеленый мыс» 1 ... ... 5 ... ... ... ... ... экономикалық
университеті, «ҚарМУ- Е.Бөкетов атындағы Қарағанды ... ...... техникалық университеті, «Медик»
- Қарағанды медициналық академиясы, «Горняк» - тау кен колледжі);
- 1 Бұқар ... ... ... ... ... ... ... 1 профилакторийі;
- 3 санаторий («Миттал Стил Теміртау» АҚ, ... ... ... ... ... қаласының «Самал»);
- 4 санаторий-профилакторий («Қазақмыс» корпорациясы ЖШС, «Қазақмыс»
корпорациясы ЖШС БГМК, ... ... ... ... ... ... «Арасан»);
- 1 туристік база «Сарыарқа», «Балқаштүрлі-түсті металл» ПО, «Қазақмыс»
корпорациясы ЖШС Ақтоғай ауданындағы ... ата ... 29 ... ... ... оның ... 14 мейрамхана
ресторандармен және орналастырумен айналысатын 27 мейманхана жеке
кәсіпкерлермен, оның ішінде 1 қонақ үй ресоранмен.
- 1357 ... ... ... ... ... ... Облыста Қарқаралы ауданында – Қарқаралы Мемлекеттік Ұлттық табиғи
паркі экологиялық туризм әжептеуір дамыған, онда 6 бекітілген
туристік ... ... ... мен ... көрсетеді.
- Шет ауданында «Бүркітші» мектебі мен арнаулы шаруашылық ... ... ... ... үй, аттар, аң аулауға қажетті
құралдар беріледі.
- Теміртау қаласының жанындағы Гагаринское ... мен ... ... паркінде қыс мезгілдерінде тау шаңғы кешені қызмет етеді.
«Туристік қызметті реттеу» Бағдарламасын іске асыруға облыстық бюджеттен
2006 жылы 4,6 млн. ... ... ... ... имджін құруға
бағыталған бюжеттік бағдарламаның іс-шараларын іске асыру барысында
Қарағанды облысы 2006 жылы «Саяхат және туризм» (Мәскеу ... ... ... ... және ... 6 ... жәрмеңкеге (Алматы қ.); «Демалыс-2006» 3 Қазақстандық
халықаралық туристік көрмеге (Астана қ.) қатысты.
Облыста туристік саласының дамуын ... 2007 ... ... ... ықпал етеді. Туристік қызметпен айналысатын жеке
кәсіпкерлер мен туристік ... ... ... ... ... саны
18,5 мың адам болады деп күтілуде, бұл 2006 жылғы көрсеткіштен 9,6 пайызға
жоғары (17,1 мың ... ... ... ... ... саны 2007 жылы көшпелі
туризм бойынша 26 адамды құрайды, бұл 2006 жылдың деңгейінен (6 адамға) 4,3
есе, ... ... ... – 13,5 мың ... (7,9 ... ішкі ... – 4,9 мың ... (8,1 пайыз) көбейеді.
Көшу объектілеріне келушілерге қызмет көрсету саны 161,9 мың ... деп ... бұл 2006 ... ... 7,1 пайызға көп [21].
2007 жылы бағдарламаны іске асыруға облыстық ... 4,1 млн. ... Бұл ... ... және ... (KIFT -2007) ... қаласындағы
Қазақстандық халықаралық жәрмеңкеге, Астана қаласындағы «Демалыс-2007»
Қазақстандық халықаралық туристік ... ... ... болады.
Бағдарлама төңірегінде облыста туристік потенциялды маркетингтік зерттеу
өткізуге және ... ... ... ... бойынша мастер-жоспарды
әзірлеуге 3 мың теңге бөлінген., нәтижесінде орналастыру құралы бойынша
(туристік ... ... ... ... ... ... ... бар туристік маршруттарды әзірлеу жүргізілді.
1.4 Орталық Қазақстан территориясындағы рекреациялық аймақтарды жетілдіру
Жердің географиялық ... ... ... ... дамыту кезінде, рекреацияның мәселелері пайда ... ... ... өмір ... сай ... ... сөз ... іске асырылуы, қоғамдық географияның жаңа саласы
болатын рекреациялық географияны туғызады.
Демалысты ұйымдастыру үшін ... ... ... ... ... болып табиғи ортаның түрлілігі табылады, бұл ... ... ... ... ландшафтты ұсынады [11].
Табиғи ландшафтты шаруашылықта пайдалануда, олардың ерекшеліктерін
мұқият есепке алу табиғатты ... ... ... ... ... табылады. Осыдан келіп зерттеліп отырған территорияны ... ... ... ... ... ... ... Осыған
байланысты Орталық Қазақстан территориясындағы ... ... ... ... ... түсіру, практикалық мақсаттар үшін
оларға жан - жақты сипаттама және баға беру ... аса ... ... ... ... ... облысының ландшафттарының,
олардың рекреациялық сапасы және демалыс пен ... әр ... ... ... ... келесі тобын ажыратуға мүмкіндік берді.
(негізге У.А.Калменовамен жасаған ландшафттық ... ... ... әдістеме бойынша рекреация үшін келесі градацияларды
қосатын, алғышарттар шкаласы алынды:
1) аса қолайлы (3 ... ... (2 ... аз ... (1 балл)
4) қолайсыз (0 балл) [23].
Облыстың демалыс пен ... ... ... ... ... ... тиімділік дәрежесі бойынша ландшафттардың типтерін
классификациялау келесі қорытындыларды жасауға мүмкіндік береді.
Ең тартымды ... ... ... ауданы территориясында
шоғырланған.
Туризмнің жеке түрлерінің дамуына Ақтоғай, Ұлытау, Шет аудандары
қолайлы. Аласа ... және ұсақ ... ... ... көл, ... бар ... қалалар мен басқа ... ... және ... ... ... ұйымдастыруға мүмкіндік
туғызады.
Ең тартымды табиғи ландшафттар ірі елді-мекендердің маңында орналасқан.
Осы жағдай бұл ... ... пен ... ... ... ... ... өндірістік орындарға маңызды болып келеді.
Бүгіндегі басты міндет табиғи ортаны сақтау үшін жаңа шешімдерді ... ... Осы ... ... ... рольдердің бірі туризмге
қатысты. Қоғамдық өмірдің экологизация процесіндегі туризм ролі ... ... ... және ... туризмнің өзі туралы
ұғымдарды ажырату қажет.
Туризмнің экологиялығы және экологиялық еместігі туризм индустриясының
қоршаған ортаға, яғни ... су ... ... ... ... әсер ету ... анықталады. Туризмнің экологиялығы ұғымы өзіне
сонымен қатар қоршаған ортаны қорғау және ... ... ... айқын
шараларын қосады.
Практикалық еш тәртіптелмеген қарқынды рекрециялық қолдану, ереже
ретінде, табиғи кешендердің ... ең ... және ... жерлердің
деградациясына әкеледі. Негізінде рекреацияның өзі табиғаттағы бұзылулардың
қуатты факторы болып келеді.
Сөйтіп пайда болған мәселенің мәні екі жақты. ... ... ... оны ... ... ... ... үшін қорғау" (шешу жолы – рекреация үшін ... ... ... шаруашылықта қолданылуын шектеу);
"ландшафтты туристерден қорғау" (шешу жолы – ... өзін ... ... ...... ... ... қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану бағытынан
қарау қажет. ... ... ... ... ұзақ ... бойы
экологиялық тіркелулерсіз өтіп ... және ... ... ... күш салу болды [1].
Облыс халқының экорекреациялық қажеттіліктерінің жасалу жағдайларына
территорияны жоғары ... ... ... ... ... Облыстың
шаруашылық кешені ауыр индустрия өндірісінің бірталай шоғырлануымен
бейнеленеді. Мұнда ... ... ... ... қара және ... ... салалары басым.
Қарағанды облысының туристік – рекреациялық ресурстарын зерттегенде
аймақта қалыптасқан экологиялық ... ... алу ... облысы үшін қиын ... ... ... және ... ... ... ... қазбаларды жер асты әдісімен ойып алатын аймақтарда
(Қарағандыда-көмір, Ақшатау, ... ... ... және т.б.- ... ... ... ... пайдалы қазбаларды жер асты арқылы
алынатын ... жер ... ... ... ... ... түрлі көлемдегі үлкен шұңқырлар мен воронкалар
жасалады, әсіресе ірі ... ... ... батпақтануы
мен тұздануын туғызатын сапасыз сулары бар көптеген су қоймалары пайда
болады. Шикізатты өндіргеннен және ... ... ... ... келісімсіз түрге ие болады. Жер бетінің ... ... үшін ... ... ... сияқты (Германия, Польша,т.б.) жұмыс
істеудің жаңа технологияларын қолдану қажет, яғни өндіруді жұмыс істелінген
кеңістікте ... сала ... ... ... ... жасанды су
қоймаларды аздап пайдалану, ландшафтты жақсарту және экологияға зардап
тигізуді ... ... бұл су ... ... ... ... сияқты пайдалану мүмкіндігін беретін сақтау және рекреациялық
жұмыстарды ... ... ... ... ... және ... ... түрін бұзатын екінші бір кезең – бұл бос ... ... ... ... мен ... фабрикаларының сақтау
орындары, олар ландшафтты өзгертумен қатар қоршаған ... ... атап ... ... ... ортаға және адам денсаулығына өңдеу
жұмыстарынан кейін қалған радиациялы – ... ... мен ... ... Шет ауданының Ақшатау, Ақжал, Босаға ... ... ... және ... ... кен орны, және де Ақтоғай
ауданында (Октябрь, ... ... ... ... Тасарал)
байқалады.
Қазақстанның бірде бір облысы Қарағанды сияқты техногендік жүктемені
көрмейді. Облыс территориясында Сарышаған ракета ... ... ... ... Арал ... аудандары мен "Байқоңыр" космодрымының
ракета иеленушілердің жеке бөліктерінің құлаған аудандары бар. ... ... 12 мың ... астам жерді алатын 5,4 ... ... ... ... ... жағдайын жақсарту, табиғи ландшафттарды,
өсімдіктер мен жануарлардың сирек жоғалып бара жатқан ... ... ... үшін ... ... ... сақтау пайдалылығы және оларды
шаруашылықта қолдануды шектеу ... тұр. ... ... ... ... экологиялық туризмнің дамуында ең басты тізбекті
алады.
Түрлі проекттерде оларды ... ... ... ... ... бір ... жоқ. Тек 1999 жылдың ақпанында
Қарқаралы Мемлекеттік Ұлттық табиғи ... құру ... ... ... ... ... ЕҚТТ ... ерекше мемлекеттік мағынаға ие
1 МҰТТ, 16 заказник, 3 мемлекеттік ... ... 1 ... парк,
10 су қойма кіреді. Болашақта 2 қорық, 2 ... 13 ... құру ... ... ... ... ... кезінде карталардың
негізгі міндеті ... - ... ... ... яғни
рекреацияның дамуы үшін табиғи ... ... ... сұрақтарына
жауап беру болып келеді.
Бұл мәселелердің күрделі екендігін атап, ол тек жоғарыда қарастырылған
мәселелерді ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... аспектілерді де қамтиды.
Сондықтан экологиялық - рекреациялық ландшафттарды тиімді пайдалану мен
жобалау мәселелерін әр профильдің мамандары шешеді. Бірақ олар ... және ... ... ... ... ... ... шешкен
кезде ландшафттық-экологиялық негізге, табиғат кешендерінің қасиеттері мен
даму заңдылықтарын терең зерттеу негізіне сүйенуге тиіс [15].
Табиғат силаған сұлулықтың ортасында, ... ... ... ... ... ... ... шапағатын тигізіп келе жатқан құт мекен,
Қазақстанның Орталығындағы ертегідегідей әсем өлке – ... ... ... ... ... ресурстары мен оларды
қызметте пайдалану мәселелерін ... ... осы ... ... ... ... бірініш бөлімді аяқтай келе төмендегідей
тұжырым жасадық.
Бұл ... біз ... ... ... мен ... ... ... мен емдеу саласындағы туризмнің
үлесін, негізгі танымдық жерлер мен туристік экскурциялық орталықтарды ... шипа ... ... және ... ... ... және Орталық Қазақстан территориясындағы рекреациялық аймақтарды
жетілдіру жолдарын қаратырдық.
Туризм де, ... ... сала ... ... ... ... ... олар: емдік, демалу, спорттық, танымдық және т.б. ... ... ... қолдануға қамданады, өзінің даму жолында
техникалық және әлеуметтік инфрақұрылымға, потенциалды анықталған ... ... және ... да ... салалары мен сфераларына өз
әсерін тигізеді. Кез келген туризм саласы ... ... ... ... Көп жағдайда олар бірін-бірі қалыптастырып, толықтырып отырады.
Қарым-қатынастық ... ... ... ... тура ... ... ... дамуы үшін туристік ресурстарға бай аудандар өте
көп және олар ... ... ... саласына қосылуда. Соңғы
жылдары республикада біршама туристік шаруашылықтар құрылды, туристермен
жұмыс ... ... ... ... ... ... туристік
кешендер салынды, көбінесе обылс орталықтарында комфортты туристік кешендер
жұмыс істейді. Олар кез ... ... қала ... ... ... дайын тұрады, сонымен қатар, басқа да ... ... ... барлығы 700 туристік кешен, 300-ге жуық туристік
қонақ үйлер кешені бар [21].
Сонымен қатар осы ... ... адам ... мен оның
шаруашылығының туризм және ... орта ... ...... ... ... қоғамның даму этаптарының ерекшеліктерінің
бірі болып қоршаған ортаның ластануының техногендік факторының өсуі болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... ресурстардың
дағдарысына әкеледі. Сондықтанда туризм өзінің басты ресурсы – ... ... ... және ... отыруын қалайды.
2. ҚАРҚАРАЛЫ ТАУЛЫ-ОРМАНДЫ ОАЗИСІНДЕ ТУРИЗДІ ДАМЫТУДЫҢ ТАБИҒИ
МҮМКІНДІКТЕРІ
2.1 Қарқаралы тауларында туризмді дамытудың табиғи ... ... ... қасиетті Қарқаралы жерінің ... ... ... біте ... жатыр. Неге біз оны екінші Швейцария
деуіміз керек? «Қарқаралы, ол ерекше біткен, қадыр дарып, құт ... ... ... елін ... ... ... ... Айтса айтқандай,
өзінің қайталанбас көркімен, сұлу табиғатымен талайларды тамсандырып келе
жатқан жер жаннаты Қарқаралы ғажайып өлке емес ... көз ... ... ... ... ... төскейіне
төге салған маржандардай сұлу көлдерімен бірге, көне заманнан келе жатқан
әсем ... жер ... ... Бұл ... ... ... жаулап, небір түрлі – түсті формаға енген құз жартастар қиялдарға
жетелейді. Осындай бір таулардың шатқалында кірер аузы ... ... «Тас ... ... бар. ... Мәліксай қойнауында белгілі «Үш үңгір»
бар. Ерте кезде бұл өңірдің орманында аю менен қасқыр жортып, сан ... ... ... ... түз ... ... ... кер марал, құлақтарын
қайшылап, елеңдеген ерке елік жайлап, жыртқыштардың әсемі – ... ... ... арасынан ерекшеленіп, көз тартып тұратын осы төңіректің
ең биік, әсем шыңы, ... ... ... бір кездері
«Жиренсақал», «Комсомол шыңы» деп аталса, бүгін халық «Қарқаралы шыңы» деп
атайды. Қай ... ... ... да бұл шың әр түрлі ... ... ... ... өзгертіп тұрады. Аттары бірінен бір өткен Бұғылы,
Шаңкөз, Көктөбе таулары шынында, жер ананың «Қарқарасы» сияқты.
Қарқаралының ... Кент ... ал одан ... қарай
Балқантау сілемдері жатыр. Осылардың барлығы да ғажап сұлулықтың мекені.
Бұғылының басындағы ерекше жаратылған табиғи ... ол – ... көл ... ... мен өлең – ... да көп жазылған.
Сәби көңіл жолдас ертіп қасыңа, Сонда барда мінәжат қыл тасына. Көлге
айналып бір ... ... ағып ... ... ... -деп, ... ... Мырза Әли жырға қосса, «Шайтанкөл – ғашықтар мекені» – деп,
Серік Ақсұңқарұлы әнге ... ... де ... ... ... - ... - өзінің табиғи жаратылыс ерекшелігімен ертеден әсемдік пен
сұлулықты қастерлеген қауымға шабыт ... ... ... бұл өңірде жалғыз емес. Табиғаттың ғажайып бір жаратылысы ол
... ... Биік ... ... ... тіп – тік болып, қолмен
қойғандай ... ... көл, ... да ... бассейн тәрізді.
Шайтанкөл мен Бассейн сияқты көптеген үлкенді – кішілі көлдерді ... адам аяғы ... биік ... жиі ... болады [39].
Қарқаралының ең көрікті бір жерінде, көгілдір ... ... ... «Кенші» (Шахтер) демалыс үйінің маңында, жарқырап жатқан
Самал көлі бар. Бұл көріністі көрген адам өмірі ұмыта ... ... ... адам жанына рахат сыйлайтын айдындар, Үлкен көл, Жартас, Шортанды
көлдері Қарқаралы тауларын ... ... ... ... ... ... ... бөктерлей Жарлы өзені ағып жатса, қала ... ... және ... ... ... ... жел ... сайларда бабалар суын ішкен Суық
бұлақ, Мәлік сай ... Тас ... ... ... ... суы қысы –
жазы сарқылмай ағып жатады.
Осы ғажайып ... ... ... ... ... айналасы
жүздеген шақырымға нұрын шашып, шапағатын тигізіп келе жатқан құт мекен –
қасиетті ... ... ... бұл ... ең басты байлығы, әрине, ол – ... ... ... ... және ... ... тұрсаңыз, адам баласы жер бетінде пайда болған ...... ... ... ... ... екен. Бұл туралы деректерді көптеген
аңыздар мен әңгімелерден естісек, көрнекті ғалым Әлкей Марғұлан жүргізген
қазба жұмыстарының нәтижесінде, қала ... ... ... өте ... ... ... адамдардың бірнеше мекенінің орны табылған. Енді
бірде, орманда ... аяқ ... келе ... бұл ... мындаған жылдар
бұрын, шоқпарын беліне асқан алғашқы адам жүріп өткені ойыңызға ... ... Бұл ... Суық бұлақ басында және Мәліксай маңында
табылған. Қоныс тепкен ... ... ... біздің жабайы
бабаларымыз өте ақылды болғанын аңғару қиын емес.
Сол заманнан бері неше мың жылдар ... ... ... да, ... ... ... ... қызу тіршілік және үнемі ... ... ... ... ... ... болып келе жатқан – Қарқаралының ... жақ ... көне ... ... ... заманнан жеткен аңыз
бен ертегілерде, бұл қорғанның ені үш метр, биіктігі екі метрлік тас ... ... ... ... жетеді. Көне Мысырдың перғауындар
пирамидалары сияқты, бұл ... ... кім ... Қашан тұрғызған?
Неге тұрғызған? Тылсым табиғаттың әлі ашылмаған құпиялары көп қой. Кім
біледі, ... жер ... ... бұл ... Еділ батыр өткен шығар?
Мүмкін, Шыңғысхан мен оның ұрпақтарының ... өтті ме ... ... бұл ... ... анық. Екі ел арасында тыныштық орнаған
кездер де болған. Сол бір заманда Қарқаралы ... пана ... ... - ... ... Кент ...... пен сәулет және мәдениеттің
ескерткіші болып саналады. Иә, бұл ... ... ... ... ... әрқашан бұл өңір қазақ елінің ежелгі тарихи мекені болғаны анық.
Қазақтың үш жүзінің басын қосқан ... ...... ... хан ... ұсынылған үлкен мәжіліс өтіп, Ақ Орданың
алғашқы қазығы ... ... ... ... ... ... деген
деректер де бар.
Қарқаралы жері – шертпе күйдің атасы ... Шөже ... ... орақ тілді Кенже бидің елі.
Ел басына күн ... ... ... жоңғар шапқыншыларымен айқасып
өткен, Қарқаралы қаншама ... ... ... ... ... осы ... жерді басып жүрген бүгінгі ... мен ... ... ... ... тағдырлас болған бақытты
ұрпақ.
Тарихи деректерге сүйенсек, тау сілемдерінің етегін ала ағып жатқан
шағын өзеннің табанында ... елді ... ... Орта Азия мен ... ұлы ... жолы өткен.
Ең алғаш Қарқаралының іргетасы 1824 жылы бекініс ... ... ... 1824 жылы ... деп ... бір жағынан дұрыс
емес, ал бір жағынан тарихи дерекке қарасақ, Қарқаралы ... ең ... ... 1824 жылдың 8 сәуірі, Қарқаралы ... мен ... ... күні ... ... Сол ... 24 шілдесінде бұл оқиға
үкімет Сенатының Указымен бекітілген.
Ал 1827 жылдан бастап Қарқаралы казак станицасы ... Сол ... ... оң ... көптеген тұрғын үйлер мен су диірмендер
салынады.
1868 жылы ... ... ... құрамындағы уездік қала болып
бекиді. Уез орталығының әкімшілік-басқару органы жұмыс атқарған әсем ... «ақ ... ... тарихи-өлкетану мұражайы орналасқан. ... ... ірі ... және ... орталыққа айналады. Жұмбағы көп жұмақ
өлкеге жан-жақтан көптеген саяхатшылар ... ... ... ... ... ... ... естелік қалдырған қазақтың
біртуар ұлы, тұңғыш этнограф, зерттеуші-ғалымы, Орыс ... ... ... ханның шөбересі, Шоқан Уәлиханов ... ... ... ... ... Шоқанның Қарқаралыға екі рет келгені
белгілі. Біздің ... ... баға ... ... ... туралы
естеліктерін ғалымның шығармалар жинағынан оқуға болады.
Қарқаралы өңірі туралы көп құнды деректер қалдырып кеткен ... ... А. ... ұлы ... ... ... ... көргенде,
аға сұлтанның, табиғатынан асқан ойшылдық пен кемеңгерліктің, үлкен ақылдың
иесі екенін бірден аңғарған ғой.
Құнанбай қажы – ... ... ... ... ... өз атын
ұрпақтарына мәңгілік ескерткіш қылып қалдырып кеткен кемеңгер.
Ұлы ... ... ... ... жолы» эпопеясында бұл туралы көркем де
тартымды сипат берген. Бұл мешіт мұсылмандардың діни ... ... ... ... ... ... ... дәуірінде бұл ғимарат өз ... ... ... ... ... еді. Тек тәуелсіздік таңымен келген
демократиялық өзгерістердің арқасында Құнанбай қажы мешіті қаз ... бой ... ... ... өз көзімен көргендей ... ... ... ... мен ... тағылымдарын қастерлей білген
барлық адамдарға есігін айқара ашты. Бүгінде Қарқаралыға ат басын тіреген
ірі ... ... ... өнер мен ... ... ... ... қонақ болып келген мұсылман қауым мешітке
соғып ... етіп ... ... Абайдың есімімен тығыз байлансыты.
Қарқаралыдағы «Абай тоқтап түскен үй» ... ... соң, ... әсем ... ... Бұл ... та тарихи-
мәдени, архитектуралық ескерткіш ретінде мемлекет қорғауына алынған.
Қарқаралыда ... ... ... көп ... ... өнерін өте жақсы
бағалай білген данышпан Абай күміспен қапталған ағаш ерді осы Қарқаралыдан
әкетіпті. Абайдың ... ер ... ... ... қазақтарының да
халық шығармашылығы мен ауыз өнері ықпал жасағанын Мұхтар ... ... ... Шынында да, ақын Дулат, Кемпірбай, Шөже, Әсет, Балта,
Нарманбеттермен таныс болған Абай, ұлы дала ... ... ... ... мен ... өсіп ... ... жәрмеңкесі зор
ықпал еткен. Ата-бабамыздан жеткен әңгіме-аңыздарға сүйенсек, атақты Қоянды
жәрмеңкесіне «айдалып ... ... жер ... ... көл – көсір боп
ағады екенң. Қоянды жәрмеңкесі, ... ... ... ... ... ... ... - әсем табиғатты келер ұрпаққа осы ... ... ... ... ... ... ... Қарқаралы
ұлттық табиғат паркі кейінгі екі жылда қажетті жаңа техникалармен, құрал –
жабдықтармен жарақталып, табиғатты аялауды ғалыми ... ... ... ... ... ... білікті, білгір мамандар тартылды.
Бүгінде Қарқаралы Республикамыз бен облыстың көптеген ... ... ... ... ... ... ... Қаланы айнала
орналасқан көптеген демалыс үйлері мен санаторийлер демалушыларды әрқашан
құшақ жая қарсы ... ... ... ... ең ... дәрежеде қызмет
көрсете алатын, аты әйгілі «Кенші» - «Шахтер» демалыс үйі бар. Таяу ... ... «Тас ... ... ... тағы басқа демалыс үйлері
де жетпек. Балаларды сауықтыру ... ... «Жас ... демалыс лагерлері жұмыс жасап тұр.
Демалушылар мен келген ... XIX ... ... өріп ... үйі» мен ... салынған «Табиғат музейін» өте қызықтап
тамашалайды [18].
Осының бәрінің ... ... ... ... тәжі ... қасиетті
Қарқаралы.
Осындай жан жақты жанашырлық пен ерекше ықыласқа толы пейілдер,
Сарыарқаның сары ... ... ... өңірі – қасиетті
Қарқаралының ... ... ... ... ...... көз ... қайталанбас көркі бар, көнеден жеткен
сәулет, тарих ескерткіші болып саналатын ... ... ... келбетімен, жоғары мәдениеттілігімен келушілерді қуанта бермек.
2.2 Қарқаралы тауларында туризмді дамытудың тарихи мүмкіндіктері
Қарқаралының әсем табиғатына ... көз ... ... ... бойлап, қос өркешіне еріксіз мойын бұратын Ботақарадан
асып, сай-саласынан мың бояулы гүл-шөптердің хош иісі ... ... ... ... ұсақ ... басталады. Жалпақ
даладан соң ол көп ұзамай ұшырасатын, әлдебір ... ... ... тастарға, жиілеген төбелерге ұласады. Тағы бір
кезең Матақтан төмен ... ... ... ... ... көкке
көлбей созылған кербез тау сонадайдан сағымдана көрінгенде тамсанып-
сүйсінуде шек болмайды. Табиғаттың ... ... ... осы ... ... ... ... сезімімен кернеп, бойыңды баурап,
жаныңды жадыратып, көкірек ... ... ... ... ... ... айналайын, Қарқаралы, деп өткен үндері құлақ түбінде
күмбірлей жөнелгендей болады.
Ежелгі замандардан көркі сақталған ... ... қоса ... ... ... ... ... толы екені таусылмас бөлек әңгіме.
Қызылкент қонысындағы буддалық ғибатдатхана, көне қалашық орны, ... ескі ... ... адам ... ... ... тынысын
елестетсе, бертін уақыттағы шежіресі Құнанбай, ... ... ... ... ... ... ... Бөкейханов, Жақып Ақбаев, жалынды
күрескер Абдолла Асылбеков сынды аяулы азаматтар есімдерімен ... ... ... ... ... ... ... эпопеясындағы Қарқаралының қала
ретіндегі жаңа қалыптаса бастаған кезіндегі бейнесін еске түсірерліктей із-
таңбалар әр ... ... ... айтсаңызшы. Соның ішінде Абай
тоқтаған үй — ... ... ең ... ... Уезд ... ... қызыл кірпіштен өріліп, қарағайлардан қиылып тұрғызылған мұндай
ғимараттар әлі де ... қала ... ... ... ... тарихы тартымды, мәдениеті қызғылықты
жерлерде дамуына мүмкіндік мол. Осы тұрғыдан ... ... ... ... тұрғандай дерсің. Оның ғажайып жаратылысы, тереңнен сыр
шертер шежіресі, берік ұсталынған ұлттық салт-дәстүрі өз ... ... ... ... елпілдеп, сұқтана қоймас өзгелердің
өзін тамсандырары талассыз дер едік.Сондықтан ... ... ... ... жай-күйіне бұрғалы отырмыз.
Бұл жаққа жұрт жаз туа ағылады. Бұдан біраз жылдар бұрын Қарағандыдағы,
Теміртаудағы іргелі мекемелер мен ұйымдардың, ... ... ... немесе сауықтыру орындары қаулап өсіп, әр тұстан кездесе кететін.
Мұның сыртында ... ... ... ... ... кезіп, ашық аспан астында бірнеше күн ... жүре ... ... аяқ ... Олар ... ... ... Оған облыстық деңгейдегі ... ... ... ... аймақ кескін-келбетін тоздыра жаздағаны есте. 1998
жылы Үкімет қаулысымен Қарқаралы мемлекеттік ұлттық ... ... — өңір өңін ... ... ... ... ... болды. Қазір
қорықтың аумағы 90 мың гектар алқапты қамтиды, оның 40 мыңы ... ... ... ... ... ... ... аршалар
бір-бірімен қойындасып, аймаласып, құшақ ... иін ... ... жер. ... ... ... кетуге шақ қалған аң-құстың түр-түрі өре
бастауға айналды. Енді арқар, елік, сілеусін, қабан, бұғы ... ... ... ... ... ... ... ретсіздіктерін пайдаланып
шетелдік бай аңшыларға соларды аулап-атуды қиған облыстық орман және ... ... ... ... ... дер ... тыймағанда
арты неге соғарын болжау қиын еді. Бүгінде Бұғылы, Шаңкөз, Көктөбе, Кент,
Мыржық тауларының құздары мен ... ... ... ... ... ... ... мен сұлу елікті жиі кездестіруге болады.
Қорық қызметкерлері негізгі міндеттерімен қатар, туризмді дамытуға
үлкен көңіл бөліп келеді ... ... ... 2001 ... бері ат, шаңғы,
және жаяу жүрудің 6 маршруты ... ... ... ... 15 ... ... аса ... Ол спорттық-танымдық
жағымен қызғылықты. Бұл бағыт бойынша жүріп өтетіндер Мәліксай шатқалынан
Тасбұлақ шатырлы ... ... одан ... ... ... ... ... Кімасарға дамылдайды. Қарқаралы қаласындағы
Құнанбай қажы мешітіне, Абай, Шоқан тоқтаған үйлерге соғып, ... ... ... ... Жұрт ... “ақ ... кеткен ол бұдан 140 жыл бұрын салынған ... ... ең ... 7 ... ... көне ... басталып қазіргі заманға дейінгі
5 мыңнан асатын ... ... ... ... сілемдеріндегі қарағай-қайыңды жалпақ жотаның
бірінің нақ төбесіне орналасқан Шайтанкөл ... аңыз көп, ... ... көп. ... қариялардан жеткен әфсаналар Сәбит
Мұқанов, Сырбай Мәуленов, Серік Ақсұңқарұлы һәм одан ... жас ... ... ... ... ... ... қоюлата
түскендей. Шайтанкөлде шынымен шайтан бар ма, болған ба, шайтан болмаса ... ... тыс ... ... ие аура ... ел айтатындай киесі бар
ма? Осынау ... ... ерте ... түрлі жауап жұпталып, ел көрген,
естіген жайлармен мысалдар тізіп келеді.
Шайтанкөл ... ... ... ... бес ... ... деңгейінен 1200 метр биіктікте орналасқан. Ұзындығы – ... – 40 ... ... ... ... жоқ. Ағынсыз. Айдыны қар суымен,
жауын-шашынмен толығып отырады. Қарағай-қайыңды ... ... ... ... ... ... Мұнда мыңжылдық папоротник
(мыңжапырақ), ... ... қияқ ... аса ... кездесетін емдік
өсімдіктер өседі. Жан-жануарлар әлемі де бай. ... ... ... ерекше түрлері кездеседі.
Біреулер тау басындағы көлді ... ... ... те ... ... түн ... көл ... кезетін елестер, түрлі түсініксіз дауыстар
жайлы даурығыса әңгімелейтінін естиміз. Тіпті Тоқтар ... ... ... ... ... тау ... ... бойда бірден көлге
түскенін, содан ... көп ... ... жара ... ... ... емдей алмағанын, тек бір күні түсіне ақ киімді ... ... ... Сен ... ... ... деп ... білдіргенін айтқан
болатын. Содан кейін Тоқаң дәрігерлер уәжіне көнбей, ... ... көл ... жеткен бетте амандасу рәсімін жасап, түнеп ... ... әлгі ... тағы да ... ... ... танытқан-мыс. Содан кейін-
ақ ғарышкердің тәніндегі жара жазылып, жаны ... ... ... Бұл
құбылысқа батырды емдеген дәрігерлер де таң-тамаша болыпты. Әлбетте,
қазақтың ... ... ... ... те, ... Қазақстан» басылымы
да ел санасын тұмандататын жайларды әңгіме қылмасы ... ... бұл не? ... ... ... аңыздарды тереңірек ғылыми дәлел-дәйектермен,
жоғарыда аталған ғалымдардың мол ... ... ... өткен
ғасырларда болған тарихи оқиғалардың, осы өңір халқының наным-сенімінің
қандай құбылуларға түскенін тауып алуға да ... ... да, ... ... шарайнасындай Шайтанкөл аңызға
да, қиял жетелейтін сиқырлы өнерге де арқау боп келеді.
Ал теңіз деңгейінен 1200 метр жоғары орналасқан құпиялы ... ... ... ... ... ... мен ... жайлы жергілікті санитарлық-
эпидемиологиялық станса немесе табиғат ... һәм ... ... отырғаны таңғалдырады. Бұл тарапта қызығушылық танытушыларға СЭС
мамандары «бұл – ақылы қызмет, біз тексеруіміз үшін сіз ... ... ... жауап айтады.
Шайтанкөлдің осы уақытқа дейін еш ғылымның нысанасына алынбағаны
көңілге қонбайды.
Әуелі ғылым сараласа, оның ар ... ... ... жоспарлар мен
туған жер табиғатын аялау, қорғау мәселелері оңай шешілер еді ғой.
Кейінгі кезде ... ... ... ... бірі ... ... ... жөніндегі іс”, — деп аталады. Онда ... ... ... ... ... ... ... табылып отыр.
Әуелі аға сұлтан Құспек Тәукин бұл іске түрткі болыпты. Осыған байланысты
1847 жылдың 23 қазанында ... ... ... ... ... жолдаған хатында: “Мешіт құрылысына жаңадан салынған ... ... ... жақтағы далалық алаңқайдан 60 метрдей жерден
орын таңдап алдық. Осы жерді бекітіп беруіңізді сұраймыз,, деп жазып, ... ... ... ... аға ... ... тағайындалған
Құнанбай қажы арадағы 4-5 жылдан соң сол бастаманы жүзеге асырады.
Бұл күнде ауданда 15 демалыс үйі мен ... ... ... ... ... ... ... деңгейі әр түрлі. Ішіндегі ... ... ... Стил ... АҚ ... аталған үйде сән-салтанаты
жарасқан 180 бөлме бар. Мұнда демалушылардың жазда да, қыста да саф ... ... ... ... ... ... ... қызмет
көрсету барлық жағынан жақсы ұйымдастырылған. Өкінішке қарай, “Шахтерден”
басқа ауыз ... ... орын жоқ. ... Юркин деген алпауыт
бауырына басып қалған “Каскад” демалыс үйі бүгінде ... бос тұр. ... ... ... ... ... көрінгенімен, іші көз ұялтады. Егер
дәл осылайша құлазыған ... ... ... ... қиын. Ал
“Тасбұлақ”, “Жемчужина”, “Өркен”, “Медик” сияқты ортаңқолдыларына талғамы
жоғары азаматтардың көңілі толмайды. ... ... ... ... танығысыз күйге ұшырағаны сондайлық, бір кездегі бейнесі еміс-еміс
елестейді. Ғажабы сол, қожайыны ... ... ... ... ... ... ... Демалыс үйінен гөрі жатақханаға ұқсас кейіп танытады.
Ал оған өзгеріс енгізудің нышан-ізі де байқалмайды. Не ... ... ... беруге қимай, не өздері күтіп ұстауға қаражат ... ... ... ... ... ... ... тағдыры белгісіз.
Ашығын айтсақ, бүгінде ауданда туризмді өркен жайдыруға құштарлық
ерекше. Қарағандыда ... ... ... ... бұл тұрғыда көтерілген бастамалар қатысушылардың назарын аударған
болатын. “Біздің Қарқаралы туризмге сұранып-ақ тұр ғой, ... Тау ... ... ... қандай десеңізші. Жақында келіп-қайтқан германиялық
мейманның: “Алтынның үстінде отырғандай ... деп ... да, ... да ... сала ... өсе ... Осы ретте
туристік жобалар мен ... ... ... ... ... ... ... қажеттігі болмас. Бірақ солардың ... 2 ... ... жол мен шаңғы соқпағын алдымен атау керек
тәрізді. Екеуі Бұғылы тауы ... ... ... ... ... ... шыңы ... альпинистер үшін база, Тесіктас, Оянаға
шатқалдарында кемпингтер, Балықтыкөл мен Қу ... ... ... ... ... ... қоса ... экстремальды туризм
маршруттары ашылмақ.
Алайда, бұл бағытта күрделі мәселелер де жеткілікті. Соның ең бастысы,
туризмді дамытуға аудан тарапынан ... ... ... ... ... бөлінген азын-аулақ қаржыға ... ... ... ... ... ... Дегенмен, тығырықтан
шығудың әдіс-тәсілдері біртіндеп қолданылып жатыр. Қарқаралының тартымдылық
имиджін қалыптастыруға, ... ... ... ... ... ... инвестицияға бағытталған. Шындығын айтқанда, бұған
ықылас танытушылар әзірге некен-саяқ болса да, игілікті іске қол ... ... ... ... ... ... ... демалыс орнын кеңейтуге, ... ... үлгі ... ... ... қызу ... жатқан жұмыстардың
басы-қасында жүрген іскер азаматтардың айтуынша, бірер ... ... көз ... ... Еуропалық стандарттарға сай
мейманханалар, ойын-сауық, спорт ... ... ... ... ... жеткізу және көркем өлкені көк жүзінен көріп шығу
үшін кіші авиация ... ... ... ... құрудың мұндай
бірінші қадамына үлкен үміт артылып отыр.
Әлбетте, бұл ... ... ... ат ... ... ... 150 ... тарихы бар ол кейінгі жылдарда әдеміленіп, жасара
түскен. Алаш ... ... ... соғыс батырларының суреттері
ілінген аллея, соның ортасындағы “Қарқаралы-Бәйтерек” кешені, әскери
ұшқыштарға ... ... ... ашқан нысандар. Қаланы қақ жара
ағатын Қарқаралы өзені ... ... ... ... Тау ... әсем ... ... іске қосылатын аурухананың көрікті ғимараты
жарастыра түседі.
Қарқаралыны шын мәніндегі туристік орталыққа айналдыру ... ... ... қызықтырған осы сауал аудандық әкімдікті көптен
мазалауда. Инвестициялық форумда ... ... әрі ... ... бұл үшін ... ... өңірдегі инфрақұрылымды жетілдіру
қажет.
Қалыпты инфрақұрылым дегеніміз не сонда? Ең алдымен ол ... ... жол, ... ... сенімді байланыс, тауар толы дүкендер,
тағамы дәмді асханалар мен ... ... ... ... дер ... ... аталған талаптар үдесінен шығу қиынға соғатынын айту керек.
Жол туралы сөз қозғасақ, өткен ... ... ... ... ортасында
тартылған ол қазір тарлық етуге айналды, ... ... де ... ... кен, жүк ... ауыр ... ... жүруі жиілеуі
салдарынан жол табаны тез тозып барады. Оның үстіне үлкен қалалардағы жан-
жақты қызмет ... ... ... ... ... ... ... аз асханаларына көңілі қалай тола
қойсын. Орман ішіндегі демалыс үйлеріне ... сырт ... ... күй кешіп қайтқанша асық болады. Телефон байланысына шыға алмай,
күнделікті газет-жорнал оқи ... ... ... әлем ... талғамды қызметке көзі үйренген жерлес туристерімізді мұндай жағдай
қанағаттандырмайтындығын несіне жасыралық ... ... да ... ... ... алға жетелеуге шама-шарқы
әлі де шамалы екенін мойындамасқа болмайды. Басқасын былай қойғанда, онымен
арнайы ... ... ... ... жоқтығы да түсініксіз жай. Ондай
мекеменің облыста да атымен жоқ екенін білдік.
Ауданның туризм саласын сауықтыруға қаржылық, ... ... де ... Осы ... бизнес жобаларды іске асырып, кластерлік бастамаларды
қолдау ... ... ... ... ... ... ... бағыттайтын “Сарыарқа” секілді әлеуметтік кәсіпкерлік
корпорация көмек қолын созса, үкіметтік ... ... ... ... ... ... ... ұсынысымыз бар. Оған терең мән ... ... ... жер-жерде дамытатын мезгіл жетті, – дейді ... ... ... ... бар ... ... іске шыр-пыр болып жүргенде,
тосыннан кездесетін кедергілер де жоқ емес. Қаладан атақты ... ... ескі ... үйін ... ... ауруханасына
айналдыруды ұйғарған облыстық денсаулық ... ... ... ... ... ... әсем өңірде аты туристерді үркітерлік
аурухана ашу, имиджіне нұқсан келтіру ... әлі ... ... ... түсінбеушілігін байқатады. Шетелдіктердің мұны естісе Қарқаралыға
жоламайтындығы даусыз ғой.
Бір қуантарлығы, туризмге жанашырлардың оның ертеңіне сенім ... олар тек ... ... ... ... этнографиялық,
мәдени, қоршаған ортаны тану саяхаттарын да үрдіске айналдыруда. Бұл ... ... ... тас қорғанына, Балқантау бауырына, шетсіз-
шексіз дала төсіне түйемен, атпен серуендеп, байырғы көшпенділердің тұрмыс-
тіршілігін көз ... ... ... ... ... ... ... полигонының орнын барып көрушілерге де жол ашық.
Әдетте көзге шетсіз-шексіз далалық ... ... ... ... ... құбылыстар Қарқаралы, Балқаш, Ұлытау, Қызыларай,
Қара ағаш, Бұғылы-Тағылы, Бектауата, Тасарал, Ортау көркі тәнті етер оқшау
орындар. ... ... ... ... әр ... ... ... самалы
тынысыңды кеңейтіп, жасыл желегі жан жадырататын, бүгінге дейін шөбі, тасы,
ағашы қаз ... ... ... ... дүние жүзінде сирек болар [13].
Қысқасы, туризм саласындағы оң бетбұрыстық қадамның нышандары осындай.
Болашақта Қарқаралыдай табиғаты ... ... бар ... ... ... ... ашылуы уақыт талабы дер едік. Туризм ... ... да ... ... ... ... ... туристік базалардың және емдеу-сауықтыру
орындарының сипаттамасы
Қарағанды облысы аймағында Ұлытау мен Балқашқа ... ... ... ... мемлекеттік ұлттық паркінде біршама оңтайлы
шешілген. Ол қонақтарға аттылы, шаңғылы, ... үш жаяу ... ... ... туристік және экскурсиялык маршруттар керемет
көркем ... аясы мен ... ... ... ... дамытудың
негізгі бағыттарында еліміздегі бірсыпыра мемлекеттік ұлттық табиғат
парктерімен қатар ... ... ... ... ... де ... жоспарға қойылған. Екінші кезектің аты — екінші кезек.
Елбасының халыққа жолдауында туризм саласы: — ... 5-7 ... ... ... ... ... тұр. Француздың Ривьерасы,
түріктің Анталиясы, Американың ... ... ... да ... жұмаққа айналған курорттарындай жағасы мұхиттың толқыны шайған, ауа
райы жайлы жер бізде жоқ ... да, ... ... ... үшін
тартымды аймақ екендігінде дауа жоқ. Елімізде таулы-орманды жазиралық
алқап, ... ... ... ... ... ... және тынығу
отаулары баршылық. Нарықтық экономикаға бойлап еніп, ... ... ... ... шығарып, азаматтық қоғамға бет бұрған ... әр ... ... ... ... отыр. Сонымен бірге
туризм, экономикалық ... ... көп ... ... де ... Қарқаралыны туризмді дамыту тұрғысында сипаттасақ қонақтарды
оның бай жануарлар мен өсімдік әлемі (құстың 114 түрі, жануарлардың 40 түрі
бар ... ... ... вольері, табиғат ескерткіштері мен ... ... 15 ... үйі мен ... ... бар. Маңындағы
Кент тауымен қоса тарихи-археологиялық ... тау ... ... көлдеріне атпен, жаяу, қысты күні шаңғы маршруттарын
ұйымдастыруға болады. Бірақ, шетелдік те, отандық та туристерді ... ... ... саласын барынша жақсарту керек. Тек қана ... ... ... ... "Шахтер" демалыс үйі осы заманғы ... ... ... ... ... ... ... дизайнды, сервисті қажет
етеді. Әйтпесе, ұйымдасқан түрдегі тынығушыларды ... ... ... проблемалар баршылық. Демалыс үйлері мен санаторийлерді халық-
аралық стандартқа сәйкестендіру, шағын ... мен ... ... ... ... көрсететін этноауыл құрып, ұлттық тағамдар кафесін
ашу қажет. Тұрмыстық және техникалық кызмет саласын, жол ... ... тұр. Бір ... шығарылып келген ұлттық үлгідегі сувенир
өнімін қайыра жаңғыртып, кеңейткен абзал. Маңызды проблеманың бірі — ... ... ... ... ... сауатты, патриоттық рухта
тәрбиеленген мамандарды, үш ... ... ... ... ... ... аудармашыларды даярлау. Мұндай кадрларды облыстың
жоғарғы оқу орындары, атап айтқанда Е.Бөкетов ... ... ... ... ... ... ... және "Сервис" колледжі даярлай
алады. Мемлекеттік органдардан туристік салаға тікелей ықпал ... ... ... ... "Мәдени мұра", "Жібек жолы" бағдарламаларының
бағытшысы болып табылатын мәдениет департаменті, аңшылар және ... ... ... ... ... ... ... қарайтын Ауыл шаруашылығы министрлігі, Қазақстан аумағына келетін
шетелдік туристерді тіркеумен және виза берумен ... ... ... ведомстволары.
Қалай десек те Қарқаралыда туризм, демалыс, емдеу және ... ... алғы ... ... Мұндағы көркем өңірлер кез-келген туристті
ұялмай шақыруға болатындай. Сонын бірі — талай аңыз әңгімелер мен ... ... ... болған, облыстың өзінде көргендерден көрмегендер,
көрсем деп армандайтындар көп, ... ... 1200 метр ... ... ... 320 метр биікте Бассейн көлі бар. Ол ішінде су
толтырылған алып ... ыдыс ... ... ... ... ... ... — 5 метр [40].
Жалпы Қарқаралы аймағында әрбір тау мен өзен-көлдің кескін-келбеті
өзгеше болмыс-бітімімен көз ... ... ... ... жарнамасы,
көрнекті насихаты көңілдегідей инфрақұрылымымен жарасым тапса, табиғаттың
осынау тамаша айшығы каржының көзі ... ... ... ... өзінің ғажайып табиғатымен туризм саласын дамытуға
үлкен мүмкіндік ... ... ... ... барлығы 15 шақты
демалыс үйлері мен санаторийлер орналасқан, осы кезде ... ... ... ... ... ... ауданда өте үлкен болашағы бар болып тұрып, көптеген
инвестиция тартуға мүмкіндік беріп, ... ... ... басымды
факторы болуы мүмкін.
Сонымен қатар, осы кезде біраз проблемалар бар: әрқайсысы өз ... ... ... ... ... саны ... ... бюджетке жер және мүлік салығынан басқа салық түспейді.
Бірақ туристік нысандарының жағдайы мен ... ... ... ... ... Мысалы, «Арселлор Миттал Темиртау» көмір
департаментіне қарасты «Шахтер» демалыс үйі өте жоғары деңгейдегі әр ... ... ... кірістері бар демалушыларға арналған.
«Шахтер» демалыс үйі Қарқаралының таулы-орманды оазисінде, Пашенная
өзені жағасында, Қарағандыдыдан 224 шақырым жерде ... ... ... саф ... ... ... ... аңсайтын саяхатшылар
үшін таптырмас рахат. Демалыс үйі төрт қабатты екі ... ... ... ... және өте жақсы болып бөлінетін өз бөлмелері бар.
Демалыс үйі бір ... 350 ... ... ... көрсетілетін қызмет түрлері де көңілден шығатындай. Атап
айтқанда, небір дәмді тағамдар даярлайтын асханасы, ... ... ... мен ... бар ... ... бар, ... алаңы,
дискотека, бильярд, шашка, шахмат ойнайтын жерлер, т.б. ұсынатын қызметтері
бар. Ал спорт сүйер ... үшін ... ... ... ... ... ... жасайды. «Шахтер» ... ... тау ... ... ең ... ... ... жері. Ал балалар үшін ойнайтын
құм, кішкене басқыштар, карусельдер, әткеншек орнатылған ... ... ... жүргізушілер саяхатшыларды маршруттық бағыттар
бойынша таулы-орманды ... ... ... ... ... болған
Шайтанкөлді, алғашқы қауымдық адамдар өмір сүрген үңгірді, ... және тағы да ... ... ... ... ... ... «Шахтер» демалыс үйі 50 %-ға «Арселлор Миттал
Темиртау» кәсіпорнының жұмыскерлері ... ... ... ... ... орын алу өте қиын болады.
Сонымен қатар, мысалы «Каскад», ... ... ... ... ... ... тұрып, тек жазғы уақытта ғана, орташа деңгейде
демалушыларды қабылдайды.
Қалған демалу нысандары, «Шапағат» лагерінен, ... ... ... демалыс үйлері күрделі жөндеуге, абаттандыру, қызметтерді
көбейтуге, сервисті жақсартуға қаржы салмай, тек ... ... ... бар туристік нысандарды дамытудың басты ... мен ... ... ... ... несиелері, кәсіпкерлердің өз қаржылары, ірі корпорация-
лардың тікелей инвестициялары болуы мүмкін.
Осы жерде ірі инвестиция салып үлгі көрсеткен «Тасбұлақ» ... ... ... ... ... аумағы 50 гектар жерді алып жатқан ол көптеген
саяхатшылардың ... ... ... ... ... ... үйлердің
терезелерінен қазақтың ұсақ шоқыларының бір шеті болып табылатын тауларды
да, көгілдір айдынды өзенді де, шетсіз-шексіз даланы да ... ... ... ... ... ... көзі іспеттес. Бұл жерде демалып жатып
орман ішінде серуендеуге де, көлікпен кең байтақ даланы кезуге де, аң ... ... да және тау ... трассасында сырғанауға да мүмкіндік
жетерлік. «Тас бұлақтың» маңайында саңырауқұлақ көп өседі. Және бұл ... ... ерте ... ... аяғына дейін созылады екен [21].
Демалыс үйіне келген адамдарға тамақты қазақы ... ... ... Бұл ... ... сапасы басқа ешбір аймақта ... ... ... қатар, демалыс үйі маңайында отыздан ... ... ... ... Соны етке араластырып қосса, бірегей әдемі дәм пайда
болады.
Мұнда ... ... ... қызықты ойындар да өтпей
қалмайды. Мәселен, жергілікті жас жігіттер ұлттық ... ... ... ... ... ... жұртшылық назарына ұсынады.
2007 жылдан бастап «Кәсіпкерлердің тәуелсіз ассоциациясы» «Тасбұлақ»
демалыс үйіне толықтай қалпына келтіру ... ... ... ... және 3 ... тұрғын корпустарын, ресторан ғимаратын қалпына
келтіру жұмыстары, спорттық-сауықтыру орталығы, ... ... ... ... ... ... корт, бассейндер, тікұшақ қону орындарының
құрылыстары бар.
Қарқаралы өңіріне келген әрбір жан ... ... ... ... әлем ... Енді алдағы уақытта «Тас бұлақ» курорты халықаралық
стандарттарға жауап беретін соңғы үлгідегі демалыс орнына айналғалы ... бұл ... көп ... кездесе бермейтін бірегей орындар салынуда.
«Тас бұлақта» Қазақстандағы тұңғыш ... лифт ... ... жылы ... әдемі 8 номерлі нысан есігін ашты. Оның бірі ... ... ... ... Елімізде әрбір апта сайын 2000 ... ... ... бұл ... ... үшін ... орын болары сөзсіз.
Бұдан өзге, соңғы үлгідегі мейрамханалар, орман арасында жазғы көңіл көтеру
алаңдары, дәмханалар бар. ... ... ... ... ... ... етегіне әртүрлі стильде жасалынған алты әңгімелесу орны (беседка)
қойылған.
«Тасбұлақ» демалыс үйінің қайта қалпына ... ... ... ... ... ... дүние жүзілік стандарттарға сай келуі жоспарланып,
ал халықаралық аты – «Тасбұлақ тау ... деп ... ... ... халық ықылым заманнан табиғатты аялауды
бірінші кезекке қойған. Оны ... ... кем ... дәл ... Жер басып жүрген әрбір жан табиғат-ананың ... та, ... мен ... да, ... мен өсімдіктер де – бәрі-бәрі
өмірдің ұлы ... ... адам ... үшін ең қымбат нәрселердің бірі
деп білген. Сондықтан, адамдар сұлу табиғатты сақтап қалу үшін ... ... Бұл ... тіпті «қорық» түсінігі пайда болғанға дейін-ақ
істеліне ... ... ... Петр ... кеме ... үшін Запороежьедегі
орманның бәрін тып-типыл еткеннен кейін Кивач маңайындағы орманға балтамен
баруға тыйым салғаны соның бір айғағы ... ... ... ұлттық табиғат саябағы таулы-орманды
ландшафттарды және ... ... ... ... ... дамыту
және халықтың демалыс орындарын жетілдіру мақсатында 1998 жылы ... ... ... 90 323 га, ол ... ... Қарқаралы ауданында,
шахтерлар қаласынан 215 шақырым жерде орналасқан. Бүгінгі күндері саябақ
Қазақстан Республикасы ауыл ... ... ... және ... ... 2005 жылы 19 шілдеде ... ... №746 ... ... ... ... ... табиғат аумақтары тізіміне» Қарқаралы ұлттық саябағы да кірді.
Ұлттық саябақ аумағы төмендегідей қызмет ету аймақтарына бөлінген:
1. Қорық аймағы;
2. Тапсырыс режиміндегі ... ... ... және ... пайдалану аймағы;
4. Шектеулі және дәстүрлі-шаруашылық қызметі аймағы.
Ұлттық саябақта Табиғат жылнамасы бойынша материалдар жинастыру ісі
жүргізілуде. Мұнда ... ... ... әрі белсенді демалуы үшін басым
әрі келешегі мол қызмет түрлері – ... және ... ... ... ... ... ... рекреациялық қызметі мен
экологиялық туризмін дамыту жөніндегі картасы дайындалған [42].
Қарқаралыда 6 ... ... ... бар: 1 ... 3 жаяу ... ... 1 велосипедпен жүру бағыттары. Жоғарыға сәл көтерілсең, ... және жер асты ... ... отыратын тау көлдерін кезіктіруге
болады. Бұл жерлерден желдің, дымқыл судың және ... ... ... формаларға түскен тастарды көру қиын емес.
Барлық туристік нысандар Қарқаралы мемлекеттік ұлттық табиғат паркінде
орналасуына байланысты болғандықтан, негізгі талап-осы нысандардың ... ... ... ... ортаны сақтап, табиғатты қорғау.
Ұлттық табиғат паркі жеке ... мен ... ... ... үшін 6 экологиялық маршрут істелініп қойылған. Оның
ішінде 1-і ат үстінде, 1-і шаңғымен және 4-і жаяу ... ... ... беру ... ... ... қою, ... мұражайын
мен жабайы жануарлар бар ... ... ... арналған гид-
экскурсоводтардың тану экскурсия өткізу қызметтері: мысалы «Шайтанкөл»,
«Бассейн көлі», алғашқы ... ... ... жерлерге.
Сонымен қатар, Табиғат паркі өз аумағында жалпы ... 90 га ... ... ... ... ... бар. Бұл ... табиғаттың
көркем жерлерінде орналасып, бизнес жүргізуге үлкен мүмкіндіктер ... ... ... ... кіші ... ... аңшылар үйлерінің, қонақ үйлерінің, спорттық базаларының,
шатыр ... ... ... ... ... ... және ... аялдамаларының құрылыстары бойынша жобаларды жүзеге
асыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... мен Табиғат паркінің жерлерінен
кем емес қала жанындағы аумақтарда демалуға жағдай ... ... ... ... алдында 2007 жылы ауданда барлық көлемі 240 га жерді туризм
саласы мен ... ... ... ... ... ... ... аймақтандыруы өткізілген.
Бұл жерлерге «Үлкен көл» жанындағы ... ... ... ... жол жанындағы учаскелер, қала маңындағы учскелер
сияқты инвестициялық тартымды жерлер жатады.
Бұл жерлерге тек туризм саласының нысандары, ... ... ... ... ... нысандары ғана салынбай, барлық қажетті инженерлік және
әлеуметтік инфрақұрылымы ... ... ... ұлттық табиғат базасында туризмді дамытудың Бас
жоспары» бағдарламасының істелуі басталды, ... ... ...... ... мұражай-қала» атты Қарқаралы қаласын дамытуға арналған
бағдарлама жүзеге асырылуда, оның бастысы қала ... ... ... жұмыстары болып табылды.
Қарқаралыда спортты дамытуға барлық мүмкіндіктер бар, мысалы, қысқы
спорт ... ... ... ... ... үйі, көтергіші, шаңғы трассасы
бар тау шаңғы базасын ... ... ... жағдай жасап отыр.
Қарқаралы қаласындағы негізгі назар аударарлық ... ... ... мен ескерткіштер болып табылады: Абай үйі, ... қажы ... және ... ... ескі ... Мәди ... зираты,
Қазақстандағы жалғын «78-коммунар Бауырластар зираты» мемориалдық кешені,
барлығы 5 мың ... бар ... ... т.б.
Ауданда, әсіресе Қарқаралы қаласында көптеген қазіргі кездің тарихи
және ... ... де көп: ... ... ... Даңқы
Галереясы, Мәди ақынның ескерткіші, МИГ соғыс ұшағы орнатылған «Сары-Арқа
ұшқыштарына» арналған Даңқы мемориалдық ... ... ... ... қаласында екі қонақ үйінің қызметтері
көрсетіледі, қала ... 450 ... ... үйі, 25 ... ... кафесі бар орталық қалалық саябағы бар.
Қонақтарға қоғамдық тамақтану орындары мен ... ... ... ... 40 ... ... ... жол бойында барлығы 10
орынға 3 кафе орналасқан, қаланың өз басында 350 орынға 6 кафе және ... ... ... ... өлеңдер мен аңыздар көптен-көп. Қарқаралы таулары мен
ормандарының асқан сұлулығы, көкпеңбек ... мен ... ... ... ... ... мен жан-жануарлар әлемі алғаш рет осында келген
адамды таңғалдырмай қоймайды. ... бір ... күш ... ... ол ... адамды өзіне тартады да тұрады. Сондықтан да, республикамыздың әр
аймағынан, тіпті ... жыл ... ... ... ... бір ... оның жұпар ауасымен бір тыныстайын деп үздіксіз
келіп жатады.
Жоғарыда ... ... ... ... аймағында орналасқан бұдан
да басқа «Жемчужина», «Каскад» демалыс үйлері, «Жас дәурен», ... ... ... ... ... да «Тас ... пен
«Шахтер» демалыс үйлеріне ұқсас қызмет түрлерін ... ... мен ... ... ХІХ ... бой ... әдемі құрылыс
нысаны – «Орманшы үйі» мен ... ... ... ... да
тамашалай алады.
Бұлар алыстан келген саяхатшылардың көңілін аулап, ынтықтыру үшін,
сонымен ... ... ... біраз қолдарын босатып, демалу үшін келген
адамдардың жандарына дауа, ... ... үшін ... өзі сыйлаған
құндылықтарды пайдаланып отыр. Сарыарқаның қымбат ... тәжі ... ... адам баласына беретін сыйлығы бұдан да көп.
Сонымен бұл бөлімде қоршаған ортаны ... – адам ... ... бірі ... ... көзіміз жеткендей болды. Табиғаттың
бүлінуі жер ... ... ... ... алып ... ... айтылған жағдайлар арнайы табиғат қорғау заңдары мен республикалық
және жергілікті деңгейдегі қорғауға алынған аумақтардың құрылуына ... ... ... туристік рекреациялық-емдік ресурстарын
талдадық. Өкінішке орай Қарқаралының ... ... әлі ... ... толық
зерттелмеген. Жұмыс істеп тұрған санаториялар адамдарды орналастыру ... ... ... ... ... емдік сауықтыру орындары
жекешелендірілген. Сондықтан да ... алу өте ... ... ... ... ... жандана бастауы байқалады.
Қарқаралы маңы аумағында сауықтыру пансионаттары мен ... ... орай ... ... дызмет көрсету сервистік жеткіліксіз.
Елімізде бұл кешендерді әлеуметтік ортаға сай қайта құру проблемасы ... ... ... ... ... сөзсіз. Бітпей
тұрған корпустарды тез арада бітіріп, оларды емдеу орындарына айналдырған
жөн ... Бұл өмір ... ... ... ... РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ РЕСУРСТАРЫ МЕН ОНЫ ҚЫЗМЕТТЕ
ПАЙДАЛАНУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Қарқаралы тауларының табиғи туристік рекреациялық ресурстары
Қарқаралы тауларының табиғи-рекреациялық ресурстары ... ... ... Онда тау ... тау ... ... ... альпиинизмді дамытуға қолайлы орындар көптеп саналады және тау
шаңғысы спортын дамытуға қолайлы. Тауға өрмелеу мен ... тау ... ... ... ... қонақ үйлер, база т.б. жайлар салуға
болатын табиғи-рекреациялық комплекстер бар.
Табиғат зонасының осындай таулы аймақтарында таулы жермен жаяу ... және ... ... ... әртүрлі базалар салуға болады.
Орта-таулы аймақтардың табиғаты мен ауа-райы жағдайы бұл жерлерде ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қарқаралыда климаттық факторлар мен минералды су көздерін, емдік батпақ
орындарын қамтитын емдік-ресурстық фонд, ... ... ... ... ... жол ашық [22].
Сауықтыру туризмнің ресурстары қолайлы ландшафтық-климаттық
жағдайлармен, ... ... ... ... ... ... жылы ... жағалауымен, туристік-рекреациялық қызметтің түрлері:
қыдыру, суға түсу, жағажай, су спортын ... ... ... ... ... су ағысының жылдам ... және ... ... туризмге ғана жайлы болып отыр. Ішкі тау өзендері:
Нұра, Есіл, Құланөтпес, Қыпшақ, Керей, Көң өзендері аса көп ... ... су ... ... ... ... халқының құс салып, құмай тазымен аң аулау түрлерін, жалпы арнайы-
ғылыми, оқу-танымдық, ... ... ... ... ... табиғат саябақтары, қорықтардың табиғат
ескерткіштерінің сондай-ақ кез-келген аң аулау шаруашылықтарының шектеулі
болса да өте сирек ... ... ... бар ... ... орманды дала және таулы аймақтар жануарлар әлеміне өте бай.
Онда жануарлар әлеміне сүтқоректілердің 50 ... ... 85 ... ... ... ... Мұның барлығы белгілі-бір дәрежеде
аңшылық, ақбөкендердің, сирек кездесетін құстардың мекендейтін жерлеріне
зоологиялық, орнитологиялық саяхаттар ... жол ... ... құнды табиғи-рекреациялық ресуртарды тартуда
кәсіпкерлерден қоршаған ортаны ... мен ... ... ... біліктілікті талап етеді.
Қарқаралының табиғи- қорықтық қорығындағы ерекше қорғалатын аймақтар-
дағы туристік қызметтің ... ... ... ... ... ... ... «Ерекше қорғалатын табиғат
аймақтары» Заңында қарастырылған.
Қарқаралының туристік бизнеспен айналысатын кәсіпкерлері өздерінің
табиғи-рекреациялық ресурстарды пайдалана отырып ... ... осы ... ... 1- ... ... ерекше
қорғалатын табиғат аймақтарын ғылым, мәдениет, білім беру мен ағарту,
туризмді дамытуға қолдануға қатысты принциптерге сүйенуі қажет. Қарқаралы
арқылы өтетін ... ... мен оның ... ... мәселелері, сондай-ақ ғылыми, мәдени-ағарту, оқу, туристік-
рекреациялық қызметтер үшін ғимараттар мен әртүрлі орындарды жалға беру
мемлекет құзырында болатынын үнемі есте ұстау керек. ... ... ... ерекшелігіне, мақсатына сай заңда төмендегідей түрлері
белгіленген.
Олар:
- табиғат саябақтары;
- табиғат ескерткіштері;
- қорықтық аймақтар;
- табиғат қорықтары;
- зоологиялық парктер;
- ботаникалық баулар;
- дендрологиялық ... ... ... ... ... ормандар;
- ерекше маңызы бар немесе ерекше ғылыми құндылығы бар су қорлары;
- халықаралық маңызы бар сулы-батпақты ... ... ... ... және ... ... ... маңызы
бар жер асты байлығы бар алқаптар;
Облыс аймағында ерекше қорғалатын табиғи аймақтар ... ... ... ... ... ... 3).
Қазақстан Республикасының "Ерекше қорғалатын табиғат аймақтары" туралы
Заңында ЕҚТА-ның мемлекеттік табиғи-қорықтық қорына төмендегідей ... ... ... және ... ... ... кету ... жануарлар түрлері, ... ... ... ... және өте ... ... түрлері;
- ботаникалық,-сирек кездесетін және бүгіндері жойылып кету қаупі ... ... ... ... ... ... бағалы
- және өте сирек кездесетін түрлері;
- Ормандық,-ЕҚТА-дағы ормандар, орманшаруашылығын ... ... ... ... ... орман өсіру жұмыстары;
- Дендрологиялық,-ғылыми, мәдени-тарихи мәні бар, баулық-саябақтық үлгісі
бар ағаштар менталдардың топтары;
- Гидрологиялық,-ерекше мемлекеттік немесе ғылыми маңызы бар су ... ... су ... ... - ... ... және ... құндылықтарға ие жер
қойнауының геоморфологиялық гидрогеологиялық бөліктері;
- Топырақтық, -кәдімгі, ... ... ... өте сирек кездесетін
топырақ түрлері;
- Ландшафтық,-кәдімгі және өте ... ... ... ... ... эталондық бөліктері мен ерекше рекреациялық
мәні бар жер ... 3. ... ... ... бар ... қорғалатын табиғи
аумақтардың тізбесі [33].
 
|Р/с |Ерекше қорғалатын|көлемі, |Орналасқан |Кімнің қарауында ... ... ... ... | |
| ... ... | | |
|1 ... |112120 ... ... ... Ауыл |
| ... | ... ... министрлігінің Орман |
| |ұлттық табиғи | | ... ... ... ... |
| |паркі | | | |
|2 ... ... ... |Қазақстан Республикасы Ауыл |
| |табиғи қаумалы | ... ... ... ... |
| ... | | ... аңшылық шаруашылығы комитеті |
|3 |Белағаш |1500 ... ... ... ... Ауыл |
| ... | ... |шаруашылығы министрлігінің Орман |
| |табиғи қаумалы | | ... ... ... комитеті |
| |(зоологиялық) | | | |
|4 |Қу ... |33500 ... ... ... Ауыл |
| ... қаумалы | |ауданы ... ... ... |
| ... | | ... ... шаруашылығы комитеті |
|Кесте 3 жалғасы |
|5 ... |500 ... ... ... ... Ауыл |
| ... | | ... ... ... |
| ... ... | | ... ... ... ... |
| ... | | | |
|6 ... |6800 ... арқа ... ... Ауыл |
| ... | ... |шаруашылығы министрлігінің Орман |
| |табиғи ... | | ... ... ... комитеті |
| |(зоологиялық) | | | |
|7 ... |18200 ... ... ... Ауыл |
| ... | ... ... министрлігінің Орман |
| |табиғи қаумалы | | ... ... ... ... |
| ... | | | |
|8 ... |19300 ... ... ... Ауыл |
| ... | | ... ... ... |
| |табиғи қаумалы | | ... ... ... ... |
| ... | | | |
|9 ... тас» |44660 ... |Қазақстан Республикасы Ауыл |
| ...... ... ... Орман |
| |табиғи қаумалы | | ... ... ... ... |
| ... | | | ... |Тораңғы |48 ... ... ... Ауыл |
| ... | ... ... ... Орман |
| |табиғи ... | | ... ... ... комитеті |
| |(ботаникалық) | | | ... ... |15000 ... арқа ... ... Ауыл |
| ... | |ауданы ... ... ... |
| |табиғи қаумалы | | ... ... ... ... |
| ... | | | ... ... |62 ... ... ... Білім және |
| |ботаника бағы | ... ... ... |
4 ... Облыстың 2009- жылы ерекше қорғалатын табиғи аумақтардағы
жануарлар мен өсімдіктер әлемі [21].
| ... мен ... ... |
| ... |Бауырымен |Қосмекен-|балықта|өсімдіктер |
| ... ... |р | |
| | | |ар | | | ... |126 |298 |6 |14 |15 |2643 ... |4 5 |174 |6 |2 |15 |777 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... |8 |8 |- |- |- |31 ... | | | | | | ... қорықша | | | | | | ... | | | | | | ... |12 |17 |- |- |- |14 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |22 |28 |- |6 |- |28 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |19 |22 |- |6 |- |33 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |10 |11 |- |- |- |23 ... | | | | | | ... қорықша | | | | | | ... | | | | | | ... |20 |12 |- |- |- |40 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |14 |17 |- |- |- |35 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... 4 ... ... |- |- |- |- |- |10 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |12 |9 |- |- |- |12 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |- |- |- |- |- |1640 ... бағы | | | | | | ... ... ... ... аймақтарындағы шаруашылық-тық
қызметті реттеу тәртібі табиғат ресурстарын қандай-да бір ... ... ... салады.
Қарқаралыда азаматтардың, туристердің болуы сол аймақты қорғау тәртібі
мен сол территорияға арналған ережелерге сай ұйымдастырылады.
Туристік қызметті ... мен оның ... ... ЕҚТА-ны пайдалану мақсаттарын да сәйкестендіріп алу қажеттілігі
туындап отыр. Ерекше қорғалатын табиғат аймақтарын пайдалану ... ... ... тек қана ғылыми, мәдени-ағарту, оқу, туристік, рекреациялық
және шектеулі шаруашышықтық мақсаттарға ... ... ... ... ... қатысты ғылыми зерттеулер мен оның ... ... ... ... ... Ұлттық бағдарламаны іске
асыруға қажетті жағдай болып есептеліп, кәсіпкерлер мен ... ... ... болып саналатыны белгілі. Осы ... ... ... сыртқы ортаны қорғау және табиғатты тиімді
пайдалану негіздерін жасауда мемлекеттік табиғи-қорықтық қор объектілерін
зерттеуді атап өтуге ... ... ... Заңның 30-шы ... ... ... төмендегідей мақсатта қолдануға болады деп атап көрсетілген:
жаратылыстану-ғылыми ... мен ... ... қоршаған ортаны
қорғау мен табиғат байлықтарды ... ... ... ... тарихи мәдени мұра ретінде объектіні, табиғаттың өсімдіктер мен
жануарлардың жансыз объектілерін көрсетуге:
- табиғат қорғау мекемелерінің қызметімен ... ... ... ... ... туризмнің атқаратын базасын
дамытуға және туристік ... ... ... мен жеке
бағдарламалар міндеттерінен туындайтын маркетингтік стратегияға ... ... ... ... ... ... қолданылуы 31
бапта қарастырылған. Онда:
-оқулық экскурсияның өндірістік практика базасы ретінде;
-ғылыми ... ... ... ісі ... ... ... мен ... байлықтарын тиімді пайдалануға
қатысты мамандардың білімін жетілдіру мен ... ... ... ... ... ... пайдалануда және ерекше
қорғалатын табиғат аймақтарында ... ... ... ... ... салатын шаралардың талдамасы туристік ... ... мен ... ... ... - ... айқындауға мүмкіндік береді:
Ерекше қорғалатын табиғат аймақтарының жоғарғы категориясына жататын
республикалық дәрежедегі мемлекеттік табиғат қорықтарында төмендегілерге
тыйым ... ... мен ... салуға, жалпы халық пайдаланатын жолдар салуға, су
құбырлары мен электр бағаналарын жүргізуге және ... ... ... жер үсті ... жер асты ... қандайда бір болмасын
шаруашылықтық мақсатта пайдалануға:
- ... ... ... және ... алқаптарды
аңшылық шаруашылық мақсатында пайдалануға: аңшылық пен балық аулауға:
- ... ... ... жинауға табиғи ортадағы ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізуге:
- арнайы берілген рұқсатсыз ... ... ... ... (VІІ ... 35 бап, 1 ... тыйымдық сипаттағы жайға түсініктеме берер болсақ, ЕҚТА-ның
мұндай енетін ... ... ... мен ... ... коммерциялық мақсаттағы ... ... ... ... ... байқаймыз.
«Мемлекеттік табиғат қорықтарын мәдени-ағарту емдік ... ... ... ... деп аталатын 37 бапта
төмендегі жайларға рұқсат беріледі ... ... ... отырып, арнайы белгіленген орындарда мәдени-
ағарту, емдік және туристік ... ... ... жабдықталған туристік соқпақтар арқылы ... ... ... және бұл үшін ... ... мәдени-тұрмыстық объектілер, яғни туризмнің инфрақұрылымы мен
туризм индустриясының объектілерін салуға:
Қарқаралы өзінің тартымды ... ... ... ... ... ... ... объектілерімен ұйымдасты-рушыларды өзіне
еріксіз тартуда. Бұл ... ... мен ... ... ерекше қорғалатын табиғат аймақтарынан арнайы туристік
мақсаттағы орындар ашу қажеттігі туындайды. Әлемдегі көптеген ... ... ... ... алайда оны осы мақсатта
пайдану мәселесі әлі ... ... ... ... ... ... мақсатқа пайдалану қорықтық территориялар арналған мақсатқа
қарсы статуысына қарама-қайшы келеді. ... та ... ... ... ... ... ... білуде тәжірбие
жинақтаған жерде табиғатқа зияныне тигізу фактілері аз болады, ал табиғат
қорғау саласындағы, ... ... ... бар ... жұмыстары
жұртшылықтың ЕҚТА қажеттілктеріне және экологиялық мәселелерге назарын
аударады.
Табиғи комплекстің саласы-ресурстардың туризмнің ... ... ... ... ... анықтайтын қажет.
Табиғи ресурстардың сыйымдылығы, дарынды жіберу біркелкісіз туристік
ағымдар және үлкен ... ... ... ... ұзақ ... ... ... Туризмнің дәл түрлеріне немесе рекреациондық
дәріс циклдары табиғи ресурстарға сыйымдылықтың нүктесімен анықталады. Олар
сыйымдылықты анықтайды.
Антрактивтік ( ... ... ... ... ... ... тарту
шақыру мінездемелері экзотикалық пейзаждық әркелкілігі арқылы беріледі.
Табиғи ландшафтарды эстетикалық бағалау табиғатты мезгілдік динамика-сымен
есептеледі, рельефтің мінездемесінің ... ... ... [7].
Табиғи ресурстардың мақсаттылығы - бұл әлеуметтік экономикалық бүгінгі
мүмкіншіліктің ... Бұл ... ... шаруашылық салаларымен
салыстырғанда белгілі аумақтағы туристік саланың беретін ... ... ... - ... ... ... және
экологиялық жекелеген рекрациондық эксплуатациялық жүктемесінің
ұстамдылығын ... Олар ... ... және ... қамтамасыз етеді.
Комплекстік туризм және демалыстық ресурстардағы әртүрлі болжамдағы
ресурстарды пайдалануды көрсетеді. Табиғи ... және ... ... ресурстар емес екендігін айтуымыз керек. Туристік
рекреациялықта олар еңбектік пән болып ол ... ... ... ... ... ... ... Табиғи объектілер және
комплекстер ... ... ... ... шарт ретінде
саналады.
Табиғи ресурстар алдыңғы айтылғандай туристік қызмет ету өндірістік
мақсаттан қолданудағы ... ... бірі ... табылады. Табиғи
шарттардың мінездемесі туристік ... даму ... ... ... ... Өйткені табиғи ресурстар туристердің өздеріне
қажетті демалу аудандары мен саяхаттық маршруттарды ... ... ... Туристік шаруашылықты дамытудағы маңызды мәселе берілген
территорияның ... да ... ... ... өте ... ландшафтың негізгілерін және климаттық шартты өсімдіктер әлемінің
әртүрлілігін аң аулау және балық аулау мүмкіндіктерін және ... ... ... спортық және демалыстың түрлерін ескереді. Сонымен бірге
туристер жергілікті таулы рельефтердің әсемдігін ... ... ... ... туристерді сұнғатты пейзаждармен өзіне тартатын
сауықтыру таулы ауасы және альпинизм, тау шаңғы спортымен айналысу ... ... ... ... береді.
Қарқаралының туристік рекреациялық ... ... ... олардың дамуы құрылуымен өзгеруімен рекреационды сұраныстар
көлемімен және рекреациондық пайдаланудың пайда болуынан ... ... ... және ... ... ... сұраныстың бар болуы
оларды оқып үйренудегі және бұрынғы заманда сақталынған танымдық туризмге
деген туристік ... өте ... ... ... ... ... ... Қарқаралы» демекші, ежелден сұлулығымен әркімді
тәнті етіп келген бұл өлке енді ... ... ... ... көздеген мақсаттардың бірі болып отырғаны рас. Мұнда жер шарының ... ... ... ... ... ... бір көрген адамның
екінші рет келуіне себепкер болардай тартымды да ... ... ... ... ... ... Сондықтан да, мемлекет билігі Қарқаралыны
үлкен туризм орталығына ... үшін бар ... ... Егер мұнда
туризм жақсы дамыса, ол елімізге ірі көлемде қаржы құйып қана ... ... ... ... ... ... бұрынғы қазақ қыздарының басына киген «қарқара» бас
киімінің ... ... ... Өйткені, бұл жер таулы аймақ болғаннан
кейін, көп таулар түрі ... ... бас ... ... ... ... жібекпен, шашақтармен қалай сәнделсе, Қарқаралының таулары да
гүлдермен, өзен-көл, ағаштарымен ... ... ... үшін ... алар орны ... Біз ... ... аймақта әдемі таулар, өсімдік әлемі, жануарлар ... ... ... ... ... Олардың туризм үшін сұранып тұрғанын да ... ... Енді ... осы ... ... ... тоқталып өткенді
жөн көріп отырмыз. Өйткені, Қарқаралының туризмін дамытса, осы ... ... ... ... ... ... тау-лы алқап. Қарағанды облысы Қарқаралы
ауданының орта тұсында орналасқан. Айналасындағы ұсақ ... ... ... көп ... ... ... ... таулар мен биік
шоқылар тобының тізбегінен тұрады. Олар солтүстік-
| ... 1. ... ... [39] ... оңтүстік шығысқа қарай 30-35 ... бір- ... ... ... ені ... Алқаптың солтүстік батысында Шаңкөз (1360 ... жеті ... ... (1254 м), ... ... осы таулы
алқапқа атауы берілген сүйір шыңды Қарқаралы (1206 м), орта тұсында Бұғылы
(1323 м), оңтүстік батысында ... (1169 м), ... ... шыңы 1403 м, ... ең биік ... ... ... (1230 м), шығысында Жауыртоғай, Найза, т.б. таулар орын ... ... ... ... ... ... т.б. ... кең сайлар бөліп тұрады (Сурет 1). Тау ... ... ... ... ... ... ... Үлкен көл, Шортанды, т.б. көлдер
бар. Олардың ... ... ... шын ... Иә, ... ... олар ... де құс қауырсынымен ... ... ... ... ... Кейбір қазақ рулары көшпелі заманда
сандыққа тағатын үкінің немесе ... бума ... ... деп
айтқан.
Қарқаралы оазисіне алғаш келген шетелдік зерттеушілердің бірі –
орыс ... ... ... ол ... 1909 жылы ... ... ... үш тау сілемінен тұрады. Бірі – ... ... бар ... ... – адам аяғы жете бермейтін Шаңкөз қыраты және Комсомольск
шыңы орналасқан Мәтен таулары. Бұталы мен Шаңкөз ... ... ... ... ... араларында Кеңдара жырасы жатыр.
Биіктігі жағынан әлемнің көк ... ... ... Қарқаралы таулары сұлулығы мен қайталанбас ғажайыбы тұрғысынан
туризм бағытын дамытуға таптырмас өлке ... ... Оның ... ... ... әлемі әдемілік аңсаған саяхатшының ... ... ... сарайлар. Бұлар Қарқаралы қаласынан 2 шақырым жерде орналасқан.
Алып тастар ... ... және күн ... ... ... қабырға іспетті тұр. Бұл табиғи үңгірлердің ауқымдары да өте үлкен: 8-
10 метрді құрайды. Күмбезінің астында ... ... ... шашылып
жатыр. Тас сарайлар қаланың солтүстік-батыс жағындағы биіктеу ... ... Тас ... ... ... ... ... дала
көрінісі ашылады: бір жағында – сары ... ... ... ... ... келесі жағында – тоғай басқан көгілдір ... ... ... ... ... ... орналасқан, олар адам дауысын
жеті мәрте қайталайтын акустикасы таза зал сияқты. Нүркен Әбдіров ауылына
дейін барсаңыз, ар ... Кент ... ... ... ... қираған орнын көруге болады.
Әлемде саяхатшыларды тартатын ... ... ... Мәселен,
Америкадағы Колорадоны немесе өзіміздің Шарынымызды айтуға ... ... Тас ... ... де ... ... ұялмай қосып, әлемнің әр
бұрышынан туристерді шақыруға әбден болады.
Орманшы үйі . Орманшы үйі Коммисаровканың таулы қойнауына орналасқан.
Бұл үй 1913 жылы ... ... ... ... ең ... ... Ол ... топырағына тұңғыш “Сібір шыршасы” мен балқарағай
ағаштарын өсірген.
| ... 2. ... үйі (ХІХ ... [40]. ... ... 93 жылға жуық болған орманшы үйінің архитектуралық
көркі көз тартады. Бөренеден қиып салынған екі қабатты ғимараттың терезе
карниздері әшекей ... ... ... ... ... ... ... ғимарат бұл
төңіректе кездеспейді. (Сурет 2).
Жерасты бұлақ көздері. Қарқаралы тауларының айрықша белгілерінің бірі
осы. ... ... ... ... су ... дәмді және салқын. Солардың
ішінде жергілікті халық Суықбұлақтың суын жақсы бағалайды. Бұлақтың түбінен
көпіршіктер шығып ... бұл ол ... ... анық ... айтуынша, бұлақ секундына 0,45 литр су бере алады. Оның
жазғы орташа температурасы + 6 ... Сол ... ... ... қыс
мезгілінде қандай аяз болсын бұлақ суының бір температурада болатынын және
ешқашан қатпайтынын айтады.
Табиғаты ... бұл ... ... деп ... ... ... өзен бар. Ол ... бастауын таулардың солтүстік беткейіндегі
адырлар арасындағы екі ... ... Сол жақ ... ... және ... басталады. Ол Қарқаралы қаласының маңынан өтеді. Оң жақ қайнардан
шығатын су жаз кезінде тартылып қалады. Екі қайнардан басталған сулар ... ... ... ... Қақаралы өзенін түзеді.
Комсомольск шыңы маңайынан бастау алатын Кеңгір бұлағы тура шығысқа
қарай Қабан өлкесімен ... ... ... ... соң, ... ... өзен ары қарай Қарасу аталады. 20 шақырымнан соң Қарасу
өзені Сұлтанқопа көліне келіп құяды. ... ... бұл ... Қарасор
көліне құятын суы мол әрі ағысы қатты Жарлы өзені бар.
Қарқаралы ... ... Өлке ... ... және ... ... бөлінеді. Далалық көлдерге тау ... 10-20 ... ... орын ... ... ... Шеңгел, Шұңқыркөл, Байтаркөл жатады.
Олар ағынды сулар емес, қатты тұзды және жағалаулары әппақ ... ... ... ... көпшілігі құрғақшылық кездерінде тартылып қалады.
Екінші топ құрамында бес көл бар. Олар: ... және Кіші ... ... және ... ... үш көл тау етектерінде орналасқан және олар
жауын-шашын суларымен ... жер асты ... де ... ... ... ... ... қоршалған үлкен ойда тұр, ал
Бассейн болса, шыңның жырасында орналасқан.
Осы көлдердің ішіндегі ең ...... ... да, осы жерге
туристер көп келеді. Пашенное көлі жағасында сауықтыру кешені салынған,
және жоғарыда атап өткен «Шахтер» демалыс үйі бар. ... ... ... басынан әдемі көрінеді, ол қалаға таяу болғандықтан, оның жағасында
жағажай бар. Жаз ... ... осы ... ... ... 3. ... [39]. ... көл – табиғатты сүюші көпшілікке өзінің әсем сұлулығымен таныс.
Ол Қарқаралы қаласынан 6 шақырым қашықтықта жатыр. Оған апаратын ... ... ... бойымен жоғары өрлейді және осы жерден қылқан
жапырақтың (хвоя) иісіне толы асқақтаған қарағайлы орман басталады.Шайтан
көл жартастар мен жас қарағайлардың арасынан кенеттен ... Оның ... ... 50 шақырым шамасында. Құзды тастар мен судың сары – ... ... ... ... ... таулардың ортасында
орналасқан Шайтан көлдің сыры мен құпиялығын ... осы көл ... ... ... әсер ... ... ... көл (Бассейн). Қарқаралы тауындағы көрікті шағын туристік көл.
Қарқаралы қаласының оңтүстік батысында
6 км ... ... ... жартасты шың басында, қарағайлы орман
арасындағы ұзынша астау шұңқырда орналасқан. Ұзын-дығы 60 м, ені 40 ... ... 2м. ... ... оңтүстік жағасы – биік тік жарлы,
көлеңке
түсіріп,
суып буланудан сақтайды.
Сурет 4. ... көл [39]. ... ... ... Шығыс
жағасы
ашық, жайпақ, ол арқылы көлдің артық суы ағып кетіп отырады да, су деңгейі
бір қалыпта сақталады. Қар және жаңбыр суымен толысады, суы ... ... ... мен ... жиі ... ... ... Қарқаралы тауларындағы қай-қай көлді алсаңыз да, әрбірі ... ... ... көбісі жер асты ... ... ... ... күмән жоқ. Бұл маңда суды ластайтын
зауыттар жоқтың ... Ол да ... ... адам ... тарапынан залал
келмегендігіне бір дәлел [34].
Қазақстандағы туризмді дамыту үшін Қарқаралы көлдерінің орны ... ... ... ... суы, ... ... түрлі балықтары мен жағасына
келетін түрлі аң-жануарлар туристер үшін ... ... ... ... кент ... (ХІХ ... ауданының Кент ауылының оңтүстігіне таман Кент тауының шығыс
бөлігіндегі Қызылсу өзенінің жағалауына орналасқан.
“Қызыл ... ... ...... орны осы ... ... Өз уақытында бұл екі қабат етіп салынған айқыш ... ... ... салынған. Құрылыс материалдарына осы
|Сурет 5. Қызыл кент сарайы ... ... [40]. ... ... тасын қашап салған (Сурет 5 ).
Ғимараттың үш бүйірінен ... ... ... ... ... ... ішкі есіктер арқылы байланысқан. Сарайдың оң
түстікке қараған сыртқы есігінің алдында тағы қосымша бөлік болған.
Аңыз әңгімелерде: Еділ бойындағы қалмақ ... қызы ... ... ... 40 қыз, 40 ... жолға шығыпты. Жол көрсетуші болып
қазақ батыры ереді. Сол жылы қыс ерте түсіп, жолшыбай Кент тауын ... ... Хан ... ... қыз ... ... сол жерге сарай
салғызады.
Бүгінде осы жерге саяхатшылар келіп тамашалайды. Бұл аймақта бұдан да
басқа ... ... ... ... бар ... ... айтылады. Егер
солардың бәрін тарихшылар ашып, ... ... ... ... ... ... құндылықтар болары сөзсіз [41].
| ... 6. ... ... мен ... ... [39]. ... және ... ... ... жануарлар әлемі өте бай.
Мұнда тек ... ... ... ... ... ... де көп. ... жануарларды қорғайтын Қызыл кітапқа мына аң-
жануарлар енгізілген: арқар, қодас, ... сұр құр, сұр ... ... ... қатар, тарғыл тоқылдақ, қара құтан, т.б. ... ... ... ... ... және ... бара ... өсімдіктер
тізімі де айтарлықтай. Мәселен олар – дәрілік ... ... ... шай ... бетеге, көкнәр, жатық жусан, қарқаралылық бидайық, иілген
қызғалдақ, итмұрын, т.б. (Сурет ... ... ... ... ... және ... тауларында
мекендейді. Кент аймақтық бөлімшесінде олардың 14 түрі мекен етеді екен.
Міне, жоғарыда айтып өткен жайлар, Қарқаралы тауларының ... ... ... ... мүмкіндік береді. Мұнда бір ғана
табиғат ғажайыбы емес, бәрі де бар: тау да, ... де, ... ... да, ... ... да ... Сондықтан, Қарқаралының
туризмдегі орны мен рөліне жоғары баға беруге болады. ... ... осы ... әдеміліктерді тамашалап қана қоймай, таза саф
ауамен демалып, жан тыныштығын да сезінеді, рухани сауығады.
3.3 ... ... ... ... ... ... ... Қарқаралы қаласы ... ... көз ... тау ... туризм саласын дамытуға үлкен
мүмкіндік ... ... ... ... барлығы 15 шақты демалыс
үйлері мен санаторийлер орналасқан, осы кезде көбісі қайтадан ... ... ... ... 7. ... ғажайып табиғаты [39] |
Туризм саласы ауданда өте
үлкен болашағы бар ... ... ... ... ... мүмкіндік
беріп, жалпы экономиканы дамытудың басымды факторы болуы мүмкін (Сурет 7).
Сонымен қатар, осы кезде біраз проблемалар бар: әрқайсысы өз ... ... ... ... ... саны ... алынбайды,
жергілікті бюджетке жер және мүлік салығынан басқа ... ... ... ... ... мен қызмет көрсету деңгейі үлкен
айырмашылық ... ... ... ... ... ... қарасты «Шахтер» демалыс үй іөте жоғары деңгейдегі әр түрлі
қызмет ... ... ... бар ... ... ... ... әр түрлі ойын алаңдары, ... ... ... ... ... жұмыс істейді.
Бірақ жазғы уақытта «Шахтер» демалыс үйі 50 %-ға ... ... ... ... ... алады, сондықтан көбінесе
демалушыларға жолдамасыз орын алу өте қиын ... ... ... ... ... ... үйлері, өте
үлкен мүмкіншіліктері болып тұрып, тек жазғы уақытта ... ... ... қабылдайды.
Қалған демалу нысандары, «Шапағат» лагерінен, «Жемчужина» демалыс
үйінен басқа демалыс үйлері күрделі жөндеуге, абаттандыру, қыз-меттерді
көбейтуге, ... ... ... ... тек ... ... (Сурет 8).
|Сурет 8. Шапағат лагері [40]|
Сонымен, аудандағы бар туристік нысандарды дамытудың басты рольін
инвесторлар мен ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің өз қаржылары, ірі
корпорациялардың тікелей инвестициялары болуы ... ... ірі ... ... үлгі ... «Тасбұлақ» демалыс үйі
ерекше орынды алады.
2007 жылдан ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру жұмыстарын бастаған. Жоспарда 6
қабатты және 3 ... ... ... ... ғимаратын қалпына
келтіру жұмыстары, спорттық-сауықтыру орталығы, VIP-коттедждер, жазғы кафе,
монша, ... ... ... ... бассейндер, тікұшақ қону орындарының
құрылыстары бар.
«Тасбұлақ» демалыс үйінің қайта қалпына келтіру жұмыстары аяқталған ... ... ... ... ... ... сай келуі жоспарланып,
ал халықаралық аты – «Тасбұлақ тау отелі» деп аталады (Сурет 9).
|Сурет 9. «Тасбұлақ отелі» [40] ... ... ... ... ... ... ... паркінде
орналасуына байланысты болғандықтан, негізгі талап- осы нысандардың
жұмыстарының келеңсіз әсерінен қоршаған ... ... ... мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы. Қарқаралы мемлекеттік ұлттық
табиғат саябағы Қазақстан ... ... 1998 ... 1
желтоқсандағы № 1212 қаулысымен құрылған. Қарағанды облысының Қарқаралы
ауданының шығыс жағында орналасқан (Сурет ... ... 10. ... мемлекеттік |
|ұлттық табиғат саябағы [42]. ... ... ... ... 90323 га жер ... құрайды, оның
40341 га орман шаруашылығы. Орман шаруашы-лығы негізінен қарағайдан қайың
мен ... ... ... терек тал және бұталардан тұрады.
Ұлттық бақтың үш филиалы бар: Таулы (жалпы аумағы-25576га);
Қарқаралы (жалпы аумағы-23846 га) және Кент ... ... ... торабы бір бірімен аралас орналасқан бес таулы
топтан ... ... ... ... ... және ... ... таулары
мен Кент алабы ерекше ландшафты асимметрияға ие: оның солтүстік ... және ... ... ... және ... өте бай. Олар ... ... шатқалдармен алшақтанған, тау аралас жартас шоқылармен және
шыңдарды құрайтын жоталар мен жатық жазықтықтардан тұрады. ... ... ... және ... Бұғылы және Айыр жоталары мен жекелеген Комсомол
(1403м), Шаңкөз (1360м), Бұғылы (1323м), Көктөбе (1254м) шыңдарынан және
бірқатар ... ... ... емес ... ... ... үшін
су тартылмайтын жылғалардан, терең аңғарлардан, таулы бұлақтардан және көл
қазандықтарынан, сондай-ақ ұсақ ... ... оның ... тән.
Қаралып отырған аумақтың климаты барлық ұсақ таулы алқап шегінде ауа-
райының антициклондық түрімен континенттік болуы қыстың қаттылығымен,
салқын жазбен, ... ... ... жиі ... құрғақшылдық, аңызақ
желдерінің қайталанатыны тәуліктік және жылдық температурасының едәуір
ауытқуына әкеліп ... ... МҰТБ ... 198 ... жабын тұқымдық
өсімдіктерден, 3 жалаңаш тұқымды түрі, 2 папортник ... 27 мүк ... қына ... ... ... ... олардың 800-дей түрі барлығы
қазіргі кезде тіркелген. Бұл маңындағы дала ... ... үш есе ... экологиялық баланс бұзылмайтындай кіші ... ... ... ... қонақ үйлерінің, спорттық ... ... ... ... ... орындарының, жазғы
кафелерінің және қайық аялдамаларының құрылыстары бойынша жобаларды жүзеге
асыруға мүмкіндік ... ... ... саласын дамыту мен Табиғат паркінің жерлерінен
кем емес қала ... ... ... жағдай жасауға үлкен
ұйымдастыру жұмыстары жасалуда.
Бұның алдында 2007 жылы ... ... ... 240 га ... ... мен ... дамытуға негізгі учаскелері белгіленіп, ... ... ... өткізілген.
Бұл жерлерге «Үлкен көл» ... ... ... жанындағы
учаскелер, республикалық жол жанындағы учаскелер, қала маңындағы учскелер
сияқты инвестициялық тартымды ... ... ... тек ... ... ... ... үйлері, шағын және
орта бизнес нысандары ғана салынбай, барлық қажетті ... ... ... ... басқа «Мемлекеттік ұлттық табиғат базасында туризмді дамытудың Бас
жоспары» бағдарламасының істелуі басталды, сонымен қатар, «Қарқаралы – ашық
аспан астындағы мұражай-қала» атты ... ... ... арналған
бағдарлама жүзеге асырылуда, оның бастысы қала ... ... ... ... ... ... ... спортты дамытуға барлық мүмкіндіктер бар, ... ... ... ... ... тауларында қонақ үйі, көтергіші, шаңғы трассасы
бар тау шаңғы базасын құрылысына табиғат қолайлы жағдай жасап отыр.
| Сурет 11. Мәди ... ... ... ... ... ... ... ... орындары болып тарихи
жерлер мен ескерткіштер болып табылады: Абай үйі, ... ... ... ... ... ескі ... Мәди Бәпиұлының зираты, Қазақстандағы
жалғыз «78-коммунар Бауырластар зираты» ... ... ... 5 ... бар ... мұражайы т.б. (Сурет 11).
Ауданда, әсіресе Қарқаралы қаласында ... ... ... ... ... ... де көп: ... Аллеясы, «Байтерек» Даңқы
Галереясы, Мәди ақынның ... МИГ ... ... ... ... арналған Даңқы мемориалдық кешені, т.б. (Сурет 12).
Келген қонақтарға Қарқаралы қаласында екі қонақ үйінің ... қала ... 450 ... ... үйі, 25 ... арналған
жазғы кафесі бар орталық қалалық саябағы бар.
|Сурет 12. «Байтерек» [39]. ... ... ... орындары мен сауда орындары қызметін
көрсетеді: қаладан 40 шақырым жерде, республикалық жол ... ... ... 3 кафе орналасқан, қаланың өз басында 350 ... 6 кафе және ... ... ... ... ... ... (туризм, саяхаттар,
санаториялық-курорттық  ем  алу)  мен  ... ... ... (баспана  беру, тамақтану  мен түрлі шаралар ұйымдастыру)
тұрады. Мұның бәрі жалпы  ... ... Оның ... ету ... ... күшті қалпына келтіру».
 « Рекреация рухани дүниені байытып, адамның көзқарасын кеңейтеді.
  Рекреация үшін 3 ... ... ... «өркениетті» дем алыс қымбатқа түсетіндіктен, адамдардың жеткілікті
кірісі болуы керек;
2) рекреациялық қор;
3) рекреациялық шаруашылық ... ... ... ... ... өсіп
келеді. Бұның өзі елімізде туризм дүрбелеңін тудырады [26].
 Ал біздің елімізде ... ... ... ... ... үйлері мен базалары, санаторийлер, ... ... ... Рекреацияның бұл саласы да жылдам дамып келеді.
    Рекреациялық  қорлардың екі түрі бар: ... ... ... ... ... барып дем алуды ... әсем ... ... ... бейнедегі жартастар, үңгірлер,
каньондар (яғни, табиғат ... ... Бұл ... құрамдас
бөлігі қолайлы климаттық жағдай болып табылады. Ол сонымен ... ... ... ... ... тебетін) ұзақтығына әсер етеді. ... ... ... яғни біздің арғы ата-бабаларымыздың өз қолдарымен
жасап кеткен ғажайыптары. Ежелгі қалалар, кесенелер, ... мен ... ... ... ... ... ... бәрі
Отанымыздың мәдени мұрасын құрайды.
    Ал Қарағанды облысының рекреациялық қорлардың ... ... ... ... ... Су ... шомылу жағажайлық демалыс
зоналарына айналуда. Таулы ... ... пен ... кең таралған.
Қарқаралы қаласы танымдық туризм орталықтарына айналуда [23].
    Қарқаралының әсем табиғаты мен көп ... ... ... ... ... өте мол, әлі ... зерттеліп біткен жоқ.
    Біздің кең-байтақ Отанымызды ойша шолсақ, оның әр ... үшін ... ... ... пен ... ... ... Орталығындағы ертегідегідей әсем өлке – Қарқаралы таулы-
орман ... ... парк ... ... Оның солтүстігінде емдік
балшықтың еліміздегі ең үлкен қоры бар ... көлі ... Ал, ... ... ... балық аулауды, суға шомылуды сүйетіндерге
етене таныс Балқаш көлі ... – 2030» ... ... қаралған, Қазақстан
Республикасы туризмді дамыту ... ... ... еліміздің
әлеуметтік-экономикалық дамуында маңызды орын алады, туризм жетістіктерінде
рекреациондық ресурстар мен олардың ... ... ... ... ... ... индустриясы маңызды фактор болып
табылып, кең көлемді бизнестің белсенді түрінің бірі бола ... ... ... ... да ... ... дамыту мен оның
мәселелерін шешу толғандырады. Туризмнің жылдық табысы әлем көлемінде 3
трлн. АҚШ ... ... ... ... макроэкономикалық ортаның тұрақсыздығы
туризм индустриясын жүзеге ... әрі де ... ... ... ... келтіреді. Көзделген (межелеген) мақсаттар ұзақ
мерзімдегі ... ... ... ... ... ... да жиі ... ал нәтижелі бағыттар қысқа мерзімді немесе шектелген мақсат болып
қалып қалды. ТМД елдерінде мысал ... ... ... ... ... ... ... болатын болса, онда кризиске (шектелуге)
әкеп соғады, бәсекелестікті жояды, туристік топтардың көлемінің ... ... ... ... ... ... ... толық
қайшылануына, тұрғындардың жағдайының күйреуіне ... ... ... ... мен ... ... мәселелерін зерттеу, табиғи-
рекреациондық потенциалдың жемісті пайдаланылуы Қазақстан Республикасы
экономикасының ... ... ... ... ... ... дәрежесі ауыр әлеуметтік, экологиялық,
демографиялық және т.б. ... ... ... ... ... ... ... бір
сегменттердің бірі болып отыр. Потенциалды шығару оның бағасының әдістеріне
тәуелді.
Туризм индустриясы - әзірге анықталмаған дәрежесі жоқ, ... ... ... құрылымында өз орнын ... ... ... ... индустриясының дәрежесін анықтайтын кез келді.
Туризм индустриясының әлеуметтік-экономикалық нәтижелілігі ... ғана ... ... ... ... көптеген елдерінде туризм саласы дамудың басым бағыттары
ретінде экономиканың тірегі, ... көзі ... ... ... да
отандастарымыз жылына бір келетін демалыстарында Қара теңіз жағалауындағы
демалыс орындары мен Ыстықкөлге ... таза ... ... ... суына
шомылып, жан рахатын бастарынан өткереді. Қарап отырсақ, туризмді дамытуға,
оның ... ... ... оның ... ... ... ... бар. Осыдан да болар Қазақстандағы туризм кластерін дамытуға ең
қолайлы аймақ ретінде жерұйығы Қарқаралы таңдап алынғаны.
Дамудың басым ... бірі – ... ... ... қалыптастыру мақсатында елімізде 2007-2011 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарлама әзірленсе, облыс көлемінде осыған орай ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатында 2006 жылы
жергілікті бюджеттен 18 млн. теңге қаржы ... ... ... ... ... 59 млн. ... ... қаржы қарастырылған.
Облыс экономикасына тигізер мүмкіндігі мол саланы дамыту мақсатында
өткен жылы атқарылған игі ... ...... ... ... республикалық туристік шараларға қатысу ... ... ... ... ... ... жұмыстарын
жатқызуға болады. Мәселен, 2001 жылдан бастап Қазақстан ... ... ... ... яғни ... ... ... Мадрид (Испания), Мәскеу (Ресей), Лондон (Ұлыбритания), Шанхай
(Қытай) және Сеул (Корея) қалаларында облыстың туристік әлеуеті көрсетілсе,
биылғы жылы ... ... ... ... ... Қазақстанның стенді
арнайы номинациялар бойынша бірінші жүлдеге ие ... Онда ... ... ... ... орын алуы да ... іске ... тигізгенін айтқан жөн [33].
Бұл өлкенің таңғажайып тамашасын алыс-жақынға жеткізу, жарнамалау
бағытында Алматы және Астана қалаларында өтетін ... ... ... ... ... ... негіз қалауда.
Аймақтағы туризмнің дамуын тежейтін негізгі мәселе – тартымды туристік
объек­тілерге және әдемі ... ... ... жолдарының
нашарлығы. Дегенмен, туристік нысандарға ... ... ... ... ... ... ... қай аймағын алып қарасаңыз да тұнып тұрған ... ... ... ... Көк ... ... көз ... тұратын осы төңіректің ең биік, әсем шыңы,
Қарқаралының символындай болған бір ... ... ... ... ... ... ... «Қарқаралы шыңы» деп атайды. Қай жағынан ... да бұл шың әр ... ... ... ... ... келбетін өзгертіп
тұрады. Аттары бірінен бір өткен Бұғылы, Шаңкөз, Көктөбе таулары шынында,
жер ананың «Қарқарасы» сияқты.
Басқа ... ... ... сондай-ақ тегістік жерлердің артериялары,
минералдық су және балшық көздері, табиғат ... атап ... ... мен ... соның ішінде эндемикалық және
реликталық, қорған кешендері, ... ... ... ... және ... ... ... мазарлар және бұрынғы
кездегі сәулет ... ... ... ... ... ... ... Осы ресурстар облыстың туристік инфрақұрылымының
негізгі құрамдас бөлігі екенін көрсетеді.
Сонымен ... ... ... саяхаттардың мақсаттарына қарай
туристерге курорттық-емдеу, соның ішінде климаттық ем, бальнеологиялық ем,
экологиялық ... ... ... оның ... ... мен ... бақылауға негізделген түрлері, спорт-сауықтыру туризмінің (жаяу
жүру, тауға шығу, ... ... ... суға ... судағы спорт,
мотоциклмен жарысу, желкенесу, альпинизм түрлері, мәдени-танымдық), соның
ішінде табиғи, мәдени-тарихи көрікті ... ... ... ... ... ... ... аңшылық-кәсіпқойлық, белгілі
жағдайларға байланысты экскурсиялар уақытын мәнді өткізем ... ... жол ... ... ... ... ... сұлу да тартымды Қарқаралы таулы аймағын
жыл сайын ... ... ... ... ... ... – бүгінгі таңдағы басты мәселелердің бірі. Әсіресе, жергілікті
билік тарапынан осындай бір ... бар. Күні кеше ... ... ... ... ... ... ассамблиеясы отырысында
Қазақстандағы туристік саланы дамытудың көптеген ... ... ... ... ... сақталынуы тиіс Қарқаралы демалыс аймағы да
айтылмай қалған жоқ.
Бүгінде Қарқаралыдағы емдеу-сауықтыру орталықтары мен өзге де демалыс
орындарында ... ... ... ... келтіріп,
автокөліктерді жалға беру ісін жолға қою мәселесі күн тәртібіне шығарылуда.
Шенеуніктердің айтуынша, туризмді қарыштап дамытса, одан ... ... ... де ұтары мол. Әзірге ... әсем ... 20 ... ... ... ... ... жатыр. Алайда, солардың тек
бірнешеуінде ғана шетелдік меймандарды ... ... ... ... бар ... күні ... тек ... үшін ғана маңызды туристік
«Мекке» болып отыр. Жоғарыда айтқанымыздай, билік өкілдерінің ... ... зор. ... ... ... ... жету үшін Қарқаралы таулары мен
табиғатын ірі-ірі халықаралық көрмелерге шығарып, тиісті ... ... ... ... ... шенеушіктердің ең басты міндеті – демалыс
үйлеріндегі қолайлылықты жақсарту болып тұр. ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, жаңа демалыс нысандарын ... ... да ... ... ... маусымдары саябырсып,
саяхашылар қатары ... ... осы ... тезірек тұрғызып алу
жоспарлануда.
Жақын ... ... ... бір ... ... ... салу жобада бар. Жоғарыда айтылып өткендей, егер демалушыларға
автокөлік жалға берілетін ... бұл ... әр ... ... да бір амалы болары хақ.
Жергілікті шенеуніктердің есебінше, Қарқаралыға жолы түскен әрбір
турист демалу мен саяхат кезінде ... мың АҚШ ... ... ... Егер жыл ... мыңдаған туристерді тартып, әрқайсысы осындай сомада
көк қағаздарын қалдыратын ... одан ... ... пайданы
есептей берсеңіз болады.
Кәсіпкерлік және өндіріс ... ... ... ... ... айтуынша, қазіргі туристер ағымын 20 пайызға арттыру жаңа 2000
жұмыс орнының ашылуына себепші болады.
Қарағанды облысының әсем ... ... ... ... үшін ағылшын тіліндегі ақпаратттық белгілерді де көптеп ... ... (жол ... ... мен ... жөніндегі нұсқаушыларды дайындау
ісі де шешілуге тиіс мәселелер.
Дегенмен, ... ... ... ... ... ... бұл ... емес. Олардың жанына бататын мәселе – қазіргі
кездері қыста мұнда адамның көп ... ... бар ... ... ... үш айда ғана ... ... істейді.
Ал Қарқаралы ауданының шенеуніктерін басқа бір мәселе мазалайды.
Әлбетте, олар аймаққа осындай жақсы ... ... және ... ... ... дән ... ... шенеуніктер туризмнің
қарыштап дамуы аймақтың әсем табиғатына кері ... бере ме ... ... әкімінің орынбасары Сержан Аймақов: «Туризм медальдің
екінші беті сияқты, қазіргі табиғаты таңғаларлық, ағашы жайқалған саябақтың
орнынан 40-50 ... ... ... ... ... демалыс саябағын
көргіміз келмейді. Ол бүгінгідей табиғат ... ... ... ... ... ... ... таңда жалпы Қазақстан аумағын «туристік Меккеге» ... ... ... ... атқарылу үстінде. Солардың бірі –
«Менің Отаным – Қазақстан» атты ... ... ... ... ... ... – жалпы білім беретін орта мектеп
оқушыларын, арнайы орта білім беру орындарының, колледждер мен ... ... ... ... курс ... туризммен айналысудың
ұйымдастырушылық формаларына тарту болып табылады.
Аталмыш жобаны жүзеге асыру Қазақстанда ... ... ... мақұлдау арқылы ішкі туризмді дамытуға, балалар және ... ... және ... ... клубтарын қалпына келтіруге
мүмкіндік бермек. Сонымен бірге, ол өскелең ұрпақ ортасында салауатты өмір
салтының қалыптасуына, ... ... ... ... ... ... секілді жағымсыз қылықтардың жолын кесуге ықпал етпекші.
Осы айтылған шаралардың бәрі еліміздің ішкі және ... ... әрі ... ... ... ... туризмнің әлем халқын өзіне шақырып
тұратын тартымды салаға айналуына және ... ... ... ... ... болады деп күтілуде [28].
Қазақстан туристік Мекке атанса, Қарқаралы соның Қағбасы болуға әбден
лайық ... ... өз ... ... шетелдің небір маңдайалды
майталмандары таңырқап кеткен қарқара бөрікті қадірлі мекен қазақты әлемге
айғақтатар шоқжұлдызы болмақ.
Қарағанды облысында ... ... мен ... ... ... ... алғышарттарын бағалау нәтижесінде, келесі
кедергі келтірер және қолайлы ... ... ... ... ... ... ресурстарын игеруге кедергі
болар факторлар – ол ... ... ... (тез құбылмалы
континенталді климат, жартылай шөлді және шөлді ... ... ... ... ... ... шоғырланған халық және
әсіресе ауылдық жерлердегі жеткілікті дамытылмаған инфрақұрылым.
Қолайлы жағдай туғызатын ... ... әсем ... ... ... тапсырыс жерлерінің, аң аулауға ... мен су ... ... Бұл ... ... ... туризмді
дамыту мақсатында сәтті игеруге ... ... ... дамытуда
әлеуметтік-экономикалық жағдайлар басты рөл ойнайды.
Осы айтылғандарды талдай отырып, Қарқаралы аумағында пайдаланыл-маған
туристік-рекреациялық әлеуеттің бар ... ... ... жасауға
болады:
- Қарқаралының экономикалық даму жағдайын сипаттайтын кешенді
көрсеткіштердің өсімі (негізгі капиталға инвестиция құю, ... ... ... жағдайының көтерілуі, урбанизация);
инвестиция құю нысандары болып табылатын ірі өндірістік
кәсіпорындардың ... ірі ... ... ... ... «Қазақмыс» корпорациясы, «Испат-
Кормет» АҚ); «Эфес-Қарағанды» ЖАҚ, «Транс-Аэро», «Евро пул»
әуе компанияларының ... ... ... ... «Ұлы Жібек жолының» солтүстік тармағының өтуі;
- тұрақты туристер ағымын қамтамасыз ететін (іскер ... ... ... ... өкілдіктер мен
миссиялар шоғырланған Қазақстанның елордасы – Астана ... ... ... ... экономикалық және саяси
жағдай; қалалардағы инфрақұрылымның белсенді дамуы (мәдениет,
демалыс, ойын-сауық нысандары, т.б.);
Қарағанды облысының негізгі ... ... үшін ... ... (Ресей, Түркия, Италия курорттары) бару мүмкін еместігін және
халықтың рекреациялық қажеттіліктерін қанағаттандыруға деген талпынысы бар
екенін еске ала ... көп ... ... ... ... ... тартымдылығы артатындығын анықтауға болады. Алайда екі
жағдайды жасағанда ғана бұл ... ... ... ... Біріншіден, табиғатты қорғау іс-шараларын жүргізу, екіншіден, табиғи
ресурстарды пайдаланғаны үшін төлемақы тағайындау секілді тетіктерді енгізу
қажет. Осылайша нарыққа кіру – ... жаңа ... ... ... қызметті қаржыландыруға мүмкіндік береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жоғарыда айтылған жайттар негізінде біз Қарағанды облысында туризмді
дамытудың үлкен келешегі бар ... айта ... ... ... ... түрлерін одан әрі қалыптастыру, сонымен қатар халықты
белсенді түрде салауатты өмір ... ... ... ... ... етеді. Осы жұмыс барысында жиынтық туристік ... ... ... және төмен аудандар көрсетіліп талданды. Сонымен бірге,
рекреациялық ... ... және ... демалыс және туризм түрлерін
ұйымдастыру үшін ... ... ... ... Қолайлы
жағдайы бар ландшафттар қатарына Қарқаралы ... ... ... ... жазғы және қысқы түрлерінің келешегі
бар. Демалыс және туризм ... ... ... ... ... бар
ландшафттарға Қарқаралының кейбір аудандары, және де ... ... ... ... ... жағдайы төмендеу
ландшафттарға Теңіз, Ұлытау, Сарысу-Теңіз және ... ... ... ... аудандары жатса, қолайсыз ландшафттар
қатарына Қарағанды облысының шөлді аймақтары кірді. Біз облыс аудандарының
туристік-рекреациялық ресурсы әртүрлі деген қорытынды ... Ең ...... ... ... ... ... 1998 жылдың 1
желтоқсан күні Мемлекеттік ұлттық табиғат саябағы ұйымдастырылды. Қарқаралы
МҰТС Қарағанды облысы үшін ... ... және ... пен ... өте ... ... ... және келешегі үлкен аумақтық
формасы болып табылады. Мемлекеттік ұлттық ... ... ... ... ... ... (40 ... құстар (114 түрі),
сирек кездесетін өсімдіктер, ... және ... ... ... ... үңгірлері. Бұл айтылғандар хақында көптеген аңыздар ... ... ... ... ... ... ... дамытудың маңызды
факторы ауданның экологиялық жағдайы болып табылады. Осыған орай, айрықша
құндылығы бар ... ... ... ... ... негізгі
проблемаларын анықтадық.
1) ұлттық саябақ аумағында туризм қандай негізде дамуы мүмкін;
2) ұлттық ... ... ... кім ... ... Мұндай
проблемалар бұрыннан болған.
Жоғарыда жазылғандар негізінде, ұлттық саябақтар аумағында ... ... ... ... және ... ... тарапынан
бақылау орнату жағдайымен дамуы мүмкін деген нәтиже шығардық.
Ұлттық саябақтың дамуы белгілі бір дәрежеде келушілердің қызметтерді
пайдаланғаны үшін ... ... да ... ... ... аумағына
кіру, экскурсия, жабдықталған палаткалық алаңшаға және т.б. төлем). Қазіргі
кездері ұлттық саябақтардың келушілерге туристік ... ... ... әкелмей тұр. Осыған байланысты тағы бір проблема туындайды:
ұлттық саябақ аумағында ... ... кім ... ... ... ұлттық саябақ – коммерциялық емес табиғат қорғау ұйымы болып
табылады, яғни ... ... үшін жеке ... іске ... есебінен
табыс табу және жеке қорды ... бұл ... ... ... ... Тағы бір ... ... туризм мен рекреация тапсырмаларын
орындау ұлттық саябаққа табыс әкеле алады және әкелуі тиіс. ... ... көп ... кіріс таба алмайды. Бұған бірнеше себеп бар:
Біріншіден, ұлттық саябақ аумағын туризм мен демалыс үшін пайдалану
туралы ... ... мен ... ... бар бірқатар мамандар ғана
біледі. Турбизнестің кәсіби мамандары ... мен ... ... ... мүмкіндіктері туралы ақпаратты білмейді,
немесе тиісті сервистің жоқтығынан турларды ... ... деп ... африкалық елдердегідей Сафариді ұсынады.
Екіншіден, ұлттық саябақтардың қызметкерлері көбінесе туризм жұмысында
тәжірибесіз келеді, туристік білімі де жоқ.
Үшіншіден, ... ... ... құрылған ұлттық саябақтарға
туризммен емес, ... ісі ... ... ... тәсілмен қаражат
тапқан оңайырақ.
Төртіншіден, ұлттық саябақтар туристік қызметті ... ... ... ... ... ... ... үйлестіруді
қамтамасыз етуде қиындықтарды бастан кешіруде.
Бесіншіден, ұлттық саябақ қызметкерлерінің төмен еңбекақы көлемі мұнда
кәсіби мамандарды тартуға және жұмылдыруға ... ... ... ... ... ... ... мен рекреацияға ықпалын
тигізбей ... ... ... ... ... және ... ... өнімді қалыптастырумен, көтерумен
және іске асырумен ... ... ... дұрыс емес. Мұндай қызмет
саябақтың рекреациялық ресурстарын эксплуатациялауға алып келеді және оның
табиғат қорғау қызметіне нұқсан ... ... ... ... мемлекет болмасын халықаралық жағдайда
достық қарым – қатынастар тарихымен және халықтың ... ... ... ... ... ... ... өзі өзіндік саясат
ұстанады, саясаттың негізгі мақсаты осы ... ... мол ... табу.
Осы тұрғыда таңдап алынған дипломдық жұмыс «Қарқаралы тауларының туристік
рекереациялық ресурстары және ... ... ... ... аясы кең, әрі ... ... ... қазіргі уақытта туризм мемлекетке табыс келтіретін үлкен табыс көзіне
айналып отыр.
Қарқаралы өңірінің мәдени, тарихи және табиғи ескерткіштері мен ... таза ... ... ... ... келе бұл ... туризм
саласының үлкен бір айналымына кіргізудің ... ... ... табиғаты көркем, тарихы тартымды, мәдениеті қызғылықты жерлерде
дамуына мүмкіндік мол. Осы тұрғыдан алғанда ... ... ... ... ... Оның ғажайып жаратылысы, тереңнен сыр шертер
шежіресі, ... ... ... ... өз ... ... анау-мынауға оншалықты елпілдеп, сұқтана қоймас өзгелердің өзін
тамсандырары талассыз дер едік.
Қазақ халқының бағына біткен сұлу да ... ... ... ... ... ... ... келіп демалатын туристік Меккеге
айналдыру – бүгінгі таңдағы басты ... ... ... ... ... ... бір талпыныс бар. Күні кеше елордамыз Астана
қаласында өткен бүкіләлемдік туристік ... ... ... ... ... ... көптеген жобалары айтылды. Соның
қатарында, көздің қарашығындай сақталынуы тиіс Қарқаралы демалыс аймағы да
айтылмай қалған жоқ ... ... ... ... туризм саласы дамудың басым бағыттары
ретінде экономиканың тірегі, қаржы көзі болып саналады. Сондықтан ... ... бір ... ... Қара теңіз жағалауындағы
демалыс орындары мен Ыстықкөлге аттанып, таза ауада ... ... ... жан ... ... өткереді. Қарап отырсақ, туризмді дамытуға,
оның игілігін көруге елімізде, оның ішінде Қарағанды ... ... бар. ... да болар Қазақстандағы туризм кластерін дамытуға ең
қолайлы аймақ ретінде жерұйығы Қарқаралы таңдап алынғаны.
Осы ... ... жазу ... мен ... ... тоқталып өттім, әр – қайсысына өзімше талдау ... ... ... ... толығымен туризм айналымына қосу. Ол ... ... ... және ... ... ... ... жол болғалы отыр. Қарқаралы жер көлемі жағынан өте ... тән ... ... ... су, аң – құс, тау – ... бай өлке.
Кімді болса да бір көргенде өзіне тартатыны анық.
Сондықтан ... ... ... ... бұл ... ... демалатын саяхатшыларға кеңінен таныта білуіміз керек. Ол үшін
бұл өңірде жаңа заман талабына сай ... ... ... спорттық
сауықтыру кешендерден, жол бойына шағын аялдамалар ашып, жайлы су, атпен
жүріп өту ... ... ... ... ... ... шетелдік немесе өзіміздің республикамыздан басқа да
алысты – жақынды ... ... ... ... ... ... көркейіп, гүлденіп келе жатқан отанымызға нұр ... ... ... ... ... ... қай ... болса да саяхатшыларды
жалықтырмайды. Мысалға алғанда, қыс ... ... «Қан ... шығады аңға» - деп Абай атамыз айтқандай саятшылық өнерінде
қазақ баласының ... келе ... салт ... бірі ... ... шетелдік қонақтарымызға саяхатшылық салт – ... ... ... өзі саяхатшыларға үлкен әсер әкелері анық.
Саятшылық өнерін қыс, жаз, күз айларында да көрсете беруге ... ... ... ... өңірінде туризмнің үлкен бір ... ... ... енді Қарқаралы тауларының туристік рекереациялық ресурстарына
тоқталайық.
Қоғамның өндірістік ... ең ... ... ... ... ... ... прогресс,
урбандалу процесі, экологиялық дисбаланс прессингті нығайтады. Адамның
жұмыс қабілеттілігін (рекреацияны) жақсарту үшін ... ... ... ... ... ... істеп тұрған санаториялық-курорттар әлі күнге
дейін адамдарды толық қанағаттандырмайды. Өкінішке орай бұл өңірдегі шипалы
бұлақтар әлі ... ... ... ... ... ... ... адамдарды орналастыру жағынан Республика көлемінде артта
қалуда. Мысалы, қазір тек 4,0 ... ғана ... ... Ол, ... ... келеді. Кейбір емдік ... ... ... да ... алу өте ... ... бастап Қарқаралы курортары жандана бастауы байқалады.
Әзірге Қарқаралы маңы ... ... ... мен ... ... орай ... инфрақұрылымы қызмет көрсету сервистік
жеткіліксіз. Елімізде бұл кешендерді ... ... сай ... ... тұр. ... ... ... корпустар салынатыны
сөзсіз. Бітпей тұрған корпустарды тез ... ... ... ... ... жөн ... Бұл өмір ... Су қорын тиімді
пайдаланып, ысырап етпесе Қазақстанның минералды суы әлі болса да ... ... ... ... да ... елінің нақыл сөздерінің бірі
«Бұлақтың көзін бұзба, бұлбұлдың әнін бұзба» - ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстар енгізуге болады:
- Емдік сауықтыру туризмін жүйелеу қажеттілігі:
- Қазақстан курортары деген оқулық, әдістемелік құрал ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері
ескірген.
- Жарнамалық ақпараттық, маркетингтік зерттеулер жүргізілмеген.
- Қазіргі сауықтыру орындарының бағасы өте ... ... ... оқушылар, студенттер, және зейнеткерлерге
жеңілдіктер жасау жолын ... ... К.С. ... ... ... Карагандинской области» учебное
пособие.-Жезказган: АО «ЖезУ», 2004.
2. И.А. Лабутина, А.Н. Иванов «Картографическое обеспечение при ... ... ... ... / ... «Геодезия и
картография». 2006 №8.-стр.-20-27
3. Туризм — мүмкіндігі мол сала әрі қаржы көзі // ... ... ... С.И Курорты Казахстана-Алматы.: Казгосиздат, 1962.- 263с.
5. Азар В.И. Экономика и организация туризма М.1972г — С. 18-25.
6. Власов А.А. Туризм. М. 1997, 30-31 ... ... С.Р. ... ... ... ... "Ғылым" 1992.
332 с.
8. Қазақстан ... ... ... ... ... ... бағдарламасы // Астана, 2006.
9. Қазақстан Республикасы Үкметінің 2007—2009 жылдарға ... // ... ... ... М.С. ... ... ... - Киев: Госмедиздат
УССР, 1963.- 129 ... ... С.И ... ... и лечебные местности Казахстана
-Алматы.: Академия наук ... ССР, ... ... С.Р. ... ... ... ... методы, практика
-А.: «Атамура»,2000.- ЗЗбс.
13. Ердавлетов С.Р. Казахстан туристский - Алматы.: Кайнар, 1989.- ... ... ... Онер, 1973.- 143 с.
15. Курорты Казахстана/ под.ред. канд.мед.наук ... ... ... ... ... сулары» жайында. «Денсаулық»-2009,
№1,2
17. Нургалиев К.,Темирханов М.Здравницы Казахстана-А.:Казахское Государ-
ственное издательство, 1957.- 77 с.
18. ... ... ... ... актов - Алматы.:
Юрист, 2002.- 45с.
19. Справочник по ... и ... / под ред. Проф ... и ... П.Г.Царфиса- М: «Медицина», 1973.- 647с.
20. Соколова М.В.История туризма - М.: Мастерство, 2002.- 350с.
21. Статистический ежегодник по ... на 2001 год - ... ... Казахстан по Статистике, 2002.- 135с.
22. Сматов Б.И., Кац А.К. ... ... ... - Алматы.: Қайнар,
1985.-71 с.
23. Царфис П.Г.Рекреационная география: Курортологические аспекты- ... 1979.- ... ... ... «60 жаста» Көкшетау қаласы 2005 ж.
25. Карта – схема Карагандинской области ТОО «Мак» РК, ... 2001 ... ... ... ... ... ... мен шығармалары» Алматы 2001ж.
27. Дүйсен Ғалымжан Мұстаханұлы «Формирование и ... ... ... ... ... ... ... 2004 ж.
28. Закон РК «О туристической деятельности в Республике казахстан» ... 2002 ... ... Ө. ... тілашар» Алматы «Ана тілі» 1993 ж.
30. Қазақстан туризмі 2006 жылғы; Статистикалық жинақ ҚР ... ... ... ... Е.А. –Алматы, 2006. 114 б.
31. Дуйсен Г.М. Основы формирования и развития ... ... ...... 2002. 94 ... Айдын С. Туризм саласының дамуындағы кезедесетін мәселелері және
оларды шешу ... I ... ... ... құрылтай. –Түркістан, 2005.
–129-133 б.
33. Сарыбай Б. Туризм – табыс көзі (Тараз қаласы ... // Дала мен ... 1 ... 16 ... ... З., ... Б., Бар ... пайдалана білейік; Жамбыл
облысының өзендерінің су ресурстарын пайдалану мәселелері //Ақ ... 13 ... 2 ... ... ... энциклопедиясы. 6 том.–Алматы, 2005. – 582 б.
36. Бөкейханқызы Р. Туризм – мемлекеттің жарнамасы; ... ... ... ... // Қала мен дала 2006. 16 ... 5 б.
37. Әмзаұлы Ә. Тарихи-мәдени ескерткіштердің бүгіні мен ... //Ақ ... ... 5 ... Әлімбай С. Жадігерлер жинақталған киелі орын: облыстың тарихи өлкетану
мұражайы туралы // Ақ жол 2006. 18 ... 8 ... ... Республикасының Тарихи және мәдение ескерткіштер жиынтығы.
Жамбыл облысы.– Алматы, 2002. –156-178 б.
40. Karkaraly.kz/ Қарқаралы аудан әкімі ... ... ... ... Каркаралинская центральная районная библиотека.
42. Kitaphana.kz/ Қарқаралы ауданы.
43. Visitkazakhstan.kz/ Қарқаралы мемлекеттік ұлттық табиғи ...

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде»4 бет
Басқарушылық бақылау жүйесі22 бет
Вегетативтік нерв жүйесі5 бет
Жауапкершілік орталықтары бойынша есепті ұйымдастыру17 бет
Жылу мен электр энергияны аралас өндіруге арналған бу турбиналар3 бет
Коммерциялық фирмалар және оны басқару құрылымы6 бет
Экономиканы ұйымдастырудың нарықтық сипаты туралы7 бет
Қазақстан аумағындағы электр энергетика саласының дамуы және өндіру түрлері3 бет
Қазақстан халықтарының ассамблеясы13 бет
Қазақстандағы шағын кәсіпкерлікті дамытудағы кедергілер және оларды жою мүмкіндіктері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь