Экономика жайлы


КІРІСПЕ 5
1 ЭКОНОМИКА ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК 6
1.1 Қазіргі жағдайда кез . келген мемлекеттің экономикасының дамуы 6
2 ЖАСЫЛ ЭКОНОМИКА . БОЛАШАҚТЫҢ ЭКОНОМИКАСЫ! 8
2.1 «Жасыл» экономика дегеніміз 8
2.2 Қазақстандағы «жасыл» экономиканы дамыту тұжырымдамасы 8
2.3 «Жасыл» экономиканы дамытудың жеті негізгі бағыттары 9
2.4 «Жасыл» экономика ел үшін басымдылықтар әкеледі 10
2.5 «Жасыл» экономикаға ауысу институттары 11
3 ЭКОНОМИКАНЫ МЕМЛЕКЕТ ТАРАПЫНАН БАСҚАРУДЫ ТИІМДІ ҰЙЫМДАСЫТРУ ҚҰРЫЛЫМЫ 13
3.1 Мемлекеттің экономикалық рөлінің мазмұны мен бағыттары 13
3.2 Мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары 16
3.3 Тікелей мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары 17
3.4 Жанама реттеу әдістері мен құралдары 21
4 ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ ҮЛГІСІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК ЖАҒЫНАН ТҮРАҚТЫ ДАМУЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ 25
4.1 Экономикалық және әлеуметтік дамудың біртұтастығы 25
4.2 Әділ бөлу және ұлттық экономика үлгісін қалыптастыру 27
4.3 Әлеуметтік қайта құрудың түбегейлі сипаты 30
5 ЭКОНОМИКАНЫ БАСҚАРУДЫҢ ӘДІСТЕРІ 39
5.1 Қазақстан Республикасыиың әлеуметтік.экономикалық дамуын индикативтік жоспарлау 39
5.2 Мемлекеттік реттеу әдістерінің жиынтығы 42
ҚОРЫТЫНДЫ 45
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР ТІЗІМІ 46
«Экономика» деген сөз алғашқы ұғымында отбасы шаруашылығын білдірген. Қазіргі уақытта экономика кең көлемде: өндіріс, тұтас халық шаруашылығы, жалпы өндірістің әр саласы, қаражат-ақша айналасы, т.б. байланысты айтылады. Біздер экономиканы кең көлемде, қоғамдық өндірістің жүйесі деп түсінеміз.
Өндіріс-қоғамның өмір сүруіне және дамуына қажетті материалдық игілікті жасайтын процесс. Жұмысшы күші-өндірістің адамдық факторы, ал өндіріс құралы-заттық фактор. Бұл факторлар өзінен-өзі ештеңе де өндірмейді. Тек оларды біріктіру ғана игілікті шығаруға жағдай жасайды, яғни өндірісті іске асырады. Жұмысшы күші, еңбек құралы мен еңбек тәсілінің арасында күрделі қатынас жүйесі пайда болады. Бұл қатынас пен адамның еңбек құралына әсер етуінің тәсілін технология дейміз.
Аталған факторлардың күрделі бөлікте өмір сүруі, адамдардың еңбекке қатынасуы өндірісті ұымдстырумен қамтамасыз етеді.
Өндіргіш күш-қоамдық өндірістің жетекші саласы. Бұл қоғамның табиғатқа қатынасын көрсетеді.
Өндіріс процесінде адамдар сонымен қатар өзара қатынаста болады, яғни өндіріс қатынасына енеді. Бұл да күрделі жүйе. Оған меншік қатынасы да, өндіріс шығаратын өнімді бөлу, алмастыру және тұтыну да жатады. Тұтыну өндіріске байланысты.
Материалдық игілікті шығару адам қоғамының материалдық негізін құрайды. Ол үдіксіз жүріп жатуы тиіс.
2 Қазақ энциклопедиясы. 5 том
3 Жоғарыға көтеріліңіз↑ Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
4 Қазақ Энциклопедиясы"Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
5 С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А Жанандаров Экономикалық теория. Оку құралы. Жалпы редакция С. Әкімбековтікі. — Астана: 2002. ISBN 9965-408-99-8
1. Н.Ә.Назарбаев. Инновациялар мен оқу-білімді жетілдіру арқылы білім экономикасына. «Егемен Қазақстан» газеті, 2006. – № 115 (24368).
6 Астапов К.Л. Стратегия развития в постиндустриальной экономике // Мировая экономика и международные отношения. – 2006. -№2. – C. 58
7 Бродель Ф. Материальная цивилизация, экономика и капитализм XV-XVIII вв. «Время мира». – М. 1992. Т. 3. С. 41 4. Хопкинс Т. К., Валлерстайн И. Заметки о структурных трансформациях //http://www.tuad.nsk.ru/~history/Author/Engl/W/WanersteinI/hopwal-w.htm
8 Бэттлер А. Контуры мира в первой половине XXI века и чуть далее (теория)//Мировая экономика и международные отношения, 2002, № 1, с. 73
9 Дж.Сакс. Технологическое разделение мира // Экономист, 25.01.2001. (http://wd.org.ua)
10 Maddison, Angus, 2007, Contours of the World Economy,1–2030AD (Oxford, United Kingdom: Oxford University Press.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге




КІРІСПЕ
5
1
ЭКОНОМИКА ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
6
1.1
Қазіргі жағдайда кез - келген мемлекеттің экономикасының дамуы
6
2
Жасыл экономика - болашақтың экономикасы!
8
2.1
Жасыл экономика дегеніміз
8
2.2
Қазақстандағы жасыл экономиканы дамыту тұжырымдамасы
8
2.3
Жасыл экономиканы дамытудың жеті негізгі бағыттары
9
2.4
Жасыл экономика ел үшін басымдылықтар әкеледі
10
2.5
Жасыл экономикаға ауысу институттары
11
3
Экономиканы мемлекет тарапынан басқаруды тиімді ұйымдасытру құрылымы
13
3.1
Мемлекеттің экономикалық рөлінің мазмұны мен бағыттары
13
3.2
Мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары
16
3.3
Тікелей мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары
17
3.4
Жанама реттеу әдістері мен құралдары
21
4
Қазақстан экономикасының Ұлттық үлгісінің әлеуметтік жағынан түрақты дамуының негіздері
25
4.1
Экономикалық және әлеуметтік дамудың біртұтастығы
25
4.2
Әділ бөлу және ұлттық экономика үлгісін қалыптастыру
27
4.3
Әлеуметтік қайта құрудың түбегейлі сипаты
30
5
Экономиканы басқарудың әдістері
39
5.1
Қазақстан Республикасыиың әлеуметтік-экономикалық дамуын индикативтік жоспарлау
39
5.2
Мемлекеттік реттеу әдістерінің жиынтығы
42

ҚОРЫТЫНДЫ
45

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР ТІЗІМІ
46

Мазмұны

КІРІСПЕ

Экономика деген сөз алғашқы ұғымында отбасы шаруашылығын білдірген. Қазіргі уақытта экономика кең көлемде: өндіріс, тұтас халық шаруашылығы, жалпы өндірістің әр саласы, қаражат-ақша айналасы, т.б. байланысты айтылады. Біздер экономиканы кең көлемде, қоғамдық өндірістің жүйесі деп түсінеміз.
Өндіріс-қоғамның өмір сүруіне және дамуына қажетті материалдық игілікті жасайтын процесс. Жұмысшы күші-өндірістің адамдық факторы, ал өндіріс құралы-заттық фактор. Бұл факторлар өзінен-өзі ештеңе де өндірмейді. Тек оларды біріктіру ғана игілікті шығаруға жағдай жасайды, яғни өндірісті іске асырады. Жұмысшы күші, еңбек құралы мен еңбек тәсілінің арасында күрделі қатынас жүйесі пайда болады. Бұл қатынас пен адамның еңбек құралына әсер етуінің тәсілін технология дейміз.
Аталған факторлардың күрделі бөлікте өмір сүруі, адамдардың еңбекке қатынасуы өндірісті ұымдстырумен қамтамасыз етеді.
Өндіргіш күш-қоамдық өндірістің жетекші саласы. Бұл қоғамның табиғатқа қатынасын көрсетеді.
Өндіріс процесінде адамдар сонымен қатар өзара қатынаста болады, яғни өндіріс қатынасына енеді. Бұл да күрделі жүйе. Оған меншік қатынасы да, өндіріс шығаратын өнімді бөлу, алмастыру және тұтыну да жатады. Тұтыну өндіріске байланысты.
Материалдық игілікті шығару адам қоғамының материалдық негізін құрайды. Ол үдіксіз жүріп жатуы тиіс.

1 ЭКОНОМИКА ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК

Экономика (гр. Οικονομία -- үй шаруашылығын жүргізу өнері) -- материалдық игіліктерді өндіру, айырбастау, бөлу және тұтыну үрдісі кезінде адамдар арасында пайда болатын өндірістік қатынастар.
Экономикалық қатынастар өзге қоғамдық қатынастарды айқындайды, олардың негізі болып табылады. Тауар өндірушілердің қызметтерін үйлестіру әдістерінің жиынтығы экономикалық жүйені құрайды.
Экономикалық жүйе қарастырылып отырған қоғамда қалыптасқан шаруашылық тетіктерін, заңдарды, экономикалық институттарды, меншіктік қатынастарды біріктіреді. Экономикалық жүйе өзінің басты мақсаты ретінде - қандай тауар өндіріп, қызметтің қай түрін көрсету керектігін; қандай технологияны пайдаланып, қалай өндіруді, кім үшін өндіріп, кімге қызмет көрсету қажет деген мәселелерді шешеді. Бұл мәселелерді шешу әдістеріне байланысты экономикалық жүйелер: дәстүрлі, командалық және нарықтық болып жіктеледі.
Дәстүрлі экономикалық жүйеде өндіру, бөлу және тұтыну қалыптасқан дәстүрлер мен ғұрыптарға негізделеді.
Әміршіл-әкімшілік экономикалық жүйе бұл мәселелерді директивалық әдістермен, яғни жоғарыдан түсіріліп жататын бұйрықтармен шешеді.
Ал нарықтық экономикалық жүйеде шаруашылықтың бағдары тауар өндірушілер мен қызмет көрсетушілер арасындағы бәсекеге құрылады

0.1 Қазіргі жағдайда кез - келген мемлекеттің экономикасының дамуы

Қазіргі жағдайда кез - келген мемлекеттің экономикасының дамуы дүниежүзілік шаруашылық байланыс арқылы ғана толық деңгейде жан - жақты дами алады. Әлемнің біртұтастығы алуан түрлі , 160-тан астам тәуелсіз, экономикалық еркін субъектілерді қамтиды. Әр ел өзінің тарихи - географиялық , ұлттық , әлеуметтік - саяси құрылымы бойынша , бір - бірінен ерекшеленеді. Ұлттық экномикалық жүйелердің әлемдік щаруашылыққа бірте - бірте кіруі қажеттіліктен туындап отыр , сондай - ақ оған XX ғасырдың соңындағы ғаламдық заңдылықтардың бірі деп қажет. Бұл заңдылықтар көптеген елдерде болып жатқан экономикалық және саяси реформаларға, әр елдің ішкі күрделі шешімдеріне байланысты сол елдердің экономикасын дүниежүзілік еңбек бөлінісіне итермелейді.
Дүниежүзілік шаруашылық жүйесі болса, дүниежүзілік сауда - экономикалық, қаржылық және ғылыми - техникалық байланыстарды біртұтас мақсатқа біріктіреді. Ұлттық экономиканың дүниежүзілік шаруашылықпен қосылуының өзіндік ерекшеліктері бар. Кез келген мемлекеттің (мейлі, ол үлкен немесе кіші болсын) сыртқы экономикалық байланыс жүйесіндегі ең сезімтал тұсы- оның экономикалық саясаттағы, яғни халықаралық байланыстар жүйесінде атқарып отырған қызметінде. Бұдан қоғамның ішкі жағдайы, оның әлеуметтік - экономикалық және саяси бағыты, мәдени байлығы жан-жақты көрінеді.
Қазіргі кездегі халықаралық экономикалық қатынасқа тән қасиет оның сан және сапа жағынан өсуінің көрінуі.
ХЭК - тың негізгі формаларына жататындар:
a. Халықаралық сауда;
b. Капитал қозғалысы;
c. Жұмысше күші миграциясы;
d. Халықаралық өндірісті кооперациялау;
e. Ғылыми - техникалық айырбас;
f. Валюта - несие айырбасы
Халықаралық сауданың тиімділігін бағалау мынадай теориялар арқылы жүргізіледі:
1. Абсолюттік артықшылық теориясы - басқа мемлекетпен салыстырғанда климаттық, жағрапиялық, техникалық жоғары деңгейде болуымен өндіріс шығындары кем болады.
2. Салыстыру артықшылық теориясы (Д.Рикардо ХІХ ғ.)- мамандандырылған өндіріс пен сауданы басқа мемлекетпен салыстырғанда альтернативтік шығындар аз болуы қажет сонда жалпы өнім көлеміде жоғары деңгейде болады.
Мемлекеттің сыртқы сауда саясаты екі типте жүргізіледі.
1. Протекционизм - жергілікті тауар өндірушілерді шетелдік бәсекелестерден қорғау саясаты. Импортты шектеу негізінде үш негізгі шаралар қолданылады:
- Кеден, баж салығы немесе тарифтік кедергілер жүргізу. Шетел тауарларына салық арқылы олардың бағасын көтеріп, сұранысты азайту.
- Тарифтік емес кедергілер (импортқа тыйым салу немесе шектеу қою: квота, лицензия және т.б. шаралар арқылы).
- Экспортты қолдау. Артықшылықтары: Төлем балансын теңдес-тіреді, демпингтен қор-ғайды. Жаңа салаларды қорғайды, өндіріс көле-мінің өсуін ынталандырады.
2. Фритредерство немесе еркін сауда саясаты, яғни ішкі нарықта шетел капиталы мен қызметтерді енгізуді қолдау. Артықшылықтары: Бәсекені ынталандырады, монополияны шектейді, өндіріс тиімділігі өседі, бағалар төмендейді. Тауарларды таңдау мүмкіндігі еді, мемлекет арасында жақындасу, бірігу процесі өседі.

2 Жасыл экономика - болашақтың экономикасы!
2.1 Жасыл экономика дегеніміз

Қоғамда жасыл экономика сөз тіркесі барынша жиі қолданыла бастады. Өткен РИО + 20 Саммитінен кейін біздің мемлекеттің Президенті осы сөзді елді ары қарай дамыту жолындағы бірінші дәрежелі факторлардың бірі ретінде белгіледі. Бірақ біз бұл түсінік деп не тұспалданады және оның негізгі бағыттары қандай екенін осы мақалада толығырақ анықтауға тырысып көреміз.
Қазіргі кезде қоғам жасыл экономика сөзінің мәнісін әр түрлі түсінеді. Бірі бұл елдің табиғатын жақсартатын экономиканың жаңа салалары деп түсінеді. Басқалары бұл сөзді табиғатқа көмектесуге және пайда келтіруге бағытталған жаңа технологиялар ретіндегі экожүйенің өзіндік түрі деп есептейді. Үшіншілері, бұл мақсаты экологиялық таза өнімдерді құру болып табылатын дамудың жаңа кезеңіне ауысу деп есептейді.
Түсінікті анықтаудың барлық осы жолдары сөздің мағынасына өте жақын. Жасыл экономика - бұл табиғи қорларды тиімді пайдалану есебінен қоғамның әл-ауқатын сақтауға бағытталған, сондай-ақ соңғы пайдалану өнімдерін өндірістік циклге қайтаруды қамтамасыз ететін экономика. Жасыл экономика бірінші кезекте, қазіргі уақытта сарқылуға ұшыраған (пайдалы қазбалар - мұнай, газ) ресурстарды үнемді тұтынуға және сарқылмайтын ресурстарды тиімді пайдалануға бағытталған.
Жасыл экономиканың негізінде - таза немесе жасыл технологиялар жатыр. Мамандардың айтуы бойынша жасыл экономиканы дамыту, көптеген постиндустриалды елдерде өзінің ауқымымен қозғаған экологиялық дағдарысты біздің елде болдырмауға мүмкіндік береді.

2.2 Қазақстандағы жасыл экономиканы дамыту тұжырымдамасы

Өткізілген РИО + 20 Саммитінен кейін қазақстандық қоғамның күші жасыл экономикаға ауысу бойынша стратегияны іске асыруға бағытталған. Н.Ә.Назарбаевтың бастамасы бойынша Жасыл экономикаға ауысу бойынша тұжырымдама әзірленді. Тұжырымдамада бірінші кезекте басты түрде экономиканың белгілі бір салаларын реформалауға бағытталған басым міндеттер тізбесі ұсынылды.
Жасыл экономикаға ауысу аясында:
қорлардың тиімділігін арттыру;
қазақстандық инфрақұрылымды жетілдіру;
халықтың әл-ауқатын жақсарту болжанады;
Тұжырымдаманы іске асыру үш кезеңде жоспарланады:
бірінші кезең - 2013 - 2020 жж. - қорларды пайдалануды оңтайландыру және табиғат пайдалану қызметінің тиімділігі арттыру, сондай-ақ, жасыл инфрақұрылымды құру;
екінші кезең - 2020 - 2030 жж. - табиғи қорларды тиімді пайдалану, жоғары технологиялар базасында жаңартылатын энергетиканы енгізу;
үшінші кезең - 2030 - 2050 жж. - олардың жаңартылуы жағдайында негізіне табиғи қорларды пайдалану қойылған, ұлттық экономиканың үшінші өнеркәсіптік революция қағидаттарына ауысуы.

2.3 Жасыл экономиканы дамытудың жеті негізгі бағыттары

Бірінші бағыт - жаңартылатын энергия көздерін енгізу.
Пайдалы қазбаларды ары қарай сақтау туралы мәселе орасан ауқымға ие болады. Біздің мемлекет табиғи қорлары өте бай ел ретінде танылған. Мұнай, газ - бүкіл дүние жүзінде ең ірі энергетикалық қорлардың бірі ретінде сыныпталады, бірақ тіпті олардың өзі уақыты келгенде сарқылады, демек өмір үшін жаңа ресурстар табу қажет. Бұл ретте Қазақстаннның жақсы экожүйеге, жер қыртысына және орманға ие болуы айғағы басқа елдер алдындағы өзінің ұстанымын айтарлықтай арттырады.
Екінші бағыт - тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығындағы энергия тиімділігі.
Қалалық тұрғын үй қорының маңызды бөлігі кеңестік дәуірден кейінгі уақытта салынғандықтан, тұрғын үй кешендерінің көпшілігі тиімсіз жылу изоляциялық құрылымдармен және жылумен қамтамасыз ету жүйелерімен жабдықталған, ол маңызды жылу шығындарына алып келеді. Қазіргі уақытта Қазақстанда жылумен қамтамасыз ету аспаптарының жұмысының істен шығуы саласындағы іс-шараларды жүзеге асыратын энергия сервистік компаниялары әрекет етеді.
Үшінші бағыт - ауыл шаруашылығындағы органикалық егін шаруашылығы
Бірінші кезекте бағыттың аталмыш түрі әр түрлі азық қоспаларынан, синтетикалық тыңайту өнімдерінен (пестицидтерден) бас тартуды қарастырады. Дақылдық өсімдіктердің шығымдылығын, өсуін қамтамасыз ету үшін органикалық тыңайтқыштарды пайдалану туралы сөз болып отыр. Ауыл шаруашылығын көгалдандыру табиғи қорларға зиян келтірместен, халыққа азық-түлікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Қазақстан мынадай бағыттар бойынша әрекет етуді жоспарлайды:
жердің құнарлылығын басқару;
суды тиімді пайдалану;
өсімдіктер және жануарлар денсаулығын басқару;
фермаларды механикаландыру.
Төртінші бағыт - қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру
Қалдықтарды басқару мәселесі ерекше танымалдылыққа ие болды. Лас көшелер, үйінділер және қандай да бір болып жатқанға бақылаудың жоқтығын жиі кездестіресіз. . Қалыптасқан жағдайларға байланысты қалдықтарды өндірістік өнімнің қайталама өнімі ретінде пайдалану ұсынылған. Осылайша, мысалы қатты тұрмыстық қалдықтарды кешенді қайта өңдеу және балама отынды алу технологиясы Алматыда іске асырылуда.
Бесінші бағыт - су қорларын басқару жүйелерін жетілдіру
Су адамзаттың өмір сүруін және экожүйелердің тұтастығын қамтамасыз етудің шешуші табиғи құрылымы болып қала береді. Осыған байланысты су қорларын тиімді пайдалану орасан ауқымға ие болатын мәселе болып қала береді.
Алтыншы бағыт - таза көлікті дамыту
Қазақстандағы тасымалдардың көпшілігі дизелдебензинде жүргізіледі. Қазіргі уақытта тасымалдардың басым бөлігі бензин (дизель) негізінде жүзеге асырылады. Бірінші кезекте бұл парник газдарының жоғары шығарындыларына жағдай жасайды.
Жетінші бағыт - экожүйелерді сақтау және тиімді басқару
Осы бағыттағы қызмет басты түрде біздің елдің бірегей табиғат байлығын сақтауға бағытталған.

2.4 Жасыл экономика ел үшін басымдылықтар әкеледі

Жасыл экономикаға ауысу барынша үлкен танымалдыққа ие болып келеді және ауқымды қызығушылық тудырады. Жасыл экономика бірінші кезекте экономикалық прогреске жағдай жасайды және мыналарды қамтамасыз етеді:
ішкі жалпы өнімнің өсімі;
елдің табыстарын ұлғайту;
елдегі жұмыссыздық көрсеткіштерін азайта отырып, халық үшін жұмыс орындарын құру.
Бұл жерде жасыл экономикаға ауысу климаттың өзгеруі, пайдалы қазбалардың сарқылуы және су ресурстарының тапшылығы сияқты жаһандық қауіптен тәуекелдерді төмендетеді.
Жасыл экономиканы дамыту бағдарламасы аясында Қазақстан экономиканың 10 шешуші секторына құралдарды инвестициялауды жоспарлайды:
ауыл шаруашылығы;
тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы;
энергетика;
балық аулау;
орман шаруашылығы;
өнеркәсіп;
туризм;
көлік;
қалдықтарды кәдеге жарату және қайта өңдеу;
су қорларын басқару.

2.5 Жасыл экономикаға ауысу институттары

Жасыл экономикаға ауысу бірінші кезекте тиісті ұйымдарды құрумен белгіленеді.
Жасыл бизнес академиясы
Академия жұмысының мақсаты табиғи және өзге де ресурстарды жинау саласындағы саясатты тұрақты дамыту үшін бағдарламалар, жобалар және оқыту курстарын әзірлеу болады. Академияда онлайн-семинарларды өткізу, инновациялық әдістерді қолдану жоспарлануда. Академияның онлайн-семинарлары қоршаған ортаны қорғау саласындағы сарапшылармамандар арасындағы диалогқа, сондай-ақ жасыл өсу стратегиясын құруға бағытталған. Жасыл өсу және тұрақты даму тақырыбы бойынша жаңашыл электронды қорлар барлық студенттер үшін қол жетімді болады. Жасыл бизнес академиясы тұрақты дамыту стратегиясын іске асыру жағдайында, әсіресе әлеуметтік қажеттіліктер және мәселелерді барынша ұстанатын тәжірибе, табиғи қорларды кешенді пайдалану саласында болатын барынша тәжірибелік кәсіби жұмыс күшін дайындауға көмектеседі.
Жасыл көпір серіктестік бағдарламасы
Бағдарлама инвестициялық жобаларды іске асыру, саясаттарды реформалау жолымен жасыл бизнестің жаңа салаларын құру және дамыту бойынша мемлекеттердің, халықаралық, ғылыми ұйымдардың және бизнестің бірлескен әрекеттерін болжайды. Бағдарламаның міндеті тек мемлекеттер мен аймақтар арасында ғана емес, сонымен қатар мемлекет пен бизнес арасында да - серіктестіктің жаңа деңгейін құру және көптеген үдерістер арасындағы байланыс болып табылады. Жасыл көпірдің мәнісі - жасыл бизнестің жаңа салаларын дамыту және ол үшін ұзақ мерзімді және тұрақты негіздерді құру арқылы экономиканы көгалдандыру. Жасыл көпір жаңашыл жасыл технологиялар - жасыл бизнес үшін қолайлы шарттарды тудыру үшін төлемнің жаңа тетігін ұсынады.
Біздің мемлекетіміз жасыл экономикаға ауысу саласындағы саясатты белсенді жүргізіп жатқанда, біз осы үдерістің бөлігі ретінде қазірден бастап таза болашақты құруға қадамдар жасай аламыз. Және дегенмен біздің көпшілігіміз олардың үлесі ештеңе білдірмейді, бұл табиғатты қорғауға жатпайды деп санайды. Біздің әрқайсымыз қоршаған ортаны қорғау ісіне өз үлесін қоса алады. Және сенің үлесің теңіздегі тамшы болады деп ойлау қажет емес. Күн сайын біз әлемді тазартып, жақсарта аламыз. Сол себепті біз бүгіннен бастап таза болашақты қалай құруға болатындығы туралы ұсыныстардың кішігірім тізімін құрдық.
Жабдықты ажыратыңыз! Мысалы, егер сіз бөлмеде болмасаңыз бөлмедегі жарықты сөндіріңіз, сондай-ақ егер оларды сол сәтте пайдаланбасаңыз құралдарды розеткада қосылған күйінде қалдырмаңыз.
Синтетикалық аспаптарданқұралдардан бас тартыңыз! Біздің барлығымыз әр түрлі химикаттарды пайдаланумен жаңа тазалау құралдарын пайдалана отырып, ыдыс-аяқты жууға дағдыланғанбыз. Дәл осындай құралдар бірінші кезекте қоршаған ортаға, сондай-ақ адамның өзіне де зиян келтіреді.
Энергияны үнемдеңіз. Тіпті қазірден бастап үйге күн жылытқыштарын сатып алуға және орнатуға, сондай-ақ энергия үнемдегіш шамдарды пайдалануға болады.
Қоқысты сұрыптауды бастаңыз! Жасыл экономикаға ауысудың маңызды бағыттарының бірі қалдықтарды кәдеге жарату, сондай-ақ оларды қайталама өнім ретінде пайдалану болып табылады.
Электрондық тасымалдағыштарды пайдаланыңыз! Қағазды пайдалану кесілген ағаштардың үлкен санын талап етеді.
Экологиялық таза өнімдерді сатып алыңыз! Бұл біздің әрқайсымыздың денсаулық жағдайымызды айтарлықтай арттырады, сондай-ақ экологиялық таза ауыл шаруашылығын құруға көмектеседі.
Жаяу көбірек жүріңіз. Пайдаланылған газдар табиғатты ластаудың маңызды көздерінің бірі болып табылады. Пайдаланылған газдың шығуының сәл де болса азаюына біздің әрқайсымыз жасай аламыз.
Браконьерлікке жол жоқ! Адамдардың заңсыз әрекеттерінен өсімдіктер мен адамдардың сирек түрлері қазіргі кезде мүлде жоғалып кетті. Табиғаттың бірегейлігін сақтау - әрқайсымыздың міндетіміз.
Табиғатты қорғайық! Өзіңнен кейін қоқысты қалдырмау, ағаштардың бұтақтарын сындырмау немесе гүлдердің байламдарын үзбеу сияқты ережелерді қарапайым сақтау табиғат жағдайында маңызды көрініс табады.

3 Экономиканы мемлекет тарапынан басқаруды тиімді ұйымдасытру құрылымы
3.1 Мемлекеттің экономикалық рөлінің мазмұны мен бағыттары

Мемлекеттің экономикалық рөлін оның әлеуметтік-экономика-лық даму мен саяси нысанының деңгейіне қарамастан, мемлекет-тің және қоғам өмірінің басқа да, оның ішінде экономикалық салаларының арақатынасы туралы іргелі қоғамдық (әлеуметтік) ғылымға сүйене отырып, дүрыс түсініп бағалауға болады.
Мемлекет - бұл саяси билік институттарының белгілі бір жүйесі. Мемлекет қүқық пен мәжбүрлі күшке сүйене отырып, бүкіл қоғамның өмірін үйымдастыратын функциялардың жиынты-ғын іске асырады, оның мүдделерін қорғап, еліміздің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Даму кезеңіне, басқару нысанына (монархия, республика), мемлекеттік қүрылым нысанына (біртүтас мемлекет, федерация, конфедерация) және мемлекеттің түрпатына қарамас-тан мемлекет қоғамның орнықты өмір сүруін, оның тыныс-тірші-лігін қолдап, жалпы еліміздің біртұтас мүдделерін қорғауға тиіс.
Мемлекеттің қызметі әр түрлі ішкі және сыртқы функциялар арқылы іске асырылады, олардың бөлігі ғана сол немесе басқа дәрежеде экономикамен тікелей байланысты болады. Мемлекеттің сыртқы саясат міндеттерін, қорғанысты қолдау, тәртіпті күзету, мәдениетті құру және дамыту және т.б. шешуге қатысты функ-циялары экономикалық ресурстарды жұмсауды қажет етсе де өзінің мәні бойынша мемлекет қызметінің экономикалық емес функциясы мен бағыты болып табылады.
Кез келген қоғамда мемлекет өзінің қызметінің негізгі бағыты ретінде экономиканың субъектілері мен жалпыұлттық экономика-ның тиімді жұмыс істеуі, халықтың әл-ауқатының артуы, бәсеке-лестікті жоғарылату мен еліміздің экономикалық қауіпсіздігін қам-тамасыз ету үшін жағдай жасауға бағытталған өзінің экономика-лық функцияларын атқарады. Мемлекеттің осы функциялары адам-дардың экономикалық мүдделерімен тікелей байланысты болса да (салық функциясы, еңбек қатынастарын реттеу, бюджетті қа-лыптастыру мен пайдалану және т.б.), алайда мемлекет оларды да мемлекеттік басқару жүйесі арқылы, сонымен бірге заңнама актілерін шығарып, олардың орындалуын бақылау, мемлекеттік институттар қүрып, оларды реформалау және т.б. арқылы да іске асырады. Мемлекет өзінің функцияларын орындау барысында ұлттық экономиканың максаттарын іске асырады, яғни еліміз бен оның халқының тыныс-тіршілігін қамтамасыз етеді, мемлекет-тің біртұтастығын сақтайды, еліміздің бәсекеге қабілеттілігін арт-тырып, әлемде оның экономикалық және саяси мүдделерін қорғай-ды. Ол қоғамның қоғамдық түғырдың элементі ғана емес, сонымен бірге экономикалық базистің қажетті қүрамдас бөлігі, экономика-ның микросубъектілерімен қатар оның ерекше субъектісі ретінде экономикалық жүйенің аралас түрін қалыптастырады. Бүл өндіріс-тің қоғамдастырылуы артқан (өндіріс пен капиталдың шоғырла-нуы), шаруашылық байланыстар мен жалпыэкономикалық тыныс-тіршілік күрделеніп, дағдарыстар мен әлеуметтік қарама-қайшы-лықтар тереңдеген, халықаралық бәсекелестік ушыққан нарық-тық-капиталистік экономиканың (тарихта XX ғасырдың басы) дамуының белгіленген сатысының заңды салдарына айналды.
Сөйтіп, мемлекет өзіне тән тәсіл мен әдістермен даму кезеңіне қарамастан букіл елдің мемлекет пен үлттық экономиканың мақ-саттарына қол жеткізуге бағытталған қызметін үйымдастыруды жүзеге асырады. Осы орайда ол қоғамдық мүдденің өкілінің рөлін атқарады.
Қоғамда мемлекеттің экономикалъщрөлі экономикалық функ-циялармен ғана экономика субъектілерінің қызметі мен олардың экономикалық мүдделерін тікелей немесе жанама қозғайтын өзінің қызметінің нысандары мен әдістерінің жиынтығымен де қамтама-сыз етіледі. Ол мемлекет пен экономика өзара ықпалдасатын негізгі бағыттар арқылы жүзеге асырылады. Аталмыш бағыттардың ара-сынан келесі бағыттар ерекше бөлінеді:
Біріншіден, мемлекет пен оның институттарының тікелей қаты-суымен үлттық экономиканың даму стратегиясының негізгі бағыт-тары әзірленіп, еліміздіц экономикалъщ багыты қалыптастырыла-ды. Еліміздің даму түжырымдамасын әзірлеп, қабылдау және оны тиісті қүжаттарда нақтылау - мемлекеттің қызметінің маңызды кезеңі мен бағыты. Экономикалық бағытты әзірлеуде үлттық эко-номикалық жүйенің мазмүны мен ерекшеліктері, сондай-ақ еліміз-дің дамуының осы кезеңін, оның одан арғы ілгерілеуінің қазіргі уақыттағы сыртқы және ішкі жағдайын бағалау да ескеріледі. Шын мәнінде мемлекеттің экономикалық саясатын әзірлеу ғана емес, сонымен бірге экономиканы мемлекеттік басқару әдістері мен нысандарын таңдау да экономикалық бағытқа негізделеді.
Екіншіден, мемлекеттің экономикалық саясатының сипаты мен мазмунын анъщтаудың өзі -- мемлекеттің экономикалық қызме-тінің негізгі бағытының бірі. Үлттық экономикалық жүйенің түрпа-ты экономикалық саясат нысандарының жйынтығы мен оның сол немесе басқа нысандарының басымдықтарын анықтайды. Аралас экономика жағдайында нарықтық қатынастар белең алған жағдай-да экономикалық саясаттың нарықтық қатынастарды реттеп, өз-ара ықпалдасуға бағдарланған нысандары басымды рөл атқарады. Осы жағдайда экономиканың дамуын қамтамасыз ету үшін нарық пен мемлекеттің өзара оңтайлы ықпалдасуы негізгі проблемаға айналады. Экономикалық саясаттың нысаны мен мазмүнын анық-тауда мемлекет өзінің даму кезеңінде шешуі тиіс үзақ мерзімді, орта мерзімді және қысқа мерзімді міндеттерінің арақатынасы-ның маңызы артады.
Үшіншіден, экономиканың қызметін институционалдыц қам-тамасыз ету - еліміздің Конституциясында бекітілген мемле-кеттік билікті үйымдастырудан туындайтын мемлекеттің экоыо-микалық қызметінің бағыты. Мемлекеттің өзі күрделі институционалдық организм болып табылады. Мемлекеттік биліктің экономи-каға қатысты нақты органдарының рөлі мен функциялары билік органдары жүйесіндегі олардың мәртебесінде белгіленген. ҚР-да мемлекеттің экономикаға жасайтын ықпалының қүқықтық база-сын заңдылық органдары қамтамасыз етеді. Қазақстанда респуб-ликалық деңгейде оларды ҚР Парламентінің Мәжілісі мен Сенаты қарастырады. Қазақстан Республикасының республикалық мини-стрліктері, қызметтері мен агенттіктерінің атынан республикалық атқарушы билік органдары экономиканы нормативтік құқықтық реттеу, мемлекеттік билік органдарының, жергілікті өзін-өзі бас-қару органдары мен лауазымды тұлғалардың заңдар мен басқа да нормативтік актілерді орындауын бақылап, қадағалау, мемлекеттік қызмет көрсету, мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі практи-калық қызметті жүзеге асырады. Осы және тиісті министрліктер мен ведомстволар туралы ережеде бекітілген бірқатар басқа да функциялар мемлекеттік биліктің күрделі жүйееін қүрып, өңірлер деңгейіндегі мемлекеттік билік органдарын, сондай-ақ муници-палдық атқарушы өзін-өзі басқарумен қоса билік органдарының басқа функцияларымен қатар мемлекеттің экономикалық рөлін институционалдық қамтамасыз етеді. Бүл ретте Қазақстан Респуб-ликасында экономикалық шешімдердің ресімделуі мен әр түрлі билік деңгейлері арасында экономикалық өкілеттіктердің бөлінуі экономика үшін өте маңызды.
Төртшшіден, экономиканы реттеудің әдістері мен нысанда-рын анықтау. Мемлекеттің экономикалық қызметінің осы бағыты екінші және үшінші бағыттың негізінде дамиды. Тікелей және жанама, әкімшілік және экономикалық әдістердің арақатынасы, мемлекеттің осы әдістерді реттеуі - мемлекет экономикаға ықпал ететін аса маңызды бағыт. Мемлекет әдістер жүйесі мен қысқа мерзімді кезеңде оларды реттеу арқылы сүраныс пен үсыныстың арақатынаеына, өнімге қойылатын техникалық талаптарға, сырт-қы экономикалық қызметтің тиімділігіне ықпал ете алады.
Бесінші, мемлекеттің экономикалъщ қызметке әр турлі нысан-да қатысуы. Бүл мемлекеттің ең алдымен мемлекеттік бюджетті бөлуге және қайта бөлуге қатысуы. Мемлекеттік бюджеттің есебі-нен тауарлар мен қызметтер мемлекеттік сатып алу жүзеге асыры-лады, трансферттер жүргізіледі, қоғамдық игілікті қүру жүзеге асырылады және т.б. Мемлекет акционерлік қоғамдардың мүлкіне қатысуы, сонымен бірье мемлекеттік қорлардың, бірлестіктердің, даму институттардыңжәне тб. экономикалық қызметіне тікелей араласуы экономикальқ қызметке араласуының бір нысаны болып табылады. Қазіргі жаг^айда осы бағыт мемлекеттік-жеке меншік әріптестіктің (МЖӘ) ф түрлі нысандарында кездеседі.
Тұрақтандыру қорының молаюына себеп болуы осы нысандар-дың барлығында да ұлттық экономиканың динамикалы, орнықты және сапалы экономикалық өсуін қамтамасыз еіу өте қажет бол-ған жағдайда ақша өнімді қолданудан шеттетіледі.
Сөйтіп, тұрақтандыру саясаты дербес сипаттағы саясат емес және макротұрақтандыру жөніндегі іс-қимылды ңаржылық тұрақ-тандыруға жатқызуға болмайды. Қазақстандағы орасан зор мем-лекеттік қаржылық ақша жинағы макроэкономикалық ортаны сау-ықтыруға, қаржылық тұрақтылық пен экономикалық дамудың инвестициялық-өндірістік басымдықтарына, оның ішінде мемле-кеттің белсенді құрылымдық және инвестициялық саясатының әдістерімен барынша пайдаланылуы тиіс.

3.2 Мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары

Экономиканы мемлекеттік реттеу мемлекеттік экономика-лық саясаттың негізгі бағыты болып табылады. Экономиканы мем-лекеттік реттеу - бул улттъщ экономиканың тиімді әрі орньщ-ты жумыс істеуін цамтамасыз ету мацсатындагы экономика-лъщ, цуцыцтъщ және уйымдастыругиылъщ сипаттаәы іс-шара-лардың жиынтыгын пайдалану. Бул ретте мемлекет удайы өнді-ріс пропорцияларында прогрессивтік ілгерілеуді, адал бәсеке-лестік үшін цолайлы орта цуруды цамтамасыз етуге, сонымен бірге экономика субъектілері зацнаманы сацтаган жагдайда наръщтыц цатынастардың келеңсіз әлеуметтік және экономи-калъщ салдарга жол бермеуге тиіс.
Көп жағдайда экономиканы мемлекеттік реттеуді (ағылшын-ша - government regulation economic) мемлекеттің елдің экономи-калық тыныс-тіршілігінің белгіленген объектілеріне ықпал ету әдістерімен теңестіреді.
Мемлекет ықпал ететін объектілерге экономиканың тікелей бастапқы буындары (әр түрлі менешік нысанындағы ұйымдар), нарықтың қүрылымы, сондай-ақ нарықтық механизм қамтамасыз етпейтін немесе қанағаттанғысыз қамтамасыз ететін қоғамдық ұдайы өндірістегі жағдайлар, процестер мен қатынастар жатады. Мемлекеттің ең басты экономикалық функциясының бірі - халық әлеуметтік жағынан біршама тең болған жағдайда өндірушілердің, жеткізушілер мен өнімді (қызмет) түтынушылардың арасындағы заңды әрі тиімді өзара қарым-қатынастар орнату мақсатында ұлт-тық экономика жұмыс істейтін нормативтік-құқықтық базаны құру.
Мемлекет реттеу объектілеріне ықпал еткенде нарықтық өзін-өзіреттеу мен мемлекеттік реттеуішті ұштастыру қарастырылады.
Мемлекеттік реттеуіги - бұл мемлекеттік биліктің норма-тивтік-құқықтық құжаттардың негізінде экономикалық қызметті реттеу жөніндегі әдістері мен құралдары. Мемлекеттік реттеуіш-тер елдің экономикалық міндеттерін (нарықтың қүрылымына, фирманың іс-әрекетіне ықпал ету) шешуге де? сонымен бірге әлеу-меттік мақсаттарға (әлеуметтік реттеуіш) қол жеткізуге бағытта-луы мүмкін. Негізгі мемлекеттік реттеу құралына әлеуметтік жәр-демақы, санкция, стандарт, сертификат, лицензия, квота, ставка, тариф, норматив, салық, баж, банк пайызы жатады.
Экономиканың жұмысының құқықтық негізін қүру мен реттеу - бүл іе жүзінде экономикалық агенттердің мінез-қүлқының ереже-лерін, сондай-ақ өндірушілер, түтынушылар мен мемлекет өзде-рінің іс-қимылында үстануы тиіс экономикалық қатынастың заң-дылық қағидаларын белгілеу, сондай-ақ мемлекет тарапынан олар-дың орындалуын бақылау.
Мемлекет реттейтін объектілерге ықпал ету процесінің сипаты-на байланысты мемлекеттік реттеудің сан алуан әдістерінтгкелей және жанама әдіске бөлуге болады (келесі беттегі схеманы қараңыз).
Экономиканы мемлекеттік реттеудің тікелей әдістері эконо-мика субъектілеріне тікелей ықпал етеді. Олар қосымша матери-алдық ынталандырма қүрумен немесе қаржылай залал қаупімен байланысты емес және мемлекеттік билік органдарының өкімдерін міндетті түрде орындауға негізделеді, сондықтан олардың кейбі-реуі өкімдік немесе әкімшіліктік деп аталады.
Мемлекеттік жанама реттеу әдістері негізінен нарықтық ша-руашылықтың тауарлы-ақша түтқасына сүйенеді және шаруашы-лық жүргізуші субъектілердің экономикалық мүдделеріне ықпал етеді. Осы әдістер көбінесе экономикалық әдістер деп аталады. Жанама әдістердің осы анықтамасы тікелей әдістер экономика-лық тиімділіктің өсуіне қатысты міндеттерді шешетін болса, онда олардың экономикалық маңызының болуын жоққа шығармайды. Сондықтан тікелей және жанама әдістерді қарама-қарсы қою қа-жет емес, сонымен бірге жанама әдістердің салық ставкасын белгі-леу, патент және т.б. сияқты әкімшілік нысаны болатынын ескеру керек.

3.3Тікелей мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары

Тікелей мемлекеттік реттеудің аса маңызды әдістері мен құрал-дарынамемлекеттік цажеттілік ушін өнім (тауар, жумыс және цызмет) жеткізуге арналган келісімгиарт жатады. Аталмыш ке-лісімшарт көп жардаидамемлекеттіктапсырыс деп аталады. Іс жүзінде бұл келісімшарт - мемлекеттік тапсырысшы мен жеткі-зушінің арасында жасалатын өнім (тауар, жұмыс және қызмет) жеткізу шарты. Шартта мемлекеттік тапсырысшы мен жеткізу-шінің қүқықтары мен міндеттері анықталады, сондай-ақ олардың өзара қарым-қатынастары реттеледі. Шартта мемлекеттік тапсы-рысшының мемлекеттік келісімшарттың орындалуы жөніндегі жұмыстардың барысын бақылау, жеткізушінің жедел-шаруашы-лық қызметіне араласпай жеткізушіге консультативтік және өзге де көмек көрсету көзделуі мүмкін. Мемлекеттік келісімшарт бой-ынша жеткізілетін өнімнің мемлекеттік стандарттардың міндетті талаптарына сәйкес келуі, ал Қазақстан Республикасының заңда-рына сәйкес міндетті түрде сертификатталуы тиіс өнімнің серти-фикаты мен сәйкестік белгісі болуы тиіс.
Мемлекеттік келісімшартты орындауға арналған ресурстар, әдетте, келісімшартта мемлекеттік тапсырысшы болып табыла-тын билік органдарын бюджеттік қаржыландыру ауқымында қара-стырылады.
Республикалыц мемлекеттік цажеттілік - бұл Қазақстан Республикасының еліміздің тынысіршілігінің, қорғанысы мен қауіпсіздігінің мәселелерін шешуге және республикалық мақсатты бағдарламалар мен өзі қатысатын мемлекетаралық мақсатты бағ-дарламаларды іске асыру үшін қажет өнімге қажеттілігі. Республи-калық мемлекеттік мүқтаждық үшін өнім жеткізу мемлекеттік бюджет туралы республикалық заңда жоспарланып, бекітілетін
жөне осы осы мақсатта бюджеттен тыс көздерден тартылатын республикалық бюджет қаражатының есебінен қамтамасыз етіледі, Қмзақстан Республикасы субъектілерінің өңірлердің тыныс-тір-Іиілігінің мәселелерін шешу және өңірлік мақсатты бағдарлама-ларды іске асыру үшін қажетті өнімге қажеттілігін Қазақстан Рес-ІІубликасы субъектілерінің мемлекеттік билік органдары анық-І айды. Өңірлік мүқтаждық үшін өнім жеткізу Қазақстан Респуб-ликасы субъектілерінің бюджеттері мен бюджеттен тыс көздердің қаражатының есебінен қамтамасыз етіледі.
Республикалық мемлекеттік мұқтаждық үшін өнім жеткізуді және республикалық мақсатты бағдарламаларды орындау үшін Қазақстан Республикасының Үкіметі мемлекеттік тапеырысшы-ларды бекітеді. Мемлекеттік тапсырысты атқарушы биліктің рес-публикалық органы, республикалық қазыналық кәсіпорын неме-се мемлекеттік мекеме жасай алады. Мемлекеттік тапсырысшы-лар мемлекеттің мүддесін ойластырып республикалық мемлекеттік мұқтаждық үшін өнім жеткізуді ашық және (немесе) жабық сау-да-саттық, конкурс, аукцион өткізу арқылы орналастыра алады.
Мемлекет мемлекеттік мацсатты багдарламалар деп атала-тын маңызды қүрал арқылы да ықпал етеді, осы мақсатта үзақ мерзімді немесе орта мерзімді мақсатты бағдарламалар әзірле-неді.
Мемлекеттік багдарламаның мақсаты (сондықтан ол мақсат-ты деп аталады) және міндеті болуы тиіс, сонымен бірге бағдарла-мада нақты сапа және сан көрсеткіштері, аралық және негізгі мақсатқа жетуге арналған іс-шаралар жүйесі, ресурстар, нақты орындаушыларға берілетін тапсырмалар, сондай-ақ жекелеген іс-шаралар мен жалпы бағдарламаны іске асыру мерзімдері мен ке-зеңдері көрсетілуі тиіс. Мақсатты бағдарламада барлық бағдарла-малық іс-шаралардың өзара байланысты болуы мен осы іс-шара-ларды қаржы ресурстарының жобаланатын көлемдерімен өткізудің кезектілігі, сондай-ақ салалық және өңірлік мәселелерді келісіп әрі кешенді түрде шешуді қамтамасыз ету қажет. Мемлекеттік тапсырысшы осы бағдарламаны басқарып, оның орындалуын ба-қылайды, сондай-ақ бағдарламадағы іс-шаралардың іске асыры луының тиімділігін бағалайды.
Тікелей мемлекеттік реттеу әдістері шеңберінде қолданыстағы заңнамаға сәйкее жанама және басқа да тікелей әдістердің элементтерін де қолдануға болады. Атап айтқанда, республикалық мемлекеттік мұқтаждық үшін өнім жеткізушілерді экономикалық жағынан ынталандыру үшін оларға пайда салығы (табыс) және (немесе) жеңілдікпен кредит берілуі мүмкін. Сондай-ақ материал-дық-техникалық ресурстардың аса маңызды түрлерін жеткізуді жүзеге асыратын жеткізушілер мен осы ресурстарды жасайтын жасаушы-кәсіпорындар үшін көрсетілген ресурстарды мемлекет-тік тапсырысшыларға (жеткізушілерге) міндетті түрде сату (мем-лекеттік броньдау) жөнінде арнайы квота және (немесе) мақсатты дотация мен субсидия белгіленуі мүмкін. Мақсатты дотация мен субсидияны пайдалану әкімшілік реттеудің жеке әдісі ретінде бөлінеді.
Мемлекеттік мүқтаждық үшін өнім (тауар, жүмыс және қыз-мет) жеткізуге арналған келісімшарт пен мемлекеттік мақсатты бағдарламаны жеке кәсіпкерлер мен мемлекеттік үйымдардың қызметіне ықпал ету үшін ойдағыдай пайдалануға болса, ондагиаруашылъщ жургізуші субъектіні мемлекеттік цолдау тек мем-лекеттік сектордың үйымдарымен өзара қарым-қатынас жасау үшін пайдаланылады. Осы тікелей реттеу әдісі негізінен үзақ мерзімді негізде мақсатты дотациялар мен субсидиялар түрінде, яғни шаруашылық жүргізуші қызмет істейтін бүкіл кезеңде жүзеге асырылады. Нақты шаруашылық жүргізуші субъектіні қаржылан-дыру елдің әр түрлі деңгейдегі бюджеттерінде жеке жолмен немесе тиісті билік деңгейінде бюджетті қаражатты басқарушы бағыт-тайтын қаражат шеңберінде қарастырылады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер мен басқа да үйымдар ішкі және халықаралық нарықта жүмыс істеп, халықаралық эконо-микалық, ғылыми-техникалық ықпалдастық пен халықаралық сау-даға қатысуы үшін халықаралық сертификаттау қағидаларын сақ-тауға міндетті. Сертификаттау түтынушыларды өнім (жүмыс, қыз-мет) таңдауға көмектеседі, оларды адал емес өнім жасаушыдан қорғайды, қазақстандық және халықаралық нарықтарда өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етеді және тауарлардың Қазақстан Республикасының аумағы мен шет елдерде еркін қозға-луын қамтамасыз ететін жағдай жасайды.
Сертификат (латынша - істеу) қайсыбір фактіні куәландыратын қүжат немесе куәлік. Осы үғым-ның мағынасы көп, оның ішінде - мемлекеттік инспекциялар мен басқа да уәкілетті органдар беретін тауардың сапасы жөніндегі қүжат. Көбінесе шаруашылық практикасында сапа сертифика-ты деген ұғым пайдаланылады. Онда сапаның нақты көрсеткіш-тері мен тауардың техникалық сипаттамалары болады, сонымен бірге ол қосалқы қүжат болып табылады.
Сәйкестік сертификаты деп аталатын екінші үғымға объекті-нің техникалық регламенттердің талаптарына, стандарттардың ережелеріне немесе шарттардың ережелеріне сәйкестігін растай-тын қүжат ретіндегі анықтама берілген. Сертификаттау -бүл уәкілетті мемлекеттік орган мен басқа да үйымдардың объектінің (өнімнің, жүмыстардың, қызметтердің, процестердің) сипаттама-ларының техникалық регламенттердің талаптарына, стандарттар-дың ережелеріне сәйкестігін, кейін сертификат беріп растау ныса-ны. Қазақстан Республикасының аумағында сәйкестік ерікті неме-се міндетті түрде расталады. Ерікті түрде растау ерікті сертифи-катттау нысанында, ал міндетті - сәйкестікті мағлүмдау немесе міндетті сертификаттау түрінде жүзеге аеырылады.
Ерікті сертификатттау бастамасын өтінім беруші -- кез келген заңды немесе жеке түлға жасайды. Бұл жағдайда өтімін беруші үйым үлттық сертификаттау органына, мысалы, өздері қолданатын сапаны қамтамасыз ету жүйесінің Халықаралық стандарттау үйы-мының стандарттарының талаптарына бағалауға өтініш жасай алады.
Техникалық регламенттер мен оның ішінде халықаралық стан-дарттардың талаптарына сәйкестікті міндетті түрде растау мемле-кеттің бастамасы бойынша жүзеге асырылады және сәйкестік туралы декларация қабылдау (сәйкестіктідекларациялау) немесе міндетті сертификаттау деп аталатын екі нысанда жүзеге асы-рылады.
Мемлекет адамдардың өмірі мен денсаулығын қамтамасыз ету, қоршаған ортаны қорғау, түтынушылардың мүлкіне залал келтірудің алдын алу жөніндегі талаптар қойылған, сондай-ақ тұты-нушылардың өмірі мен денсаулығын қамтамасыз ететін қүралдар міндетті түрде сертификатталуы тиіс. Мысалы, міндетті эколо-гиялъщ сертификаттау деп арнайы мемлекеттік үйымдар сертификатталатын объектінің (өнім, технологиялық процесс, өндіріс пен тұтыну қалдықтары, табиғи ресурстар, экологиялық қызмет-тер) оған қойылатын экологиялық талаптарға сәйкестігін растау жөніндегі қызметі аталады.
Мемлекет, бір жағынан, тауар немесе қызмет өндірушіні жа-санды өнім мен тауардан немесе басқа адамдардың қызмет бабын теріс пайдаланудан қорғауды, ал екінші жағынан, - өнімді немесе тауарды сатып алушыны оның (тауардың немесе өнімнің) шығу тегі меігсапасы жөнінде хабардар етіп, оны қорғауды қамтамасыз етуге тиіс. Осыған байланысты тауардың гиыгу тегі туралы сер-тификат қолданылады. Мемлекет тауарларды, оның ішінде им-порттық тауарларды міндетті сертификатсыз сатуға, жұмыстарды орындауға және қызмет көрсетуге тыйым салады және қауіпсіздік талаптарын бұзғаны және сертификаттты негізсіз беру үшін жауап-кершілік жүктейді.
Тұтынушыларды сапасыз өнім мен технологиялардан, еапасыз қызметтерден қорғау, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғау мақса-тында өз қызметінде лицензиялауды пайдаланады. Осы тікелей ықпал ету әдісіне лицензия берумен, лицензияның барын растай-тын, лицензияның қолданылуын кідірте тұру және қайта жалғас-тырумеы, лицензияны жоюмен және лицензия беретін органдар-дың лицензиаттардың лицензияланатын қызмет түрлерін жүзеге асырғанда тиісті лицензиялық талаптар мен ережелерді қүжат ресімдеумен байланысты іс-шаралар жатады. Басқаша айтқанда, бүл лицензия беретін мемлекеттік органдардың заңды түлғаның немесе жеке кәсіпкердің қызмет ерекшелігіне байланысты белгі-ленген уақыт бойы нақты қызмет түрін жүргізу құқығына арнал-ған лицензия беру, оны қайта ресімдеу немесе жою процесі.
Үкімет лицензиялауды жүзеге асыратын республикалық атқару-шы билік органдарының тізбесін және Қазақстан Республикасы субъектілерінің атқарушы билік органдарының жүзеге асыратын қызмет түрлерінің тізбееін бекітеді. Лицензияланатын цызмет турлеріне жүзеге асырылуы азаматтардың құқықтарына, заңды мүдделеріне, денсаулығына, мемлекеттің қорғанысы мен қауіпсіз-дігіне, Қазақстан халықтарының мәдени мүрасына залал келтіруі ықтимал және лицензиялаудан басқа өзге әдістермен реттеу жүзе-ге асырылмайтын қызмет түрлері жатады. Оларға аудиторлық қызмет, бағалау, медициналық, фармацевтикалық, туристік агент-тік, картографиялық, инвестициялық қорлардың қызметі, темекі бүйымдарының, дәрі-дәрмек қүралдарының өндірісі теміржол көлігімен тасымалдау, аудио-хабар шығармаларын көпшілікке көрсету және т.б. жатады.
Лицензиялаудың маңызды бағытына экологиялъщлицензиялау жатады. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы жекелеген қызмет түрлері лицензиялауға жатады, олардың тізбесі республикалық ::шңдарда белгіленеді, сондай-ақ табиғи ресурстарды пайдалану қүқығы да лицензияланады.
Лицензиялаудың екінші бағыты мемлекеттің сыртқы экономи-калық қызметінің ауқымында қолданылады. Бүған шаруашылық жүргізуші субъектінің осы қызметпен және квоталаумен айналы-суының нақты мүмкіндігін растайтын сыртцы экономикалыц цыз-метті жузеге асыруга арналған лицензия беріледі.
Экономика тиімді жүмыс істеу үшін мемлекет царжы нары-гынреттеуге міндетті. Қаржы нарыгы ақша ресурстары нарығы, валюта нарығы және бағалы қағаздар нарығы (қор нарығы) деп аталатын үш сегменттен түрады. Елімізде қаржы нарығы ҚР Қар-жы министрлігінің және Қазақстан Үлттық банкінің нормативтік-қүқықтық актілерінде реттеледі.
Қазақстанның Yenлттық банкі еліміздің банк жүйесіне басшылық жасайды, шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халыққа кредит беретін коммерциялық банктерді тікелей кредиттейді, сол себептен оның нормативтік қүжаттары негізінен ақша нарығын реттейді, яғни жалпы мемлекеттің кредит-ақша саясатын білдіреді. Yenлттық банк тікелей де, сонымен бірге жанама ықпал ету әдістерін де қолданады. Тікелей әдістерге пайыздық ставкаларды тіркеу, бері-летін кредиттің мөлшерін шектеу, басымды салаларды мақсатты кредиттеу және т.б. жатады. Аталмыш әдістер экономикасы өтпелі елдерде пайдаланылады, ал дамыған елдер негізінен жанама әдістерді пайдаланады. Қазіргі уақытта мемлекет ақша ресурс-тар нарығына ықпал ету үшін негізінен жанама әдістерді қолдана-ды, ал валюта және қор нарығына ықпал ету тікелей тәсілмен жүзеге асырылады.
Валюта нарығын мемлекеттік реттеудің әкімшілік әдістерінің арасынан валюталъщ дәліз және экспорттъщ валюта тусімін

3.4 Жанама реттеу әдістері мен құралдары

Салық салу жүйесі мемлекеттің экономикаға жанама ықпал ететін ең маңызды қүралы болып табылады. Салықтар - бүл мемле-кеттік реттеушілер, мемлекеттік бюджеттің табыс бөлігі олардың іс-қимылының нәтижесінде қалыптасатыны белгілі. Олар мемлекет-
тік аппаратты ұстау және мемлекеттік міндеттерді жүзеге асыру үшін жеке және заңды тұлғалардан міндетті төлем ретінде өнді-ріледі. Салықтардың мазмұны олардың функцияларын білдіреді.
Мемлекет салық салу жүйесін оңтайландырудың күрделі мәсе- I лесінің шешімін табуға міндетті. Салық базасы кең болған жағдай- ,11 да салық салуда шамалы ғана ставкалар белгілеуге мүмкіндік бере- ! ді және керісінше, жекелеген салық түрлерінің салық базасы ша-малы болса, ставкалар да жоғары болады. Салық базасының белгі-ленген мөлшерін сақтай отырып, кәсіпкерлер мен инвестициялық процестердің іскерлігін жандандыруға мүмкіндік беретін салық ставкаларын табу қажет екені белгілі, ал кері жағдайда салықтар өзінің функцияларын атқарудан қалады.
Қазақстанда қазіргі кезеңде салық салудың нормативтік база-сын ең алдымен Қазақстан Республикасының Салық кодексі құрай-ды. Салықтар мен жиындар туралы заңнамаға осы Кодекс және соған сәйкес қабылданған салықтар мен жиындар туралы респуб-ликалық заңдар, Қазақстан Республикасы субъектілерінің салықта-ры мен жиындары туралы заңдар және муниципалдық қүрылым-дық органдардың жергілікті салықтар мен жиындар туралы норма-тивтік қүқықтық актілері кіреді.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Нарықтық экономика жайлы мәлімет
Әлемдік экономика жайлы
Нарықтық экономика жайлы
Экономика
Аралас экономика
Экономика негіздері
Ашық экономика
Транзиттік экономика
Әлемдік экономика
Халықаралық экономика
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь