Экономика жайлы

КІРІСПЕ 5
1 ЭКОНОМИКА ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК 6
1.1 Қазіргі жағдайда кез . келген мемлекеттің экономикасының дамуы 6
2 ЖАСЫЛ ЭКОНОМИКА . БОЛАШАҚТЫҢ ЭКОНОМИКАСЫ! 8
2.1 «Жасыл» экономика дегеніміз 8
2.2 Қазақстандағы «жасыл» экономиканы дамыту тұжырымдамасы 8
2.3 «Жасыл» экономиканы дамытудың жеті негізгі бағыттары 9
2.4 «Жасыл» экономика ел үшін басымдылықтар әкеледі 10
2.5 «Жасыл» экономикаға ауысу институттары 11
3 ЭКОНОМИКАНЫ МЕМЛЕКЕТ ТАРАПЫНАН БАСҚАРУДЫ ТИІМДІ ҰЙЫМДАСЫТРУ ҚҰРЫЛЫМЫ 13
3.1 Мемлекеттің экономикалық рөлінің мазмұны мен бағыттары 13
3.2 Мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары 16
3.3 Тікелей мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары 17
3.4 Жанама реттеу әдістері мен құралдары 21
4 ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ ҮЛГІСІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК ЖАҒЫНАН ТҮРАҚТЫ ДАМУЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ 25
4.1 Экономикалық және әлеуметтік дамудың біртұтастығы 25
4.2 Әділ бөлу және ұлттық экономика үлгісін қалыптастыру 27
4.3 Әлеуметтік қайта құрудың түбегейлі сипаты 30
5 ЭКОНОМИКАНЫ БАСҚАРУДЫҢ ӘДІСТЕРІ 39
5.1 Қазақстан Республикасыиың әлеуметтік.экономикалық дамуын индикативтік жоспарлау 39
5.2 Мемлекеттік реттеу әдістерінің жиынтығы 42
ҚОРЫТЫНДЫ 45
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР ТІЗІМІ 46
«Экономика» деген сөз алғашқы ұғымында отбасы шаруашылығын білдірген. Қазіргі уақытта экономика кең көлемде: өндіріс, тұтас халық шаруашылығы, жалпы өндірістің әр саласы, қаражат-ақша айналасы, т.б. байланысты айтылады. Біздер экономиканы кең көлемде, қоғамдық өндірістің жүйесі деп түсінеміз.
Өндіріс-қоғамның өмір сүруіне және дамуына қажетті материалдық игілікті жасайтын процесс. Жұмысшы күші-өндірістің адамдық факторы, ал өндіріс құралы-заттық фактор. Бұл факторлар өзінен-өзі ештеңе де өндірмейді. Тек оларды біріктіру ғана игілікті шығаруға жағдай жасайды, яғни өндірісті іске асырады. Жұмысшы күші, еңбек құралы мен еңбек тәсілінің арасында күрделі қатынас жүйесі пайда болады. Бұл қатынас пен адамның еңбек құралына әсер етуінің тәсілін технология дейміз.
Аталған факторлардың күрделі бөлікте өмір сүруі, адамдардың еңбекке қатынасуы өндірісті ұымдстырумен қамтамасыз етеді.
Өндіргіш күш-қоамдық өндірістің жетекші саласы. Бұл қоғамның табиғатқа қатынасын көрсетеді.
Өндіріс процесінде адамдар сонымен қатар өзара қатынаста болады, яғни өндіріс қатынасына енеді. Бұл да күрделі жүйе. Оған меншік қатынасы да, өндіріс шығаратын өнімді бөлу, алмастыру және тұтыну да жатады. Тұтыну өндіріске байланысты.
Материалдық игілікті шығару адам қоғамының материалдық негізін құрайды. Ол үдіксіз жүріп жатуы тиіс.
2 Қазақ энциклопедиясы. 5 том
3 Жоғарыға көтеріліңіз↑ Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х
4 Қазақ Энциклопедиясы"Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
5 С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А Жанандаров Экономикалық теория. Оку құралы. Жалпы редакция С. Әкімбековтікі. — Астана: 2002. ISBN 9965-408-99-8
1. Н.Ә.Назарбаев. Инновациялар мен оқу-білімді жетілдіру арқылы білім экономикасына. «Егемен Қазақстан» газеті, 2006. – № 115 (24368).
6 Астапов К.Л. Стратегия развития в постиндустриальной экономике // Мировая экономика и международные отношения. – 2006. -№2. – C. 58
7 Бродель Ф. Материальная цивилизация, экономика и капитализм XV-XVIII вв. «Время мира». – М. 1992. Т. 3. С. 41 4. Хопкинс Т. К., Валлерстайн И. Заметки о структурных трансформациях //http://www.tuad.nsk.ru/~history/Author/Engl/W/WanersteinI/hopwal-w.htm
8 Бэттлер А. Контуры мира в первой половине XXI века и чуть далее (теория)//Мировая экономика и международные отношения, 2002, № 1, с. 73
9 Дж.Сакс. Технологическое разделение мира // Экономист, 25.01.2001. (http://wd.org.ua)
10 Maddison, Angus, 2007, Contours of the World Economy,1–2030AD (Oxford, United Kingdom: Oxford University Press.
        
        КІРІСПЕ
5
1
ЭКОНОМИКА ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
6
1.1
Қазіргі жағдайда кез - келген мемлекеттің экономикасының дамуы
6
2
Жасыл экономика - болашақтың экономикасы!
8
2.1
экономика дегеніміз
8
2.2
Қазақстандағы экономиканы ... ... ... ... ... жеті негізгі бағыттары
9
2.4
экономика ел үшін басымдылықтар әкеледі
10
2.5
экономикаға ауысу институттары
11
3
Экономиканы ... ... ... ... ... ... экономикалық рөлінің мазмұны мен бағыттары
13
3.2
Мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары
16
3.3
Тікелей мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары
17
3.4
Жанама ... ... мен ... ... ... үлгісінің әлеуметтік жағынан түрақты дамуының негіздері
25
4.1
Экономикалық және әлеуметтік дамудың біртұтастығы
25
4.2
Әділ бөлу және ұлттық экономика үлгісін қалыптастыру
27
4.3
Әлеуметтік қайта құрудың түбегейлі ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау
39
5.2
Мемлекеттік реттеу әдістерінің жиынтығы
42
ҚОРЫТЫНДЫ
45
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР ТІЗІМІ
46
Мазмұны
КІРІСПЕ
деген сөз алғашқы ұғымында отбасы шаруашылығын білдірген. Қазіргі уақытта ... кең ... ... ... халық шаруашылығы, жалпы өндірістің әр саласы, қаражат-ақша айналасы, т.б. байланысты айтылады. Біздер экономиканы кең ... ... ... жүйесі деп түсінеміз.
Өндіріс-қоғамның өмір сүруіне және дамуына ... ... ... ... ... ... күші-өндірістің адамдық факторы, ал өндіріс құралы-заттық фактор. Бұл ... ... ... де ... Тек ... ... ғана ... шығаруға жағдай жасайды, яғни өндірісті іске асырады. Жұмысшы күші, еңбек ... мен ... ... ... күрделі қатынас жүйесі пайда болады. Бұл қатынас пен адамның еңбек ... әсер ... ... ... ... ... ... күрделі бөлікте өмір сүруі, адамдардың еңбекке қатынасуы өндірісті ұымдстырумен қамтамасыз етеді.
Өндіргіш күш-қоамдық өндірістің жетекші саласы. Бұл ... ... ... ... процесінде адамдар сонымен қатар өзара қатынаста болады, яғни өндіріс қатынасына енеді. Бұл да күрделі жүйе. Оған меншік қатынасы да, өндіріс ... ... ... ... және ... да ... ... өндіріске байланысты.
Материалдық игілікті шығару адам қоғамының материалдық негізін құрайды. Ол үдіксіз жүріп жатуы тиіс.
1 ЭКОНОМИКА ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ... (гр. ... -- үй ... ... ... -- материалдық игіліктерді өндіру, айырбастау, бөлу және тұтыну үрдісі кезінде адамдар ... ... ... ... ... қатынастар өзге қоғамдық қатынастарды айқындайды, олардың негізі болып табылады. Тауар өндірушілердің қызметтерін ... ... ... экономикалық жүйені құрайды.
Экономикалық жүйе қарастырылып отырған қоғамда қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... біріктіреді. Экономикалық жүйе өзінің басты мақсаты ретінде - қандай тауар өндіріп, қызметтің қай түрін көрсету керектігін; қандай технологияны пайдаланып, қалай ... кім үшін ... ... қызмет көрсету қажет деген мәселелерді шешеді. Бұл мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ... және ... болып жіктеледі.
Дәстүрлі экономикалық жүйеде өндіру, бөлу және тұтыну ... ... мен ... ... ... жүйе бұл ... ... әдістермен, яғни жоғарыдан түсіріліп жататын бұйрықтармен шешеді.
Ал нарықтық экономикалық жүйеде шаруашылықтың бағдары ... ... мен ... ... ... ... құрылады
+ Қазіргі жағдайда кез - ... ... ... ... ... кез - ... ... экономикасының дамуы дүниежүзілік шаруашылық байланыс арқылы ғана толық деңгейде жан - ... дами ... ... біртұтастығы алуан түрлі , 160-тан астам тәуелсіз, ... ... ... ... Әр ел ... тарихи - географиялық , ұлттық , әлеуметтік - ... ... ... , бір - ... ... ... ... жүйелердің әлемдік щаруашылыққа бірте - бірте кіруі қажеттіліктен туындап отыр , сондай - ақ оған XX ... ... ... ... бірі деп ... Бұл заңдылықтар көптеген елдерде болып жатқан экономикалық және саяси реформаларға, әр елдің ішкі күрделі шешімдеріне байланысты сол елдердің ... ... ... бөлінісіне итермелейді. Дүниежүзілік шаруашылық жүйесі болса, дүниежүзілік сауда - ... ... және ... - ... ... біртұтас мақсатқа біріктіреді. Ұлттық экономиканың дүниежүзілік шаруашылықпен қосылуының өзіндік ерекшеліктері бар. Кез ... ... ... ол ... ... кіші ... ... экономикалық байланыс жүйесіндегі ең сезімтал тұсы- оның экономикалық саясаттағы, яғни ... ... ... ... отырған қызметінде. Бұдан қоғамның ішкі жағдайы, оның әлеуметтік - экономикалық және саяси бағыты, ... ... ... ... ... ... халықаралық экономикалық қатынасқа тән қасиет оның сан және сапа жағынан өсуінің көрінуі. ... - тың ... ... ... a. ... ...
b. Капитал қозғалысы;
c. Жұмысше күші миграциясы;
d. Халықаралық өндірісті кооперациялау;
e. Ғылыми - техникалық ...
f. ... - ... ... ... ... тиімділігін бағалау мынадай теориялар арқылы жүргізіледі: 1. Абсолюттік артықшылық теориясы - басқа мемлекетпен салыстырғанда климаттық, ... ... ... ... болуымен өндіріс шығындары кем болады.
2. Салыстыру артықшылық теориясы (Д.Рикардо ХІХ ғ.)- мамандандырылған өндіріс пен сауданы басқа мемлекетпен салыстырғанда альтернативтік ... аз ... ... ... ... өнім ... жоғары деңгейде болады.
Мемлекеттің сыртқы сауда саясаты екі типте жүргізіледі. 1. ... - ... ... ... ... ... ... саясаты. Импортты шектеу негізінде үш негізгі шаралар қолданылады: - Кеден, баж салығы ... ... ... ... ... тауарларына салық арқылы олардың бағасын көтеріп, сұранысты азайту. - Тарифтік емес кедергілер (импортқа тыйым салу немесе шектеу қою: квота, ... және т.б. ... ...
- ... ... ... ... балансын теңдес-тіреді, демпингтен қор-ғайды. Жаңа салаларды қорғайды, өндіріс көле-мінің өсуін ынталандырады. 2. Фритредерство немесе еркін сауда саясаты, яғни ішкі ... ... ... мен ... ... ... Артықшылықтары: Бәсекені ынталандырады, монополияны шектейді, өндіріс тиімділігі өседі, бағалар төмендейді. Тауарларды таңдау мүмкіндігі еді, ... ... ... ... процесі өседі.
2 Жасыл экономика - болашақтың экономикасы!
2.1 экономика дегеніміз
Қоғамда ... сөз ... ... жиі ... ... Өткен Саммитінен кейін біздің мемлекеттің Президенті осы сөзді елді ары қарай ... ... ... ... факторлардың бірі ретінде белгіледі. Бірақ біз бұл түсінік деп не тұспалданады және оның негізгі ... ... ... осы ... толығырақ анықтауға тырысып көреміз.
Қазіргі кезде қоғам экономика сөзінің мәнісін әр түрлі түсінеді. Бірі бұл ... ... ... ... жаңа ... деп ... ... бұл сөзді табиғатқа көмектесуге және пайда келтіруге бағытталған жаңа ... ... ... ... түрі деп ... ... бұл ... экологиялық таза өнімдерді құру болып табылатын дамудың жаңа кезеңіне ауысу деп есептейді.
Түсінікті анықтаудың барлық осы жолдары сөздің мағынасына өте ... ... - бұл ... ... ... пайдалану есебінен қоғамның әл-ауқатын сақтауға бағытталған, сондай-ақ соңғы пайдалану өнімдерін өндірістік циклге қайтаруды ... ... ... ... бірінші кезекте, қазіргі уақытта сарқылуға ұшыраған (пайдалы қазбалар - мұнай, газ) ... ... ... және ... ресурстарды тиімді пайдалануға бағытталған.
Жасыл экономиканың негізінде - таза немесе технологиялар жатыр. Мамандардың ... ... ... ... көптеген постиндустриалды елдерде өзінің ауқымымен қозғаған экологиялық дағдарысты біздің елде болдырмауға мүмкіндік ... ... ... ... ...
Өткізілген Саммитінен кейін қазақстандық қоғамның күші экономикаға ауысу бойынша стратегияны іске асыруға ... ... ... ... экономикаға ауысу бойынша тұжырымдама әзірленді. Тұжырымдамада ... ... ... ... экономиканың белгілі бір салаларын реформалауға бағытталған басым ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру;
қазақстандық инфрақұрылымды жетілдіру;
халықтың әл-ауқатын жақсарту болжанады;
Тұжырымдаманы іске асыру үш ... ... ... - 2013 - 2020 жж. - қорларды пайдалануды оңтайландыру және табиғат пайдалану қызметінің ... ... ... инфрақұрылымды құру;
екінші кезең - 2020 - 2030 жж. - ... ... ... ... ... ... базасында жаңартылатын энергетиканы енгізу;
үшінші кезең - 2030 - 2050 жж. - ... ... ... ... ... қорларды пайдалану қойылған, ұлттық экономиканың қағидаттарына ауысуы.
2.3 ... ... жеті ... ... ... бағыт - жаңартылатын энергия көздерін енгізу.
Пайдалы қазбаларды ары ... ... ... ... ... ... ие ... Біздің мемлекет табиғи қорлары өте бай ел ретінде танылған. ... газ - ... ... ... ең ірі энергетикалық қорлардың бірі ретінде сыныпталады, бірақ тіпті олардың өзі уақыты келгенде сарқылады, демек өмір үшін жаңа ... табу ... Бұл ... Қазақстаннның жақсы экожүйеге, жер қыртысына және орманға ие болуы айғағы ... ... ... ... ... айтарлықтай арттырады.
Екінші бағыт - тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығындағы энергия тиімділігі.
Қалалық тұрғын үй қорының ... ... ... ... кейінгі уақытта салынғандықтан, тұрғын үй кешендерінің көпшілігі тиімсіз жылу изоляциялық құрылымдармен және жылумен қамтамасыз ету жүйелерімен жабдықталған, ол маңызды жылу ... алып ... ... ... ... жылумен қамтамасыз ету аспаптарының жұмысының істен шығуы саласындағы іс-шараларды жүзеге асыратын энергия сервистік компаниялары ... ... ... - ауыл ... органикалық егін шаруашылығы
Бірінші кезекте бағыттың аталмыш түрі әр түрлі азық қоспаларынан, синтетикалық тыңайту өнімдерінен (пестицидтерден) бас тартуды қарастырады. ... ... ... ... ... ету үшін ... ... пайдалану туралы сөз болып отыр. Ауыл шаруашылығын табиғи қорларға зиян келтірместен, халыққа азық-түлікті ... ... ... ... ... ... ... бойынша әрекет етуді жоспарлайды:
жердің құнарлылығын басқару;
суды тиімді пайдалану;
өсімдіктер және жануарлар денсаулығын басқару;
фермаларды механикаландыру.
Төртінші бағыт - қалдықтарды ... ... ... басқару мәселесі ерекше танымалдылыққа ие болды. Лас көшелер, үйінділер және қандай да бір болып жатқанға бақылаудың жоқтығын жиі кездестіресіз. . ... ... ... ... ... өнімнің қайталама өнімі ретінде пайдалану ұсынылған. Осылайша, мысалы қатты тұрмыстық қалдықтарды кешенді қайта өңдеу және ... ... алу ... ... іске асырылуда.
Бесінші бағыт - су қорларын басқару жүйелерін жетілдіру
Су адамзаттың өмір сүруін және экожүйелердің тұтастығын қамтамасыз етудің шешуші ... ... ... қала ... ... байланысты су қорларын тиімді пайдалану орасан ауқымға ие болатын мәселе ... қала ... ... - көлікті дамыту
Қазақстандағы тасымалдардың көпшілігі дизелде/бензинде жүргізіледі. Қазіргі уақытта тасымалдардың басым бөлігі ... ... ... ... ... ... кезекте бұл парник газдарының жоғары шығарындыларына жағдай жасайды.
Жетінші бағыт - экожүйелерді сақтау және ... ... ... ... ... түрде біздің елдің бірегей табиғат байлығын сақтауға бағытталған.
2.4 экономика ел үшін басымдылықтар әкеледі
... ... ... ... ... ие ... келеді және ауқымды қызығушылық тудырады. экономика бірінші кезекте экономикалық прогреске жағдай жасайды және мыналарды ... ... ... ... өсімі;
елдің табыстарын ұлғайту;
елдегі жұмыссыздық көрсеткіштерін азайта отырып, халық үшін ... ... ... ... ... ... ... өзгеруі, пайдалы қазбалардың сарқылуы және су ресурстарының ... ... ... ... тәуекелдерді төмендетеді.
экономиканы дамыту бағдарламасы аясында Қазақстан экономиканың 10 шешуші секторына құралдарды инвестициялауды ... ... ... ... ... ... ... жарату және қайта өңдеу;
су қорларын басқару.
2.5 экономикаға ауысу институттары
экономикаға ауысу бірінші кезекте тиісті ұйымдарды ... ... ... ... ... мақсаты табиғи және өзге де ресурстарды жинау саласындағы саясатты тұрақты дамыту үшін бағдарламалар, жобалар және ... ... ... ... ... ... ... инновациялық әдістерді қолдану жоспарлануда. Академияның онлайн-семинарлары қоршаған ортаны қорғау саласындағы сарапшылар/мамандар арасындағы диалогқа, сондай-ақ өсу стратегиясын құруға бағытталған. ... өсу және ... даму ... бойынша жаңашыл электронды қорлар барлық студенттер үшін қол жетімді болады. Жасыл бизнес академиясы тұрақты дамыту стратегиясын іске ... ... ... әлеуметтік қажеттіліктер және мәселелерді барынша ұстанатын тәжірибе, табиғи қорларды ... ... ... ... барынша тәжірибелік кәсіби жұмыс күшін дайындауға көмектеседі.
серіктестік бағдарламасы
Бағдарлама инвестициялық жобаларды іске асыру, саясаттарды реформалау жолымен жасыл бизнестің жаңа ... құру және ... ... ... ... ... ... және бизнестің бірлескен әрекеттерін болжайды. Бағдарламаның міндеті тек мемлекеттер мен аймақтар арасында ғана емес, сонымен ... ... пен ... ... да - ... жаңа деңгейін құру және көптеген үдерістер арасындағы байланыс болып табылады. мәнісі - жасыл бизнестің жаңа салаларын дамыту және ол үшін ұзақ ... және ... ... құру ... экономиканы көгалдандыру. Жасыл көпір жаңашыл жасыл технологиялар - жасыл бизнес үшін қолайлы шарттарды тудыру үшін ... жаңа ... ... ... ... ауысу саласындағы саясатты белсенді жүргізіп жатқанда, біз осы үдерістің бөлігі ретінде қазірден бастап ... ... ... жасай аламыз. Және дегенмен біздің көпшілігіміз олардың үлесі ештеңе білдірмейді, бұл табиғатты ... ... деп ... Біздің әрқайсымыз қоршаған ортаны қорғау ісіне өз үлесін қоса алады. Және сенің үлесің теңіздегі тамшы болады деп ойлау ... ... Күн ... біз ... ... ... аламыз. Сол себепті біз бүгіннен бастап болашақты қалай құруға болатындығы туралы ұсыныстардың ... ... ... ... ... егер сіз ... болмасаңыз бөлмедегі жарықты сөндіріңіз, сондай-ақ егер оларды сол сәтте пайдаланбасаңыз құралдарды розеткада қосылған күйінде қалдырмаңыз.
Синтетикалық ... бас ... ... ... әр ... химикаттарды пайдаланумен жаңа тазалау құралдарын пайдалана отырып, ыдыс-аяқты жууға дағдыланғанбыз. Дәл осындай құралдар бірінші кезекте қоршаған ... ... ... ... де зиян ... ... Тіпті қазірден бастап үйге күн жылытқыштарын сатып алуға және орнатуға, сондай-ақ энергия үнемдегіш шамдарды пайдалануға болады.
Қоқысты сұрыптауды бастаңыз! ... ... ... ... бірі қалдықтарды кәдеге жарату, сондай-ақ оларды қайталама өнім ретінде ... ... ... ... ... ... ... кесілген ағаштардың үлкен санын талап етеді.
Экологиялық таза өнімдерді сатып алыңыз! Бұл біздің әрқайсымыздың ... ... ... ... ... ... таза ауыл шаруашылығын құруға көмектеседі.
Жаяу көбірек жүріңіз. Пайдаланылған газдар табиғатты ластаудың маңызды көздерінің бірі болып табылады. Пайдаланылған газдың шығуының сәл де ... ... ... ... ... ... жол жоқ! ... заңсыз әрекеттерінен өсімдіктер мен адамдардың сирек түрлері қазіргі кезде мүлде жоғалып кетті. Табиғаттың бірегейлігін сақтау - әрқайсымыздың міндетіміз.
Табиғатты ... ... ... ... ... ... бұтақтарын сындырмау немесе гүлдердің байламдарын үзбеу сияқты ережелерді қарапайым сақтау табиғат жағдайында маңызды көрініс табады.
3 Экономиканы ... ... ... тиімді ұйымдасытру құрылымы
3.1 Мемлекеттің экономикалық рөлінің мазмұны мен бағыттары
Мемлекеттің экономикалық рөлін оның әлеуметтік-экономика-лық даму мен ... ... ... ... ... және ... өмірінің басқа да, оның ішінде экономикалық салаларының арақатынасы туралы іргелі қоғамдық (әлеуметтік) ғылымға сүйене отырып, дүрыс түсініп ... ... - бұл ... билік институттарының белгілі бір жүйесі. Мемлекет қүқық пен ... ... ... ... ... ... өмірін үйымдастыратын функциялардың жиынты-ғын іске асырады, оның мүдделерін қорғап, еліміздің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Даму кезеңіне, ... ... ... ... ... ... ... (біртүтас мемлекет, федерация, конфедерация) және мемлекеттің түрпатына қарамас-тан мемлекет қоғамның орнықты өмір сүруін, оның тыныс-тірші-лігін қолдап, жалпы еліміздің біртұтас ... ... ... ... әр ... ішкі және ... ... арқылы іске асырылады, олардың бөлігі ғана сол немесе басқа дәрежеде экономикамен тікелей байланысты болады. Мемлекеттің сыртқы саясат міндеттерін, ... ... ... күзету, мәдениетті құру және дамыту және т.б. шешуге қатысты функ-циялары экономикалық ресурстарды жұмсауды қажет етсе де ... мәні ... ... қызметінің экономикалық емес функциясы мен бағыты болып табылады.
Кез келген қоғамда мемлекет өзінің қызметінің негізгі бағыты ретінде экономиканың ... мен ... ... ... ... істеуі, халықтың әл-ауқатының артуы, бәсеке-лестікті жоғарылату мен еліміздің экономикалық қауіпсіздігін қам-тамасыз ету үшін ... ... ... ... ... функцияларын атқарады. Мемлекеттің осы функциялары адам-дардың экономикалық мүдделерімен тікелей байланысты болса да (салық функциясы, еңбек қатынастарын ... ... ... мен ... және т.б.), ... мемлекет оларды да мемлекеттік басқару жүйесі арқылы, сонымен бірге заңнама актілерін шығарып, олардың орындалуын бақылау, мемлекеттік институттар қүрып, оларды реформалау және т.б. ... да іске ... ... өзінің функцияларын орындау барысында ұлттық экономиканың максаттарын іске асырады, яғни еліміз бен оның халқының тыныс-тіршілігін қамтамасыз етеді, ... ... ... ... ... ... ... әлемде оның экономикалық және саяси мүдделерін қорғай-ды. Ол қоғамның қоғамдық түғырдың элементі ғана емес, сонымен бірге экономикалық базистің ... ... ... ... ... ... оның ерекше субъектісі ретінде экономикалық жүйенің аралас түрін қалыптастырады. Бүл өндіріс-тің қоғамдастырылуы артқан (өндіріс пен капиталдың шоғырла-нуы), шаруашылық байланыстар мен ... ... ... ... мен ... қарама-қайшы-лықтар тереңдеген, халықаралық бәсекелестік ушыққан нарық-тық-капиталистік экономиканың (тарихта XX ғасырдың басы) дамуының белгіленген сатысының заңды салдарына айналды.
Сөйтіп, мемлекет өзіне тән ... мен ... даму ... қарамастан букіл елдің мемлекет пен үлттық экономиканың мақ-саттарына қол жеткізуге бағытталған қызметін үйымдастыруды жүзеге ... Осы ... ол ... ... ... ... ... экономикалық функ-циялармен ғана экономика субъектілерінің қызметі мен олардың ... ... ... ... жанама қозғайтын өзінің қызметінің нысандары мен әдістерінің жиынтығымен де қамтама-сыз етіледі. Ол мемлекет пен экономика өзара ... ... ... ... ... асырылады. Аталмыш бағыттардың ара-сынан келесі бағыттар ерекше бөлінеді:
Біріншіден, мемлекет пен оның институттарының тікелей қаты-суымен ... ... даму ... ... бағыт-тары әзірленіп, еліміздіц экономикалъщ багыты қалыптастырыла-ды. Еліміздің даму түжырымдамасын әзірлеп, қабылдау және оны ... ... ... - ... ... ... ... мен бағыты. Экономикалық бағытты әзірлеуде үлттық эко-номикалық жүйенің мазмүны мен ерекшеліктері, сондай-ақ еліміз-дің дамуының осы кезеңін, оның одан арғы ... ... ... ... және ішкі ... бағалау да ескеріледі. Шын мәнінде мемлекеттің экономикалық саясатын әзірлеу ғана ... ... ... ... мемлекеттік басқару әдістері мен нысандарын таңдау да экономикалық бағытқа негізделеді.
Екіншіден, ... ... ... сипаты мен мазмунын анъщтаудың өзі -- мемлекеттің ... ... ... ... ... Үлттық экономикалық жүйенің түрпа-ты экономикалық саясат нысандарының жйынтығы мен оның сол немесе басқа нысандарының басымдықтарын анықтайды. Аралас экономика ... ... ... ... ... ... ... саясаттың нарықтық қатынастарды реттеп, өз-ара ықпалдасуға бағдарланған нысандары басымды рөл атқарады. Осы ... ... ... ... ету үшін нарық пен мемлекеттің өзара оңтайлы ықпалдасуы негізгі проблемаға айналады. Экономикалық саясаттың нысаны мен ... ... ... ... даму ... ... тиіс үзақ ... орта мерзімді және қысқа мерзімді міндеттерінің арақатынасы-ның маңызы артады.
Үшіншіден, экономиканың ... ... ... ету - еліміздің Конституциясында бекітілген мемле-кеттік билікті үйымдастырудан туындайтын мемлекеттің экоыо-микалық қызметінің ... ... өзі ... институционалдық организм болып табылады. Мемлекеттік биліктің экономи-каға қатысты нақты органдарының рөлі мен функциялары билік органдары жүйесіндегі олардың мәртебесінде белгіленген. ҚР-да ... ... ... ықпалының қүқықтық база-сын заңдылық органдары қамтамасыз етеді. Қазақстанда респуб-ликалық деңгейде оларды ҚР Парламентінің Мәжілісі мен Сенаты ... ... ... ... ... ... мен ... атынан республикалық атқарушы билік органдары экономиканы нормативтік құқықтық реттеу, мемлекеттік билік органдарының, жергілікті ... ... ... мен лауазымды тұлғалардың заңдар мен басқа да нормативтік актілерді орындауын бақылап, қадағалау, мемлекеттік қызмет көрсету, ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Осы және тиісті министрліктер мен ведомстволар туралы ережеде бекітілген бірқатар басқа да функциялар мемлекеттік биліктің күрделі жүйееін ... ... ... ... ... ... ... муници-палдық атқарушы өзін-өзі басқарумен қоса билік органдарының басқа функцияларымен қатар мемлекеттің экономикалық рөлін институционалдық қамтамасыз етеді. Бүл ретте Қазақстан ... ... ... ... мен әр ... билік деңгейлері арасында экономикалық өкілеттіктердің бөлінуі экономика үшін өте ... ... ... ... мен нысанда-рын анықтау. Мемлекеттің экономикалық қызметінің осы бағыты екінші және үшінші бағыттың негізінде дамиды. Тікелей және жанама, әкімшілік және ... ... ... ... осы ... реттеуі - мемлекет экономикаға ықпал ететін аса маңызды бағыт. ... ... ... мен ... мерзімді кезеңде оларды реттеу арқылы сүраныс пен үсыныстың арақатынаеына, өнімге қойылатын техникалық талаптарға, ... ... ... ... ... ете алады.
Бесінші, мемлекеттің экономикалъщ қызметке әр турлі нысан-да қатысуы. Бүл мемлекеттің ең алдымен мемлекеттік бюджетті бөлуге және ... ... ... ... бюджеттің есебі-нен тауарлар мен қызметтер мемлекеттік сатып алу ... ... ... ... ... игілікті қүру жүзеге асырылады және т.б. Мемлекет акционерлік қоғамдардың мүлкіне қатысуы, сонымен бірье мемлекеттік ... ... даму ... т>б. ... ... ... араласуы экономикальқ қызметке араласуының бір нысаны болып табылады. Қазіргі жаг^айда осы бағыт мемлекеттік-жеке меншік әріптестіктің (МЖӘ) ф ... ... ... ... молаюына себеп болуы осы нысандар-дың барлығында да ұлттық экономиканың динамикалы, орнықты және сапалы экономикалық өсуін қамтамасыз еіу өте ... ... ... ақша өнімді қолданудан шеттетіледі.
Сөйтіп, тұрақтандыру саясаты дербес сипаттағы саясат емес және макротұрақтандыру ... ... ... ... ... болмайды. Қазақстандағы орасан зор мем-лекеттік қаржылық ақша жинағы макроэкономикалық ортаны сау-ықтыруға, қаржылық тұрақтылық пен экономикалық ... ... ... оның ... мемле-кеттің белсенді құрылымдық және инвестициялық саясатының әдістерімен ... ... ... Мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары
Экономиканы мемлекеттік реттеу мемлекеттік экономика-лық саясаттың негізгі бағыты ... ... ... ... ... - бул улттъщ экономиканың тиімді әрі орньщ-ты жумыс істеуін цамтамасыз ету мацсатындагы экономика-лъщ, цуцыцтъщ және уйымдастыругиылъщ сипаттаәы іс-шара-лардың жиынтыгын пайдалану. Бул ... ... ... ... пропорцияларында прогрессивтік ілгерілеуді, адал бәсеке-лестік үшін цолайлы орта цуруды цамтамасыз етуге, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... цатынастардың келеңсіз әлеуметтік және экономи-калъщ салдарга жол бермеуге тиіс.
Көп жағдайда экономиканы мемлекеттік реттеуді (ағылшын-ша - government ... ... ... ... ... ... ... объектілеріне ықпал ету әдістерімен теңестіреді.
Мемлекет ықпал ететін объектілерге экономиканың тікелей бастапқы буындары (әр түрлі менешік нысанындағы ұйымдар), нарықтың қүрылымы, сондай-ақ ... ... ... ... ... қанағаттанғысыз қамтамасыз ететін қоғамдық ұдайы өндірістегі жағдайлар, процестер мен қатынастар жатады. Мемлекеттің ең басты экономикалық функциясының бірі - ... ... ... біршама тең болған жағдайда өндірушілердің, жеткізушілер мен өнімді (қызмет) түтынушылардың арасындағы заңды әрі тиімді өзара қарым-қатынастар ... ... ... экономика жұмыс істейтін нормативтік-құқықтық базаны құру.
Мемлекет реттеу объектілеріне ықпал еткенде ... ... мен ... ... ... қарастырылады.
Мемлекеттік реттеуіги - бұл мемлекеттік биліктің норма-тивтік-құқықтық құжаттардың негізінде ... ... ... ... әдістері мен құралдары. Мемлекеттік реттеуіш-тер елдің экономикалық міндеттерін (нарықтың қүрылымына, фирманың іс-әрекетіне ықпал ету) ... де? ... ... ... ... ... ... қол жеткізуге бағытта-луы мүмкін. Негізгі мемлекеттік реттеу құралына әлеуметтік жәр-демақы, санкция, стандарт, ... ... ... ... тариф, норматив, салық, баж, банк пайызы жатады.
Экономиканың жұмысының құқықтық негізін қүру мен реттеу - бүл іе жүзінде экономикалық ... ... ... ... ... түтынушылар мен мемлекет өзде-рінің іс-қимылында үстануы тиіс экономикалық қатынастың заң-дылық қағидаларын белгілеу, сондай-ақ мемлекет тарапынан олар-дың орындалуын ... ... ... ықпал ету процесінің сипаты-на байланысты мемлекеттік реттеудің сан алуан әдістерінтгкелей және жанама әдіске бөлуге болады (келесі беттегі схеманы қараңыз).
Экономиканы ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Олар қосымша матери-алдық ынталандырма қүрумен немесе қаржылай залал ... ... емес және ... ... ... өкімдерін міндетті түрде орындауға негізделеді, сондықтан олардың кейбі-реуі өкімдік немесе әкімшіліктік деп аталады.
Мемлекеттік жанама реттеу ... ... ... ... ... ... ... және шаруашы-лық жүргізуші субъектілердің экономикалық мүдделеріне ықпал етеді. Осы әдістер көбінесе экономикалық әдістер деп аталады. Жанама әдістердің осы ... ... ... ... ... өсуіне қатысты міндеттерді шешетін болса, онда олардың экономикалық ... ... ... ... ... ... және жанама әдістерді қарама-қарсы қою қа-жет емес, сонымен бірге жанама әдістердің салық ставкасын белгі-леу, патент және т.б. ... ... ... ... ... керек.
3.3Тікелей мемлекеттік реттеу әдістері мен құралдары
Тікелей мемлекеттік реттеудің аса маңызды әдістері мен ... ... ушін өнім ... ... және ... ... арналган келісімгиарт жатады. Аталмыш ке-лісімшарт көп жардаидамемлекеттіктапсырыс деп аталады. Іс жүзінде бұл ... - ... ... мен жеткі-зушінің арасында жасалатын өнім (тауар, жұмыс және қызмет) жеткізу ... ... ... ... мен жеткізу-шінің қүқықтары мен міндеттері анықталады, сондай-ақ олардың өзара қарым-қатынастары реттеледі. Шартта мемлекеттік тапсы-рысшының мемлекеттік келісімшарттың ... ... ... ... бақылау, жеткізушінің жедел-шаруашы-лық қызметіне араласпай жеткізушіге консультативтік және өзге де көмек көрсету көзделуі мүмкін. Мемлекеттік келісімшарт бой-ынша жеткізілетін ... ... ... міндетті талаптарына сәйкес келуі, ал Қазақстан Республикасының заңда-рына сәйкес міндетті түрде сертификатталуы тиіс өнімнің серти-фикаты мен сәйкестік белгісі ... ... ... ... ... ... ... келісімшартта мемлекеттік тапсырысшы болып табыла-тын билік органдарын ... ... ... ... ... ... - бұл Қазақстан Республикасының еліміздің тынысіршілігінің, қорғанысы мен ... ... ... және ... ... ... мен өзі ... мемлекетаралық мақсатты бағ-дарламаларды іске асыру үшін қажет өнімге қажеттілігі. Республи-калық мемлекеттік мүқтаждық үшін өнім жеткізу ... ... ... ... ... жоспарланып, бекітілетін
жөне осы осы мақсатта бюджеттен тыс көздерден тартылатын республикалық бюджет ... ... ... етіледі, Қмзақстан Республикасы субъектілерінің өңірлердің тыныс-тір-Іиілігінің мәселелерін шешу және өңірлік мақсатты бағдарлама-ларды іске асыру үшін қажетті ... ... ... Рес-ІІубликасы субъектілерінің мемлекеттік билік органдары анық-І айды. Өңірлік мүқтаждық үшін өнім жеткізу Қазақстан Респуб-ликасы субъектілерінің бюджеттері мен бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... мұқтаждық үшін өнім жеткізуді және республикалық мақсатты бағдарламаларды ... үшін ... ... ... мемлекеттік тапеырысшы-ларды бекітеді. Мемлекеттік тапсырысты атқарушы биліктің рес-публикалық органы, республикалық қазыналық кәсіпорын неме-се мемлекеттік ... ... ... ... ... мемлекеттің мүддесін ойластырып республикалық мемлекеттік мұқтаждық үшін өнім жеткізуді ашық және ... ... ... ... ... ... арқылы орналастыра алады.
Мемлекет мемлекеттік мацсатты багдарламалар деп атала-тын маңызды қүрал арқылы да ... ... осы ... үзақ ... ... орта ... ... бағдарламалар әзірле-неді.
Мемлекеттік багдарламаның мақсаты (сондықтан ол мақсат-ты деп аталады) және міндеті болуы тиіс, сонымен ... ... ... сапа және сан ... аралық және негізгі мақсатқа жетуге арналған іс-шаралар жүйесі, ресурстар, нақты орындаушыларға ... ... ... ... іс-шаралар мен жалпы бағдарламаны іске асыру мерзімдері мен ке-зеңдері көрсетілуі тиіс. Мақсатты бағдарламада барлық ... ... ... ... болуы мен осы іс-шара-ларды қаржы ресурстарының жобаланатын көлемдерімен өткізудің кезектілігі, сондай-ақ салалық және өңірлік мәселелерді ... әрі ... ... шешуді қамтамасыз ету қажет. Мемлекеттік тапсырысшы осы бағдарламаны ... оның ... ... сондай-ақ бағдарламадағы іс-шаралардың іске асыры>> луының тиімділігін бағалайды.
Тікелей мемлекеттік реттеу әдістері шеңберінде ... ... ... ... және ... да ... ... элементтерін де қолдануға болады. Атап айтқанда, республикалық мемлекеттік мұқтаждық үшін өнім жеткізушілерді экономикалық жағынан ынталандыру үшін ... ... ... ... және ... ... ... берілуі мүмкін. Сондай-ақ материал-дық-техникалық ресурстардың аса маңызды ... ... ... ... ... мен осы ресурстарды жасайтын жасаушы-кәсіпорындар үшін көрсетілген ресурстарды мемлекет-тік тапсырысшыларға (жеткізушілерге) міндетті ... сату ... ... ... ... ... және ... мақсатты дотация мен субсидия белгіленуі мүмкін. Мақсатты ... мен ... ... ... ... жеке әдісі ретінде бөлінеді.
Мемлекеттік мүқтаждық үшін өнім (тауар, жүмыс және ... ... ... ... пен ... ... бағдарламаны жеке кәсіпкерлер мен мемлекеттік үйымдардың қызметіне ықпал ету үшін ойдағыдай пайдалануға болса, ондагиаруашылъщ жургізуші субъектіні мемлекеттік цолдау тек ... ... ... ... қарым-қатынас жасау үшін пайдаланылады. Осы тікелей реттеу әдісі негізінен үзақ мерзімді негізде мақсатты дотациялар мен субсидиялар ... яғни ... ... ... ... ... кезеңде жүзеге асырылады. Нақты шаруашылық жүргізуші субъектіні қаржылан-дыру елдің әр түрлі деңгейдегі бюджеттерінде жеке ... ... ... ... ... бюджетті қаражатты басқарушы бағыт-тайтын қаражат шеңберінде қарастырылады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер мен басқа да үйымдар ішкі және ... ... ... ... ... эконо-микалық, ғылыми-техникалық ықпалдастық пен халықаралық сау-даға қатысуы үшін халықаралық сертификаттау қағидаларын сақ-тауға міндетті. Сертификаттау түтынушыларды өнім (жүмыс, қыз-мет) таңдауға көмектеседі, ... адал емес өнім ... ... ... және ... ... өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етеді және тауарлардың Қазақстан Республикасының аумағы мен шет елдерде еркін қозға-луын қамтамасыз ететін жағдай ... ... - ... ... ... куәландыратын қүжат немесе куәлік. Осы үғым-ның мағынасы көп, оның ... - ... ... мен ... да ... органдар беретін тауардың сапасы жөніндегі қүжат. Көбінесе шаруашылық практикасында деген ұғым пайдаланылады. Онда сапаның нақты көрсеткіш-тері мен ... ... ... ... ... ... ол қосалқы қүжат болып табылады.
Сәйкестік сертификаты деп ... ... ... ... техникалық регламенттердің талаптарына, стандарттардың ережелеріне немесе шарттардың ережелеріне сәйкестігін растай-тын қүжат ретіндегі анықтама берілген. Сертификаттау -бүл уәкілетті мемлекеттік орган мен ... да ... ... ... жүмыстардың, қызметтердің, процестердің) сипаттама-ларының техникалық регламенттердің талаптарына, стандарттар-дың ережелеріне сәйкестігін, кейін сертификат беріп растау ныса-ны. Қазақстан Республикасының ... ... ... неме-се міндетті түрде расталады. Ерікті түрде растау ерікті сертифи-катттау нысанында, ал ... - ... ... ... міндетті сертификаттау түрінде жүзеге аеырылады.
Ерікті сертификатттау бастамасын өтінім беруші -- кез келген заңды немесе жеке ... ... Бұл ... ... беруші үйым үлттық сертификаттау органына, мысалы, өздері қолданатын сапаны қамтамасыз ету жүйесінің Халықаралық стандарттау үйы-мының стандарттарының ... ... ... ... ... ... мен оның ішінде халықаралық стан-дарттардың талаптарына сәйкестікті ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады және сәйкестік туралы декларация қабылдау ... ... ... ... деп аталатын екі нысанда жүзеге асы-рылады.
Мемлекет адамдардың өмірі мен денсаулығын қамтамасыз ету, қоршаған ортаны қорғау, түтынушылардың мүлкіне залал келтірудің алдын алу ... ... ... ... ... ... мен денсаулығын қамтамасыз ететін қүралдар міндетті түрде сертификатталуы тиіс. Мысалы, ... ... ... деп ... ... үйымдар сертификатталатын объектінің (өнім, технологиялық процесс, өндіріс пен тұтыну қалдықтары, табиғи ресурстар, экологиялық қызмет-тер) оған қойылатын ... ... ... растау жөніндегі қызметі аталады.
Мемлекет, бір жағынан, тауар немесе қызмет өндірушіні жа-санды өнім мен ... ... ... адамдардың қызмет бабын теріс пайдаланудан қорғауды, ал екінші жағынан, - өнімді ... ... ... ... оның (тауардың немесе өнімнің) шығу тегі меігсапасы жөнінде ... ... оны ... ... ... ... Осыған байланысты тауардың гиыгу тегі туралы сер-тификат қолданылады. Мемлекет тауарларды, оның ішінде им-порттық тауарларды міндетті сертификатсыз сатуға, ... ... және ... ... ... ... және ... талаптарын бұзғаны және сертификаттты негізсіз беру үшін жауап-кершілік жүктейді.
Тұтынушыларды сапасыз өнім мен ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау мақса-тында өз қызметінде лицензиялауды пайдаланады. Осы ... ... ету ... ... ... лицензияның барын растай-тын, лицензияның қолданылуын кідірте тұру және қайта жалғас-тырумеы, лицензияны жоюмен және лицензия беретін органдар-дың лицензиаттардың лицензияланатын ... ... ... ... ... лицензиялық талаптар мен ережелерді қүжат ресімдеумен байланысты іс-шаралар жатады. ... ... бүл ... ... мемлекеттік органдардың заңды түлғаның немесе жеке кәсіпкердің ... ... ... ... ... бойы ... ... түрін жүргізу құқығына арнал-ған лицензия беру, оны қайта ресімдеу немесе жою ... ... ... ... ... ... билік органдарының тізбесін және Қазақстан Республикасы субъектілерінің атқарушы билік органдарының жүзеге асыратын қызмет түрлерінің тізбееін ... ... ... ... ... ... ... құқықтарына, заңды мүдделеріне, денсаулығына, мемлекеттің қорғанысы мен қауіпсіз-дігіне, Қазақстан халықтарының мәдени мүрасына ... ... ... және ... ... өзге ... ... жүзе-ге асырылмайтын қызмет түрлері жатады. Оларға аудиторлық қызмет, бағалау, медициналық, фармацевтикалық, туристік агент-тік, картографиялық, инвестициялық қорлардың қызметі, темекі бүйымдарының, дәрі-дәрмек ... ... ... ... ... аудио-хабар шығармаларын көпшілікке көрсету және т.б. жатады.
Лицензиялаудың маңызды бағытына экологиялъщлицензиялау жатады. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы жекелеген қызмет ... ... ... ... тізбесі республикалық ::шңдарда белгіленеді, сондай-ақ табиғи ресурстарды пайдалану қүқығы да лицензияланады.
Лицензиялаудың екінші бағыты мемлекеттің сыртқы экономи-калық қызметінің ауқымында қолданылады. Бүған ... ... ... осы ... және ... ... ... мүмкіндігін растайтын сыртцы экономикалыц цыз-метті жузеге асыруга арналған лицензия беріледі.
Экономика тиімді ... ... үшін ... ... ... ... Қаржы нарыгы ақша ресурстары нарығы, валюта нарығы және ... ... ... (қор нарығы) деп аталатын үш сегменттен түрады. Елімізде қаржы нарығы ҚР Қар-жы министрлігінің және ... ... ... ... ... реттеледі.
Қазақстанның Yenлттық банкі еліміздің банк жүйесіне басшылық жасайды, шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халыққа кредит ... ... ... тікелей кредиттейді, сол себептен оның нормативтік қүжаттары ... ақша ... ... яғни ... ... ... ... білдіреді. Yenлттық банк тікелей де, сонымен бірге жанама ... ету ... де ... Тікелей әдістерге пайыздық ставкаларды тіркеу, бері-летін кредиттің мөлшерін шектеу, басымды салаларды мақсатты ... және т.б. ... ... ... ... ... ... пайдаланылады, ал дамыған елдер негізінен жанама әдістерді ... ... ... ... ақша ... ... ықпал ету үшін негізінен жанама әдістерді қолдана-ды, ал валюта және қор нарығына ықпал ету ... ... ... асырылады.
Валюта нарығын мемлекеттік реттеудің әкімшілік әдістерінің арасынан валюталъщ дәліз және ... ... ... ... реттеу әдістері мен құралдары
Салық салу жүйесі мемлекеттің экономикаға жанама ықпал ... ең ... ... болып табылады. Салықтар - бүл мемле-кеттік реттеушілер, ... ... ... ... ... ... ... қалыптасатыны белгілі. Олар мемлекет-
тік аппаратты ұстау және мемлекеттік міндеттерді жүзеге асыру үшін жеке және ... ... ... ... ретінде өнді-ріледі. Салықтардың мазмұны олардың функцияларын білдіреді.
Мемлекет салық салу жүйесін оңтайландырудың күрделі мәсе- I лесінің ... ... ... ... ... кең болған жағдай- ,11 да салық салуда шамалы ғана ставкалар ... ... ... ! | ді және ... ... салық түрлерінің салық базасы ша-малы болса, ставкалар да ... ... ... базасының белгі-ленген мөлшерін сақтай отырып, кәсіпкерлер мен инвестициялық процестердің іскерлігін жандандыруға ... ... ... ... табу қажет екені белгілі, ал кері жағдайда салықтар өзінің функцияларын атқарудан қалады.
Қазақстанда қазіргі ... ... ... ... база-сын ең алдымен Қазақстан Республикасының Салық кодексі құрай-ды. Салықтар мен ... ... ... осы ... және соған сәйкес қабылданған салықтар мен жиындар туралы респуб-ликалық заңдар, Қазақстан Республикасы субъектілерінің салықта-ры мен жиындары туралы заңдар және ... ... ... ... ... мен ... ... норма-тивтік қүқықтық актілері кіреді.
Ецбек нарыәын экономикалъщ реттеу әдістері мемлекеттің кредит-ақша және салық-бюджет саясатының әдістеріне жатады. Атап айтқанда, ... ... ... ... үшін ... банк ... ... ставкасын және Іиаруашылъщ жургізу-ші субъектілердіц табысының салъщ ставкаларын өзгерту сияқты әдістерді пайдаланады. ... ... мен ... салына-тын салық төмендеген жағдайда шаруашылық қызметтің ауқымы кеңейеді, демек, жүмыс орнының саны артады. ... ... ету ... мен ... қорғаудың жай-күйіне ықпал ете отырып, жүмыс күшінің ... да ... ... ... ... салықты есептеу кезінде ескерілетін еңбек-ацыга жумсалатын шыәынды реттеу де ... ... ... ... ... екінші экономикалық ықпал ету әдісі бо-лыптабылады.
Ацша ресурстары нарыәын мемлекеттік жанама реттеу шара-ларының арасътзиміндеттірезервтер нормасы мен цайта цар-жыландыру ставкасын атап өту ... ақша ... ... ... ақша ... қозғалысын, банк жүйесінің жалпы өтімділігін рсттеу және ақша агрегаттарын бақылау үшін, Үлттық банк мін-детті ақшалай қаражат резервінің нормасын пайдаланады. Мін-детті ... ... - бүл ... банктер мен бас-қа да кредит мекемелерінің еліміздің Yenлттық банкте депозитінде сақтауға міндетті ... ... ... ... ... ҚР Үлттық банкінде міндетті резервті депозитте сақтау тәртібі ҚР YenБ кредиттік үйымдардың міндетті резервтері туралы ережеде белгіленген.
Норма банк пассивінің жекелеген ... ... ... ... резервтер сомасының тиісті баптар бойынша міндетте-мелердің мөлшеріне пайыздық ... ... ... резервті кредиттеу үшін пайдалануға болмайды, сондықтан міндетті резерв мөлшері өзгеруі Үлттық банк ақша мен кредиттің үсынысын реттеуге, ... ... ... ... ықпал етуге мүмкіндік береді.
Кредиттің пайыздъщ ставкасы инфляциялық процестің ықти-мал дамуының алдын алатын екінші ... ... ... ... банк ... ала ... іс-әрекеті ретінде пайыздық ставканы былайша өзгертеді, яғни егер инфляцияның өсу белгілері пайда болса, онда коммерциялық банктер мен басқа да ... ... ... ... ... ставкасы арттырылады. Банкаралық кредиттің қымбаттау нәтижесінде коммерциялық банктер шаруашылық жүргізуші субъектілерге беретін ... ... ... ... ... ... ақша ... аясына ақшаның түсуі шектеледі.
Мемлекет сыртцы экономикалъщ саясат ... ... ... ... ... айырбастау багамын реттеужатады. Айырбастау бағамын Ұлттық банк валйталық басқыншы-лықтың көмегімен, яғни шетел валютасын белгіленген мөлгцерде сату ... оны ... ... ... ... асырады. Осын-дай басқыншылықтың көмегімен шетелдік және ұлттық валютаның сүранысы мен үсынысының теңгерімділігіне қол жеткізіліп қол-данады. Қазақстанның Yenлттық ... ... ... ... ... ... динамикасын қамтамасыз ету, валюта нарығының күрт ауытқуына қарсы іс-қимыл жасау үшін ойдағыдай пайдаланады. Осы әдіс мінсіз болмаса да оның ... ... ... ... мерзімі ішінде теңгенің бағамын реттеу мақсатына жетуге болады.
Yenлттық банк жүргізетін ашъщ наръщтагы операциялар арқылы мемлекет шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаз эмитентінің рөлін атқарып қор нарығының құрылымына тікелей ықпал етеді. Мемлекеттің осы қызметінде мемлекеттің ақшалай ... ... ... ... ... ... ... етуге және сырттан қарыз тартуға тырысады. Қазақстанның Yenлт-тық банкі мемлекеттік бюджеттің тапшылығын қаржыландыруға қаражат ... үшін осы ... ... ... мен ... да табиғи ресурстарға монополия алынғаннан кейін олар ... алу және ... ... ... ... ... нәтижесінде табиги ресурстарды пайдалану төлемін белгілеу қажет болды.Төлемнің ... ... (жер, ... су, жер ... мен ... ... және қоршаған табиғи ортаны ластағаны және басқадай ықпал ету үшін төленетін төлем деп аталатын екі түрі болады.
Төлемнің ... түрі ... ... заңнама актіле-рінде белгіленеді және ол табиғи ресурстарды белгіленген лимит ... ... ... ... ... тыс және ... ... сондай-ақ табиғи ресурстарды үдайы өндіру мен қорғау қүқығы үшін өндіріледі. Төлемнің ережелері мен став-калары оның түріне орай республикалық деңгейде белгіленеді және ... ... ... сараланады.
ҚР Жер кодексіне сәйкес жер салыәы (жылжымайтын мүлік салығы қолданысқа енгізілгенге дейін) мен жаләа алу төлемі жер-ді ... ... ... ... ... Жер ... ... және оны төлеу тәртібі Қазақстан Реепубликасының са-лықтар мен жиындар туралы заңнамасында белгіленеді. Жер салы-ғының мөлшері жердің меншік иесінің, жерге ... ... ... ... қызметінің нәтижесіне байланысты және жер көлемінің бірлігі үшін бір ... ... ... ... түрінде белгіленеді.
Қазақстан Республикасында су объектілерін пайдалану үшін төлемдер жүйесі қарастырылған, оған су объектілерін пайдалану төлемі (су ... су ... ... келтірумен цоргауга жумсалатын төлем кіреді.
Қоршаган ортаны цоргау саласындагы экономикалық реттеу одістеріне, цоршаган ортага келеңсіз ыцпал ету угиін төлем бел-гілеу; ... ... мен ... тастау мен лщтыру лимитін белгілеу, өндіріс пен түтыну қалдықтарын ... және ... ... ... ... етудің басқа да түрлерінің лимитін; цоршаган ортага келтірілетін залалды белг-іленген тәртіппен өндіру жатады.
Қоршаған ортаға келеңсіз ... ету ... ... және оны ... тәртібі Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленеді.
Экспорттық-импорттық тауар ағынын квоталауды, әдетте, мемлекеттің сыртцы экономикалъщ саясатындагы мемлекеттік ... ... ету ... - ... ... ... Бүл ... міндетті жарна - бүл іс жүзінде шекара арқылы өткізілетін ... ... мен ... ... ... пен ... бажы ... реттеуші. Кеден бажын кеден органдары кеден тарифінде көзделген ставкалар бойынша өндіреді. Тариф тауарлар бойынша жүйеленген ... ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Экономиканы реттеудің нормативтік-қүқықтық базасын мем-лекеттің экономикалық саясатының өзгёрістеріне бейімдеу үшін жалпы пысықтап және ұдайы жаңарту қажет. Әлемдік ... ... ... ... ... орай ... ... қолданылатын аяның кеңейіп, мемлекеттің экономикалық жүйеге өкімдік етіп араласу мүмкіндігі тарылып келетінін көрсе-теді. Қазақстан экономикасының қазіргі кезеңінде негізінен жанама ... ... ... ... ... ... ... келе жатыр.
4 Қазақстан экономикасының Ұлттық үлгісінің әлеуметтік жағынан түрақты дамуының негіздері
4.1 Экономикалық және әлеуметтік дамудың біртұтастығы
Жаңа экономикалық жүйенің ... ... оның ... ... мен ел ... ... ... және әлеуметтік дамудың арақатынасына, әлеумет-тік проблемалардың мәні мен оны шешу жолдарыыа, өмірдің әлеу-меттік құрылымының ұлттық үлгісі мен ... ... ... ... ... шешімін міндетті түрде табуға тиіс.
Экономика және оның дамуы жеке адамның мақсаты емес. Біріншіден, экономика адамдардың, әрбір ... ... әрі ... ажырамастай әрі тығыз байланысты. Адам - өнім жасау мен басқа да қызмет нәтижесін иемдену жөніндегі экономи-калық қызметке тікелей ... ... ... ... ... ... ... бірге қызмет факторлары мен нәти-жесінің меншік иесі болып табылады, сондықтан олар меншік иесі ретінде ... ие ... ... ... ... ... ... барлық мүшелері бөлу және қайта бөлу нәтижесінде ... ... ... ... ... ... түты-ну мүмкіндіктері олардың өздері алатын табыспен шектеледі. Төртіншіден, қоғам мүшелерінің экономикалық қызметінің ... ... ... ... да ... - ... ... дамуы, зейнетақының, жәрдемақының мөлшері экономи-када қол жеткізген нәтиежелермен тікелей байланысты. Демек, экономика ... мәні ... ... сала, ал ел азаматтары - экономикалық процестің барлық кезеңдеріне мівдетті түрде қаты-сушы болып табылады.
Алайда экономика мен ... ... ... ... да ... ... ... адамдар экономикалық қатынас-тардың да? сонымен бірге экономикалық және әлеуметтік қатынас-тардың да мәніне бір уақытта субъектілер ретінде кіреді. Осыны түсіну үшін ... ... және ... ... іс-қимылының, нормалары мен ережелерінің ерекшеліктерін білу қажет.
Меншік қатынасының құрылымы күрделі болады. Біріншіден, адам затпен, мүлікпен, игілікпен ... ... ... ... ... ... немесе объектілік-субъектілік қатынас жасайды. Екінші-ден, ол өзінің сол немесе зат меншігіне қатысты басқа адамдар-мен қатынас немесе субъектілік қатынас жасайды.
Нәтижесінде экономикалық ... ... ... ... ... ... яғни ... бір-бірімен жасайтын қатынасы адамдардың қоғамдағы мәртебесі, игілік, та-быс алу мүмкіндігі де өзгереді. Экономикалық және ... ... пен ... ... ... өзгереді. Демек, эконо-микалық өзгерістер әлеуметтік бір уақытта өзгерістер ... ... ... қатынасының экономикалық субъектілердің қаты-насы мен сонымен бірге әлеуметтік қатынастар субъектілері ... екі ... тегі ... ... емес, сонымен бірге институционалдық қүрылымдарда іске асырылады. Экономика-лық қатынастардың сипаты мен мазмүнын дәстүрлер, қоғамдық және саяси ережелер мен нормалар қалыптастырған ... ... ... және әлеуметтік қызметінің байланысы кері сипатта да қалыптасады. Бұл әсіресе қүқықтық реттеуде әсіресе байқалады. Сөйтіп, экономикалық және әлеуметтік даму-дың ішкі ... ... Осы ... ... даму ... ... ... байланысы емес, оны қоғамның екі әр түрлі ... және ... ... өзара байла-нысы қолдайды.
Осы өзара байланыс жөнінде айтатын болсақ, осы саланың әрқайсысы біршама дербес және ... ... ... ... ... пен үсыныстың, ақша айналысының, жеке үдайы өндірістің, қоғамдық үйлесімдердің және т.б. өзгерісі экономика-лық заңдылықтарға бағынады. Сонымен бір ... ... ... ... адамның даму мен т.б. өзгеру заңдылық-тары олардан өзгеше және олардан тәуелсіз ... Осы ... ... ... ... өзгерістер мен әлеуметтік саладағы өзгерістер сәйкес келмейді және ... ... келе ... Бір ... ... заңдылықтарына сәйкес өндірушілерді, дәрменсіз өндірушілердің банкроттығы, байлық пен нарықтың кемшіліктерін жою талабына ғана жауап беретін ең аз табыс, мемлекеттің ... ... ... сара-лануы тиіс. Екінші жағынан, бүкіл халықтың күн көру үшін жеткілікті табыс деңгейі ... ... ... ... ... белгіленген деңгейімен қамтамасыз етіліп, ерлер мен әйелдер тең құқықты болуда, ... ... алуы ... ал ... өзі нарықтың осы сияқты заңдарымен қарама-қайшы келеді. Бүл ретте адамдар-дың мүдделерін қозғайтын кез ... ... ... олар ... жауап ретінде әрекет жасауы мүмкін. Әлеуметтік өмірдің заңдарын ескермей әлеуметтік өмірде нарық қағидаларын ... ... ... ... ... және әлеуметтік даму еріксіз қарама-қайшы келіп, қоғамда әлеуметтік және саяси түрақсыздық белең алып, ең соңында экономикалық және қоғам-дық дағдарыс туындайды. ... ... ... саланың дер-бес заңдылықтары ескерілмеген экономикалық тәсілдеме заңсыз ғана емес, сонымен бірге қате деп айтуға болады.
Айтылғанның ... ... ... ... ... мен ... бір ... бағынуы теориялық та, сонымен бірге практикалық жағынан да орынсыз болып табыла-ды. Демек, әлеуметтік-экономикалық саясатты әзірлеу, экономика мен қоғамның ойдығдай дамуы үшін ... және ... ... ... үйлестіріп, біртүтас қарастыру қажет.
Біріншіден, ел халқының экономикалық және әлеуметтік жағ-дайының іскерлік белсенділігінің ... ... ... Осы ... іске ... ... алып-сатарлық, көлеңкелі фактор-лардың және әл-ауқатты өсірудің басқа да осындай тәсілдерін ... алу ... ... ... ... ... ... мен кәсіпкерлік белсенділігінің нәтижесіне байланысты табыс пен тұтынудың орынды саралануымен қамтамасыз етіледі. Нарықтық 'жономикада нәтижелер мен шығынның арақатынасы дұрыс ... ... ... пен ... ... ... сараланады.
Үшіншіден, қоғамда мемлекет, азаматтар мен кәсіпкерлер өзде-рінің табысынан ... ... ... ... ... ... шығынның оңтайлы деңгейіне қол жеткізілуі тиіс. Экономикалық тиімділік үшін ... ... ... ... ... жасалатын қамқорлықты бір-біріне сілтеу тәуекелін айтарлықтай жеңілдетеді. Бір жағынан, мемле-кеттің атқаратын рөлін асыра мақтау патернализмге ... ... тым ... ... ал ... ... жекелеген азаматтардың, кәсіпкерлердің рөлін асыра мақтау қоғам-ның әлеуметтік ... ... ... ... жете ... әкеп ... ... Осының салдарынан халықтың әр түрлі топтарының әлеуметтік игілікке қол жеткізуде теңсіздікті күшейтіп, негізгі әлеуметтік қызметтерге тең ... ... ... ... ... ... әлеуметтік түрақтылыққа жету үшін азаматтар меншікті иелену мен басқаруға кеңінен қатысуы ... ... ... және ... ... ... да әлеуметтік түрақты-лыққа ықпал ету мүмкіндігін күшейтеді.
4.2 Әділ бөлу және ұлттық экономика үлгісін қалыптастыру
Адамның экономикалық қызметтің және игілікті тұтынатын субъектісі ... ... өте ... ... ... өнді-рістің өсу және оның тиімділігінің шамасына орай түтына алаты-ны тек соңында ғана ... ... Ал ... ... өндіріс пен түтынудың осы байланысы айқын көрінбейді. Осы ... әр ... ... осы елде ... ... жинақталған байлық пен оны бөлу жүйесі ықпал етеді. Ал өнді-рістің ... ... - ... ... ... ... қажетін қанағаттандыру күрделі әрі қарама-қайшы жағдайда жүзеге асырылады. Игіліктің біркелкі ... ... және ... ... ... елдердің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы түрақты факторға айналды. Әлеуметтік түрақтылыққа қатысты ... ... ... ... әділ бөлінуін қамтамасыз етіп, әл-ауқаттың өсуі экономика тиімділігінің өсу шамасына орай проблеманы шешіп, игілікті бө-лудің өлшемдерін әзірлеу ... ... ... әр түрлі деңгейінде игілікті бөлудің әр түрлі анықтамасы беріледі, сол се-бептен проблеманы теориялық та, практикалық жағынан шешу де қиынға ... ... ... бөлу ... ... факторла-рын адамдардың арасында бөлу, табысты әр түрлі факторлардың арасында бөлу, табысты жекелеген адамдардың арасында бөлуді білдіреді. Мүның ... ... ... ... ... оны ... түрге бөлу үшін оның сапасы мен санын ... ... ... ... бөлуді талдау табыс жоғары децильдік (10%-дық) топтағы орташа үй шаруашылығының жалпы табысы ... ... ... ... ... 100 ... жуық ... екенін көрсетеді. Сонымен бірге жоғары жіктелімдегі шаруашылықтар алатын табыс төменгі жіктелімнің деңгейінен бар-жоғы 4 есеге төмен екен, бүл ... ... ... ... ... байқатады.
Әлеуметтік өлшемдерді ескермеу қажет екенін назарға алмасақ, онда табысты таза нарықтық бөлу ... ... ... ... болып табылады. Нарыққа бейімделген әділдіктің негізі бойынша табыс жекелеген экономикалық субъектілердің салатын ... ... Әр ... ... ... де нарықтың күшіне байланысты болады. Табыс жоғары болса нәтиже де жоға-ры бағаланады, сондықтан бұл ... ... ... әділ анықталады. Нарық көзқарасымен қарайтын болсақ, онда табыс, игілік қоғамда біркелкі бөлінбеуіне және айтарлытай теңсіздікке әкеп ... ... ... ... ... осы ... іс ... қолданылмауы да мүмкін. Өйткені осы тәсілде-меде экономика мен әлеуметтік тұрақтылықтың бірлігі ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... мен ... ... Міне ... игілік пен табысты әлеуметтік шектеу ауқымы мен шектерінде шешкен дүрыс. Осы проблеманы шешу үшін игілікті әлеуметтік әділ ... ... ... ... функциясын пайдаланып таңдауға болады. Осы орайда келесі тәсілдемелерді атап өтсек болады.
Утилитаристік әдісте қоғамның әрбір мүшесінің жиынтық пай-дасын барынша арттыру ... ... әдіс ... ... ... ... негізделеді. Үкіметтің табысты біркелкі бөлінуіне күш салатынын ескере отырып, утилитарлық ең ... ... ... ... ынтаны бүрмаламауға тиіс дегенді білдіреді. Сондықтан осы әдісті жақтайындар табысты тегістеуге қарсы және ынтаны сақтау үшін ... ... ... ... ететін саясатты жақтайды.
Роулистік тәсілдемеге сәйкес үкімет қоғамның ең аз қамтылған топтарының әл-ауқатын барынша арттыруға ... ... ... ... ... ... табысты бөлуде теңдік сақталатын саясат жүргізіледі. Алайда осы көзқарасты жақтайтын-дар табыстағы айырмашылық белсенді қызмет істеуге ынталанды-рады, ал табыстың ... ... ең ... ... ... жүмсауға болады деп санай келе, теңгермешілік саясатқа қар-сылық білдіреді.
Эгалитаристік тәсілдеме -- бүл табысты бөлудегі теңгермешілік тәсілдеме.
Осы тәсілдемені ... ... ... ... пайдасына экономикалық дәлел де келтіреді. Олардың ойынша осы әдіс игілікті жалпы түтынуды барынша көбейтеді. Алайда бүл жерде ... да ... ... істеуге деген экономикалық ынтаға назар аударылмайды.
Марксистік тәсілдеме игілікті еңбек салымы бойынша бөлу әлеуметтік жағынан неғүрлым әділ деп санайды. Осы ... ... ... оеы ... ... ... еңбектің саны мен сапасына сәйкес келуі тиіс. Табыс алудағы айырмашылықты жарияласа да5 осы ... ... ... жағдай-ында нақты іске асырылғанда игіліктің теңгермелі түрде бөлінуіне және еңбекке деген ынтаның жойылуына әкеп соқтырғаны белгілі. Бүл ... ... ... ... ... ... бөлінуіне байланысты орын алды.
Игілікті әділ бөлу қағидасын таңдағанда табысты бөлумен шектелуге болмайды. Байлықты бөлу табысты бөлудегі ... пен ... ... ... ... елеулі фактордың бірі болып табылады. Жинақталған байлық қоғамда табысқа қара-ғанда біркелкі емес ... Жеке ... ... қана ... сонымен бірге мүрагерлікпен алынған мүліктен табыс алып та ... сол ... ... ... ... болады.
Бүл жағдайда игілікті әділ бөлу мәселесі оны факторлық көзқа-рас пен оны әділ бөлу ... ... ... Ж.Б. Сэй ... ... тегіне қатысты көзқарасқа сәйкес әрбір өндіріс факторының (капитал, жер, еңбек) иесі пайда, рента, еңбек-ақы ... ... ... алуы тиіс. Осы көзқарас бойынша мен-шікті өндіріс факторын немесе байлықты немесе оның бөлігін қалай да болса ... әділ деп ... ... ілім ... осы көзқарасқа байлықтан алынған табысты бөлудің марксистік түсінігі қарама-қайшы келеді. Осы түсінікке сәйкес бүкіл өнім жал-дамалы қызметкердің еңбегімен жасалады және ... ... ... тиесілі табыстың бөлігі пайдаланудың нәтижесі болып табылады және ең соңында еңбекшілерге берілуі ... ... ... ... ... бөлуге түсінік беруде дүрыс деп түсініледі. Осы орайда жинақталған ... тегі ... ... көзіне, яғни жинақ ақшаға, кәсіпкер-лік қызметке, мұраға байланысты бөлініп, ... әр ... ... ... ... ерекше тәртібінде көрсетіледі.
Табысты әділ бөлудің басқа да тәсілдемелері қолданылады. Шын мәнінде табысты бөлудің әр түрлі өлшемдерін жақтайын-дар мен ... ... ... ... пен ... ... нүсқасы мен мемлекеттің табысты қайта бөлуге қатысу дәрежесі таңдалады. Демек, экономикалық жүйе ауқымында осы мәселе оның ерекшелігін ескере ... ... ... ... ... ... жағынан әділ бөлу өлшемдері жөніндегі мәсе-лені экономикалық жүйенің ... ... ... экономика үлгісінің мәселесінен жеке қарастыруға болмайды.
4.3Әлеуметтік қайта құрудың түбегейлі сипаты
Бұрынғы ... ... жаңа ... ... адам ... әлеуметтік негізінде не бір күрделі, терең әрі түбегейлі өзгерістер орын алады. Өмір сүру жағдайы, еңбек пен әлеуметтік қатынастардың ... ... ... ... сақтау, зейнета-қымен қамтамасыз ету және т.б. жағдайының негіздері өзгереді. Басқаша айтқанда адам ... ... ... оның материал-дық және идеологиялық қағидалары мен негіздері өзгереді.
Сырттай қазіргі кезеңдегі әлеуметтік түрақты ... ... ... экономикалық жүйемен ортақ белгілері көп. Және мемлекттендірілген ... ... мен ... ... ... да ... ... арттыруды, олар-дың игілігі мен қажетін қанағаттандыруды мақсат тұтады, сондай-ақ сол және басқа да жүйе әлеуметтік кепілдік қағидаларын ... Егер ... ... дамуының тарихына жүгінсек, онда сол жүйенің бірінші кезеңінде-ақ оны XIX ғасырдың классика-лық ... ... ... ... ... ... өзгерістер орын алғанын көреміз.
Социализм елдерінде білім беру мен денсаулық сақтаудың негізгі әлеуметтік игіліктеріне жалпы көпшіліктің қол жеткізуі ... ... Осы ... және әлеуметтік саланың қызметін халық үшін үйымдастырылған жүйелерінің қызметтерін халық тегін ... ... ... ... ... етіліп, рес-ми жүмыссыздық болмады. Еңбек ресурстары тапшы жағдайда экономикалық жүйеде жүмыс күші үнемі тапшы болды.
Әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесі мен ... ... ... ... жүзеге асырылды. Әлеуметтік қорғау жүйесі-мен бүкіл халық қамтылып, мемлекет оған кепілдік берді.
Социализм елдерінде ақшалай табыс біршама біркелкі бөлінді. Джини ... ... ... ... 1970-жыл-дары оның КСРО-мен салыстырғанда 5-7 тармаққа жоғары болға-нын көрсетеді. Батыстың бағалауы бойынша егер КСРО-да 1980-жылдардың ... ... ... ... қүраса, онда Канадада - 0,34-ті, Германияда 0,32-ні құрады.
Экономикалық жүйенің осы қасиеттері Батыс елдерінің әлеуметтік тұрақты нарықтық ... бет ... ... ... осы ... ... ... әлеуметтік тұрақты экономика мен мемлекеттен-дірілген социализм жүйесінің сапасы бірдей емес.
Біріншіден, мемлекеттендірілген социализм кезеңіндегі эконо-миканың әлеуметтік түрақтылығы жөнінде ... ... ол ... ... ... кепілдіктердің негізіндегі әлеуметтік тұрақтылық қағидасы деп жай түсінік қалыптасқан болатын. Атал-мыш жүйе орталықтандырылған әрі реттелген болатын. Қаражат-тың айтарлықтай бөлігі кәсіпорындардың ... ... ... жинақталды, осы қорлар да мемлекеттік норматив бойынша ... ... Жеке ... жоғары еңбек-ақы мен табыс алуына жол берілмеді. Қоғамның жоғары және номенклатуралық ... ғана ... ... қызмет пен игілікті пайдаланып шет елдермен байланыс жасауға мүмкіндігі болды. Тапшылық экономикаға тән осы қарама-қайшылық ... ... ... ... ... ... Табыс алудың көлеңкелі ны-сандары да осы негізде дамыды. Теңгерушілік тенденциясы бел-сенді бастамашылық қызметке деген ынтаны ... ... Жүйе ... ... өсуі мен ... беру үшін жауапкер-шілігін одан әрі жалғастыра алмады, бұл жағдай әсіресе экономика-лық жағдаят нашарлаған кезеңде шиеленісті. Ал осы ... ... ... әлеуметтік түрақты жүйелер әлеуметтік түрақтылық пен әлеуметтік жауапкершіліктің қарама-қайшы тұтастығына не-гізделеді.
Екіншіден, әлеуметтік бағдарланған ... ... ... барлық мүшелерінің, яғни меншік иелері мен экономикалық субъектілерінің өміріне негізделеді. Осының мысалына ... ... ... ... ... ретіндегі адамдардың қаты-насы мен нарықтық қатынастар жүйесінің негізі ретіндегі жеке ... ... ... ... ... ... үдайы өндірісінің негізі де түбегей-лі өзгерді. Егер ... ... ... еңбек тауар емес, ал жүмыс күшіне жүмсалатын барлық негізгі қүрамдастар нарықтық емес ... ... енді жаңа ... ... ... ... күшінің барлық негізгі элементтері нарыққа негізделеді. Осы өзгеріс қазіргі кезеңдегі ең негізгі қатынас ретіндегі нарық-
173тық қатынастар жүйесіне көшумен байланыеты орын алып ... ... ... ... шамасына қарай нарықтық қатынастар жұмыс күшін сатып алу мен ... ... ... адам ... ... ... ... элемеыттерді қамтитып болады. Осыдан адами капиталға салынатын салымға негізделгсп әлеуметтік-экономикалық қатынастар туындайды.
Төртішпіден, ... ... ... ... қамтамасыз ететін рөлі айтарлықтай тарылады. Егер мемлекст азаматтардың әл-ауқатын қамтамасыз етудегі қамқорлық жасап, жалпыға бірдей ... ... енді ... ... ... үшін ... жауапты болуы тиіс деген қажеттіліктен туындайтын ұтымды ... ... Егер ... жүйе-де бюджет қаржыландырылса, енді жаңа жүйеде әлеуметтік да-муды қаржыландыру кең салалы тәсілдемеге негізделеді.
Сонымен бірге әлеуметтік тұрақты экономика, бүрын айтылғ-андай, мемлекеттің ... ... ... қорғау жүйесі мен әлеуметтік көмекті нарықтың қосымшасына айналдыруға немесе оның кемшіліктерін жоюға тиіс емес.
Әлеуметтік түрақтылық қазіргі заманғы қатынастардың ... ... - ... ... постиндустриялық дамуға көшетін имманенттік, ішкі элементі.
Түбегейлі әлеуметтік қайта қүру жаңа экономикалық жүйенің қалыптасуы қоғамның ... ... ... қозғап қана қоймай, қоғамда қалыптасқан ретімен қарама-қайшы келеді, сон-дықтан ол күрделі әрі ауыртпашылық жүктейтін процесс. Қайта қүру ... ... ... ... ... байлық пен табыс біркелкі бөлінбейді. Сондықтан жалпы экономи-каны трансформациялауды ойдағыдай іске асыру үшін әлеумет-тік секторды реформалау жөніндегі іс-шараларды жан-жақты ... ... ... іске ... қажет.
Сонымен бірге қайта қүрудың арқасында жаңа негіздегі ... ... ... үшін жағдай жасалады: азаматтардың ақша табу және өзі мен отбасын әлеуметтік қызметтермен қамтамасыз ету мүмкіндіктері артады; жеке ... ... ... іске ... арқылы қажеттіліктің жаңа көздері пайда болады; жеке бастамашылықтың, нарық пен кәсіпкерліктің дамуына ... ... ... ... ынта ... ... құрылып жатқан жаңа әлеуметтік қорғау жүйесі үшін ақылы негізде әлеуметтік маңызды қызметтер алудың балама нысанда-ры кеңейеді.
Әлеуметтік қайта ... осы ... ... ... ... ... ... кемшіліктерді жою үшін тиімді пайдалануға болады. Мемлекет әлеуметтік сала мен адам-дардың өмәр сүру жағдайын жаңа негіздер мен қағидаларға ... ... ... ... жаңа ... қалып-тастыру мүмкін емес. Адамдардың өмір сүруінің жаңа әлеуметтік ыңғайы қалыптасу үшін экономиканың жүмыс істейтін негіздерін озгертіп, оны нарықтық ... ... ... экоыоми-каны мемлекеттік реттеудің жаңа механизмдерін қүру қажет. Атал-мыш механизм адамдардың өндіріс пен ... жаңа ... ... ... ... ... жаңа-ша жүмыс істеу негіздеріне негізделеді. Демек, мемлекеттің ... ... да ... ... ... ... -- үзақ әрі ... процесс. Осы озгеріс экономикалық қызметтегі өзгерістен анағүрлым күрделі. Өйткені, біріншіден, әлеуметтік қайта қүру экономикалық өмірдің барлық субъектілерінің ... әсер ... Осы ... кез ... ... ... шешімдер экономикалық қайта қүрудың негізіне де, өзіне де ... ете ... жаңа ... ... ... мен ... қате бағалауға әкеп соқтырады.
Екіншіден, жүмыс күшінің үдайы өсіп-өнуі өзінің экономика-лық маңызы ... орта ... ... ... емес үзақ ... процесс. Ол адамдардың бүкіл өміршеңдік циклімен байла-нысты. Адамдарға білім беру, ... ... ... ... ... ... ... ондаған жылдар бойы эко-номикалық шығын жүмсалады. Бүрынғы жүйеде осы шығындар ... ... ... ... ... тәсіліне бейімделген болатын. Осы шығындарды адамдардың жағдайын жақсарту үшін ... ... ... ... ... төлеудің, олардың табысының арқасында жүзеге асыруға болады. Ол үшін ... ... ... ... ... ... әрбір мүшесі өз есебінен қаражат жинап, өзіне инвестиция салуы үшін сенімді әрі ... ... ... ... ... ... тұрақты экономика қүру - ерекшс күрделі процесс және әлеуметтік бағдардың жаңа тұрпатыныц бұрынғы жүйе беретін әлеуметтік кепілдіктердің ... мен ... ... жағдайда қалыптасуына; азаматтардың кейбір бөлігі біреудің есебінен күн көруге бейімделуіне; нарықтъіқ әлеуметтік қатынастар жүйесі емес ... ... ... ... да әлі де жұмыс істемеуімен; бірінші кезеңдегі ұзақ мерзімді дағдарыстың салдарынан үкімет, жүмыс берушілер мен азаматтар ... ... ... ... ықтимал нұсқасын таңдау мүмкіндігінен айыруымен байланысты. 1999 жылдан кейін ... ... ... ... ... ... орай орын алған оң тенден-циялар жүмыс күшінің нарықтық қағидада өсіп-өнуін қамтама-сыз ете ... ... ... ... ... ... қүру ... шектеулерімен өзгеше байланысты. Аталмыш шектеулер адамдардың жеке табысының деңгейімен ғана емес, сонымен бірге бюджеттік қаржыландырумен де байланысты.
Егер ... ... ... ... ... ... ... және тікелей маңызы болмаса, әлеуметтік сала үшін бүл ... ... ... ... ... өте ... фактор болып табылады. Қазіргі кезеңде мемлекет әлеуметтік қажеттілікке ... ... ... ... ... ... бүтін топтарының күнкөрісі, аса маңызды әлеуметтік қажеттіліктер мен әлеуметтік саланың жүмыс істеуі қамтамасыз етілмейді. Экономикалық жағдаяттың өзгеруі, бюджет жағдайының нашарлауы ... ... ... күрт ... ал мүның өзі экономикалық тұрақсыздықты шиеленістіретін факторға айналуы ықтимал.
Әлеуметтік қайта қүрудың ерекшеліктері әлеуметтік түрақты-лық пен орнықтылықты ... ... ... ... экономикалық жағдайдың болуына орай жақсартуға бағдарланған түтастай ... ... ... ... ... ... ... саясатқа халықтың аз қамтылған топтарын қолдауды немесе азаматтардың әлеуметтік жағдайындағы шүғыл бүзушылықтар-ды жою ... Осы ... ... ... ... ... қүрылымының әлеуметтік қорғаудың оған тән нысан-дары мен әдістері кіретін үлттық үлгісін құруға ... ... ... әлеуметтік саясатының дамуы келесі бірнеше кезеңнен қүралады.
Бірінші кезең (1992 1996 жж.) - экономиканың ... ... ... ... ... үшін ... қаржы-лай ресурстарының жетіспеуі мен халықты әлеуметтік қорғаудың ғылыми негізделген тұжырымдамасының болмауымен байланыс-ты енжар әлеуметтік саясат кезеңі. ... осы ... ... ... ... шығын жүмсады. Мәселен, егер 1991 жылы ЖІӨ де әлеуметтік саланың үлесі - 16%, оның ішінде әлеуметтік қорғауға - 4,9% ды, ал 1992 жылы ... - 7,4% және ... ... яғни бір ... ... ... көрсеткіш - 2,2 есеге, ал скінші 7 есеге кеміді. Осы пропорциялар (8% және 0,6%) 1996 жылды қоса алғанда үзақ ... бойы ... Осы ... ... күрт ... яғни табыс ең аз күнкөріе мөлшерінен аз халықтың ... 34,6% ға ... ... ... ... қүрады.
Екінші кезең (1997 1999 жж.) - нарықтық экономиканың тиісті жағдайларына сәйкес келетін әлеуметтік институттар қалыптасты-руға арналған нормативтік база ... ... 1997 ... 12 ... Қазақстан Реепубликасы Үкіметінің қаулысы қабылданды, ал 1997 жылғы 20 ... Заңы ... 1999 ... ... ... белгіленген заңнама сәйкестендірілді. Барлық атаулы жәрдемақы-лар бюджеттің мүмкіндігіне байланысты жергілікті билік анықтай-тын атаулы әлеуметтік көмектің қатарына көшірілді. Осының ... ... ... ... саны 509,5 мың адам-нан (1992 ж.) 917 мың ... (1999 ж.) күрт ... ... (2000 2004 жж.) - ... ... жағдай-ында белсенді әлеуметтік саясат әзірленген кезең. Осы кезеңде ... ... ... ... қорғау түжырымдама-сы, Қазақстан Республикасында кедейшілікпен және жүмыссыз-дықпен күрес жөніндегі 2000-2002 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама, , ҚР ... ҚР ... ... ... Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы сияқты қүжаттар әзірленді.
2000 жылдың 1 ... ... ҚР ... ... ... негізінде әлеуметтік жәрдем көрсетудің жаңа жүйесі енгізілді. Кедейшіліктің шегін ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік қорғау министрлігінің 2000 жылғы 25 маусымдағы №121-П бүйрығымен белгіленді, 2000-2001 жылдары кедейшіліктің шегі ең төменгі күнкөріс деңгейінің ... ал 2002 ... 1 ... ... және ... ... 40%-ын қүрады. Мемлекеттік бағдарламаларды іске асырудың және еліміздегі экономикалық ахуалдың жақсаруының ... ... ... айтарлық-тай, яғни 38%-дан (2000 ж.) 9,8%-ға (2005 ж.) дейін қысқарды. Шағын және орта ... ... ... ... үйымдастырудың, жүмыссыздарды кәсіби оқыту мен қайта даяр-лаудың негізінде жүмыссыздықтың деңгейі 12,8%-дан (2000 ж.) 8,1%-ға (2005 ж.) дейін ... ... ... ... жж.) - ... ... жағдайын айтарлықтай жақсартуға, халықтың табысын арттырып, әлеуметтік саланың тұрақты дамуына ... ... ... ... және ... ... ... қалып-тастыруға бағытталған кезең. Осы кезеңде ең төменгі ... ... ... ... және оның ... ... бағытталған жаңа әлеуметтік стандарттар әзірленді, халықты әле-уметтік қорғау жүйесі ... ... ... ... түжырымдамасын іске асыру негізінде Қазақстан Республикасында халықты әлеуметтік қорғаудың көп деңгейлі жүйесі құрылды.
Бесінші кезең 2007 жылғы тамыздағы ... ... ... - ... ... ушыққан экономика дағдарысы жағдайында жүмысыздық үлғайып, инфляция артқан кезеңнің ба-сынан басталады. ... ... осы ... мәселе-лерді шешуге жүмсалатын қаржы көлемі қысқармайды, керіеінше халықты жүмыспен қамту, өмір сүру деңгейінің төмендеуіне жол ... ... ... ... Мәселен, 2008
жылы мемлекет әлеуметтік қамтамасыз ету мен әлеуметтік жәрдем-ге 566, 5 миллиард теңге жүмсады, бұл 2007 ... ... - 22,5 ... ал 2003 ... салыстырғанда үш есе артық.
Өзіміздің алдыңғы тәжірибемізден және әлемнің басқа елдері-нің тәжірибесінен біз екі ... ... ... ... ... ... халықты әлеуметтік қолдау ол нысаналы әрі атаулы ... ... ... ғана ... ... Мемлекет қоғамның осындай көмеккке шынында зәру мүшелерін қолдауға міндетті және сол үшін жауапкершілікті іс жүзінде өзіне алып ... ... ең ... ... көп ... аналар, арда-герлер, мүгедектер.
Екінші. Ең пәрменді әлеуметтік саясат өнімді еңбекке ынталан-дыру және жаңа жүмыс ... ... ... ... әрі ... ... қала береді. Біз, ең алдымен, қандай да бір себептер-мен ... ... ... адамдардың еңбекке оралуына нақты мүмкіндіктер туғызуымыз, олардың жаңа мамандық алуы-на ... ... ... Сонымен қатар жастар ортасында жүмысшы мамандықтарының, әсіресе өнеркәсіптегі ... ... ... ... ... қайтадан қолға алуымыз қажет>> деп айтылған.
Түрақты даму үшін еліміздің тыныс-тіршілігінің барлық сала-сында түрақтылыққа, яғни түрақты экономикалық және әлеумет-тік даму, ... ... ... ... ... қол жеткізу қажет.
ҚР Президенті Н. Назарбаевтың атты Жолдауында халықаралық стандарттарға сәйкес ... ... ... және ... ... ... ету ... басымдықтар қатарында мынадай міндеттер белгіленді:
2006 жылы біздің экологиялық заңнамаларымызды ... озық ... ... жаңа стандарттарға көшуге, мемлекеттік бақылау жүйесін жетілдіруге бағытталған Экология кодексі қабылдануға тиіс.
Біз 2010 жылы ... ... ... ... ... ... ... тиіспіз.
Еліміздің экологиялық саясатыньің стратегиялық мақсаты -қоршаған ортаны қорғау талаптарына ... ... ... ... қол жеткізу, сондықтан экологияның қажет-тері барлық қызмет саласында ескерілетін ... ... ... ... арналған экологиялық қауіпсіздігінің тұжырымдамасы стратегиясының басымдықтарына сүйене ... ... ... 2010 ... дейінгі стратегиялық даму жоспарына сәйкес және XXI ғасырдың күн тәртібінің негізгі ... мен 1992 ... ... ... орта мен даму ... ... қағидалары, сондай-ақ Йоханнесбургте өткен (2002 ж.) Бүкіләлемдік тұрақты даму жөніндегі саммитінің шешім-дері ескеріліп әзірленген. Қоршаған ортаның жай-күйінің норма-тивтік көрсеткіштеріне жетіп, ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін Түжырымдаманың ережелерін ке-зең-кезеңмен іске асыру қарастырылған:
бірінші кезең (2004-2007 жж.) - қоршаған ... ... ... ... және оны ... жөніндегі іс-қимыл жоспарын жасау;
екінші кезең (2008-2010 жж.) - қоршаған орта сапасының көрсеткіштерін түрақтандыру және табиғат пайдалануға қойыла-тын экологиялық ... ... ... (2011 -- 2015 жж.) -- ... ... ... жақсарту және қоғамның экологиялық түрақты дамуына қол жет-кізу.
2006 жылы қабыл-данды.
Соңғы ... ... ... ахуалға төнетін нақ-ты және ықтимал қауіптің алдын алуға бағытталған іс-шаралар кешені жүзеге ... ... ... беру кезінде эмиссия-лар лимитін белгілеуге қоятын талаптар қатаңдатылды, осының арқасында лимиттер екі-үш ... ... ... ... бақылаудың рөлі күшейтілді, табиғат пайдаланушылардың осы бақылауды жүргізу үшін жауапкершілігі арттырылды, соны-мен бірге ... және ... да ... аймақтарындағы шаруашы-лық және өзге де қызметті қарайтын сот практикасы ... ... ... ... ... ... ... Осының барлығының арқасында ауаға тасталатын зиянды заттардьщ жыл сайын ЖІӨ-нің бірлігіне азаюына ықпал етті. Бүл Иель және ... ... ... ... ... ... ... индикатордың бірі. Осы инди-каторра сәйкес Қазақстан Республикасы 2005 жылы әлем елдерінің арасьщда 75-орын алса, 2006 жылы 70-орынға көтерілді.
Алайда ... ... ... ... ... ресурстар үтымсыз пайдаланып, қоршаған орта ластанады. Қазақ-станііың өнеркәсіптік кәсіпорындары жылына ауаға үш миллион-ға жуық ... ... ... оның 85%-ын 43 ірі ... ... ... Су ... тазартылмаған немесе жеткіліксіз тазартылған ағынды судың қүйылу салдарынан жер ... ... ... бітелу, таусылу процесі жалғасуда. Су объектіле-ріне жыл сайын 2,5 ... ... ... ластанады. Авто-көлііс қүралдары санының күрт өсуі ауаның ластануына әкеп соқ-тыр^ды. Автокөлік ... әуе ... ... ... қала ... ... 60%-ын тастайды екен. Қазіргі уақытта қазақстандық кәсіпорындарда 16 миллиард тоннаға жуық қалдық қордаланған. Жыл сайын оның саны 650 ... ... ... ... ал ... ... ... тек 15%-ға жуығы ғана қай-та өңделеді. Көрсетілген проблемаларды шешу үшін қоршаған орт^ның сапасын жақсарту жөнінде шара әзірлеу қажет. Шикі мүщй мен ... ... ... ... ... ... ... төмендету мақсатында стационарлық көздерден еліміздің ауасына 10% қалдық тастайтын және улы ... ... ... ... болатын кәсіпорындарда мүнай өндіретін, оны өңд^йтін және тасымалдайтын кәсіпорындардың экологиялық ... ... ... ... үйымдаетырылатын болды.
Табиғат пайдалануды ынталандырудың экологиялық-экономи-калық механизмдерін енгізу, сонымен бірге экологиялық ... ... ... ету, ... ... реттеу мен бақылаудың тиімділігін арттыру, сондай-ақ табиғат пайдалануіпы-ларды І8О 14001 стандартына сәйкес қоршаған ортаны қорғауды басқару жүйесін енгізуге ... ... ... ... ... ... ... пен есептілік жөніндегі үлттық жүйе қүру және Киот хаттамасы бойынша қызметті реттейтін уәкі-летті орган қүруға қатыеты вдара ... ... ... ... көшу механизмін құру маңызды бағыт болып табылады. Еліміздің түрақты дамуға көшуін және қоғамның экологиялық тұрақты дамуын қамтамасыз ету мәселесін салааралық ... ... ... ... ету үшін ... ... Қоршаған ортаны қорғау министр л ігі:
1. Мемлекеттік басқарудың барлық салаларына тұрақты даму қағидалары мен ... ... ... ... ... ... Мақсатты көрсеткіштер мен квота орнату мемлекеттік ба-қылаудың тиімділігін арттыру, экологиялық-экономикалық ынта-ландыруды енгізу ... ... ... ... ... ... төмендетуді;
3. Экология мен ауа-райын сақтау мәселелерінде трансшека-ралық және халықаралық ықпалдасуды қамтамасыз етуде.
Қазақстан Республикасы тұрақты дамуға кезең-кезеңмен көше-тін болады. Бүл үшін ... ... ... ... ... белгілі бір мынадай параметрлері белгіленді.
Дайындық кезеңі (2007-2009 жж.) - қоғамдық және саяси қызметтің барлық салаларына тұрақты дамудың, экономиканы әртараптандырудың, технологиялық ... ... ... үшін жағдай жасау.
Бірінші кезең (2010-2012 жж.) - Қазақстан Республикасының ... ... ... елу ... ... ... қамтамасыз ету.
Екінші кезең (2013-2018 жж.) - өмір сүру сапасының деңгейі бойынша ... ... ... арасында беделді арттыру, табиғи ресурстарды үтымсыз пайдаланудан шегілетін ыеырапты едәуір қысқарту және еліміздің ... ... ... ... ... ... ... (2019-2024 жж.) - түрақты дамудың қабылдан-ған халықаралық өлшемдеріне жету.
5 Экономиканы басқарудың әдістері
5.1 Қазақстан Республикасыиың әлеуметтік-экономикалық дамуын индикативтік жоспарлау
Жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... табылады, сол арқылы белгіленген мақсатқа жету үшін өндірістің даму қарқыны, материалдық көздері мен оны ... ... ... ... ... ... ретінде жоспарлау:
- үйымның болашақтағы дамуын анықтайды;
- алға қойылған мақсатқа жетудің жолдары мен ... ... ... ... ... ... ... көре білуді қамтиды.
Жоспарлаудың ... ... ... орта ... ... мен ... ішкі мүмкіндіктерін бағалай отырып мақсаттарды белгілеу және сол мақсаттарды жүзеге ... ... әдіс - ... ... алу ... табылады. Нарық жағдайындағы жоспар өндіріс пен өткізу көрсеткіштерін үнемі қадағалап отыру мақсатында маркетинг жүйесі жэне ... ... ... ... ... ... Жоспарлау барысында үйым деңгейінде жүзеге асырылатын төмендегідей міндеттерді атап өтуге болады:
1. нақтылы мерзім ішіиде ... ... мен оны ... іс - әрекеттері;
2, қажет ... ... ... ... да ресурстарды іздестіру:
3. басқару жүйесі мен үйымдық ... ... және ... ... ... еңбек өнімділігі мен пайда дейгейін арттыру, әндіріс барысы мен ... - ... ... ... жэне ... ... ... кезендегі басқару теориясы мен тәжірибесінде стратегиялық жоспарлау, тактикалық жоспарлау, индикативті жоспарлау жэне үйым ішіндегі жоспарлау орын алады,
Стратегиялық ... - үйым ... ... жетудегібасшылықтың қабылдаған кешенді, жан - жақты шешімдер жиынтығын береді. Басқару қызметін ... ... бүл ... ... шектеулі ресурстарды бөлу, сыртқы ортаға бейімделу сияқты әрекеттері орындалады.
Ал үйымның ... ... ... ... ... орындауда басшылық қысқа мерзімге есептелінген, егжей тегжейлі тактикалық жоспарға ... Үйым ... ... ... ... ортаға бейімделу ... ... меп ... ... және ... орындалуындағы іс қимылды бейнелейді.
Стратегиялық жоспарлау дегеніміз - мемлекеттің (саланың, бірлестіктің, кэсіпорыниьщ жэне т.б.) ... - ... ... ... ... бағыттары бойынша орта мерзімге және үзақ болашаққа мақсаттар мен экономикалық көрсеткіштер мәндерін аыықтау жэне оны ... ... ... қалыптастыру процесі.
Индикативтік жоспарлау деп ағымдағы нақты экономикалық жағдайды ескере ... ... ... жоспарында белгіленген мақсаттарды жүзеге асыру бойынша негізгі ... ... ... ... ... - ол ... мемлекеттік бағдарлаудың өте қажетті элементі. Бүл - басқарудың макродеңгейіндегі эдістерінің бірі. Аталмыш жоспар ҚР ... іс ... мен ... ... ... ... қол жеткізуге болатыы елдің элеуметтік - экономикалық дамуыньщ аса ... ... ... (индикаторлардан). түратыл қүжат. Әлеуметтік - экономикалық дамудың индикаторлары ретіндс экономиканың дамуын, қүрылымын және тиімділігін, ақша айналымын, тауарлар мен ... ... ... ... ... байланыстарды, жүмыспен қамтамасыз етуді, халықтың түрмыс деңгейін сипаттайтын көрсеткіпггер пайдаланылады.
Индикативтік жоспарлау осы мақсаттарға сәйкес ... ... - ... дамудьщ мақсаттарын, міндеттеріи, басымдықтарын, индикаторларын қалыптастыру үрдісін, жоспарланатын. кезеңге арналғак мемлекеттік ... ... ... бағыттарын білдіреді, Бүл жоспарлаудың негізгі
мақсаты үлттық экономиканың ... жэне оның ... ... ... ... ету, ... қүбыліыстарының алдын алу жәнебаяулату, елдің экономикалық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін ... ету ... ... - ... даму үрдістерінің бірлігін қолдау-мақсатында индикативтік жоспарлау төмендегі негізгі ... - ... ... ... ... ... ... пайдалануды;
нарықтық тетіктердің қызметі негізінде экономиканың өзін - өзі реттеуінің жоғары ... ... ... ... ... ... ... жол ашуды қамтамасыз етуді;
әлемдік тәжірибеде жалпы қабылданған талдау әдістері мен ... ... ... ... аймақтық саясаттың қамтамасыз етілуін қанағаттандыруға тиіс. ... - ... ... шешу ... ... ... жоспарлау жүйесі стратегиялық (үзақ-мерзімді), орта мерзімді жэне жылдық жоспарлардан түрады. Шешілетіы міндеттердіңі маңыздылығына қарай ... ... ... ... ... және ... ... жасалады. ... ... ... ... 10-15 ... жасалады және ұлттық экономикалық дамуыньщ үзақ мерзімді, алдағы мақсаттарын,; ... және ... ... іске ... ... және ... ... - экономикалық саясаттың жалпы бағыттарын айқындайды.
Кешенді түрде қарауды және ресурстарды артықшылықпен шоғырландыруды талап ететін аса ірі, мащызы бар ... ... және ... - ... ... бойынша стратегиялық жоспар қүрамында мемлежеттік бағдарламалар жасалады.
Орта мерзімді жоспар (3-5 жылға) әлеуметтік - экономикалық дамудың үзақ мерзімді мақсаттары мен міндеттерін іске ... ... ... ... - ... ... жэне ... реттеуші тетіктер жүйесін айқындайды. Стратегиялық жоспарларға, мемлекеттік жоспарларға, бағдарламаларға енгенөлшеулерді нақтылауды қамтамасыз етеді және экономика мен элеуметтік саладағы шаралардың жоспарланатын ... ... ... кешенін бейнелейді.
Жылдық (ағымдағы) жоспар ағымдағы жылдың макроэкономикалық теңцестіру мэселесін шешуге, қажет болған жағдайда, экономикалық реттеуді жэне қалыптасқан жағдайда ескеріп, орта ... ... ... ... да ... ... отыруға бағытталған. Әлеуметтік - экономикалық дамудың аса маңызды ... ... ... ... ... ... ... бөлімдеріне енетіндер: > үлттық бағдарламалар.
Әлеуметтік - экономикалық дамудың түжырьшдамасында ... ... ... жэне ... ... арқылы экономикалық саясаттың мақсаттары мен басымдықтары, оған жетудің әдістері мен ... ... ... ... ... даму ... ... қоғамдық өндірістің қүрылымьш, кәсіпорындардың қүрылымдарын, мемлекеттің ? халықтың қаржі .І қорларын анықтайды.
Үлттық бағдарламалар әлеуметтік - экономикалш. стратегиялармен мемлекеттік ... ... ... үлттык мақсаттар мен басымдықтарды тиімді орындауда бастапқы ... ... ... - ... ... ... өндірн мүмкіндіктерінің, экономиканың ... және ... ... ... ... ... ... мсЯІ әрекеттІлігінің деңгейін бейнелейді.
5.2 Мемлекеттік реттеу әдістерінің жиынтығы
Нарықтық экономика дамыған сайын экономикалық, әлеуметтік, демографиялық, технологиялық, ... ... ... және т.б. ... және ішісі уйымдық экономикалық құрьшымдары қалыптасып өзгереді, бір-біріне ықпал жасап, әртүрлі қарама-қайшылықтарды тудырады, бірақ жалпы басым ... ... ... ... ... болады.
Экономиканы мемлекеттік реттеу мақсаттары төмендегідей:
- қурылымды күшейту, өзгермелі жағдайларға бейімделу;
- экономикалық циклды түрақтандыру;
- ақша ... ... ... ортаны қалыптастыру;
- сыртқы экономикалық тепе-теңдік;
- экономика салалары қурылымын жетілдіру;
- қажетті жүмысбастылық деңгейін қамтамасыз ету;
- баға түрақтылығы;
-әлеуметтік жағдайларды жақсарту; ... ... ... ... ... реттеудің әдістері мен формалары екі турлі міндетт: шешу керек:
* ... ... ... ... ... орта қалыптастыру;
:: элеуметтік-экономикалық қарама-қайшылықтардың ... және ... ... ... ... қатынастарын мсмлексттік реттеудің әдістері мен қүралдарын жіктеудің бірнеше нусқалары ... ... ... және ... ... ету ... ... белгілеріне қарай әкімішлік, экономикалық және институционалдық әдістер болып табылады. ... ... ету ... ... ... мемлекеттің жарлығына негізделген шешім қабылдаута мэжбур етеді (салықтар. бюджеттік төлемдер және т.б.). Жанама ықпал ету ... ... ... ... ... қабылдал процесіне тікелей араласпайды, тек экономикалық саясаттың; мақсаттарына сэйкес ... ... ... ... жасайды (жаиама салықтар, кеден салықтар және т.б.).
Әкімшілік әдістер жиынтығы қүқықтық қызмет ... ... ... ... ... Мақсаты - жеке меншік секторына ыңғайлы қүқықтық жағдай жасау. Қызметтері іскерлік-кәсіпкерлік өмірге түрақты заңдылық жағдайды қалыптастыру, бэсекелі ... ... ... ... жэне ... қабылдау еркіндігіне кепілдік беру. Әкімшілік эдістер тиым салу. рүқсат беру, мэжбүрлеу іс-шаралары болып бөлінеді.
Экономикадық қүралдарға нарық процестерін ... ... ... ... ықпал жасау іс-шаралары жатады Экономикалық шаралар қүрамына қаржы (бюджет, салық) және ақша несие (монетарлық) саясаты; бағдарламалау мен болжау кіреді.
Институционалдық ... ... ... төмендегілер~ атаута болады:
1. үкіметтің мақсаттарын іске ... үшін ... ... ... билігінің атқарушы қүрылымдары;
2. мемлекеттік меншік объектілерін қалыптастыру жэне ... ... ... мен ... ... экономика бойынша зерттеу орталықтарын, әртурлі экономикалық ақпарат ... ... ... ... ... одақтар мен мэжілістерді қолдау;
5. экономика мәселелері ... ... ... кеңесшілер, көмекшілер институттарының қызмет ... ... ... ... және еңбек одақтарын қуқықтық жэне мэлімет жағынан қолдау;
7. экономикалық ... ... ... ... ... халықаралық кездесулерді уйымдастыру.
Мемлекеттің экономикаға әсер ету әдістері:
* Бюджеттік қаржыландыру;
* Салық ...
* ... ...
* Баға ... >> Кеден саясаты;
[*] Ресурстарды пайдалану жағдайлары мен төлемдерін реттеу.
Реттеу ... ... ... салу;
:: ... ... ...
:: ... ... ... механизмдері:
:: болжамдау және индикативтік реттеулік жоспарлау;
:: қаржы бюджеттік реттеу;
:: салықтық реттеу;
:: ... ...
· ... ... ... ... ... реттеу; әкімшілік-қуқықтық реттеу; нарықтық реттеу. ... ... ... ... ... экономика салалары
:: жалпы шаруашылық жүргізу ... мен ... ... ... ақша ... ... баға, ғылыми-зерттеу тәжірибелік-конструкторлық жүмыстар);
:: глобалды процестер ... ... ... ... экономикалық байланыстар;
· >> ... ... ... ... ... халықаралық үйымдарда қатысуы, экономикалық-саяси байланыстар)
ҚОРЫТЫНДЫ
Жаһандану үдерісі елдерге экономикалық дамуына мүмкіндіктер ... ... ... ... туындатты. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев осы мәселе бойынша ... ... еске ... кетсек: [9].
Сондықтан, алдыңғы қатарлы елдердің құрамына кіру немесе периферия рөлін ойнау проблемасы Қазақстан үшін өзекті болып табылады.
Экономикалық әдебиетте осы ... ... ... ... ... ... ... оның ауқымының кең болуынан, ол әлі де болса ... ... ... ... ХХ ... 60-80 ... бұл проблеманы көптеген халықаралық ұйымдар, социал-демократиялық партиялар мен ... ... ... ... ... ... Ал қазіргі уақытта оның жеке аспектілерін жаһандану үдерісімен және оның салдарымен байланыстырады. Әсіресе, осы бағытта антиглобалистердің зерттеулері ерекше көңіл аудартады.
Қазіргі ... ... ... тепе-тең емес дамумен сипатталады. Тепе-теңсіздік диахрондық және синхроникалық аспектілерде қарастырылады. Ол барлық әлеуметтік-экономикалық жүйелерден ... ... ... ... мен ... көрініс тауып, тарихи үдерістің өте маңызды ерекшелігі болып табылады. ... ... ... ... тепе-теңсіздік тауарлар, еңбек, капитал және ақпарат нарықтарының даму ... ... ... ... және әлемдік экономикаға араласуына, халықты әлеуметтік қорғау деңгейі мен нысандарына байланысты [10].
Жалпы айтқанда, әлем елдерінің, сонымен қатар жеке мемлекеттердің даму ... ... ... бір ... ... ... ... экономикалық қатынастар жүйесіндегі тепе-теңсіздік экономикалық мүмкіндіктері мән ... ... ... әр ... ... туындайды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР ТІЗІМІ
Қазақ энциклопедиясы. 5 том
* Жоғарыға көтеріліңіз↑ Айбын. Энциклопедия. / Бас ... ... - ... , 2011. ISBN 9965-893-73-Х
* Қазақ Энциклопедиясы"Қазақ Энциклопедиясы", 6 том
* С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А Жанандаров Экономикалық теория. Оку ... ... ... С. ... -- ... 2002. ISBN ... Н.Ә.Назарбаев. Инновациялар мен оқу-білімді жетілдіру арқылы білім экономикасына. газеті, 2006. - № 115 (24368).
* ... К.Л. ... ... в ... ... // ... экономика и международные отношения. - 2006. -№2. - C. 58
* ... Ф. ... ... экономика и капитализм XV-XVIII вв. . - М. 1992. Т. 3. С. 41 4. ... Т. К., ... И. ... о ... ... ...
* ... А. Контуры мира в первой половине XXI века и чуть ... ... ... и ... отношения, 2002, № 1, с. 73
* Дж.Сакс. Технологическое разделение мира // Экономист, 25.01.2001. (http://wd.org.ua)
* MADDISON, ANGUS, 2007, CONTOURS OF THE WORLD ... - 2030AD (OXFORD, UNITED Kingdom: Oxford ... Press.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономикадағы инфляция жайлы52 бет
Экономикалық жүйе жайлы9 бет
Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар жайлы мәлімет4 бет
Экономикалық теория жайлы14 бет
Экономикалық теорияның қалыптасу кезеңдері жайлы мәлімет9 бет
Экономикалық қауіпсіздік жайлы30 бет
Экономикалық қауіпсіздік жайлы ақпарат14 бет
Сыртқы экономикалық байланыстар жүйесіндегі қаржы жайлы23 бет
Экономикалық өсу жайлы ақпарат21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь